R. P. Didaci De Avendaño Societatis Iesv, Segoviensis, In Pervvio iam pridem publici & primarij S. Theologiæ Professoris, & in Sacro Inquisitionis Sanctæ Tribunali adlecti Censoris, Thesavrvs Indicvs, Sev Generalis Instrvctor Pro regimine conscientiæ, in iis quæad Indias spectant
author: Diego de Avendaño
source date: 1668
edition published: 2019-12-11
language: en
availability: Dieses Werk bzw. dieser Inhalt wurde digitalisiert durch die Akademie der Wissenschaften und der Literatur, Mainz und steht unter einer Creative Commons Lizenz: Namensnennung 4.0 International (CC BY 4.0). This work or content, respectively, was digitized by the Akademie der Wissenschaften und der Literatur, Mainz, and is licensed under the terms of a Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0). Esta obra respectivamente este contenido ha sido digitalizado por la Akademie der Wiss (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0)

R. P. DIDACI DE AVENDAÑO SOCIETATIS IESV, SEGOVIENSIS, In PERVVIO iam pridem publici & primarij S. Theologiæ Professoris, & in Sacro Inquisitionis Sanctæ Tribunali adlecti Censoris, THESAVRVS INDICVS, SEV GENERALIS INSTRVCTOR,
Pro regimine conscientiæ, in iis quæ ad Indias spectant. TOMVS SECVNDVS Circa spiritualia totus: Sacramenta inquam, Præcepta Ecclesiæ, Priuilegia pro ipsis, Indulgentias, & Sacrorum Hominum status. ANTVERPIÆ, Apud IACOBVM MEVRSIVM. Anno M. DC. LXVIII.

INDEX TITVLORVM, CAPITVM, ET PARAGRAPHORVM SECVNDI HVIVS TOMI.

- TITVLVS XII.

De Priuilegiis Indorum. N. 1.

- CAPVT I.

- PRiuilegia quæ alijs pro bono sunt Indorum concessa, an Indorum ipsorum sint dicenda. 2

- CAPVT II.

- An Indica priuilegia sint fauorabiliter accipienda, augenda, & amplianda. 6

- CAPVT III.

- Priuilegia Indica an sint perpetua. 11

- CAPVT IV.

Quomodo currat tempus Indicorum priuilegiorum, vt certi prorogationis termini poßint assignari. 31.

- Digressio Circa Breue Innocentij X. nouam formam in Societatis gubernatione statuentis, cuius tenor apponitur 39
- §. I. De conuenientiâ dictæ Constitutionis. 40
- §. II. An Constitutio dicta sit fauorabilis vel odiosa. 46
- §. III. Nouennium ad Congregationes Generales quomodo computandum. 52
- §. IV. Nouorum Assistentium in Congregatione eligendorum obligatio qualis. 55
- §. V. Circa triennium Superiorum qualis vrgeat obligatio. 59
- §. VI. Quinam Superiores Constitutionis vinculo constringantur, & quæ in eâdem officia videantur comprehensa. 70
- §. VII. De Magistro Nouitiorum. 76
- §. VIII. De sesqui annua vacatione Superiorum. Vbi variæ Difficultates circa illam. 82
- §. IX. Pœnæ contrauenientibus impositæ quos sint dicendæ comprehendere. 96.
- §. X. De dispensatione per septennium à SS. D. Alexandro VII. Prouincijs Indiarum circa constitutionem impensa. 101

- CAPVT V.

- An Priuilegia vni Prouinciæ Indiarum concessa, alijs etiam Prouincijs concedantur. 112.

- CAPVT VI.

- An inter Indias, & Prouincias extra illas communicatio Priuilegiorum sit. 117

- CAPVT VII.

- De communicatione Indicorum Priuilegiorum inter Religiones. Et Difficultas I. 131.
- Difficultas II. 137
- Difficultas III. 139
- Difficultas IV. 149
- Difficultas V. 153
- Difficultas VI. 163
- Difficultas VII. 165
- Circa diuersas in Compendijs Adnotationum formulas vtilis excursio pro earum intelligentia. 176
- Dubium speciale & opportunum. 185
- Dubium aliud circa praxim vtilissimum. 188.

- De Priuilegiis Indorum circa Sacramenta. CAPVT VIII.

- De Priuilegijs circa Baptismum.
- Difficultas I. An quæuis neceßitas Indis pro Baptismi receptione sine solemnitate sufficiat. 194
- Difficultas II. An alij præter Parochos sine eorum licentia possint Indos solemniter baptizare. 197
- Difficultas III. An pro filijs Regulorum apud Indos extet aliquod priuilegium circa Baptismum. 201

- CAPVT IX.

- De Priuilegijs circa Sacramentum Confirmationis. 205

- CAPVT X.

- De Priuilegijs circa Sanctum Eucharistiæ Sacramentum. 219
- De Altari Portatili. 226
- Dubium incidens. 233
- De Priuilegio circa tempus dicendi Missam. 237
- De Priuilegijs circa sumptionem Particularum Eucharistiæ peracto Missæ sacrificio. 243
- De Priuilegijs circa ornamentorum, &c. benedictionem. 252
- De benedictione Ecclesiarum, Cœmeteriorum, Oratoriorum, aliorumque. 261
- De Priuilegijs circa administrationem Eucharistiæ extra Missæ Sacrificium. 265.
- De Priuilegijs pro Duabus Missis sacerdotis vnius eodem die. 274

- CAPVT XI.

- De Priuilegijs circa Sacramentum Pœnitentiæ.
- §. I. An respectu Indorum sit peccatum aliquod reseruatum, à quo absoluere nequeant approbati Confessarij. 293
- §. II. An quod de Indijs dictum est, ad omnes Indiarum incolas possit extendi. 300
- §. III. Notanda quædam circa vsum Priuilegiorum, de quibus dictum. 314.
- §. IV. Quid circa absolutionem Religiosorum specialius habeatur. 323
- §. V. De Priuilegijs Indicorum Confessariorum circa approbationem. 329

- CAPVT XII.

- De Priuilegijs Indorum circa Sacramentum Extremæ vnctionis. 345
- Specialis casus, & vtilis pro Resolutione doctrina. 364

- CAPVT XIII.

- De Priuilegijs Indorum circa Sacramentum Ordinis. 368.

- CAPVT XIV.

- De Priuilegijs Indorum circa Sacramentum Matrimonij. 375.
- Assertiones aliæ pro eodem. 382
- Alia circa eamdem materiam Pronuntiata. 395
- De ijs, qui conuertuntur, & ante conuersionem plures vxores habuerunt. 414.
- De Priuilegiis Indorum circa Præcepta Ecclesiæ.

- CAPVT XV.

- De Priuilegiis circa Festorum obseruationem. 417

- CAPVT XVI.

- De Priuilegiis Indorum circa secundum Ecclesiæ Præceptum annuæ Confeßionis. 428
- Bulla Vrbani VIII. 430

- CAPVT XVII.

- De Priuilegiis Indorum circa sacram Communionem, secundùm quod tertio est Ecclesiæ indicta Præcepto. 432

- CAPVT XVIII.

- De Priuilegiis Indorum circa quartum Ecclesiæ Præceptum de Jeiunio. 442

- CAPVT XIX. De Priuilegiis Indorum circa decimas, & primitias, pro quibus quintum Ecclesiæ Præceptum.

- Assertiones aliæ pro eodem. 453
- Ad oblationes qualiter teneantur. 458

- CAPVT XX.

- De Priuilegiis Indorum circa dispensationes in votis. 460.

- CAPVT XXI.

- De Priuilegiis circa petitionem coniugalis debiti. 466.

- CAPVT XXII.

- De nonnullis aliis Indorum Priuilegijs. 477

- CAPVT XXIII.

- De Indulgentijs pro Indis, & Indijs, ab Apostolica Sede conceßis. 489
- Indulgentiæ aliæ ex Bullâ Innocentij X. 491
- Circa Catechumenos doctrina vtilis, nonnullis adiectis. 508

- TITVLVS XIII.

De Indiarum Episcopis. Pro explicatione onerum, quæ conscientiis ipsorum incumbunt. Num. 1.

- CAPVT I.

- AD Indicos Episcopatus damnabilis per munerum largitionem ingressus. Vbi casus aliquot peculiares. 4

- CAPVT II.

- Circa Religiosos Pronuntiata nonnulla. 14

- CAPVT III.

- Qualiter Apostolicæ Litteræ ad consecrationem Indicorum Episcoporum requirantur, sicut & ad ofcij administrationem. 19

- CAPVT IV.

- Episcopi Indiarum an sola Regia præsentatione possint Ecclesias, quibus præsunt, deserere, & ad eas, pro quibus sunt præsentati conuolare. 40

- CAPVT V.

- Circa Indicos Archiepiscopos vtilia Pronuntiata. 49

- CAPVT VI.

- Peculiares obligationes Indicorum Episcoporum.
- §. I. De obligationibus circa Indorum salutem procurandam. 63
- §. II. De obligationibus circa obseruantiam Regij Patronatus. 70
- §. III. Quæ congruæ sustentationi supersunt qualiter distribuere teneantur. 72
- §. IV. In Quartæ exactione quomodo peccare poßint. 84
- §. V. Non posse officia vendere, quibus in sui muneris executione iuuantur. 85
- §. VI. Peccare grauiter, si subditorum non suscipiant protectionem. Et quomodo in eo se gerere debeant. 93
- Appendix de Patriarchâ Indiarum. 95

- TITVLVS XIV.

De Indicorum Episcoporum Vicarijs Generalibus.

- CAPVT I.

- QVales esse Indicorum Episcoporum Generales Vicarij debeant. Numer 1.

- CAPVT II.

- An Parochi Indiarum poßint esse Vicarij generales. 4

- CAPVT III.

- An Præbendarij Cathedralium poßint esse Vicarij Episcoporum. 9

- CAPVT IV.

- Vtrum Vicarij generales esse possint, quos Episcopi ex Hispaniâ secum afferunt, aut inde ad tale munus accersunt. 13

- CAPVT V.

- Ratione officij in quibus grauiter peccare contingat Vicarios Indicorum. 15

- TITVLVS XV.

De Visitatoribus Episcoporum. Num. 1. & 2.

- CAPVT I.

- DE Procuratione Visitatoribus tribuendâ. 3

- CAPVT II.

- De obligatione restitutionis eorum, quæ à Visitatoribus illicitè recipiuntur. 8
- Resolutio Assertionibus proposita, & roborata. 14
- Assertiones aliæ circa absolutionem à pœnis ob illicitam receptionem incursis. 19.

- CAPVT III.

- An vsus quorumdam Indicorum Episcoporum probari debeat, qui Visitatores secum ducunt, dum per diœcesim discurrunt. 23

- CAPVT IV.

- De nonnullis alijs circa Visitatores. 27

- TITVLVS XVI.

De Indicis Parochis, ac præsertim Indorum.

- CAPVT I.

- DE Parochis Indicis Hispanorum, peculiaria quædam proponuntur.
- §. I. Circa notitiam linguæ Indicæ. Vbi notanda nonnulla de obligatione prædicationis in Parochis. Num. 1.
- §. II. Obligationes aliæ eorumdem Parochorum. 6
- §. III. Difficultates nonnullæ circa eosdem expeditæ. 10
- §. IV. Aliqua insuper circa prædictos notatu digna. 20
- §. V. De Quarta funerali, ac Canonica portione ab Indicis Parochis exsoluenda. 24
- Assertiones circa Quartæ obligationem. 28
- Circa quartam Sede Vacante. 36
- Circa oblationes Resolutio postrema. 41

- CAPVT II.

- Circa Indorum Parochi nonnulla percurruntur. 43

- CAPVT III.

- Parochis Indorum vt sit prohibita cohabitatio fœminarum, & obseruanda circa illam. 52

- CAPVT IV.

- Parochi Indorum quam habeant specialem obligationem circa Sacramentum Baptismi. 59.

- CAPVT V.

- Circa Sacramentum Pœnitentiæ Parochi Indorum qualiter obligentur. 71

- CAPVT VI.

- Indorum Parochis quæ obligationes circa Sacramentorum aliorum administrationem incumbant. 78.

- CAPVT VII.

- Indorum Parochi circa morituros & mortuos vt se gerere debeant. 86

- CAPVT VIII.

- Quædam alia pro Indorum Parochis. 89
- Dubiorum quorumdam circa Tabachum Resolutiones. 97
- Alia circa eamdem materiam. 105

- CAPVT IX.

- Circa ministerium Altaris nonnulla alia pro Indorum Parochis. 107

- TITVLVS XVII.

De Parochis Indorum Religiosis.

- CAPVT I.

- AN expediat Religiosos circa Indos munus suscipere Parochorum. Numer. 1.

- CAPVT II.

- An Religiosi Indorum Parochi ex justitiâ, & non solùm ex charitate Parochiale debeant officium exercere. 9

- CAPVT III.

- An Religiosi Indorum Parochi Beneficium propriè Ecclesiasticum habeant, & teneantur illud acceptare per Canonicam institutionem, Ordinario conferente, & non tantùm in Commendam. 16

- CAPVT IV.

- An Religiosi Indorum Parochi ad examen ab Ordinario faciendum teneantur. 26

- CAPVT V.

- An Prælati Religiosi pro Parochis Indorum debeant proponere digniores. 32

- CAPVT VI.

- An Religiosi Prælatorum possint præcepto compelli ad Parochialem curam Indorum. 37

- CAPVT VII.

- Qualiter Religiosi Parochi ad visitationem ab Ordinario faciendam teneantur. 43

- CAPVT VIII.

- Qualiter Religiosi Indorum Parochi Religionis vinculis teneantur. 54
- Circa votum Paupertatis. 55
- Circa votum Obedientiæ. 62
- Circa obligationem habendi socium ex eadem Religione. 64

- TITVLVS XVIII.

De Præbendarijs Ecclesiarum Cathedralium Indicarum.

- CAPVT I.

- AN prouisionis titulum accipientes pro Cathedralium Indicarum Præbendis, si admittant, debeant statim ad seruiendum, præsentatione exhibitâ, se conferre. Num. 1.

- CAPVT II.

- An tutâ conscientiâ pauci Præbendarij, ad quos est numerus statutus in erectione redactus, eorum possint emolumenta lucrari. 7

- CAPVT III.

- Quomodo debeat Præbendariorum defectus suppleri. 14.

- CAPVT IV.

- An eo quòd decimalia emolumenta in Indijs ad distributiones quotidianas Ecclesijs sint redacta, obligatio erogandi superflua pauperibus, &c. in Præbendarijs minuatur. 19

- CAPVT V.

- Quid circa congruitatem sustentationis obseruare Indici debeant Præbendarij. 24

- CAPVT VI.

- De obligatione Indicorum Præbendariorum cirea assistentiam in diuinis officijs. 28.

- CAPVT VII.

- Quæ absentia in Præbendarijs Indicis debeat justa reputari.
- §. I. De justâ caußâ ratione studiorum. 38
- §. II. De justâ absentiæ caußâ ratione Magisterij. 51
- §. III. De caussis alijs; & specialiter de ijs, quæ pro Indijs in Limensi sunt statuta Concilio. 55

- CAPVT VIII.

- Vtrùm Indici Præbendarij absentes lucrari fructus Præbendæ poßint ex aliorum condonatione. 59.

- CAPVT IX.

- Permissæ vacationis mensibus an Præbendæ fructus debeantur. Et quid speciale circa Indicos Præbendarios. 64

- CAPVT X.

- Quædam aliæ obligationes circa Præbendarios Indicos percurruntur. 71
- De Canonico Magistrali. 80
- De Canonico Doctorali. 83
- De Canonico Scriptuario. 84
- De Canonico Pœnitentiario. 85
- De Scholiarcha, & Cantore. 87
- De Portionarijs. 90
- De Capellanis Chori, alijsque. 91

- TITVLVS XIX.

De Capitulis Cathedralium Ecclesiarum, Sede præsertim vacante.

- CAPVT I.

- CIrca Capitula Indicarum Cathedralium adnotantur nonnulla ad sorum conscientiæ pertinentia, cùm Sedes plena. Num. 1

- CAPVT II.

- Quando Sedes dicatur vacare, & quomodo circa hoc peccare Capitulum poßit. 6

- CAPVT III.

- Circa obligationem Vicarij Generalis eligendi qualiter Capitulum in conscientiæ foro teneatur. 14

- CAPVT IV.

- Circa Visitationem Diœcesis quid debeat à Capitulis Indicarum Ecclesiarum Sede Vacante præstari. 25

- CAPVT V.

- Circa Beneficia quid possint Indicarum Ecclesiarum Capitula, & quæ circa hoc possint eorum conscientias aggrauare.
- §. I. De resignatione in fauorem. Numer. 1.
- §. II. De Permutationibus. An valeant Vacante Sede. Et quæ in illis conscientiæ grauamina. 38
- §. III. Frequentes in Indijs casus circa Permutationes. Et quid juris interni circa illos. 52

- CAPVT VI.

- Circa dispensationes quid Capitulum vacante Sede possit in Indijs. Et quæ inde pericula conscientijs Capitularium immineant. 62
- Circa dispensationem in homicidio an quidquam speciale in Indijs. 75
- Circa bigamiam an etiam speciale quidquam. 78
- Circa dispensationes Matrimoniales. 80
- De peculiaribus quibusdam Facultatibus Indiarum Episcopis conceßis. 86

- CAPVT VII.

- Nonnulla circa Capitulum Sede Vacante in Indijs percurruntur. 88

- APPENDIX AD TITVLVM XVI.

- De Clericis Indiarum.
- Casus specialis. Num. 25

- APPENDIX AD TITVLVM XVII.

- De Religiosis Indiarum.

- TITVLVS XX.

De Apostolicorum Inquisitorum in regnis Indiarum obligationibus.

- CAPVT I.

- INdicis Inquisitoribus quale circa munerum receptionem conscientiæ onus incumbat. Num. 1.

- CAPVT II.

- De Inquisitorum culpa, dum ex immoderantia affectuum potestatem exercent, aut suspendunt. 17.

- CAPVT III.

- Inquisitores Indicos qualiter peccare poßit accidere, caussarum expeditione protractâ, etiam vbi ciuiliter agitur. 23

- CAPVT IV.

- De nonnullis alijs Inquisitorum Indicorum obligationibus in conscientiæ foro. 27

- CAPVT V.

De obligatione peculiari Indicorum Inquisitorum circa Concordata, quibus & Regiæ justitiæ, & illorum potestatis sunt limites designati. 34.

- Circa Primum Concordatorum Capitulum. 35
- Circa Secundum. 37
- Circa Tertium. 39
- Circa Quartum. 41
- Circa Quintum. 47
- Circa Sextum. 50
- Circa Septimum. 51
- Circa Octauum. 52
- Circa Nonum. 53
- Circa Decimum. 54
- Circa Vndecimum. 55
- Circa Duodecimum. 57
- Circa Decimum-tertium. 58
- Circa Decimum-quartum. 60
- Circa Decimum-quintum. 62
- Circa Decimum-sextum. 64
- Circa Decimum-septimum. 66
- Circa Decimum-octauum. 68
- Circa Decimum-nonum 70
- Circa Vigesimum. 76
- Circa Vigesimum-primum. 79
- Excursio breuis circa Indicas Vniuersitates. 82
- Circa subornationem obseruanda & notabilis Resolutio. 94
- De Vniuersitatibus Societatis JESV. 111.
- Circa Religiosos Resolutio postrema. 118
- Circa Vigesimum-primum Concordatorum Capitulum alia item nonnulla. 122
- Circa Vigesimum-secundum. 128
- Circa Vigesimum-tertium. 130
- Circa Vigesimum-quartum. 135
- Circa Vigesimum-quintum. 137
- Circa Vigesimum-sextum. 159

THESAVRI ET INSTRVCTORIS INDICI TITVLVS DVODECIMVS. De Priuilegiis Indorum.

SVnt illa non pauca, & circa quæ possunt non leues diffi [N. 1]cultates occurrere: ac proinde quæ opportuna de illis visa fuerint, discutiemus. Et de iis, quæ ad temporalia pertinent, [Quanta Indis à Regibus priuilegia concessa, & de quibus præsertim disserendum.] atque à Regibus concedi possunt, nihil videtur dicendum superesse. In ordino autem ad eorum rectam & pacificam gubernationem multa sunt ab eisdem disposita, quæ si obseruentur, nihil illis vlterius exquirendum restat: & vt obseruatio vigeat, solicitâ est etiam monitionum repetitione prouisum. Ultra humanæ autem prouidentiæ facultatem est omnia imperata compleri, & præsertim ad partes longinquas directa. Quamuis certò mihi constet in supremis Magistratibus zelum talis obseruantiæ feruere, & tum eos, tum Regia Prætoria, omnia, quæ ad Indos spectant, cum omni pietate tractare, & vt rescripta Regia executioni mandentur vrgere. Sed manus sæpiùs pares conatibus imperantium cum dolore deficiunt: vnde id euenit, quod à D. Escalona scriptum in Gazophylacio Peruuiano Lib. 1. Cap. 16. num. 1. scilicet ea, quæ mul [D. Escalona.]tis cautionibus in fauorem & leuamen Indorum piè & prudenter decreta sunt à Supremo Indiarum Senatu, & Indicis Proregibus, nuspiam benè obseruata reperiantur. Pro gubernatione ergo Indorum continuatum esse videtur priuilegium, si contingat feliciter obseruari. Ex quibus specialia quædam proponit & discutit Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 1. Cap. 27. & in Politica Lib. 2. Cap. 28. & ad [Dom. Solorzanus.] res temporales spectant, ac politicam agendi rationem: in quibus non est visum distineri; quia negotium conscientiæ non ita directè concernunt, & eorum aliqua in decursu, aut expedita, aut quantùm necessitas requisierit, expedienda. Sed præter illa sunt alia, quæ licet à Pontificibus summis concessa sint, Regia dici possunt, quatenus à Regibus impetrata, vel saltem in Regio registrata Consilio, ac libenti animo suscepta & commendata, vt pro eorum obseruatione Indici debeant Magistratus fauorem & auxilium Regio nomine petentibus impartiri. De illis ergo nobis præcipuè disserendum, pro quo sit

CAPVT I.

Priuilegia quæ aliis pro bono sunt Indorum concessa, an Indorum ipsorum sint dicenda.

TAlia sunt, quæ in ordine ad Sacramentorum administrationem spectant, vel dispensationes circa alia: in hoc enim interesse aliquid potest, & ita oportet non indiscussum præterisse. Circa quod

Dico primò. Priuilegia prædicta verè & pro [Assertio 1. affirmatiua respondens quæstioni.]priè Indorum dicenda sunt. Probatur ex doctrinâ P. Suarij Libr. 8. de legibus Cap. 6. num. 1. vbi juxta receptam de priuilegiis Scriptorum sententiam, ait materiam priuilegij, seu finem proximum ejus, esse commodum illud, quod præbet [P. Suarez.] priuilegiato: quod aliquando est priuatæ personæ, aliquando commune: quam differentiam doctè exponit. Ad nostrum autem intentum satis est scire ex commodo, quod intenditur, rationem esse priuilegij desumendam. Si ergo per illud commodum non e us, qui aliquid est facturus, sed eius, circa quem est facturus, inspiciatur, hujus certè priuilegium cum omni est proprietate dicendum. Tunc sic. Pontifices in concessione Indicorum priuilegiorum, commodum Indorum præsertim intendunt, quibus, vt nouellis plantis, indulgendum arbitrantur: ergo priuilegia propriè talia ipsorum sunt.

Dico secundò. Priuilegia dicta, quæ nul [Assertio 2. tantùm esse illorum, si nullum commodum aliorum intendatur.]lum speciale commodum eorum, qui ministerio aliquo sunt vsuri, respiciunt, non sunt dicenda propriè eorum priuilegia. Probatur ex doctrinâ dudum propositâ: quia cùm nullum commodum ex talibus priuilegiis percipiant, neque illa stare sine tali commodo possint; non videtur quomodo dici talia queant respectu ipsorum. Licet autem ad actiones hujusmodi obeundas soleat ad speciales qualitates sacrorum Ministrorum attendi, id non est satis ad propositum, ex doctrina ejusdem Eximij Doctoris Cap. 4. Libri citati n 1. vbi benè obseruat aliquando concedi priuilegium alicui propter commune bonum; & nihilominùs in eo considerari bona eius merita; non vt merita, sed vt indicia virtutis conuenientis, vt ei tale ministerium committatur. Quod ex Cap. Mandata, de Præsumptionibus: licet ibi de priuilegiis non agatur & quamuis ibidem dictus Pater dicat priuilegium tali benemerito, licet non vt benemerito, concedi; id non est ex eo quòd priuilegium secundùm propriam rationem ipsi conueniat, sed ministerialiter, & secundùm quòd per eum priuilegij commodum ad alium, pro quo est concessum, deriuatur, vel, vt loquitur Fr. Ioannes Baptista in Animaduersionibus [Fr. Ioan. Baptista.] pro Confessariis Indorum. 2. p. fol. 119. pag. 1. & fol. 375. pag. 2. quia per eos dispensantur.

Dico tertiò. Aliqua sunt priuilegia, quorum licet commodum ad Indos resultet, dici [Assertio 3. id limitans, cùm aliquod subest commodum.] possunt priuilegia eorum, qui circa illos aliquod obeunt ministerium. Ratio est: quia potest etiam commodum eorum Ministros attingere; pro quo ipsa consulenda. Esse autem talia posse constat ex Cap. Vt priuilegia, de Priuilegiis, cujus illud initium: Vt priuilegia, quæ quibusdam Religiosis [Cap. Vt priuilegia] Romana conceßit Ecclesia, permaneant inconcussa &c. Et statim de Confratribus, & Oblatis loquitur, quibus specialis gratia conceditur circa sepulturam tempore Interdicti, eò quòd ab ipsis in Religiosos specialià emolumenta redundabant.

Dico quartò. Differentia dicta ad id po [Assertio 4. Qualis effectu ex differentia dicta.]test deseruire, vt priuilegia diuerso modo interpretanda sint, juxta diuersas Scribentium opiniones. Si enim Indorum sunt, & non Ministrorum circa illos valde fauorabiliter extendenda; non ita circa istos; nisi quatenus fauorabilis circa hos interpretatio in illorum fauorem potest redundare. Sicut ex conuerso, quando Ministrorum sunt. Sin autem commodum vtrique persentiant, vtrimque est fauor ampliandus. Et ratio est: quia fauorem esse ampliandum ex regula Iuris habemus in 6. fauor autem & commodum idem sunt in præsenti: ergo cùm priuilegium propriè tale ex commodo dignoscatur; respectu ejus fauor ampliandus est, respectu cujus commodum habetur; non ita in eo, qui nullum commodum experitur. Sed ampliatio hæc ampliùs explicanda, & ita pro ea sit

CAPVT II.

An Indica Priuilegia sint fauorabiliter accipienda, augenda, & amplianda.

IVxta grauium Scriptorum sententiam [Communis differentia priuilegiorum, iuxta quam loquuntur Auctores.] videtur cum distinctione loquendum. Aut enim priuilegia sunt pura beneficia, quæ nulli præjudicium afferunt, nec derogant juri communi, aut alicujus tertij: vel secus. Si primum, fauorabiliter accipienda sunt, augenda, & amplianda, seruatâ tamen verborum proprietate. Si secundum, restringenda sunt, quia odium continent: odiosum enim est quod à jure communi exorbitat, aut alicui ingenerat præjudicium: odia autem esse restringenda, celebris regula juris in 6. pronuntiat. Sic. P. Suarez Lib. 8. de legibus Cap. 7. P. Palaus Tomo 1. Tract. 3. Disputat. 4. Puncto 10. & alij apud ipsos. Nihilominus

Dico primò. Priuilegia Indorum propria [Assertio 1. Indica latè interpretanda.] latè interpretanda sunt, juxta ea omnia, quæ Doctores circa hujusmodi interpretationem affirmant. Sic Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 26. num. 110. juxta doctrinam Tiraquelli, & Barbosæ. Fr. Ioannes Baptista suprà. fol. 144. pag. 2. & alij. Quod probo ex receptissimâ do [Probatio, quia cedit in fauorem religionis.]ctrina apud Scriptores, juxta quam priuilegia, etiamsi odium aliàs contineant ob rationem dictam, latè interpretanda sunt, quando cedunt in fauorem religionis, ac piæ caussæ, de quo aliàs dictum: & videri pro eo potest P. Suarez suprà num. 7. P. Palaus. num. 5. apud quos alij. Bonacina Tomo 2. Disput. 1. Quæst. 3. Puncto 7. §. 1. num. 5. vers. Diui regulariter cum Patribus Henriquez, Salas, Sancio, & aliis. Atqui Indorum priuilegia cedunt in fauorem religionis, & caussæ piæ: ergo amplè interpretanda sunt. Major constat, & Minor ostenditur: quia cedunt in fauorem fidei, & conuersionis. Indorum, vt est compertum: vnde Pontifices id solent in concessione testari, vt videri potest specialiter in Bullis Pauli V. Vrbani VIII. & Innocentij X. quarum exordium est, Animarum saluti. Item piæ caussæ [Et etiam caussæ piæ.] negotium agitur, quandoquidem Indi miserabiles personæ sunt, vt probat Dom. Solorzanus suprà Lib. 1. Cap. 27. per totum: vbi eorum priuilegia ex tali titulo ipsis conuenientia recenset. Vnde irrefragabilis est consequentia.

Dico secundò. Idem dicendum est de pri [Assertio 2. idem statuens de priuilegiis Ministrorum, si in eorum cedant commodum.]uilegiis respectu eorum quibus propriè non conueniunt. Sed ministerialiter, iuxta dicta num. 3. quando ex lata interpretatione erga ipsos fauor in Indorum cedit commodum, sicut num. 5. dicebamus. Et hoc etiamsi priuilegia contra ius commune sint, aut odium aliud videantur continere. Quod quidem eodem probandum fundamento, quo præcedens Assertio roborata: nam ex eâ parte fauor religionis, & caussæ piæ habetur: vnde & debeant ampliari.

Dico tertiò. Si priuilegium aliquod sit contra [Assertio 3. negans, si commodum desit.] ius commune, aut aliàs odiosum, ex quo nulla vtilitas ad Ministrum veniat, non debet amplè interprerari. Ratio videtur clara. Quia priuilegium huiusmodi non habet rationem talis respectu Ministri: ergo nullum est fundamentum cur possit in ordine ad illum ampliari.

Dico quartò. Ordinariè, & vt in pluri [Assertio 4. Affirmans ordinariè loquendo, ob commodum aliquod Ministrorum.]mum, non improbabiliter loquendo, priuilegia etiam respectu Ministrorum possunt amplè interpretari. Id probo. Nam ordinariè priuilegia commodum aliquod Ministris afferunt: negari enim nequit quin potestas dispensandi, & faciliori ritu administrandi Sacramenta, commodissima Ministris sit: sic enim non solùm minor est eorum labor, sed etiam multis anxietatibus liberantur, dum implexas & turbatas conscientias dispensationis reddunt beneficio serenas, & in statu saluationis constituunt eos, qui sine remedio aliàs perituri videbantur. Quòd si dicas hoc vltimum iam in vtilitatem Indorum cedere; primum certè non cedit tantùm, & ita locum habere etiam in dispensationibus potest, per quas Ministri à labore aliquo eximuntur. Accedit, [Notanda doctrina ad fundandam probabilitatem Assertionis.] vt probabile hoc sit, verosimilis Bonacinæ doctrina suprà Puncto 8. num. 20. vbi ait quòd si priuilegium concedatur indefinitè & generaliter, præsumitur concessum in fauorem illius, cui facultas committitur: vt si alicui concedatur facultas ad dispensandum, vel ad audiendas Confessiones indefinitè, seu cum personis indeterminatis. Sic ille cum PP. Suario & Sales, ac Rota Romana: secus si concedatur personæ designatæ. Cùm ergo priuilegia Ministris Indicis concessa sic se habeant, dici possunt illis concessa: & quia commodum illud non sistit in ipsis, sed ad Indos respectum includit, ex eo dici potest amplè interpretanda. Et etiam quia Religiosis conceduntur, si Ministri tales sint, immò & si non sint tales, sed quæcumque personæ sacræ: quia negotium religionis agitur, dum personæ sacræ taliter honorantur, in quo etiam pietatis respectus admiscetur, vt dici etiam caussa pia possit. Vnde & idem dicendum de priuilegiiis, quæ pro Hispanis, & aliis Indiarum incolis conceduntur.

Dico quintò. Priuilegia dicta ex eo quòd Regibus Catholicis videantur concessa, di [Assertio 5. Fauorabiliter interpretanda, quia Regibus Catholicis concessa.]ci potest fauorabiliter esse interpretanda, etiamsi odiosa aliàs propter adductas appareant rationes. Sic Dom. Solorzanus, & Fr. Ioannes Baptista locis adductis num. 7. & quidem quando priuilegia aliqua ad eorum instantiam concessa sunt, non videtur posse dubitari. Potest autem dici omnia eumdem respectum habere: cùm enim concedantur Ministris à Rege missis, siue ad conuersionem Indorum aliàs destinatis, eidem videntur concedi, quandoquidem communis caussa est, & Pontifices sciunt à Regibus negotium istud cum omni sedulitate tractari. Vnde etsi non expressè, tacitè tamen ad eos videtur directa concessio. Taciti autem & expressi ratio [Cap. Cùm olim,] est eadem, vt notant Doctores in Cap. Cùm olim, de censibus, ibi: Cui renuntiasse tacitè videbatur. Videndus Barbosa ibidem num. 7.

CAPVT III.

Priuilegia Jndica an sint perpetua.

DE aliquorum perpetuitate nequit [Perpetua quæ certa sint.] dubitari, quia ita in eorum concessione expressum habetur, vel saltem nulla temporis limitatio adiecta, quod satis est vt perpetua esse intelligantur, iuxta communem Doctorum sententiam. Pro quo videri potest P. Suarez suprà Cap. 5. præsertim numer. 2. [Cap. Decet de reg. jure.] Fauetque apertè regula iuris in Sexto sic habens: Decet beneficium Principis esse mansurum. Vt maneat scilicet, quando nulla est limitatio apposita ipsi. De concessis ergo prædicto modo res est extra controuersiam, nisi reuocata fuerint, vt accidit in iis, quæ concessa sunt viuæ vocis oraculo, & in nonnullis aliis, quæ propter instantiam aduersantium aliquorum esse desierunt, sic Sede Apostolicâ conueniens iudicante. Est ergo difficultas de temporalibus, qualia multa inter Indica reperiuntur, Religiosis concessa, & præsertim Societati nostræ, in quibus Religiones multæ communicant in Indiis existentes, vnde ad omnes ferè potest, quod de illis discusum fuerit, pertinere. Quamuis negandum non sit circa aliqua, vt non communia sint, specialem difficultatem occurrere, quod non est in præsenti disputandum: sed illud tantùm, an limitatione temporis non obstante in eisdem adiectâ, probabile aliquod fundamentum succurrat ad eorum perpetuitatem asserendam.

In quo non defuerunt qui ita cense [De omnibus sententia affirmans pro quo ratio 1. ex Bulla Pauli V.]rent, & quidem docti viri id probantes.

Primò ex Bulla Pauli V. die 4. Septembris. An. 1606. in qua de Societate loquens sic ait: Motu proprio, & ex certa scientia, ac mera deliberatione nostra, deque Apostolicæ potestatis plenitudine, laudabile Societatis Institutum, Constitutiones &c. Nec non priuilegia, facultates, exemptiones, immunitates, gratias, & indulta, à prædictis, & aliis Prædecessoribus nostris eidem Societati, & illius pro tempore existenti Præposito Generali, & Religioni principaliter vel per communicationem concessa, qualiacumque illa sint, Apostolica auctoritate prædicta; eorumdem tenore præsentium perpetuò approbamus, & confirmamus, ac illis perpetuæ ac inuiolabilis firmitatis, ac nostræ, & Apostolicâ Sedis auctoritate robur adiicimus, eaque omnia & singula innouamus, & de nouo concedimus. Hæc Pontifex, ex quibus videtur efficaciter argui posse: nam priuilegia, qualiacumque illæ sint, Societati concessa confirmantur, approbantur, & innouantur, cùm perpetuâ firmitate, omnia & singula. Atqui priuilegia Indica sub illâ vniuersalitate comprehenduntur, vt est planum, sic enim indicant verba illa, Qualiacumque, omnia, & singula: ergo perpetuæ, & inuiolabilis firmitatis robur assequuntur.

Nec dici potest confirmationem hanc [Vrgetur ex eo quòd confirmatio non est in forma communi, quæ specialem vim non addit.] esse in formâ communi, & ita specialem vim non habere ad effectum prædictum, iuxta communem doctrinam Scriptorum in Iuris dispositione fundatam, per quam habetur confirmationem dictam nullum ius nouum conferre, nec valorem dare priuilegio, si erat inualidum, & ita non posse dici nouam concessionem, sed puram roborationem. Pro quo videndus P. Suarez suprà Cap. 18. præsertim num. 8. non inquam dici potest. Nam confirmatio dicta Pauli V. est ex certâ scientiâ, vt ex ipsius tenore constat, additis nouis clausulis eamdem scientiam roborantibus, scilicet, Motu proprio, & merâ deliberatione nostrâ. Quando autem hoc habetur, confirmatio non est in forma communi, sed speciali, & ita habet vim nouæ concessionis, & actum nullum reddit de inualido validum, per Textus & Auctores adductos ab eodem Patre. num. 12. Emmanuele Roderico Tomo 1. qq. regul. q. 8. artic. 4. & Tomo 3. quæst. 23. artic. 5. §. Præterea. Pro quo & P. Palaus Tomo 1. Tract. 3. Disputat. 4. Puncto 2. §. 10. & plenissimè Cardinalis Tuschus V. Confirmatio ex certâ scientiâ. Per quod etiam excluditur id, quod de innouatione dici poterat, eam scilicet nouum ius non tribuere, vt expressè habetur in Cap. Ex parte 1. & in Cap. Quia intentionis, de Priuilegiis, cuius vltimi Capitis verba [Cap. Quia intentionis] sunt: Cùm innouatio nec ius nouum conferat, nec etiam tollat vetus: te in eo statu esse volumus, in quo tempore impetratæ innouationis dignosceris extitisse. Hoc enim similiter intelligendum est; quando scilicet innouatio ex certâ scientiâ non est, vt videri apud citatos potest, & præsertim apud P. Suarium Cap. 20. vbi id ex professo persequitur, & P. Quintanad. suprà num. 7. vbi alios adducit. Vbi etiam addendum per clausulam dictam. Deq́ue Apostolicæ potestatis plenitudine, haberi etiam confirmationem non in formâ communi, sed speciali, & ita priuilegia etiam abrogata concedi. Pro quo Emmanuel Rodericus suprà cum aliis. P. Suarez Cap. 18. numer. 6. vbi adducit Panormitanum, Decium, & Felinum, affirmans cum illis clausulam dictam esse æquipollentem cum alia, Ex certa scientia. Videtur ergo ex dictis perpetuitas priuilegiorum non obscurè deduci.

Secundò. Quia ipse Paulus V. videtur [Secunda ratio ex concessione speciali eiusdem Pauli.] perpetuitatem priuilegiorum talium apertè concessisse, vt constat ex testimonio R. P. N. Claudij Aquauiua ad maiorem certitudinem geminato. In responsionibus enim ad postulata Congregationis Peruuianæ celebratæ Ann. 1612. sic respondet die 25. Martij, Ann. 1614. ad illud speciale, quod pro obtinenda à Summo Pontifice priuilegiorum perpetuitate fuerat efformatum: Curatum est cum sanctißimo, vt omnia priuilegia, quæ [Responsum R. P. Claudij.] ab eius Prædecessoribus pro Indijs concessa fuerant, sine aliqua restrictione prorogarentur, & obtinuimus: sicut ex Breui, quod nunc mittimus, constabit. Sic ille: qui sequenti Anno die 5. Februarij, ita rescribit P. Ioanni Sebastiano: No ha sido necessario dar à su santidad las cartas que V. R. envio de [Alia eiusdem.] los tres Prelados de ese Reyno, en que piden la prorogacion de nuestros priuilegios Indicos, por auerla ya concedido su Beatitud. Hæc ille: quas responsiones adducit P. Quintanad. Tomo 2. Tractat. 6. Singulari 1. vbi addit dictum Breue nondum ad Indias peruenisse: vel quia Litteræ Apostolicæ expeditæ non fuerunt, vel quia hoc tantùm viuæ vocis oraculo concessum; vel quia (quod certum existimat) quia Litteræ non sunt à Pontifice promulgatæ: satisq́ue existimauit ad nostrorum priuilegiorum vsum viuâ voce esse expeditas Generali nostro dixisse, vt indicare videtur citatâ Epistola eiusdem ad P. Ioannem Sebastianum.

Quòd si dicas ab eodem Pontifice pri [Non obstare temporaralem eiusdem Pontificis posteà concessionem ex notanda doctrina.]uilegia Indica quædam per illudmet tempus cum temporis limitatione concessa, vt patet ex Bullâ eiusdem die 16. Maij, Ann. 1624. ex quo videtur incredibile eumdem sine temporis limitatione omnia paucos ante dies concessisse: id certè non videtur obstare: tum quia priuilegia dicta in foro interno perpetua sunt, & solùm quoad externum limitatio constituta, quia pro hoc vltimo speciales suberant rationes. Tum etiam: quia hæc, quæ videtur in concessione [Vide Cap. 1. de Constitutionib. in sexto.] contrarietas, reuerà talis non est, dum in posteriori concessione, in quâ est limitatio, non est mentio prioris. Cùm enim priuilegij antecessio res facti sit, & non dispositio in corpore Iuris inserta, non est mirum si cogitationi Pontificis non occurrat, quam tot ac tanta grauissima negotia habent indesinenter occupatam: & in terminis casus prædicti ita tenet Glossa in Cap. Generi de Regulis Iuris in 6. & Panormitanus in Cap. Veniens, de Præscriptionibus numer. 12. Emmanuel Rodericus Tomo 1. qq. regular. Quæst. 9. Artic. 3. in fine, Cardinal. Lugo in Responsis Moral. Lib. 1. Dub. 24. & alij: licèt contrarium teneant P. Suarez suprà, Cap. 39. numer. 7. Pater Palaus Disputat. 4. citatâ, Puncto 21. §. 4. numer. 14. & sequentib. cùm nonnullis aliis, quos allegat.

Tertiò: quia priuilegia dicta latè inter [Probatio 3. ex fauorabili interpretatione.]pretanda sunt, iuxta dicta ergo cùm prorogata esse constet, nec de aliqua temporis limitatione notitia obstet, debent perpetua censeri. Quæ videtur legitima consequentia. Dixi autem constare: nam responsiones dictæ moralem inducunt certitudinem; sunt enim R. P. Generalis sigillo munitæ, & subscriptione notissimæ. Quòd autem eidem plena fides adhibenda sit saltem pro foro interno, manifestum est, tum ex doctrina quamplurium generaliter affirmantium personæ omni fide dignæ credendum esse in eo foro: sic enim tenet Nauarrus in Manuali, Cap. 22. num. 82. cum Glossa singulari in L. Titio fundus. D. de condit. [Vni testi fide digno in foro conscientiæ credendum.] & demonstrat. Et in casu simili Lib. 5. Consiliorum, Titulo de Priuilegijs, Consilio 10. num. 4. in posteriori editione. Et in priori Lib. 3. Titulo de Testamentis, Consilio 12. numer. 9. iuncta Glossa in Cap. Nuper, de testibus. Et in Cap. Placuit de Consecrat. Distinct. 4. Pater Thomas Sancius Lib. 3. de Matrimonio, Disputat. 37. num. 3. & 4. P. Suarez suprà Cap. 24. numer. 9. qui maximè ad rem loquitur, cùm de priuilegij probabili notitia loquatur, & quod possit credi dicenti se habere priuilegium. P. Salas 1. 2. Quæst. 96. Tractat. 14. Disputat. 12. Sect. 7. numer. 30. P. Sà V. Testis, numer. 1. Diana Parte 8. Tractat. 3. Resolut. 30. Bonacina de Legibus, Disput. 1. Quæst. 3. Puncto 3. num. 8. §. Ex quo infertur, vbi ait priuilegiarium, cognitâ à viro fide digno priuilegij concessione, seu dispensatione, collatâ nuntio, vel Procuratori, licitè vti posse priuilegio, vel dispensatione: quamuis hoc cognoscat ab alio quàm à nuntio, vel Procuratore. Si ergo, iuxta hanc [Et R. P. Generali quàm maximè.] doctrinam, aliquis fide dignus scripsisset à Pontifice confirmata priuilegia, illis vti in foro conscientiæ liceret, quandoquidem concessio facta esset R. P. Generali, & eius nomine Societati, qui plusquàm Procurator est. Ergo multò certiùs id asserendum, quando concessio rescriptione eiusdem Reuerend. P. Generalis innotescit. Sunt etiam pro adducta doctrina Auctores alij, quos citati adducunt, de hoc scilicet agentes, aut de materiâ simili, vt Cardinalis Zabarella, Panormitanus, Felinus, Speculator, & plures Glossæ. Quod aliunde etiam roboratur: nam in Societate nullus frui priuilegijs potest, nisi per communicationem R. P. Generalis: ergo consequenter ad eum spectat priuilegiorum notitiam instillare: ex quo fit credendum ipsi quoad priuilegiorum substantiam & modum, cum quo sunt ab Apostolicâ Sede concessa. Illatio est clara, ex vtriusque rationis connexione: & quia vnum est consequens seu accessorium ad aliud tamquàm principale. Pro quo videri potest P. Suarius suprà, Cap. 11. numer. 7. & P. Sancius suprà etiam, Lib. 8. Disput. 2. num. 2. cùm Felino, quem citat.

Quartò argui potest: nam vt vidimus [Quarta ratio ex concessione quorundam privilegiorum sine temporis limitatione.] num. 15. Paulus V. concessit duo priuilegia perpetua in foro conscientiæ, & in graui satis materiâ, videlicet circa dispensationes in gradibus prohibitis cum eximiâ generalitate, in gradibus inquam non prohibitis iure diuino: ergo valde credibile est circa alia, quæ non ita inusitata sunt, similem intentionem habuisse. Consequentia [In priuilegijs quomodo fieri extensio possit.] probatur: nam licet communis sententia sit in priuilegijs non fieri extensionem de casu ad casum, siue de personâ ad personam, & etiam de maiori ad minus non connexum cum illo: nihilominus probabile est, suffragantibus coniecturis, extensionem fieri posse, seu potiùs de vno ad aliud argumentari. Sic enim docet P. Suarez suprà Cap. 28. in fine, cùm Baldo & Iasone, dum ait vnum priuilegium posse per aliud explicari, & quod in vno deficit, per aliud suppleri. Atqui constat priuilegia Indica prorogata, licèt de perpetuitate non constet: ergo per alia, quæ vt perpetua concessa sunt, & in materiâ minùs dispensabili, conuenienter possunt explicari.

Tandem probari positio ista potest ex [Vltima, ex fauore fidei & caussæ piæ.] dictis Cap. præcedent. priuilegia scilicet fauorabiliter interpretanda, quando id cedit in fauorem fidei, & caussæ piæ; quod Indicis vidimus specialissimè conuenire: atqui perpetuitas illorum est fauor specialis in magnum Indorum commodum redundans: ergo debet pro illâ iudicari, & vt non sit necessarium extensione vti, vel ad sententias minùs probabiles confugere, in concessione Pauli V. de quâ num. 12. vis potest fieri [Ex Bullâ Pauli V. noua vis.] specialis, & maximè in verbis illis: Qualiacumque illa sint. Pro quo est doctrina Doctoris eximij citato Cap. num. 14. vbi sic ait: Est considerandum, aliud esse deriuare priuilegium de vno ad aliud per similitudinem rationis, quod non licet: aliud verò [Et obseruanda P. Suarij doctrina.] ita illud interpretari, vt plura comprehendat, quàm in superficie verborum appareat; quod licet quando ratio suadet, &c. Sic ille: si ergo licet quando ratio suadet, & suadet quando est caussa pia, de quâ ille loquebatur, licèt verba in suâ obuiâ significatione id non indicent; multò id verius erit, quando verba id indicant ob suam vniuersalitatem, & etiam caussa non solùm pia, sed piissima est, vt in casu nostro. Nihilominùs

Dico primò. Priuilegia Indica non sunt [Assertio 1. negans perpetuitatem.] generaliter perpetua, sed illa tantùm, quæ sine limitatione temporis concessa sunt. Sic P. Quintanad. suprà, vt sibi indubitatum, quod & pariter alij censuerunt, & censerent pariter omnes, nisi vir doctus, & magnæ auctoritatis circa hoc nonnullorum promptiores plus iusto spiritus excitasset. Quia verò totum hoc ex concessione est Pontificis deducendum, si ostenderimus nullam extare, statim ex eo Assertio nostra stabilita remanebit. Arguo igitur: nam vt priuilegia lapsu [Ratio vrgens pro illa.] temporis finita, confirmata, & pro determinato tempore concessa, perpetua, sicut & priora illa censeantur, debet ex aliquo authentico fundamento confirmantis innotescere: atqui nullum datur in præsenti: ergo asserere id non possumus, neque asserentibus fidem probabilem adhibere. Maior est certa; quia totum hoc negotium ex voluntate Pontificis pendet, quæ nonnisi externis potest indicijs declarari. Si ergo, quia temporalia esse priuilegia vult, ita declaret, & ita accipimus: vt perpetua sint, proportionata etiam esse significatio voluntatis debet. Minor autem ostenditur refutatione eorum, quæ ad coniecturam fundandam afferuntur, & sunt à nobis superiùs roborata.

In primis Bulla Pauli V. nihil iuuat: [Bullam Pauli V. nihil iuuare.] nam ea promulgata, & à Societate accepta, neque à viris doctissimis, neque à R. P. Generali doctissimo etiam, & in rebus ad Societatem spectantibus versatissimo, tale quid est in eâ deprehensum: vnde & in Indiis pro confirmatione est instanter conclamatum, & ab ipso R. P. Generali solicitè procurata. Quod ergo in eâ de confirmatione & innouatione omnium priuilegiorum dicitur, non est ad Indica extendendum, sed ad alia applicandum, quæ ad corpus Societatis pertinent, quam Pontifex contra turbatores ex turbulento ambitionis spiritu, aut alio non secundùm scientiam, defendere satagebat. Communis ergo caussa, non Indica, cuius ratio specialis erat, agebatur. Et quidem R. P. Generalis sic intellexit, ad quem spectat ea, quæ ad praxim in Societate occurrunt, declarare, vt habetur in Decreto [Potestas Generalis in Societate.] 19. Congregationis Generalis 4. & Canone 21. Vbi licet de declaratione tantùm circa Constitutiones & Decreta sermo sit, eadem est de aliis ratio, iuxta plenissimam illam potestatem, quam habet supra Societatem, de quâ in Formula Instituti approbati à Julio III. vt in eius Bullâ habetur, quæ incipit: Exposcit debitum. Cùm autem sic intellexerit, nulla certè amplior in Societate licet, quandoquidem nullius priuilegij vsus licitus est, nisi ab eodem fuerit R. P. Generali concessus, vt determinat Gregorius XIII. in Bullâ, quæ incipit, Decet Romanum Pontificem. Id autem quod à R. P. Claudio ita iudicatum est, omnes alij successores similiter iudicarunt.

Quòd si dicat quispiam aliud esse vsum [Euasio, ex vsu tantùm negatio præclusa.] non licere, & aliud facultatem radicalem ad illum deesse in eo, ad quem spectat, licentia pro ipso: & ita R. P. Generalem negare vsum, quod autem ad potestatem attinet probabiliter posse disputari. Id certè non satisfacit; quia R. P. Generalis non solùm indicauit non licere vsum, sed potestatem in se ad illum nullam residere, idque & suo, & aliorum Patrum doctrinâ præstantium iudicio. Ad praxim autem rectæ gubernationis [Ad praxim gubernationis quid spectet.] etiam spectat prohibere vsum priuilegij non solùm veri, sed quod probabile alicui videri poterat, tamquàm improbabilem: cùm ex persuasione probabilitatis vsus talis grauia inconuenientia sequi possint: sicut circa Bullæ Cruciatæ vsum à Congregat. 6. factum. Decreto 5. & circa paruitatem materiæ in genere luxuriæ, ac notitiæ vsu ex Confessione habitæ à R. P. Claudio. Licèt autem Declaratio talis non extet circa casum, de quo loquimur, per Ordinationem aliquam intimata; judicium tamen adeò constans & indubitatum arguit à R. P. Generali Bullam prædictam juxta illius proprium fuisse intellectum acceptam, quem potuit tum ex tenore Bullæ ipsius, tum ex antecedentibus & consequentibus, atque etiam ex amicabili Pontificis conuersatione percipere, apud quem magnam æstimationem constat habuisse.

Iam quod ex rescriptionibus R. P. Ge [Ex rescriptionibus P. Claudij nihil haberi, quod vigeat.]neralis Claudij adducitur, omni est robore destitutum. Et inprimis discursus Patris Quintanad. neutiquam admittendus, dum ait Breue illud, de quo agit R. P. Claudius, & se mittere testatur, ad Peruuium non peruenisse, sed id, quod ex eodem est positum num. 14. contigisse. Non enim fuisse expeditas Litteras ex verbis R. P. Generalis ibidem adductis manifestè refellitur: Sicut ex Breui, quod nunc mittimus, constabit. Fuit ergo Breue, ac proptereà Litteræ expeditæ. Per quod etiam manifestè conuincitur, quod de concessione per viuæ vocis oraculum affirmatur. Id autem quod additur de concessione & expeditione Litterarum, cùm tamen promulgatæ non sint, & tantùm R. P. Generali viuâ voce significata concessio, verbis eisdem improbandum. Cùm enim dicat se Breue mittere; erga illius expeditionem dubitatio esse non potest, & ita non sola est voce à Pontifice significata concessio: neque Epistola ad P. Ioannem Sebastianum missa id vel leuiter insinuat: vt mirum sit citatum Auctorem in illâ indicium, quo existimationem firmaret suam, quam & certum reputat, inuenisse.

Si dicas intercidisse Breue inter nauiga [Effugium aliud ex deperdito Breui in nauigatione præclusum.]tionum pericula. Benè id quidem stare posset, si litteræ simul missæ non peruenissent. Quin etiam quòd admonitus R. P. Generalis de illius amissione, exemplar aliud annis sequentibus declinasset: aut saltem de certâ illius amissione testimonio reddito, quid esset in eâ caussâ faciendum Prælatus solertissimus prouidisset. Si quis tamen cogitet Breue iam traditum, & iamiam [Cogitatio alia dispuncta] mittendum, ob rationes aliquas repetitum, & suppressum, irrefragabili instantiâ refellendas. Nam idipsum scripsisset R. P. Generalis, & quod de missione scripserat, reformasset: & prætereà in Epistola ad P. Ioannem Sebastianum affirmat ille à Pontifice obtentam prorogationem; ea autem post annum ferè elapsum scripta est à responsione alia ad Congregationis postulata, in quâ se Breue mittere, vt vidimus, attestatur: quantùm scilicet spatij est inter 25. Martij Ann. 1614. & 5. Februarij Ann. 1615. Non ergo fuerat Breue repetitum, & suppressum.

Iuxta hæc ergo videtur necessariò dicen [Missum Breue, & ad Indias peruenisse monstratur]dum Breue dictum ad Peruuium peruenisse, & esse illud, quod duo perpetua priuilegia continet, de quibus num. 17. licèt nonnulla alia temporalia eisdem misceantur. Quod ex eo ostenditur: nam illud per idemmet tempus expeditum, quo de prorogatione priuilegiorum agebatur, & quo R. P. Generalis scripsit à se mitti, Anno videlicet 1614. & receptum in Peruuio simul cum prædictis rescriptionibus testatur P. Ioannes Perez Menacho Disputat. 4. de Priuilegiis, Dub. 8. eodem tempore scribens, licèt existimans Breue aliud remittendum pro generali prorogatione: vnde ait: Hemos recibido el Breue de los vnos, y no de los otros. Cùm ergo R. P. Generalis dicat se Breue prorogationis mittere, & non aliud mittat prædictum, ad illud est, quod de obtentâ prorogatione semel & iterùm pronuntiat, referendum. Cùm præsertim de alio non misso, & de ratione cur non mittatur, nullum verbum addat; addendum sanè, si extaret Breue illud, vt superiùs arguebamus.

Contra hoc tamen Primò videntur ver [Obiectio 1. contra resolutionem elisa.]ba eiusdem R. P. Generalis apertè militare, dum ait curatum à se vt omnia priuilegia, quæ à Prædecessoribus Pauli V. fuerant concessa, sine restrictione vllâ prorogarentur, & ita obtentum, vt ex Breui constare poterat, quod mittebat. Omnia ergo, & non duo illa tantùm sine limitationibus prorogata. Sed hoc facilè dilui potest; non enim ait à se obtentam omnium prorogationem, sed quatenus ex Breui constare poterat: Vt ex Breui, quod nunc mittimus constabit, & quidem quia circa illa specialis difficultas esse poterat, & quæ præcipuè in Indiis desiderabantur, & ideò etiam sunt singulariter postulata, omnium prorogationem se obtinuisse asseruit, quia aliorum prorogatio ex Bullâ 1610. iam habebatur. Nec duo tantùm sunt, vt dicitur, sed plura vt ibidem videri potest.

Argui etiam secundò potest ex eo quòd [Obiectio 2. conuulsa.] Bullæ citatæ Data posteriore est rescriptione R. R. Generalis: scribit enim ille die 25. Martij; cùm tamen Bulla die 16. Maij eiusdem anni fuerit expedita. Quomodo ergo dicere potuit: Vt ex Breui, quod nunc mittimus constabit, cùm illud post tot dies fuerit expeditum? Sed & hoc potest non incongruè cum veritate componi, si dicamus prorogationem obtentam à R. P. Generali quando ita scribebat, sed non acceptum Breue: quia tamen accipiendum certò sciebat, potuit ita anticipatè scribere, & Breuis expeditionem per dies illos intercurrentes expectare: vt enim antè non fuerit expeditum caussæ aliquæ obstare, de quibus non constat, potuerunt. Potuit ergo R. P. Generalis scribere, & eius litteræ non statim transmitti, sed post Breuis receptionem. Sic enim accidere non rarò solet: respondetur enim vbi primùm vacat, & scripta expectatis opportunitatibus transmittuntur: præsertim cùm Congregationum postulatis responsiones adhibentur, quæ Procuratoribus Prouinciarum tradi solent. In occasione autem prædictâ Procurator ex Peruuio missus inter nauigandum interijt, vnde postulatorum responsiones potuerunt aliquantulum retardari. Fuit autem Procurator Pater Christophorus de Ouando, vir fortunâ dignissimus meliore. Sed vndecumque mors iusto acciderit, bona est; quod apud D. Augustinum me legisse recordor.

Ex dictis ergo planè conuincitur pro [Probatio concluditur.] perpetuitate priuilegiorum nullum firmum ex rescriptionibus R. P. Generalis haberi præsidium, quandoquidem tota aduersantium vis ad Breue illud, de quo ille testatur, reuocatur: atqui ex illo non omnium, sed aliquorum perpetuitas habetur: ergo corruit quidquid in eo esse poterat firmamenti: cùm ex ipso voluntas Pontificis satis habeatur perspecta, ad quam, vt diximus, tota est huius negotij substantia referenda.

Nec tertium, quod afferebatur; ali [Tertij argumenti dilatio.]cuius potest esse momenti, quòd scilicet prorogatio, de qua certum R. P. Generalis testimonium extat, debeat latè interpretari. Cùm enim quod ad prorogationem spectat, iuxta tenorem Breuis, ad quem se refert, intelligendum asserat verbis illis: Vt ex Breui, quod nunc mittimus, constabit: & in Breui quid circa perpetuitatem habeatur, sit adeo manifestum; interpretationi dictæ locus nullus esse potest.

Neque quartum plus vrget, ex quibus [Evolutio Quarti.]dam enim cum perpetuitate concessis, contrarium potiùs videtur deducendum: quia exceptio firmat regulam in contrarium. Pro perpetuitate autem in duobus præcipuis est specialis ratio, quam adducit Pontifex in Breui eodem; naturalis scilicet inclinatio Indorum, & pristina consuetudo matrimonia in gradibus prohibitis celebrandi. Potest quidem vnum priuilegium per [Vnum priuilegium vt explicandum per aliud.] aliud explicari, quando dubia illius intelligentia est; vbi autem clara, non debet per contrariam dispositionem ad oppositum sensum detorqueri, quia in claris non est locus coniecturis. l. Continuus. §. Cùm ita D. de verbor. obligat. Vltimum [Vltimum nullius esse momenti.] etiam prorsus enerue est propter iam dicta. Licet enim verba priuilegij fauorabiliter explicari possint, & ad aliquid applicari, quod verborum significatio non videtur præseferre; id tantùm habet locum, quando non constat de mente concidentis, vt constare iam vidimus in præsenti. Vnde

Dico secundò. Non videtur probabilis [Assertio 3. Oppositum non videri probabile.] aduersa positio. Sic R. P. Generalis, & quamplures viri docti Societatis, qui circa hoc dubitationem nullam inuenerunt, & præsertim Peruuiani, vnde pro impetranda prorogatione efficaciter insisterunt. Pro eodem P. Quintanad. suprà num. 8. dum indubitatum affirmat. Quod etiam ex eo extenditur, quia cùm pro stabiliendâ probabilitate doctum fuisset elucubratum scriptum, & Romam transmissum, minimè tale visum est, quod debuerit ad securam praxim approbari, vnde & pro obtinendâ prorogatione post expletum illorum terminum, specialem Patres omnes Generales diligentiam præstiterunt. Quia verò circa hoc obliuionis aliquid, aut nescio quid aliud interuenit, post Vrbani Octaui progationem expletam vsus aliquorum temporalium priuilegiorum cessauit, donec ab Innocentio X. est impetrata; & quidem ante expletum tempus, sed ita proximo illius termino, vt Litteræ opportunè in Indias non potuerint peruenire. Non ergo probabilis est praxis iudicata. Quia verò erunt fortè aliqui contrarium sentientes; si docti sunt, ipsi viderint: si indocti, caueant, & ita ad doctiorum consilium præstabit accurrere: de rebus enim agitur, in quibus magnum est momentum collocatum.

CAPVT IV.

Quomodo currat tempus Jndicorum priuilegiorum; vt certi prorogationis termini possint assignari.

CIrca quinque Bullas versatur præ [Quinque Bullæ, circa quas difficultas computationis.]sens difficultas, & ex iis, quæ circa illas dicenda, ad similes futuris concedendas temporibus poterit consonum iudicium efformari. Prima est Pauli V. quæ incipit, Animarum saluti. 11. Februarij. Ann. 1610. cuius illa est clausula: Præsentibus ad viginti annos à data præsentium inchoandos tantùm daturis. Secunda eiusdem die 6. Maij, Ann. 1614. in quâ sic dicitur circa facultatem dispensandi, quæ Ordinariis conceditur, cum assessione tamen Patrum Societatis. Ad viginti tamen annos à data præsentium computandos. Tertia est Vrbani Octaui die 15. Septembris. An. 1629. cuius finalis clausula sic habet: Præsentibus ad viginti annos ad finem aliorum viginti annorum, ad quos similes gratiæ à felicis recordationis Paulo Papâ V. prædecessore nostro, concessæ fuerunt, inchoandos, tantùm duraturis. Quarta eiusdem die 17. Septembris anni eiusdem, in qua similiter loquitur. Quinta Innocentij X. die 1. Martij. An. 1649. quæ sic clauditur: Præsentibus ad viginti annos à fine aliorum viginti annorum, ad quos similes gratiæ à fel. record. Vrbano Papâ Octauo concessæ fuerunt, inchoandos, tantùm valituris. Circa quas Primò dubitari potest quomodo sit dies Datæ computandus; quæ difficultas communis est, sed breuiter expedienda.

Dico primò. Tempus dictum computan [Assertio 1. Diem Datæ non computandum in termino.]dum est fauorabiliter, & ita taliter, vt dies, à quo terminus statuitur, non computetur in termino. Hoc probatur Primò ex doctrina, quam multi Scriptores probant, & de qua Nos Cap. 2. iuxta quam priuilegia, quæ cedunt in fauorem Religionis & piæ caussæ, fauorabiliter, amplè, & latè intepretanda sunt: quod quidem in ordine ad durationem specialiter accipiendum, bene aduertit P. Quintanad. Tract. 6. Singulari 3. numer. 6. Atqui computatio prædicta fauorabilis est: ergo iuxta eam interpretatio facienda. Deinde pro [Ex communi doctrina ostenditur.]batur ex multorum sententia asserentium diem à quo incipit terminus, non computari in termino. Sic tenet Matienzus in Libr. 5. Recopilat. lege 7. Glossa 6. num. 1. Vbi adducit Didacum Castelli, P. Henriquez Libr. 13. Cap. 18. numer. 6. & alij [Quando currat tempus de momento ad momentum.] Prætereà. Quia licet communis resolutio sit tempus per legem designatum intelligi de momento ad momentum; multorum tamen sententia est id intelligendum quando tempus statuitur ab actu, & non à die actus. Sic Tiraquellus, Scaccia, & Gironda, quos adducit & sequitur Barbosa in Collectaneis ad Decretales Lib. 2. Tit. 27. Cap. 15. num. 2. & Lib. 4. Tit. 1. Cap. 9. num. 4. Atqui in nostro casu Paulus V. in vtraque Bulla ait Data præsentium inchoandos, & computandos. Inchoandos quidem in primâ, computandos in secundâ: ergo dies ipse Datæ non debet computari.

Quia verò dies communiter loquendo [Dies an esse debeant naturales; vbi integros non futuros statuitur.] iuxta Iuris dispositionem naturalis intelligitur, scilicet 24. horarum, primus dies ita computandus est vt videri potest apud P. Henriquez suprà. Quod tamen mihi in casu, de quo loquimur, inverosimile prorsus apparet: vt scilicet si Edictum iubeat denuntiari aliquid intra sex dies, & publicetur horâ decimâ antemeridianâ, die sequenti eadem hora dies primus obligationis debeat inchoari. Nam dies publicationis proptereà non computatur, quia non est integer, vnde exclusus videtur, vt eo exacto, dies obligationis currere censeatur. Quod ergo de horâ dicitur, sine sufficienti fundamento videtur affirmari: nisi fortè alicubi ita sit vsu receptum, qui debet esse pro lege.

Solent autem Bullæ priuilegiorum serò [A die scientiæ computandum tempus multorum sententia.] ad Indias peruenire, ob ingentem distantiam, & nauigationis discrimina; vnde alia oritur difficultas, an à die Datæ debeant currere, an verò à die scientiæ. Et à die scientiæ tempus priuilegij computandum, valde recepta est Doctorum sententia, quæ ex eo colligitur, quòd ex tunc incipiat effectum habere, cùm donatio quædam sit, tunc effectum habens, cùm acceptatur, vt docent quamplures adducti à P. Palao Tomo 1. Tract. 3 Disput. 4. Puncto 3. §. 2. num. 3. ex quo P. Quintanad. suprà num. 8. Pro quo tamen

Dico secundò. Priuilegia pro Indiis simplici [Assertio 2. Admitittur illa, cùm non designatur tempus inceptionis.]ter concessa, si limitationem aliquam non habeant in designatione temporis, à quo currere concessio debeat, à die scientiæ debent inchoari. Sic colligitur ex citatis, & videri pro eo potest P. Quintanad. Tomo 1. in Appendice Tract. 2. Singulari 3. Ratio est. Primò, quia recepta sententia ita, vt vidimus, generaliter tenet. Secundò, quia fauorabiliter, vt ostendimus, debet fieri interpretatio.

Dico tertiò. Hæc notitia non debet es [Assertio 3. Notitiam non esse respectu singulorum æstimandam.]se respectu cuiuslibet, ad quem potest priuilegij vsus pertinere. Quod ex eo probo: nam si id ita contingeret, magna esset confusio, cùm ad singulos valdè serò posset notitia peruenire, & ita quidam essent priuilegiati, alij priuilegio destituti: & ij possent dispensare, & alia magni momenti obire inferiores multò quàm alij, ad quos notitiam priùs accidit peruenisse. Deinde. Priuile [Instar legum facienda publicatio.]gia sic concessa cùm sint pluribus communia, instar legum publicanda sunt; aliàs non erit via conueniens & accommodata, per quam possint ad praxim applicari: atqui necessarium non est legem singulariter intimari, vt omnes Scriptores affirmant: ergo neque priuilegium. Cùm ergo priuilegia ista promulgari in Romanâ Curiâ non soleant, ad Indicos spectat Prælatos de conuenienti promulgatione prouidere, iuxta id, quod Auctores dicunt adducti à Bonacina Disputat. 1. de legibus Quæst. 1. Puncto 4. num. 16.

Dico quartò. Quando in Bullâ priuile [Assertio 4. Cùm à die Datæ dicitur, inde computationem faciendam.]gij dicitur, A die Datæ, vel quid simile, ab eo est computatio temporis facienda, & non à die notitiæ. Sic de Iubilæis loquens P. Quintanad. suprà Dub. 3. num. 4. affirmans circa hoc dubium esse non posse. Quod cùm ita sit, non est consequens quod ipse tradit Singulari 3. citato. num. 8. vbi ait quòd si ad Indiarum incolas huius prorogationis notitia accederet iam dui transactis primis viginti annis, à quorum fine secundi viginti [P. Quintanad. inconsequenter locutum ostenditur.] quinque incipiebant: tunc inchoandos ab anno & die, in quo notitia accessit; nam ignoranti non currit tempus. l. Quamdiu. C. Qui admitti ad bonorum possess. quod Flamminius, & Caldas Pereira præsertim obseruant. Cùm enim in prædictis prorogationibus sic dicatur, Ad viginti annos, à fine aliorum &c. non alia est ratio de illis, quàm de prioribus, ad quas referuntur; & pro inchoatione non dies notitiæ, sed finis aliarum concessionum assignatus. Neque enim alio modo volunt Pontifices currere tempus, neque maiorem fauorem concedere, cùm expressè fateantur se priorem Pontificum vestigiis inhærere. Vbi & locum habet doctrina, quam citatus Auctor adducit. num. 8. quòd scilicet dictio Similis, & Si [Dictiones Similis, & similiter, quam habebant vim.]militer, qua Pontifices vtuntur, ostendit similitudinem facti & modi, iuxta Socinum, Albericum, & alios. Ego quoad tempus concessionis non est diuersitas: quæ sanè, si daretur: esset notabilis; quia à Data vsque ad tempus notitiæ magna possunt spatia interponi: vnde si illa non computantur, notabilis interuenit differentia, & ita similitudo non seruatur quoad factum & modum, neque æqualitas & identitas, quam dilationes illæ significant, iuxta eumdem & alios citatos ab ipso. Qui etiam num. 5. iuxta nonnullos, quos citat, tradit quòd prorogatio videtur facta cum clausulis & qualitatibus, quæ inerant termino prorogato: ex quibus vna præcipua est computatio, vt scilicet à die vltimo vnius incipiat alius, pro quo & Nos in superioribus. A fine ergo, & non à notitiâ, annorum numerus computandus.

[Modus computationis à P. Quintana propositus.]

Iam circa ordinanda tempora dictarum Bullarum, & assignandum in particulari vnius Bullæ finem, & alterius initium, vt deprehendamus quot anni præterierint, quot sint reliqui, vitandus error, qui apud P. Quintanam occurrit citato Singulari 3. n. 6. vbi ait priuilegia, quæ ex concessione Gregorij XIII. durarunt vsque ad Annum 1603. extensione Gregorij XIV. annorum scilicet viginti, durasse vsque ad Annum 1623. Prorogatione autem Pauli V. eorum saltem priuilegiorum quæ in Bullâ Vrbani VIII. iam relata testantis illa concessisse, siue oraculo authentico, siue Litteris expeditis, & non promulgatis, siue ad Indias non prolatis, ad alios viginti annos, vsque ad Annum 1643. accesserunt. Et tandem ex vltimâ Vrbani extensione ad alios viginti, vsque ad Annum 1663. non expirabunt. Addere poterat per nouam extensionem Innocentij X. vsque ad Annum 1683. priuilegia eadem permansura. Nam & Bullam dictæ concessionis ad litteram proponit. Tract. 7. Singulari vltimo. Pergit autem, & nescire se ait an eadem computatio admittenda quoad priuilegia, quæ à Gregorio XIII. solum vsque ad Annum 1589. sunt extensa: qualia sunt, quæ reperiuntur in V. Baptismus, Bulla Cœnæ, Compositio, Dispensatio. §. 1. 2. 3. 4. & 7. ac V. Ordines §. 1. Quòd si ea in hac Vrbani Bullâ extent, ablatis viginti quatuor annis ab Anno 1589. ad 1603. procedentibus, Anno 1642. iam expirarunt. Quòd si tandem computemus hos viginti annos ab expeditione Bullæ Pauli V. quæ iuxta testimonia à R. P. Generali missa, facta videtur Ann. 1614. priuilegia quæ extant in Bullâ Vrbani VIII. vsque ad Annum 1654. tantùm vigent. Sic ille; quæ cùm supra incertas suppositiones cadant, & ex minùs exactâ Bullarum notitiâ, nequeunt ad certum formandum iudicium deseruire. Quare

Dico quintò. Computatio annorum cir [Assertio 5. modum prædictum computationis errantem expungens, & certam statuens.]ca præfatas Bullas, iuxta earumdem est concessiones facienda. Et in primis in ordine ad illam nulla est habenda ratio concessionis cuiuslibet ante Bullas Pauli V. cum temporis limitatione: nulla enim vltra Annum 1603. progressa est, vt ex Compendio constat. Neque ad illum autem plures extant Gregorij XIII. nulla autem Gregorij XIV. aut alterius ex iis, qui Paulum V. præcesserunt: licet à Gregorio XIV. prorogata priuilegia Anno. 1591. die 27. Septembris affirmet P. Quintanad. Singulari 3. num. 1. cuius tamen prorogationis nulla in priuilegiis mentio, nulla in Indiis notitia: cuius & Paulus V. meminisset, quandoquidem durabant illa Anno 1610. [Bullam Gregorij, XIV. non curandam.] sicut & alij Pontifices concessionum durantium meminerunt. Sed non neganda illa, quia & eius, vti in Compendio veteri contentæ meminit Fr. Ioannes Baptista in Animaduersionibus pro Confessariis Indorum. fol. 151. Cùm ergo concessiones Pauli V. ab aliorum concessionibus non pendeant, perinde habendæ acsi minimè præcessissent. Bulla ergo Ann. 1610. vsque ad Annum 1630. vim habuit, iuxta Datam & terminum in eadem assignatum. Bulla autem Secunda Anni 1614. vsque ad Ann. 1634. Altera autem Bulla num [Neque Pauli V. nescio quam.]quam in Indiis visa, minimè curanda est, vt iuxta illam fieri aliqua computatio queat, iis præsertim attentis, quæ à Nobis dicta sunt, à num. 24. neque talis Bulla ab Vrbano VIII. visa, si verè extitit, cùm omnino suppressa sit, neque illius ipse faciat mentionem, sed aliarum similia priuilegia continentium, vnde & ipsarum exordium est idem per verba eadem. Iuxta hæc ergo Bulla Vrbani VIII. respondens Bullæ priori Pauli V. finem habuit Anno 1650. alia autem respondens secundæ, Anno 1654. cumque Innocentius X. concessionem suam à fine concessionum Vrbani VIII. per viginti annos inchoandam decernat, similis est computatio facienda, vt alia priuilegia Anno 1670. alia Anno 1674. terminentur. Hæc clara sunt & expedita: quidquid autem pro computatione à prædicto Auctore additur, minimè est curandum, quia in certis ex defectu notiæ nititur coniecturis: immò quia etiam multa ex illis nequeunt sustineri. Et hæc sic generaliter dicta sufficiant in præsenti; agentes enim de priuilegiis in particulari majorem prædictis lucem adiiciemus.

DIGRESSIO.

Circa Breue Innocentij X. nouam formam in Societatis gubernatione statuentis.

QVia de modo computandi tempus per statuta & leges, atque etiam per priuilegia, dudum locuti sumus, & quæ à nobis dicta, pro Constitutione Innocentij X. circa gubernantes in Societate exactè intelligenda deseruire possunt, abs re non fuerit non nihil circa isthæc distineri. Cùm ad Indias etiam hoc negotium spectet, & pro illis specialis dispensatio à sanctissimo D. Alexandro VII. concessa inueniatur. Et posset quidem satis prolixa circa hæc disputatio institui, vbi multæ, nec leues, quæstiones occurrunt: breuitati tamen, dum aliud ex instituto versamur, duximus consulendum. Constitutio ergo præfata sit habet:

Innocentius Papa X. ad perpetuam rei memoriam.

PRospero, felicique statui Societatis Iesu, quæ viuis pietate & doctrinâ insignibus referta, vberes in Vinea Domini fructus iugiter producit, pro Pastorali nostrâ solicitudine consulere volentes: audita desuper dilectorum filiorum Presbyterorum, Regularium eiusdem Societatis ad præsens in Vrbe generaliter, pro faciendâ noui Præpositi Generalis electione congregatorum sententia: motu proprio, & ex certâ scientiâ, & maturâ deliberatione nostris, deque Apostolicæ potestatis plenitudine, vt in posterum futuris temporibus Congregatio Generalis in prædictâ Societate singulo quoque nouennio computandâ semper à celebratione vltimæ Congregationis Generalis, haberi & celebrari omnino debeat. Ita quòd illius celebratio nullo modo, nec ex quauis caussâ, siue per Præpositum Generalem pro tempore existentem, siue per quamcumque Congregationem particularem vel Generalem impediri, vel vltra nouennium huiusmodi differri, seu prorogari possit. Præterea vt quotiescumque habebitur & celebrabitur Congregatio Generalis huiusmodi, toties noui Assistentes, ab illis planè diuersi, qui præcedenti nouennio Assistentium huiusmodi muneribus functi fuerunt, eligi seu assumi, & deputari: ac demum vt omnes & singuli eiusdem Societatis Prouinciales, Visitatores, Præpositi, Rectores, Superiores locales, & alij Officiales iurisdictionem & Superioritatem habentes, quomodolibet nuncupati, exceptis Magistris Nouitiorum, in eorum respectiuè muneribus, Superioritatibus, Ministeriis, Administrationibus, & Officiis prædictis, quomodocumque nuncupatis, per triennium tantùm durare debeant, eoque elapso triennio, eo ipso vacent, & vacare censeantur, ipsique ad alia quæuis eiusdem Societatis munera, Superioritates, Ministeria, Administrationes, & Officia prædicta quomodolibet nuncupata, etiam Vice-prouincialis, seu Vicepræpositi, vel Vice-rectoris, nullatenus eligi seu assumi, vel deputari valeant, nisi per annum cum dimidio saltem à fine dicti triennij computandum, à prædictis muneribus, Superioritatibus, Ministeriis, Administrationibus, & Officiis prædictis cessauerint, tenore præsentium statuimus, mandamus, præcipimus, & ordinamus; decernentes præmissa omnia & singula in perpetuum inuiolabiliter sub excommunicatione latæ sententiæ, ac suspensionis à diuinis, priuationis vocis actiuæ & passiuæ, ac officiorum quorumlibet, inhabilitatisque ad illa, & alia quæuis in posterùm obtinenda, pœnis ipso facto absque aliâ declaratione, tam per mandantes, procurantes eligentes, & deputantes, quàm recipientes, & exequentes, irremissibiliter incurrendis, obseruari debere: neque aduersus illa seu eorum aliquod, præsentemque nostram Constitutionem, per Præpositum Generalem pro tempore existentem, aut quamcumque Congregationem, etiam Generalem, vel quemlibet alium Superiorem & Officialem dictæ Societatis, aut Nostros, & pro tempore existentes, Romani Pontificis Sedisque Apostolicæ Nuncios, vel S. R. E. Cardinales etiam de Latere Legatos, & quosuis alios quacumque potestate fungentes, vnquam dispensari, disponi, vel derogari posse; & quamcumque dispensationem, dispositionem, & derogationem, aduersus eadem præmissa, seu eorum aliquod præsentemque Constitutionem per prædictos, seu ipsorum aliquem, pro tempore quomodolibet factam, siue concessam, nullam prorsus, ac nulliter, & subreptitiè, obreptitieq́ue extortam fore, & esse ac censeri, & haberi, neminique vllatenus suffragari debere: præsentesq́ue Litteras, de subreptionis, obreptionis, ac nullitatis vitio, vel intentionis nostræ, seu quocumque alio quantumuis substantiali, & expressam mentionem requirente, defectu, aut ex quocumque titulo, prætextu, caussâ, & occasione, & Capite etiam in Corpore Iuris clauso, notari, impugnari, redargui, rescindi, ad viam & terminos Iuris reduci, vel aduersus illas restitutionis in integrum, aperitionis oris, vel quoduis aliud Iuris, facti, vel gratiæ remedium impetrari, vel etiam Motu simili concesso: quempiam in iudicio, vel extra illud, vti minimè posse; sed easdem præsentes semper & perpetuò validas, firmas, & efficaces existere, & fore, suosq́ue plenarios effectus sortiri, & obtinere: sicque, & non aliter in præmissis per quoscumque iudices Ordinarios & Delegacos, etiam caussarum Palatij Apostolici Auditores, ac eiusdem S. R. E. Cardinales, etiam de Latere Legatos, & quosuis alios quacumque potestate fungentes, nunc & pro tempore existentes, sublatâ eis, & eorum cuilibet, quauis aliter iudicandi & interpretandi facultate, & auctoritate, & iudicari, & definiri debere, ac irritum & inane, si secùs super his à quocumque quauis caussâ scienter, & ignoranter contigerit attentari. Non obstantibus quibuslibet Apostolicis, & præsertim fel. recordat. Gregorij XIV. vna quæ incipit: Ecclesiæ Catholicæ sub Data 28. Iunij, & alia quæ incipit: exponi nobis Data 30. Augusti 1591. Pontificatus sui anno primo. Et Pauli V. Romanorum Pontificum prædecessorum nostrorum, quæ incipit. Quantùm Religio Societatis Iesv de Anno 1606. Pontificatus sui Anno 2. aliisq́ue in fauorem dictæ Societatis, vel circa illam, seu eius regimen, ac etiam in Vniuersalibus, Prouincialibusque, & Synodalibus Conciliis, editis generalibus vel specialibus Constitutionibus, & Ordinationibus, & quatenus opus sit, Nostra, & Cancellariæ Apostolicæ Regulâ, de non tollendo iure quæsito: nec non prædictæ Societatis, etiam iuramenta, Confirmatione Apostolicâ, vel quauis firmitate aliâ roboratis statutis, & consuetudinibus, priuilegiis quoque, Indultis, & Litteris Apostolicis, eidem Societati, illiusq́ue superioribus & personis, ac locis quibuslibet, sub quibuscumque verborum tenoribus & formis, ac cum quibusuis etiam derogatoriarum derogatoriis, aliisque efficacioribus, & insolitis clausulis, irritantibusque, & aliis decretis in genere vel in specie, ac aliàs in contrarium quomodolibet concessis, approbatis, & innouatis. Quibus omnibus & singulis, etiamsi pro sufficienti illorum derogatione de illis, eorumque totis, tenore, specifica, expressa, & indiuidua, ac de verbo ad verbum, non autem per clausulas generales idem importantes, mentio, seu quæuis alia expressio habenda, seu alia exquisita forma ad hoc seruanda foret, tenore huiusmodi acsi de verbo ad verbum, nihil penitus omisso, & forma in illis tradita obseruata, exprimerentur, & insererentur, præsentibus pro plenè & sufficienter expressis habentes, illis aliàs in suo robore permansuris, ad præmissorum effectum specialiter & expressè derogamus, ceterisq́ue contrariis quibuscumque. Volumus autem vt præsentium, transumptis, etiam impressis, manu alicuius Notarij subscriptis, & sigillo personæ alicuius in dignitate Ecclesiasticâ constitutæ munitis, eadem prorsus fides in iudicio & extra adhibeatur, quæ præsentibus ipsis adhiberetur, si forent exhibitæ, vel ostensæ. Datum Romæ apud D. Petrum sub Annulo Piscationis, die 1. Ianuarij 1646. Pontificatus nostri Anno secundo.

Marcus Ant. Maraldus.

Ecce notabilis illius Constitutionis vigentissimum vndequaque tenorem, circa quam nonnulla oportet disquiramus. Sit ergo

§. I.

De conuenientia dictæ Constitutionis.

POntificia est, ex certâ scientiâ, motu [Conuenientia Constitutionis admittitur, licèt vt insolita sugiatur.] proprio, ac maturâ deliberatione, auditis Congregationis Patribus, deq́ue Apostolicæ plenitudine potestatis. Quis ergo de illius possit conuenientiâ dubitare? Miramur equidem nobis insolitam, & ita penitus insperatam. Accipimus tamen supernam ordinationem, etiamsi contra ordinem processisse videatur. Vbi audiendus Diuus Bernardus Epistola 276. ita scribens Eugenio III. Pontifici: Ordinatißimum est, [D. Bern.] minùs interdum ordinatè aliquid fieri. Claues vestras, qui sanum sapiunt, alteram in discretione, alteram in potestate constituunt. Sic ille: sed quia dispositiones huiusmodi iuxta informantium solent testificationem oriri, & caussa, de quâ agitur, humanum aliquid pati ex prædicto fundamento potuit: quandoque accidit, vt constitutio aliqua, etiam post deliberationem seriam, minùs conueniens, aut verò etiam disconueniens oriatur. Pro quo idem ad eumdem ita scribit Epistol. 18. [Idem.] Habere bonum, iustum, & bonæ famæ Cancellarium Apostolicæ dignitatis non modica pars est; Apostolicæ [Constitutio Pontificia aliquando perniciosa, ex informantium vitio.] administrationis non paruum adminiculum est: Apostolicæ conscientiæ non modica custodia est. Semper quidem notabilis Constitutio perniciosa; at post longam deliberationem, etiam turpis. Hæc Diuus Pater omnium Patri. Sicut ergo intimè adstantis alicuius vitio Constitutio notabilis, & ita perniciosa prodire potest; ita & aliorum non vera suggerentium: à quo malo neque ipsa Apostolica Sedes exempta reperitur. Vnde Goffridus Abbas Paschali Pontifici ita loquitur Lib. 1. Epistol. 8. [Goffridus Abbas.] Sed si Deus vitam & prosperitatem mihi concesserit vsque ad festiuitatem S. Clementis, beatam faciem vestram visitabo de Abbate, & de Monachis B. Albini iustitiam accepturus: & quia Venerabilis memoriæ Dominum Papam Vrbanum deceperunt, multis auctoritatibus Sanctorum Romanorum Pontificum probaturus. Ipse posteà Dominus Papa, visis priuilegijs nostris se fuisse deceptum asseruit, & auctoritate priuilegij sui, quod contra nos fecerat, ita retractauit, &c. Pro eodem ita scribit Honorio Diuus Bernardus Epistol. [D. Bern.] 46. Iam Regis (Ludouici Francorum) Flexerat iram humilitas, vel potiùs constantia Episcoporum: cùm ecce à Summo Pontifice summa superueniens auctoritas, (heu) deiecit constantiam, superbiam statuit. Scimus quidem id vobis per mendacium fuisse subreptum, sed quod ex vestris Litteris palàm datur aduerti; vt euerti tam iustum, tamque necessarium interdictum juberetis. Sic ille.

Quòd autem circa Constitutionem di [Contra modum gubernationis in Societate à multis oblatum.]ctam aliquid hujusmodi accidere potuerit, non erit temerarium suspicari. Iam enim ab ipso Societatis exordio contra illius gubernandi modum multa excogitata sunt, multa etiam dicta, nec semel apud Sedem Apostolicam actum, vt circa illum noua forma poneretur. In cuius confirmationem, vnum sit satis testem exceptione omni majorem produxisse, scilicet Gregorium XIV. qui in Bullâ, quæ incipit, Ecclesiæ Catholicæ sub Dat. 28. Iunij 1591. sic loquitur: Quamuis enim præfatæ Societatis institutum iam inde ab eius primor [Greg. XIV. pro eo testimonium.]dijs fuerit per fel. recordat. Paulum Tertium, & Iulium etiam Tertium, Romanos Pontifices prædecessores nostros approbatum; & à fel. recordat. Gregorio XIII. etiam prædecessore nostro, primò per eius quasdam Litteras sub Dat. Kalend. Februarij, Pontificatûs eius Anno vndecimo: deinde copiosiùs per Constitutionem, quæ incipit Ascendente Domino, confirmatum; nihilominùs tamen non idcircò defuerunt, qui adhuc sub zeli, & boni specie, aliqua ex ijs, quæ in dictis Pontificiis approbationibus, & confirmationibus continentur, & alia etiam, quæ ad Institutum, & rationem gubernandi dictæ Societatis pertinent, variis modis impugnare: quin etiam apud piæ mem. Sixtum PP. V. prædecessorem item nostrum, oblatis libellis, & variis excogitatis modis traducere & calumniari, atque vt ea, quæ consultißimè sancita erant infringerentur, conari veriti non fuerint, instantes &c. Sic Pontifex ille diuturniore sessione dignissimum: illis autem similia Innocentio ingesta, extra omnem est dubitationem: ex quibus licet plura reiecerit, alia benigniùs excepta, ex eorumque consideratione fœtus est Constitutionis prædictæ ad Societatis bonum vt ipsi visum, efformatus. Est ergo fundamentum non leue ad iudicandum quòd tanta non sit conuenientia in illâ, vt oppositum non possit conuenientius iudicari.

Pro quo quidem stat communis Socie [Efficax argumentum pro minori conuenientia Constitutionis ex Pontificia auctoritate deductum.]tatis sensus, cui ea, quæ ad ipsam spectant meliùs quàm aliis exteris obseruatoribus, perspecta sunt. Deinde argui potest argumento, quo vtitur Gregorius XIV. in præfatâ Constitutione, in quâ sic loquitur: & quoniam neque tranquillitati, nec firmitati huiusmodi Ordinum prospectum esse poterit, nisi eorum Instituta firmiter inconcussa seruentur iisdemque modis feliciter progrediantur & crescant, quibus à Fundatoribus, Domino inspirante, atque hac [Grogorij XIV. Constitutio,] Sanctâ Sede approbante, primùm fundati sunt; necessarium duximus ea, quæ ab IGNATIO huius Ordinis Fundatore ordinata, & à Prædeceßoribus nostris Romanis Pontificibus, circa eiusdem Societatis Institutum sancita sunt, Apostolicæ firmitatis munimine denuò roborare. Sic ille: cuius ratio magni est profectò momenti: cùm enim constet Societatem eo gubernandi modo, quem à Fundatore Sanctissimo accepit, feliciter progressam excreuisse, Sanctâ illum Sede approbante; & eiusdem conseruatio ex huiusmodi natiuis Institutis ritè obseruatis pendeat: manifestum est gubernationis originariæ modum magis conuenientem esse quouis alio, quem velint nouitatum amatores interduci. Quo argumento vtitur Nauarrus variis in locis, ex quo Fr. Ludouicus Miranda in Manuali Tomo 2. q. 6. art. 6. probans nouo genere gubernationis inducto per Apostolicas Constitutiones à nouatoribus impetratas, statum Religiosum euerti.

Prætereà vrgere possumus ex Constitu [Aliud ex Constitutione Pauli V. satis vrgens.]tione Pauli V. quæ incipit, quantùm Religio, in quâ contra aliquos gubernationi Societatis infensos, eam approbat prout à quinta Congregatione fuerat instituta, nolens circa illam quidquam immutari. Est autem tali gubernationis modo valde contraria Innocentij, de qua loquimur, Constitutio: vnde illius specialiter meminit, vt ex adducto tenore constat. Sed iam audiendus Paulus sic locutus: Nos igitur certò scientes totum sanctæ huius, & numquàm satis laudatæ Religionis stabilimentum & profectum, in viridi Instituti ipsius, & Decretorum super hoc in Generalibus Congregationibus eiusdem Societatis editorum obseruantiâ consistere: illamque ab huiusmodi, & aliis impugnationibus, molestiis, calumniis, ac illorum inuentis vendicare, & in sui Instituti puritate, integritate, quiete, ac pace conseruare, quantum cum Deo possumus, cupientes, &c. Motu proprio, & ex certâ scientiâ, ac merâ deliberatione nostris, deque Apostolicæ potestatis plenitudine, laudabile dictæ Societatis Institutum &c. Nec non supra dicta, & quæcumque alia Decreta, Statuta, & Ordinationes, quæ Institutum, & Societatem huiusmodi, illiusque gubernandi rationem quomodolibet concernunt, in Generalibus Congregationibus edita &c. perpetuò approbamus, & confirmamus &c. Hanc ergo grauissimam pro conuenientia gubernationis in Societate vigentis jam pridem Pontificis tanti sententiam quis dubitare possit veritati subnixam, cùm ipse asserat se certò scire ab eius & aliorum obseruatione, progressum Societatis eiusdem, stabilimentumque pendere? Illius ergo mutatio non poterit non eidem perniciosa deprehendi.

Vbi illud tantùm videtur dici posse, res [Euasio ex status rerum mutatione præclusa, ex Innocentij X. auctoritate.] non esse in eodem statu, & ita Innocentium ob noua inconuenientia potuisie aliter iudicare. Id tamen non esse admittendum ex ipsius Innocentij verbis venit apertè comprobandum: ipse enim ait Societatem viris pietate & doctrinâ insignibus refertam, vberes in Vineâ Domini fructus iugiter producere. Est ergo eadem, & nihil ab illa mutata, quam priores honorare Pontifices, & stabilire, nec non internâ pace, ac tranquillitate frui volentes, cum modo gubernationis in eadem vsitato pariter approbarunt. Sic viros insignes pietate & doctrinâ progenuit, totque illos, referta eisdem à Pontifice asseratur. Sic vberes fructus in Vineâ Domini iugiter producit. Ergo modus gubernationis pristinæ nihil incommodare potuit, neque nouum aliquod inconueniens emersit, quod fuerit necessarium beneficio nouitatis amoueri. Neque vis aliqua in eo fieri potest, quòd Pontifex auditâ Patrum Congregatorum sententiâ sic se statuisse pronuntiet. Neque enim ait se eam secutum; licet videntes eum in id prorsus incumbentem, morem gesserint, & vacationem aliquam in gubernatione perfunctis approbarint. Et Pontifex quidem biennalem esse vacationem volebat, Patres annalem sufficientem iudicabant. Mediam ille amplexus viam, sesqui annalem statuit. Quàm autem diuersa fuerit Societatis sententia, ex quintâ Congregatione constat, cuius Decreti tenorem Paulus V. in citata Constitutione censuit inserendum. Vnde aliorum aliter forsitan sentientium ratio non habenda, de quibus id præferri non immeritò possit, quod dicta Congregatio his est verbis protestata: Non dubitarunt libellis scriptis, atque ad Summos Pontifices transmißis subscribere his [Congregatio 5.] verbis: ita petens tota Societas: cùm tamen ij pauci essent, & denegantes filij nostræ Religionis. Hæc & alia ibi.

Nulla ergo inconuenientia reipsa ex [Inconuenientia nulla reipsa extitisse, quæ tamen in mutatione.]titerunt, vt oportuerit modum gubernationis immutari: cùm tamen reuerâ ex mutuatione non pauca nec leuia fuerint deprehensa. Et sic sperare iuuat Apostolicam Sedem per restitutionem in integrum Societati plenissimè subuenturam. Vnde & cùm in Congregatione Generali quintâ decretum fuisset triennium pro omnibus Superioribus, cum annali vacatione, [Spem reuocationis affulgere.] exceptis Rectoribus Domorum Probationis, & Seminariorum, (hoc enim addit P. Suarez Tomo 4. de Religione Tract. 10. Lib. 10. Cap. 4. num. 20.) & cùm aliquis ad munus esset Prouincialis eligendus: quod item P. Suarius addit, vt patet ex Decreto 64. quia id Clemens VIII. sibi placitum significauit, à Paulo V. est paucis post annis penitus reuocatum. Vbi notandum occurrit [A Clemente VIII. Decretum Paulus V. abrogauit circa materiam præsentem.] de hoc nullum factum à Congregatione Decretum, sed ita tantùm ab eadem additum: quæ omnia Congregatio reuerenter audiuit, & debita cum submißione, obedientiâ, atque animorum promptitudine amplexa est. Et quod plus est, Decretum contrarium circa hoc iam formatum omnino retentum; quod sic habet, post nescio cuius petitionem, qui aduersum aliud expetebat: Decreuit autem Congregatio nullum certum tempus præfigendum, sed seruandum esse Decretum 87. Congregationis 2. generalis. Et nihilominùs Congregatio [Decretum 5 Congregationis cum peculiari obseruatione.] vehementer commendat P. Præposito, vt diligenter curet, ne Præfecturæ istæ Societatis nimis diuturnæ sint, aut prolixè continuentur. Sic ibi. Non est ergo visum Patribus Decretum illud prius reuocare, licet non executioni mandandum, stante obedientiâ, quam significatæ voluntati Pontificis promptissimè censuit exhibendam. Sperabat enim venturum citò alium, qui prius illud, sicut & alia, vt verè accidit, reuocaret: post quadriennium scilicet, secundo Pontificatûs Pauli V. anno, qui fuit 1606. & reuocationis similis feliciter futuræ non leues extant coniecturæ, ac præsertim pro Indiis: iam enim à Sanctissimo Dom. Alexandro VII. dispensatio ad septennium est [Pro Indijs concessa dispensatio.] concessa, non obscurè significante concessionem perpetuam indultorum, si nouum aliquod inconueniens ex abusu dispensationis, quod equidem præsumi nequit, non fuerit deprehensum: vt R. P. Generalis suis litteris Indiarum Prouinciis intimauit.

§. II.

An Constitutio dicta sit fauorabilis, vel odiosa.

FAuorabilem esse prima illius verba vi [Fauorabilem esse quæ videantur ostendere.]dentur ostendere, quibus Pontifex prospero ac felici statui Societatis se velle consulere profitetur. Quid enim fauorabilius excogitari potest, quàm id, quo prosperitas ac felicitas accuratur? Deinde, ex eo quòd viris doctrinâ ac pietate insignibus fauere intendit, vt scilicet illi partem in gubernatione habere possint, ad pauciores per voluntariam, & penitus arbitrariam Generalis designationem, non arctata. Et qui [Ex fine legis fauor agnoscitur.]dem ex fine legis iudicandum est an lex fauorabilis sit, vt docti tradunt, quorum sententiam nonnullis citatis, adducit P. Suarez Lib. 5. de legibus Cap. 2. numer. 4. Vnde licet grauamen aliquod sit adnexum, ex eo non desinit talis esse, sicut ex contrario. In casu autem nostro intentio Pontificis non est primariò in grauamen aliquod Societatis directa, quia talis intentionis nullum est in exordio aut progressu Constitutionis indicium, cùm tamen fauoris sit intentio manifesta; quòd scilicet viri pietate & doctrinâ insignes, quibus Societas referta est, parte gubernationis honorentur. Quod etiam aliunde probari potest: nam iuxta dicta negari nequit quin Constitutio nostra fauorem contineat, licet aliunde grauamen inducat: eo autem ipso quòd fauorabilis ex prædicto capite sit, debet absolutè censeri [Et ex eo præcise quòd fauorem contineat, licet odij aliquid videatur admisceri.] talis, vt censent non contemnendi Doctores, quos refert Tiraquellus in Præfatione ad Retractum 4. num. 66. quia eadem lex nequit esse simul fauorabilis & odiosa: id enim quod videtur odium, reipsa fauor est, quia propter fauorem statuitur, & non propter se. Vnde odium restringendum est, vt fauor amplietur. Et ex hoc apparet non posse Constitutionem simul esse fauorabilem & odiosam: tum quia fauor debet præualere, iuxta Regulam notissimam in 6. Odia restringi, & fauores conuenit ampliari. Ergo ita ampliandi sunt, vt vbi fauor est, lex nullo modo odiosa, sed fauorabilis debeat absolutè iudicari. Tum etiam quia odium ipsum species fauoris est, dum in bonum & commodum alicuius ordinatur. Vt ex se patet. Quod etiam ex doctrina P. Suarij roborari po [Ex concursu item multorum. ex P. Suario.]test citato Capite num. 12. vbi ait ad intelligendum an lex fauorabilis sit, vbi odium aliquod interuenit, prudenter pensenda esse omnia scilicet intentionem legislatoris, rationem boni communis, & alias circumstantias materiæ & verborum, quæ quidem in casu nostro videntur concurrere: de intentione enim & ratione communis boni in Societate iam vidimus: verba item fauent, & circumstantiæ suffragantur; cùm sciamus Pontificem ad condendam legem prædictam aliquorum postulationibus fuisse permotum, quibus gratificari voluit, conuenientiam in eo, quod statuit, non modicam arbitratus. Præterea. Idem Doctor eximius num. 13. docet, cùm fa [Quia odium non excedit.]uor excedit, pro illo esse absolutè iudicandum, & legem simpliciter esse habendam fauorabilem: quia lex per se & sponte suâ inducit fauorem, odium verò quasi ex accidenti & coactè ob necessitatem: id autem quod est per se præfertur ei, quod est accidentarium, ceteris paribus. Et idem asserit dicendum quando fauor & odium æqualiter se habent, siue tamquàm excedens & [Vel res dubia est.] excessum, vel res dubia est. Quod quidem in caussa, de qua agimus, videtur propter rationes dictas saltem affirmandum.

Vt verò Constitutio ista odiosa censen [Quæ odiosam probent Constitutionem.]da sit in primis facit esse contra ius commune Societatis, vt est compertum: ex quo fit restringendam illam, vt patet exemplis ex Iure adductis à Glossa in Cap. Odia. de regulis iuris. Deinde, Doctrina multorum asserentium, quando lex grauamen aliquod inducit, simpliciter censendam esse odiosam; etiamsi fauorem aliunde contineat: quod ex eo ostenditur, quia simpliciter fauorabilis dici nequit: bonum enim ex integra caussa: cùm tamen odium rationem mali habeat: ergo est simpliciter odiosa dicenda, quia malum ex quocumque defectu. Tum etiam quia fauor ipse rationem importat odij, cùm cedat in alterius præiudicium; vnde nequit respectus fauoris puri præscindi. Quod in casu nostro facilè ostendi potest: hoc enim quod est in fauorem virorum pietate ac doctrinâ insignium, sine respectu ad grauamem nequit concipi: non enim illis simpliciter conceditur vt partem in gubernatione habere possint, hoc enim ex se habent; sed vt non impediatur eorum assumptio ad Prælaturam assignatione repetitâ, & numquàm cessante aliorum, qui pro arbitrio Generalis eliguntur: hanc autem non impeditionem, in præiudicium cedere potestatis illius, satis est compertum. Pro quo videri potest Tiraquellus suprà num. 65.

Dico primò. Negari nequit Constitu [Assertio 1. Esse aliquomodo fauorabilem.]tionem dictam fauorem aliquem continere, & ita etiam fauorabilem aliquo modo dici posse. Constat ex dictis. num. 46.

Dico secundò. Odiosam esse negari nequit. [Assertio 2. Esse item aliqualiter odiosam.] Constat item ex nuper adductis, & ex Societatis sensu, quæ grauamen ex illa satis sibi molestum experitur.

Dico tertiò. Discrimen, quod circa hoc esse [Assertio 3. Parui esse momenti discrimen circa illud.] potest, parui videtur esse momenti. Id probo. Nam si momentum aliquod haberet, id esset ratione interpretationis, quòd scilicet ampliari, aut restringi possit: atqui hoc fieri potest eodem modo, siue vno, siue alio pacto loquamur: ergo discrimen nullius momenti est. Maior est certa ex communi Doctorum sensu circa Regulam adductam, Odia restringi &c. & Minor ostenditur: nam etiamsi dicatur fauorabilis, ex eâ etiam parte, quâ odium continet, restringenda est, ne odium aliquo ex capite augeatur: & fauor, si quis est, similiter ampliandus, iuxta eamdem: ergo siue vno, siue alio loquamur modo, eadem stare interpretatio potest.

Dico quartò. Constitutio nostra abso [Assertio 4. Esse absolutè odiosam.]lutè dicenda est odiosa. Hoc probant adducta num. 47. & prætereà ostenditur ex communi, vt paulò superiùs dicebam, Societatis sensu. Deinde quia est reuocatoria fauorum, qui in Bullis Gregorij XIV. & Pauli V. circa ea, de quibus agit, specialiter continentur. Item. Nam totus illius tenor solas prohibitiones, cessationes, pœnas, cum extraordinariis clausulis prementibus & vrgentibus præsefert: cui non obstat id, quod de viris pietate ac doctrinâ insignibus est præmissum. Quod probari efficaciter potest ex lege, per quam fæminæ excluduntur ab hereditate: quam communiter Doctores dicunt odiosam; licet masculorum fauor per eamdem intendatur: vt videri potest apud Tiraquellum suprà num. 64. ad [Ex lege de exheredatione feminarum luculenter ostensum.]dit autem rationem P. Suarez num. 12. citato. quia fauor ille priuatus est, & non admodùm necessarius, neque ad pacem & honestatem morum multùm vtilis. Quæ quidem pro casu nostro aptè consonant: priuatus enim fauor est, vt scilicet aliqui locum in gubernatione reperiant: neque enim de omnibus pietate & doctrinâ insignibus dubitari potest, cùm constet communiter tales ad gubernationem assumi. Quòd autem fauor iste non admodum necessarius sit, ex eo liquet, quòd sine illo diu Societas floruit, & ex illius concessione non est reddita fructuosior. Pro quo videnda quæ diximus num. 44. Non est denique ad pacem & honestatem morum multùm vtilis, vt est experientiâ deprehensum. Et vtinam non plus incommodi quàm vtilitatis attulisset.

Vrgeo insuper ex doctrina Emmanuelis [Vrgetur pœnis, & censuris.] Roderici Tomo 1. qq. regular. quæst. 11. artic. 6. §. Sexta regula, in fine, vbi Constitutiones, & extrauagantes, quæ præcipiunt aliquid executioni mandari, quod à jure communi præcipitur, aliquas pœnas & censuras addendo, odiosas debere judicari; cùm respectu talium pœnarum & censurarum à terminis juris communis egrediantur. Ex quibus euidens in caussâ nostrâ conficitur argumentum. Nam si Constitutio juri communi conformis, ex eo quòd pœnam addat, debet odiosa censeri: ergo multò magis illa, quæ juri communi conformis non est, qualis est ea, de quâ agimus, Iuri Societatis, ab eius institutione firmissimo, apertè contraria. Videatur citatus Auctor benè asserens circa hoc non posse certam regulam assignari: vix enim lex aliqua o [Notanda ex Emmanuele doctrina.]diosa reperiri potest, quam non Doctores aliqui fauorabilem arbitrentur, sicut ex contrario: vnde & ille legem Canonis circa percussores Clericorum, quæ communiter censetur fauorabilis, odiosam reputat: id quod juxta citatam illius doctrinam consequenter affirmandum. In casu ergo nostro licet defuturi non sint, qui Constitutionem fauorabilem existiment, nobis certè satis est verosimiliter philosophari, vt interpretatio accommodari possit, quæ non debeat inuerosimilis æstimari.

Tandem arguo ex eo quòd à Sanctissi [Ex dispensatione septennali circa Indos arguitur, & Alex. 7. judicio.]mo Dom. Alexandro VII. dispensatio septennalis pro Indiis concessa est, sicut & breuior alia pro Europæ Prouinciis. Dispensatio autem specialis fauor est, & beneficium Principis: pro quo videndus P. Thomas Sancius Lib. 8. de Matrimonio Disputat. 1. Ex quo fit Constitutionem; in quâ dispensatur, non esse fauorabilem, quia fauor fauori non est contrarius respectu eius, cui fit. Et verò Sanctissimus sic dispensans, vt per Litteras ex Vrbe scribentium accepimus, vbi primùm in Sedem est summæ Potestatis euectus, Patribus Societatis nostræ benignè polliceri dignatus est, adfuturum se Societati fauore suo in ordine ad ea, quibus se à Prædecessore suo grauatam sentiebat. Non ergo ille fauorabilem ejusdem Constitutionem, sed grauaminibus plenam, & ita odiosam arbitratur. Iuxta hæc ergo ita interpretanda est vt grauamen non augeatur, sed arctetur; quod juxta dicta est; vnde in casibus singularibus non erit operosum judicare.

§. III.

Nouennium ad Congregationes Generales quomodo computandum.

COnstitutionis verba sunt: Congregatio Generalis in prædicta Societate singulo quoque nouennio, computando semper à celebratione vltimæ Congregationis Generalis, haberi, & celebrari omnino debeat. Circa quod

Dico primò. Satis verosimile videtur compu [Assertio 1. computationem nouennij à fine celebrationis faciendam.]tationem fieri posse à fine celebratæ vltimæ Congregationis. Id probo: quia dicta verba sine vlla improprietate ita intelligi & explicari possunt: & alioqui, cùm dispositio odiosa sit iuxta dicta §. præcedent. ita sunt interpretanda, vt Societas minùs grauetur ratione illorum; cùm tamen grauari certum sit huiusmodi temporis taxatione. Omnia constant præter id, quod de proprietate intelligentiæ est dictum, & illud probo. Nam cùm terminus ab aliquo actu desumendus est, ille debet esse perfectus: quod tenent Doctores quamplures, quos adducit Matienzus [Computatio fit ab actu perfecto.] in Lib. 5. Recopilat. L. 7. Titul. 11. Glossa 6. num. 3. & seqq. Ex quorum doctrinâ habetur tempus, qui retractui conceditur, scilicet nouem dierum, non currere à die celebrati contractus venditionis, sed à die traditionis, quia tunc ille perfectus est. An [Bona pro eo exempla.]num item, qui conceditur, vt adeptus Beneficium Parochiale ad sacros Ordines promoueri debeat, non currere à die Collationis, sed adeptæ possessionis, habetur in Cap. Commißa, de electione in 6. & similia alia adducit Tiraquellus Lib. 1. de Retractu. §. 1. Glossa 10. num. 36. & 37. Cùm ergo pro termino, à quo currere nouennium debeat, assignetur celebratio vltimæ Congregationis, & hæc vsque ad illius conclusionem perfecta non sit, non debet tempus nisi à conclusione ipsa computari.

Prætereà; quia præpositiones A, & Ab, [Ex conditione præpositionum, A, & Ab, quæ sunt termini exclusiuæ, vrgetur.] ex se sunt exclusiuæ termini à quo, regulariter loquendo, vt notant quamplures scriptores, varios ad id casus inducentes, quos adducit Barbosa de Dictionibus, Dictione 1. num. 1. Pro quo & videri potest P. Quintanad. Tomo 1. in Appendice Tractat. 8. Dub. 5. num. 1. qui num. 2. affirmat secus dicendum quando de fauore aliquo agitur: quod tamen in casu nostro non habet locum; cùm potiùs in significatione exclusiuâ fauor contineatur.

Dico secundò. Factâ computatione modo [Assertio 2. aliquem saltem diem de nouennio sumendum.] dicto, non debet ita labi nouennium, vt nihil ex eo ad Congregationis celebrationem assumatur. Si enim sic transeat, quod posteà fluit, non ad nouennium, sed ad decennium spectat. Sufficiet autem vt vel dies vnus ex nouennio assumatur: iam enim verificatur Congregationem celebrari in nouennio, licèt pars aliqua decennij adnexa sit. Cùm enim de fauore agatur, talis interpretatio potest verosimiliter vsurpari, iuxta superiùs dicta

Dico tertiò. Vt omnis controuersia [Assertio 3. conueniens, & sine controuersijs computatio.]rum amputetur occasio, nouennium ita computandum est, vt à die inchoatæ Congregationis octo anni numerentur, & nono currente intra illius spatium Congregatio penitus habeatur: nisi aliud ex vsu constet, aut ex declaratione Pontificiæ mentis suffragetur. Et quidem Pontifex in hoc secutus videtur id, quod in secunda fuerat Congregatione tractatum: in cuius Decreto 19. habetur B. Franciscum Borgiam in eadem [Iuxta id quod in Congregatione 2. visum Patribus, suum Pontifex Decretum conformauit.] electum Generalem, censuisse generalem Congregationem septimo quoque anno celebrandam, cuius sententiam secuta Congregatio: hoc addito, quòd si maior pars Prouincialium in septimo anno judicaret res graues non occurrere, quæ tractari in Congregatione debeant, differri possit in biennium; ita vt nono quoque anno ad summum debeat celebrari. Sed intercessum est, & intercessio obtinuit, ne vllum certum tempus præscribatur: sed tertio quoque anno veniant simul ex omnibus prouinciis Procuratores, iuxta quorum id est sententiam definiendum. Quod & Decreto 7. Congreg. 4. habetur constitutum. Quod ergo de nouennio Congregationi visum fuerat ante intercessionem, & B. Francisco probatum, visum est & Pontifici, suoque Decreto stabiliuit. Sicut igitur [In nouennio eadem quæ in triennio Congregationis Procuratorum habenda.] id ita visum, pariter etiam videtur computatio temporis facienda: vnde non aliter circa nouennium, quàm circa triennium habenda ratio illius est, de quo dicitur: Sed tertio quoque anno veniant, &c. Quod quidem non ita fit, vt elapso biennio intra tertij anni spatium Congregatio habeatur: sed triennio transacto, die immediatè sequenti debet inchoari. Sic enim constat ex Formula Congregationis huius Cap. 1. num. 1. vbi sic dicitur: Tertio quoque anno à decimâ quintâ die Nouembris post [Decretum circa Congregationem dictam.] finem vltimæ Congregationis generalis computando, ex omnibus Prouincijs, iuxta Congregationes & Decreta, ad Generalem conueniant Procuratores, &c. Et inferiùs. Tempus enim huius Congregationis, dies ipse quintus decimus Nouembris decretus est, nisi aliud Generali videatur. Sic ibi. Iuxta quæ id habetur, quod diximus. Sicut etiam computationem non ita fieri, vt Congregationi aliquis saltem dies triennij debeat assignari. Videtur ergo pro Nouennio Congregationis generalis idem sufficere: impleri scilicet Pontificiam voluntatem, si elapso nouennio, die immediato Congregatio inchoetur. Quod licet non sit Assertioni secundæ conforme, sustineri verosimiliter potest, & mihi pro praxi securum apparet: licèt ad controuersiarum, vt dixi, occasiones amputandas, dicto in Assertione tertiâ ritu procedendum videatur. Triennium enim disponere pro libitu Societas potuit, nouennium autem juxta Pontificiam est voluntatem regulandum.

§. IV.

Nouorum Assistentium in Congregatione eligendorum obligatio.

HIs illa verbis declaratur: Prætereà vt quotiescumque habebitur & celebrabitur Congregatio Generalis huiusmodi, toties noui Aßistentes, ab illis planè diuersi, qui præcedenti nouennio Aßistentium huiusmodi muneribus functi fuerunt, eligi, seu assumi, & deputari. Circa quæ dubium occurrit an si Congregatio Generalis ante nouennium celebretur, vt annis proximis accidit occasione mortis Generalium, noui debeant Assistentes eligi omnino à præcedentibus diuersi. Circa quod

Dico primò. Attento tenore verborum Con [Assertio 1. In Congregatione antè nouennium non deberi Assistentes nouos eligi attentis Constitutionis verbis.]stitutionis, satis verosimile apparet non esse talem obligationem: duo enim in illis habentur, quibus res videtur reddi manifesta. Primum; quia toties eligendi dicuntur, quoties Congregatio habenda & celebranda sit, additâ particulâ huiusmodi, scilicet, quoties Congregatio huiusmodi. Est autem illa limitatiua eius ad quod refertur, & illius exprimens qualitates: vt tradunt Doctores, quos adducit, & adducere multò plures poterat P. Quintanad. Tomo 1. Tractat. 3. Singu [Particulæ huiusmodi vis.]lari. 17. num. 4. Cùm ergo de Congregatione generali sermo præcesserit, non quacumque, sed post nouennium celebrandâ, de illâ est intelligenda dispositio, & non de aliâ. Secundum est: quia nouennium prorsus expressum verbis illis: Ab illis planè diuersi, qui præcedenti nouennio, &c. Deinde est ratio vrgens: nam assistentibus non est [Ratio vrgens.] triennium, sicut aliis gubernatione fungentibus assignatum, eò quòd ad gubernationem totius Societatis, specialis rerum, locorum, & personarum notitia requiratur; quæ quidem per triennium vix habetur, vnde vlterius debuit spatium assignari, & ita à Pontifice nouennale omnino est conueniens iudicatum: ergo Congregatione multò ante nouennium habitâ, non debet de Pontificia voluntate præsumi ad nouorum Assistentium electionem adigere contendisse. Et ita factum in Congregatione 9. circa P. Franciscum Arinatum Assistentem Galliæ, & in decimâ circa Pater Goswinum Nickel, modò Generalem.

Quod autem de notitia dictum est, quæ [Ratione notitiæ non est necessaria eorumdem Assistentium electio, aut confirmatio.] breui nequit tempore conuenienter haberi, videtur ostendere non debere nouam Assistentium electionem fieri nouennio non exacto, si electi progredi commodè in officio possint, aut saltem eorumdem iterandam electionem. Sed reuerà non ita probat vt necessaria electio sit, sed solam indicat conuenientiam. Et quidem eximiam, si alia non desint, vt non sit verosimile voluisse Pontificem oppositum stabilire. Possunt ergo & debent Assistentes ante nouennium eligi, quando Congregatio ad electionem Generalis habetur. Quod & fieri posse etiam quando Generalis statim post electionem tum suam, tum Assistentium moritur, habetur in Formulâ Congregationis Generalis, §. 53. Nouo enim in Generali electo sic sta [Formula Congregationis circa peculiarem casum disponens.]tuitur: Post electionem verò non erit opus eligere nouos Aßistentes &c. Quòd sic intelligendum est, vt integrum Congregationi sit, vel nouos eligere, vel antiquos confirmare. Sic ibi, & quia leuioris videtur animi, id quod dudum post maturam est deliberationem conueniens judicatum, nullâ vrgenti ratione mutare, in Congregatione Decima, in quâ casus prædictus accidit, morte R. P. Alexandri Gottifredi in eadem Congregatione electi Generalis, [Quid nuper factum: pro quo & ratio.] iidem qui nuper fuerant Assistentes, à Congregatione confirmati sunt, vt habetur Decreto 57. in quo tamen additur id factum, paucis admodum dißidentibus, qui nouos eligendos censuerunt. Quod quidem ex leuitate animi in viris tantis accidisse non est æquum suspicari: sed ex eo quòd illi in electione aliis suo suffragio forsitan adhæsissent, quos nouâ electione promouendos sibi ob nouas aliquas coniecturas poterant polliceri: vel quia pro nouo Generali electorum aliqui minùs apti videbantur.

Dico secundò. Licèt attento tenore [Assertio 2. assistentes vltra nouennium non posse in officio perdurare.] verborum Constitutionis, & stantibus Pontificij beneplaciti coniecturis, sit omnino verosimile quod diximus, non ita tamen est, vt Assistentes vltra nouennium debeant in officio permanere. Nouennio ergo exacto alij assumi debent, iuxta id, quod in Constitutionibus habetur Parte 8. Cap. 5. §. 4. & in Formula Congregationis Generalis, §. 85. Id probo: quia mens Pontificis est, vt munera ista honorifica pluribus fiant communia, vt ex tenore Constitutionis constat: vnde Assistentes superioribus æquat proportione seruatâ: & sicut hos non patitur vltra triennium progredi, quomodocumque illud continuetur; ita credendus est de nouennio illorum voluisse, & certè in illis maior videtur ratio, eò quòd munus illud suprà omnia alia honorificum habeatur. Vnde Clemens VIII. in Congregatione 5. Generali jussit tres Assistentes, Italiæ scilicet, Hispaniæ, & Lusitaniæ mutari, proptereà quòd diu nimis in eo officio perdurarunt: quod & ita factum, vt constat ex Decreto 73. 74. & 77. licèt [Clementis VIII. jussio circa Assistentium remotionem.] de eo à Congregatione fuerit supplicatum: pro quo in Decreto 74. Vbi obseruatione dignum occurrit, tres illos Assistentes, quos mutandos Pontifex voluit, non fuisse in præcedenti Congregatione electos, sed in eâdem ipsâ quintâ Congregatione, vt patet ex illius Decreto 1. Erant autem P. Benedictus Palmius, Italiæ; P. Ægidius Consaluius, Hispaniæ; P. Petrus Fonseca, Lusitaniæ. Sed quia in Congregatione tertiâ electi fuerant, & P. Benedictus Palmius, etiam B. Francisci Borgiæ aliquandiu Assistens fuerat, vt constat ex Decreto 17. Congregationis tertiæ; visum est Pontifici non expedire, vt iterùm eodem munere fungerentur: ergo id in continuatâ functione muneris eiusdem minùs videtur expediens, & ita Pontificiæ magis aduersum voluntati.

[Assertio 3. officium Assistentium continuari vt possit.]

Dico tertiò. Si de Pontificis mente verosimilis habeatur coniectura, vt non videatur continuationem dictam improbare, cùm alioqui obligatio dicta non sit adeò explorata, procedi in eo sine conscientiæ remorsu poterit. Videtur autem non parùm congruere, vt in rebus istis cum prouidâ moderatione ab ijs, qui gubernationi Societatis præpositi fuerint, procedatur; ne ad Pontificis aures querelæ aliquorum inofficiosæ perueniant, & sic societas, cui turbellæ istæ nimis incommodare possunt, molestis iterùm solicitudinibus implicetur.

§. V.

Circa triennium superiorum qualis vrgeat obligatio.

PRo illo habetur sic: Per triennium tan [Difficultates circa triennium pro vacatione.]tùm durare debeant, eo que elapso triennio, eo ipso vacent, & vacare censeantur, &c. Vbi difficultates aliquot occurrunt. Prima, an si triennio aliquid desit, quæuis interruptio sufficiat, quæ est cum aliis circa vacationis spatium discutienda. Secunda, An vacatio futura sit computando triennium de momento ad momentum. Tertia, An sit aliquis casus, in quo dispositio prædicta non currat. Quarta. Vtrùm si triennium non in eodem officio nihilominus vacationis præceptum vrgeat. Quinta, An computatio à possessione officij, vel à designatione sumenda sit. Circa quas

Dico primò. Satis verosimile est computa [Assertio 1. Compensationem de momento ad momentum non vrgere: & qualis sufficiat.]tionem non esse faciendam de momento ad momentum. Id probo ex dictis. numer. 32. & 33. juxta quæ dies, à quo incipit currere tempus designatum, non computatur. Iuxta datam scilicet ibidem explicationem; quòd non computetur eò quòd integer non sit: vnde si integer fuerit, aliter est dicendum: si videlicet à media nocte decurrerit: tunc enim nulla est verosimilis ratio cur non debeat computari. Alio etiam modo explicari potest, supponendo, vt modò dictum est, non inchoari tempus à media nocte, sed ab aliquâ horâ diei: tunc enim hora similis respondet in termino, in quo triennium mathematicè completur: at non est ita materialiter computandum, sed moraliter, quia totus ille dies computatur vt terminus spatij; quia non est credibile legislatorem velle ita rigorosè & delicatè agere, vt horæ sint minutiùs obseruandæ. Quâ ratione censent aliqui implentem vigesimum primum annum, à quo incipit obligatio jeiunandi non [Ex obligatione jejunij probatio.] teneri jeiunare eo die, quo ætas dicta completur, etiamsi manè compleatur. Pro quo videri potest Diana Parte 1. Tract. 9. Resolut. 49. Est item [Alia ex ætate ad Ordines.] pro eodem sententia alia Doctorum asserentium eum, qui tali die implet viginti quatuor annos, non posse in eodem ordinari, bene tamen in sequenti. Cujus ratio est: quia pars illa diei ad eumdem diem pertinet, vnde vigesimus quintus annus ad Ordinem requisitus non videtur inchoatus, & ita mediæ noctis transcursus expectandus. Sic P. Thomas Sancius Lib. 7. Consil. Dub. 33. n. 7. Diana Parte 5. Tr. 5. Resol. 17. & alij.

Deinde argui potest. Quia non alia esse [Ex intentione verosimiliter præsumpta Pontificis.] videtur Pontificis intentio, pro cujus implemento nihil refert talis modus computationis. Cùm enim tantùm velit gubernationem non protendi, & locum multis esse in illâ; nihil profecto ad hoc interest hoc aut illo modo triennium computari, quando in diuersitate computationis adeò breue spatium intercedit. Intentionem legislatoris attendendam sæpiùs diximus & juxta debere interpretationem fieri. Lex est quidquid in ratione consistit. Cap. Consuetudo. Dist. 1. Pro quo videri potest P. Suarez Libr. 6. de legibus Cap. 5. [Quorumdam excusatio ex ratione dicta.] num. 5. & seqq. Iuxta quæ excusandus venit Prouincialis quidam, qui cùm horâ decimâ antemeridianâ triennium, de momento ad momentum computatione facta compleuisset, circa aliqua occupatus, quæ ad renuntiandum successorem pertinebant, aliquantùm progressus est. Sicut etiam excusari potuerunt Superiores, quibus vacationis nuntium inopinatum accidit: potuerunt enim eo die aliqua disponere, quæ ad officium spectabant, & sine inconuenienti non poterant indisposita remanere. Vacationem enim ita acceleratam, & inconuenientibus plenam, non est credibile Pontificem voluisse.

Dico secundò. Dari casus potest, in quo [Assertio 2. Casus specialis in quo dispositio Pontificia non currit.] dispositio prædicta non currat. Id potest ostendi in Indiis, si vacatio innotescat, nec tamen sit Superior à Generali designatus: non enim domus debet sine Superiori relinqui, neque illud potest de Pontificis voluntate præsumi. Nec dici potest Superiorem vacationi obnoxium posse vice sui alium nominare: si enim per notitiam vacationis cessauit, nequit actum Superiori proprium exercere. Neque etiam dici potest per Epikeiam illud posse, & jurisdictionem eius vsque ad nominationem non expirare. Quia jurisdictionem talem, si verè cessatio est futura, Pontifex non confert, & Superior supremus nequit contra Pontificis concedere voluntatem. Si ergo Epikeiæ locus est futurus, id potiùs dicendum, quod Assertione statuimus, Constitutionem inquam eo in casu non obligare. Videatur P. Suarez suprà Cap. 7. num. 10. cuius doctrinam a [Notanda doctrina pro depulsione obligationis, cùm bonum commune aliud postulat.]lij plures amplexi: quòd scilicet præceptum legis non obliget, quando boni communis ratio contrarium postulat; etiamsi possit sine peccato adimpleri: pro quo exempla ad ducit num. 9. Non videtur autem improbabile posse vice sui aliquem nominare: non quidem vices habiturum eius, in rigore loquendo, quandoquidem ordinariâ est potestate destitutus, & ita Vicarium habere nequit, sed in latiori significatione: qui scilicet locum eius suppleat, dum alius prouidetur. [Probabilis positio circa nominationem successoris.] Et hoc quidem ex præsumptâ Superioris eius facultate, ad quem spectat prouisio: quod quidem stare sine jurisdictione potest, ministerialiter tantùm, licet cum arbitrio. Sicut Generalis committere alicui potest omnino priuatè vt eum, qui sibi benè visus fuerit, Superiorem nominet, non suo, sed Generalis nomine. Potest autem voluntas ista præsumi: quia ad Superiorem spectat successorem sibi in officio constituere, quando à maiori non est Prælato designatus, vt vicariam scilicet domûs curam habeat. Sic enim habetur Decreto 20. & Canone 3. Congregat. 8. Ergo pro casu speciali, in quo vacatio accidit, ita etiam coniiciendum, & ita posset generali lege sanciri: hic enim casus in Constitutionibus, & Congregationum, aut Generalium Ordinationibus non occurrit, cùm tamen possit non semel occurrere.

Dico tertiò. Triennium continuatum in [Assertio 3. Triennium in diuersis officiis non posse prorogari.] officiis, de quibus agit Pontifex, etiamsi illa diuersa sint, nequit sine violatione Constitutionis Pontificiæ prorogari. Probatur ex praxi sic indubitatè procedente. Deinde, ex intentione Pontificis in eadem expressæ, quæ quidem per contrariam intelligentiam posset penitus elidi: si videlicet quis in diuersis occuparetur muneribus, in quorum nullo triennium expleret. Item. Tenor ipse Constitutionis id continet, dum sic dicitur: In eorum respectiuè muneribus. Et officiis prædictis per triennium dumtaxat durare debeant. Atqui duo officia continuatè sustinens, si vltra triennium administrationem extendat, non potest verificari quòd in illis per triennium tantùm duret: ergo contra tenorem Constitutionis delinquit.

Dico quarto. Triennij computatio non [Assertio 4. Triennium quando inchoetur] est facienda à die possessionis, sed eo modo, quo faciendam decernit Congregatio 8. Decreto 43. in quo sic dicitur: Statuit Congregatio officium & auctoritatem Superiorum localium, atque adeò triennium Præfecturis definitum, inchoari à die authenticæ [Congregatio 8.] renuntiationis ipsorum in Collegio, vel Domo, quibus præficiuntur: siue ipsi præsentes sint, siue absentes. Pro eodem est Decretum 10. Congregationis 9. sic se habens: Decretum 43. Seßionis 116. Congregationis 8. intelligendum est de ordinaria Superiorum renuntiatione. In casibus verò extraordinariis, cùm res [Congregatio 9.] vrget, & in loco vbi præficiendus est Superior fieri renuntiatio non potest, ob impedimentum belli verbi gratia vel pestilentiæ: decreuit Congregatio satis esse, si fiat in loco, vbi maior pars subditorum fuerit; vel, si id etiam nequeat, in eo, quem Prouincialis aptiorem iudicauerit. Sic ibi. Circa quæ Decreta obseruan [De localibus tantum superioribus Decreta procedunt & quare.]dum in primis est illa de Superioribus tantùm localibus procedere, & non de maioribus Prælatis, visitatoribus inquam & Prouincialibus. Quod quidem proptereà sic factum videtur, quia in illis inchoatio officij cum possessione solet esse coniuncta, dum scilicet patentes litteræ leguntur, & sic fiunt Prouinciis manifestæ.

Sed certè erga illos etiam esse difficultas [In Majoribus difficultatem perstare.] potest, quia aliquando designatus Prouincialis extra Prouinciam versatur, & à R. P. Generali ad Prouincialem prædecessorem de eo scribitur, vnde & authenticè renuntiatur; quia authentica renuntiatio est, quæ ex authentico R. P. Generalis scripto officij sigillo munito, fundamentum indubitabile desumit. Sic enim authentica renuntiatio est, quæ ex Prouincialis præscripto fit in Collegio aut Domo designati Rectoris, aut Præpositi: quæ quidem minoris auctoritatis est quàm ea, quæ per Generalis litteras & sigillum, dictum retinet fundamentum. Cùm ergo eadem circa illos ratio sit, non videtur circa hoc pro rei exigentiâ prouisum: neque apparet caussa, propter quam de solis Superioribus localibus fuerit exordium defi [Prouincialium renuntiatio qualis futura.]nitum. Ad quod quidem illud occurrit, per quod possit difficultati verosimiliter responderi. Cùm Prouincialium prouisio sit, renuntiationem authenticam non esse reputandam eam notitiam, quam Prouincialis litteris acceptis communicat, quia illi deficit substantiale requisitum, quòd scilicet auctoritate Generalis fiat, ad quem illa specialiter spectat. Licet enim notitia designationis per eiusdem litteras habeatur: non vult ille tamen eam suo nomine Prouinciæ communicari, vt pro authenticâ debeat haberi. Ad hoc enim vt authentica renuntiatio sit, potest illi solemnitatem aliquam specialem exigere, quæ suprà notitiam sit, juxta mentem Congregationis, quæ ad authenticam renuntiationem non quamlibet notitiam, etiam auctoritate Prouincialis communicatam, sufficientem esse voluit, sed specialius aliquid suis decretis requisiuit. Est autem specialis illa solemnitas, patentium litterarum apertio & publica lectio: vel, si non legantur: quod tamen omnino expedire judico, notificatio ab eo facta, ad quem spectat, secundùm consuetudinem Societatis. Et hoc quidem poterat in prædicto Decreto apponi: non autem factum, quia ad R. P. Generalis prouidentiam Congregatio censuit pertinere.

Quod etiam circa Visitatores dicendum: [Qualis etiam Visitatorum.] tunc enim eorum officium inchoatur, quando R. P. Generali visum fuerit. Est autem pro eo à R. P. Generali Claudio Aquauiua sit prouisum, vt Instructionis eius §. 15. ostendit, in quo sic habetur: Incipiat visitationem ab ea Domo, vel Collegio, quod ratione neceßitatis, aut commoditatis videbitur præferendum: & vbi sui aduentus rationem in communi omnium conuentu reddiderit, litterasque patentes exhibuerit, omnes ad perfectionis studium, & [Instructio R. P. Claudij Aquauiua.] spiritus renouationem hortetur. Sic ille. Non est ergo necessarium vt Prouinciali se præsentet, & commissionis suæ copiam faciat, si fortè ille ab eo absit loco, vnde inchoandam visitationem iudicauerit. Quòd si in loco Prouinciæ præcipuo patentes litteras exhibuerit, non est necessarium, vt eas omnibus in Collegiis aut Domibus manifestet, cùm ex manifestatione prædictâ iam sit eius iurisdictio notoria, vnde cessat communis illa doctrina de obligatione ostendendi litteras commissionis in Delegato, alioqui poterit impunè non ipsi pareri: quæ tantùm habet locum, quando iurisdictio non est notoria, vt videri potest apud Dominum Solorzanum quod ad obligationem generaliter spectat Tomo 2. Lib. 4. Cap. 11. præsertim num. 22. & seqq. & quoad illam item cum limitatione prædictâ apud P. Thomam Sancium Lib. 6. Consiliorum Cap. 9. Dub. 4. Quamuis autem necessarium non sit, videtur tamen magis Instructioni conforme, vt patentes litteræ vbicumque visitatio fuerit instituenda legantur, vt eam exhortatio præfata sequatur. Sed hoc ad negotium præsens parùm refert, vbi solùm de visitationis inchoatione tractamus, de quâ juxta dictam constat Instructionem.

Iam de Superioribus localibus loquen [Quæ sit dicenda renuntiatio authentica pro Superioribus localibus.]do authentica renuntiatio illa censenda est, quam diximus, ea scilicet, quæ auctoritate Prouincialis sit juxta formam in Congregationibus præscriptam. Vbi quidem Prouincialis mentio tantùm fit in casu speciali, de quo ibi. Videtur autem idem faciendum supponi in aliis, quia id est iuxta morem Societatis, in quâ Prouinciales solent Superiores locales publicare. Nihilominùs si alicui patentes litteræ Generalis traditæ sint, quibus Superior designatur, & eas ille in Collegium seu Domum suæ curæ transmittat, authentica erit renuntiatio: vel si earum copiam eo modo, quo fidem plenè facere possint. Quod potest accidere, si quis nolit tempus Prælaturæ sibi à possessione inchoari, eò quòd molestum illi onus gubernationis appareat, & ita portionem illam, quæ ad possessionem vsque decurrit, demptam velit, cùm non valeat ad iter se statim expedire.

Non videtur autem authentica renuntiatio, si Prouincialis ad Collegium vel Domum scribat de Superiore designato, si ipse nolit no [Quæ non authentica videatur.]tificationem talem pro authenticâ renuntiatione haberi. Quia cùm Congregatio formam præscribens circa id, per quod authentica haberi renuntiatio debeat, nihil præscribat, arbitrio hoc Prouincialium videtur fuisse remissum, seu etiam Visitatorum, ita enim illi munus designationis assumunt, nisi fortè in eo metas suæ iurisdictionis excedant, bonâ quidem procedendo fide, & patientiâ Prouincialium largiùs vtentes; si non specialem ad id à Generali habeant potestatem. Debet ergo renuntiatio ita fieri, vt in ordine ad effectum, de quo agimus, dirigatur, vt scilicet inde officium videatur inchoari. Ante notitiam ergo renuntiationis factæ dicto modo nequit designatus Superior vt talem se gerere, quia verè talis non est. Quòd si vt Superior se gerat, inde inchoandum triennium: licèt enim non de iure, de facto tamen officium exercuit, etsi prætereà triennium expleat, verificatur de illo vltra triennium in officio perdurasse, & ita contra dispositionem Pontificis pœnas incursurum egisse.

Dubitari tamen circa hoc potest an si à [Specialis difficultas circa illam ex probabili coniectura jam factæ.] Prouinciali pro facienda renuntiatione sit scriptum, & juxta ordinarium tabellarij cursum, jam nunc facta verosimiliter credatur, possit superior vt talem se gerere, & talis ab aliis ad actus haberi legitimos, vt Exempli gratia in Congregationem Prouincialem admitti; & pars affirmans probabilis visa est quibusdam, quia juxta ea, quæ moraliter semper accidunt, solet judicari, & ita factum debet credi, quod semper fit, licèt rarò contrarium possit euenire. Sic enim communis sententia firmat Iuri innixa. Cap. 1. de Clerico non resident. L. Ideoque. D. de legibus. Vbi Glossa. Et L. Neque natales. Vbi Bartholus, Salicetus, & alij, ex quibus Marius Antonius Lib. 2. variarum, Resolut. 43. num. 8. Pro quo & facit sententia P. Henriquez, Villalobos, & aliorum, quam probabilem, & tutam in praxi putat Diana Parte 1. Tractat. 11. Resolut. 90. asserentium eum, qui scit patrem vel amicum quolibet anno sumere illi Bullam, posse eâ vti, antequàm certior de illius factus fuerit sumptione. Et certè valdè verosimilis talis sententia apparet quando rarò contrarium accidit: in casûs autem contingentiâ mihi oppositum penitus placuit; quia in Indiis, vbi magna locorum distantia est, & tabellarij Indi; vix quidquam certum circa diem traditionis litterarum haberi potest, vnde renuntiatio prorsus reddebatur incerta; cùm tamen ius ad Congregationem in alio certum esset, nec possit certum ab incerto superari; vt est constans omnium scribentium doctrina ex Iure vtroque, & manifestâ petita ratione.

Vbi & aliud dubium occurrit circa fa [Dubium aliud circa rationem pro extraordinaria renuntiatione.]cultatem datam Prouincialibus, vt possint renuntiationem in loco sibi benè viso facere. An scilicet quæuis ratio sufficiat ad extraordinarium dictum renuntiationis modum. Et sic exemplum in casu adducto Rectoris in eo Collegio renuntiati, vbi habenda est Congregatio, vt scilicet ius suffragij in illâ habeat, cùm nequeat certa haberi notitia renuntiationis in proprio Collegio factæ. Circa quod aliqui Prouincialis voluntati conniuentes fieri posse judicarunt. Sed mihi oppositum visum est omnino veritati conforme; quia tunc facultas extraordinariæ renuntiationis Prouinciali conceditur, cùm res viget, & impedimenta grauia concurrunt: in casu autem dicto nihil vrgebat, quia nulla erat necessitas vt talis designatus in Congregationem admitteretur, in quâ jus suffragij ob antiquitatem habebat, qui officio illo fuerat immediatè perfunctus, & de rebus ad Collegium spectantibus poterat opportuniùs agere, in quo dum esset, circa tractanda in Congregatione consultationes fuerat, quæ faciendæ Rectoribus antè Congregationem talem iniunguntur. Et vt prædecessor non adstaret, ra [Expressio aliquorum casuum similes non excludit.]tio illa pro admissione in Congregationem valde videtur infirma: quandoquidem Congregatio generalis duas tantùm caussas impedimenti posuit, bellum scilicet, & pestilentiam: nec generaliter aliud disposuit, vt contingere solet, adducta clausula, & similes, vel, aliæ. Non inficior, etiam cùm non adduntur clausulæ huiusmodi probabilem esse Doctorum sententiam, qui extensioni esse locum affirmant, etiamsi addatur particula taxatiua: addunt tamen debere esse ad casus similes, vt videri potest apud P. Thomam Sancium in Opere Morali, Lib. 6. Cap. 15. num. 37. Atqui casus admissionis ad Congregationem non est similis, quia nihil est quod impediat renuntiationem ordinario modo fieri, vt in duobus assignatis, vnde dissimilis prorsus est: ergo non debet data facultas pro alijs ad illum extendi. Iuxta hunc ergo casum sunt alij decidendi, neque Prouinciales suam debent extendere potestatem, quorum gubernatio juxta Societatis mentem scriptis debet maturissimis conformari.

§. VI.

Quinam superiores Constitutionis vinculo constringantur, & quæ in eâdem officia inueniantur comprehensa.

NOminati specialiter Prouinciales, Vi [Superiores. & officia, in quibus currit apertè decisio Pontificia.]sitatores, Propositi, Rectores, Superiores locales, Vice-Prouinciales, Vice-Præpositi, Vice-Rectores, & alij Officiales jurisdictionem & superioritatem habentes, quomodolibet nuncupati. Ex quo apparet quæ officia continuari vltra triennium nequeant, ea scilicet, quæ Officialibus designatis sunt pariter designata. Pro eorum autem ampliori expressione recensentur munera, Superioritates, Ministeria, Administrationes, & generale nomen officij ad omnia deriuatum. Circa Prouinciales autem, Visitatores, Præpositos, & Rectores Collegiorum nulla esse difficultas potest: sicut neque circa Vice-Prouinciales, quando Vice-Prouinciæ præficiuntur, vt Chilensi in Indiis: atque etiam cùm eo nomine administrationem Prouinciæ subeunt, juxta ea, quæ habentur in Regulis Prouincialis, §. 10. Quod pariter est de Vice-Præpositis, & ViceRectoribus asserendum, iuxta id, quod habetur in Formulâ Congregationis Prouincialis, §. 4. vbi sic designantur: Vice-Præpositi, & Vice-Rectores, qui toto principalium superiorum officio funguntur. Nulla etiam difficultas esse circa superiores locales potest, qui eâdem quâ Rectores Collegiorum auctoritate potiuntur, vt sunt qui residentias quasdam regunt, aut inchoata Collegia, siue Seminaria exempta: cùm enim in illis eadem sit ratio, eadem est etiam Iuris huius dispositio: sunt enim absolutè superiores cum plenâ jurisdictione. Et tales apud nos superiores Residentiæ S. Crucis, Juliensis, Huancauelicensis, & Rector Seminarij S. Martini, circa quem tamen satis ambigua R. P. Generalis responsio extat, vnde visus est iterùm admonendus. Videatur Cardin. Lugo in Responsis Moral. Lib. 4. Dub. 39. Vbi benè ostendit Rectores Seminariorum immediatè subiectos Prouinciali, propriè esse Rectores, & ita benedicere sacra ornamenta posse.

[Circa Seminariorum superiores difficultas, & arguitur pro parte affirmatiua.]

An autem Seminariorum superiores eodem debeant jure censeri, dubitatum quidem est, & pars affirmans praxi inuiolabili comprobata his in partibus ob generalitatem verborum, quibus omnes superioritatem & jurisdictionem habentes implicentur: Seminariorum enim Rectores superioritatem habent non solùm respectu alumnorum sæcularium, sed etiam eorum, qui de Societate ibidem degunt, eorumdem curam habituri. Iurisdictionem etiam exercent, quia corrigere possunt præfatos omnes, & correctio jurisdictionis genus est, vt ex Cap. Ea quæ, de [Correctio probat iurisdictionem.] statu Monachorum, colligit Barbosa in Collectaneis ad citatum Caput. Licèt autem jurisdictio hæc ad forum animæ non spectet, quia sub censura præcipere nequeunt; id certè non videtur obstare; quia jurisdictio in foro externo vera jurisdictio est: & Rectoribus etiam Collegiorum impositio Censurarum prohibetur: quod fieri posse docet P. Suarez Tomo 4. de Religione, Tractat. 8. Lib. 2. Cap. 9. num. 4. Quamuis omnino certum haberi debeat validam futuram Censuram, quia de Iure competit, & simplex prohibitio nequit actum aliàs licitum, reddere nullum, juxta receptissimam scriptorum doctrinam.

Nihilominùs superiores dicti non sunt [Contrarium statuitur & probatur ex defectu propriæ jurisdictionis, &c.] censendi in Constitutionis catalogo comprehensi. Quod quidem R. P. Generalis ita declarauit, qui & mentem Pontificis habere perspectam potuit, & ex tenore Constitutionis eiusdem satis verosimiliter coniectare. Et in primis intentio Pontificis ad hoc non videtur collimasse, qui viris pietate & doctrinâ insignibus fauere voluit, vt eiusdem verba manifestant: ad munera autem prædicta non solent tales eligi, vt experientiâ compertum habetur. Deinde: Pontifex non disponit circa illos, qui superioritatem tantùm habent, ad quod satis est supra alios esse, & eorum aliquam curam gubernatiuam habere: sed iurisdictionem prætereà exigit, quæ verè talis sit in genere Ecclesiasticæ iurisdictionis; quæ est duplex, [Duplex illa.] scilicet in foro animæ ad absolutionem peccatorum, & in foro exteriori ad coercendum spiritualibus pœnis, & etiam corporalibus præcipiendi cum obligatione in conscientiâ, dispensandi &c. quæ quidem non fundantur in voto obedientiæ, sed in communicatione à supremo Prælato, in quo est totius Ecclesiasticæ iurisdictionis origo. In Rectoribus autem Seminariorum & Residentiarum, quæ sunt ex ijs, de quibus dictum num. 70. prædictæ iurisdictiones non sunt: vnde licet superiores dici possint, non tamen Ecclesiastici Prælati. Qui prætereà iurisdictionem propriè non habere secundùm receptum loquendi vsum, ex eo probantur, quia talis iurisdictio aut ordinaria est aut delegata. Sed non primum; quia illa habetur à Iure [Et neutram in ipsis, apertè conuincitur.] ratione officij: quod tamen hîc non habet locum, quia officium tale non est ex iis, quibus potestas, quam Ius Prælatis confert, possit adaptari; illis namq́ue tantùm confertur, qui quasi Episcopalem dignitatem habent, quatenus exercere actus possunt erga subditos, qui proprij Episcopis esse solent: pro quo videndus P. Suarez suprà, Cap. 2. nnm. 10. & seqq. Item. Officium tale est sub officio, quod infimum censetur in ordine Prælatorum, scilicet superiorum localium, de quibus tantùm disponunt leges Canonicæ: ergo non habent iurisdictionem ordinariam. Prætereà Superiores Prælati, ad quos talium officiorum prouisio spectat, ita ea distribuunt, vt valde aliis dissimilia reputent: vnde Rectores tales Rectoribus Collegiorum subiiciunt, aut ab eorum iurisdictione eximunt: ex quo fit iurisdictionem ordinariam non habere. Quòd autem iurisdictio [Quomodo conferatur.] per electionem ad officium non conferatur nisi iuxta eligentium intentionem, benè ostendit idem eximius Doctor loco dudùm citato, num. 8. Nec secundum: quia neque ex delegatione possunt illa, quæ ad iurisdictionem vidimus pertinere: & quidem si talis esset, non competeret ratione officij. Et ita ex eo fit veros superiores non esse, quibus iurisdictio absolutè conueniat, cùm ex officio non habeatur, sed ab alterius pendeat potestate, eam augentis, aut limitantis.

Potest insuper positio ista probari: nam [Amplior probatio, ex eo quòd superiores propriè Societatis non sint.] licet negari nequeat Rectores dictos esse aliquomodo superiores, cùm supra alios sint quos gubernant, & quibus illi obedire tenentur; non tamen hucusque declaratum est esse proprios Societatis, ad quos scilicet ea spectent, quæ de superioribus in eius Instituto dicuntur, sicut expressum videtur Ministrum esse superiorem, & etiam subministrum. Pro quo est Regula 1. & vltima subministri. Vnde cum in Congregat. 7. Decreto 45. statutum sit, si quis Fratrum diceret Ministro aliquid iubenti, licet non cum præcepto, Nolo facere, casum esse reseruatum; de dicente tamen Rectori Seminarij tale quid non extat: non ergo ex eo solùm quòd iurisdictionem absolutè non habeant, sed quia superiores proprij Societatis non sunt, non debent intelligi in Constitutione præfatâ comprehensi. Vnde neque in Congregationem Prouincialem admittuntur, quod ostendit absolutè non esse Prælatos, licèt nomine Rectorum gaudeant, cùm debeant Collegiorum admitti Rectores; vt constat ex formula Congregationis Prouincialis. §. 4.

Sed vt veri superiores sint, cùm tamen [Et vlterior ex defectu jurisdictionis.] iurisdictionem non habeant, inde etiam debent non comprehensi censeri: Pontifex namque requirit verbis illis, Iurisdictionem, & Superioritatem habentes. Particula enim, &, copulatiuè explicanda est: quando enim ponitur inter duo, quorum vnum alteri inest, ambo in vnum resoluuntur: vt cum aliis tradit Barbosa Dictione 92. [Particula, &, quam habeat vim.] num. 6. & 7. & Marius Antoninus Lib. 1. variar. Resolut. 7. num. 7. Iurisdictio autem superioritati inest, quia de iurisdictione absolutè sumpta, & in exteriori etiam foro sermo est, quæ sine superioritate non stat: licèt enim non omnis superior iurisdictionem habeat, iuxta dicta; omnis autem iurisdictionem habens, superior est.

Iam ex dictis, num. 73. circa Ministros [Ministros non comprehensos.] videtur colligi illos Constitutione Pontificiâ comprehensos. Pro quo & facit Pontificem in designatione officiorum Ministeria nominare; non videtur autem quale aliud esse possit officium, cui hoc nomen conuenientiùs valeat adaptari. Et ita quidem iudicatum aliquando, ac de illo consultus Pontifex dicitur respondisse: Theologos habetis. Iuxta illorum ergo satis verosimile iudi [Pro eo declaratio.]cium sanctæ memoriæ R. P. Generalis Vincentius Carrafa Anno 1647. non comprehendi declarauit. Quam declarationem R. P. Goswinus omnino sustinendam censuit, litteris pro eo ad Indiarum Prouincias destinatis. Pro quo & fa [Et rationes aliquot.]ciunt ferè omnia, quæ pro Rectoribus Seminariorum adduximus. Et quidem intentio Pontificis ad eos minimè directa videtur, quia cùm fauere velit vinis pietate ac doctrinâ insignibus, Superioritas Ministrorum nihil ad eius conducit intentum, cùm manifestum sit ad officium dictum tales non solitos adhiberi, quod & illi non honorificum, sed inhonorum prorsus æstimarent, Deinde. Ministri iurisdictionem ordinariam non habent, sed neque delegatam, quæ determinata ratione officij sit, vt benè obseruat P. Suarez Tomo. 2. de Religione Lib. 6. de Voto, Cap. 7. num. 17. & Tomo 4. Tractatu 8. Lib. 2. Cap. 2. num. 2. & P. Thomas Sancius in Opere Morali Lib. 4. Cap. 33. num. 16. dicens non esse propriè Prælatos ob dictam rationem. Quod quidem ex prima eorum Regula satis est perspicuum, quæ sic habet: Eius officium erit Præpositum, vel Recto [Ministri regula.]rem iuuare in ijs, quæ in genere, vel in particulari ei commendabit: nec dispensandi, aut mutandi, aut quidquam faciendi, nisi ex eiusdem præscripto, facultatem habeat. Sic ergo. Quod ergo de casu reseruato Congregatio statuit, non ideò est, quia jurisdictionem habeant; sed quia cùm Præpositi, aut Rectoris loco iubeant, ipsis, quorum auctoritate funguntur, irreuerentia grauis irrogatur. Pro quo videri potest Cardinalis Lugo Disput. 20 de Pœnitentia, num. 54. Addi potest, à Congregatione eo ipso quòd sic statuit, graue præceptum imponi, ne quis Ministro ita respondeat: vnde non est argumentum jurisdictionis in illo. Pontifex autem in suâ Constitutione Ministeriorum [Cur eis dicere. Nolo facere, sit casus reseruatus.] nomine officium Ministrorum nequaquàm intellexit: si enim eos designare vellet, facile ipsi erat, sicut alios suis expressit nominibus, ita & Ministros, quorum est notissimum munus, expressisse: vnde ex tenore Constitutionis id potiùs quod intendimus, deducendum venit. Ministeriorum ergo nomine officia intelligenda, [Ministeriorum nomine quid Pontifex intellexerit.] quæ Operariis possunt Euangelicis conuenire, dum eorum aliquis Missionum Superior cum potestate Rectoris, licet non eo vtatur nomine, constituitur. Vt Superior Missionis Hollandicæ, de quo in Congregatione 8. Decreto 51. Non ita Superior primæ Residentiæ Missionum de quo ibidem: nisi ille aliarum Superior sit, vt in Missionibus Paraquariis: in quibus tamen qui Superior est, nullius particularis Superior sit oportet, vt omnes possit sine defectu in proprio visitare. Ex quibus quid de Officialibus aliis, Ministro inferioribus, sit dicendum satis constat.

§. VIJ.

De Magistris Nouitiorum.

EXcipiuntur isti à communi lege ver [Magistros non Rectores, etiam sine exceptione, non comprehensos.]bis illis: Exceptis Magistris Nouitiorum. Et quidem quando Magistri huiusmodi Rectores Domorum Probationis non sunt, sed Rectori subiecti curam istam exercent, indubitabile erat, etiamsi nulla adhiberetur exceptio, non esse Constitutionis verbis comprehensos: cùm perspicuum sit Superiores non esse, nec iurisdictione gaudere, licet quædam ipsis præeminentiæ concedantur, vt videri potest in eorum Regulis. §. 5. 6. & 7. & quòd §. 7. dicitur de or [Potestas absoluendi à reseruatis quomodo ordinaria in illis]dinariâ potestate absoluendi Nouitios à casibus reseruatis, nihil obstat, nam ibidem sic additur: Nisi eius Superiori hæc facultas aliqua de caussa restringenda videretur. Ex quo apparet iurisdictionem eius non esse ordinariam in eo sensu, quo Ordinaria iurisdictio in Iure sumitur, prout scilicet contra delegatam distinguitur, & absolutè Superiorem constituit: cùm ita pro arbitrio Superioris limitari possit: sed Ordinaria dicitur, id est, ordinariè conueniens, vel semper, aut ferè semper. Et licet limitatio illa non adderetur, idem nihilominùs esset dicendum; quia Instructori facultas eadem sine limitatione conceditur respectu eorum, qui annum tertium Probationis agunt, vt constat ex Instructione pro ipsis Cap. 3. §. 10. Instructorem tamen non esse Su [Quæ de instructore Probationis 3. qui tamen non Superior.]periorem, ex declaratione speciali constat. Idque ita esse, necessariò fatendum est, quia si Superior esset, non posset ordinarius esse Confessarius: nam id prohibet Clemens VIII. in suo Decreto de peccatis reseruatis, de quo in Libro Ordinationum, in quo & citata Instructio Cap. 5. num. 4. Vnde cùm pro Magistris Nouitiorum, qui Superiores sunt, specialis dispensatio ab eodem Pontifice fuerit impetrata, vt constat ex citato Cap. 5. De dispensationibus, num. 1. pro Instructore nulla petita dispensatio, quia illâ opus non erat. Cùm ergo citato Cap. 3. §. 1. sic dicitur: Superiorem illis, seu Instructorem deliget &c. de Superiore secundùm quid intelligendum est, vnde & nomine Instructoris addito, Superioritatis est qualitas declarata; vt scilicet non tam Superior, quàm Instructor sit. Particula enim, seu, sic accipi solet, expositiuè inquam, aut correctiuè, vt docent Doctores, quos adducit P. Quintanad. Tom. 1. Tract. 3. Singulari. 20. n. 4. Quando igitur Ponti [Particula seu quam habeat vim.]fex in suâ Constitutione Magistros Nouitiorum excipit, de iis manifestè loquitur, qui Superiores Domorum Probationis sunt, vt cessare non debeant, etiamsi per triennium in Officio perdurarint: alij enim Superiores non sunt: quod & à R. P Generali Goswino Nickel specialiter declaratum die 24. Februarij. Ann. 1655. Sed circa exceptionem dictam aliqua explicanda occurrunt, pro quibus

Dico primò. Qui superiores per trien [Assertio 1. Post triennium gubernationis alterius non posse Rectores eligi domorum Probationis.]nium fuerunt, nequeunt esse Magistri Nouitiorum, vbi illi etiam Rectores sunt. Constat ex tenore Bullæ, in quâ sic dicitur: Superiores quomodolibet nuncupati, exceptis Magistris Nouitiorum, per triennium dumtaxat durare debeant. Vbi clarum apparet talium indultum; vt scilicet vltra triennium possint in officio perdurare: atqui Superior triennalis, si Magister Nouitiorum fiat, non dicitur in officio Magistri perdurare, sed tunc inchoare illud. Cùm ergo tenor Constitutionis ita apertus sit, non videtur locus dispositioni alteri, de quâ loquimur, remanere. Ex inspectione autem Motus proprij iudicandum esse, ex sacris Canonibus habemus. Cap. Porrò & Cap. Accepimus, de Priuilegiis. Pro quo Paulus de Castro. Consilio 163. volum. 1. Socinus Senior Consilio 91. Col. 3. volum. 4. Marius Antoninus Libr. 2. Resolut. finali. Casu. 27. & in specie casus nostri R. P. Generalis Goswinus suprà. cuius illa sunt verba: Magister Nouitiorum quamuis Rector potest prosequi in [Declaratio R. P. Generalis.] suo officio &c. Quia hoc priuilegium solummodò conceditur Magistro Nouitiorum, vt poßit prosequi in eodem Officio &c. Constat autem de eo, qui post triennalem Præfecturam Magister Nouitiorum constituitur, non posse dici in officio Magistri prosequi.

Dico secundò. Etiamsi triennium in a [Assertio 2. Etiamsi triennium non sit impletum, idem statuitur, licet contrarium non sit improbabile.]lio officio non fuerit impletum, nequit munus Magistri Nouitiorum assumi, nisi pro spatio, quo possit triennium integrari. Hoc est contra interpretationem, quæ aliquibus & quidem non indoctis placuit, nec videtur improbabilis. Nam de eo, qui triennium explet modo dicto, dici potest quod in officio Magistri prosequatur: atqui hoc iuxta Pontificiam exceptionem licet, sicut & juxta Declarationem adductam. Cumque aliàs fauor sit, & pro Religione faciat, meritò est, juxta dicta sæpiùs, ampliandum. Nihilominus contrarium est tenendum & practi [Ex tenore Bullæ deductum,]candum, quia sic videtur esse Pontificis mens, ex cuius id verbis etiam comprobatur. Nam de eo, qui triennium sic explet, nequit dici in officio Magistri per triennium perdurasse, & nihilominus posse in eo prosequi: cùm tamen Pontifex de triennio Nouitiatûs jam decurso loquatur. Itaque Pontifex de aliis Superioribus loquens triennium præfigit: exceptionem autem Magistri interponit, planè indicans triennium in officio exactum illi non obstare: obstabit ergo quod in alio fuerit officio tempus insumptum.

Dico tertiò. Magister Nouitiorum exa [Assertio 3. Non posse ad aliud officium post Nouitiatum assumi]cto triennio nequit ad aliud officium Superioris ex numeratis assumi. Sic R. P. Generalis suprà ita dicens: Nequit esse Prouincialis, nec Superior alterius Domûs, aut Collegij: quia hoc priuilegium solummodo conceditur Magistro Nouitiorum, vt poßit in eodem officio prosequi, non vt poßit aliud distinctum habere. Sic ille, qui id potuit ex concessione ip [Declaratio R. P. Generalis.]sa colligere, iuxta supplicationem pro gratia ista suæ Sanctitati propositam. Patres enim Congregationis valde conueniens iudicarunt vt Magistri Nouitiorum in officio suo diutiùs permanerent: de eo autem quòd post officium dictum ad aliud promoueri possent, nullâ ratione curarunt. Et Pontifex quidem in exceptione prædicta non solùm rei conuenientiam attendit, sed Clementis VIII. vestigiis institit, qui triennium etiam Superioribus assignans & annuam vacationem, Magistros Nouitiorum excepit, vt constat ex Decreto 64. Congregat. 5. in quo sic habetur: vt [Decretum Clementis VIII.] Prouinciales atque Rectores, exceptis qui sunt in Domibus Nouitiorum, non durent vltra triennium, sed vacent saltem per annum, in quo obediant, sicut ceteri. Sic illa, ex cuius verbis mens etiam Innocentij coniicitur; vt scilicet Magistri Nouitiorum in officio durare possint: ergo circa officia alia nihil indultum. Quod sic etiam practicatum.

Nihilominùs viri docti aliter censue [Oppositum probabile ostenditur.]runt, quod & probabile videtur. Et pro eo facit, duo à Pontifice in sua Constitutione decerni, quòd scilicet Superiorum officia vacent per triennium, & ad nulla alia possint promoueri. His exceptionem Magistrorum interserit; ex quo videtur ad vtrumque referendum. Quod enim ad prius illud de triennio referri debeat, indubitatum est: & quòd etiam ad posteriùs, ex co ostenditur, quia nulla est adiecta particula taxatiua: nec non quia clausula antecedens ad [Clausulam antecedentem ad sequentia trahi.] sequentia etiam trahi debet, præsertim cùm de fauore agitur, vt in præsenti; iuxta multorum doctrinam apud P. Thomam Sancium Lib. 6. de Matrimonio Disput. 22. num. 17. licet explicatio, quam ipse adhibet num. 19. non videatur instituto præsenti quadrare: quòd scilicet tunc ea doctrina currat, cùm omnia determinabilia vna determinatio respicit, in quibus ratio est similis. Alij tamen Doctores eam generaliter amplectuntur; & in casu, de quo ibi, probatio occurrit, in quo non est omnino ratio similis: & verò licet in casu nostro specialis videatur esse ratio vt triennium Magistri prorogetur, non ita vt ad aliud promoueri officium possit: est tamen congrua alia, quam Clemens VIII. verbis adductis indicauit: Vacent per annum, in quo obediant sicut [Ex Clementis VIII. verbis robur Assertioni.] ceteri. Ex quibus apparet Superioribus vacationem annuam indictam, vt obedientiæ exercitium non dediscant: quod in Magistris Nouitiorum non est suspicabile, qui virtutis probatissimæ cùm sint, & obedientiam in Nouitiis tantopere radidicare contendant, eo non videntur exercitio aliorum instar indigere. Præterquam quòd officium tale valde est laboriosum, & plus oneris quàm honoris habens, vnde impedimentum non debet præstare quo minùs eo perfuncti ad aliud possint honorificum promoueri. Est ergo hoc probabile, si R. P. Generali sic practicandum videatur: dum tamen aliud statuit, illius est standum Ordinationi, quandoquidem pro praxi potest id, quod sibi conueniens visum fuerit, ordinare. Ex Congregat. 4. Decreto 19.

Dico quarto. Magister Nouitiorum in [Assertio 4. Posse prosequi in alia Domo Probationis.] vna Domo, potest in alia vltra triennium prosequi. Colligitur ex declaratione adductâ R. P. Generalis: quia talis verè dicitur prosequi officium, & quòd in vna, aut diuersis, Domibus sit, valde materialiter se habet. Potest etiam in hoc specialis congruentia occurrere ad bonum Societatis, quam cùm etiam Pontifex in exceptione dictâ attendat, sic est eius interpretanda voluntas verbis eiusdem omnino conformis, sicut & verba voluntati. Vacent, inquit, Superiores post triennium, exceptis Magistris Nouitiorum: ergo illi prosequi possunt in Domo quauis, cùm indifferenter loquatur Constitutio, & vbi illa non distinguit, nec nos distinguere debemus. Vnde non solùm Magistri tales possunt post triennium in alia Domo esse quod in priori, sed etiam post sexennium, & vltra. Et in officio, si nihil aliàs obstet, vsque ad mortem perdurare.

§. VIII.

De sesqui annuâ vacatione Superiorum. Vbi variæ difficultates circa illam.

ANnum cum dimidio post triennium [Sesqui annuæ vacationis indictio.] in Prælaturâ exactum ante promotionem ad officium ex enumeratis inuiolabiliter elapsurum Constitutio decernit verbis illis: Ipsique ad alia quæuis eiusdem Societatis munera, Superioritates, Ministeria, Administrationes, & officia prædicta quomodolibet nuncupata, etiam Vice-Prouincialis, seu Vice-Præpositi, vel Vice-Rectoris, nullatenus eligi, seu assumi, vel deputari volumus, nisi per annum cum dimidio saltem à fine triennij computandum, à prædictis muneribus &c. cessauerint. Vbi [Difficultates variæ.] quæri potest Primò, An qui triennium non expleuit, vacare toto illo spatio debeat. Secundò, an breuis officij cura sit prohibita. Tertiò, quomodo computanda vacatio eius, qui per aliqua discontinuata spatia in officio fuit, nec tamen triennium expleuit. Quartò, si triennium expleuit discontinuatis spatiis, an integra expectanda vacatio. Quintò, an computatio sit facienda de momento ad momentum. Circa quæ

Dico primò. Qui per triennium in of [Assertio 1. qui triennium non expleuit, non indigere vacatione.]ficio non fuit, non indiget vacatione aliquâ, vt ad aliud officium transeat. Constat ex tenore Constitutionis, in quâ integrum triennium postulatur.

Dico secundò. Ad aliud officium transiens [Assertio 2. qui non expleuit partem ex alio tantùm assumere potest.] ante triennium expletum, debet desistere, vbi primùm pars triennij, quæ deerat, fuerit terminata. Sic vniuersa Societas Constitutionem Pontificiam intellexit, quæ, si eo modo non deberet intelligi, eneruis prorsus redderetur. Possent enim officia ad tempus triennio minus attribui, & sic in singulis sine interruptione per totam vitam continuari. Quòd si dicatur in eo non esse inconueniens, dum Pontifex aliud in Constitutione non exprimit, & Societas iure suo vtitur: & insuper bonum illud ex eo habetur, quòd in eodem loco non prorogatur officium, vnde & fastidium subditorum ex prolixâ superioris eiusdem gubernatione vitatur. Contra est; quia præcipua Pontificis frustratur intentio; videlicet viris doctrinâ & pietate insignibus, quibus referta est Societas, locum in gubernatione relinquit: vt enim ostendimus, ex imminuto cuiusque officij spatio iidem possent in gubernatione dum viuerent perdurare. Circa hoc ergo non potest vllo pacto dubitari.

Dico tertiò. Ille, qui per triennium in [Expleto non licet officium etiam per dies paucos ante vacationem.] officio fuit, non potest etiam per dies aliquot antè expletam vacationem sesqui anni illud, aut aliud suscipere, iuxta declarationem R. P. N. Goswini, qui de spatio dierum octo interrogatus sic addidit: Nec pro breuioris temporis spatio, & solerti animaduersione curetur, ne contrarium in vllo [Declaratio R. P. Generalis.] practicetur euentu, quia id licitè fieri nequit, nec debet permitti. Sic ille. Ratio est: quia Constitutionis tenor sic indicat, assumptionem omnem officij prohibens, vnde & ad assumptionem per breue tempus debet extendi. Id quod particula Nullatenus, quâ Pontifex vtitur, non obscurè significat, quæ vniuersalis est, & tantæ vis, vt nec in casibus aliàs permissis locus sit opposito: vt ex [Particulæ Nullatenus vis Generalis.] Iasone in L. 1. §. Sublata. D. Ad Trabell. probat Marius Antoninus Lib. 2. variar. Resolut. 32. num. 6. De quo etiam Auctores, quos adducit P. Thomas Sancius Lib. 6. de Matrimonio, Disput. 32. num. 6.

Quod quidem iuxta præscriptum R. P. [Oppositum verosimile ostenditur seclusâ R. P. Generalis declaratione] Generalis ita obseruandum est. Licèt non videatur credibile Pontificem tale aliquid voluisse; cùm tamen Societas supererogationem obedientiæ talem in signum humillimæ & obsequentissimæ subiectionis practicandam ordinarit. Breuis namque officij cura minimè opponitur intentioni Pontificis. Quòd enim hoc viris pietate & doctrinâ insignibus incommodare possit, quorum est decoro dictâ dispositione consultum? Et ipse quidem loquendi modus id videtur insinuare, dum dicitur quòd Nullatenus eligi, seu assumi, vel deputari valeant. Nam electio, assumptio, & deputatio signisicant officium non transeunter, & semiplenè committi, sed aliquo administrationis modo qui diuturnitatem dicat, & quod vulgò dicimus de proposito, & cum plenâ potestate. Et hoc modo ritè congruit vis particulæ præfatæ: vt scilicet nullatenus possint, qui non vacarunt, ad officia iurisdictionalia ex proposito designari. Et quidem si Ius vtrumque, & Doctores euoluamus, verba electionis, assumptionis, & deputationis, non inuenientur casui præsenti posse conuenientur adaptari. Si enim Rector per dies paucos extra Collegium futurus, dicat alicui vt suo loco curam illius habeat, neque electum ipsum, neque assumptum, neque deputatum propriè licet asseramus. Est ergo simplex quædam designatio ad aliqualem curam, qualis committi ordinariè solet.

Et ex hoc argui satis robustè potest: nam [Satis robusta argumentatio.] officia Rectoris Seminarij, Ministri, & aliorum, de quibus § §. præced. possunt suscipi post triennium in superioratu perfecto decursum, quia illi Superiores cum plenâ & propriâ iurisdictione non sunt: atqui tales existunt qui in huiusmodi absentiis breuibus relinqui possunt, & solent: ergo non est pro illis rigor vacationis necessarius. Maior constat, & Minor est comperta: quia sic substitutis solùm domesticæ obseruantiæ cura committitur: & vt aliqua quandoque præstent, quæ maiorem auctoritatem requirant, quàm ea, quæ Ministro fortè competat: ergo superiores non sunt, de quibus loquitur Constitutio. Quod roboratur ex iis quæ habentur in [Cui noua vis ex Formula Congreg. Prouincialis.] Formula Congregationis Prouincialis §. 4. vbi dicitur ad Congregationem dictam ius habere Vice-præpositos, & Vice-Rectores, qui toto principalium Superiorum officio funguntur. Ideò profectò, quia veri Superiores sunt cum plena iurisdictione. Ex quo sequitur eos, qui non toto principalium Superiorum funguntur officio, non esse proprios superiores, de quibus loquitur Constitutio; quia iuxta stylum Societatis loquitur, & terminis in eadem vsitatis: nec magis de illis curat, quàm de Ministris, & aliis explicatis: & certè vt scrupulus omnis in hac parte cessaret, posset in designatione huiusmodi ob breuem absentiam res iuxta modum dictum explicari.

Quia verò vrgeri potest ex facultate ad [Ex facultate pro reseruatis instantia contraria.] casus reseruatos, quæ Vicariis, & Subprioribus conuenit in absentiâ principalium Superiorum: & ita de Vice-Rectoribus idem dicendum propter eamdem rationem, iuxta ea, quæ habet Diana Parte 3. Tractat. 2. Resolut. 38. P. Quintanad. Tomo 1. Tractat. 3. Singulari 13. Iuniperus de Casibus reseruatis, Parte 1. Disputat. 8. Quæst. 2. Cap. 2. & alij apud ipsos: Responderi potest retorquen [Retorquetur argumentum, & in Societate talem non esse facultatem.]do argumentum: nam in Societate, qui dicto modo superiorum loco relinquuntur, non habent facultatem dictam, vt à R. P. Claudio est declaratum. Posse autem id ita in Religione constitui, tradit Diana suprà, & P. Suarez Tomo 2. de Religione, Lib. 6. de voto, Cap. 7. num. 17. vbi ita scribit: Si quis habeat sub se coadiutores regiminis, [P. Suarez.] vt Vicarios, vel Ministros, illi non habent hanc potestatem ordinariam, sicut nec spiritualem jurisdictionem habent, nisi delegatam accipiant, vel quando in absentiâ Prælati vicem illius gerunt cum tota jurisdictione, juxta vniuscuiusque Religionis consuetudinem. Sic ille; qui & videndus Tomo 4. Tractat. 4. Lib. 2. Cap. 2. num. 2. Sicut ergo Ministri quando in absentiâ Superiorum gubernationem sustinent, facultatem pro reseruatis non habent, quando vicem illorum non gerunt cum tota iurisdictione, vt ordinariè contingit; ita etiam de iis Vice-Rectoribus est dicendum, quibus tota non solet iurisdictio conferri. Quod ex Regulis Ministri colligitur, in quibus illis iniungitur quid in Superiorum absentiâ agere debeant, manifestâ insinuatione limitatæ facultatis. Non ergo absentia tantùm iuris confert, quantùm aliqui hallucinantur apud Citatos. Et pro eodem facit id, quod tradit Iuni [Peculiaris Iuniperi doctrina circa Vicarios.]perus suprà, num. 7. & 8. Vicarios scilicet à Guardianis constitutos dictâ facultate etiam in absentiâ carere; immò & in morte; nec posse iurisdictionis actum aliquem exercere, sed tantùm præsidere in Conuentu, ne tumultus fiat.

Sed certè quod ad mortem attinet, aliter [Non admittitur pro casu mortis superioris in Ministris.] est de Ministris dicendum, quia tunc ordinariam iurisdictionem habent, vt ait P. Suarez loco citato Tomi 4. & colligitur ex P. Thoma Sancio in Opere Morali, Lib. 4. Cap. 33. num. 16. vbi P. Suarij doctrinam amplectitur. Congregatio autem 8. pro eodem sic ait: Decreto 10. Statuit, sicut absente, ita etiam moriente superiore alicuius loci; huius curam ad [Congreg. 8. Decretum.] Ministrum pertinere, etiam in Domibus Profeßis, quamuis ipse Professus non sit. Licet nihilominùs Superiori, cùm Domo, aut vita excedit, alium nominare, qui eam curam habeat, si Prouincialis citò moneri non poßit, aut alia grauis caussa id suadeat. Sic autem dicens [Illius commoda explicatio.] non est ita intelligenda, vt parem absentiæ & mortis caussam faciat in omni euentu; sed quando absentia notabilis est, quia grauis illius occurrit caussa; etsi citò moneri Prouincialis posset, ab eo deberet responsum, & designatio vicemgesturi simul expectari: non ergo de ordinariis absentiis loquitur, pro quibus Prouincialem moneri non est necessarium; & ita in illis non licet, quod in morte superioris. Licèt autem in aliis, quando plena iurisdictio sic substitutis delegatur.

Quamuis ergo circa prædicta declaratio [Non omne breue tempus per R. P. Generalis declarationem exclusum.]ni R. P. N. Generalis standum sit, in eâ tamen obseruandum, non omne breue tempus excludere: tantùm enim breuius spatio octo dierum non esse etiam admittendum affirmat verbis illis: Nec pro breuioris temporis spatio. Non ergo licebit per septem, aut sex, vel quinque fortè dies: sed quòd per vnum, duos, aut tres non liceat, minimè ab eodem affirmatur. Quod autem facere superiores ordinariè solent, vt domo excedentes eodem die reuersuri, alicui curam eius committant, sine omni potest scrupulo sustineri. Quòd si qui illum moneant, erunt profectò minimè docti, & ita funt à doctioribus instruendi. Doctiores autem, si quæ adducta sunt perpendant, non poterunt rationabiliter dubitare. Et cùm circa hoc per Constitutionis Auctorem liceat Theologis verosimilem ferre sententiam: quod iuxta illam factum fuerit, si quis damnet, minimè est de illius contradictione curandum.

Dico quartò. Qui in officio sine inter [Assertio 4. circa officium cum interuallis, & quomodo non sit opus vacatione, aut illa si necessaria sit.]uallis, aut per interualla fuit, nec tamen triennium expleuit, vt illud iterata eiusdem, aut alterius assumptione expleat, nullâ indiget vacatione. Eo autem non expleto, non sufficit vacatio quæuis, neque potest interpositâ vacatione ad prosecutionem iuuari. Exempli gratia, Per annum quis Rector fuit, & cùm per annum vacasset, factus est Vice-Prouincialis: in quo munere annum consumpsit integrum: posteà Rector factus, cùm alius non decurrisset annus. Tunc quidem triennium non præcessit, etsi vacatio necessaria est, duo anni vacationis fuerunt, ex quibus dimidius supra necessarium tempus excurrit. Quo euentu dicimus illius spatij excessum nihil conferre, immò nec totum, quod in priori vacatione fluxit. Primum constat; quia Pontifex de vacatione loquitur, quæ post triennium esse debet: cùm ergo illud non præcesserit, necessaria vacatio non est, & ita triennium officij potest sine illâ compleri. Quòd verò triennio non expleto non sufficiat vacatio quæuis, eisdem rationibus constat, quibus Assertione prima probauimus idem dicendum quando sine interruptione officia assumuntur. Pariter enim Societas Constitutionem circa hoc intellexit, quæ, si aliter disponeret, inutilis prorsus esset: qualibet enim breui vacatione officia suscipi possent, & sic vis Constitutionis elidi, & Pontificis intentio frustrari. Quamuis enim dici possit eum, qui per aliquod tempus vacat, sicut ceteros obedire; ea certè obedientia diuturna non est, quod intendunt Pontifices, nec locus multis relinquitur, qui gubernare possunt, dum Prælationes ab eisdem, qui vix certè vacant, occupantur.

Iam quòd interualla, quæ inter guber [Interualla gubernationis non juuare pro minuenda vacatione. Licèt oppositum verosimile.]nationem vnam & aliam præcesserunt, triennij computationi non obstent, praxis Societatis ostendit, vnde perinde computatio facienda acsi illa non præcessissent. Id tamen non ita ab omnibus intellectum, neque vbique practicatum. Ita enim videtur computatio facienda, vt cum proportione vacatio tempori debeat gubernationis respondere. Cùm ergo annus dimidius pro triennio assignetur, dimidium anni integro respondet anno. Iuxta quam proportionem, qui per annum gubernauit, si per sex menses vacet, iam talis gubernationis in ordine ad subsequentes nulla est habenda ratio: quod similiter dicendum si per duos gubernauit annos, & vnum vacationis habuit. Per quod cessant frequentes scrupuli, qui exoriri possunt ratione breuium gubernationum, quæ aliquibus sunt solitæ demandari ob absentiam superiorum: eò quòd vacationis spatia diuturniora sint, quàm gubernationes ipsæ. Nam ex illis, si quamplures sint, triennium velle conflare, omnino videtur à mente Pontificis alienum.

Sed his non obstantibus R. P. N. Gene [R. P. Generalis declaratio, vt non juuent interualla.]ralis Goswinus circa hoc ita scribit: Qui diuersis temporibus non continuatis Vice-Rector, aut superior fuit spatio trium annorum, per annum & dimidium debet præcisè vacare: & hoc est conforme Breui suæ Sanctitatis. Intelligendum tamen si ab vna ad aliam vicem annus cum dimidio non effluxit. Hæc ille: qui non cum eo rigore loquitur, quo fuerat de breui post triennium gubernatione locutus, vt patet ex adductis, num. 84. vnde non videtur praxis contraria penitus reprobata. Sicut neque alia vbique recepta: vnde Prouinciales poterunt iuxta illam pro rerum opportunitate iudicare. Licèt enim declarationi R. P. Generalis standum [Vt standum illi.] sit in ordine ad praxim, id certè est quando ille aliquid omnino seruandum statuit, non verò quando ex modo proponendi sufficienter intelligi potest, non eum velle ad talem obseruantiam prorsus arctare, eò quòd oppositum sit probabile, & modus ordinationis id potest verosimiliter persuadere. Ratio autem pro sententiâ propositâ, ea est, quam R. P. Generalis indicat, esse scili [Ratio discutitur.]cet Breui sanctitatis suæ conforme: ait enim eum, qui per triennium in officio fuit, debere per sesqui annum vacare: fuisse autem in officio per triennium, verificatur de eo, qui per interualla fuit. Ad quod quidem responderi potest Pontificem loqui de triennio sine interpositâ vacatione: quæ explicatio necessariò adhibenda iuxta id, quod R. P. Generalis addit de vacatione anni cum dimidio: quando enim illa intercessit inter vnam & alteram vicem, non conflatur triennium, quod obstet, quia vacationem requisitam habuit: ergo & de vacatione proportionatâ similiter dici potest: ea enim facit vt non debeat computari ad triennium gubernatio, cui illa successit. Licèt autem Assertio de vacatione procedat, non expleto triennio, & R. P. Generalis de expleto disponat; vtriusque ratio est eadem, cùm iuxta illum accedente gubernatione post alias, quibus triennium non expletum, vbi per tempus, quod deerat, in eâ quis fuerit, vlteriùs nequit progredi; vnde resolutio Difficultatis quartæ est eadem, pro quâ

Dico quintò. De triennio per interualla completo [Assertio 5. defectio in vacatione vt suppleri per interualla possit.] idem quod de non expleto est asserendum, iuxta præcedentem Assertionem. Casum autem sic constituamus, vt ex anno & dimidio duo, vel parùm plus, aut minùs, desint dies. Poteruntnè illi per alios, qui spatio interuallorum superfuêre, suppleri? Negandum iuxta R. P. Generalis declarationem, quia id videtur esse Pontificiæ Constitutioni conforme. Absolutè autem loquendo valde verosimile apparet id fieri posse, quia verificatur post elapsum triennium per annum & dimidium vacasse, quia quod deesse videtur continuato illi spatio, æquiualenter inest, dum parti triennij respondet, & moraliter continuatur. Potest autem [Alia casus propositio.] casus aliter proponi, quamuis ad præcedentem spectare etiam Assertionem videatur: si videlicet triennio duo menses desint, aut plus aliquid, & elapso anno ac mensibus aliquot infra sex, idem aut aliud officium deseratur, & per spatium illud, quod triennio deerat, in eo quis sit. An scilicet vacatione tunc subsecutâ, quâ sesqui annus compleatur, possit talis ad idem vel aliud officium assumi. Et iuxta tenorem Constitutionis videtur negandum, quia post triennium elapsum non est integra secuta vacatio, vt in eadem intimatur. Quod est etiam communi scriptorum doctrinæ [Tempus Iure positum, debere esse continuum.] conforme, iuxta quam, cùm tempus aliquod à Iure petitur, debet esse continuatum. Pro quo Iura, & Doctores adducit P. Thomas Sancius in Opere Morali, Lib. 5. Cap. 4. num. 31. inde probans cum alijs annum Nouitiatûs continuum esse debere. Verùm quia graues scriptores, de quibus Idem num. 30. contrarium satis probabiliter sentiunt, negari nequit quominus hæc pars probabilis debeat judicari: pro quâ & faciunt casus ab eodem adducti ex Iure, & Doctoribus. Et in fauorabilibus ita esse generaliter iudicandum tenet Iason in L. Si idem. D. de jurisdict. omn. judic. & in casu nostro fauorabilem esse huiusmodi interpretationem satis videtur esse compertum.

Dico sextò. Computatio sesqui anni va [Assertio 6. vacationem non esse computandam de momento ad momentum.]cationis non est necessariò facienda de momento ad momentum. Videantur dicta num. 59. & 60. Deinde ex doctrinâ multorum, qui de sponsalibus loquentes, pro quibus Ius septennium requirit, affirmant non esse necessarium vt sit physicè completum, sed moraliter, quod contingit quando dies aliquot desunt: quia quod parùm distat, nihil distare videtur: & aliqui ad hebdomadam extendunt, alij vlteriùs, vt videri potest apud P. Thomam Sancium Lib. 1. de Matrimonio, Disputat. 16. num. 4. qui & id reputat probabile. Et quidem stante probabilitate sententiæ, quæ modicum tempus non obstare defendit, in illius assignatione magna potest esse diuersitas, iuxta id, quod Doctores circa modicum tempus arbitrantur, vt videri potest apud Prateium in Lexico, V. Tempus modicum, & apud scribentes in Clement. 1. de [Tempus modicum quod dicatur.] rebus Ecclesiæ non alienandis, in quâ ponitur Modicum tempus. Vnde in casu nostro sunt qui censeant quindecim dies esse modicum tempus. Quod ex doctrinâ aliâ satis receptâ ampliari potest, iuxta quam, cùm numerus annorum, mensium, aut dierum ad aliquid exigitur, si materia sit fauorabilis, inceptus reputatur pro integro. Quam regulam statuit Glossa in Cap. Cùm in cunctis, de Electione. Verb. Exegerit, & admittitur à Doctoribus in ætate pro Ordinibus designatâ. Quando enim Ius tempus voluit esse completum, id expressit, vt in citato Cap. In cunctis, vbi de ætate ad Episcopatum requisitâ, & in Cap. Ad no [Cap. In cunctis. Cap. Ad nostram.]stram, de Regularibus, vbi de necessariâ ad Professionem. In priori enim sic dicitur: Nisi qui triginta annos exegerit. In posteriori: Ante consummationem 14. anni. Ex Iure autem nouo Concilij Tridentini Seßione 25. Cap. 15. de Regularibus, cùm sexdecim requirantur anni, additur etiam debere esse completos. Et sic alibi, vt videri po [Mensem 18. vacationem inceptum esse, sufficere.]test apud Glossam in citato Cap. Ad nostram. Cùm ergo in Constitutione nostrâ menses octodecim exigantur, qui annum cum dimidio constituunt, videtur sufficere, vt decimus octauus sit inchoatus. Et certè Innocentius Constitutionis Auctor vir fuit Iuris vtriusque peritissimus, ac proinde probè sciens doctrinam hanc in scriptoribus esse communem, & cum iis se agere, quos ipse in Constitutione eadem, doctrinâ insignes agnoscit. Vidit ergo explicationem præfatam adhiberi posse, si sesqui annum completum non apponeret; & tamen non censuit apponendum: ergo explicationem talem suæ menti contrariam minimè iudicauit. Quod equidem sub doctiorum censurâ dictum velim, & ad saluandum quod accidere aliquando forsan poterit, licèt oppositum ante factum semper fuerit consulendum.

Dico septimo. Admissa sententia, quæ [Assertio 7. circa annum bisextum.] annum & dimidium omnino completum debere esse contendit, si annus bisextus occurrat, iuxta probabilem multorum mentem, quos adducit Bonacina Tomo 3. Disput. 3. quæst. 1. Puncto 1. num. 5. dies Februario additus, non est computandus. Quorum ratio est; quia de fauore agitur; & vbi id accidit, accipiendus est annus secundùm ordinarium dierum numerum, scilicet 365. In casu autem nostro fauor vertitur, vt iam ostendimus. Videndus P. Suarez Tomo 5. in 3. p. Disp. 29. Sect. 1. n. 7. & seqq. qui omnium optimè rem est istam executus.

§. IX.

Pœnæ contrauenientibus impositæ quos sint dicendæ comprehendere.

SVnt illæ satis in Constitutione perspi [Circa pœnas non immorandum, & quare.]cuæ, de quibus iuxta generales regulas in materia huiusmodi iudicandum, vnde nihil de illis speciale subiiciam: tum etiam quia omnino persuasum habeo nullum in Societate pro contraventione easdem incursurum. Si quid enim aliquando acciderit, quod videatur esse contrarium, vel bonâ agetur fide, vel probabili opinioni assensu præstito: quod minimè condemnandum, cùm ipse Constitutionis Conditor eos, qui ipsum pro difficultatibus occurrentibus consulebant, ad Theologos remiserit, dicens: Theologos habetis. Vnde quod in eadem Constitutione habetur: sublatâ eis interpretandi facultate & auctoritate, sic est intelligendum, vt nihil apertè contra illam fiat, quo suo robore priuaretur. Solùm ergo hic nonnihil addendum ad scrupulos quosdam submouendos.

Constitutionis verba hæc sunt: Decer [Recensentur illæ.]nentes præmissa omnia & singula in perpetuum inuiolabiliter sub excommunicatione latæ sententiæ ac suspensionis à diuinis, priuationis vocis actiuæ & paßiuæ, ac officiorum quorumlibet, inhabilitatisque ad illa, & alia quæuis in posterùm obtinenda, pœnis ipso facto absque alia declaratione, tam per mandantes, procurantes, eligentes, & deputantes, quàm recipientes, & exequentes irremißibiliter incurrendis, obseruari debere. Sic Pontifex: qui licet pœnas sine vllâ declaratione incurrendas statuat, communis tamen sententia hic, sicut alibi, applicanda, quòd scilicet declaratio commissi criminis necessaria sit: [Declaratio vt incurrantur quomodo necessaria.] eâ autem stante, non esse aliam declarationem per sententiam condemnatoriam ad pœnas necessariam. Sic multi quos adducit P. Thomas Sancius Libr. 2. Operis moralis Cap. 22. numer. 20. & Lib. 9. de Matrim. Disput. 30. num. 1. quod & Recentiores iam communiter amplectuntur. Quòd si dicas fieri ex hoc Generalem, ad quem [Circa Generalem difficultas expedita.] præcipuè officiorum distributio spectat, ab his pœnis liberum fore, quia iudicem supra se non habet, qui possit crimen commissum declarare. Id facilè elidi potest: nam Generalis supra se habet Congregationem generalem: & prætereà sufficit habere Pontificem, quem huiusmodi transgressio non latebit, multorum zelo circa hoc indispensabiliter excubante. Et vt illum lateat, excommunicationis certè pœna, cùm latæ sententiæ sit, non poterit euitari. Est tamen incredibile tale quidquam in viro tanto futurum. Et idem de generali Congregatione dicendum. De pœnâ autem suspensionis, licet sine sententiâ vllâ incurratur, pro quo P. Sancius cit. Disputat. 30. eatenus si incurretur, quatenus quis à sacris abstinens se infamaret. Pro quo P. Lessius in Resolutionibus posthumis. verb. Bulla, num. 2. & Pharaonius pag. 402.

Et Mandantium nomine omnes illi comprehensi, qui Superiores possunt, de quibus [Qui Mandantes, ad pœnarum incursionem.] Constitutio agit, constituere: sunt autem Generalis, Prouincialis, si designatum à Generali vrgeat, non seruatâ formâ prædictâ, officium subire, aut in eo permanere, vel eum, quem ipse designauerit in casibus, quibus potest, vt Præpositos, Rectores, Vice-Prouincialem, aut Visitatorem suo nomine. Quod etiam de Visitatore Prouinciæ dicendum à Generali designato. Item Præpositus Domus Professæ, Rector, qui iuxta dicta numer. 87. & 88. & Superior localis, qui plenâ, sicut Præpositus & Rector, gaudet potestate, eos nominant, quos possunt nominare. Procurantes autem omnes illi esse possunt, qui aut sibi, aut aliis officium aut conseruandum, [Qui Procurantes.] aut deferendum student, mediis ad consecutionem adhibitis. Eligentes: soli sunt Superiores, qui & Mandantes: vnde Consultores eo non veniunt nomine, quia votum decisiuum in electione non habent. Possunt autem aliunde comprehendi, si Procurantes sint: quod tamen non accidit, si simpliciter, & sine solicitatione aliquâ iudicium suum proferant. Deputantes item soli eligentes sunt, quia apud illos tantùm est potestas deputandi, seu adhibendi ad aliquid pote [Non remouentes ab officio non sunt Mandantium &c nomine comprehensi.]statiuè. Non sunt autem eligentes, neque deputantes, qui aliquem in officio conseruant; immò nec Mandantes esse videntur, dum non prouident, sed negatiuè se habentes: licet enim tacitè mandare videantur, dum non prouident successorem, quia proprium ta nen mandatum non est, non cadit pœna supra illud, quæ supra perfectum actum tantummodo pronuntiatur, dum aliud non inuenitur expressum. Cùm enim pœna odium importet, restringenda est lex, quæ illam statuit, vt non nisi ad actum proprium & perfectum extendatur, juxta vulgarem regulam. Odia re [Ad pœnam actus perfectus requisitus.]stringi &c. & communem scribentium doctrinam. Et actus quidem imperfectus non est tantùm ille, qui ex indeliberatione procedit, aut effectum non habet, sed etiam qui, cùm deliberatus sit, & effectum habeat, ex parte modi sortitur imperfectionem. Pro quo est casus in Cap. Mandato finali de simonia, vbi sic dicitur: Et ad resignationes spiritualium & corporalium, quæ nullo pacto, sed affectu animi præcedente vtrimque ta [Cap. Mandato, de simonia.]liter acquiruntur (in quo casu sufficit delinquentibus per solam pœnitentiam suo satisfacere Creatori) eos pro simonia huiusmodi non teneri. Sic ibi. Vbi propter imperfectionem actûs, non in ordine ad effectum, nam effectus verè extitit, dum temporalis res pro spirituali est attributa; sed modi in contractu habiti, pœna simoniacis decreta vitatur: vt notauit P. Suarez Tomo 5. in 3. p. Disput. 4. Sect. 3. num 3. & est accommodatum exemplum pro casu, de quo loquimur, in quo effectus quidem prorogati officij datur contra Pontificis voluntatem, sed in modo ipsius actûs est imperfectio, quia neque mandatum, neque electio, neque deputatio est.

Recipientes non illi accipiendi sunt, qui [Recipientes quinam.] cùm subditi sint, Superiorem recipiunt: illis enim obligatio nulla specialis imponitur: & ex eo quòd excommunicati sint, quod tamen non facilè sibi persuadere debent, ad eos vitandos non tenentur, cùm non sint nominatim denuntiati, juxta notissimam de excommunicatione doctrinam per Extrauagantem Ad euitanda, ex Concilio Constantiensi, quam latè expendit P. Suarez suprà Disput. 9. Sect. 2. & ex recepta alia de sub [Admittentes non ligari sibi datum superiorem.]ditis erga Superiores, quæ in vulgari versu voce Humilis designatur: & etiam Vtile, quia vt est manifestum, valde vtile est subditis cum suis communicare Prælatis. Et tandem voce Neceßè: nenessitas enim communicationis, cui non est comperta? Sunt ergo Recipientes, qui officium à Superioribus Prælatis contra Constitutionis præscripta recipiunt, circa quod difficultas nulla specialis occurrit.

Exequentes autem, aut iidem qui Re [Qui Exequentes.]cipientes sunt, vt vox vna per alteram explicetur, quod solet non rarò contingere, juxta dicta numer. 76. & eam vim habere, dictum etiam num. 74. receptioni enim executio inest. Possunt etiam exequentes dici, qui nomine Superioris aliquem in officio constituunt. Nam licet actus committenti, & non exequenti tribuatur, vt probant Doctores, quos adducit Marius Antoninus Lib. 3. Variarum Resolut. 19. n. 5. & Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 12. num. 56. & Cap. 26. num. 60. qui id Textibus diuersis exornat: legislator tamen potest etiam exequentem suâ lege comprehendere, & præsertim Ecclesiasticus, & omnium maximè Supremus: vnde exequentes mandatum alterius in percussione personæ sacræ pœnam Canonis absque vmbrâ aliquâ dubitationis incurrunt: & ita idem est in casu nostro sentiendum, de quo & aliis ad Constitutionem dictam generaliter spectantibus sint hæc satis.

§. X.

De dispensatione per septennium à Sanctissimo Dom. Alexandro VII. Prouinciis Indiarum circa Constitutionem impensâ.

ILlius ratio satis obuia est, distantia in [Dispensationis ratio, & quædam circa illam.]quam, quæ in caussa esse solet vt quæ ad gubernationem spectant nequeant opportunis temporibus ab Vrbe transmitti, nec sit semper tanta Sociorum copia, quæ ad interualla sustinenda sufficiat. Ideò vbi primùm Constitutio dicta prodiuit, dispensatio est pro Indiis impetrata: circa quam quia aliquæ sunt difficultates obortæ, & quibusdam grata non accidit, licet suæ Sanctitati pro eâ continuandâ fuerit supplicatum, penitus abnuit, affirmans insinuatum sibi in Indiis magis necessarium esse, quod eius fuerat Constitutione sancitum. Et quidem non immeritò, si de Superiorum duratione tractetur: eo enim ipso quòd propter distantiam nequeant Superiorum designationes opportunè haberi, & res per incerta hujusmodi expeditionum tempora disponatur, certiora esse subditorum fastidia possunt, si (quod humanum est) Superiores minùs sibi gratos contigerit obuenisse. Id autem sine adeò acri remedio vitari potuit, vt ex iis patet, quæ à R. P. N. Generali Goswino ordinata sunt, vt ex dispensatione septennali, quam Sanctiss. Dom. Alexander VII. summâ benignitate concessit, nulla inconuenientia suboriantur. Circa quam quæri potest

Primò, an à die Datæ, scilicet à die 14. [Septennium à die Datæ computandum.] Nouembris. Ann. 1656. an verò à die notitiæ in Indiis habitæ, debeat septennium computari. Circa quod videnda quæ diximus num. 36. ex quibus constabit à die Datæ computandum, quia & ille dies notitiæ fuit respectu R. P. Generalis, cui præcipuè est concessa dispensatio, vtpotè primario officiorum distributori, & ita ex tunc illâ vti potuit Superiorum designatione. Cùm aliàs ex eiusdem dispensatione Litteris constet à die Datæ septennium inchoandum. Quòd si ad remotissimas Indiarum partes nimis serò notitia ista perueniat, vt ex septennio vix pars dimidia sit reliqua, prouidentiæ R. P. Generalis erit de hoc admonere Pontificem, vt septennium addat aliud, vel quo placuerit modo consolationi & necessitati Patrum illorum, pro Dei & Ecclesiæ gloriâ indefessè laborantium consulatur.

Secundò, vtrum attestatio R. P. Ge [Assertionem R. P. Generalis de dispensatione obtentâ non sufficere, quæ videantur ostendere, de obligatione agendo.]neralis de hujusmodi dispensatione sufficiat, & obliget in conscientia, sine Breuis authentico trasumpto. Quòd sufficiat, constat ex dictis num. 16. quòd autem obliget erunt qui negent, juxta dicta ibidem, & generalem doctrinam ex Iure petitam, quòd non est obligatio credendi priuilegiato, nisi litteras commissionis ostendat, de quo etiam num. 65. & videnda etiam quæ adducit Marius Antoninus Lib. 1. Variarum. Resolut. 11. num. 3. & ex hoc fundamento circa dispensationem similem concessam ab Innocentio X. de qua numer. 101. difficultas non leuis exorta, quia ejus copia non fuit exhibita, nec de viuæ vocis oraculo constans testimonium intimatum. Et quidem Pontifices in suis Constitutionibus vt faciant fidem, id addere solent, quod in eâ, de quâ agimus, est cernere. num. 39. Volumus autem vt præsentium trasumptis &c. supponentes sanè, si trasumpta non extent, non esse plenam & integram fidem testantibus adhibendam. Licet ergo R. P. Generalis persona sit in dignitate Ecclesticâ constituta, & suâ subscriptione ac sigillo litteras obtestationis obfirmet: dum tamen trasumptum, & Notarij subscriptio desunt, non concurrunt ea, quæ à Pontifice ad plenam & integram fidem faciendam vt omnino necessaria proponuntur. Et roborari potest: quia sicut Pontifex in Constitutione dictâ trasumptis fidem adhibendam statuit, per quod indicat ad Prouincias omnes, ac proptereà etiam ad Indias trasumpta hujusmodi destinanda, vt notum sit omnibus nouum illud jus pro Societatis regimine constitutum: ita etiam per trasumpta dispensatio debet innotescere, quia res per caussas, per quas nascitur, per easdem dissoluitur. Cùm aliunde etiam agatur de tollendo iure tertij, quandoquidem Constitutio in fauorem eorum prodiit, qui habere locum in gubernatione possunt, & per iteratas quorumdam promotiones, aut conseruationes in officiis, impediuntur. Pro quo Doctores, quos adducit & sequitur P. Suarez Lib. 8. de legibus Cap. 2. num. 5.

Sed his non obstantibus contrarium [Contrarium vt certum statuitur.] videtur prorsus irrefragabile, si de Societate, & in casu præsenti specialiter loquamur. Nam modus gubernationis in eâ vsitatus sic procedit, vt R. P. Generali de viuæ vocis oraculo fidem facienti omnimodis credatur: ex quo fit, vt etiam de Breui obtento testanti omnimoda debeat fides adhiberi. Prætereà, vt Doctores communiter asserunt, & illi specialiter, quos P. Suarez adducit loco citato. priuilegium potest per testes [Priuilegium per testes probari posse.] probari, vt non sit necessaria scriptura Breuis, aut trasumpti authentici: vnde & consequenter ea probatio sufficit, quæ illi æquiualet, aut major est, vt euidenti ratione conuincitur. Ideò enim duobus aut tribus testibus creditur, quia eorum testificatio moralem certitudinem inducit: ergo vbi moralis certitudo est, similis est fides adhibenda. Atqui in testificatione R. P. Generalis in qua Assistens, aut alius magnæ fidei Officialis interuenit, quæ & illius sigillo munitur, moralis est certitudo, & quidem multò major, quàm ea, quæ per duorum, aut trium testificationem habetur: ergo illi est integra fides adhibenda. Deinde, ad roborandam fidem multa concurrunt, quæ dubitationem omnem submoueant, scilicet adeò specifica relatio dispensationis, additis tempore, pro quo data, & die quo expedita, animaduersionibus circa vsum, propter Pontificis admonitionem, qui eam sic limitatam præbuit, experiri volens qualiter eius vsu procedatur; concessurus equidem sine termino, si nulla in eo inconuenientia fuerit deprehensa. Item. Testis deponens de gestis coràm se, & quæ [Cui testi plenè credatur.] per alium commodè probari non possunt, probat integrè, vt docent Doctores, quos adducit Marius Antoninus Libr. 2. Variarum. Cap. 14. num. 8. Id quod in præsenti accidit: sic R. P. Generalis de factâ dispensatione ad ejus instantiam, & sibi traditâ. Insuper, sicut Pontifices in caussis Religiosorum nolunt apices Iuris seruari, sed ex equo & bono judicari inspectâ rei veritate, vt constat ex Cap. Qualitas & quando 2. de accusationibus: ita in extrajudicialibus non sunt ad Iuris rigorem arctandi, vbi de minori præjudicio agitur.

His addendum notitiam, de quâ agimus, suf [Pro foro conscientiæ sufficientem notitiam sufficere ad obligationem.]ficientem esse ad obligandum in foro conscientiæ, quidquid de foro exteriori sit: pro illo autem certa notitia sufficit, vt ait P. Suarez Lib. 8. de legibus Cap. 24. num. 9. vbi hæc habet: In foro conscientiæ sufficit notitia priuilegij moraliter certa, de qua probabiliter dubitari non poßit: tunc enim quæsito aliquo falso colore tergiuersari, voluntati Superio [P. Suarez.]ris resistere, non potest in conscientia esse licitum. Sic ille. Et verò si ab aliquo tergiuersante sciscitemur an sibi verè persuadeat falsum esse moraliter posse quod Generalis affirmat, absque dubio negabit, nisi proteruiâ insanabili laborarit. Cùm ergo pro certo habeat, contra Spiritum Sanctum peccat, dum manifestæ resistit veritati. Neque dicere potest id certum se putare, sed non teneri juxta illud genus certitudinis agere, sed expectare aliud per trasumpti exhibitionem. Nam talis responsio contra Regulam juris militat, ex qua habemus eum, qui certus est, certiorari ampliùs non oportere, sic in Sexto. Quòd si respectu aliquorum speciale genus certitudinis exigitur, vt in rescriptis Beneficialibus, & aliis requirentibus Tituli præsentationem, id specialiter expressum inuenitur: secus autem in casu, de quo loquimur, & similibus.

Accedit quod in Compendio Priuile [Ex priuilegio vrgentissima probatio de potestate Generalis Compendium Societatis.]giorum Societatis habetur. Ver. Generalis §. 5. vbi sic scribitur: Facultate concessa Ordini Prædicatorum possunt Præpositi Generales Societatis auctoritate Apostolicâ declarare, (quoad serenitatem illarum conscientiarum, quæ sibi subiectæ sunt dumtaxat) dubia, quæ super nostris Constitutionibus, priuilegiis, indultis, gratiis, & exemptionibus à Sede Apostolicâ conceßis & concedendis, emerserint. Iulius Secundus in Priuilegijs Prædicat. fol. 173. §. 6. Sic ibi. Iuxta quæ compertum habemus posse Generalem in casu nostro declarare Constitutionem dictam non obligare pro Indiis, quia priuilegium circa illam à Sede est Apostolicâ impetratum: quia circa priuilegia, indulta, gratias, & exemptiones, concessio præfata disponit. Pro quo etiam est alia Gregorij XIII. in celebri Constitutione, quæ incipit, Ascendente Domino, in quâ sic ille: [Greg. XIII.] Si quid verò dubij de eisdem oriri contigerit, ad Sedem prædictam, vel ad Generalem Præpositum dictæ Societatis, aut ad eos, quibus ipse commiserit, referatur. Sic Pontifex, qui in decidendis dubiis adeò amplam Generali facultatem attribuit, vt cùm ad Sedem Apostolicam referenda præmiserit, ab eo onere exemptos voluerit, qui ad Generalem, aut ab ipso deputatos referre maluerit, quadam quoad illos miserabili ac benignâ æqualitate constituta. Ex quo id sequitur quod intendimus, vt non debeat vllo pacto circa illud dubitari. Extat item priuilegium Iulij Secundi pro Augustinianis Ann. 1508. de quo Emmanuel Rodericus adductus à P. Quintanad. suprà. v. Priuilegium. §. 6. & citatur in Compendio communi Societatis. verbo. Et 5. eisdem, & ita habet: Si re ipsa exemplaria, siue eorum trasumpta ostendantur, [Iulius II.] Prælati alicuius aut publici Notarij manu signata, aut etiam Generalis Ordinis sigillo firmata, eodem motu, scientiâ, & potestate decernimus, mandamusque eamdem omnino & vim & fidem adhiberi, ac si plumbi signum haberent. Sic ille.

Neque adducta in contrarium vrgent. [Fit satis obiectis.] Ad id enim quòd de non credendo ei, qui priuilegium allegat, dicitur, respondeo esse verum, nisi priùs id, quod asserit legitimis ostenderit docu [Extrauag. Iniunctæ.]mentis. Vt habetur in Extrauag. Iniunctæ, de Electione, inter communes. In casu autem nostro [Priuilegiato vt credendum, si litteras non ostendat.] legitima documenta sunt ipsa dicentis auctoritas, & circumstantiæ ad fidem faciendam abundè sufficientes. Et doctrina quidem illa communis de priuilegiato loquitur, qui speciale suum priuilegium allegat, non verò in casu nostro ex similibus, vbi dispensatio ad omnes eos in Societate extenditur, qui gubernare possunt: quorum Caput cùm Generalis sit, sicut communi nomine dispensationem postulauit, ita & notificat, non suam, sed communem caussam prosecutus. Casus autem in confirmationem adductus non est pariformis, quia dispensatio illa non ita perspicua: & tamen quia à R. P. Generali suo fuit testimonio comprobata, plena illi debuit adhiberi fides, vt senserunt quotquot in eo negotio sincerè, candidè, semotis priuatis affectibus, & spiritu Societatis probè instructi iudicarunt. Quod verò Pontifices trasumptis fidem [Trasumpta authentica quomodo necessaria.] adhibendam statuant, non arguit notitiæ modum non esse sufficientem, sed frequentiorem ostendunt. Et certè maior fides præstanda est Generali suâ subscriptione & signo testimonium munienti, quàm ordinariis trasumptis incognitorum hominum, Notarij inquam, & alterius in dignitate Ecclesiasticâ constituti. Nec benè arguitur ex Clausulâ de trasumptis in Constitutione: quia ad Constitutionem notificandam non fuit trasumptum necessarium, cùm R. P. Generalis testimonium suffecisset: vnde potest argumentum retorqueri. Res ergo per eas causas dissoluitur, per quas nata est, quando veræ & necessariæ caussæ sunt, non autem si caussæ tales non sint, sed ex abundanti additæ, vt in casu nostro. Quod tandem de jure tertij additur, minimi momenti est: nam vt id demus in casu nostro, de quo aliàs: cùm Pontifex illi derogare velit, & de eius indubitabiliter constat voluntate, nihil refert quòd hoc aut illo modo certitudo dispensationis habeatur. Pro quo est communis sententia, quam adductis alijs tenet P. Sancius Lib. 8. de Matrimonio, Disputat. 17. num. 20. asserens credendum Episcopo dicenti in Titulo se promouisse non subditum ex licentiâ proprij Episcopi, quia agitur de modico præiudicio. Et quidem si aliquid adducta ratio probaret, fieret ex eo neque in foro conscientiæ licitum esse vti dispensatione cum certitudine dictâ: cuius tamen oppositum jam vidimus Doctores communiter affirmare. Et de hoc satis, quando obedientiæ spiritus in Societate promptissimus, huiusmodi ferè reddit inutiles quæstiones. Iam ergo

Tertiò quæri potest, vtrum qui duran [Promotum intra septennium non posse eo finito prosequi, quæ videantur ostendere.]te septennio sunt promoti, eo finito possint in officio prosequi vsque ad triennij expletionem, vel necessariò debeant eo expleto cessare, si beneficio dispensationis sine vacatione, quam Constitutio iniungit, sint assumpti. Et videtur quidem id fieri non posse, quia dispensationis tempus septennio expleto finitur: cessandum ergo. Antecedens est clarum, & Consequentia ostenditur: nam eo quòd finiatur septennium non potest quis ad officium nouum assumi, vt est certum: ergo nec prosequi in illo. Illatio est legitima; quia eadem dispensatio necessaria est ad prosequendum in officio, & ad nouam illius assumptionem: vtrumque enim Constitutio apertè prohibet, vt ex illius tenore constat: Eoque elapso triennio, eo ipso vacent, ipsique ad alia quæuis eiusdem Societatis munera, &c. Factum hinc vt cum durante dispensatione ab Innocentio X. pro Indiis concessâ aliqui vltra triennium gubernassent diuersis in muneribus continuatâ prælatione: vbi primum cessatio dispensationis innotuit, ab officijs sint remoti, sic disponente R. P. Generali, & Vice-Prouinciales, ac Vice-Rectores (erat enim tunc Vicarius Societatis) assignante, quos posteà in officijs confirmauit.

Contrarium autem probari potest ex [Quibus oppositum probetur.] eo quòd assumptio officij virtute dispensationis ab initio valida absolutè fuit, & sine limitatione: ergo debet plenum effectum habere. Antecedens constat; quia concessio Pontificis absoluta & sine limitatione est: absolutæ autem concessioni absolutus, & non limitatus debet effectus respondere. Prætereà, dispensatio concessa ad aliquem [Casus à simili, cùm diuidi commodè nequit effectus.] effectum, non cessat cessante caussâ, quando effectus commodè diuidi nequit, vt cum aliis tenet P. Sancius suprà, Disput. 30. num. 10. ergo idem dicendum quando ratione temporis cessat, sicut in casu nostro, in quo effectus diuidi commodè nequit, quia mutationes istæ superiorum ex temporaneæ inconuenientibus plenæ sunt, & non sine nota accidunt respectu externorum. Deinde [Alius de vsu dispensationis extra territorium concedentis.] argui à simili potest: nam dispensatus ab Episcopo potest vti dispensatione extra illius territorium, eò quòd dispensatio absoluta sit, & vbicumque habere suum potest effectum: pro quo Auctor idem suprà, Disp. 31. num. 17. Ergo idem dici in casu præsenti potest: licèt enim argumentum de loco ad tempus sit inualidum, iuxta ea, quæ adducit Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 2. Cap. 11. num. 49. valet tamen vbi similis ratio est. Item. Concessio dicta non est pura dispensatio, [Priuilegium esse, & non solam dispensationem. Et vtriusque diuersitas.] sed priuilegium temporale Indiis attributum, juxta distinctionem priuilegij & dispensationis, quam statuunt P. Suarez Lib. 8. de legibus, Cap. 2. num. 10. P. Azor Tomo 2. Lib. 7. Cap. 47. quæst. 5. Emmanuel Rodericus Tom. 2. qq. regul. q. 4. art. 2. secuti Rebuffum, Mandosium, Bartholum, & alios, vt scilicet priuilegium sit aliquid permanens, tamquàm lex, & per modum actûs primi: dispensatio autem quid transiens, & permodum actûs secundi: ergo non strictè, sed latè interpretandum est: in quo etiam caussa Religionis vertitur: ijs enim conceditur, qui in conuersionem Indorum, & in conuersorum fidei ac morum Christianorum promotionem incumbunt: ex [Ideò latè interpretandum.] quo capite amplianda esse priuilegia, jam sæpiùs ostendimus. Videatur Caput. 2. Vlterius; quia cùm dictum priuilegium à die Datæ currat, & aliàs ipsius effectus post diuturnum tempus in Indiis possit haberi, ob notitiam retardatam, ex concessione septennij portio est magna detrahenda: ergo vt gratia talis plenè fruibilis esse possit, modus est interpretationis prædictus adhibendus: sic enim septennium videtur expleri, prorogatione inquam septennij beneficio dispensationis intra illud executioni mandatæ. Denique R. P. Generalis de priuilegio dicto ad Prouincias Indiarum scribens, affirmat per illud Societatem suæ esse penitus restitutam libertati, & licere absolutè quoad illas quidquid ante Constitutionem licebat: quamuis quoad vsum nonnulla præscribat: ergo cùm ante Constitutionem designari superiores ad tempus consuetum possent, idem priuilegio durante similiter affirmandum.

Nihilominùs oppositum videtur se [Prior sententia in praxi præferenda.]curius, vnde ad vitandos scrupulos, & turbellas penitus submouendas, iuxta illud praxis inducenda. Propter quam rationem R. P. Generalis id statuit, de quo numer. 108. vt ibidem adnotatum: quodque non solùm est securum, sed etiam valdè probabile, quandoquidem effectus diuisibilis est. Vt autem inconuenientia, & nota externorum vitentur, à superioribus circa hoc solerter prouidendum, vt instante fine septennij non eos designent Superiores, quos sciunt eo finito finiendos: vel certè taliter assignent, vt circumstantijs attentis, nullum ex prædictis incommodis incurrendum arbitrentur.

Quartò; quia Prouincialibus graues [Pœna Prouincialium vltra triennium persistentium in officio, non inducit priuationem eius ipso facto.] imponuntur pœnæ à R. P. Generali, si triennio expleto non deponant officium, & tantùm modici temporis vsura permittitur: dubitari potest an eo ipso vacet officium. Et negatiuè respondendum, quia id in prohibitione dictâ non exprimitur; immò oppositum ex illius tenore deducitur, dum ad alia officia inhabilitatis pœna præfigitur, & de præsenti nihil additur. Verba illius sunt: Quod verò spectat ad ipsos Prouinciales seruetur Constitutio sancti Patris nostri, Parte 9. Cap. 3. §. 14. de triennio vt plurimùm: nec nisi [Tenor illius] grauißimâ ex caussa, & ad breue tempus, sine expressa facultate nostra id protrahatur, & in hoc grauo conscientias ipsorum Prouincialium, sub pœna etiam inhabilitatis ad Superiorum officia iterùm exercenda, si fortè (quòd absit) sine justa caussa a nobis approbanda diutiùs officium retinuerint. Sic ille: exceptio ergo firmat regulam in contrarium. Et res esset sanè scrupulis multis obnoxia, si omnes actus à Prouinciali exerciti prorogationis tempore deberent annullari. Quod autem tempus sit modi [Quod modicum tempus reputandum.]cum censendum, ex dictis num. 94. potest intelligi: quod & ego ad prudens arbitrium, adhibito Consultorum judicio, reuocandum existimo: vt si successor speretur, aut negotium aliquod expediendum sit, quod eius industriam & auctoritatem videatur postulare. Si verò successor in aliâ Prouinciâ, aut in valdè remotis sit, Vice-Prouincialis debet designari; quia cùm modicum tempus assignetur, & casus iste non excipiatur, qui & frequens esse in Indiis potest, comprehensus debet reputari. Neque arguendum ex eo quòd circa inferiores Prælatos disponitur, vt scilicet per tempus modicum durare in officio post triennium possint, vbi & pro exemplo apponitur tempus, quod intercurrit, dum successor aduentarit: nam præterquàm quòd, si aduentus successoris talis non sit [Quid in alijs superioribus.] post modicum tempus futurus, vt non rarò contingere solet, eadem de illo est sententia proferenda: in Prouinciali specialis ratio est, vt indicat pœna eidem imposita, quæ tamen aliis non sic imposita reperitur: illius enim gubernatio grauis esse toti Prouinciæ, & sine recursûs perfugio potest; cùm tamen aliter in locali superiore contingat. Quamuis alij aliter forsitan Philosophabuntur, qui parùm de Prouinciali curent, dum grato sibi Doctore, aut præposito potiantur: & ex conuerso, si grauis sarcina immediati Superioris sit, de benigno sibi Prouinciali parùm æstiment esse curandum. Humana hæc sunt: sed humanis istis aliquando conniuendum, ne infirmiores spiritus imparibus sibi ponderibus obruantur. Nec de his plura, quando & properante septennio, vix lucubratiunculæ istæ vsui esse poterunt. Sed certè, quia septennio septennium addi potest, & doctrina proposita ad alia deseruire, commentariolum istum non duximus subtrahendum: quo jam exacto, ad eam, quâ gradiebamur, orbitam disputationis curriculum traducamus. Sic ergo

CAPVT V.

An Priuilegia vni Prouinciæ Indiarum concessa, aliis etiam Prouinciis concedantur.

DIstinguenda circa hoc sunt priuilegia Indis concessa, in quorum exercitio nullus alius interuenit; & quæ ita pro illis conceduntur; vt ministerio aliorum eisdem applicentur, iuxta dicta Cap. 1. est enim circa illa non eadem ratio, quamuis fortè ob aliquam aliam possit extensio esse vtrisque communis. Pro illis ergo

Dico primò. Priuilegia concessa ali [Assertio 1. Priuilegia more Indorum non extenduntur ad diuersas Prouincias.]cui Indiarum Prouinciæ, in quorum exercitio nullus alius interuenit, non sunt alijs Prouinciis communia. Videtur ex mente omnium esse Doctorum, iuxta quos priuilegium personale non extenditur de personâ ad personam: quod habetur in Cap. Priuilegium, de Regulis Iuris in 6. vbi sic dicitur: Priuilegium personale personam sequitur, & extinguitur cum persona. Sicut autem [Cap. Priuilegium, de Regulis Iuris.] persona priuilegiata se habet in ordine ad personam, ita & Communitas ad Communitatem, juxta communem Doctorum sensum. Vnde communiter etiam tenent Religionem, quæ non habet priuilegium communicationis, non posse priuilegiis alterius frui, etiamsi in illâ caussâ similis videatur. Pro quo videndi P. Suarez Lib. 8. de Legibus, Cap. 28. num. 13. P. Salas Disput. 20. num. 93. P. Palaus Tomo 1. Tractat. 3. Disput. 4. Puncto 17. Bonacina Tomo 2. Disput. 1. Quæst. 3. Puncto 7. §. 1. num. 15. & §. 2. num. 11. & 12. & Fr. Emmanuel Tomo 1. qq. regular. Quæst. 7. artic. 2. qui alios adducunt. Vbi dici nequit caussam religio [Causam religionis non semper attendi.]nis in casu nostro verti, quia etiam in communicatione dictâ inter Religiones ratio ista valeret; cùm tamen inualidam videamus, eò quòd in causâ qualibet verbis sit priuilegij standum, vt sacri Canones clamant, & præsertim Cap. Porrò, de Priuilegij, cuius tenor datur suprà, sed non o [Cap. Porrò de Priuileg.]mittendum illud: Sic enim eos volumus priuilegiorum suorum seruare tenorem, quod eorum metas transgredi minimè videantur. Sic Alexander Tertius.

Deinde arguo ex stylo & mente Pon [Ex stylo Pontificiarum concessionum arguitur.]tificum, qui circa hoc varias solent limitationes adiicere locis temporis, & personarum, quæ quidem nullius essent effectus, quandoquidem omnimoda facienda est iuxta eorum mentem extensio: omnis enim priuilegiorum vis ab eorum voluntate dependet, à quo & descendit: ergo cùm sciant caussam fidei & religionis agi, & alioqui etiam piam, quia miserabilium personarum, sciantq́ue pariter eorum priuilegia penitus extendenda, inutiliter limitationes multiplicant: quod cùm minimè dicendum sit, consequenter est asserendum extensionem talem contra eorum esse voluntatem. Vbi specialiter vrgeri potest ex eo [Et ex tempore, circa quod non est extensio.] quòd de tempore dictum est: nam priuilegium etiam respectu caussæ piæ, & omnino fauorabile, nequit vltra tempus, pro quo est concessum, extendi, vt omnes admittunt; licèt circa aliqualem extensionem fieri interpretatio possit, quando eam concessionis verba patiuntur; vt circa computationem diximus, num. 52. & seqq. quod etiam circa locum admittendum. Atqui si circa locum extensio verbis non comprehensa liceret, circa tempus idem esset asserendum, quia vnius maior ratio quàm alterius non est, & summa est ratio, quæ pro religione facit, & pietati omnino fauendum est. Quod si Textus adductus obiiciatur de priuilegio personali, quod cum personâ extinguitur: responderi potest de eo, quod personale non est, sed commune, aliam esse rationem. Et prætereà ibi non esse sermonem de priuilegio ob fauorem fidei aut pietatis concesso. Et ex eo quòd de priuilegio personali admittitur, argui etiam euidenter potest: nam illud non [Extensio personæ quando liceat.] extenditur de personâ ad personam, nisi fortè ratione coniunctionis specialis aliquorum cum identitate rationis: vt de priuilegio concesso patri, quod ad filium, in quo est eadem ratio, debeat extendi, affirmat Emmanuel Rodericus, à P. Suario adductus suprà. Sed errante nescio per quem citatione. Pro quo & nos alios adduximus in Epithalamio numer. 218. Id autem ad præsentem caussam non facit, vbi generaliùs loquimur, & casus, in quo sumus, eam non habet personarum coniunctionem, & ita secundùm receptam communiter doctrinam. Iam vrgeo. Priuilegium dictum non extenditur de personâ ad personam, etiam stante caussâ pietatis & religionis, quia vni est tantùm personæ concessum; & priuilegium, non iuxta rationem, sed iuxta concedentis voluntatem regulandum: ergo & pluribus concessum personis non debet vltra illas extendi. Patet Consequentia ab euidenti paritate. Quòd si in isto extensio admittitur, non est cur in illo non debeat admitti: Iura enim de illis pariter determinant sine vmbra discriminis alicuius. Tenet apertè P. Escobar de Mendoza Tomo 1. lib. 6. n. 82. & 132.

Dico secundò. Pro casu aliquo vrgen [Assertio 2. extensionem posse in casu aliquo necessitatis admitti.]tis necessitatis posset extensio aliqualis admitti. Id probo: nam licet resolutio præcedens videatur certa, non tamen oppositum improbabile prorsus apparet, ob auctoritatem Doctorum, qui extensionem talem fieri posse defendunt, vt videri potest apud P. Suarium num. 12. & quod maioris momenti est, ob declarationem & concessionem Gregorij XIII. quæ habetur in Compendio Indico Societatis, verb. Gratiarum Communicatio, §. 1. vbi sic dicitur: Omnia priuilegia, facultates, & gratiæ, quæ Occidentali Indiæ & Orienta [Greg. XIII. concessio, pro mutuâ vtriusque Indiæ communicatione.]li concessa sunt, & in posterum concedentur, ita in vicem communicantur, vt singuli earumdem Indiarum; & Nouæ-Hispaniæ Societatis Religiosi, illis omnibus æquè principaliter in omnibus, & per omnia gaudeant: illisque vti poßint perinde ac illa omnia vtriusque Indiæ ac Nouæ-Hispaniæ Religiosis prædictis specialiter ac nominatim conceßa fuissent. Gregor. XIII. die 10. Februarij, Ann. 1579. &c. Iuxta quæ, licèt concessio ad Religiosos dirigatur, satis tamen Pontificis mens videtur esse testata, vt priuilegia quæ Orientali & Occidentali Indiæ singillatim ac diuisim concessa sunt, communia vtrique habeantur: nam priuilegia non tam Religiosis, quàm Indiis ipsis conceduntur, vt ex tenore concessionis constat, verbis illis: Quæ Occidentali Indiæ, & Orientali concessa sunt, & in posterùm concedentur. Licèt Pontifex etiam non de concessis specialibus Pro [Notanda obseruatio pro modo loquendi Pontificis, vt non debeat ad concessa generaliter Indijs arctari.]uinciis, aut Communitatibus, sed de concessis generaliùs videatur loqui, toti scilicet occidentali, aut orientali: nam indefinita locutio eum videtur habere sensum: sine improprietate tamen aut violentiâ potest sensus minùs vniuersalis sustineri: nam quod concessum est parti alicuius Communitatis, dummodo pars sit, quæ Communitatem etiam partialem efficiat, dici potest Communitati concessum. Sic enim in Compendiis Religionum omnium occurrit, in quibus priuilegia recensentur, & absolutè dicuntur Religioni concessa, licèt multa eorum ad aliquos tantùm spectent, vt ad Prælatos, Confessarios, Magistros, &c. Quod specialiter in Compendiis Generali & Indico Societatis est videre, in quibus passim occurrit: Per priuilegium concessum Benedictinis, Cisterciensibus, Prædicatoribus, Minoribus, Augustinianis, &c. cùm tamen illa ad omnes non pertineant. Sic tamen in Cap. In his, quæ, de Priuilegiis, loquitur Honorius Tertius verbis [Cap. In his quæ, de Priuilegijs.] illis: Cùm Fratribus Prædicatoribus & Minoribus duxerimus indulgendum, vt vbicumque fuerint, sine Parochialis juris præiudicio, cum altari valeant viaticum celebrare, &c. Vbi quod aliquibus tantùm conuenire potest, Fratribus dicitur generaliter indultum. Iuxta hæc ergo ampliatio priuilegij, de quo agimus, poterit aliquando, necessitate vrgente, cui par est magna vtilitas, exerceri.

Dico tertiò. Si priuilegia talia sint, vt [Assertio 3. in priuilegijs quæ propriè Ministeriorum non sunt, dari communicationem.] Ministris etiam concedantur, quatenus per eorum ininisteria beneficium concessionis obtinetur, & Ministri nullum aliàs speciale priuilegium habeant, idem est, quod in vtraque diximus resolutione, dicendum. Id constat; quia cùm nullum aliàs Ministrorum priuilegium sit, ad Indorum commodum tota concessio reuocatur: etsi respectus aliquis Ministrorum habitus, nihil ampliùs fauoris inde resultat, quàm id, quod materia ipsa secum importat, ob illius pietatem, & ita eadem regulâ mensurandum.

Dico quartò. Religiosi communica [Assertio 4. maior illa in Religiosis communicationem habentibus.]tionem priuilegiorum habentes, maius habent fundamentum ad prædictam ampliationem. Probatur ex amplissima concessione Leonis X. pro Mendicantibus, de quâ Emmanuel Rodericus Tomo 3. qq. regul. q. 1. art. 1. in quâ sic habet: Priuilegia, indultæ, qualiacumque illa essent, siue in genere, [Leonis X. concessio.] siue in specie concessa fuerint, aut in posterùm concedentur, illa omnia, & singula illis Ordinibus, Ecclesijs, Oratorijs, de Fratribus priuatis ad priuatos, & de Festiuitatibus ad Festiuitates, &c. Iulius Secundus in [Alia Iulij II.] Bullâ apud eumdem Tomo 1. quæst. 55. artic. 20. sic ait: & quod de Prælatis ad Prælatos dictum est, ita de Congregationibus vnius Ordinis, de Fratribus priuatis ad priuatos, & de Festiuitatibus ad Festiuitates, &c. Pius quartus Ordini S. Hieronymi similem gratiam attribuit, vt scilicet in genere, vel in specie [Pij IV. aliæ.] concessa, ad omnia & singula Monasteria Ordinis, tam virorum, quàm mulierum, quibus in specie concessa non sunt, & in quibus aliæ caussæ conceßionis suberant, pariformiter vti poßint. De quo citatus Auctor Artic. 9. Sic sunt aliæ concessiones: & hanc vltimam etiam à Pio V. factam, Collector priuilegiorum [A Pio V. roborata,] prædicti Ordinis aduertit, qui concessionis à Prædecessore factæ Litteras expediuit. Iuxta hæc ergo sine scrupulo videtur posse in hac parte procedi, vt quæ in vnâ Indiarum Prouinciâ licent, in alia etiam licita censeantur. An autem quæ in Indiis per priuilegia fieri possunt, extra illas fieri queant, alterius est considerationis, de quo statim. Illud certius, ea quæ ratione communicationis in Europa licent, in Indiis pariter licere, quia Indiarum Prouinciæ omnium maximè priuilegiatæ sunt ob fauorem fidei, & rationes alias, de quibus non semel dictum. Et quidem eorum Pontificum tempore, qui extensionem prædictam concesserunt, detectæ iam Indiæ fuerant, vt de illis etiam cogitasse indubitanter affirmare debeamus; pro quo iam alia.

CAPVT VI.

An inter Indias, & Prouincias extra illas, communicatio Priuilegiorum sit.

CIrca hoc non leues difficultates occurrunt, nec parùm profectò vtiles, pro quibus

Dico primò. Si qua extant priuilegia [Assertio 1. De priuilegiis omnibus nouiter vbique conuersorum.] aliquibus de nouo conuersis extra Indias concessa, eo modo philosophandum de illis sicut Capite præced. Assert. 1. Pro quo est doctrina P. Suarij Lib. 8. de legibus Cap. 26. num. 3. & quoad vrgentem casum iuuat quod Assertione 2. dictum circa auctoritatem eorum, qui extensionem hujusmodi admittere minimè reformidant: cetera enim, quæ ibidem addita, neutiquam suffragantur.

Dico secundò. Si priuilegium sit Christianis antiquis concessum, potest ad Indias verosimili [Assertio 2. De concessis antiquis Christianis. Pro quo affirmatur.]ter extendi. Id probo ex mente Pontificum, qui Indias maximè priuilegiatas esse volunt, vt & re ipsâ per singularia valde priuilegia constat, & eorumdem est verbis manifestum. Paulus V. in Bulla, quæ incipit, Cùm sicut accepimus, ita loquitur: Nos eorumdem Neophytorum animarum statui, & conscientiæ securitati, quantum cum Domino possumus, prospicere volentes, nec non æquum reputantes huiusmodi Neophytis aliquid de iure Canonico [Paulus V.] remitti. Hæc ille: quibus similia habet Vrbanus Octauus in Bullâ consimilis concessionis, & alij. Cùm ergo, quantùm cum Domino possunt, Pontifices Indorum commodo spirituali prospicere intendant, & ad hoc conferre existiment iuris Canonici remissionem; videtur inde haberi compertum non negata ipsis, quæ antiquioribus Christianis pro eorum sunt spirituali commodo Apostolicâ benignitate concessa. Quòd si quidquam eorum negatum esset, non staret certè Pontifices quantùm cum Domino possunt, Indorum spirituali saluti prospexisse. Si quid ergo circa ieiunia, dispensationes, Festa &c. alicubi reperiatur indultum, id poterit ad Indos sine scrupulo vllo transferri. Pro quo & est ratio, quam adducit Clemens Octauus in Breui, cuius meminit Dom. Solorzanus in Politica pag. 239. Col. 1. in margine: ita enim loquitur: Ac Christi fideles [Clemens VIII.] illarum partium, tamquàm teneros nouæ plantationis palmites, suaui mansuetudinis imbre irrigare volentes &c. Suauitas namque irrigationis huius in eo ostendi debet, vt leuiora illis onera, quàm Christianis veteribus imponantur, eò quòd teneri palmites sint: ergo ampliora illis sunt priuilegia concedenda; immò & concessa intelligi, quæ [Indi maximè priuilegiati.] aliis fuisse constet indulta: vt stet etiam quod citatus Auctor affirmat, nullos vnquam nouiter conuersos magis priuilegiatos extitisse.

Dico tertiò Priuilegia concessa Mini [Assertio 3. Indicos Ministros aliorum per orbem priuilegiis frui.]stris Ecclesiasticis erga alios extra Indias, Indicis etiam Ministris sunt communia, quicumque illi Ministri sint, vt si non Religiosi, neque habentes communicationem. Probatur ex dictis Assert. præced. quæ hoc etiam ostendunt: nam talia priuilegia non solùm Ministrorum sunt, sed fidelium, ad quorum spirituale commodum diriguntur: ergo ex eâ parte debent esse communia: vnde & consequenter respectu eorum, sine quorum ministerio nequeunt eorum effectum obtinere. Ex quibus constat quid de habentibus communicationis priuilegium asserendum.

Dico quartò. Communicatio dicta nequit ita [Assertio 4. Erga Europæos non licere, quæ erga Indos vi communicationis.] extendi, vt quæ circa Indos licent, debeant etiam Europæis licita censeri. Hoc debet haberi certissimum, licet verba priuilegiorum adducta num. 116. videantur extensionem omnimodam indicare: talis enim manifestè apparet mens esse Pontificum, qui, vt dicebamus nuper, teneros Neophytorum palmites suaui priuilegiorum imbre student irrigare. Quis autem credat imbrem eumdem communem plantis robustis velle, & insignem circa illos iuris Canonici remissionem? In generali certè concessione non veniunt illa, quæ quis non esset in specie verosimiliter concessurus, vt habet Regula iuris in 6. quod equidem hic maximè videtur locum habere, quia iam inter Neophytos, & Christianos veteres nullum esset discrimen quoad absolutiones, dispensationes, & alia: cùm tamen Pontifices tale esse velint, quale inter palmites teneros, & adultas esse plantas solet: vnde & pro dispensationibus erga Europæos adiri se volunt, circa quas etiam difficiles se multoties ostendunt, circa Indos benigniores.

Dico quintò. Sententia est aliquorum [Assertio 5. Sententia quorundam contraria proponitur, & repudiatur.] priuilegia Indica ad Prouincias alias extendi, cum limitationibus tamen quibusdam. Nam quidam asserunt quod in priuilegiis dicitur de extensione loci ad locum non debere intelligi de Capellis, Altaribus, & similibus, nisi Capellæ essent separatæ, & pro Ecclesiis haberentur: & hac sunt limitatione contenti. Sic doctus ex Nostris Peruuianus Magister. Alij affirmant totum Indicum Compendium in Hispaniâ, & vbique gentium suffragari, vbi non exprimitur concedi solùm pro Indiis Orientalibus, vel Occidentalibus, aut extra Europam: vel in quibus non exprimitur, aut militat specialis concessionis ratio, quæ pro Indis, ac Indiis solùm reperitur; vt penuria Ministrorum, locorum distantia, Neophytorum instructio, necessitas, &c. Sic P. Quintanad. Tomo 2. Tractatu 5. Singulari 7. num. 2. vbi pro se adducit P. Christophorum Garciam virum doctissimum, & alios à se consultos. Probant ex adductis priuilegiis: & quia vbi Pontifices nolunt ad Europam extendi, id exprimunt: cùm ergo non addunt, aliter videntur sentire: nam si voluissent, expressissent. Cap. Ad audientiam, de decimis. & exceptio firmat regulam in contrarium. L. Nam quod liquidè. §. finali. D. de pen. legat. Sed his non obstantibus, oppositum videtur dubio procul asserendum: quod & tenet Ioannes à Cruce in Epithome Status Religiosi, in Indice, verb. Priuilegia gratiæ. Et illud probo

Primò. Ex dictis Assert. præcedenti: nam [Prima ratio pro illa ex defectu fundamenti in Apostolica concessione, & alijs adnexis.] priuilegia concessa pro Indis, nequeunt aliis applicari: ergo neque generaliter Indiis concessa. Antecedens vlteriùs probo: quia pro extensione nullum est fundamentum in Apostolicis concessionibus, vt constat: sed neque ad communicationem recurri potest, tum ob dicta, tum etiam, quia neque ad Europæos in Indiis degentes extendi queunt; ergo multò minùs ad alios extra Indias existentes. Assumptum constat ex generali omnium praxi, & recursu ad Pontificem, vt nullius in mentem venerit posse priuilegia Indorum ad dispensationes cum Europæis extendi, & ad alia, pro quorum obtentione in particulari nimis quantùm laboratur. Deinde. Quòd communicatio dicta non sit ita generaliter accipienda, ex eo probatur, quòd si Religiosus accipiat [Communicationem non esse omnino generaliter accipiendam euidenter instantiæ manifestant.] Bullam Cruciatæ, non ideò sequitur posse quemuis alium Religiosum beneficio illius vti ratione solius communicationis, cùm tamen multa in illa priuilegia concedantur. Item. Obtento priuilegio circa dispensationes cum Indis ad contrahendum matrimonium in gradibus prohibitis supplicatione interpositâ est etiam obtentum, vt illud ad Mestizos dignaretur extendere Paulus V. In extensione enim tali grauis difficultas occurrebat: vel quia absolutè id fieri non posse putabatur, vel quia res erat scrupulis plena. Ex quo euidens apparet circa Europæos nullam fuisse rationem dubitandi: cùm tamen, si communicatio prodesse posset, res fuisset omnino peruia, & in quâ docti hærere minimè debuissent. Pontifices prætereà Paulus, & Vrbanus Religiosos Societatis admonent ne his facultatibus vtantur, nisi vbi expedire existimauerint, super quo eorum conscientiæ onerantur: Mandantesque eisdem, vt Neophytos istos diligenter admoneant, quòd ab istis matrimoniis Canonicâ lege prohibitis abstineant. Cùm ergo Neophytos ipsos velint ita à matrimoniis Canonicâ lege prohibitis abstinere, manifestum est circa Europæos nihil tale indulgendum generaliter velle, & ita communicationem priuilegiorum circa hoc neutiquam suffragari.

Iam illationem priorem ostendo. Nam [Ex eo quod inter Indos ipsos communicatio non currat, efficaciter arguitur.] sicut communicatio non currit circa Indos, etiamsi generalis sit, quia præsumi nequit talem esse Pontificum voluntatem, & sic ad verosimilia coarctandam: ita etiam circa Europæos debet limitari, non obstante generalitate: vel si generalitas iuuare potest, ad Indorum etiam priuilegia debet applicari: axiomata illa Iuris applicando, quòd si voluisset, expressisset, & quòd exceptio firmat regulam in contrarium. Vbi quod de limitatione, quam addunt Pontifices, iuxta vsum frequentem dicebatur, scilicet, Extra Europam, nihil obstat; dici enim potest illos ita limitatè concedere, & ideò ex vi concessionis extendi non posse; at ratione communicationis validam esse extensionem. Quemadmodum. P. Quintanad. suprà Tractatu 6. Singulari 3. num. 7. ait quòd licet Pontifices aliqua priuilegia cum temporis limitatione concedant, id non tollit [Ex limitatione, quam addunt, robur maius.] quo minùs perpetua esse possint, si aliàs sit facta sine limitatione concessio. Quod vrgeo vlteriùs ex eo quod dicitur extensionem fieri non posse de Capella ad Capellam, neque de altari ad altare: ergo generalitas communicationis non est sine verosimilibus limitationibus accipienda.

Vbi & notanda ratio, quam adducunt, [Et ex ratione quam reddunt inconuenientiam &c.] scilicet extensionem fore penè infinitam, & ex eâ inconuenientia emersura, ac confusiones, non secus acsi priuilegia de personâ ad personam extenderentur. Notanda inquam, quia ex ea fit neque extensionem licere, quam sic respondentes affirmant, ob similia inconuenientia & confusiones: nam plures sunt personæ quàm Capellæ & altaria, ad quas extensio fieri potest, iuxta illorum sententiam: ergo si ex multiplicatione emergunt inconuenientia & confusiones, multò magis ex personarum multiplicatione: vnde extensio est penè infinita. Fit etiam vim priuilegij tolli: nam iuxta illa fieri extensio potest de persona ad personam, vt vidimus. num. 116. verbis illis: de priuatis ad priuatos: quia si ex tali extensione confusiones & inconuenientia sunt futura, eò quòd illa propè infinita sit, clausula illa nequit ad effectum aliquem deseruire. Quòd si vim habere dicatur: ergo non benè arguitur, cùm potiùs oppositum elici debuisset: videlicet licere extensionem de Capellâ ad Capellam, quia etiam licet de personâ ad personam beneficio communicationis. Dicendum ergo neutrum licere in in casu, de quo loquimur; quia verosimile non est ita velle Pontifices, quando adeò diuersa materia est; & cùm à generalitate eximenda aliqua sint, nec possint commodè illa determinari, conuenientius esse vt ea, quæ extra Indias sunt, penitus excludantur.

Secundò. Quia si priuilegia, in qui [Secunda ratio satis vrgens.]bus non exprimitur concedi solùm pro Indiis, aliis esse communia possunt, non verò illa, in quibus contrarium inuenitur, & ad hoc reuocatur assertio; aut nihil speciale dicitur, aut priuilegia, quæ pro fundamento adducuntur, ineptè applicantur. Primum constat: nam si priuilegia pro Indiis specialiter non conceduntur, non sunt Indica, sed communia, & de iis dubium non est, vnde cessat suppositum quæstionis. Secundum item Quia etiamsi ad concessionem pro Indiis specialis ratio subsit, ea non debet obstare communicationi, si tenor priuilegiorum attendatur. Nam Pius Quartus extensionem concedit etiam in iis, in quibus aliæ caussæ conceßionibus suberant, vt vidimus num. 116. Ex quibus communicationem aliter esse applicandam, vt de Indis ad non Indos, & Christianos veteres nequeat extendi colligitur, sic mente Pontificum intellectâ.

Tertiò. Quia nulla sunt priuilegia In [Tertia, quia omnia Indica priuilegia, Indiarum intuitu sunt concessa.]dica, quæ non sint intuitu Indiarum concessa: ergo in omnibus est specialis ratio, propter quam Indiis, & non aliis, debeant applicari. Antecedens constat discurrendo per totum Indicum Compendium, vnde clara est Consequentia. Si dicatur esse quidem intuitu Indiarum concessa, sed non tantùm pro Indiis, quia in aliis habere locum possunt ex redundantiâ Pontificiæ largitatis. Contra est: quia in primis, si ita non est, necessaria ad hoc non erit amplissima illa communicatio, cùm ex directâ intentione Pontificum sit generaliter facta concessio. Deinde. Iam vidimus, quòd etiamsi ratio specialis sit, non obstat extensioni: ergo si specialis ratio pro Indiis dicatur esse in caussa, non benè in eo sic dicentes philosophantur. Prætereà. In omnibus priuilegiis concessis pro Indiis est specialis ratio concessionis, vt illis tantùm, & non aliis concedantur: ergo nullum illorum ad exteros protrahendum. Antecedens probo ex adductis. n. 117. & num. 118. vbi vidimus Pontifices in concessione priuilegiorum ad bonum remotarum partium attendisse: neque alia est illorum mens, qui similia priuilegia concesserunt.

Illud autem quod respondetur de non [Euidens probatio, vt non obstet concessionem tantum pro Indijs non exprimi.] expressa limitatione, pro Indiis tantùm, iam est à nobis refutatum, sed vlteriùs euidenter improbatur; nam multa priuilegia, in quibus id non additur, extendi dicto modo nequeunt: ergo leue est dictum fundamentum. Antecedens ostenditur clarè in facultate absoluendi à peccatis in Bullâ Cœnæ contentis, quam non habere Confessarios Societatis generaliter loquendo affirmat P. Quintanad. Tract. 5. citato. Singulari. 10. §. 1. & tamen pro Indijs conceditur à Paulo V. Vrbano VIII. & Innocentio X. præter alias concessiones antiquiores: in quibus tamen non apponitur prædicta limitatio, vt legenti constabit. Prætereà. Facultas absoluendi diripientes bona naufragantium non est generalis, & cessasse, quia concessa erat Oraculo Gregorij XIII. obseruat Auctor idem suprà. verb. Absolutio. §. 2. Eam autem in Indiis extare, constat ex generali facultate circa casus dictæ Bullæ. Tum etiam, quia dispensationes circa matrimonia minimè licent pro Europæis, in quibus tamen limitatio dicta non inuenitur. Et non licere satis ex adductis constat, neque erit qui audeat circa hoc in Hispania dispensare. Quod equidem non solùm in Hispaniâ est certum, sed etiam in ipsis Indiis, nisi pro illis speciale aliquod priuilegium adducatur. Vidit hoc P. Quintanad. & ita non solùm de dispensationibus, sed de priuilegiis aliis sic fatus Tract. 6. Singulari 6. num. 2. De illis, qui ex parentibus Hispanis in Indiarum Prouinciis oriun [P. Quintanad. redargutus suismet ipsius verbis.]tur, vulgo Criollos, non est dubium, quin priuilegiis pro Neophytis ac Indis tantùm conceßis, non fruantur: quia eodem iure, quo Hispani censendi sunt &c. Si ergo dubium non est: ergo contra indubitatam positionem asseritur priuilegia Indica posse ad Hispaniam extendi, vt in illâ & aliis Prouinciis possint illis Religiosi frui priuilegium communicationis habentes. Vbi dici nequit de illis priuilegiis locutum Auctorem, in quibus non apponitur limitatio dicta: id enim euidenter refelli potest: nam ille clarè loquitur de priuilegiis circa matrimoniales dispensationes; in quibus tamen dicta non extat limitatio.

Quartò. Tunc non licere extensionem [Quarta ratio excussa speciali militante in concessionibus Indicis.] asseritur, cùm exprimitur, aut militat specialis ratio concessionis, quæ pro Indiis ac Indis solùm suffragatur, vt penuria Ministrorum, distantia, instructio Neophytorum, necessitas &c. Tunc sit. In omnibus priuilegiis Indicis militat aliqua specialis ratio, quæ non sit Prouinciis aliis orbis Christiani communis: ergo numquam licebit extensio. Antecedens probo in primis: quia similia priuilegia non inueniuntur concessa Prouinciis aliis, neque erit qui audeat ea petere: ergo quandoquidem Indiis conceduntur, aliqua in illis ratio specialis occurrit. Item. Quia omnia priuilegia sic concessa dicuntur Indica, & in speciali Compendio separatim imprimuntur. Deinde Pontifices rationem specialis concessionis exprimunt, vt vidimus num. 117. & vt non exprimerent, reipsa suppetit: quia nouiter conuersis expedit aliquid de legum Ecclesiasticarum rigore remitti: pueris enim, senibus, infirmis, laborantibus, & aliis, remissiones tales fiunt: ergo & barbaris, ac eorum filiis, donec fides radices profundas egerit. Ratio item distantiæ in omnibus est manifesta.

Tandem. Totum contrariæ positionis [Probatio vltima, quia limitatio in priuilegijs semel tantùm addita.] robur in eo constituitur, quòd Pontifices, cùm priuilegium non esse commune voluerunt, limitatione additâ id expressè indicarunt: atqui limitatio talis vix semel occurrit, vt in Verb. Conseruatores §. 1. ergo iuxta eum dicendi modum fatendum est omnia ferè priuilegia Indica esse communia: quod cùm tolerabile non sit, iuxta rei omnino dicendum veritatem, non additam expressam limitationem, quia satis illa erat perspecta ex modo ipso concessionis. Cùm enim pro Indiis priuilegia concedantur, satis constat ad Indias concessionem limitari. Quòd autem a [Quod major operetur expressio.]liquando magis fuerit expressa limitatio, nihil obstat quia quod clarum est, potest ampliùs declarari ad maiorem voluntatis eius ostensionem, à quo venit declaratio. Hinc est vt licet exprimi aliquid per verba specifica vel generalia æquipollentia, paria sint, iuxta ea, quæ adducit Marius Antoninus Lib. 1. Variarum. Resolut. 83. num. 23. non sequatur aliam esse dispositionem intelligendam, cùm alicubi verba generalia æquipollentia, & alibi specifica inueniuntur, vrgendo ex vulgari axiomate sæpiùs inculcato: quod si voluisset, expreßisset. Satis enim expressit, qui verbis æquipollentibus est locutus. Iuxta hæc ergo positio ista videtur penitus irrefragabilis: & quod ad Societatem attinet, ex speciali titulo indubitanter amplectenda, quia talis extensio cùm exorbitans sit, & contra commune iudicium Doctorum eiusdem, nullo modo debet credi R. P. N. Generali probata, nec probanda: sine cuius voluntate nequeunt priuilegia quoad substantiam, modum, & personas ad vsum applicari.

Dico sextò. Si Indi aliqui extra Indias [Assertio 6. Indos extra Indias priuilegijs frui.] inueniantur, possunt eisdem priuilegiis frui, quibus possent in Indiis. Sic colligitur clarè ex P. Suario Lib. 8. de legibus Cap. 26. num. 3. ex cuius auctoritate id probat P. Quintanad. Singulari. 7. citato. num. 3. quod si id tantùm vellet suâ illâ resolutione, meritò pro ea esset audiendus: sed certè plus ille contendit, vt patet ex iis, quæ ibi [P. Quintanad.]dem habet, dum sic ait: Respondeo oppositum sequi, tum ex amplißima priuilegiorum communicatione: tum ex eo quòd in aliquibus Indicis priuilegiis exprimit extra Europam non extendi, secus in aliis, in quibus id non declarat; velin quibus similis in Europa atque Indiis militat ratio: tunc enim prudenter credendum est &c. In quibus, quod ad primum attinet de amplissimâ communicatione, ex eodem refellendum, dum in scribit Tract. 6. Singulari. 1. num. 9. Generalia verba, quibus confirmationem & innouationem nostrorum priuilegiorum conceßit (Paulus V.) aliquam restrictionem patiuntur: nam iuxta regulam 71. de Regulis Iuris in 6. in generali conceßione non veniunt ea, quæ quis non esset verosimiliter in specie concessurus. Sic suprà ostendit Pontifex hanc prorogationem concessurum non esse, & iuxta argumentum. L. Doli. D. de verborum obligat. conceßio generalis non debet referri ad ea, in quibus specialiter est prouisum, vt iam specialiter erat in Indicis priuilegijs quoad durationis terminum, &c. Quæ omnia in casu præsenti pariformiter procedunt. Quod enim Pontifices id non essent in specie verosimiliter concessuri, constat ex eo quòd nihil tale pro Europâ concessum; & quòd abiis, qui priuilegia postularunt, nihil est huiusmodi cogitatum, Indiarum tantùm caussam prosecutis. Quòd autem circa Europam specialiter sit prouisum, vt nolint Pontifices in illius Prouinciis priuilegia augeri, sicut in alijs, constat ex difficultate dispensationum erga illas, & quia diuerso iure censeri volunt, vt ex eodem Auctore positum num. 125. Ad id autem quod dicitur de ratione æquè militante in Indiis & in Europâ, possumus rogando occurrere, quænam hæc priuilegia sint, in quibus eadem ratio militat, nulla enim designantur, sed nec designari possunt: quia cùm priuilegia remissionem Canonici iuris contineant, ex eo quòd detectæ Indiæ sint, nulla apparet specialis ratio cur in Europâ talis debeat remissio concedi, cùm tamen detur, vt pro Indiis concedatur.

Dico septimò. Non solùm piè & pro [Assertio 7. Inter Indos & Æthiopes dari priuilegiorum communicationem.]babiliter dici potest inter Indos & Æthiopes dari priuilegiorum communicationem generaliter loquendo, sed pro certò habendum attentis Pontificum concessionibus & declarationibus. Nam Gregorius XIII. vt habetur in Compendio Indico, verb. Indiæ, in ordine ad vsum priuilegiorum Societatis sic declarauit; vt nomine Indiæ Orientalis intelligantur omnes regiones & insulæ, quæ vltra Mauritaniam versus Austrum & Orientem, ad Regem Portugalliæ spectant, siue iure dominij, siue conquistæ, siue commercij, & nauigationis. Nomine autem Indiæ Occi [Indiarum nomine locum regiones comprehensæ.]dentalis, quidquid eodem iure Occidentem versus vltra Insulas Fortunatas, & Tertiarias, siue ad Regem Catholicum, siue ad Regem Portugalliæ petinent. Constat autem Æthiopicus tractus esse vltra terminos designatos. Licèt autem declaratio prædicta fuerit per viuæ vocis oraculum, non debet reuocata censeri per Bullas Gregorij XV. & Vrbani VIII. quia declarationes non reuocantur, vt probat P. Quintanad. Tractat. 5. citato, singulari 4. num. 6. Paulus etiam V. Vrbanus idem, & Innocentius X. de priuilegio in ordine ad dispensationes pro matrimonio Æthiopes Indis adnumerant: quorum concessiones non sunt ad prædictum effectum arctandæ, neque ad Baptismum sine solemnitate conferendum, de quibus tantùm videntur procedere: nam reuerà ampliores sunt, vt constat ex tenore Bullarum: alia enim illis priuilegia conceduntur. Et Neophytorum nomine comprehendi constat ex illis verbis, quæ in Bullâ, [Et Neophytorum nomine ipsi.] quæ incipit, Animarum saluti, habet Paulus V. Ac eisdem Christi fidelibus vtriusque Indiæ, & transmarinorum limitum, quo proceßionibus, & precibus &c. agendis, Indorum, & Æthiopum, seu quorumuis aliorum Neophytorum, &c. Similia apud citatos extant: cùm ergo sic subditur: Idcirco tenore earumdem præsentium decernimus & declaramus omnes [Paulus V.] oriundos seu naturales supradictarum omnium tam Orientalium, quàm Occidentalium partium, immò etiamsi Æthiopes, Angulani, vel quarumuis aliarum transmarinarum regionum, etiamsi Christianorum filij, & in infantiâ baptizati, vel etiam inter se, vel cum Europæis mixtim progeniti sint, ad conceßionis huiusmodi effectum, esse & intelligi debere Neophytos, &c. Cùm inquam sic additur, concessio, vt dixi, non est ad matrimonia arctanda, sed ad omnia in Bullâ eâdem Neophytos concernentia, contenta: omnia enim vnius concessionis nomine designantur. Quod quidem ex dubitatione propositâ liquet, sic enim præmissum: & insuper quia à nonnullis dubitatum fuit, an omnes & indigenæ illarum regionum oriundi, & naturales, & Christianorum indigenarum etiam baptizatorum filij, etiam in eorum infantia baptizati, jure Neophyti appellari poßint. Supra quæ cadit responsio, nullâ adhibitâ limitatione. Et quidem nulla erat ratio illam adhibendi, quandoquidem in illis totum id ad priuilegiorum congruentiam extat, quod in Indis pro eadem occurrit: immò & fortè plus aliquid, quorum misera captiuitatis conditio talibus est leuaminibus confouenda.

Dico octauò. Si qui alij Neophyti [Assertio 8. idem statuens de Neophytis omnium transmarinarum regionum.] sint in transmarinis regionibus, ad eos est priuilegiorum extendenda communicatio. Id probo ex citatis Bullis trium Pontificum, in quibus Saraceni alijs Neophytis adiunguntur, vt possint ab omnibus peccatis absolui, etiam in Bullâ Cœnæ contentis, sicut & quicumque alij diuersarum terrarum incolæ, ad quas Hispani & Lusitani penetrant. Quod etiam est ad priuilegia alia extendendum, ob similes rationes. In priuilegio etiam circa dispensationes in matrimoniis sic dicitur, vt iam vidimus: vel quarumvis aliarum transmarinarum regionum. Et in Bullâ Pauli V. circa matrimonia & Baptismum, cui alia est similis Vrbani VIII. sic habetur: In quibusuis Orientis, Brasiliæ, Peru, Nouæ-Hispaniæ, & alijs vltramarinis regionibus, insulisque Oceani maris, &c. vt cum Neophytis ibi existentibus, &c. Quod intelligendum iuxta dicta Assertione 6. vt etiamsi in Indiis, aut regionibus dictis, non existant, sed in Europâ, aut alibi, priuilegijs vti possint, quia personalia sunt.

Dico vltimò. Circa mixtim progenitos vi [Assertio vltima circa mixtim progenitos.]denda quæ diximus Titulo 5. num. 244. & seqq. & relegenda concessio Pauli V. de quâ numer. præcedent.

CAPVT VII.

De communicatione Jndicorum Priuilegiorum inter Religiones.

CIrca hoc non leues item difficultates, vnde nec leuiter, breuiter tamen, discutiendæ succurrunt.

Prima est, An omnes Religiones communicationis priuilegium habentes, poßint in Indijs illo potiri.

QVod quidem eatenus quæri potest, quatenus Religiones aliquæ Sedem fixam in illis non habent, ex quibus tamen Religiosi nonnulli aduenire solent, vel cum Prælatorum licentiâ, vel fortè aliquando sine illâ. Pro quo & difficultatatem specialem mouere potest, si licentia quidem Prælatorum sit, sed non Regis, aut ex contra.

Dico primò. Si Religiosus cum licen [Assertio 1. Religiosos gaudere priuilegijs in Indijs, etiamsi sedem fixam non habeat eorum Religio.]tia Regis & Prælatorum veniat, vti priuilegiis potest iuxta amplitudinem communicationis. Id probo; quia quòd Religio aliqua non habeat Sedem fixam in Indiis, non inuenitur pro obstaculo appositum in aliquâ Pontificiâ decisione. Et prætereà. Religiosus talis potest esse minister vtilis vineæ Indicæ, & pro dato sibi talento in eâdem laborare: ergo & beneficiis illis frui, quæ Ministris Indicis communicata reperiuntur. Videatur P. Thomas Sancius in Opere Moral. Lib. 6. Cap. 8. num. 35.

Dico secundò. Religiosus dictus cum [Assertio 2. sufficere licentiam Prælatorum, etiamsi Regis non sit.] licentia suorum Prælatorum veniens, potest etiam beneficio communicationis frui. Colligitur ex P. Sancio suprà. Et probatur: quia licet ab Alexandro VII. fuerit lata excommunicatio contra transeuntes sine licentiâ Regis Catholici ad Indias Occidentales, ea modò non ligat, vt benè obseruat P. Quintan. tom. 2. tr. 6. singul. 4. n. 2. post [Excommucatio Alex. VII. cur non liget rationes enerues.] Emmanuelem Rodericum Tom. 2. qq. regul. q. 99. vt ab eo citatur, sed reuerà. 100. art. 7. & rationem addit ex eo quòd non fuerit legitimè promulgata; quod tamen incertum est: vel quia iam decidit à memoriâ hominum, & inuincibiliter ignoratur: quod etiam non videtur vrgere, quia saltem ligabit eos, in quibus notitia illius fuerit, iam enim non dicentur inuincibiliter ignorare. Aut quia non fuit lata per modum statuti perpetui, sed per modum sententiæ, quæ est ab homine, & cum homine finitur; & ideò iam cessauit. Quòd minùs est verosimile: nam ex tenore Bullæ redargui potest, quæ est illa celebris, de quâ Titulo 1. Cap. 1. & seqq. in eâ enim Pontifex cùm accessum prohibeat sub excommunicatione latæ sententiæ, subdit: Absque vestra, ac hæredum, & successorum vestrorum prædictorum licentia speciali. Hæc ille: iuxta quæ euidens apparet vltra vitæ suæ spatium præceptum extendisse, cùm licentiam hæredum ac successorum habendam esse determinet. Dici ergo potest pœnam hanc non [Solida proponitur.] fuisse vsu receptam: cuius ratio esse potuit, quia donatio Pontificis ab omnibus probata non est, & circa eam docti aliqui dubitarunt: vnde & consequenter prohibitio nauigationis, & ita pœna excommunicationis non est executioni mandata: tum repugnantibus iis, quorum id intererat, tum ad denuntiationem numquam Ecclesiasticis iudicibus deuenientibus. Et tales esse aliquas in Iure, Doctores communiter obser [Non esse mortale sine licentia dicta transire, nec vsum priuilegiorum impediri.]uant, & frequentiùs in Extrauagantibus.

Hoc ergo circa excommunicationem constante, non videtur aliunde ex non habita licentia Regis priuilegiorum vsum impediri. Pontifex enim non impedit, cùm licentiam petendam non iubeat rigoroso præcepto: neque Rex impedire ea potest quæ ad forum interius spectant. Neque Episcopus, si aliàs Confessarium approbet, aut in iis, quæ ad forum pœnitentiæ non pertinent, ob Religiosorum exemptionem. Neque Prælatus proprius, dum licentiam confert. Et cùm talis, vt diximus, vtilis minister esse possit, de beneplacito omnium prædictorum est præsumendum, vt negotium publicum fructuosiùs peragatur.

Dico tertiò. Si Religiosus sine licen [Assertio 3. non frui sine Prælatorum licentia venientes.]tiâ suorum Prælatorum ad Indias, aut regiones alias transmarinas se conferat, nequit beneficio communicationis potiri. Sic Doctores, quos adducit P. Sancius suprà, id generaliter asserentes de quocumque modo recedentibus, quod & ipse videtur tenere, dum pro ratione, vt gaudeant illis, reddit licitam discessionem. Verum est tamen eumdem num. 34. de Apostatis loquentem, affirmare iuxta Concilij Tridentini decretum Seßione 25. de Regularibus, Cap. 19. eos tantùm priuilegiorum participatione priuatos, qui recedunt à Religione habitum dimittentes, eò quòd prætendant Professionem fuisse nullam. Ex quo sequitur de fugitiuis id potiùs asserendum, contra quos non inuenitur Pontificia alia dispositio, vt debeant priuilegiorum participatione priuari. Sed nihilominùs, quidquid de alijs priuilegiis sit, circa Indica est ratio specialis: nam mens Pon [Gemina ratio ex mente Pontificum.]tificum talis esse videtur, dum Religiosos ad Indias eatenus transire volunt, quatenus tales sint, qui negotio amplificandæ fidei deseruire possint, iuxta eas qualitates, quas Titulo 1. Cap. 3. digessimus: Probos, & Deum timentes, &c. quorum nihil in iis, de quibus loquimur, est videre. Et peccare eos grauiter excusso obedientiæ jugo communiter Doctores affirmant: pro quo videri potest specialiter P. Suarez Tomo 4. de Religione, Tractat. 8. Lib. 3. Cap. 1. num. 2. & P. Palaus Tomo 3. Disput. [Grauiter peccare recedentes.] 4. de voto obedientiæ, Puncto 16. num. 1. & quidem cùm à nullo missi sint, non debent gaudere eorum priuilegiis, qui mittuntur: sunt namque intrusi, & intrusis nullum ius competit in iis, respectu quorum intrusi censentur. Doctores autem qui priuilegia non videntur auferre, de illis loquuntur, quæ Religioni generaliter adnexa sunt, & ad statûs decentiam pertinent, non de iis, quæ specialibus Ministris ex peculiari delegatione ob ministerium commissum deferuntur. Res certè ex se videtur comperta, & omnino ita existimandum & practicandum à Prælatis, ne fugitiuos istos fauor in suo perniciabili recessu detineat, & fructum ac commodum ex continuatione criminis videantur reportare, contra sacrorum Canonum pronuntiata: neque est simile quod habet P. Pellizarius Tractatu 8. Cap. 3. num. 17. vbi ait [Ex casu alio non benè argui.] non esse improbabile Regularem, qui sine licentia Prælati, approbatus tamen ab Ordinario, Confessiones audit, vti posse priuilegiis suæ Religionis: nam casus ille est singularis, & non adæquabilis, in quo absolutè negant Miranda, & Emmanuel Rodericus apud eumdem.

Dico quartò. Si Religiosus cum licen [Assertio 4. gaudere cum sola Regis licentiâ transeuntê, priuilegijs Indicis.]tia Regis veniat, non obtentâ subreptitiè, sed quia Rex eum vult contra Prælatorum transmittere voluntatem; dici probabiliter potest non esse priuilegiorum communicatione priuatum. Probatur; quia cùm Regi cura mittendorum Ministrorum cum obedientiæ sit præcepto commissa, vt constat ex citatâ Alexandri VI. Bullâ; etiamsi Prælati inferiores abnuant, præsumi potest non esse missionem dictam contra Pontificis voluntatem. Pro quo videri potest citatus Emmanuel Tomo 1. qq. regular. quæst. 56. artic. 11. vbi potestatem delegatam Pontificis in Regibus Catholicis agnoscit ad huiusmodi amplissimam dispositionem. Item. Quamuis Prælati inuiti videantur quoad illam, eâ tamen positâ credendi sunt voluntatem suam Regis voluntati tandem conformare, vt decenter & fructuosè fiat, quod ab illo est conueniens judicatum. Si tamen licentia Regis talis sit, vt nullum [Quæ licentia non probanda.] speciale negotium Regij seruitij delatum Religioso huiusmodi deprehendatur, sed vt concedi communiter aliis solet, subreptitia censenda est: quia Regi transitus isti Religiosorum graues & molesti accidunt, & multis schedulis eorumdem reuocationem ad sua monasteria solet Indicis gubernatoribus imperare.

Dico quintò. Prælati Ecclesiastici In [Assertio 5. Prælatos Indicos teneri transfugos non admittere ad altaris ministerium.]diarum permittere non debent vt prædicti fugitiui Missam celebrent. Quod quidem non ex eo probandum, quòd excommunicatione innodati sint, quamuis id multi Doctores affirment; contrarium enim communior sententia tenet, pro quâ videri potest P. Suarez suprà num. 3. & 10. & P. Sancius num. 46. & P. Palaus num. 8. Quod ex communicatione à Iure intelligendum est: nam per statuta Religionum stare potest vt eam incurrant. Sed quia in malo statu sunt, & fauore, vt diximus, fieri poterunt deteriores. Quod si in Tridentino Seßione 22. in Decreto de obseruandis & euitandis, &c. Sic præcipitur: Singuli in suis Diœcesibus interdicant, ne cui vago & igno [Concilium Tridentinum quid circa tales.]to Sacerdoti Missas celebrare liceat. Quomodo non debeant id apertè criminosis prohibere? Pro quo sequentia vrgent: Neminem prætereà, qui publicè & notoriè criminosus sit, aut sancto altari ministrare, aut sacris interesse permittant. Licèt enim sine licentiâ venientes publicè & notoriè criminosi non sint, quia de licentiæ defectu non constat: timeri tamen meritò potest eos tales futuros; vt temeritas fugæ suadere, & experientia persuadere potest, non sine lamentabili dedecore Religionum.

Secunda difficultas. Quæ Religiones habeant priuilegium communicationis in Indijs.

DIco sextò, vnumquemque Religio [Assertio 6. circa Sacerdotes in Religione B. Ioannis Dei.]sum debere id ex Instituti sui legibus habere perspectum. Inter Religiones autem, quæ in Indiis sunt, Religio B. Ioannis Dei eam non videtur habere. Quòd si habere contingat, dubitari potest de Sacerdotibus in illâ iam præter institutionem admissis. Et videtur dicendum non eâ potiri in ordine ad Indica priuilegia pro Ecclesiasticis ministeriis, quia tantùm in eâ permittuntur, vt Religiosi laici, ex quibus corpus Religionis coalescit, habeant à quibus possint recipere Sacramenta, vnde eorum non debet iurisdictio prorogari, nisi ad summum ad Confessiones sæcularium; cùm aliàs Religiosi huiusmodi parùm litterati sint, vt dispensationes, & alia nequeant illis securè committi. Sunt etiam Sacer [De Equestrium Ordinum Religiosis.]dotes aliqui ex Equestribus Ordinibus D. Ioannis, D. Iacobi &c. de quibus dubitari etiam potest, & resolutio præcedenti similis est futura: Religiones enim tales ad militandum sunt institutæ, & non pro Ecclesiasticis ministeriis: quòd si Sacerdotes habent, ad eorum tantùm domesticum commodum admittuntur; & ad summum vt in Commendarum loco Curati esse possint. Cùm ergo corpus talium Religionum capax Indicorum priuilegiorum non sit; neque Sacerdotes, qui veluti per accidens adhibentur, censendi sunt eorumdem posse communicatione gaudere, quia accessorium sequitur principale. Nec tamen deerunt qui secùs sentiant: quod tunc erit similius vero, cùm aliqui ad ministerium altaris in Religionibus dictis admittuntur: si verò post receptum habitum equestri more Sacerdotes fiant, vt videmus aliquos non rarò facere: vel cùm Sacerdotes sint, equites auratorum calcarium constituantur, quod & videmus aliquoties: nullo modo apparet verosimile prædictâ posse communicatione potiri: quia habitus tunc minimè pro Ecclesiasticis ministeriis assumitur, sed ad testimonium & incrementum nobilitatis, & sacerdotio valde materialiter adhæret.

Dico septimò. Moniales in Indiis exi [Assertio 7. de Monialibus, pro quibus affirmatur.]stentes frui posse omnibus Indicis priuilegiis, quæ earum statui congrua esse possunt, siue quoad personas, siue quoad loca. Id probo: quia Moniales fruuntur priuilegiis concessis Ordinibus, quos profitentur. Quòd benè ostendit Emmanuel Rodericus Tomo 1. qq. regul. quæst. 42. artic. 20. & q. 55. art. 13. 14. & 15. & P. Quintanad. Tomo 1. Tract. 8. singul. 16. alijq́ue quos adducit & sequitur Diana Parte 10. Tractat. 13. Resol. 24. Ex quo fit quòd si Religiones habeant communicationem generalem priuilegiorum, sicut viri eâ gaudent, ita & Moniales. Et cùm illæ, quæ in Indiis sunt, ad Religiones spectant, quæ generalis communicationis priuilegium habent, eisdem gaudere possunt, si earum sint statui accommodata. Et licèt in aliquibus concessionibus, de iis Monialibus loquantur Pontifices, quæ sub obedientiâ Prælatorum eiusdem Ordinis sunt, vt videri potest apud Fr. Emmanuel. suprà, & Dianam §. Sed difficultas, vbi & alij; aliæ tamen concessiones sine aliqua limitatione procedunt; neque est ratio cur fieri talis distinctio debeat, cùm Religio eadem quoad substantialia vota permaneat, & quoad alias Regulares obseruantias discrimen nullum habeatur: & experientiâ quidem compertum habetur Moniales, quæ subiectionem præstare Prælatis Ordinum recusarunt, non ex laxioris vitæ studio, sed ex bonis aliis rationibus, quibus annuerunt Pontifices, tale aliquid effecisse. Priuilegia autem, quæ statui & loco accommodata esse possunt, ea sunt quæ ad forum pœnitentiæ, & dispensationes non spectant, vt quæ ad recitationem Horarum, ieiunia, & alia, pro quibus sit

Tertia difficultas, Vtrum prædicta communicatio ad Festa Ordinum extendatur, vt, quæ pro aliquibus in speciali concessa sunt, ad omnia possint similia in Religionibus cunctis prorogari.

EX adductis numer. 116. videtur affir [Priuilegia pro communicatione in Festiuitatibus.]matiuè respondendum: ibi enim Iulium Secundum post Leonem X. expressè concedentem vidimus de Festiuitatibus ad Festiuitates. Vbi quidem de Religionibus Prædicatorum & Minorum specialiter pronuntians sic subdit: Ita [Iulius II.] quòd ea, quæ in honorem Sanctorum Dominici, Petri Martyris, Thomæ de Aquino, Catharinæ de Senis, Fratribus, vel locis Prædicatorum sunt concessa, omnia illa Fratribus Minoribus præfatis, eorumque locis, & Festiuitatibus Sanctorum Francisci, Antonij, Ludouici, Bernardini, Bonauenturæ, quinque Martyrum dicti Ordinis, qui apud Marioquium Martyrij coronam adepti sunt, & S. Claræ, ac in aliis Festiuitatibus dicti Ordinis Minorum, licet sint in maiori numero, quàm Festa ipsorum Fratrum Prædicatorum, sint, & intelligantur concessa. Sic Pontifex. Ex quibus ita philosophatur Fr. Emmanuel Quæst. 55. citata. artic. 20. vt priuilegia quæ ad Iubilæa [Modus philosophandi Fr. Emmanuelis circa illa.] & Indulgentias spectant, sint communia. Quòd autem Diui Hyacinthi mentio facta non sit, sicut neque etiam Sancti Didaci, quia nondum erant catalogo Sanctorum adscripti, non tollit quominùs similibus gratiis eorum debeant Festa decorari: nam Sixtus V. Indulgentiam plenariam concessit visitantibus Ecclesias Minorum in Festo S. Didaci. Et quia Religio Prædicatorum habet priuilegium communicationis, potest in die S. Hyacinthi similis Indulgentia comparari. Et quia à Clemente Octauo concessum est, vt in Festo S. Didaci possint Fratres Minores, & Moniales S. Claræ in suis Ecclesiis Interdictum suspendere; ita in Festo S. Hyacinthi Fratribus Prædicatoribus debet intelligi esse concessum.

Circa quæ quidem notandum occur [Nonnullæ difficultates contra illum proponuntur.]rit, id quod Auctor dictus de S. Hyacintho ait, ad S. Antoninum, potuisse meliùs applicari, quia eius Canonizatio multò prior extitit, sicut & ad S. Vincentium Ferrerium, propter eamdem rationem, aut certè maiorem, quia prior D. Antonino honorem Canonizationis accepit, à Calisto scilicet tertio: cùm alter ab Adriano VI. Diui autem Raymundi non meminit, quia cùm scribebat, nondum erat inter Sanctos ritu solemni proclamatus: sed pro eo constat rationem eamdem militare. Quanta ergo Sanctis ad communicationem concurentibus eorum, quæ pro Festo S. Didaci concessa sunt, cui eorum debeat concedi, si non suffragatur antiquitas, dubium prorsus negotium est, vnde & videndum quis possit litem istam terminare. Deinde. Cùm in Bullâ præfatâ ita aperta concessio sit, vt de Festiuitate ad Festiuitatem valeat extensio, non est cur ad generalis communicationis priuilegium pro hoc recurrere debeamus. Item, pro Diui Hyacinthi festo specialis concessio est, vt patet ex Bulla Canonizationis, in qua Clemens Octauus omnibus verè pœnitentibus & confessis, qui in eius die Festo Ecclesias, vel altaria in ipsius honorem constructa, deuotè visitauerint, easdem Indulgentias, & peccatorum remissiones concedit, quæ ceteris dicti Ordinis Monasteriis & Ecclesiis, in diebus festis eiusdem Ordinis Sanctorum concessa fuerant. Prætereà. Sicut circa Interdictum, non solùm in Ecclesiis Minorum, sed etiam in Ecclesiis Monialium S. Claræ suspendi potest in die S. Didaci: ita consequenter videtur dicendum, vt non solùm in Ecclesiis Fratrum Prædicatorum, sed etiam S. Catharinæ Senensis; vel, si hoc iam erat concessum, in Ecclesiis S. Agnetis Politianæ, debeat similiter in Festo S. Hyacinthi suspendi:

Quidquid autem de hoc sit, doctri [Ad omnes Ordines concessio extendi aliquorum sententia, etiam quoad Iubilæa, & Indulgentias.]nam citati Auctoris generaliter quidam amplectuntur, vt ad omnes Ordines debeat priuilegium communicationis extendi, de quorum pluribus disserit ille quæst. 55. citata. Nec solùm id de Indultis aliis intelligendum, sed de Indulgentiis ac Iubilæis, etiamsi specialissima illa sint, vt est Iubilæum Portiunculæ. Sic P. Ioannes Perez Menacho Disput. 4. de Priuilegiis Dub. 2. & 3. vbi pro eo alios adducit. Et quidem quia Emmanuelis doctrinam videntur amplecti, vel quia ex eorum principiis sequitur. Et vt alios omittamus, negari nequit P. Suarium eidem suffragari, qui Lib. 8. de legibus, Cap. 18. num. 7. ita scribit: Quod conceditur vni Religioni respectu suorum [P. Suari] Sanctorum, communicatur alteri respectu suorum: idemque de locis, Festiuitatibus, & aliis similibus intelligendum est. Sicut quod conceditur vni Religioni respectu suorum Nouitiorum vel Familiarum, communicatur alteri respectu suorum; quando communicatio Priuilegiorum in genere, vel talis Priuilegij in particulari, absolutè, & sine aliâ declaratione fit. Quia ex ipsa materiâ satis constat, hac intentione & proportione fieri talem communicationem. Atque ita declaratam esse à Iulio secundo, inter Prædicatores & Minores, refertur latè in Supplemento, & ab Emmanuele Roderico dictâ Quæst. 55. artic. 20. Tamen cum proportione ad omnia similia priuilegia est applicanda, vt respectiuè intelligatur facta communicatio. &c. Ex quibus constat, iuxta mentem Eximij Doctoris, non aliter iudicandum quando communicatio generalis est, quàm cùm est specialis. Et pro comprobatione concessionem Iulij Secundi præfatam adducit & Emmanuelem ipsam adducentem. Iam quòd concessio illa communis Religionibus sit priuilegium communicationis habentibus, non videtur posse negari: ergo cum proportione est earum Festiuitatibus applicanda, non secus acsi in dicto priuilegio expressæ penitus haberentur. Quod & tenent expressè Hieronymus Rodriguez in Compendio qq. regular. Resolut. 116. num. 52. & Fr. Ioannes Baptista in Animaduersionibus pro Confessarij Indorum, pag. 157. num. 38. & pag. 311. num. 20. Vbi cùm prædictum priuilegium proponat, quoad illius intelligentiam refert se ad locum prioris citationis, in quo aliud pro Festiuitatibus etiam habet, & illud esse commune, ratione communicationis ostendit. Quod & de eodem loquens tenet Iuniparus Tractatu de Casibus reseruatis Parte 1. secundæ. Disputat. 6. Cap. 1. num. 7. & alij: licet non rectè sentiant, dum contendunt perseuerare non obstante iteratâ prohibitione Pontificum circa reseruata.

Alij tamen communicationem vniuersalem quoad Indulgentias non admittendam exi [Qui negant quoad prædicta.]stimant, ex quibus aliquos adducit Diana, & sequitur Parte 9. Tract. 2. Resolut. 20. & ante eum P. Quintanad. Tomo 1. in Appendice Tract. 4. Dub. 8. qui tamen Dubio 9. moderationem proponit, iuxta quam possit priuilegium communicationis subsistere, nec tamen inconuenientia communicationis sentiri. Ait ergo Primò omnes Indul [Temperamentum P. Quintanad.]gentias & Iubilæa Rellgiosis immediatè concessa, aut personis adiunctis, omnino esse communia. Secundò. Quæ immediatè & directè sæcularibus conceduntur, in omnibus Ecclesiis eius Ordinis obtineri posse, cuius est locus designatus, nisi aliud exprimatur. Regulares autem cuiuscumque Ordinis in suis Ecclesiis ea posse lucrari. Est autem indicium immediatæ concessionis pro sæcularibus, cum ad illos concessio dirigitur vsitatâ formâ: vniuersis Christi fidelibus &c. & quod ad extensionem pro sæcularibus in diuersorum Ordinum Ecclesiiis, ex declaratione habetur Leonis X. in Bullà communicationis, de quâ num. 116. Tertiò, Iulium Secundum de Indulgentiis non locutum, sed de fauoribus aliis, vt suspensione Interdicti, & solemnitatis alicuius additione: vti est ea, quæ ex recitatione Symboli Nicœni in Missâ potest accrescere: & quam habent Patres Franciscani pro Sanctorum suorum celebratione. Circa sæculares ergo nihil est commune ex Indulgentiis & Iubilæis: licet sit quoad Religiosos ipsos modo dicto. Et hunc philosophandi modum videtur probare Diana, quatenus in ordine ad modum communicationis in Iubilæis & Indulgentiis inter Regulares ad P. Quintanam remittit lectorem.

Præcipuum eorum fundamentum ex [Negantium fundamentum.] praxi desumitur: communicationem enim prædictam detestatur consuetudo; secundùm quam priuilegia esse interpretanda, communis est Scriptorum doctrina. Et talis esse videtur Fidelium sensus, doctis etiam id probantibus. Quis enim Iubilæum vnius Ordinis Ecclesiæ concessum, in alterius Ordinis Ecclesiâ lucraturus pergat? Accedit, quod & illi non addunt, frustrà à Pontificibus Iubilæa peti pro Festis, quandoquidem beneficio communicationis in Religionibus illa exuberant, si ita est intelligenda. Quibus positis

Dico octauò. Quidquid specialis fauoris est, [Assertio 8. Omnia pro Festiuitatibus esse communia.] extra Indulgentias & Iubilæa, quod ad Festiuitates Sanctorum spectat, communicationis beneficio debet Religionibus esse commune. Sic citati: qùi circa hoc saltem debent conuenire suppositâ communicatione in iis, quæ Iulius Secundus in sua illa pariformitate concedit.

Dico nonò. Quoad Iubilæa, & Indul [Assertio 9. Probabile idem de Indulgentiis.]gentias pro Festiuitatibus concessa, probabile est communicationem extendi, ita vt non solùm Regulares, sed sæculares etiam possint illa in eorum Ecclesiis indifferenter obtinere. Sic citati, & probatur ex tenore concessionis, de quo num. 139. amplissima enim est. Ita quòd ea quæ in honorem Sanctorum Fratribus, vel locis sunt concessa, omnia illa Fratribus eorumq́ue locis, & Festiuitatibus &c. Atqui Indulgentiæ & Iubilæa in aliquo vero sensu dici possunt Fratribus, locis, & Festiuitatibus concedi: ergo sub tali generalitate fuisse comprehensa, potest verosimiliter affirmari.

Quod efficaciter vrgeo. Nam quidquid affer [Probatio efficax ex ijs, quæ aduersantes admittunt.]ri contra hoc potest, contra id militat, quod de extensione admittitur Indulgentiarum & Iubilæorum pro sæcularibus ad omnes Ecclesias Ordinis illius, pro quibus dicuntur esse concessa. Rogo enim vnde hoc colligatur? Leo X. solùm loquitur de Indulgentiis concessis visitantibus Ecclesiam S. MARIÆ de Populo; vnde concludit prohibens sub excommunicatione latæ sententiæ ne Fratres cuiuscumque Ordinis, & quilibet alij deinceps Indulgentias & gratias S. MA [Leonis X. prohibitionem specialem non vrgere.]RIÆ de Populo de Vrbe ad sæculares extendi prædicent, aut publicè, vel priuatè nuntient. Quòd si videatur necessariò concedendum ex prædicta prohihitione sequi, idem generaliter dicendum, quia Pontifex ibi non potuit sinistram interpretationem eorum carpere, nisi ob generalia principia: circa concessionem enim pro Ecclesiâ dictâ nihil speciale occurrebat, propter quod de illa aliter deberet iudicari. Ex eo argui potest: nam Pontifex, cùm extensionem prohibet respectu sæcularium, absolutè loquitur, & nullum addit verbum, ex quo deduci possit discrimen illud de diuersis aut eisdem Ordinibus, quod & conclusio illa satis ostendit: ne ad sæculares extendi prædicent. Et nihilominùs, eo non obstante, extensio talis vt verosimilis admittitur: ergo & locum habere etiam potest, quæ fit respectu omnium religionum communicationis habentium priuilegium.

Non video autem quid vlteriùs vrgeat, [Neque exclamationes quasdam eorumdem.] nisi exclamationes illæ: quis vnquam cogitauit quòd virtute Iubilæi concessi in die S. Bonauenturæ, lucrentur Fideles illud in die S. Hyacinthi in Ordine Prædicatorum? quis item dixit Portiunculæ Iubilæum lucrari posse Fideles, vel hoc vel alio die, in Societate IESV? aut quòd Iubilæum Doctrinæ Christianæ, & Communionis singulis mensibus faciendæ, lucrentur in Ecclesiis S. Francisci, S. Dominici, B. MARIÆ de la Merced, & aliorum Ordinum? &c. Ad quæ [Contra quas aliæ proponuntur, ex eorumdem doctrina.] quidem responderi potest similibus ferè exclamationibus. Quis enim excogitauit quòd virtute Iubilæi concessi visitantibus Ecclesiam S. Crucifixi Burgensis in eius Festo, lucrentur illud Fideles visitantes Ecclesiam quamlibet in Indiis Augustiniensium Patrum? quis item dixit Iubilæum concessum visitantibus Ecclesiam, in quâ est corpus Beati Francisci, à visitantibus Ecclesia quamlibet Patrum Minorum in Philippinis obtineri? quis Iubilæum Missionum in qualibet Ecclesiâ Societatis, etiam remotioris oppidi, Fideles consequi? Si dicatur esse qui ita & cogitauit, & dixit: circa priora pariter respondendum. Admiratio autem huiusmodi ex ignorantiâ oriri solita: vnde admoniti de priuilegio communicationis, mirari desinent, & Deo, eiusque Vicario in terris gratias agent, qui thesaurum Sanguinis Christi sic largiter profuderunt. Addendum item, circa Iubilæa aliqua posse de mente Pontificum specialem notitiam haberi, & ita non censenda communia. Quod de aliquibus Societati concessis ob [Limitatio aliqualis.] peculiaria ministeria potest verosimiliter affirmari: ea enim si vellent Religiosi obire alij, fructus fortè non cresceret, sed æmulatione potiùs [Praxim non vrgere.] minueretur. Praxis autem contraria, quod est aduersæ positionis fundamentum, ex incertitudine alterius sententiæ prouenit, quæ tantùm probabilis asseritur: vnde etiam prouenit, vt magis peculiares Iubilæorum concessiones curentur impetrari. Et quidem praxis contra extensionem illam ad Ecclesias eiusdem Ordinis etiam militat, vnde & Iubilæa aliter concessa Commissarij S. Cruciatæ publicari nequaquam patiuntur.

Dico decimò. Concessa pro Festis [Assertio 10. Concessa pro Festis cum proportione applicanda quæ explicatur.] Sanctorum in præfatis Bullis, cum proportione applicanda sunt Festis Sanctorum cuiuslibet Ordinis priuilegium communicationis habentis. Sic præter citatos P. Palaus Tomo 1. Tract. 3. Disput. 4. Puncto 2. §. 9. numer. 5. Etiamsi Sancti Canonizati non sint. Id probo. Nam in concessione dictâ numeratur Festum SS. Martyrum Marroquiensium: illos autem non esse solenni Canonizatione hucusque decoratos cum Castellino dixi in Amphitheatro Misericordiæ. Quod etiam constat: quia illi in Officiis sacris, & in Missà, vocantur Sancti, & illorum Festiuitates similes sunt Festiuitatibus aliorum; & aliquando celebriores, ob populorum deuotionem: licet à sacrâ Rituum Congregatione nonnulla circa Beatificatos prudenti scit animaduersione disposita, quæ tamen dictis nequeunt obstare, cùm Festiuitas & celebritas absolutè concedatur.

Dico vndecimò. In Indiis communi [Assertio 11. Communicationem inter Indias & Hispaniam in præfatis extare.]catio dicta similiter procedit: vnde quæ Prouinciis Hispaniæ in hoc genere concessæ fuerint, ad illas sine scrupulo possunt extendi. Quando scilicet Regularibus celebrationes cum officio & Missâ Sanctorum aliquorum, aut mysteriorum quorumdam conceduntur. Circa Beatificatos tenenda à Pontificibus decreta mensura. Si verò non Regularibus, licet ad eorum instantiam, sed regnis specialibus concedantur, alia est ratio, quia inter regna non est priuilegiorum communicatio, aut priuilegium communicationis. Et dubitatum quidem fuit an concessa pro regnis Castellæ, ad Bœticam possint extendi: circa quod P. Quintanad. Tomo 1. Tractatu 7. Singulari 26. vti probabilem partem affirmantem statuit, & reuerà talis est: & ita Festum S. Isidori Agricolæ posse in eâ cum Octauâ celebrari specialiter resoluit. Quia verò Indiæ Occidentales, quæ ad regnum Castellæ spectant, & accessoriè regnis Castellæ & Legionis vnitæ sunt, ac per consequens eisdem legibus & moribus gubernantur, vt eruditè probat Dom. Solorzanus To [Regnis Castellæ concessa pro Indiis an suffragentur. Et quid pro eo faciat.]mo 1. de earum iure Libr. 3. Cap. 1. numer. 46. & seqq. & Tomo 2. Lib. 2. Cap. 30. num. 40. & Lib. 3. Cap. 25. numer. 15. visum nonnullis, similem posse fieri extensionem. Quod roborari potest ex eo quòd ob prædictam rationem publicatio Bullæ Cruciatæ pro regnis Hispaniæ concessa, ad Indias est propagata, vt testatur Auctor idem num. 15. citato. Quod equidem multò maioris momenti est quàm vt de hoc aut illo Sancto, vno vel alio modo, seruatis Romanæ Ecclesiæ ritibus celebretur.

Nihilominùs alij contrarium censue [Contrarium quæ probent, quod secuti alij.]runt, & Illustrissimus Archiepiscopus Limanus vetuit D. Isidori Festum, non solùm cum Octauâ, sed etiam sine illâ celebrari, quia extensio ista nimis laxa videbatur. Et de Bœtica quidem meritò dubitatum est: probabilis tamen assertio; probabilis inquam, non certa, pluribus placuit. Quid ergo de Indiis æquum fuerit censeamus? & quidem quòd Bœtica Castellæ sit nomine comprehensa, multa probant, in quibus & Indiarum vsitatissima loquendi forma: merces enim Castellæ dicuntur ex Bœtica etiam asportatæ: & ad dictorum adstruendam fidem sic dici solitum: Sic me Deus in Castellam deducat: etiamsi pro Bœtica tantum contingat suspirare. At quòd Indiæ Castellæ nomine aliquando venerint, inauditum est, sicut neque Hispaniæ: & ita Rex noster glorioso illo contentus titulo in Regiis stemmatibus, & monetis Philippus Quartus Hispaniarum & Indiarum Rex Catholicus. Quidquid ergo de communitate legum & morum sit, quod totum ex Regio pendet arbitrio: communicationis in spiritualibus alia ratio est, in quâ non est à Pontificis voluntate recedendum, qui quando ad Indias sua vult Indulta protendi, id solet exprimere vt facit Gregorius XIII. circa Festa in Hispania peculiariter celebranda. Quod au [Ex Cruciatæ concessione argumentum enerue ostenditur.]tem de Bulla Cruciatæ dicitur, non vrget, quia in eadem Bulla est pro Indiis expressa concessio verbis illis: in Hispaniarum regnis, & Insulis illis adiacentibus &c. & dominiis Terræ firmæ, & maris Oceani &c. Pro quo Alfonsus Perez de Lara in Libro trium gratiarum fol. 113. ex quo Recentiotiores alij. Et ego quidem, quidquid de aliquali [Quid in facti contingentiâ.] probabilitate sit, morem gerendum duxi Dom. Archiepiscopo, præsertim quoad Octauam, & conformitatem cum Metropoli decentiorem & laudabiliorem semper arbitratus. Cedendum tamen aliquando consuetudini, licet non plenè aut ritè fundatæ, ne proprio addictus iudicio, cum aliquali Communitatis offensione, quispiam videatur.

Quarta difficultas, An communicatio procedat, etiam cùm Priuilegio adiiciuntur particulæ taxatiuæ, vt vobis tantùm, & similes.

CIrca hoc certum est communicationem [Certa quædam præmittuntur.] non habere locum, quomodocumque Pontifex suam insinuet voluntatem, ita vt de eâ nequeat verosimiliter dubitari. Quòd si probabiles vndecumque appareant coniecturæ, probabile etiam poterit judicium efformari, & ita probabiliter procedi, vt fauor, semper præcipuum locum habeat, cùm simus in materiâ fauorabili. Vnde stare potest, vt cum particula taxatiua voluntas contraria constet, & quòd illa addita tantùm sit ad affectûs expressionem, vt iis scilicet, quibus priuilegium confertur, se benignum peculiariter ostendat, etiamsi sciat ratione communicationis beneficium ad alios peruenturum: quod illis ipse directè non præstat; vnde si aliàs communicationis beneficio carerent, minimè ad illos suam protenderet concessionem. Quando autem ita esse intelligendum sit, ex circumstantiis pendet, vt dixi, & sic iuxta eas, si probabiles fuerint, procedendum. Et certè cum dicitur. Vobis tantùm, & non aliis, etiàm ratione communicationis, res est penitus indubitabilis: nullo enim clariori modo potuit voluntas Pontificis fieri manifesta. Vnde difficultas solùm videtur esse circa concessionem cum particulis taxatiuis, solùm, tantùm, dumtaxat, & similibus, nullâ aliâ adminiculante coniecturâ. Et videri alicui posset verosimilis pars [Pro affirmatiua parte quid faciat.] affirmans: nam reuerà contingere potest, vt particulæ dictæ ex speciali tantùm apponantur affectu, sine intentione impediendi communicationem: ergo, cùm non constat aliter adiectas, priuilegiati in suâ sunt possessione, & in dubio melior est conditio possidentis. Quia verò hoc [Sententia quorumdam cum distinctione loquentium.] videtur difficile, cum distinctione loquuntur alij, dicentes, si communicatio præcedat, & priuilegium posteà concedatur, communicationis effectum impediri: si autem subsequatur, omnia comprehendere. Sic Emmanuel Rodericus Tomo 1. qq. regular. q. 18. artic. 6. qu. 55. artic. 17. & Tomo 3. q. 23. artic. 5. Fr. Ioannes Baptista in Animaduersionibus pro Consessariis Indorum fol. 115. Bassæus verb. Priuilegium 5. numer. 14. & alij. Contrarium tamen tenent P. Suarez Lib. 8. de [Et absolutè negantium.] legibus Cap. 17. num. 8. P. Palaus Tomo 1. Tract. 3. Disput. 4. Puncto 2. §. 9. numer. 3. P. Escobar de Mendoza Tomo 1. Lib. 6. numer. 77. P. Arriaga Tomo 2. in 1. 2. Tractatu de legibus, Disput. 32. num. 51. vbi sententiam P. Suarij tamquàm probabiliorem amplectitur, licet digladietur circa aliquas ab eo adductas rationes.

Dico duodecimo. Cùm apponi [Assertio 12. Statuens negatiuam.]tur particula taxatiua, non est locus communicationi. Sic tenent communiter Doctores, dum id asserunt aut supponunt, & P. Suarez suprà affirmat oppositum esse planè falsum, & rationem addit, quia aliàs prohibitio esset vana & frustrà fieret. Cui tamen quia iuxta dicta responderi po [P. Suarij iudicium. Et ratio, quæ roboratur.]test, non esse vanam & frustraneam; eò quòd deseruiat ad declarandum affectum in Pontifice; roboranda est ex eo quòd verba absolutè prohibitionem sonent, & aliunde non constat de mente Pontificis: ergo standum illi prorsus est. Sic autem benè sequitur fore vanam & frustraneam prohibitionem: quia ad significandum affectum sufficiens erat simplex concessio, quæ eamdem vim habet; & ita particulæ vim continent prohibitiuam, in ratione talis vana & frustranea censeri potest; quatenus nullum habet specialem effectum. Sed quidquid de hoc sit, ratio adducta vrget: cui non fit satis ex eo quòd mens Pontificis videatur dubia: non enim dubia est, quando absolutè apponitur limitatio, & de contraria voluntate nullum extat argumentum.

Dico decimotertiò. Vtraque dicta sen [Assertio 13. Negatiuam esse probabiliorem: ex triplici capite.]tentia probabilis est, sed posterior magis Iuri, rationi, & æquitati conformis. Primum ostenditur. Nam relatum est in referente, & secundùm illud debet dispositio limitari, quæ se ad illud refert, siue relatum sit iuris iam constituti, siue posteà constituendi: per Textum, & Doctores quos adducit Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 2. Cap. 22. num. 38. & alij communiter. Ergo cùm priuilegium communicationis ad priorem concessionem referatur, & hæc limitationem habeat, iuxta eamdem debet limitari. Secundum etiam: quia generalis concessio non est sufficiens indicium constituendæ omnimodæ æqualitatis: nam per eam, vt etiam habetur in regulis iuris, non veniunt ea, quæ quis non esset verosimiliter in specie concessurus: quod hic apparet: nam cùm respectu præcedentium Religionum non fuerit facta concessio, quibus tamen generalis communicationis priuilegium est; neque de communicatione aliis factâ, aut etiam eisdem, id debet præsumi: nam si voluisset, expressisset. Tertium denique: quia non apparet conueniens vt singularis prærogatiua, quæ Religioni alicui ob singularia merita conceditur, verborum tantùm generalitate, quæ stare cum eâ possunt, seruatâ eorum proprietate, tollatur: si dicas non tolli, sed extendi ad alios sine aliquo illius detrimento. Id quidem non satisfacit: nam licet non tollatur vsus, tollitur tamen prærogatiua singularis gratiæ, quæ quidem in decorem & excellentiam Religionis cedit. Et quidem illa ob specialissimam aliquam rationem concessa est; & cùm Pontifex de illa mentionem non faciat, non est credendus reuocare: priuilegium enim priuilegio non tollitur, cuius non fit mentio, vt dictum aliàs, & habetur in Cap. 1. de Constitutionibus in Sexto, alibique.

Factum hinc vt Episcopi aliqui in In [Religionem B. MARIÆ de Mercede parem aliis in priuilegiis: quod tamen Episcopi aliqui non obseruant.]diis nullo modo adduci potuerint, vt Fratres B. MARIÆ de Mercede extra tempora, & non seruatis Interstitiis, ordinarent. Licet enim priuilegium amplæ communicationis habeant, quia tamen concessio Societati circa id facta, communicationem tollat, visum illis locum non habere, eò quòd priuilegium communicationis antiquius videatur, nec suffragaturum, etiamsi recentius, propter dicta. Circa Religiones tamen alias non ita factum ab illis. Non video autem discriminis rationem: aliæ enim ex eo sibi valere priuilegium Societatis contendunt, quia priuilegia Societatis in particulari quibusdam sunt Religionibus concessa, & ita omnes communicationis priuilegium habentes, post concessionem eamdem ad dictam participationem admittuntur. Atqui Religio præfata communicationem amplissimam habet à Sixto V. concessam, de qua Fr. Emmanuel citata Quæst. 55. artic. 12. in qua, licet Societatis non fiat mentio, illius tamen priuilegiorum, sicut & Ordinum aliorum, participationem indulgeri omnino certum est: neque enim Societas priuilegium aliquod habet, vt eius priuilegia non debeant concessa censeri, nisi de illis fiat mentio expressa & ita licet in aliquibus concessionibus facta sit, vt videri potest apud Emmanuelem & Bassæum suprà: id quidem ad maiorem factum expressionem: eo siquidem non obstante communicatio procedere debuisset. Quòd autem ratione limitationis additæ circa Ordines suscipiendos specialis difficultas sit: ea quidem ad omnes spectat Religiones, & ita vel neganda communicatio omnibus, vel omnibus concedenda. Accedit amplior concessio, de qua in Compendio Indico verb. Ordines §. 2. Sed ipsi viderint, docti enim sunt: licet non rarò contingat circa Religionum iura hallucinari nonnullos.

Quinta difficultas, an Priuilegia quoad suum vsum in Religione, cum aliquâ limitatione concessa, cum eadem limitatione debeant in aliis, in quibus diuersus gubernationis est modus, exerceri.

EXemplum sit in Societate IESV, in quâ nullus priuilegio aliquo vti potest sine licentia R. P. Generalis, aut aliorum, qui ad illam concedendam, specialem habuerint commissionem. Poteruntnè Religiosi alij omnino independenter à suis Prælatis, priuilegiorum eiusdem participatione potiri? quæ difficultas in similibus etiam procedit: & circa eam negatiuè respondent Emmanuel Rodericus Tomo 1. [Negatiuam sententiam qui teneant.] qq. regul. qu. 55. artic. 17. Ioannes de la Cruz de Statu Relig. Lib. 2. Cap. 4. Conclus. 3. Portel. verb. Priuilegij communicatio num. 23. Miranda Tomo 2. q. 46. artic. 5. Conclus. 2. Cœlestinus in Compendio Tract. 8. Cap. 15. Bassæus verb. Priuilegium 5. num. 20. P. Palaus Tomo 1. Tract. 3. Disputat. 4. Puncto 2. §. 9. num. 4. & alij. Contrarium tamen tenent aliqui, quos adducit Diana, & penitus sequitur Parte 3. Tract. 2. Resolut. 14. qui vt Re [Qui affirmatiuam.]ligiosi dispensare possint in petitione debiti, licentiam Prouincialis exigunt, vbi & Diana ipse mentionem facit Societatis. Vnde immeritò eum adducit Bassæus pro sententiâ priore, propter id, quod habet Parte 5. Tract. 13. Resolut. 46. ibi enim ad ea, quæ citato loco Partis 3. dixerat, se remittens, ait oppositum non videri sibi improbabile.

P. Suarez Libr. 8. de legibus Cap. 17. num. 6. quem sequitur P. Escobar de Mendoza num. 77. citato priuilegium quidem sine restri [Quid P. Suarez.]ctione transire affirmat: id quod in priuilegiis Societatis, quorum communicatio alijs est Ordinibus concessa specialiter ostendit ex eo quòd priuilegia priùs fuerunt concessa, & postea adiecta restrictio: & quia id fundatur in speciali modo gubernationis, quem habet Societas, & pro aliis Religionibus non est conueniens iudicatus. Item. Quia aliarum Religionum priuilegia communicantur Societati cum illâ expressâ restrictione, dummodo Institutis Societatis, & Præpositi, aut huiusmodi personarum deputatarum voluntati & beneplacito non refragentur. Ex Pio V. in Bulla, quæ incipit Dum indefessæ. die 7. Iulij Ann. 1571. quæ limitatio ad alias Religiones non extenditur quoad communicationem priuilegiorum aliarum Religionum, vt per se constat. Addit tamen restrictionem extendi; quando in aliquibus Religionibus est gubernatio similis gubernationi Societatis, non ex vi communicationis cum Societate in illa restrictione, sed ex principio generali, quòd communicatio priuilegiorum in vnaquaque Religione non debet esse cum dispendio disciplinæ regularis, vniuscuiusque Instituto & regimini accommodatæ. Iuxta quem philosophandi modum procedit resolutio P. Arriagæ Tomo 2. in 1. 2. Disput. 32. de legibus num. 50. vbi ait quòd si restrictio priuilegij facta est post communicationem alte [Quid P. Arriaga.]ri factam, non transit cum restrictione, quia illud communicans non considerauit quid tempore futuro circa illud priuilegium esset euenturum. Si autem communicatio post restrictionem accidit, & restrictio proptereà adiecta, quia nociua priuilegiato, amplior licentia est iudicata, quæ tamen aliis talis non sit, probabilissimum existimat tunc etiam sine restrictione transire: & probabilissimum etiam transire cum illâ. Quod [In cuius resolutione aliquid notatur.] apparet mirabile; vt scilicet duo contradictoria probabilissima sint, nec videtur stare posse: nam probabilissimum est, quod omnimodæ certitudinis gradum ferè attingit, vt vix formido aliqua relinquatur: hoc autem non patitur partem oppositam esse similiter certam: sic enim non leuis tantùm formido esse debet, sed vehemens, cùm adeò robusta sint fundamenta, vt rem ferè certam ostendant. Quantùm ergo de probabilitate accrescit respectu vnius partis, tantùm decrescit respectu alterius: sicut generaliter accidit, vt quo vehementiùs animus in vnam partem inclinetur, eò remissiùs ad aliam inclinetur.

Dico decimoquartò. Licet sententia [Assertio 14. Sententiam affirmantem penitus præferendam.] affirmans priuilegium sine restrictione transire sit probabilis ob auctoritatem eam amplexantium, fundamenta contrariæ adeò robusta sunt, vt iis perpensis non videatur posse negari, additis vrgentibus coniecturis. Id ostendo

Primò. Quia cui conceditur communica [1. ratio ex proprietate communicationis.]tio non plus conceditur, quàm alius habeat, respectu cuius communicatio currit: ergo si alius priuilegium cum limitatione habet concessum, is qui communicat nequit illud sine limitatione sortiri. Antecedens est euidens: nam si plus conceditur, plus est quàm communicatio, & ita est implicatio in terminis. Consequentia autem eamdem euidentiam habet: quia priuilegium sine restrictione plus est quàm priuilegium cum illâ: aut enim ablatio restrictionis nouum priuilegium est, aut illius pars. Et quidem si respectu eius, cui primò concessum est, restrictio adiecta tolleretur, nouum priuilegium esset, & magnæ profectò æstimationis: ergo cùm respectu eius, cui communicatio concediditur, talis fauor extet, nouo dicendum est frui priuilegio: atqui nouo frui priuilegio nequit: ergo nec sine limitatione illud habere.

Secundò. Communicatio talis aut est [2. ex ratione concessionis adinstar, aut similis.] priuilegij adinstar, aut omnino illi similis: quomodocumque autem dicatur, stare nequit sine restrictione transire: ergo illa nequit admitti. Maior constat ex communi Scribentium doctrinâ. Et Pater quidem Suarius citato Libro Cap. 16. numer. 10. benè probat communicationem, de quâ loquimur, quæ scilicet inter Religiones datur, esse adinstar, quia est per imitationem similium priuilegiorum: alij autem apud eumdem existimant communicationem non dicere imitationem, sed identitatem, vt idem scilicet priuilegium, quod est in vno, ad alterum extendatur: hoc enim videtur propriè communicationis nomine designari. Iam Minor ex hoc manifesta est. Nam si communicatio est adinstar imitatione similis priuilegij: ergo debet seruari similitudo: atqui ea non staret, si priuilegium, quod limitatum in vno est, in alio limitationem hujusmodi non haberet. Si autem idem est priuilegium, res est manifestior: nam sublatâ limitatione iam priuilegium non est idem, cùm addatur nouum, & sic duo sunt, aut formaliter, aut æquiualenter, ex quibus vnum non est commune: vnde irrefragabilis est consequentia.

Tertiò. Quia si alicui concedatur pri [3. Ex quibusdam alijs cum limitatione concessis.]uilegium vt non ieiunat in quadragesimâ, exceptis tamen diebus Veneris: nullus dubitare poterit, factâ talis priuilegij communicatione, cum suâ restrictione transire; & idem est in casibus similibus. Et potest exemplum etiam adduci in casu ab omnibus admisso vt à Religiosis recipi Eucharistia possit, excepto die Paschæ; nullo extante priuilegio, quod Paschalem Communionem concedat. Tunc ratione communicationis non licebit illa, quia est limitatio priuilegij, & cum eâ debet extendi: ergo idem etiam dicendum quando limitatio additur quoad modum fruendi illo. Patet consequentia; quia ratio est eadem: immò & maior videtur in casu nostro, quia maior est extensio, & maioribus inconuenientibus exposita.

Quartò Religio, cui communicatio fit, [4. Ex comparatione perfectionis inter Religiones.] aut æqualis perfectionis est cum ea, cuius participat priuilegium, aut inferioris: adde etiam, vel maioris. Si æqualis, aut maioris, ablatio restrictionis non minùs erit illi dispendiosa, quàm alij, cui restrictio ob illius spirituale commodum est imposita: ergo nequit de Pontificis voluntate præsumi priuilegium velle sine limitatione transire. Si autem minoris; præsumptio etiam locum non habet: quia incredibile est minùs perfectis liberaliorem se Sedem Apostolicam exhibere. Vbi dici nequit cum diuerso modo gubernationis Religionum, quantumuis perfectæ sint, stare posse vt ablatio restrictionis nihil incommodet. Nam vrgeo efficacissimè, ex eo quòd restrictio dicta proptereà vtilis judicatur, quia sic seruatur debita subordinatio interiorum respectu Superiorum, & inconuenientia vitantur, quæ ex absolutâ & libera facultate Religiosi cuiuslibet sequi possunt: atqui hoc respectu cuiuslibet Religionis est maximè conueniens, & nullus alius gubernationis modus esse potest, per quem prædicta saluentur: ergo quod de diuersa gubernatione dicitur, minimè satisfacere potest: quæcumque enim alia quoad hoc defectuosa est.

Quintò. Quòd Religiosi in rebus [5. Ex conuenientia dependentiæ a superioribus in vsu priuilegiorum.] quibusdam à Prælatorum dispositione pendeant, & præsertim in materiâ priuilegiorum, non est contrarium modo gubernationis eorum, vnde Pontifices illa concedere solent cum dependentiâ ab ipsis, vt videri potest apud Dianam suprà. Resol. 14. Ergo propter gubernationis modum non debet affirmari limitationem non pariter cum priuilegio transire. Quòd si dicatur non esse iuxta gubernationis modum quòd subditi à Generali in priuilegiorum vsu dependeant, quia id esset nimis onerosum, præsertim in numerosis Ordinibus. Id certè non vrget: nam sine recursu ad Generalem stare potest vsus priuilegiorum, si illi, quæ ad hoc spectant, Prouincialibus committant: neque ex eo modus gubernationis immutatur, quòd circa vsum priuilegiorum aliquorum genus aliquod prouidentiæ specialis adhibeatur.

Tandem, ex contrariâ positione gra [Vltima ex grauibus inconuenientibus.]uia, vt iam indicauimus, inconuenientia sequuntur: ergo non est admittenda. Illatio est certa ex receptissimo illo principio, quod ex P. Suario est positum num. 154. quòd communicatio priuilegiorum non est extendenda cum dispendio disciplinæ regularis, vniuscuiusque Instituto & regimini accommodatæ. Antecedens autem ostenditur. Quia ex communicatione sine restrictione sequitur vt Religiosus quilibet heri factus Presbyter, possit pro arbitrio in rebus magni momenti procedere: quæ quidem in Religione alia, cui priuilegia cum dependentiâ à Superioribus concessa sunt, non nisi probatis, & de quibus confidi plenè possit, conceduntur. Et hac quidem de caussa, & non tantùm ob conuenientem subordinationem, restrictio est à Pontificibus adhibita. Et hic sanè est Ecclesiæ stylus, iuxta cuius leges Confessarij non nisi post attentum examen ad ministerium illud admittuntur: vnde & ad illa, quæ forum illud concernunt, & ordinaria non sunt, & ita pro illis concessa inueniuntur priuilegia, non sunt indifferenter admittendi. Cùm ergo talis Ecclesiæ spiritus sit, non sine dispendio Ecclesiasticæ disciplinæ stare potest defectus in eo repertus; & consequenter non sine dispendio regularis obseruantiæ: cùm gubernatio Religiosa nihil sit aliud quàm Ecclesiæ, & satis quidem nobilis, vtpotè quæ Euangelicæ militet perfectioni.

Neque adducta quidquam vrgent pro [In contrarium adducta non vrgere.] sententiâ illâ, ex quo etiam noua ratio potest contra illam instrui. Quòd enim priuilegia primò concessa sint, & posteà adiecta restrictio, probaret quidem communicationem sine illâ futuram, si ante restrictionem adiectam contigisset: non tamen sic accidit, sed postquàm restrictio apposita est, communicatio successit. Quod autem additur de limitatione illa pro Societate apposita: Dummodò Instituto Societatis, &c. quæ non extenditur ad alias Religiones pro communicatione priuilegiorum aliarum Religionum, non video quomodo stare possit cum doctrina P. Suarij, & principio illo generali, de quo nuper; quòd scilicet communicatio priuilegiorum in vnaquaque Religione intelligenda est, quæ sine dispendio regularis disciplinæ stare possit, & sit Instituto accommodata. Non videtur ergo restrictio illa ad intentum conducere, quia non est ex illarum genere, de quibus loquimur, sed generalis conditio omni communicationi cohærens: & tantùm abest, vt resolutioni nostræ obstare possit, quòd ex illa potiùs efficaciter comprobetur.

[In Indijs specialiter resolutionem positam militare.]

Et ea quidem pro Indiis specialiter obseruanda, quia summus Pontifex in Bullâ donationis earum regionum Regibus Catholicis factæ, Ministros jubet mitti selectos, de quorum dotibus dictum Titulo 1. Cap. 3. Ad illos ergo pro negotio tanto sufficienter instruendos priuilegia Apostolica diriguntur; vnde non est credendum cuilibet sine delectu esse communia. Et ita licet in Religionibus non sit communiter talis gubernationis modus, vt ad Generalem pro communicatione priuilegiorum recurratur; ad eum tamen spectat circa illorum conuenientem vsum prouidere: & sic Prouinciales admonere ac præcipere vt illa moderentur: amissuri profectò illa, [Cap. Tuarum, de priuilegijs.] nisi ita fecerint: Quia priuilegium amittere meretur, qui permißâ sibi abutitur potestate. Cap. Tuarum, de priuilegijs. Vnde nequit ad modum regiminis pro absoluto & independenti vsu prouocari: nam potestas moderandi vsum dictum conuenit ex naturâ Religiosæ institutionis: neque alia est Pontificum mens, qui nihil plus exoptant, quàm vt Religiosi debitam subordinationem seruent; & quòd priuilegiorum concessio, per eorumdem abusum non reddatur Ordinibus, & Ecclesiæ filijs exitiosa.

Difficultas sexta. An communicatio Priuilegiorum ad Nouitios se extendat

NEgant aliqui: sed communis senten [Nouitios communicatione frui.]tia affirmat, & est consequens ad dicta suprà, Titulo 5. num. 258. & 340. Pro Societate est specialis concessio Gregorij XIII. de quâ in compendio communi. Verb. Communicatio gratiarum, §. 5. quæ tamen viuæ vocis oraculo facta est, vnde & videtur expirasse. Ex eo autem quòd specialis concessio impetrata est, & quidem à doctissimo Pontifice, posset aliquis communem doctrinam in dubium reuocare; vnde & negauit illam Horatius Mandocius in Tractatu de Priuilegijs, ad instar. Glossa 7. num. 32. & seqq. & in Societate ratione priuilegij tantùm admittendam contendere. Sed est illud leue fundamentum: quia multæ Pontificiæ concessiones sunt ad scrupulos tantùm submouendos, & vt id, quod probabiliter fieri posset, certiori jam oraculo teneatur. Pro quo in Verb. Horæ Canonicæ, Ieiunium, & alijs, occurrunt aliqua, & de Indicis loquendo in Bullis Pauli Vrbani, & Innocentij sic habetur: Nec non ipsis Presbyteris, in eisdem Insulis & locis prædictis constitutis, quibus aliqua Eucharistiæ fragmenta [Priuilegium ad tollendos scrupulos circa particulas in Missâ.] seu minutiæ pro tempore interciderint, etiam post peractum sacrificium, absque vllo conscientiæ scrupulo, juxta Rubricas Missalis Romani, reuerenter sumendi. Sic illi. Pro quo tamen necessarium priuilegium non erat, quia id generaliter fieri posse, tenent multi Doctores, vt videri potest apud Dianam Tomo 1. Tractat. 14. Resolut. 66. & Bassæum verb. Communio sacra, num. 51. quia aduertunt id de particulis intelligendum ex eodem sacrificio relictis, non de alijs: quod & prædicta Pontificia concessio satis insinuat, de quo inferiùs magis ex professo. Licèt ergo concessio pro Nouitijs facta viuæ vocis oraculo fuerit, & consequenter expirauerit, communis stare resolutio potest. Est tamen aliàs verosimile non expirasse illam, quia tantùm habet vim declarationis, etiamsi concessio dicatur: declarationes autem non esse reuocatas, iam diximus, neque circa id est opus ampliùs distineri.

Si ergo Nouitio Sacerdoti licentia ad [Quid Nouitio Confessario concedatur.] Confessiones audiendas conferatur, omnia illi pariter conferuntur, quæ in Compendijs generaliter concessa Confessarijs extant. Possunt tamen Superiores illa etiam limitare: licèt enim à Generali videantur concessa, possunt tamen illi, quod in Compendij Proœmio dicitur, vt quem [Quid possit à superioribus limitari.]admodum ad Superiores pertinet suis subditis facultates communicare, vel communicatis, aut conceßis etiam aliunde, & à quouis, etiam à Præposito Generali, vel à Summo Pontifice, vtendi facultatem facere: ita eorumdem fore, illarum eis vsum, cùm expedire judica [Proœmium Compendij.]uerint, vel limitare, vel etiam omnino suspendere. Sic ibi. Quod & Superioribus localibus etiam conuenire constat ex ratione indicata verbis illis: Cùm expedire judicauerint. Vt paucis attigit P. Quintanad. Tomo 1. Tractat. 5. Singulari 8. num. 4. dum dixit: sine caussa. Nam & illi possunt inconuenientia in vsu prædictorum aduertere, quibus oporteat statim contra ire. Quamuis aliàs in admonitione prædicta oppositum indicetur: potestas enim limitandi cum potestate communicandi confertur, & eidem dicitur respondere: Superiores autem locales priuilegia non commu [Notanda doctrina circa Prælatos omnes.]nicant, vnde nec limitandi potestas ad eos videtur pertinere. Quòd autem & Prælati aliarum Religionum limitare etiam Nouitijs vsum priuilegiorum possint, mihi est pro comperto: adducta enim num. 162. magis pro illis vrgent.

Difficultas septima. Quæ priuilegia in Indijs censeantur Societati ratione communicationis concessa, etiamsi à R. P. Generali non fuerit eorum vsus in speciali concessus.

CIrca hoc Primò statuendum est, om [Priuilegia ad tollendos scrupulos omnibus communia, & specialiter pro Indijs.]nia illa priuilegia, quæ ad tollendos scrupulos concessa sunt, omnibus esse communia, & pro Indijs suffragari, vt qui in remotis illis partibus degunt, eo leuamine perfruantur, siue ergo talia priuilegia in Compendijs extent, siue non, eorum vsus licitus & validus est ob rationem dictam: & quia aliàs sine priuilegio licitè ea, pro quibus conceduntur, possent exerceri: neque ex eo quòd prætermissa in Compendijs sint, debent non practicanda censeri, quia aliquando omittuntur aliqua, quorum vsus licet. Quemadmodum in Compendij communis proœmio dicitur. Quod licet in eo sæpenumerò fit mentio de Profeßis, tum Societatis, tum aliorum Ordi [Compendium commune.]num, aduertendum est iuxta diuersa Societatis priuilegia, quidquid de illis dicitur, intelligi etiam debere de Nostris, qui tria vota simplicia post biennium emiserunt, nisi fortè aliquid in aliquo loco excipiatur. Vbi de Nouitijs nihil dictum: cùm tamen constet ex dictis numer. præced. priuilegia etiam ad illos extendi. Quod ergo in Compendij proœmio accidit, de contentis in illo est etiam existimandum, quando ea, de quibus agitur, dicti generis sunt, & de R. P. Generalis benignissimâ voluntate nequit aliter æstimari. Vt abstineamus ab illa quæstione, An, quæ talia sunt, possint prohiberi? in quâ erunt qui negent, cùm in rigore priuilegia non sint, sed quædam leuamina conscientiæ, quæ à Pontifice amantur, prouidentur; quibus etiam leuandis debet supremus Religionis Prælatus attendere, non satis facturus aliàs muneri quod paternam exigit pietatem.

Ponendum secundò tamquàm omnino [Certa quædam de vsu inualido sine licentia Generalis.] certum, priuilegia, quæ Generali immediatè conceduntur, vt per eum ipsorum vsus in Societate disponatur, ita illius licentiam requirere, vt vsus talis sine illa non solùm sit illicitus, sed etiam inualidus. Quæ quidem est omnium eorum mens, qui in Societate de hoc possunt scientificè judicare, & aliorum etiam scriptorum extra ipsam: de quibus num. 153. dum de limitatione apposita inquirunt, an debeat cum priuilegiorum communicatione transire. Cùm enim priuilegia immediatè Generali concedantur, & non alteri, satis apparet clarum, illis vtentem id, quod sibi non competit, vsurpare. Peccat ergo grauiter id faciens, quod sublato priuilegio, peccatum esset mortale: quia priuilegium non plus suffragatur illi quàm si neutiquam extaret. Et ex eodem principio constat actum esse nullum, si ad illum necessaria est jurisdictio, aut facultas, quæ solùm potest beneficio priuilegij constare: vt absolutio, alienatio, consecratio aut benedictio. Circa quod quidem nonnulli plura fundamenta congerunt, minimè tamen necessaria in re adeò certâ: quando enim talia probari anxiè solent, suspicionem solent etiam incertitudinis generare.

Vbi illud tantùm videtur obiici posse, [Obiectio ex eo quòd Regulæ in Societate non obligent sub peccato; disiecta.] Regulas, & Ordinationes Superiorum in Societate non obligare sub reatu peccati, etiam venialis: prohibitionem autem illam de non vtendo priuilegiis sine licentia R. P. Generalis, tantùm vim Ordinationis habere aut Constitutionis. Sed certè id nullius est momenti: quia prohibitio dicta neque Regula est neque Ordinatio, aut Constitutio, ab ipsa Societate condita; sed Pontificiæ concessionis additamentum, sine quo Apostolica Sedes non vult priuilegiorum vsum in Societate valere. Cùm ergo in Constitutionibus, & priuilegiorum Compendiis sic dicitur faciendum, id non habet vim Ordinationis à Societate ipsâ profectæ, sed declarationis. Sicut cùm dicitur in Constitutionibus neminem quidquam vt proprium habere posse, manifestum est declarationem illam esse obligationis, quæ ex vi voti paupertatis oritur, & est sub mortali ex suo genere. Sicut & cùm dicitur in eisdem neminem res domus posse distrahere, neque ab externis accipere, inscio Superiore. Quod & docti sentiunt de prohibitione accipiendi stipendia pro sacris ministeriis.

Ex fundamento autem prædicto videtur [Ampliatio etiamsi concessio ad Generalem non dirigatur.] pari certitudine dicendum nec licitum nec validum esse vsum quorumuis aliorum priuilegiorum, etiamsi eorum concessio non ad Generalem, sed ad alios dirigatur: sic enim aliqua occurrunt. Nam id quod expressum habetur quando Generali conceduntur, subintelligitur in qualibet generali concessione: de personalibus enim alia est ratio. Id enim ex Bullis Pontificiis constat Pauli Tertij, Iulij Tertij, Pij V. Gregorij XIII. & Pauli V. Sic & habetur in Compendio verb. Communicatio gratiarum: vbi tamen solius Gregorij concessio proponitur, quia illa est sufficiens iudicata, & extat in Bulla, quæ incipit, Decet Romanum Pontificem. die 3. Maij. Ann. 1575. ibi: Prædicto, & pro tempore existenti Præposito Generali Societatis huiusmodi concessa esse intelligantur. Nec aliter ceteræ personæ dictæ Societatis, prædictis priuilegiis, facultatibus, & aliis præmißis, aut ali [Greg. XIII.]quo eorum, nisi per Generalem Præpositum, & de eius beneplacito, aut per alium, seu alios de eius commissione electos, vt præmissum est, vti aut gaudere possint. Sic ille. Post quem cùm Paulus V. modum gubernationis in Societate sub vno Capite per omnia probet in celebri Bulla, quæ incipit, Quantum Religio: non videtur posse dubium aliquod circa hæc relinqui, stante priore resolutione circa priuilegia expressè Generali concessa: tenor enim verborum adductus adeò est perspicuus vt qui, eo attento, tergiuersari voluerit, in meridianâ censendus sit luce caligare.

Vnde non videtur probanda aliquo [Aliquorum sententia de validitate actus & illius fundamentum.]rum sententia, qui affirmant esse quidem illicitum, & peccatum mortale iuxta priuilegium operari, non habitâ per Generalem facultate, & circa hoc esse dubium non posse: & probabilius item actum esse nullum ob fundamentum dictum: nihilominùs oppositum non esse post factum, vt penitus improbabile condemnandum, quia fundamentum dictum euidentiam non inducit, eò quòd in ordine ad valorem actûs possit de R. P. Generalis voluntate præsumi pro eo non penitus refragari: quia vt ex verbis Compendiorum constat, tantùm dicunt vsum non esse licitum. Et iuxta Iuris axioma celebre, semper in dubio debet ita interpretatio fieri vt actus valeat. L. Quoties 2. De rebus dubiis. Vbi Glossa, [Quæ improbatur, & pro contraria arguitur.] & Doctores. Non inquam videtur probanda: quia vel omnino certum hoc debet reputari: vel, si tale reuerà non est, circa priuilegia immediatè Generali concessa similiter est propter rationes easdem iudicandum. Voluntas enim R. P. Generalis potest non penitus contraria præsumi, & pro actûs valore iuxta eamdem iudicari. Quo fundamento etiam dici potest non esse peccatum graue in huiusmodi transgressionibus, quia non est præsumendum de benigno erga filios parente vt velit eos totaliter obligare, quòd propter omissam licentiam reatum sint damnationis æternæ subituri. Et multoties plus damni sequitur ex eo quòd in graue peccatum incurratur, quàm ex inualiditate actûs, qui seclusâ malitiâ, eò quòd illicitus sit, non habeat moralem, vt est compertum. Quis autem non videat modum hunc philosophandi non esse tolerandum? Ex eo enim fieret vix esse vllam in Societate obligationem sub reatu peccati mortalis, vt benignitas præcipientium fauorabilem interpretationem habeat, & totus ille præcipiendi apparatus ad solum debeat exterius forum applicari. Cùm ergo dicitur eam materiam in genere furti peccatum esse mortale, quæ in sæculo habetur talis, ad benignam erit sic declarantium voluntatem prouocandum: & sic in aliis, in quorum nonnullis pœna excommunicationis admiscetur. Quæ cùm constet à ratione & praxi esse penitus aliena, iuxta illa etiam est in casu, de quo loquimur, iudicandum: pro quo hic est breuis & euidens [Breuis & euidens discursus.] discursus: actus requirens priuilegium, illicitus & inualidus est, si illud sit Generali concessum, & licentia eius non habeatur: atqui omnia Societatis priuilegia Generali conceduntur: vt constat ex verbis Pontificis: ergo actus sine illius licentia factus, est illicitus & inualidus.

Ex quo etiam constat non vrgere id, [Ex modo loquendi Compendiorum non benè aduersantes arguere.] quod dicitur de modo loquendi in Compendiis, in quibus vsus sine licentia R. P. Generalis tantùm non licitus affirmatur, nec de valore actûs quidquam additur. Nam si id roboris quidpiam habet, fiet ex eo interpretationem talem generaliter adhibendam, quia vbi lex non distinguit, neque nos distinguere debemus: constat autem verba prædicta generalia esse, & non solùm ad concessa Generali, sed etiam aliis, extendi, neque ad communia tantùm, sed etiam ad Indica; vnde in Proœmio Indici Compendij sic habe [Compendium Indicum.]tur: quoniam iuxta Litteras Apostolicas nullius priuilegij seu gratiæ hactenus concessæ, vel in posterum concedendæ vsus potest in Societate licitus esse, nisi per solius Præpositi Generalis communicationem: idcircò sicut in Compendio communi, ita in hoc Indico suis in locis adnotatum est, quænam gratiæ, quibus, ac quatenus concessæ ac limitatæ sint. Sic ibi. Cùm ergo id, quod dicitur de non licito vsu, ad omnia priuilegia nequeat extendi, juxta datam explicationem: satis ex eo apparet leue esse tale pro valore actûs fundamentum. Quòd autem talis loquendi modus inualiditatem actûs inducat, ex adductis venit verbis comprobandum. Actum enim non esse licitum ex eo ostenditur ibidem expresso, quia scilicet per Litteras Apostolicas ita dispositum: neque alia voluntas Generalium Præpositorum ibi expromitur, nisi quæ eisdem Litteris Apostolicis est conformis. Atqui de mente Pontificum nequit præsumi quod de voluntate PP. Generalium dicitur: ergo satis ibidem habetur expressum vsum non tantùm illicitum, sed etiam inualidum futurum. Accedit quod additur, in Compendio adnotatum quænam priuilegia sint concessa, & quæ limitata. Ex quo fit ea, quæ non adnotantur, concessa non esse: ergo apertè ex eo conuincitur actum esse inualidum, quia sine priuilegij concessione validus esse non potest. Neque enim dici potest concedi vt actus validus sit, sed non vt sit licitus. Vbi enim talis discriminis vel leuissimum indicium, cùm concessio absolutè denegetur?

Iuxta dicta iam tertiò constituendum, [Respectu Indiarum eamdem dependentiam seruari.] in ordine ad vsum licitum & validum in Indiis non alio iure agi, sed eumdem dependentiæ modum à R. P. Generali seruari: quod quidem ex verbis Indici Compendij nuper adductis apparet: id quod etiam Paulus Tertius, & Iulius Tertius seruandum decreuerunt, Indiarum factâ mentione: nisi quòd in illis communicationem mediis inferioribus Prælatis faciendam ratione distantiæ conueniens iudicarint. Quascumque gratias, conceßiones, & Indulta, eisdem Gene [Paulus 3.]ralibus dictæ Societatis Præpositis pro tempore existentibus per Nos concessa, per eorum Vicarios, aut personas ad id sibi benè visas, præsertim in Indiarum, & aliis partibus remotis, pro tempore substitutas, exercere liberè & licitè valeant. Verba sunt Pauli Tertij in Bulla, quæ incipit, Licet debitum: quibus similia habet Iulius Tertius in Bulla, cuius initium, Sacræ Religionis. In quibus obseruandum illud, Licitè valeant: per quod absoluta potestas indicatur vt id, quod fecerint, non solùm licitum, sed & validum sit. Quemadmodum ergo per aduerbium Licitè vtrumque designari potest, ita & ex contrario quod non licitum dicitur, ad vtrumque etiam referri potest, vbi pro eo sufficiens coniectura succurrit.

An autem ratione distantiæ aliquid [Ratione distantiæ quid licere queat.] quandoque liceat, pro quo communicatio non extat, communis quæstio est, & certum ratione distantiæ multa licere probant. L. Si longiùs L. Nemo L. Pro locis. L. Mediterraneos. C. de annon. & tribut. lib. 10. vbi Doctores, & inter alios Bobadilla in Politica Lib. 2. Cap. 17. num. 106. & seqq. & Cap. 21. num. 118. & 119. Iuxta illam ergo communem doctrinam in casus contingentiâ recurrendum. Non est autem ex eo quòd Prouin [Obseruatio notanda.]cialibus, Præpositis & Rectoribus in suis Regulis conceditur, ad id, de quo agimus, faciendum regulariter argumentum. Dispensatio enim in citatis locis circa illa committitur, quæ juris specialis sunt, & quæ in Societate non obligant sub reatu peccati, Regulæ inquam, Ordinationes. Decreta, & Constitutiones: quod verò ad communicationem priuilegiorum attinet, cùm sit dispensatio in jure communi, non habet locum respectu inferiorum, quando Pontifex certam formam in eo præscribit. Et licet posset Societas ita statuere, vt casu speciali vrgente priuilegium communicatum censeatur: id tamen non statuit, sed potiùs oppositum. Nam cùm circa Regulas, & alia facultatem dispensandi concedat in iis, quæ videantur vrgere, & in quibus sine graui incommodo Generalis responsum expectari nequeat: vt habetur in Regulis Prouincialis §. 7. Quod & in Regulis Præpositi & Rectoris dicitur, cùm expectari responsum Generalis nequit: circa priuilegia tamen nihil tale dispositum: vnde generaliter loquendo ita est etiam in Indiis asserendum, quia pro illis nulla est exceptio, sed oppositum satis apertè in Proœmio, vt jam vidimus, præstitutum.

Quia verò esse casus nimis vrgens po [Pro casu nimis vrgenti præsumptionem valere]test, pro eo videtur habere locum posse fundatam præsumptionem. Id quod ex eo probari potest: quia reuerà in Societate est tale priuilegium ad casum sic occurrentem, in quo dubitari nequit dispensaturum Generalem, vel certè facultatem ad vsum priuilegij concessurum, si adesset: ad hoc enim priuilegia conceduntur; aliàs nulli sunt vtilitati futura. Ergo verosimiliter de illius præsumitur voluntate. Pro quo sunt Textus & Doctores adducti à Petro de Luna. Consilio 12. num. 32. & roborari potest ex eo quod in citato Proœmio Indici Compendij, sicut etiam in Compendij generalis Proœmio, pariter inuenimus: sic enim ibi dicitur: Aduertendum est autem nomine Prouincialium, Præpositorum, & Rectorum, [Vtriusque Compendij verba, circa Superiorum absentiam.] subintelligendos quoque esse Vice-Prouinciales, VicePræpositos, ac Vice-Rectores: quando nimirùm nullus est Pronincialis, Præpositus, aut Rector: vel adeò longè abest, vt pro rei exigentia consuli non satis commodè posset. Sic ibi. Sicut ergo quando Superior consuli nequit, ejus substituto facultas conceditur in ordine ad priuilegiorum vsum, per se, aut per alios; quia non est æquum, cùm rei exigentia occurrit, priuilegiis beneficium subtraxisse: ita & dicendum videtur quando nullus potest Superior consuli, aut certè ille, cui tantùm est facultas communicationis attributa: ob eamdem scilicet rationem: cùm præsertim de animarum agatur salute, & vitandis peccatis, in quibus fauores ampliandi, vt sæpiùs dictum. Neque obstat rationem extensæ facultatis ad substitutos non esse expressam in Proœmio: nam illa tacitè inest, sed quam omnes talem sibi esse persuadent. Quando autem talis est, sufficit ad ampliandam dispositionem, vt tradit citatus Petrus de Luna cum aliis suprà. Videatur Index. verb. Ratio. §. Ratio generalis, num. 37. cui non fideliter respondet Textus ob incuriam Typographorum. Videantur autem quæ habet à 23. & præsertim. num. 33. & 36. & in Additionibus.

Et hoc quidem probatum à nobis spe [Quid illi in casu vrgente possint.]cialiter, quatenus de omnibus loquimur, quibus casus potest momenti maximi occurrere, circa quod non est expressa in Societatis jure decisio. Nam loquendo de Visitatoribus & Prouincialibus, id est in Compendij generalis præfatione decretum, ibi: Si periculum in mora esset, cen [Compendium generale.]seatur Prouincialibus, & Visitatoribus eo dumtaxat in casu communicatus, &c. Vbi juxta explicationem ibidem adductam, nomine Prouincialium ViceProuinciales etiam veniunt. De Præpositis autem & Rectoribus non ita clarè dispositum, vnde opus fuit concessionem etiam ad eos extendi demonstrare, sicut ad Vice-Præpositos, & ViceRectores, aliosq́ue; maturissimo consilio semper processuros. Licèt autem clausula dicta non inueniatur in Compendio Indico, communis est etiam pro Indijs, quia Compendium commune ideò tale dicitur, quia ad omnes spectant ea, quæ in ipso continentur; circa quod esse dubium nequit.

Consultò autem in præfatæ Assertio [Ratihabitionis & Epikeiæ fundamentum non adductum, ex solidiori consideratione.]nis probatione non sum vsus communi fundamento ratihabitionis, & Epikeiæ, quo tamen in casu præsenti vtitur P. Menacho Disput. 4. de Priuilegijs, Dub. 11. post hæc scripta à me visus, vt probabilitatem illius ostendat: licèt ipse cum P. Suario Lib. 5. de Legibus, Cap. 23. & Tomo 4. in 3. p. Disput. 27. Sect. 4. Dub. 4. Assert. 1. & alijs, censeat in actibus, in quibus irritatio & nullitas esse potest ob defectum jurisdictionis aut potestatis, locum non habere. Non inquam eo vsus, quia necessarium non est: & sine ratihabitione aut Epikeia potest instrui luculenta probatio. Probauimus enim facultatem esse concessam pro casibus, in quibus est periculum ex mora, & illam ad omnes extendi. Quòd autem si adesset R. P. Generalis, ita planè vellet, non est argumentum à ratihabitione aut Epikeiâ petitum: sed ex eo quod tunc vellet, probamus in eâ dispositione, quâ circa Priuilegia disposuit, id, si non expressè, tacitè tamen, & modo ad operandum sufficienti iuxta eius beneplacitum voluisse. Quòd si quis velit Epikeiam dicere, erit quæstio de nomine, circa quam non est cur multùm contendere debeamus. Quòd tunc quidem operari iuxta verosimilem coniecturam liceat, sententia est quamplurium Doctorum, ex quibus Iason ita scribit: [Iasonis obseruanda doctrina.] Statuentes præsumuntur statuisse in casu omisso, quando verosimiliter sic statuissent, si fuissent interrogati, & illud habetur proinde acsi ita statuissent. Sic ille circa L. Barbarius, num. 3. D. de officio Prætoris, & num. 4. & 5. idem prosequitur, & probat ex identitate rationis. Et verò cùm rationabiliter statuisse dubitari nequeat, & ita rationem secutos; vbi illa sublucet, dubitari item nequit iuxta eamdem arbitratos. Id quod in legislatoribus Religiosis præcipuè locum habet, quorum dispositiones magis sunt æquitati conformes, vti quæ ad animarum bonum penitus dirigantur.

Circa diuersas in Compendijs Adnotationum formulas vtilis excursio pro earum intelligentia.

QVia verò in Compendijs priuilegiorum Adnotationes non eisdem verborum formulis inueniuntur propositæ, videtur inde posse colligi diuersum earum esse sensum, in quo magnum est momentum constitutum. Et de occurrentibus in Compendio Indico frequentiores expromemus; sic enim ibi: Prouinciales vti poterunt hac facultate, & ij, quibus ipsi eam communicauerint. In hac difficultas esse nulla potest. Hæc facultas sit penes Prouinciales, quam in aliquo casu alicui alteri de Societate communicare poterunt. Sic verbo. Apostatæ. §. 4. In quâ aduertendum, vsum [Circa negatum vsum obseruatio peculiaris.] tantùm esse, quem Prouincialis alteri potest concedere: & cùm vsus tantùm competat, dicitur facultas, & consequenter priuilegium communicari. Ex quo fit, cùm in Adnotationibus prohibetur vsus priuilegij, non esse intelligendum concedi quidem priuilegium, sed vsum moderatum, vt aliqui nimis subtiliter cogitarunt, de quo inferiùs. Hac facultate vti poterunt Prouinciales, & reliqui Superiores de illorum licentia. Ita verb. Benedictio. Vbi dubitari potest, an si superioribus talis facultas concedi à Prouincialibus soleat, intelligenda sit concessa, etiamsi specialis petitio, aut voluntaria concessio non præcesserit. Et videtur affir [Circa Benedictiones peculiaris difficultas.]matiuè respondendum, si præsertim casus vrgeat, juxta dicta num. præced. & etiam 173. & præterea, quia cùm aliquid confertur, id existimandum est conferri, sine quo officium aut munus nequit commodè expediri: juxta L. Penultimam. D. de vsurar. & L. Quicumque. §. Si ei quem. D. Institut. action. vbi Doctores. Et in Cap. Prætereà, de testibus, vbi Aretinus. Si præsertim ita habeat consuetudo, secundùm quam est communiter judicandum: & ad inducendum sufficere vnum actum probant Textus & Doctores, quos adducit Marius Antoninus Lib. 1. variarum. Resol. 103. numer. 4. vt scilicet solitum dici possit, & vt vnus actus non sufficiat, sat certè erunt plures, de quibus non extat circa præsentem casum dubitatio. Si præsertim antecessor in officio talem facultatem habuerit: tunc enim successorem eâ carere, ipsi esset indecorum: & ita non est tale aliquid de superiorum, à quibus hoc pendet, voluntate præsumendum.

Hac vti possunt Prouinciales, & ij, quibus [Circa compositionem formula, & difficultas circa illam.] ipsi eam commiserint. Nullus tamen vtetur in ijs locis, in quibus Episcopi resident, nisi Prouincialis ipse in casu aliquo particulari eâ vtendum judicaret. Eius tamen facultatis vsum ea conditione concedimus, dummodò Nostri nihil vnquam eiusmodi bonorum in proprium aut Societatis vsum conuertere poßint. Sic verb. Compositio, §. 1. Hic etiam negato vsu facultas est intelligenda denegata: vnde actus compositionis non solùm erit illicitus, sed nullus. Videri autem alicui posset oppositum non carere fundamento: nam cùm in sequentibus dicatur vsum facultatis eâ conditione concedi, de qua ibi: hoc circa priorem casum non inuenitur adiectum. Conditionis enim defectus actum reddit nullum, vt communiter Doctores tenent Iuris dispositiones secuti. Cùm ergo ea conditio circa prius omissa fuerit, quia non ita visum est puritati in modo procedendi contrarium, quâ debet ministeria Societatis exerceri; aliter videtur judicandum. Est hoc non inuerosimile, sed quod diximus, præferendum, quia interpretatio dicta conformis est similibus alijs formulis, quas ita est communis vsus Societatis amplexus.

Hac vti possunt omnes Superiores. Sic verb. Dispensatio §. 2. vbi de dispensatione agitur [Concessio vsûs idem quod facultas.] in ieiuniis circa Neophytos Brasiliæ. Ex eâ constat concessionem vsus, & facultatem, seu priuilegium pro eodem vsurpari. Nam in prædicto §. sic dicitur: Qui omnimodam facultatem habeant; & tamen Adnotatio sic habet, vt vidimus. Eodem verb. §. 3. sic: Hæc conceditur omnibus superioribus, & quibus ipsi eam communicauerint. Nemo tamen eâ vtetur, nisi admonito Pœnitente, vt, si coniugi superuiuat, votum seruet. Hîc aliter de vsu pronuntian [Aliquando aliter, & quòd defectus in Instructione actum non reddat nullum. Vbi specialiter de dispensatione in voto.]dum: licèt enim quis Pœnitentem non admoneat, dispensatio stabit: quia Adnotatio tantùm habet vim instructionis. Et quando tales sunt, actuum inualiditatem non inducunt, vt post P. Menachum docet P. Quintana Tomo 2. Tract. 5. singul. 9. numer. 4. Quòd autem instructio tantùm sit, ex eo constat, quia admonitio est quid valde accidentarium ad dispensationem, & cuius potest Pœnitens obliuisci, nec proptereà erit irrita dispensatio. Potest etiam qui dispensat; admonitionem per obliuionem omittere; quo euentu stabit nihilominùs dispensatio. Iudicare item potest Pœnitentem satis esse suæ obligationis conscium, & ita non admonere; vbi & admonitionis defectus nihil obstabit, etiamsi contingat Pœnitentem non ita fuisse suæ conscium obligationis, vti est Confessarius arbitratus.

Eiusdem verb. §. 4. sic habetur: Ad [Circa illud admonitio alia, sed substantialis, ex naturali illius obligatione.]monentur tamen Nostri à summo Pontifice, ne hac facultate vtantur, nisi vbi expedire existimauerint: super quo eorum conscientiæ onerantur. Est illa circa votum Castitatis: & in talibus manifestum est ex omissa formâ actûs nullitatem induci, quia est circa obligationem voti, in quâ nec Pontifex ipse potest sine caussa rationabili dispensare, vt tenent communiter Doctores: & videri specialiter potest P. Thomas Sancius Lib. 4. Operis moralis, Cap. 45. numer. 3. Licèt ergo talis admonitio non [Cur addita à Pontifice.] extaret, obligatio, quæ ex jure naturali prouenit, eadem prorsus instaret, & irritus esset omnino actus dispensationis. Voluit autem sic admonitos Pontifex, vt in rebus huiusmodi, quæ magni momenti sunt, ministros redderet cautiores; ne, dum aliquid se fecisse putauerint, nihil fecerint, & absoluere cupientes, plus ligatos relinquant, qui vt ligati non maneant, nullam sunt congruam nacti rationem.

Hac vti possunt omnes Confessarij, quos Pro [Circa Confessarios Indorum an sit necessaria Episcopalis approbatio.]uinciales nominauerint, seruatis tamen requisitis à Concilio Tridentino, vbi illud publicatum fuerit. Sic verb. eodem, §. 5. vbi de matrimonijs infidelium est sermo: & constat facultatem dispensandi concedi, & tamen vsus tantùm verbis Adnotationis indicatus. Quod autem ad requisita à Concilio Tridentino additum, ea certè conditio à Paulo III. qui prædictum priuilegium concessit, & habetur in Bullâ, quæ incipit, licèt debitum, non est adiecta, neque tunc erat Concilium Tridentinum publicatum: à R. autem P. Generali specialis erga Sedem Apostolicam obseruantiæ gratia videtur apposita: cùm multorum sententia sit ad Confessiones Indorum non esse necessariam in Regularibus approbationem Episcoporum. Pro quo varia Priuilegia adducit Fr. Ioannes Baptista in Animaduersionibus pro Confessarijs Indorum fol. 440. qui num. 20. & 21. id prosequitur, & in fine adducit Venerabilem Mag. Fr. Alfonsum à Veracruce, qui, cùm priùs sententiam dictam non solùm pro Confessarijs Indorum, sed generaliter tenuisset, jam morti proximus, sic ad marginem propriâ manu apposuit: Verùm quia res maximi momenti est, & dato in foro [Mag. à Veracruce.] conscientiæ omnia priuilegia sint confirmata, ablata omni restrictione Concilij Tridentini, quæ ad Confeßionem non solùm forum interius respiciunt, sed etiam exterius: præsentatio Confessorum pro antiquis Christianis fieri debet, sicut Concilium præscribit. Hæc sunt dicta re exactè consideratâ, quamuis aliquando contrarium apparuit. Sic ille, circa Confessiones Indorum nullo scrupulo etiam proximus morti stimulatus.

His obstare videtur Breue Innocentij [Ex Breui Innocentij X. difficultas non leuis, expedita.] X. circa grauem controuersiam inter Patres Societatis Prouinciæ Nouæ- Hispaniæ, & Episcopum Angelopolitanum, in quo sic habetur: Censuit (Congregatio) prædictos Religiosos nequaquam posse in ciuitate & diœcesi Angelopolitanâ personarum sæcularium Confeßiones audire sine approbatione Episcopi Diœcesani. Dici enim potest prædictam declarationem procedere de personis sæcularibus absolutè & generaliter loquendo, non verò de Indis, qui non solent illis terminis designari. Deinde, pro eodem facit Bulla Pij V. cuius virtute talis facultas competit, & est in ordine 34. Tomo 2. Bullarij, in Breui prædicto ita declarari vt locum habere possit in locis, in quibus est defectus Parochorum: ordinariè autem loquendo defectus Parochorum est: licèt enim vt Parochi sufficientes sint solerti dispositione curetur, vix fieri potest vt omnibus sibi commissis adsint, & ij qui adsunt, parùm grati Indis esse solent, vnde difficillimè adduci possunt, vt illis integrè confiteantur. Defectus ergo est aut omnimodus, aut formalis, quidquid de materiali præsentiâ sit. Prætereà, licèt reuerà ita sit à Sacra Congregatione decretum, & auctoritate Sanctissimi confirmatum, id contra vnam est tantùm Prouinciam pronuntiatum: & acta inter alios alicui nocere nequeunt eo non citato, iuxta Auctores, quos adducit Marius Antoninus Lib. 1. variarum. Resolut. 82. num. 9. Præterquàm quòd iuxta aliquos dici potest dispositionem dictam in foro externo procedere; cùm tamen Bulla Pij V. pro solo interno suffragetur: & hoc Religiosos debere esse contentos, vt Indorum saluti meliùs consulatur. Quæ quidem verosimiliter dicta sint, de [Magis genuina explicatio.]cretorio iudicio ijs, ad quos illud pertinet, reseruato. Quamquàm id, quod de seruandis à Concilio requisitis dicitur, non debeat necessariò ad appobationem Episcopalem trahi, sed ad ritus in matrimonij celebratione: quæ explicatio videtur magis genuina.

Verb. Ecclesia, circa erectionem Eccle [Circa consulendum Generalem in erectione Ecclesiarum, &c.]siarum, hospitalium, aut aliorum piorum locorum, si Societatis futura sint, aut eius superintendentiæ subiecta, sic additur: Consulatur priùs Generalis. Vbi omissio consultationis per se loquendo graue peccatum est, quia dispositio circa prædicta ad Generalem spectat, & ita est vsurpatio alienæ iurisdictionis, ex quâ periculum subesse potest, vt si erectis non annuat, illa destruantur, aut sumptus magni erga illa reddantur inutiles. Quia verò periculum esse in morâ potest, pro tali articulo quæ n. 173. & seqq. sunt dicta, succurrent.

Verb. Indulgentia, §. 3. de communibus, cùm quater in anno visitantibus Societatis Ecclesias in [Circa Indulgentiam specialem, cum notanda animaduersione.] Brasiliâ, & Indiâ Orientali concedantur, addit Gregorius XIII. In diebus tamen per Præpositum Generalem designandis. Et concessionem hanc ad Occidentalem Indiam extendendam, sicut & alias similes, constat ex iis, quæ habentur verb. Gratiarum communicatio, §. 1. de quo Nos suprà. Adnotatio autem sic habet: Designentur per Prouincialem. Quod animaduersione dignum occurrit. Cùm enim Pontifex dicat per Generalem designandos, Generalis Prouincialibus id omnino committit. Ex quo apparet illa etiam quæ Generalium sunt dispositioni commissa, aliis eum posse committere: quia scilicet in eo non eligitur eius industria, vt communiter Doctores tradunt, sed modus gubernationis Societati proprius attenditur, vt ab eo, quæ opportuna visa fuerint, attentâ dispositione, descendant.

Verb. Matrimonium, §. vnico, sic addi [Circa dispensationem in matrimonijs conuersorum.]tum: Hac vti possunt Superiores, & ij, quibus ipsi eam communicauerint: vt scilicet conuersi ad fidem matrimonium inire possint, etiamsi coniuges infideles habeant, quæ moneri nequeant, aut monitæ suam voluntatem opportunè declarare. Quinam autem Superiorum nomine comprehenduntur, ex Compendij Præfatione constat, de quo & jam diximus. Videtur autem communicatio minimè necessaria, quia immediatè fit concessio Presbyteris Societatis, vt ex tenore constat, cùm dicitur: In Angolâ, Æthiopâ, Brasiliâ, & alijs Indicis regionibus, possunt eorumdem locorum Ordinarij, Parochi, & Presbyteri nostræ Societatis ad Confessiones audiendas ab eiusdem Societatis Superioribus approbati, & ad dictas regiones pro tempore mißi, vel in illis admißi, dispensare cum quibuscumque vtriusque sexus fidelibus, &c. Solùm ergo requiritur approbatio Superiorum Societatis ad Confessiones audiendas, vt facultas præfata conueniat: communicatio ergo solâ approbatione fit, & ita Adnotatio intelligenda.

Et istæ quidem sunt formulæ omnes in [Concluditur negato vsu facultatem negatam.] Compendio repertæ: illa enim, per quam concessio sit Prouincialibus, vel vsus permittitur, & ijs, quibus ipsi communicauerint, sæpiùs occurrit. Cùm autem, vt vidimus, pro eodem sumatur vsum concedi, seu facultatem, fit ex eo actum esse nullum, etiam cùm vsus prohibetur: vnde discrimen illud de vsu negato, sed non facultate, omnino est Generalium menti difformis. Neque in Societatis sincero procedendi modo huiusmodi sunt subtilitates probandæ; licèt verùm sit occasiones illarum conuenienter resecandas. Vnde cùm nescio quis obligationem eorum Decretorum Congregationum generalium nullam esse contenderet, ex quibus Canones formati non sunt, proptereà quòd in Præfatione dicantur Canones ad praxim pertinere, Præfatio illa jussu R. P. Mutij expuncta est, ne aliis, adeò absurdæ interpretationis ansam exhiberet. Sed occurrit hoc loco

Dubium speciale, & opportunum.

EX eo scilicet quòd priuilegia aliqua in [Priuilegia in Bullis contenta, & non in Compendio quomodo limitanda.] Compendio Indico non extent, quæ tamen in citatis Bullis Pauli, Vrbani, & Innocentij continentur. Circa illa autem nullæ extant Adnotationes, sed à RR. PP. Generalibus sine vlla sunt limitatione transmissæ. Licebitnè ergo illarum absolutus vsus, vel Prouinciales illum poterunt moderari, aut limitationes circa similia in Compendio positæ, pro illis debent applicari?

Respondeo primò, si priuilegia sint omnino [Responsio 1. de similibus similes limitationes admittens, cùm innouantur.] eadem, quæ ab aliis fuerant Pontificibus, sed cum temporis limitatione, concessa, eas circa illa obseruandas limitationes, quæ in Compendio habentur. Ideò namque priuilegia dicta in Compendio apposita, etiamsi temporis lapsu finita, quia spes innouationis inerat, & ita Adnotationes sunt adhibitæ circa vsum aliquando futurum.

Respondeo secundò, si priuilegia non [Respons. 2. id negans quando sunt diuersa.] sint eadem, etiamsi aliquomodo similia, vsus absolutè licet, quia restrictio odiosa est, & ita de simili ad simile non est facienda protensio. Vnde neque in Compendio ipso similes Adnotationes extant circa similia, vt patet ex Verb. Dispensatio, §. 1. & 2. vbi circa ieiunia dispensationis facultas sine limitatione conceditur, quæ statim circa eadem adhibetur. Item. Verb. Altare, §. 2. nulla est Adnotatio extra Textum, & in eo dicitur Altaria priuilegiata per Superiores locorum designanda. Adhibetur autem verb. Indulgentia, circa communes in casu simili, de quo num. 182. vbi Prouincialibus committitur Ecclesiarum designatio. Prætereà, verb. Matrimonium, ea conceditur Superioribus omnibus facultas, de quâ num. 183. in re scilicet adeò graui: cùm tamen circa alias in matrimonio dispensationes non ita disponatur, vt videri potest verb. Dispensatio, §. 6. & 7.

Respondeo tertiò, Prouinciales posse [Respons. 3. à Prouincialibus posse limitari.] vsum priuilegiorum huiusmodi limitare. Id constat ex Compendij communis Præfatione, de quo dictum n. 164. concedendo inquam eorum vsum cum limitatione, quæ fuerit visa conueniens. Et mens quidem RR. PP. Generalium talis videtur in transmissione Bullarum: neque enim pro illis minor est cautio necessaria, quàm pro alijs, de quibus in Compendio agitur, aut de viuæ vocis oraculis. Et ita habet praxis. Non solùm ergo ad Prouinciales pertinet priuilegiorum aliàs concessorum limitatio, sed communicatio etiam cum limitatione. Non est autem hoc [Oppositum non inuerosimile.] adeò certum, vt oppositum verisimilitudine sit prorsus destitutum: nam licet Prouinciales possint limitare priuilegia, concessâ à Superiori potestate propter inconueniens in vsu deprehensum; non tamen possunt pro arbitrio, vt est planum: hoc ergo tantùm est quod illis in Præfatione conceditur, non verò vt possint priuilegia cum limitatione concedere, aut negare penitus vsum à Generali concessum, vt videtur in iis, quæ apud citatas Bullas extant, quibus aliæ aliorum Pontificum pro temporum cursu succedunt. Quod autem de mente Generalium dicitur, erunt qui negant, quia si voluissent, expressissent, ex notissimo Textu in Cap. Ad audientiam, de deci [Sed priori standum resolutioni.]mis. Nihilominùs resolutio nostra penitus sustinenda, & oppositum in praxi potest facilè præcaueri, si Prouincialis, cùm Confessarios approbat, vsum priuilegiorum prohibeat: ad hoc enim non est necessarium inconuenientia deprehendi, quia id in Præfatione non dicitur, sed cùm expedire iudicauerint. Licet ergo à Pontifice concessa sint, talis limitatio vim habebit; vnde aduersæ positioni nullum relinquitur fundamentum.

Dubium aliud circa praxim vtilißimum.

EX Formulis adductis emergit, in qui [Superiores finito officio an habeant vsum facultatum.]bus vidimus Prouincialibus, & Rectoribus, ac Superioribus aliis varia priuilegia concedi, siue facultatem ad vsum vel vsum simpliciter: quod parum aut nihil refert ad præsens institutum. An scilicet concessio prædicta talis sit, vt etiam finito officio, facultatibus prædictis vti possint, siue concessæ à R. P. Generali fuerint, quales multæ in Compendiis reperiuntur, siue ab aliis, qui ad id habuerint facultatem, vt in eisdem Compendiis occurrit, dum dicitur concedi Superioribus, & iis, quibus illi communicauerint, nam & Prouinciales concedere illas Superioribus localibus solent, attentâ eorum dignitate.

Circa quod vti certissimum statuendum est ea, [De ijs, quæ officio hærent, certa decisio.] quæ ita ad officium spectant, vt exercitium illius quâ tale est concernant, finito illo finiri. Sic enim tenent Doctores omnes. Vnde facultas, quæ concessa est Prouincialibus, & durare est verosimile, vt in fine visitationis possint Indulgentiam plenariam concedere, in illis officio perfunctis non remanet, quia visitationi annexa est, & sic de aliis. Sub expreßis nominibus locorum, & non personarum, commißio emanauit. Cap. Quoniam Abbas, de officio Delegati. Vbi Scribentes.

Si verò priuilegia talia sint, quæ offi [Circa alia posse sibi ea concedere.]cio non hæreant, sed aliis communia esse possint, contingere potest vt Superiores illa sibi ipsis communicauerint: quod quidem facere posse docent non contemnendi Scriptores, licet sint qui negent apud Dianam Parte 10. Tract. 14. Resolut. 25. & 64. & Parte 11. Tract. 8. Resolut. 54. & in primis id colligitur ex quampluribus, quos adducit & sequitur P. Thomas Sancius Lib. 8. de Matrimonio Disput. 3. num 7. & in Opere morali Lib. 4. Cap. 37. num. 45. & P. Palaus Tomo 1. Tract. 3. Disput. 6. Puncto 7. §. 1. num. 2. asserentes Prælatos Regulares posse directè secum di [Sicut & dispensare secum.]spensare in omnibus, in quibus cum aliis possunt. Et rationem eam inter alias afferunt, quòd non debent esse peioris conditionis quàm alij, quibus possunt dispensationis beneficia etiam eorum officio finito, duratura concedere: quæ in casu nostro pariter militat: cùm enim priuilegia dicto modo concedere aliis possint, & sibi pariter poterunt, ne pejori sint conditione futuri, & finito officio alios videre suo beneficio gaudentes, se autem illius penuriâ laborantes. Quòd autem priuilegij concessio actus Superioris sit, & nemo id habeat respectu suiipsius, in dispensatione eamdem difficultatem habet, quia dispensatio etiam est actus superioris potestatis: quod ergo in ea pro solutione dicitur, priuilegij concessioni pariter applicandum. Et omnes quidem difficultati debent respondere, quandoquidem omnes fatentur posse Superiores dispensare secum saltem indirectè: quod & de concessione Indulgentiarum, communiter etiam Doctores tradunt, paucis reclamantibus, de quo idem P. Sancius suprà Disput. 3. num. 2. qui num. 6. benè expendit in dispensatione indirectâ eamdem difficultatem subesse. Est ergo simul & Superior & inferior sub diuersis respectibus: Superior quidem quatenus conferendi facultatem habet: inferior, quatenus communem cum aliis conditionem sortitur, quibus conferri gratia potest, & similem necessitatem patiens, aut vtilitatem similem experturus. Colligitur etiam clarè ex P. Thoma Sancio Disput. 3. citata num. 6. & 11. vbi ait Cap. Finale, de Institut. vbi deciditur [Cap Finale de Institutione, quomodo non obstet.] eum, qui conferre potest Beneficium, non posse se ipsum instituere, ad solum casum ibi decisum arctari, ex quo sequitur pro aliis licere, vbi de jurisdictione voluntariâ agitur. Licet autem ratio illius Textus videatur generalis, dum sic dicitur: Cùm inter dantem & accipientem debeat esse distinctio personalis: illam ad eum casum etiam limitandam ostendit, ex doctrina Abbatis, & aliorum. Idem tenet P. Palaus suprà, & in specialibus terminis recentiores Docti, qui ad comprobationem adducunt multorum Doctorum sententiam affirmantium, eum, qui à testatore relinquitur certa pecuniæ summa distribuenda pauperibus, sibi ipsi posse partem applicare, quam posset alteri, si in eo requisitæ concurrant qualitates. Ratio autem præcipua jam est insinuata: quia hoc nullibi inuenitur prohibitum, & ex potestate secum directè dispensandi, vt jam diximus, videtur manifestè deduci.

Plus difficultatis est, si Superior sibi [Si ea sibi non concesserunt, etiam esse probabile illis frui.] ipsi Priuilegia non communicauit; in quo euentu finito officio, posse etiam illis frui tamquam valde probabile proponit P. Ioannes Perez Menacho Disput. 4. de Priuilegiis, Dub. 30. quia cùm à R. P. Generali cum potestate conferendi aliis communicantur, non sunt tantùm realia sed personalia: neque enim tantùm intuitu muneris, sed personæ etiam tribuuntur: siquidem deterioris conditionis eum non vult futurum quàm sint alij, quibus gratias sibi concessas permanenter impartiuit. Et quidem cùm personæ adeò dignæ sint, & concessio fauorabilis, juxta communem juris regulam debet ampliari. L. Beneficium. D. de Constitut. Princip. & Cap. Olim, de verborum significat. Quod roboratur ex Parochis, qui [Ex Parochis finito officio id roboratur.] eo ipso quòd tales sint, possunt generaliter Confessiones audire, vt non requirant vlteriorem approbationem, juxta dispositionem Concilij Tridentini Seßione 23. Cap. 15. & hoc quidem etiam finitio officio, illis competere quamplures Doctores tenent, dum generaliter statuunt approbatum simpliciter ab Episcopo sine restrictione ad loca & tempora, aut personas, posse vbique gentium tali approbatione gaudere, vt videri potest apud Bassæum Verb. Confessarius 3. numer. 11. quia cùm sit authentica sententia de idoneitate, vbique ei suffragatur, nam & vbique talis debet reputari. Parochus autem ita approbatus est: immò ampliori approbatione: cùm non solùm idoneus ad audiendas Confessiones simpliciter judicetur, sed etiam ad munus Pastorale, & frequentiorem Sacramenti Pœnitentiæ administrationem ex justitiæ obligatione. Citat etiam adductus Pater Theologos alios suppresso nomine in Additionibus 3. p. q. 8. artic. 5. vno tantùm P. Martinez nominato. Licet ergo contrarium teneant communiter Doctores, vt videri potest apud P. Fagundez Lib. 7. in Secundum Ecclesiæ Præceptum Cap. 2. num 38. Martinon Tom. 2. in 3. p. Disputat. 73. num. 33. & Bassæum suprà num. 10. Quia tamen probabile illud est, ad probabilitatem positionis, de quâ loquimur, non incongruè potest applicari.

Neque prædictis obstare debet id, [Ex ordinatione, iuxta quam dispensandi facultas cum Superioribus conceditur, obiectio.] quod habetur in Ordinatione pro Prouincialibus Cap. 1. Ordinationum num. 22. vbi ita dicitur: Confessarij Superiorum, absente Prouinciali, dispensare cum illis possunt in cibis vetitis, horis Canonicis, irregularitate, & similibus, eodem planè modo, quo Superiores cum suis subditis. Eademque erga Prouinciales sacultas eius Consessario conceditur. Claudius. Quæ ordinatio cùm adeò generalis sit, & pro lege communi proposita, non est opus ad Epistolam R. P. Generalis, & testimonium P. Granadi recurrere, vt est apud P. Quintanam Tomo. 1. Tract. 3. Singulari 24. num. 4. vbi concludit quòd Socius Prouincialis, qui est eius ordinarius Confessarius dispenset in prædictis cum ipso, haberi inter Ordinationes à Septima Congregatione approbatas: quasi non etiam quod ad Superiores locales pertinet, ibidem habeatur. Ad quod dicen [Fit illi satis.]dum à R. P. Generali assignari modum securum ad habendam dispensationem, sed non vnicum: neque enim eius intentionis fuit tot Doctorum grauissimorum sententias à praxi Societatis ablegare.

Iuxta dicta ergo poteruntij, qui Su [Circa aliquorum priuilegiorum vsum notantur nonnulla.]perioratu perfuncti sunt, sacras vestes, altaris lintea, & Corporalia benedicere. Quod quidem, dum iter faciunt, erit quandoque conueniens, immò & decoro ipsorum necessarium. Cùm enim videant Indorum Parochi aliorum Ordinum Religiosos, immò & hesternos Sacerdotes, juuenes, & inexpertos, benedictiones istas priuilegij interuentu passim impertire; mirari profectò poterunt viros in Societate grauissimos, & sæpiùs Prælatos, impotentiam ad hujusmodi functiones allegare. Quod quidem ipsis non potest non indecorum accidere, quidquid circa impotentiam dictam excusationis pergant adhibere. Et similiter est in nonnullis aliis discurrendum. Nec tamen ex hoc deducere [Non remanere facultatem absoluendi à reseruatis.] quisquam debet, in eo, qui Superior fuit, remanere facultatem absoluendi à reseruatis, quia talis facultas in Superioribus non habetur per priuilegium, sed ratione officij. Quemadmodum neque facultas remanet ad dandum & accipiendum, quam ipse forsan aliquibus cum aliqua generalitate concessit: quia & hæc ratione officij conuenit, & sic aliæ. Nec dici potest ex [Satis fit instantiæ.] eo fieri vt pejoris maneat conditionis, cùm ea non possit, quæ possunt alij, quibus est ipse facultatem dilargitus: ex quo Nos superiùs pro permanentiâ priuilegiorum arguebamus. Nam concessiones dictæ aduentu noui Superioris cessant, ipso eas reuocante, juxta morem Societatis: de quo P. Quintanad. suprà Singulari 21. num. 5. Quòd si concedat iterùm, non erit certè illas iis, qui eas concesserant, negaturus. Quod quidem circa priuilegia non ita accidit, quia illa non à Superioribus localibus generaliter communicari solent, sed à Generali, vel Prouinciali, vnde non est ita facilis conditionis æqualitas. Et quia etiamsi inæqualitas aliqua sequatur, ea est officij naturam consequens, cùm Superiori proprium, sit facultates concedere & licentias: de priuilegiis autem diuersa est ratio, quia illa iuxta qualitates personarum conferri æquissimum est, dignitate illarum attentâ, ex meritis sapientiæ & probitatis. Nec de his plura, vt ad specialia priuilegia gradum faciamus.

DE PRIVILEGIIS INDORVM CIRCA SACRAMENTA. CAPVT VIII.

De Priuilegiis circa Baptismum.

NOnnulla circa illum discutienda succurrunt, & pro ipsis occurrit

DIFFICVLTAS PRIMA.

An quæuis neceßitas in Indis pro Baptismi receptione sine solemnitate sufficiat.

CIrca hoc extat Pij V. Gregorij XIII. [Priuilegia circa Baptismum.] & Vrbani VIII. concessio, de qua in Compendio. Verb. Baptismus. Et in Bulla Vrbani, quæ incipit, Cùm sicut accepimus. Quia verò temporalis fuit, si priuilegio est opus, ad aliud recurrendum. Et P. Quintanad. Tomo 2. Tract. 6. Singulari 11. Verb. Baptismus. adducit Bullam Leonis X. à se relatam Singulari 3. num. 7. vbi relatio illius nulla. Adducit item Bullam Innocentij Quarti, quæ est non vigesima illius apud Emmanuelem, vt ipse ait, sed 19. in qua sic loquitur: Præsentium vobis auctoritate concedimus, vt [Innocentius IV. quod concedit ad insontes extendendum.] in terris, quæ adhuc Sedis Apostolicæ magisterio non intendunt, proponere verbum Dei &c. Et ipsos, seu etiam alios conuerti ad vnitatem fidei cupientes, recipere, baptizare, & aggregare Ecclesiæ filiis valeatis. &c. Sic ille Prædicatoribus infidelium, hæreticorum, & schismaticorum. Vbi tamen dubium circa infantes occurrit, quia concessio dicta de solis videtur adultis procedere. Sed cùm fauorabile priuilegium sit, ad illos est etiam extendendum, si quidquam speciale in hac parte concedit: illi enim etiam dici possunt advnitatem fidei Christianæ conuerti, cùm ex diaboli seruitute, & diuisione ab Ecclesiæ vnitate, in qua sunt ratione communis talium gentium status, ad vnitatem Christianæ fidei, quam habitualiter recipiunt, conuertuntur. Pro quo facit doctrina Emmanuelis Roderici Tomo 1. qq. regul. q. 31 art. 3. de Indiis [Emmanuelis accommodata doctrina.] loquentis: quòd licet in particulari nouiter conuersi dicantur, qui iam adulti sunt baptizati: nihilominus in generabili considerantibus illam noui huius Orbis Ecclesiam in Deo adunatam, omnes & singuli illarum partium nouiter conuersi apparebunt: quod fideli ministrorum Euangelicorum apud eos laborantium testimonio comprobatur: Hæc ille aliàs; & eidem concinens Miranda in Manuali Tomo 1. quæst. 43. artic. 2. §. Præter de quo & posteà: sed, vt dixi, caussæ potest præsenti accommodari. Videtur autem in prædicta concessione nihil haberi speciale ad intentum, quia tantùm conceditur id, quod est ad conuersionem necessarium, & illius præcipuum fundamentum: baptizari inquam, conuerti cupientes: circa modum autem nihil dicitur, vnde [Quid Innocentius concedat..] recepto Ecclesiæ mori videtur relinqui. Nihilominùs rectè potest concessio dicta, cùm adeò fauorabilis sit, & priuilegij aliquid contineat, ad omnem modum extendi, qui ad conuersionem conuenientior fuerit iudicatus: vnde & ad Baptismi collationem sine solemnitate, si id visum fuerit expedire.

Adducitur etiam pro eodem Bulla A [Bulla Adriani VI. quod concedat.]driani Sexti Ann. 1522. quæ dicitur Omnimoda, in quâ ad petitionem Caroli V. Imperatoris, & Hispaniarum Regis, concessit vt Prælati Ordinum Mendicantium, & alij, quibus ipsi de Fratribus suis in Indiis commorantibus, duxerint committendum, tam quoad Fratres suos, & alios cuiuscumque Ordinis, qui fuerint ad conuersionis opus deputati, ac super Indos ad fidem Christi conuersos, quàm etiam ad alios Christicolas ad dictum opus eosdem comitantes, omnimodam auctoritatem Apostolicam, tantam, quantam ipsi, & per eos deputati de Fratribus suis, iudicauerint opportunam & expedientem pro conuersione Indorum, & manutentione, ac profectu illorum in fide Catholica, & obedientia Romanæ Ecclesiæ. Quod priuilegium quoad forum conscientiæ non esse reuocatum affirmat Emmanuel Rodericus suprà. quæst. 20. art. 9. in fine. Et quoad vtrumque forum vim suam retinere asserit Fr. Ioannes Baptista in Animaduersionibus pro Confessariis Indorum fol. 125. pag. 1. de quo aliàs, Iuxta illud ergo licebit baptizare Indos Religiosis priuilegiatis, prout opportunum iudicauerint. Sed difficultas proposita locum adhuc obtinet, an scilicet quæuis necessitas debeat sufficiens iudicari. Refertur item Vrbani Octaui concessio: sed illa etsi iterata fuerit Pauli V. gratia, iam ante annos aliquot expirauit, vt recognoscit generaliter de illius Pontificis concessionibus ipse Pater Quintana. Singulari 3. licet Singulari 2. num. 4. vbi tenorem concessionis adducit, nullam temporis limitationem adhibeat, scribentium incuriâ. Sunt etiam priuilegia Pauli Tertij, & Pij V. de quibus dictus Fr. Emma [Priuilegia alia.]nuel Artic. 3. citato, vt in omnibus Monasteriis Ordinum, vel extra illa, in locis ipsarum partium ipsis deputatis, poßint Religiosi baptizare. Vbi de gradu necessitatis nihil, vt solemnitas possit prætermitti. Pro quo

Dico Primò. Quælibet necessitas, quæ [Assertio 1. Quamlibet rationabilem necessitatem sufficere.] verosimiliter videatur vrgere, sufficiens est vt Indi possint sine solemnitate baptizari. Id constat ex adductis priuilegiis; cùm enim facultatem in ordine ad hoc concedant absolutè loquendo ita, debet profectò intelligi, vt numer. 193. dicebamus. Et priuilegio illo Innocentij Quarti non fruuntur Religiosi, Sed quicumque alij conuersioni Indorum deputati, quales sunt Indorum Parochi, & ad titulum Indorum etiam ordinati, quamuis Parochi non sint.

Dico secundò. Etiam sine priuilegio [Assertio 2. Id sine priuilegio licere.] aliquo baptizari Indi sine solemnitate possint, necessitate qualibet occurrente, quæ talis in aliis non sufficiens haberetur. Probatur. Quia minùs aliquid pro ipsis exigitur, iuxta dicta, & prætereà periculum esse potest, si baptismus pro infantibus differatur, ob socordiam matrum eos suffocantium inter dormiendum, aut verentium, si semel repulsæ, eos iterùm ministris sacris præsentare, etiamsi morbo videant laborantes, de cuius vi ferre iudicium nequeunt: vel si morientes videant, iam fortè Baptismi opportunitas, ob Ministri defectum, auolauit. Quia verò etiam respectu adultorum tale aliquid potest accidere, circa illos similiter est philosophandum. Pro quo faciunt quæ habet P. Quintanad. Tomo. 1. Tract. 1. Singulari 20. num. 3. Quod ergo Pontifices in concessionibus pro Societate adductis dicunt, posse scilicet Nostros extra Ecclesias, & sine consue [Pontificum mens.]tis cæremoniis, quando ipsi iudicabunt ad maius Dei obsequium fore: quoad hæc non habet rationem temporalis concessionis; quando scilicet necessitas exigit, talis prudenter iudicata, sed absolulutæ declarationis, quæ quidem eatenus tantùm esse temporalis potest, quatenus statim additur: Propter paucitatem operariorum, & incommoditates, quæ se offerunt: hæc enim ad necessitatem non videntur pertinere. Quamquàm & rationes illæ tales sint, vt sufficere etiam ad prædictum effectum possint. Quis enim dubitet propter paucitatem operariorum, & incommoditates occurrentes, posse Baptismum sine ordinariis solemnitatibus ministrari? Solemnitates enim accidentia quædam sunt, sine quibus stare tota substantia & Baptismi effectus possunt: vnde propter eas non debet periculo amissionis exponi: quod sanè contingeret, si paucitate operariorum existente, circa cæremonias nimis occuparentur: tunc enim non posset omnibus satisfieri, & ita substantia propter accidentia relicta, in maximum plurium damnum redundaret. Quod item accideret si incommoditatibus se offerentibus, circa cæremonias esset insistendum, defatigatio enim operarios breui consumeret, vel ad animarum salutem vix relinqueret efficaces. Vnde existimare quis posset concessionem dictam ob sedandos aliquorum scrupulos à Sede Apostolicâ prodiisse: nisi huic cogitationi obstaret fuisse illam temporalem, & breuioris [Concessio quomodo temporalis.] æui quàm aliæ: ad decennium enim à Pio V. & Gregorio XIII. solùm facta reperitur: licet ab Vrbano decennium fuerit duplicatum: quæ enim tales sunt, videntur futuræ perpetuæ. Nihilominùs vt temporalis esset, rationem aliquam potuerunt habere Pontifices, vt scilicet cura petendi illam, in ministerio tanto operarios redderet attentiores. Verùm Pontifices alij circa hoc liberaliores, Operariorum labores hac voluerunt indulgentiâ munerari, & Indorum saluti abundantiùs subuenire. Omnes tamen piè, sanctè, & prudenter, in suis sensibus abundarunt.

DIFFICVLTAS II.

An alij præter Parochos sine eorum licentiâ possint Indos solemniter baptizare.

AFfirmant Emmanuel Rodericus Tomo [Posse Religiosos solemniter baptizare sine licentia Parochorum, qui, & qualiter probent.] 1. qq. regular. q. 31. art. 3. Fr. Ioannes Baptista in Animaduersionibus pro Indorum Confessarijs, fol. 199. pag. 2. num. 40. P. Quintanad. Tomo 2. Tractat. 6. singulari 11. ob priuilegia Pauli III. à Pio V. confirmata, de quo num. 194. Addit Fr. Emmanuel, quem Fr. Ioannes Baptista ferè semper ad verbum referre, & transcribere solitus, & sequitur etiam Miranda suprà, & art. 5. §. Secundo dico, quòd Fratres solùm debent baptizare in Ecclesiis Monasteriorum sui Ordinis, in quibus habitant, etiam in ciuitatibus seu oppidis Hispanorum, vt fit Mexici, & in locis, quæ habent de visita, vt vocant. Nam indecens esset quod Sacramentum, quod tantas cæremonias & solemnitates publicas petit, administraretur in alienâ Parochiâ sine licentiâ proprij Parochi, quia sic confunderetur Ecclesiasticus ordo contra Sacros Canones Cap. Perennis 11. q. 1. Quòd si Papa particulariter non exprimit in concessione, nullo modo debere intelligi, vel deduci ex concessione generali, vt est concessio Pauli III. numquam enim Papa in generali concessione visus est alicui præiudicare. Et addit non esse dubium quòd in Ecclesiis Fratrum supradictis possit fieri Baptismus; aliàs concessio Pauli III. suum effectum non consequeretur. In quibus etiam baptizare possunt Indos aliorum populorum, siue Clericorum, siue alterius Ordinis: quia sic factum fuit à principio in his Prouinciis, vt constat ex testimonio virorum grauium, qui ex illis partibus in Europam remearunt. Hæc omnia dictus Fr. Emmanuel. Quibus non obstantibus

Dico primò. Vbi Parochi sunt, quo [Assertio 1. id negans, vbi sunt proprij Parochi.]rum curæ Indorum populi sunt commissi, nequeunt Religiosi sine speciali eorum licentia, aut eorum, qui concedere illam iure possunt, Batismum solemni ritu conferre. Sic P. Suarez Tomo 4. de Religione, Tractat. 10 Lib. 9. Cap. 4. num. 6. P. Escobar de Mendoza Tomo 2. Problematum moralium, Lib. 11. n. 388. & alij. Id probo; quia sine priuilegio id facere graue peccatum est, quandoquidem vsurpati est Pastoralis officij in re admodùm graui: vnde etiam à proprio Parocho nequit Baptismus sine solemnitate conferri extra casum necessitatis, vt cum Dominico Soto, & communi Doctorum fatetur Emmanuel suprà, & Miranda de Indiis loquens Art. 3. §. Extra casum: pro quo & videri potest P. Suarez Tomo 3. in 3. p. Disp. 31. Sect. 5. §. Tertium Caput, qui vt certum id proponit. Atqui vt sic fieri debeat, priuilegium non extat: ergo nequit absolutè fieri. Maior iam constat, & Minor ostenditur: Quia priuilegia, quæ suffragari poterant, ea sunt, de quibus dictum num. 193. & 194. illa autem non suffragantur, quia circa casum, de quo loquimur, non disponunt. Ostendatur enim vbinam concedant Pontifices, quòd Parochis populorum extantibus, Religiosi queant eorum Parochianos solemniter baptizare. Nullibi certè hoc reperietur, sed generales quædam concessiones, quæ cum præiudicio tertij intelligendæ non sunt, iuxta doctrinam communiter receptam, & ex quâ arguit citatus Emmanuel ad probandum Religiosos non posse in alienâ Ecclesiâ solemniter baptizare, vt vidimus num. præced. & ille quidem concessioni Pauli III. à Pio V. confirmatæ præsertim inni [Verba priuilegij Pij V.]titur, propter verba illa: Vt in omnibus Monasterijs Ordinum, vel extra illa, in locis ipsarum partium ipsis deputatis poßint Religiosi baptizare. Sed certè non vrgent, quia ibi de Parochis est sermo: ad instantiam enim Philippi II. dictus Pontifex concessit vt in partibus Indiarum parochorum possent officium exercere: & talis quidem cura in Monasteriis sustineri potest, si sic Patrono arrideat, aut in locis aliis, vt communiter accidit, dum Indorum populis Religiosi Parochi deputantur. Non ergo ex dicta positione potest elici idem esse de non Parochis accipiendum. Vnde Bullam dictam quatenus non videtur id reuocare, quod ante huiusmodi deputationem ad Parochialem curam in vsu erat, tantùm habere locum in locis vbi est defectus Parochorum, declarauit Innocentius X. in Breui circa controuersias cum Episcopo Angelopolitano, de [Breue Innocentij X. vt conferat ad intentum.] quo numer. 181. & licet, vt ibidem diximus, Breue illud non videatur generalem decisionem continere, sed quæ tantùm controuersiæ partes attingat, quod nec scimus hucusque fuisse executioni mandatum, nam supplicatum de eo, & Audientia Mexicana circa hoc est interpellata. Nihilominùs circa casum præsentem multùm videtur habere momenti, quia decisio generalis est, & cum Regularibus absolutè loquitur. Et vt circa alia sustineri responsio illa possit, non tamen circa Baptismi solemnitatem, quia necessaria non est talis facultas ad fidei propagationem, vbi Parochi designati sunt; sicut esse potest pro Baptismo non solemni, ob rationes adductas numer. 196. & pro Sacramento Pœnitentiæ. Quod autem citato numer. 181. dicebatur circa Parochorum defectum, semper scilicet illum occurrere, in caussâ præsenti non habet locum: nam ad baptizandum solemniter talis defectus non est, neque Indi suos Parochos ea in functione deuitant. Id autem quod diximus certius est, si de baptismo eorum agatur, qui ex parentibus fidelibus nati sunt: circa adultos autem nouiter conuersos probabilis est opposita assertio, quia illi Parochis non sunt subiecti, & ita eisdem, dum baptizantur, nullum præiudicium generatur. Et hoc sibi esse valde probabile affirmat P. Suarez Cap. 4. citato, num. 7. licèt contrarium vti securius amplectendum dicat num. 8. quando scilicet tales conuersi intra diœcesim aliquam degunt, eo enim ipso ad curam Pastorum pertinent pro eadem positorum. Et P. Suarium sequitur P. Escobar suprà, num. 389. sicut & P. Palaum Parte 4. Tractat. 19. P. 9. num. 3.

Dico secundò. Si consuetudo alicubi [Assertio 2. consuetudinem circa hoc vti priuilegium generaliter extendi.] legitimè præscripta inueniatur, vt Religiosi fontem habeant baptismalem, cùm tamen Parochi non sint, vt de Mexicana Prouincia affirmare vidimus Fr. Ioannem Baptistam num. 197. posset quidem illud alibi practicari, iuxta dicta n. 116. ibi enim varia Pontificum priuilegia occurrent, pro amplissimâ eorum communicatione. Habet autem prædicta consuetudo rationem priuilegij specialis, quatenus vel scientiam & patientiam legislatoris importat, vel etiamsi eam ignoret, eidem per dispositionem Iuris statuentis requisita consuetudinis, illi vim tribuit: vnde videtur habere rationem specialis concessionis: quia con [Fauorabilem rationem priuilegij habere.]suetudo in fauorabilibus nomine priuilegij venit, vt ait P. Suarez Lib. 8. de Legibus, Cap. 7. num. 7. & 10. & alij, quos adducit P. Quintanad. Tractat. 5. singular. 4. num. 8. Quod quidem est juxta communem sententiam, quam cum multis tenet idem P. Suarez Lib. 7. de Legibus, Cap. 13. num. 7. Vnde perinde est acsi id, quod consuetudine habetur, [Quis consensus legistatoris ad consuetudinem sit satis.] legislator expressè concessisset. Et Doctores hanc sententiam tenentes, de consuetudine loquuntur circa ea, quæ jus Canonicum concernunt, vnde & de Pontifice, illius auctore. Cap. vlt. de Consuetudine: vbi duæ tantùm conditiones ad consuetudinem Ecclesiasticam requiruntur, quòd scilicet sit rationabilis, & legitimè præscripta. Eo ergo ipso quòd Pontifex sic statuit, circa consuetudines omnes duabus illis qualitatibus præditas, censetur præbere consensum. Pro quo & sunt quamplures alij, quos adducit Diana Parte 6. Tractat. 5. Resolut. 13. & videndi P. Thomas Sancius Lib. 7. de Matrimonio, Disput. 4. num. 11. & P. Palaus Tomo 1. Tractat. 3. Disputat. 3. Puncto 2. §. 4. numer. 3. Quod quidem videtur specialem vim habere, cùm consuetudo priuilegio innititur, quod sic ipsa interpretatur consuetudo. Tunc enim non tam consuetudo, quàm priuilegium ipsum videtur præualere, quod sic esse intelligendum consuetudo firmauit, quæ optima est legum interpres. Cap. Cùm dilectus, de consuetudine. Vnde Doctores quatuor modos in [Quatuor modi interpretationis priuilegiorum ex quibus præcipuus consuetudo.]terpretationis priuilegiorum esse dicunt, scilicet ab ipso priuilegiante, per sententiam judicis, doctrinaliter per Doctorum Consilia, & per consuetudinem. Et hanc maximè debere attendi, etiam cùm agitur de iure tertij, obseruat Syluester Verb. Priuilegium, num. 3. & pro eo adducit Cap. Cùm dilectio, de Consanguinit. Vbi tamen de in [Cap. Cùm dilectio,]terpretatione priuilegij non est sermo, sed legis consanguinitatis gradus, quibus matrimonium impeditur statuentis, circa quos Pontifex ait receptæ esse consuetudini deferendum. Argui ergo ex eo pro priuilegio licet, quatenus est priuata [de consanguinit. vt conferat ad intentum.] lex, & ita more legis interpretationem habiturum. Quod quidem licet probabile sit, non tamen videtur ad praxim adducendum, quia neque necessarium est pro conuersione Indorum promouenda, & litibus occasionem præstat inter Religiosos ac Prælatos sæculares, quas oportet penitus amputari. Et quidem in Peruuio, & adiacentibus Prouincijs talis consuetudo non extat, neque permittuntur Religiosi fontem Baptismalem habere, etiam pro mancipiorum filijs, & adscriptitijs seruis, vulgò Ianaconas, & quod in nonnullis partibus circa hoc fuerat introductum, Prælatis & Patrono agentibus, est prorsus abrogatum. Pro quo & est Decretum Concilij Ter [Concilij Limensis Decretum.]tij Limensis Actor. 2. Cap. 12. vbi sic habetur: Regularibus, præterquàm in Indorum oppidis, vbi Parochorum munus exercent, Baptisteria habere, aut præter neceßitatem baptizare, aut matrimonia copulare, sacri Canones prohibent. Id ita fieri hæc sancta Synodus valdè commendat; ne scandala in Ecclesiâ ab ijs fiant, quos maximè oportet exemplo humilitatis alijs præstare. Hæc Concilium: non jubens suæ jurisdictionis conscium, sed commendans ob scandalorum experientiam: vnde nihil contra priuilegia pronuntiatum.

Dico tertiò. Virtute priuilegij Inno [Assertio 3. vbi non adsunt Parochi, licet solemnitas Baptismalis.]centij IV. de quo num. 193. quicumque Euangelici ministri, etiamsi Religiosi non sint, in partibus vbi Parochi non sunt, possunt solemniter baptizare. Sic citati pro Assert. 1. licèt priuilegij præfati non meminerint in speciali. Et constat ex tenore Bullæ, quia generalis ad omnes est: & licet solemnitas non videatur necessaria, potest tamen ad effectum auctorizandi Sacramentum conferre, vt sublimem de illo conceptum, qui conuertuntur, efforment. Quòd si aliquid desit ex iis, quæ Ecclesiasticâ lege requiruntur, non ideò est illicitum cum alijs ipsum ministrare: si enim non est illicitum sine omnibus, quæ ad solemnitatem spectant, neque erit sine aliquibus; quia cui licet id quod plus est, licet etiam quod est minus, ex Regulis Iuris in Sexto: quando scilicet plus & minus in eodem genere sunt, & præsertim quando vnum est pars, vel quasi pars, vt dictum aliàs: & hîc est cernere, vbi id, quod non suppetit, solemnitatis totalis portio est.

DIFFICVLTAS III.

An pro filijs Regulorum apud Indos extet aliquod priuilegium circa Baptismum.

BAptismum in Ecclesiâ debere conferri, quando solemniter ministratur, com [Obligatio baptizandi solemniter in Ecclesiâ sub mortali.]munis omnium sententia est, qui oppositum sine mortalis peccati reatu fieri non posse determinant. Pro quo est Decretum Clementis V. in Concilio Viennensi, & habetur in Clement. 1. de Baptismo, qui ab hac generali obligatione Regum ac Principum filios exemit. Quod autem non Principum quorumlibet, sed magnorum esse debeant, exposuit Paulus V. in Rituali circa Sacramenti huius administrationem. In explicando autem quinam Principes, aut magni sint Prin [Principum nomine qui veniant in exceptione, iuxta noua opinionem.]cipes dicendi, diuersa sunt scribentium placita, vt videri potest apud P. Quintanam Tomo 1. Tractat. 1. singular. 21. vbi ipse iuxta propriam sententiam statuit omnes filios ac nepotes Ducum, Marchionum, Comitum, & Vasallos habentium, qui Tituli dici solent, Vice-Regum, Oratorum Regiorum, & Pontificis, Præsidis Regij Senatus, & fortè aliorum, vt Ordinum, Indiarum, Belli, & Iustitiæ, dum hoc munere ac familiæ splendore fruuntur, ac iis similes, eo nomine comprehendi non esse improbabile. Et quod ad nepotes attinet, ex nonnullis auctoritatibus ostendit filiorum nomine comprehensos. Iuxta hæc ergo existimare quis posset filios Regulorum apud Indos, qui scilicet gubernatores Prouinciarum sunt, & etiam qui in oppidis pro potentatibus habentur, iuxta gentis morem, eodem posse priuilegio gaudere. Videntur enim illi potentatibus Hispaniæ, & aliarum Christiani Orbis Prouinciarum respondere, vnde & de illis etiam idem probabiliter asserendum.

Dico primò. Non videtur probabile [Assertio 1. illam reijciens.] quòd nomine Principum illi veniant, quos dudum citatus Auctor enumerat. Id constat; quia sine vllo solido fundamento profertur. Et quidem Clemens V. Regum & Principum filios expressit, cùm satis esset Principes nominasse. Paulus V. magnos Principes tantùm excipiendos voluit. Quis autem dicat Titularem quemlibet aut vasallorum dominum esse Principem Regi similem, aut magnum Principem? Id quod de Senatuum Regiorum Præsidibus pariter est dicendum: contra omnem enim stylum est vt tales dicantur absolutè Principes, & multò minùs magni Principes. Vnde neque illi, qui titulo Principum specialiter præditi sunt, vt Melitensis, Squillacensis, Asculitanus, & similes, in ordine ad priuilegium dictum eo possunt titulo se tueri: quia ratione illius non sunt maiores Titulatis alijs, immò neque pares plurimis, vt est notum. Licèt ergo priuilegium fauorabiliter exponen [Priuilegij verba quando in sensu minùs proprio accipi debeant.]dum sit, & nomen non semper iuxta omnem proprietatem accipiendum, vt Doctores tradunt: id certè verum habet quando priuilegium non est contra ius commune; vel si contra illud est, in fauorem religionis cedit, aut negotium pietatis importat, vt non semel dictum. Videatur Syluester n. 3. citato, ex communi doctrinâ locutus: pro quo & n. 199. citatum Cap. Cùm Dilectus, adducit. Et vt stare aliquomodo possit fauorabilis interpretatio, etiam quando priuilegium est contra ius commune; id certè stabit, vbi mens legislatoris non est ex ipsius verbis comperta; quod tamen in præsenti accidit, vt ostendimus. Neque ex eo quòd priuilegium dictum circa Sacramenti susceptionem sit, per quod sic Religionis Christianæ professio, & erga Deum & Ecclesiam pietas exercetur, existimari debet caussam religionis aut pietatis agi, quia non est circa substantiam ipsius Sacramenti, & in bonum animæ suscipientis, aut pro fide propagandâ: sed tantùm est conniuentia quædam, & obseruantia Ecclesiæ erga Principes, quos vult eâ in functione alijs inferioribus anteferri, sicut & eisdem incensationem fieri inter solemnia Missarum officia, & Euangeliorum librum osculandum deferri. Vnde Clemens V. in citato Decreto his vsus verbis: Nisi Regum, & Principum, quibus valet in hoc casu deferri. Quòd autem id ad eum concedatur finem, vt Christiani Princeps hac Ecclesiæ obseruantiâ magis erga eam afficiantur, & sic rem Christianam studiosè promouere pergant; valde quidem remotum est, vt vix aliquod erit priuilegium, quod eo modo non possit ad Religionem & pietatem reuocari.

Quòd autem ad nepotes, & ad filios [Ad nepotes & quosdam alios inuerosimilem esse extensionem.] etiam naturales etiam debeat extendi prædicta concessio, inuerosimile prorsus apparet: licèt enim aliquando nepotes nomine filiorum veniant, id quidem est quando in illis eadem extat concessionis ratio, ex cuius extensione inconueniens nullum subsequatur: quod tamen in præsenti non euenit: vt enim in filio singularitas illa seruetur, dignitas & splendor patris in caussâ est: quæ tamen in nepote potest non esse talis, si videlicet pater valde imparis dignitatis ac splendoris sit; vt in multis solet filijs accidere, quos dicimus Secundones, qui à priuatis alijs equitibus vix distant, & studijs aut militiæ à parentibus addicuntur. Ex quo obuium est inconueniens immoderatæ extensionis, vt nobilis quisque genus à Principibus se trahere dicat, & sic eius filios domi baptizandos, vnde Sacramenti tanti reuerentia minuatur. Quoad nepotes autem ex primogenitis diuersa est ratio, si & ipsi primogeniti sint; quia cum parentibus in dignitate innatâ & familiæ splendore respondeant, iam & ipsi Principes sunt, & Principum filij. Licèt ergo demus omnes illos, circa quos contenditur, Principum nomine censeri, non sequitur eorum tales esse nepotes, qui debeant filiorum dicto priuilegio gaudere. Naturales autem filij, si eorum sint, [Pro quibus non legitimis admittatur.] de quibus Pontifices loquuntur, gaudebunt quidem: nec solùm naturales, sed quicumque illi fuerint, quia circa illos dispositio Pontificia currit, cùm verissimè Principum filij sint, & multoties Principes supremos superiorem non recognoscentes, soleant superare. De illis autem, de quibus id asseritur, inuerosimile prorsus apparere dixi, quia de legitimis parùm asserui verosimile. Si autem illud admittatur, quod à prædicto Auctore profertur, naturales filij possunt ad concessionis participationem admitti, ex benignâ interpretatione, vt loquitur Syluester in Verb. Filij, num. 29. Pro quo adducit Cap. Vnicum, 35. q. 7. vbi de naturalibus verbum nullum. Et ita neque [Pro quibus & negetur.] de benignâ interpretatione. Bastardi autem non ita: quia vt citato Capite habetur ex D. Augustino in Quæstionibus super Leuiticum, Cap. 77. de in [D. August.]centuosis congressibus loquente: vt quicumque ex eis nati fuerint, non reputentur filij, & nullo parentum jure succedant. Sic ibi. In filijs autem Regum, & supremorum Principum alia videtur esse ratio, vt jam diximus, quia illi possunt filiis gradum excellentiæ supra vasallos omnes conferre, quia suis quoad hoc legibus non tenentur: vnde sicut legitimare aliorum filios possunt, ita & suis excellentiam supra alios perhibere.

Dico secundò. Filiis Regulorum In [Filios Indicorum Regulorum priuilegio dicto non gaudere.]dicorum nequit priuilegium dictum applicari. Constat ex dictis. Et quia licet illi supra alios emineant, vasalli tamen Regis sunt, & eorum domus, non palatia, sed indecora & inornata vt inplurimùm ædificia sunt, minimè opulentiorum ciuium ædificijs conferenda: & neque vulgari stylo illi vocantur Principes, licèt eorum aliqui Regiâ dicantur origine coruscare. Ex quibus liquet omni esse fundamento destitutam eorum, (si [Neque eorum Commendatariorum.] fortè plures sunt) persuasionem qui Commendatariorum Indicorum filios posse præfato priuilegio frui, non sunt veriti pronuntiare. Hos enim Indicos esse dicendos Principes asserebant, respondentes Titulatis in Hispania, ne in regionibus istis illud dicatur ornamentum deesse; quod in regnis alijs constat abundare. Quo nihil videtur potuisse ineptius cogitari. Quis enim istos vnquam vocauit Principes, aut tales censuit, cùm tamen Principum debeant esse filij priuilegio huiusmodi fruituri. Nec Vasallorum Domini dici possunt, sicut Titulati Hispani: quia licet Indi ipsis debeant tributa præstare, circa illos tamen nullum dominatiuæ ius potestatis exercent: quandoquidem neque tributum ipsum recuperare propriâ manu possunt, ad eorum quamuis defensionem teneantur: vnde neque Indi eorum possunt vasalli dici, sed solius Regis, & ita cum dominis vasallorum in Hispaniâ ineptè componuntur. Quòd autem Principes in Indiis non sint, cautè dispositum, ne potentiâ, diuitiis, ac sublimi titulo gestientes, ad aliquid contra fidem Regi debitam turbulentum adspirent, aut conspirent, cui in remotis adeò partibus facile non fuerit obstitisse.

CAPVT IX.

De Priuilegiis circa Sacramentum Confirmationis.

CIrca hoc primò dubitari potest an ex [Ministrum Confirmationis esse non Episcopum posse ex dispensatione Apostolicâ.]tet priuilegium aliquod, virtute cuius possint aliqui non Episcopi Sacramentum huiusmodi ministrare. Et quod ad potestatem attinet, negari nequit quin hoc possit simplici Sacerdoti à Pontifice concedi: sic enim factum sæpiùs. Vnde Molfesius Tract. 4. Cap. 2. num. 27. putat id esse de fide. In Concilio enim Florentino postquàm ab Eugenio Quarto in Decreto fidei dictum fuisset Episcopum esse ministrum huius Sacramenti, sic habetur: Legitur autem aliquando per Apostolicæ Sedis dispensationem, ex ratio [Concilium Florent.]nabili & vrgente admodum caussa simplicem Sacerdotem Chrismate per Episcopum confecto hoc administrasse Confirmationis Sacramentum. Sic Consilium ad Diui Gregorij concessionem alludens, de quâ Lib. 3. Registri. Epist. 26. & habetur in Cap. Peruenit 95. dist. Sed certè aliter sentiendum; non inquam esse de fide, cùm graues Scriptores con [Non esse de fide contra Molfesium.]trarium sentiant, vt affirmat P. Suarez Tomo 3. in 3. p. Disputat. 26. Sect. 2. §. Propter hæc, vbi aliquos adducit. Et alios P. Martinon infrà citandus num 47. Neque credendum est illos apertè contra fidei dogma censuisse. Vnde Scriptores, licet communiter vt certum proponant, non eum tamen certitudinis gradum, immò neque alium, cuius oppositum grauem mereatur censuram, in assertione tali recognoscunt. Quamuis P. Martinon Tomo 4. Disputat. 27. num. 50. Sic pronun [Sed valde temerarium iuxta P. Martinon.]tiet: dicere autem quòd tantus Pontifex, tantæ auctoritatis, sanctitatis, & doctrinæ, in re tamen graui errauerit, aut errandi periculo sese volens exposuerit, post definitiones Antecessorum, Eusebij, & Melchiadis; maximè cùm illius factum à Concilio Florentino satis apertè, & à Tridentino tacitè approbetur, temeritatis magnæ videtur esse. Sic ille: qui approbationem tacitam Concilij Tridentini ex eo colligit, quia Concilium Seßione 7. Can. 3. definit Ministrum ordinarium Confirmationis esse Episcopum: quo non obscurè significat Ministrum extraordinarium esse alium posse: quod etiam obseruat P. Suarez suprà §. Rationes, & alij Recentiores communiter. Temeritatem etiam opposi [Et Patrem Escobar.]tæ assertionis agnoscit P. Escobar de Mendoza Tomo 2. Problematum moralium. Lib. 12. num. 141. Cardinalis Lugo in Respon. mor. Libr. 1. Dub. 6. num. 2. contra Rosilium Legionensem, qui veritatem esse de fide contendit. Nec iam facto D. [Dispensatio Leonis X.] Gregorij tantùm insistendum: nam & Leo X. in Bullâ, quæ incipit, Aliàs felicis. Ann. 1521. die 25. Aprilis, id apertè concessit Fratribus Minoribus in terris infidelium. Videndus Cardin. Lugo suprà num. 6. &c.

Præter hanc autem concessionem alias [Ex Bulla Adriani vt colligi queat secundùm P Quintanam.] pro Indiis extare affirmat P. Quintanad. Tomo 1. Tract. 2. Singulari 5. vbi adducit Bullam Adriani Sexti, cuius verba dedimus num. 194. Cùm enim concedat omnimodam auctoritatem Apostolicam quantam Euangelici ministri expedientem iudicauerint, ad Confirmationis Sacramentum concessio videtur extendi, quia illud pro Conuersorum stabiliendâ fide maximè est opportunum: vnde valde esse conueniens vt illius administratio aliis præter Episcopos committatur, censet Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 18. num. 31. & seqq. & in Politica Lib. 4. Cap. 18. pag. 662. Col. 2. Quia etiam Bulla Vrbani Octaui pro Iaponia perstat sub Dat. Ann. 1633. die 22. Februarij in quâ sic ille loquitur: Omnibus [Et ex Bulla Vrbani VIII. pro Iaponia.] & singulis Christianis nunc in Iaponia existentibus, & pro tempore futuris, vt à quibusuis Sacerdotibus, vt suprà à Generalibus eorum illuc mißis, ac mittendis, quorum copiam habere poterunt, Sacramenta (Ordinem tamen Episcopalem non requirentia) etiam Parochialia, durante præsente rerum statu, suscipere licitè valeant, concedimus pariter & indulgemus. Sic Pontifex: ex cuius concessionis amplitudine colligit idem Pater Quintana Tomo 2. Tract. 6. Singulari 4. n. 8. Religiosos posse Iaponiis Sacramentum Confirmationis ministrare, quia non requirit Ordinem Episcopalem, iuxta plures Doctores, quos ab aliis congestos ibidem allegat: cùm alios contrà sentire, se scire affirmet, ex quibus refert P. Suarium, Cardinalem Bellarminum, Barbosam, P. Layman, Acunnam, Torreblancam, & alios citatos à Dom. Solorzano suprà.

Quod quidem non video quomodo [In Auctarum allegatione lapsus memoriæ in prædicto Auctore notatus.] sine memoriæ lapsu dici potuerit: nam Doctores citati non negant ex commissione Pontificis id stare posse; immò apertè id testantur, pro quo ab eodem Tomo 1. Singulari illo 5. P. Suarius, Cardinalis Bellarminus, & P. Layman fuerant allegati. Nec debuit citationi Dom. Solorzani aliam adhibere fidem, quàm ipsius verba, & eorum contextus euincunt: citato enim numer. 31. sic ait: & licet dicta Bulla non concedat his Mißiona [Dom. Solorzanus in sensu legitimo Auctores adducit, non benè à citato Patre perpensum.]riis administrationem Sacramentorum, quæ Ordinem Episcopalem requirunt, quo in numero est Sacramentum Confirmationis, vt in Cap. Ieiunium, de Consecrat. dist. 3. & Tridentin. Seßione 7. de Confirmatione Can. 3. cum latè traditis à Suarez, &c. Post quæ sic subdit num. 32. Adhuc tamen ego censerem in dictis expeditionibus ad Iaponios, & aliis remotis, vbi Episcopi desunt, permittendum esse alicui ex Prælatis ipsorum Religiosorum, vt hoc Sacramentum Neophytis bene in fide semel susceptâ imbutis ministrari poßit. Addit in sequentibus Confirmationis fructus & n. 34. docet à simplici Sacerdote ex delegatione Pontificis posse illam ministrari, pro quo plures laudat Auctores, & inter eos Cardinalem Bellarminum, Barbosam, & Acunnam, quos pro Assertione priore retulerat, quòd scilicet Confirmatio Ordinem in Ministro Episcopalem requirat. Quòd ergo ille, & ab eo citati priùs illâ assertione contendunt, tantùm est Confirmationem Ordinem Episcopalem requirere, quando ab illius est ordinario administranda Ministro; non ita cùm ex delegatione. Iuxta hunc ergo verborum sensum satis in isto Auctore perspectum, citati ab eo debuerunt Auctores intelligi, non in alio ab eorum mente prorsus abhorrente. Addit dictus Pater, licet sub dubio, numer. 5. concessionem dictam ad Indias Occidentales posse ratione communicationis priuilegiorum extendi.

Dico primò. Virtute Bullæ Adriani [Assertio 1. Per Bullam Adriani non licere administrare Confirmationem.] non licet Religiosis Sacramentum Confirmationis ministrare. Sic Cardinalis Lugo suprà num. 5. Id probari potest primò. Quia ipse Adrianus censuit hoc fieri non posse, vt patet ex iis, quæ docet in 4. in materia de Confirmatione Artic. 3. Quomodo ergo concederet, quod concedi non posse suis scriptis consignarat, & Orbi vniuerso reddiderat manifestum? Secundò. Quia in concessionibus huiusmodi, etiam amplissimis, ea quæ Ordinem Episcopalem requirunt secundùm ordinarium administrandi modum, non veniunt, nisi exprimantur. Pro quo est Bulla Innocentij Quarti, de quâ n. 193. in quâ post multa alia Euangelicis Prædicatoribus concessa sic habet: nec non alia facere, quæ ad augmentum Dominici nominis, & ampliationem Catholicæ fidei; ac reproba [Innocentius IV.]tionem & irritationem illorum, qui sacris traditionibus contradicunt: sicut pro loco & tempore videbitis expedire. Sic illa. Vbi tamen aras benedicere non permittit, sed solum vestes Sacerdotales, altaris pallas, & Corporalia, vbi Catholicorum Episcoporum copia non habetur. Vnde nec confirmationis ministratio debet concessa reputari. In concessione facultatum, quæ Episcopis Indiarum eas à Romanâ Sede petentibus, concedi solent §. 28. sic habetur: Prædictas facultates com [Communicatio facultatum pro Episcopis Indiarum.]municandi, non tamen illas, quæ requirunt Ordinem Episcopalem, vel non sine sacrorum Oleorum vsu exercentur, Sacerdotibus idoneis, qui in eius diœcesi laborabunt, & præsertim tempore sui obitus, vt Sede vacante sit, qui poßit supplere, donec Sedes Apostolica certior facta: quod quamprimùm fieri debebit, per Delegatos, vel per vnum ex eis alio modo prouideat: quibus Delegatis auctoritate Apostolicâ facultas conceditur, Sede vacante, in casu neceßitatis, consecrandi Calices, Patenas, & Altaria portatilia sacris Oleis, ab Episcopo tamen benedictis. Sic Innocentius X. Archiepiscopo Limano, & eadem est talium concessionum vsitata formula. In qua satis luculenter apparet nolle Pontifices vt ea, quæ Ordinem Episcopalem ordinariè requirunt, ab aliis, quàm ab Episcopis conferantur, quæ tamen Pontifices ipsi pro casibus necessitatis concedunt. Et cùm Sede vacante manifestum sit necessitatem Confirmationis futuram, illius tamen administrationem minimè sunt concedendam arbitrati. Non ergo illa est Adriani concessione omnimoda comprehensa.

Dico secundò. Virtute concessionis [Assertio 2. Non item licere virtute concessionis Leonis X.] Leonis X. non item licet quod virtute Bullæ Adriani diximus non licere. Quod videtur manifestum: nam priuilegium illud personale fuit, duobus scilicet Fratribus Minoribus, Ioanni Clapion, & Francisco de Angelis concessum quatuorque aliis designandis aut deputandis ad [Vide tamen infra. n. 385.] eorum vitam, vt constat ex verbis illis: Vobis, & cuilibet vestrum, & ad vitam vestram à vobis quatuor deputandis, vti, potiri, & gaudere, prout superiùs explicatur, liberè & licitè valeatis, concedimus, & indulgemus. Sic Pontifex. Et ita concessionem hanc fuisse personalem notauit Fr. Emmanuel. Tomo 1. qq. regul. qu. 31. artic. 3. vtpotè duobus tantùm factam. Quòd autem etiam illis viuentibus non potuerit esse communis, ostendunt ea, quæ habet Quæst. 55. Artic. 18. in fine: non obstante concessione Iulij Secundi, & ipsius Leonis. Et huius declaratio videnda apud ipsum ibidem. §. Circa quam. Licet autem Pontifex in con [Neque aliorum, ad quos se refert, Pontificum.]cessione suâ ad aliorum Pontificum indulta se referat, ex quibus apparet eos, aut eorum aliquem administrationem Confirmationis generaliùs concessisse: quia tamen de modo concessionis non constat, non est ad vsum reuocanda. Et reuerà si perpetua talis concessio fuisset, sicut & aliorum, non fuisset opus Fratribus eam à Pontifice requisisse: neque Pontifex ipse tanta cum limitatione præbuisset, quam à tot Pontificibus sine limitatione tali factam cognoscebat. Vnde nec de talis facultatis vsu notitia aliqua apud Auctores occurrit: & ad vitam tantùm fuisse ibidem Pontifex attestatur.

Dico tertiò. Neque virtute Bullæ Vr [Assertio 3. Neque virtute Bullæ Vrbani VIII.]bani licet Religiosis Confirmationem ministrare. Sic Dom. Solorzanus Cap. 18. citato num. 31. & probatur ex dictis Assert. 1. Item. Quia ibi excipiuntur quæ Ordinem Episcopalem requirunt: atqui per se loquendo, & iuxta modum loquendi Conciliorum & Pontificum, Confirmatio Ordinem Episcopalem requirit: ergo non debet comprehensa, sed excepta censeri. Minor ostenditur ex Tridentino Seßione 23. Cap. 4. in quo sic dicitur: Proinde sacrosancta Synodus decla [Concilium Trident.]rat præter ceteros Ecclesiasticos gradus, Episcopos, qui in Apostolorum locum successerunt, ad hunc Hierarchicum ordinem præcipuè pertinere, & positos, sicut idem Apostolus ait (Act. 10. D.) à Spiritu sancto regere Ecclesiam Dei, eosque Presbyteris superiores esse, ac Sacramentum Confirmationis conferre: ministros Ecclesiæ ordinare: atque alia pleraque peragere ipsos posse, quarum functionum potestatem reliqui inferioris ordinis nullam habent. Hæc Concilium: ex quibus apparet iuxta illud Confirmationis administrationem per se loquendo Ordinem Episcopalem requirere, & ita, cùm absolutè prohibentur ea, quæ Ordinem talem requirunt, intelligi debere prohibitam. Pro quo & iam olim Eusebius Pontifex Epist. 3. ad Episcopos Tusciæ, & habe [Eusebius Papa.]tur de Consecrat. dist. 5. Cap. 4. ita scribit: manus impositionis Sacramentum magnâ veneratione tenendum est: quod ab aliis perfici non potest, nisi à summis Sacerdotibus &c.

Quod de extensione dictæ concessionis ad [Extensionem ad Indias Occidentales sine fundamento asseri.] Indias Occidentales dicebatur, omni videtur fundamento carere: & ex citati Auctoris doctrinâ apertè refellendum, qui Singulari illo 4. n. 9. iuxta concessionis tenorem, de quo suprà n. 206. ait extinctâ in Iaponia persecutione non posse Regulares potiri huiusmodi facultate: quia tempore pro concessione priuilegij finito priuilegium euanescit: & priuilegium concessum sub aliquâ conditione, ea omissà, vel ablatâ, etiam illud expirat. Cùm ergo in Indiis Occidentalibus persecutio non sit, siue illa in Iaponiâ cessauerit, siue perstiterit, non est priuilegio locus in illis. Si enim cessauerit, iam est ablata conditio, & priuilegium pro Iaponiâ expirauit, ac consequenter extendi ad regiones alias sine temporis limitatione non potest. Si perstiterit; ea in Indiis Occidentalibus non est: ergo nec priuilegium pro illis suffragatur. Quòd si persecutio similis, aut ferè similis, aliquando oc [Pro ampliatione aliqua cessandum assertum.]currat, locus priuilegio esse poterit, si circa Iaponios persecutio duret: eâ enim cessante, cùm etiam priuilegium cesset, non potest, quod iam esse desiit, persecutione nouâ suscitari. Quamquàm non videatur inuerosimile nouâ persecutionc subortâ, priuilegium vim habere, vt non quidem omnino pereat persecutione sublatâ, sed cesset, congruâ interpretatione verbis illis adhibitâ: Durante præsenti rerum statu. Id est, hoc, aut simili, cuius eadem ratio sit: sic enim Pontifices loqui in Bullis suis solent: præsentibus ad tot annos valituris. Cùm tamen, etiamsi illæ dispereant, similibus authenticè exemplatis sit plena fides adhibenda, & ita etiam sint illæ valituræ. Quia enim in caussa religionis, & summè piâ versamur, talis potest extensio sustineri: si tamen extensio dicenda sit & non casus sub verborum contextu comprehensus: licet illa in omni suo rigore non exponantur, ita vt præsens status modernum tantummodo designet, vt solet verbum Præsens designare. Pro quo videndus P. Suarez Lib. 8. de legibus Cap. 28. num. 14.

His ergo circa Ministrum stabilitis, an alia priuilegia succurrant, restat vlteriùs inquirendum. Vnde

Circa materiam, Chrisma inquam, dubita [Circa Balsamum Indicum quomodo sufciat pro Chrismate, & an ratio aliqua priuilegij in illo.]tur secundò quid per priuilegia liceat, quia Paulus Tertius, & Pius Quartus, vt ex aliis Auctoribus refert P. Suarez Tomo 3. in 3. p. Disput. 33. Sect. 1. §. Atque in hunc modum, declararunt balsamum Indicum ad Chrisma conficiendum sufficere: vnde & dubitari potest an talis declaratio rationem aliquam priuilegij contineat, quod absolutè aliqui affirmant apud P. Ægidium Coninck de Sacramentis. Quæst. 72. numer. 42. & ita videtur sentire Emmanuel Rodericus Tomo 2. qq. regul, quæst. 100. artic. 2. dum ait Pium Quartum hoc Indiarum Episcopis concessisse. Et potest quidem ita affirmari: nam vsque ad Indiarum detectionem solum balsamum Palæstinum in vsu erat pro Chrismate conficiendo: & poterat Pontifex ad maiorem illius certitudinem [Ecclesia quid circa materias Sacramentorum.] præcipere vt illud, & non aliud, ad confectionem dictam sumeretur: quando ergo vt Indicum sufficeret pro Indiis declarauit, priuilegium videtur concessisse. Non potuit autem Pontifex id, quod ex se sufficiens materia non erat, suo priuilegio vt esset materia facere, quia circa materias Sacramentorum non est tanta in Ecclesia potestas: immò in eo est aperta contradictio: si enim designante Ecclesiâ materiam aliquam, verè illa talis est: ergo & à Christo huiusmodi illi est potestas tradita, vt scilicet designare posset & ita iam à Christo talis est materia vt sufficiens designata, ac proptereà non est iam dicendum Ecclesiam posse Sacramentorum materias immutare, constituere, variare. Quòd si à Christo nulla specialis designata materia est, vt circa materias Ordinum multi dicunt, tunc quidem designatio Ecclesiæ nullam facit mutationem, neque sufficientem reddit eam, quæ ex se erat insufficiens: nam eo ipso quòd Christus optionem istam dedit, quamlibet materiam sufficientem reddidit, si designatio Ecclesiæ accederet, vnde Ecclesia non sibi vsurpat excellentiæ potestatem. De quo dixi Tomo 2. Theologicorum Problematum, circa Ordinis Sacramentum: & videri potest P. Ægidius Disput. 20. num. 65. & Diana Parte 10. Tract. 11. Resol. 65. vbi alios adducit.

Quia verò pro materiâ huius Sacramen [Difficultas ex balsami Palæstini vsu ab exordio Ecclesiæ.]ti Chrisma est à Christo designarum, secundùm huius nominis significationem, iam pridem in Ecclesia receptam, vnde ab Ecclesiæ ipsius exordio balsamum est ad illius confectionem adhibitum; videtur de illo sicut de oleo philosophandum, quod quidem proprium oliuarum esse debet, quia sic ab exordio in vsu fuit: vnde oleum diuersæ speciei, qualia sunt plurima, non est apta materia huius Sacramenti, vt communiter docent Scriptores. Ex quo videtur idem de balsamo dicendum, & ex eo fieri Indicum non posse vt materiam sufficientem admitti: vnde circa hoc multi ante Pontificum declarationem grauiter dubitarunt, & locus etiam post illam dubio esse videtur, quomodo scilicet potuerint ita declarare: nam balsamum Indicum specie diuersum est à Palæstino, sicut & plantæ, ex quibus illud profluit, inter se diuersæ sunt. Quòd si circa balsa [Circa oleum quomodo esse variatio nequeat.]mum hoc licet, circa oleum idem pariter videtur asserendum.

Ad quam difficultatem, quæ leuis sanè non est, respondeo circa oleum non posse ab Ecclesia variationem induci, quia pro materiâ illud designatum à Christo vsus ab ipso Ecclesiæ exordio receptus, qualis esse deberet, declarauit: quatenus olei nomine absolutè compellatum, quo nullum aliud fusi cum addito vocari potest. Oleum enim ab oleâ sic dictum, seu oliuâ: nulla autem arbor seu planta, ex quibus alia olei genera educi possunt, oleæ aut oliuæ possunt compellari: & ita de oleo sic philosophandum sicut de aquâ pro Baptismo, & pane ac vino pro Eucharistia. Quòd si contingat circa oleum esse specificam diuersitatem, dummodo absolutè oleum oliuæ sit, & communi vsui indifferenter adhibeatur, absque dubio dicendum est materiam sufficientem esse, sicut & in pane & vino: dummodò enim panis ex vero tritico sit, & vinum ex verâ vite, sufficientes materiæ sunt: id quod circa vinum adnotauit P. Ægidius suprà numer. 41. de [Vinum esse diuersæ speciei posse, & materiam pro Eucharistia sufficientem, sicut & triticum. Ex quo pro balsamo resolutio.] vine Rhenano, & Græco, rubro & albo locutus. Per hoc ergo circa balsamum firmanda est resolutio, non enim Palæstinum, cuius in exordio Ecclesiæ vsus, ita absolutè tale est, vt nullum aliud inueniri possit, quod, & si specie distinctum, eodem non possit nomine simpliciter appellari. Neque credibile est ad vnum genus in Palæstinâ tantùm proueniens voluisse Christum materiam Sacramenti huius arctari, quod toti mundo futurum vtilissi num destinabat. Quia ergo balsamum illud tale apparet, vt absolutè dici tale possit, ob odorem, & consimiles effectus; & non adulterium, vt illud vocat P. Amicus Tomo 7. Disputat. 13. numer. 38. contra quem P. Meratius Tract. de Confirmat. Disputat. 2. Sect. 3. num. 7. & P. Lessius quæst. 72. num. 12. ad materiam Confirmationis sufficere meritò est à Sede Apostolicâ iudicatum. Vnde non est dicendum, vt affirmant aliqui apud P. Ægidium ab illâ circa hoc [Non esse dispensatum circa illud.] fuisse dispensatum, quasi aliqua lex fuerit, quæ vnam aliquam balsami speciem statueret adhibendam; nisi quatenus vsus pro lege haberi posset, & nullum aliud balsami genus, quod absolutè dici tale posset, occurrebat. Et ita P. Suarez suprà, sic [Neque necessariam Pontificis facultatem P. Suarez.] ait: In rigore tamen existimo id potuisse fieri etiam sine facultate Pontificis; maximè si alterius balsami copia non erat, quia illa erat materia sufficienter certa moraliter loquendo. Sic ille. Vnde si balsamum aliud in Indiis inueniatur ab eo diuersum, quod modo in vsu est, illius vsus omnino erit licitus: quia Pontifex non aliter de balsamo potest iudicare, nisi peritorum consilium adhibendo: si ergo in aliis partibus periti huiusmodi sint, nihil videtur vlteriùs requirendum, sicut neque circa oleum, triticum, & vinum.

Quia vero Chrisma vltra annum serui [De priuilegijs circa vsum Chrismatis vltra annum.]re nequit ob Ecclesiasticam legem id strictè prohibentem, videndum tertiò an circa hoc extet aliquod priuilegium, sicut est circa Oleum sacrum, de quo inferiùs. Et esse illud testatur. Fr. Emmanuel Tomo 1. qq. regul. q. 31. artic. 5. & ex eo P. Quintanad. Tomo 2. Tractat. 6. singulari 16. num. 4. ex Bullâ inquam Leonis X. de quâ num. 209. in eâ enim sic ait: Nec non vti Oleo sancto, & Chrismate antiquis vsque ad tres annos: cùm eisdem partibus nouum oleum & balsamum sine difficultate magna haberi non poßint, liberè & licitè valeant. Sic [Ex Bullâ Leonis X. nihil haberi.] illa. Verùm cùm concessio ista personalis fuerit, vim iam non habet, vt vidimus num. citato. Sicut neque concessio Gregorij XIII. qui ad quatuor annos vsum extendit: quia temporalis fuit, vt [Vide tamen infrà n. 385.] ex Compendio constat. Verb. Oleum sanctum. Habetur tamen ex Bullâ Innocentij X. pro Societate, cuius nunc tempus excurrit, eisdem, quibus in compendio, verbis. Licèt autem de oleis [Bene tamen ex Bullâ Innocent. X apud quam olei nomine designatum sicut apud Patres.] sanctis loquatur, eo nomine Chrisma etiam indubitanter accipiendum, quia oleum reuerà est, & ad Baptismi solemnitatem necessarium: & ita in Pontificali Romano sacrorum oleorum nomine comprehensum. Et Patres olei nomine illud soliti designare, vt obseruat P. Ægidius suprà, num. 39. & ante eum P. Suarez Disput. 33. sect. 1. Ad secundum. Quia verò de Episcopis pro Confirmatione tale priuilegium non procedit, videndum quid circa illos dici debeat.

Et priuilegium quidem solam [Priuilegij verba, & difficultas circa illa, circa vsum Episcoporum.] Episcoporum distantiam pro ratione concessionis adducit, dum sic habet: Partibus & locis, à quibus valde remoti sunt Episcopi, oleis sanctis per duos, vel tres, aut quatuor annos ante consecratis, liberè vti poßint. Vbi videtur supponi apud Episcopos ipsos non posse defectum talem occurrere, & ita neque apud eos, qui valde remoti ab ipsis non fuerint. Sed certè apud Episcopos ipsos potest defectus accidere; si videlicet olei, aut quod non ita rerum esse potest, balsami copia desit. Quo euentu poterunt illi oleis post annum consecrationis vti toto eo tempore, quo illa fuerint incorrupta. Circa quod P. Suarez suprà, §. Idemque statuitur, incorruptionis tradit indicia, quamdiu scilicet fragrantiam aut odorem balsami retinet: nam si hanc omnino amiserit, aut omnino nulla, aut valdè quidem dubia materia erit; corruptione inductâ saltem quoad mixtionem ex oleo & balsamo. Vnde veteri Chrismate vtentes in Indiis, erga hoc debent attentionem acuere: ob idque D. [Quid circa Chrisma attendendam in Indijs.] Fabianus Pontifex Epist. 2. ad Episcopos Orientales iussit Chrisma quotannis renouari; licèt aliæ etiam mysticæ caussæ assignari possint, cur Feriâ 5. in Cœnâ Domini talis fieri renouatio debeat. Cùm enim periculum sit ne balsamum suas amiserit qualitates, renouationi est assignatus dies, in quo iuxta valde receptam sententiam hoc est institutum Sacramentum.

Et ex hoc forsan alicui videbitur Pon [Quomodi habere locum priuilegium possit, cùm Chrisma diu nequeat conseruari.]tificiam concessionem in Indiis locum habere non posse defectu materiæ, quia non videtur credibile, vt mixtio dicta penitus incorrupta quoad balsamum per spatium adeò longum conseruetur. Nihilominùs statuendum locum habere posse, quia in locis aliquibus accommodata conseruationi potest esse temperies: sub quâ suppositione concessio dicta procedit; quod, vt dixi, attentè dispiciendum. Quòd autem sine speciali concessione pro Episcopis factâ, possint illi Chrismate vetustiore vti, cuius vsus Religiosis Societatis indulgetur, ex eo constat: quia ma [Episcopis qualiter priuilegium Societatis prosit.]gis necessarius est respectu Episcoporum, quàm Religiosorum: Episcopi enim eo indigent ad conficiendum substantialiter Sacramentum Confirmationis, alij autem ad accidentalem Baptismi cæremoniam: ex quâ differentiâ notandum discrimen in ordine ad potestatem illud consecrandi colligit P. Suarez suprà sect. 2. §. Nec decretum. Cùm ergo magis necessarius sit, ex concessione Religiosis factâ ritè colligitur eamdem Episcopis conuenire; quia incredibile est Pontifices concedentes id, quod minùs necessarium est ad promouendam Indorum salutem, id quod est plus in eo genere necessarium denegasse: vbi communis doctrina de extensione fauorabili priuilegiorum, quando caussa Religionis & pietatis agitur, aptè cadit, de quâ n. 211. & sæpè aliàs. Quando etiam dici potest, in rigore loquendo, Episcopos sine priui [Cap. Si quis de alio.]legio id facere posse: pro quo est Cap. Si quis de alio, de Consecrat. distinct. 4. in quo sic dicitur: Si quis de alio Chrismate, quàm de illo nouo, quod pro [In rigore illo non egere.] Episcopi largitione vel conceßione acceperit, baptizare (nisi præoccupante morte) tentauerit; pro temeritatis ausu, ipse in se suæ damnationis protulisse sententiam manifestatur. Sic ibi ex Concilio Lugdunensi. Iuxta quæ habemus veteris Chrismatis vsum licere pro Baptismo morituri, ne scilicet ea cæremonia deficiat, licèt accidentalis prorsus sit: ergo & licebit Episcopo confirmari eumdem. Id est euidens. Tunc vltra. Magis necessaria est Confirmatio generaliter loquendo, & ita etiam pro non proximis morti, quàm vnctio Chrismatis pro baptizatis, in quibus non est caussa gratiæ, neque effectum aliquem Sacramentalem habet; cùm in Confirmatione totum id habeat: ergo licebit eo generaliter vti. Consequentia ostenditur arguendo sicut nuper de priuilegio: quia vbi maior est necessitas, id debet concessum credi, quod minori necessitate interueniente conceditur: magis enim licet extensio in iure permissis, quàm in iis, quæ priuilegio conceduntur; quia hoc solet esse stricti iuris, vt communiter Doctores dicunt.

Addendum dictis in hoc capite id, [Ab Indis dum confirmantur, nihil petendum ex Concilio Limensis, &c.] quod in Concilio Limensi Act. 2. Cap. 13. circa Confirmationem habetur; sic enim ibi: Cùm Sacramentum Confirmationis accipiunt Indi, nullâ ratione quidquam pecuniæ, aut argenti, ab ijs petatur, neque vt offerant inducantur. Quin etiam qui præ inopiâ candelas ferre non poterunt, ijs ab Episcopis benignè conferantur, & Cerei, & lintea: idem in Baptismo seruetur de Cereo, & Capitio baptismali. Hæc Concilium, quæ rationem priuilegij videntur habere, & ideò visum eadem adiecisse. Et licet vnius Prouincialis Consilij determinatione constituta sint, ad omnes tamen Indorum sunt extendenda Prouincias, quia in omnibus eadem obligatio est, sicut & obligationis ratio. Nulla ratione inducendi Indi ad pecuniæ obligationem, ne venale se accipere quidquam arbitrentur, & ne ea de caussa ab accipiendo Sacramento retrahantur. Quod quidem sine exceptione accipiendum, etiamsi illi benè instructi sint; vt species omnis auaritiæ, quæ in summis Sacerdotibus est turpissima, penitus amputetur. Quòd si sponte offerant, generaliter non admit [Quomodo sponte oblata admittenda.]tenda, quia ratio adducta etiam sic vrget, & iis, qui exactè instructi non sunt aliisque hoc videntibus indignum apparet, vt à pauperibus diuites accipiant, & in re adeò sacrâ quæstus iste temporalissimus conquiratur. Vnde non videtur rationabile, neque conscientiæ conformabile, vt Episcopi ampliorum diœcesum aliis Episcopis tenuioris fortunæ administrationem Confirmationis eo respectu committant, vt scilicet inde [Commissio confirmandi in Indijs vnde damnabilis aliquando.] commodum non exiguum aucupentur. Id enim quod ipsi obtinere nequeunt suis sumptibus, in prædicta functione penitus versatur, vt iuxta Concilij Tridentini mentem Seßione 24. Cap 3. declarauit Cardinalium Congregatio, de quo & Titulo 15. numer. 23. neque aliis vt obtineant, & maiori cum periculo, ac subditorum dispendio, vti non proprij Pastores, permittere potest. Solent autem Patrini Hispani pro Indis offerre, in quo minor videtur offensionis occasio, quod certè in populis Indorum deberet abrogari, ne illis scandalo sit, mercimonium reputantibus. Posset [Vnde & acceptio justificari queat.] autem tam hoc quàm illud tolerabile reddi, si quod offertur, aut pauperibus statim, aut Ecclesiæ ab Episcopis traderetur, exhortatione præmissâ, vt sciant, si quid obtulerint, minimè ad Episcopi commodum pertinere, sed Deo offerri, & piis vsibus applicandum. Quòd autem Cerei [Genus eleëmosynæ obligatoriæ circa Cereos & lintea.] & lintea ab Episcopis conferri debeant, ex eo constat, quia ad eleëmosynas faciendas absolutè tenentur: ergo ad illas maximè, quæ ad spirituale pauperum bonum sunt necessariæ: tales autem sunt istæ, de quibus agimus, cùm ad eum finem tendant vt Indi Sacramentum Confirmationis accipiant; quod cùm ad fidem firmandam sit, illis est præ aliis opportunum. Quod [Etiam in Baptismo.] quidem in Baptismo potiùs vrgere satis est manifestum ob maiorem illius necessitatem. Licèt in illo alia videatur esse ratio, eò quòd Baptismus non soleat ab Episcopis conferri, vnde ea, quæ ad ipsum spectant, ad eum etiam spectare non videtur asserendum. Nihilominùs Concilium ita statuit, planè iudicans Episcoporum prouidentiam debere ad hoc etiam extendi. Et quidem meritò: vt in eo, quod totius Christianæ Religionis fundamentum est, nihil pauperibus huiusmodi desit, circa quos Parochorum pietas non ita prompta aliquoties solet recognosci. Vn [Quale peccatum omissio.]de & circa hoc peccatum mortale esse potest, & quidem multiplex, dum multorum salus animitus accuranda negligitur.

CAPVT X.

De Priuilegiis circa Sanctissimum Eucharistiæ Sacramentum.

FR. Ioannes Baptista in Animaduersioni [Etiam die Paschæ posse Indis conferri Eucharistiam in Ecclesijs Regularium qui doceant, & vnde probent.]bus pro Confessarijs Indorum fol. 294. pag. 1. ita circa hoc scribit: Deinde notant Pater Noroña, & P. Mag. à Veracruce, quòd Paulus IV. conceßit nobis vt poßimus administrare omnia Sacramenta omnibus Indis: & quia non excipit diem Resurrectionis, & conceßit vt omnibus Indis possemus administrare: sequitur quòd in nostris locis, etiam die Dominico Resurrectionis possumus omnibus Indis dare Eucharistiæ Sacramentum, etiam in populis Hispanorum. Sic ille: qui & pro auctoritate dictæ concessionis viden [Non obstare fuisse viuæ vocis oraculo concessum, ob doctrinam circa Oracula.]dus fol. 173. pag. 2. licèt enim fuerit viuæ vocis oraculo, ad Cardinalis Alexandrini, qui posteà Pontifex Pius V, instantiam impertita, ipsius tamen Cardinalis attestatione firmatur: & quæ huiusmodi sunt speciali circumstantiâ prædita, dici potest non fuisse reuocata. Pro quo faciunt quæ habet Leander à Murcia in Expositione Regulæ D. Francisci, Quæst. 20. ad Cap. 6. num. 3. & 4. vbi [Fr. Leandri à Murcia.] probat priuilegia huiusmodi Religionibus concessa, non esse reuocata saltem in foro interiori. Et præcipuum fundamentum est priuilegia dicta fuisse à Pio V. Gregorio XIII. & Sixto V. confirmata generali confirmatione & innouatione, vnde iam non debent purè oracula reputari. Facit etiam pro eodem Laurentius de Peyrinis in [Laurentij de Peyrin.] Priuilegiis Minimorum Tomo 3. Cap. 12. Constitut. 18. aliàs 28. dum ex eodem fundamento affirmat non reuocari priuilegia viuâ voce concessa ante Pium V. Quod ait etiam posse extendi ad Oracula ante Gregor. XIII. & posset etiam ad concessa ante Sixtum V. prorogasse. Peyrini sententiam jam antè probabilem iudicauerat Le [Lezanæ, & P. Quint.]zana qq. regular. Cap. 3. num. 21. quam & sequitur Thomas Hurtadus Tract. 12. num. 1171. & seqq. & valde probabilem censet P. Quintanad. in libello de Casibus occurrentibus in Iubilæis duarum hebdomadarum: quidquid dicat Tomo 1. Tractat. 9. singulari 3. num. 5. Iuuat itidem quod affirmat Iacobus Bordonus in Consiliis Regu [Iacobi Bordoni.]larium Tomo 1. Resolut. 31. & Tomo 2. Resolut. 54. num. 238. scilicet non reuocari oracula purè fauorabilia, & per quæ nullum cuiquam præiudicium generatur. Quod & videtur probare P. Pellizarius Tomo 2. Tractat. 8. Cap. 1. num. 133. [P. Pellizari.] dum refert, explicat, & defendit. Qui & num. 131. §. Addo quod, adducit Bullam Pauli V. quâ priuilegia Ordinis Prædicatorum, etiam Oraculis concessa, confirmat die 23. Maij, Ann. 1605. & §. Sequenti confirmationem priuilegiorum Ordinis Theatinorum, ex certâ scientiâ, eorum etiam, quæ per communicationem aliarum Religionum sunt ipsis facta communia, non eas limitationes adiiciens, quæ in superiori confirmatione reperiuntur, scilicet quatenus sint in vsu, & non sint reuocata, seu sub aliquibus reuocationibus comprehensa, ac Sacris Canonibus, & Concilij Tridentini Decretis non aduersentur. Priuilegia autem viuæ vocis oraculo concessa jam fuerunt facta bullata, & ita reualidantur à Gregor. XV. die 16. Octobris, Ann. 1621. vnde neque reuocatione eiusdem circa oracula, neque Vrbani successoris censentur reuocata. Et huiusmodi confirmatione Religiones aliæ potiuntur, quia & ipsa confirmatio & innouatio priuilegium est, iuxta P. Suarium Lib. 8. de Legibus, Cap. 19. n. 8. in quo etiam beneficium communicationis debent, qui eadem fruuntur, experiri. Id quod magis apparet certum ex confirmatione Oraculorum facta Societ. Iesv ab Vrbano VIII. An. 1624. die 19. April. cuius mentionem facit Portel in Dubijs Regul. pag. 909. & 910. & Murcia suprà, licèt prior tom. 2. Casu vlt. sententiam retractauit circa reualidationem, de quo & Casu 13. & 34. & post hæc scripta inuenio [Aliorum plurium.] plures sententiam ista tenentes apud Dianam Parte 11. tract. 6. resol. 43. licèt ipse neget. De quo etiam Parte 10. tract. 14. resol. 24. vbi similiter negat, sed assertores adducit. In quam etiam valde inclinat P. Escobar de Mendoza Tomo 1. lib. 6. n. 195.

Et hæc quidem pro priuilegio, de quo [Noua vis in illo ex eo quod à Cardinali impetratum, qui posteà Pontifex, cum notanda doctrina.] loquimur, sufficientia videntur, vt eo vti Religiosi securè queant: cùm tamen pro eo ratio alia maximè specialis sit, eum scilicet ipsum, qui concessionem suâ instantiâ impetrauit, cùm Cardinalis erat, Pontificem posteà factum, vnde testificatio ista maioris ponderis est: quia licet non sit formaliter Pontificis, reuerà Pontificis est: qui quidem cùm pro eâ gratiâ instanter supplicasset, & impetrasset, si factus Pontifex vim illi aliquam deesse conspiceret, & opus Bullâ, eam illi procul dubio, expeditis etiam Litteris, adiecisset. Est ergo virtualiter testificatio Pontificis, & in quâ cùm specialissima ratio subsit, non est ad communes regulas exigenda. Et licet Vrbanus conceßiones & gratias etiam à S. R. E. Cardinalibus obtentas, & ipsorum manu firmatas, reuocauerit, eam tamen rationem addit, quòd scilicet sæpè ab his, in quorum fauorem emanarunt, minus Canonica [Vrbani 8. Constitutio reuocatoria, quomodo non obstet.] interpretatione extendi, & perperàm in disciplinæ Ecclesiasticæ detrimentum executioni demandari contingat. Hoc autem præsumi nequit de Oraculis ad instantiam Cardinalium impetratis, quæ ipsi suâ auctoritate firmarunt, & facti Pontifices rata esse voluerunt: quandoquidem de concessione dubitari nequit: & quidquid aliunde periculi esse posset ex interpretatione, satis superq́ue penetrarunt, & ita de eorum nequit firmitate dubitari. Hoc certè verosimile apparet, quidquid Vrbanus de suismet ipsius voluerit Oraculis: & licet ex hac ratione integra haberi firmitas priuilegij nequeat, iuncta tamen adductis aliis potest nonum robur eidem conciliare, vt ad vsum possit adscisci, iuxta dicta.

Neque obstat priuilegium dictum non [Esse fauorabile, etsi videatur juri Parochorum præiudicari.] videri vndequaque fauorabile, cùm sit in tertij præiudicium, iuris videlicet Parochorum: iam enim vidimus Cap. 1. & 2. fauorabilia esse Indorum priuilegia: & quod ad casum attinet, in quo sumus, de Communione Paschali, id est certius, quia Parochi circa hoc non sunt inuiti, vt experientiâ constat, & generaliter de eorum Communionibus non multùm soliciti sunt, parùm easdem approbantes, licèt aliqui erga illud solicitiores inueniantur, qui tamen minimè vsui prædicto reluctantur. Pro quo faciunt quæ habet Diana Parte 11. Tractat. 7. Resolut. 28. §. Nota tamen: scilicet ex probabili spe quòd Parochus gratum habebit, Communionem Paschalem posse conferri. Licèt ergo dicamus de iure non esse priuilegium fauorabile, est tamen de facto: & ita etiam sine priuilegij notitiâ multi circa Indos & Æthiopes sine scrupuli alicuius interpellatione procedunt. Quòd si quis contendat esse adhuc [Ex Bullâ Adriani VI. idem deduci.] dubiam huiusmodi extensionem, quia priuilegium dictum purum Oraculum est, ad alias potest concessiones recursus haberi, quarum Bullæ extant, & ante alias celebris illa Adriani VI. Cùm enim priuilegium Pauli IV. Communionem Paschalem in speciali non contineat, sed illius concessio ex generalitate circa Sacramentorum administrationem colligatur: ex generalitate item in Bullâ Adriani reperta potest similiter colligi. Et hoc, quidquid sit de priuilegio illo Monasterij de Guadalupe circa Paschalem Communionem, ex quo multis scriptores contendunt, [Sicut juxta aliquos ex priuilegio de Guadalupe.] eam Religiosis priuilegium communicationis habentibus posse competere: quod post alios docet P. Bauny Tomo 1. Tractat. 5. Quæst. 15. Crousers in Cap. 7. Regulæ Minorum, Sect 7. num. 539. Bassæus. Verb. Communio sacra, num. 10. tamquam valde probabile, & alij apud Dianam Parte 11. Tractat. 7. Resolut. 4. Addit autem P. Bauny §. De occasione, talis priuilegij vsum non expedire, ob vitandas vtique cum Ordinariis controuersias. Vbi ergo illæ non timentur, talis vsus erit expediens. Quidquid inquam de priuilegio illo sit, circa quod non leuis est difficultas, & quia Vrbanus VIII. priuilegia omnia circa hoc, etiam Societati concessa reuocauit.

Sed quia post Vrbanum declaratio alia [Declaratio Innocentij X. pro eodem.] prodijt post grauem in Galliâ inter Ordinarios & Religiosos concertationem, meliùs in eâ potest facultas dicta fundari. Extat illa apud P. Martinon Tomo 5. Disput. 53. num. 84. eamdemque adducit Diana Parte 9. Tractat. 9. Resolut. 27. & in illâ Pontifex Decretum Congregationis Cardinalium comprobans circa caussæ decisionem, quæ circa audiendas Confessiones Paschalis temporis præcipuè fuerat agitata, ita subdit: Post maturam discußionem censuit Archiepiscopum Burdigalensem non posse prohibere Regularibus habentibus priuilegia Apostolica, vt à Dominica Palmarum vsque ad Dominicam in Albis inclusiuè administrare non valeant personis sæcularibus Sacramentum Confeßionis: posse tamen eisdem prohibere, vt personis sæcularibus in die Paschatis non administrem Eucharistiæ Sacramentum, etsi dictæ personæ sæculares in aliâ die satisfecerint præcepto Ecclesiæ hac de re edito, &c. Ex quibus apparet solam Communionem diei Paschalis, primi inquam, non licere, si ab Episcopis prohibeatur. Dum ergo in speciali prohibita non inuenitur, omnino licet. Quòd autem respectu Indorum prohibita non sit, perspicuè liquet. Quòd si prohibeant, Apostoli monitum penitus hauriendum 2. Timoth. 2. vers. 14. dicentis: Seruum autem Domini non oportet litigare. Videatur P. Pellizarius Tomo 2. Tractat. 8. Cap. 3. num. 295. aliorum dicendi modos adducens, probansque cum aliqui [Circa praxim quid commodius.]bus praxim, quæ sit à litibus aliena, & Ordinariorum vitet offensiones, quandoquidem hoc stare saluo iure Religionum potest, quæ si in aliquo se læsas deprehenderint, habent Pastorem summum, à quo possit illatum iniustè grauamen emendari de quo aliàs in Cap. Pastoralis, de appellat. Circa Indos autem paucæ lites, nisi cùm de eorum operis ad temporalia lucra applicandis agitur: ad omnia enim judicantur apti, qui ad Communionem sacram solùm inepti & incapaces judicantur: vt videantur juxta istos à generali illo edicto summi legislatoris exclusi: Nisi manducaueritis carnem Filij hominis & biberitis eius sanguinem, non habebitis vitam in vobis. Ioan. 6. v. 54.

Priuilegium aliud à Pio Quarto con [Indo sine Communione posse lucrari Iubilæa ex concessione Pij IV.]cessum adducit Fr. Emmanuel Tomo 2. qq. regul. quæst. 100. artic. 6. ad Eucharistiam spectans, & circa quod conueniens videtur expositio desiderari. Concedit ergo omnibus vtriusque sexus fidelibus Indis Occidentalium Indiarum ad supplicationem Philippi Secundi, vt cùm Indulgentiæ plenariæ aut aliæ publicantur, pro quibus ieiunium, Confessio, & Communio debent præcedere, si ante tempus ad Indulgentiarum consecutionem statutum peccata sua commodè confiteri nequiuerint, dummodò corde contriti sint, ac cùm primùm Presbyteri copiam, confitendique opportunitatem nanciscentur, vel saltem intra mensem primum Præsbyteri copiam, & confitendi opportunitatem habuerint, factâ debita quoad ieiunium diligentiâ, prædictas Indulgentias etiam plenarias, & peccatorum suorum remißiones verè consequantur, & consequi valeant in omnibus & per omnia, perinde acsi Confeßionis & facræ Communionis Sacramenta susceperint. &c. Vbi quidem de eleëmosyna mentio nulla; cùm tamen simul exigi soleat: vnde dubitari potest an necessaria sit? quod quidem alterius loci est. Sed vt id hoc lo [Sicut & sine eleemosyna.]co, vbi occurrit, dirimamus, videtur dicendum ab Indis pro consecutione Indulgentiarum eleëmosynam non requiri: quia Pontifex minimè illius meminit: quòd si voluisset, expreßisset, ex toties citato Cap. Ad Audientiam, de decimis. Vbi & vulgatum circa Indulgentias axioma succurrit, quòd scilicet tantùm valeant, quantùm sonant. Et prætereà vt à Pontifice non fuerit requisita, specialis ratio in promptu est, Indorum scilicet tenuissimæ facultates, sicut in Religiosis dicendum, vt videri potest apud P. Lessium in Resolutionibus posthumis verb. Indulgentia num. 5. & licet eorum aliqui pinguioris fortunæ sint, pauci profectò illi respectu eorum, qui in paupertate & miseriâ viuunt, nec potuit commodè pro illis taxa, sicut pro Bulla Cruciata, definiri: hæc enim cùm ad subsidium pro bellis contra infideles concedatur, meritò eleëmosynæ onus respectu quorumlibet importat, & ita etiam pro Indis, iuxta eorum est conditionem designata. Contrarium tamen tenet Fr. Emmanuel suprà §. Sed respondetur, illius tamen sunt debita fundamenta: quòd scilicet non sit ratio cur Indi ab eleëmosynâ largiendâ eximantur: & quia si ab aliis eximuntur durante publicatione, ideò est, quia adimpletionis facultas defecit. Iam enim vidimus esse rationem exceptionis specialem: & quòd in eleëmosynâ non sit eadem ratio, quæ pro aliis: & ita non ob occurrentem impossibilitatem tempore publicationis; sed quia ita visum, & quidem prouidentissimè, gratiæ huiusmodi largitori. Neque quod ille respondet, vllo modo satisfacit, vt consulenti patebit.

Illud difficiliùs an Indi ad lucrandas Indul [Positio de non necessaria Eucharistiæ sumptione fundatur.]gentias dictas debeant necessariò Eucharistiam sumere. Et videtur quidem non debere, quia ab ipsis non exigitur: sed sola Confessio & ieiunium, quando Iubilæum celebrius occurrit. Quod probatur ex tenore concessionis: cùm enim Confessionis, Communionis, & ieiunij mentio fiat verbis illis: & cum conditione quòd ieiunium, & Confeßio, & sacra Communio præcedere debeant: statim solius ieiunij & Confessionis mentio inducitur per verba illa: si ante tempus ad Indulgentiarum consecutionem statutum peccata sua commodè confiteri nequiuerint, dummodò corde contriti sint, ac cùm primùm Presbyteri copiam, confitendique opportunitatem nanciscentur &c. Et inferiùs. Factâ debitâ quoad ieiunium diligentiâ. Cùm ergo Communionis obligatio nulla inueniatur iniuncta, ad illam non videntur adigendi. Et vrgere possumus ex eo [Concessionis ratio.] quod de eleëmosyna nuper diximus: illius enim obligationem non esse probauimus, quia mentio illius nulla habetur. Si dicas statim addi verba illa: consequi valeant in omnibus & per omnia, perinde acsi Confeßionis, & sacræ Communionis Sacramenta susceperint. Vbi videtur supponi obligatio Communionis, si illius opportunitas præcessisset. Responderi potest obligationem non supponi, sed effectum eumdem quoad consecutionem Indulgentiarum, acsi Confessionis & Communionis Sacramenta suscepissent. Et quidem vt obligatio talis Indis iniecta non fuerit, communis persuasio in caussa esse potuit de illorum incapacitate: vel quia nouiter Christiani minoribus ad lucrandas Indulgentias oneribus videntur afficiendi. Licet autem reuerà plures ex illis capaces sint, non ideò addenda obligatio, quam Pontifex non expressit, cùm videamus aliquando Indulgentias plenarias concedi sine Communionis obligatione; immò & id frequentius. Pro quo satis obuium est exemplum in Iubilæo Portiunculæ. In Ecclesia etiam Hospitali Diuæ Annæ Ciuitatis huius Regiæ: idem videmus in præclaro Iubilæo; quo nescio an maius aliud toto sit Orbe in Christiano.

Et hoc modo fundari verosimiliter po [Vnicum in illa fundamentum Assertionis.]test positio proposita, circa quam audiui iam pridem indubios assertores: cùm tamen eorum fundamentum ad hoc diuersum non deprehenderim pro antiquioribus illis temporibus. Et ita Fr. Ioannes Baptista in Animaduersionibus citatis, Assertionem dictam sine vllâ restrictione proponit de priuilegiis locutus à Pio Quarto concessi; fol. 365. pag. 2. vbi sit ait: Asi mismo concedio muchas cosas en fauor de estos Indios nueuamente conuertidos, como es que oygan Missa en tiempo [F. Ioannes Baptista.] de Entredicho, y que en tiempo de Iubileo le ganen aunque no comulguen, y sino se pudieren confesar en el tiempo Señalado, como propongan confesarse dentro de vn mes; y otras cosas semejantes, que son argumento de la voluntad que la Silla Apostolica siempre tiene de fauorecer à los nueuamente conuertidos, y à sus Ministros. Sic ille ad prædictam concessionem alludens, & generaliter statuens Indos pro lucrandis Iubilæis ad Communionem non teneri: & statim ad casum specialem descendens, cùm Confessarij copia deest, vt ea quasi omnino diuersa constituat. Est ergo illud verosimile, quamvis curandum semper sit vt Indi sacrâ se Communione reficiant, vt frequenter faciunt, ad sacram mensam corditus aduolantes. Est autem pro eo [Concessio alia Pauli V. sed non omnimoda.]dem recentior & apertior Pauli V. concessio, vt videri potest apud Dom. Solorzanum Tomo 2. Lib. 1. Cap. 27. numer. 91. & apud P. Quintanam Tomo 2. Tract. 6. Cap. 14. num. 11. quando iudicio Confessarij debent abstinere, vt ex illius tenore constat apud Synodum Diœcesanam Limensem An 1614. Lib. 5. Titulo 2. Cap. 7. Christi fidelibus recenter ad fidem conuersis Indiarum Occidentalium, qui Confessariorum iudicio ab Eucharistiæ Sacramento accipiendo tunc temporis abstinere debere videbuntur. Quæ sunt verba Pontificis, cuius concessionem Vrbanus Octauus confirmauit die 13. Martij. Anni 1634. cuius authenticum trasumptum apud me habeo. Non est ergo absoluta concessio, vnde ad priorem pro omnimoda recurrendum.

De Altari portatili.

QVæ circa illud in Indiis concessa sunt, ad Eucharistiæ Sacramentum constat pertinere, & Indorum posse priuilegia dici, quatenus eorum Ministris pro ipsorum bono, & accessoriè pro aliis ibidem degentibus conceduntur. Dicendum ergo de illis aliquid, fusiori omissâ de materiâ istâ tractatione, de qua post alios P. Pellizarius. Tomo 2. Tract. 8. Cap. 2. & habet quidem Societas perpetuum priuilegium circa illud in Missionibus, de quo in Compendio generali. verb. Altare. Et in eo communicatio [Priuilegium Societatis circa Altare.]nem habere Religiosos, qui priuilegium habent generalis communicationis, aduertunt P. Fagundez circa primum Præceptum Ecclesiæ Lib. 3. Cap. 13. num. 17. P. Pellizarius suprà numer. 86. P. Quintanad. Tomo 2. Tract. 6. Singulari 10. n. 7. Pasqualigus Tomo 1. Decisione 53. num. 2. & alij. [Commune aliis Religiosis sed si Missionarij, & non aliter.] Sed certè non aliter communicatur, nisi illi Missiones more Societatis frequentauerint: non enim Societati absolutè conceditur, sed eiusdem Missionariis, & ita neque Religiosi eius possunt ex vi prædictæ concessionis talem vsum habere, nisi dum versentur in Missionibus, & ita exercitium tale pro conditione assignatur, quâ deficiente nequit locum habere, vt est constans doctrina, de qua num. 211. & videri potest P. Palaus Tomo 1. Tract. 3. Disputat. 4. Puncto 2. §. 11. P. Quintanad. suprà Singulari 4. numer. 9. & alij passim. Vnde communicationem dictam aliter non licere obseruat P. Pellizarius suprà post P. Fagundez loco citato. Et nihil videtur penitus exploratum. Quod est etiam iuxta mentem P. Suarij Tomo 3. in 3. p. Disput. 81. Sect. 3. in fine, vbi ait in Altari prædicto Missionum non posse Sacerdotes alios, etiam Missionum socios, celebrare. Benè verum est de Religiosis in speciali non loqui: vnde P. Arriaga Tomo 7. Disput. 54. numer. 28. non retulit fideliter verba P. Suarij, dum ait quòd iuxta eum, si cum nostris Missionariis sint, alij Religiosi non possunt in Altari celebrare. Probat ille sententiam nostram dum non reiicit, sed locum aut in Auctore non legit, aut cursim profectò.

Et cùm concessio dicta expressam con [Vsum priuilegij ab Ordinariis aut aliis non posse prohiberi.]tineat Concilij Tridentini derogationem, nequeunt Ordinarij propter facultatem sibi in Concilio Tridentino concessam Seßione 22. in Decreto de obseruandis & vitandis &c. illius vsum prohibere; ad hoc enim priuilegium conceditur: si enim prohibere possent, non esset opus Concilij derogatione, quandoquidem non plus possunt eâ positâ, quàm si adhibita non fuisset: & ita notant docti Scriptores. Neque Delegati alij id possunt facere: & Commissariis Cruciatæ non licere, ex [Neque à Commissariis Cruciatæ.] ipsius Bullæ tenore colligitur: in quo cùm prohibeatur vsus quarumcumque gratiarum & facultatum, quæ contrariæ censeri possint illæ excipiuntur, quæ Prælatis Religionum Mendicantium erga suos Fratres concessæ inueniuntur: & talem hanc esse satis perspicuum habetur: à Pontifice enim conceditur Superioribus, vt eam iis, quos ad Missiones destinant, concedere queant. Quod quidem Commissarij dicti oportet aduertant, ex inaduertentiâ enim metas aliquando Commissionis sibi traditæ transgrediuntur, & magnum illud Missionum bonum in tempestiuis contradictionibus impeditur. Videant tamen Religiosi [Missio qualis futura.] ne limites concessionis transiliant, & missi ad alia, Missionem Apostolici instituti prætendant, vt priuilegio potiantur: quandoquidem Pontifex ad licitum illius vsum exigit, vt à Superioribus missi, in eo Apostolico munere, & non aliter occupentur. Quia verò in Compendio, vbi priuilegium dictum ponitur, nulla subiicitur Adno [Non omnibus indiscriminatim conceditur.]tatio, omnibus forsitan censebitur esse concessum, iuxta ea, quæ in Præfatione habentur. Eo ergo ipso quòd quis ad Missionem missus tendat, vti Altari portatili poterit, juxta formam concessionis. Sed certè non est ita: limitatio enim in ipso textu continetur, seu tenore concessionis, vbi judicium circa hoc Superioris exigitur: vnde sine discrimine omnibus illud concedi contra mentem Pontificis est. Quia verò concessio, quæ habetur in Compendio Indico, limitationem in textu non habet, in Adnotatione statim adhibetur.

Sed cùm concessiones aliæ ampliores [Ampliora alia priuilegia,] sint, de quibus P. Quintana citato Singulari 10. & P. Pellizarius citato etiam numer. 86. & qui ante eos scripserunt, Fr. Emmanuel Tomo 1. qq. regular. quæst. 43. artic. 4. & Fr. Ioannes Baptista in Animaduersionibus citatis fol. 165. & seqq. poterunt illis Religiosi vti, adhibitâ prudenti moderatione. Præter concessiones autem à præfatis Auctoribus adductas, est alia Leonis X. pro Religione Sancti Iacobi, vt poßint habere Altare por [Ordinis S. Iacobi Leonis X.]tabile cum debita reuerentia & honestate in locis aptis & decentibus, in quo Missam dicere valeant, & diuina officia sine præiudicio alieni iuris celebrare. Iussa est imprimi in Comitiis Ordinis Matriti habitis, ante paucos annos. Alia item, in quâ Pius IV. Re [S. Ioannis Melitensis. Pij IV.]ligioni S. Ioannis Melitensis varia priuilegia concedit, & in iis vsum Altaris portatilis: quæ quidem ad Religiones alias beneficio communicationis extenditur: vnde extra Missiones talis vsus licebit, neque eum poterunt Ordinarij aut Delegati prohibere. Quod quidem eatenus accipiendum si priuilegij talis authentica copia exhibeatur, qualem apud me habui, vno ex Religiosis Ordinis commodante: cuius & mentionem facit Barbosa de Potestate Episcopi Allegat. 4. n. 65. vbi ex eadem verba proponit: & in quibusuis tam sæcularium, quàm Regularium Ecclesiis, absque alicuius [Illius explicatio.] licentia, etiam Altari portatili, celebrare poßint. Vbi licet concessio tantùm videatur pro Altari portatili, in Ecclesiis; non est tamen talis intelligentia vllatenus verosimilis: nam ad celebrandum in Ecclesiis in altari portatili non est opus priuilegio, sine illis enim licet: tum quia in Ecclesiis altaria fixa sunt, & ita pro illis priuilegium esset ferè superuacaneum. Quia verò opponi posset illud esse per Concilium Tridentinum reuocatum; concessum enim est die 24. Martij Anni 1561. [A multis Pontificibus confirmata.] cùm tamen Concilium confirmatum fuerit ab eodem Pontifice die 26. Ianuarij Ann. 1263. Responsio est obuia: nam dicta Bulla confirmata est à Pio V. Greg. XIII. Sixto V. Greg. XIV. & Clemente VIII. Sed aliunde suboritur difficultas: quia Concilio Tridentino non derogatur, nisi de illo expressa mentio habeatur, qualis in præfatâ Bullâ non videtur reperiri. Sic affirmant Doctores, quos adducunt Bonacina Tomo 2. Disput. 1. de legibus Quæst. 3. Puncto 8. §. 3. num. 13. Portel Tomo 2. Casu 92. num. 5. & P. Pellizarius suprà Cap. 1. numer. 98. quos & ipsi sequuntur. [Non obstare quod denegatio Tridentini per verba expressa non habeatur.] Ad quod dici potest, etiamsi talis mentio non sit, constare tamen de mente Pontificis, quod esse sufficiens affirmant Scriptores, quos adducit P. Thomas Sancius Libr. 3. de Matrimonio, Disput. 26. num. 7. & tradiderat Portel sui immemor Casu 4. n. 6. quòd autem constat, ex eo ostenditur, quia aliàs priuilegium esset inutile: cùm enim Concilium Tridentinum celebrare extra Ecclesias vetet; si concesso priuilegio ad celebrandum extra illas, stat eadem prohibitio, priuilegio certè nihil conceditur, vnde & est inutile: cùm tamen priuilegium aliquid debeat concedere, vt expressè decisum Cap. in his quæ, de priuilegiis, quod in materia præsenti procedit, scilicet in altari viatico. Cùm ergo voluntas Pontificis sit Iuri conformis, & concessionem suam nolit esse superuacuam, Concilio Tridentino intelligendum est manifestè derogasse. Quibus addi potest [Etiam illius non factâ mentione, stare priuilegium posse, probabile iuxta plures.] id, quod de mentione Tridentini dicitur, non esse certum, sed contrarium valde probabile, quando Consiliorum generalium Constitutiones non debere obstare in priuilegiis pronuntiatur: quod in præsenti casu accidit, vt videri potest in Bulla 77. Pij V. & Gregorij XIV. 5. apud Cherubinum Tomo 2. Videatur Bonacina suprà, vbi se ad alium locum remittit, in quo id ex professo discutit.

Iuxta quæ venit accipiendum priui [Priuilegium speciale pro Inaiis.]legium, quod pro Indiis iam olim concessum à Gregorio XIII. & quia temporale, finitum: sed à Paulo V. Vrbano VIII. & Innocentio X. prorogatum: & sic habet: possunt etiam extra Ecclesias consecratas, super altaribus portatilibus, in loco tamen decenti, vbi non est commoditas Ecclesiarum, & in casu neceßitatis tantùm, etiam per horam ante lucem, vel etiam post meridiem, in eisdem regionibus, cùm opus fuerit, celebrare. Circa quam concessionem nullus dubitauit hucusque, quòd in eâ non contineatur Tridentini Concilij derogatio, ob nuper adductam rationem; quia scilicet aliàs priuilegium [Prima circa illud difficultas.] esset inutile. Circa illud autem nonnullæ difficultates occurrunt. Et in primis, an pro Indiis generaliter currat, quia in illo fit relatio ad regiones dictas, dum dicitur, in eisdem regionibus: regiones autem, de quibus erat sermo, illæ sunt, de quibus ita præmissum: prouincias remotißimas, vbi non est Inquisitio, & fideles inter infideles degunt, neque Ordinarij saltem inter duas diætas existentes, huiusmodi facultatem habentes &c. Quod si ita est, magnam profectò limitationem tale priuilegium habet, & neque in Peruuio, neque in Noua-Hispania, ac Prouinciis aliis suffragari poterit, in quibus fideles cum infidelibus non degunt, & Inquisitio adest, ac Episcopi, qui in ordine ad Altare viaticum priuilegio Canonico perfruuntur.

Sed hoc non debet amplitudinem pri [Fit illi satis, cum notanda doctrinâ.]uilegij coërcere: prædicta enim verba, quibus videatur arctari, non sunt ad Altaris concessionem referenda, sed ad id, quod immediatè sequitur, ad absolutionem scilicet à casibus in Bullâ Cœnæ contentis, in quibus est specialis conuenientiæ ratio. Licet enim recepta doctrina sit clausulam positam in vna parte dispositionis, siue ponatur in principio siue in medio, siue in fine, ad omnia in tali dispositione contenta referendam: id tantùm est verûm, quando omnium eadem est ratio, vt notat Menochius Libr. 4. de Præsumptionibus, Præsumptione 181. numer. 2. In casu autem nostro non es [Clausula quando ad omnia in dispositione contenta referatur.]se eamdem rationem apertè conuincitur: nam quòd fideles inter infideles degant, non infert maiorem necessitatem Altaris portatilis, quandoquidem inter fideles nouiter conuersos maior potest occurrere, dum per pagos dispersi sunt, nec facilè semper possunt ad contubernia frequentiora reduci. Prætereà. Cùm limitatio ista aliis duabus sit adnexa, iuxta ea explicanda est, vt omnes illæ in ordine ad eumdem effectum connectantur. Quod tamen clarè apparet dici non posse: loquendo enim iam de secundâ limitatione, & prima in ordine, quòd scilicet in regionibus dictis non sit Inquisitio: quis non videat minimè ad Altaris portatilis negotium pertinere: vsus enim illius nullum habet ad Inquisitionem respectum, neque ablatio Inquisitoribus est, sed Ordinariis demandata. Alia autem de Episcopis huiusmodi facultatem non habentibus, nihil etiam ad propositum facit: quia etiamsi Episcopi facultatem habeant vtendi Altari portatili, eam tamen nequeunt aliis concedere, vi Decreti citati, vbi prohibitio, non concessio, eisdem commissa reperitur. Et vt concedere in aliquo casu possint, generalis tamen facultas, qualis in Euangelicis operariis occurrit, ad Episcopos non spectat; aliàs superuacaneum esset illam à Sede Apostolicâ postulare. Nouiores autem Pontificum declarationes manifestè conuincunt facultatem talem minimè esse Episcopis, aut quibusuis aliis Papa inferioribus tribuendam. Stet ergo concessionem dictam sine præfatis limitationibus ad regiones omnes Indicas, & remotissimas alias, de quibus loquuntur Pontifices, extendi debere.

Quia verò casus necessitatis exprimi [Casus necessitatis qualis sufficiat.]tur, circa illum non multùm hærendum, aut scrupulosiùs arbitrandum: qualis namque casus necessitatis à Pontifice requitatur, ab eodem est statim sufficienter expressum, dum subdit: Cùm opus fuerit. Quoties ergo prudenter iudicatum fuerit opus esse Altaris vsu, id licebit. Vt autem circa hoc scrupuius omnis abscedat, communis doctrina pariter adsciscenda, iuxta quam etiam [Sine priuilegio quam] sine priuilegio, accedente necessitate, potest in Altari viatico celebrari, vt videri potest apud Expositores D. Thomæ 3. p. q. 83. art. 3. & licet in [Auctores dicant sufficientem.] Cap. Sicut, de Consecratione, distinct. 1. dicatur necessitatem summam esse debere, illi tamen est per contrariam consuetudinem derogatum, vt docet [D. Thomas] P. Vasquez Tomo 3. in 3. p. disp. 232. cap. vlt. & S. Thomas suprà art. 1. ait, quòd in itinere positus, si Ecclesia desit, licitè potest sub dio, vel tentorio, in Altari portatili celebrare, id deducens ex Cap. Concedimus, de Consecrat. distinct. citatâ. Quod P. Suarez ita intelligit Tomo 3. in 3. p. Disp. 81. Sect. 2. [P. Suarez.] §. Tertia exceptio, quando per plures dies itineris non occurrit locus aptus ad celebrandum. Cardi [Cardinal. Toletus.]nalis Toletus Lib. 2. Cap. 2. ait sufficientem necessitatem esse, si dum fit iter, occurrat præceptum audiendi Missam. Moure Parte 3. cap. 5. §. 10. n. 2. eum sequitur, addens rationem communicandi [Antonius Moure.] aliquem in mortis articulo: quod vltimum admittit tantum P. Arriaga suprà n. 29. Sed cùm addat Maxi [P. Arriaga. P. Sà.]mè, alia videtur admittere iuxta P. Suar. P. Sà verb. Missa n. 2. Sic loquitur post resolutionem circa iter facientes: Extra neceßitatem verò si fiat, & absit contemptus & scandalum, non est mortale. Quod est Dominici [Dominicus Sotus, cuius assertio defenditur.] Soti doctrinæ conforme in 4. dist. 13. q. 2. art. 3. §. Circa hoc, vbi sic ait: Immò verò vbi nullus sit contemptus, vel scandalum, vix arbitror posse contingere, quod scilicet graue peccatum sit. Quem tamen circa hoc impugnant plures, & præsertim P. Suarez suprà, dicens eum nimis excessisse videri, eò quòd in Cap. Sicut citato summa necessitas exigatur, & materia grauis sit. Sed cùm ipse P. Suarius summam necessitatem non requiri censeat, vt ex eo vidimus, non potest ex prædicti Capitis decisione vrgens fundamentum pro condemnandâ Soti sententiâ desumi. Neque ex materiæ grauitate argui item potest, stante derogatione, de quâ diximus.

Et addi potest prædictum Caput, quod [Cap. Sicut non esse contrarium, & de Missa solemni procedens.] ex Epistolâ est S. Felicis IV. desumptum, videri de Missa solemni procedere, sic enim subdit: Satiùs est ergo Missam non cantare, aut non audire, quàm in locis, vbi fieri non oportet: & licet sic concludat: In domibus autem ab Episcopis, siue Presbyteris oblationes celebrari nullatenus licet. Vbi Glossa Eucharistiæ oblationes exponit: id tamen non videtur ita certum, & vt certum sit, alia est ratio de domibus priuatis, & de locis aliis, ob indecentias, quæ in illis possunt occurrere: & quia cùm Sacrificium Missæ, etiam priuatæ, publicum sit ex institutione suâ, & Ecsiæ ritu, vnde in Canone sic dicitur: Hanc igitur oblationem seruitutis nostræ, sed & cunctæ familiæ tuæ, &c. Vnde & memores, Domine, nos seruitui, sed & plebs tua sancta. & in fine dicitur, Ite missa est, pro dimissione populi. In Quadragesimæ etiam ferialibus Missis dicitur Oratio super populum. Inde est locum publicum magis proportionatum esse, quàm sit domus priuata, etiamsi talis locus non sit ad sacrarum functionum exercitium destinatus. Quod post hæc scripta inuenio à P. Arriaga sic pronuntiatum suprà. num. 29. §. 1. Quæ quidem licet non ita dicta à me sint vt probanda penitus veniant, vbi priuilegium non habetur: eo tamen extante, in ordine ad tollendos scrupulos, dum de necessitatis gradu non ita apertè constat, coniungi omnia possunt, & sic non pro sola deuotione. Sed iusto alio accedente titulo, extra Ecclesiam cum Altari portatili celebrare, de quo alia à nobis dicta Titulo 5. à n. 316.

Dubium incidens.

NOn videtur illud hoc loco prætermit [Episcopos Censuris vti contra Religiosos non posse in vsu Altaris, qui & qualiter probent.]tendum, an Episcopi possint Religiosos Censuris compellere vt Decretum Concilij circa vsum præfatum obseruent. Negant plures, & fundamentum esse potest in primis pro Mendicantibus, & priuilegiorum cum illis communicationem habentibus, quia ex Iure communi habent Altaris portatilis priuilegium, vt constat ex Cap. In his, de priuilegiis: quod non esse à Concil. Tridentino reuocatum, cum P. Præposito Tom. 4. [Mendicantium priuilegium in Iure.] q. 83. art. 3. n. 151. & aliis affirmat Bassæus Verb. Missa 4. n. 1. §. An autem; ex eo quòd Concilium non abroget priuilegia in Iure communi contenta, quæ pro Iure ipso habentur, vnde opus erat de illis expressam fieri mentionem: iuxta communem Doctorum sententiam, de quâ Emmanuel Rodericus circa materiam præsentem tom. 1. qq. regul. q. 43. art. 5. Item; quia cùm Religiosi omnimodâ exemptione gaudeant, nequeunt Episcopi circa illos iurisdictionem exercere, nisi in casibus expressis, vt omnes admittunt. Quando item iurisdictio conceditur, si ad ferendas Censuras non concedatur, id sufficienter exprimendo, non debet concessa censeri, quia id valdè odiosum est, & ita restringendum. Non concedi autem in prædicto Decreto, ex illius videtur tenore constare, sic enim habet: Ipsi quoque datâ sibi à sacrosancta Synodo pote [Concilij verba.]state, ac etiam vt Delegati Sedis Apostolicæ prohibeant, mandent, corrigant, statuant, atque ad ea inuiolatè seruanda Censuris Ecclesiasticis, alijsque pœnis, quæ eorum arbitrio Constituentur, fidelem populum compellant. Hæc Concilium, vbi fidelis quidem populi mentio facta, cùm de censuris agitur, nulla tamen Religiosorum. Circa illos ergo id tantùm licet, quod fuerat præmissum: Neue patiantur priuatis in domibus, atque omnino extra Ecclesiam, &c. Ad quod equidem Censuris vti poterunt, iubendo suis subditis ne id permittant, aut locum præstent, siue Missis adstent, & ad summum aliis pœnis, de quibus Concilium loquitur, & in speciali proponuntur à P. Thoma Sancio suprà. His accedit priuilegium Mendicantibus concessum ne excommunicari, suspendi aut interdici possint, nisi id expressè Episcopis concedatur. Quod quidem agnoscit Barbosa Alleg. 105. n. 13. & constat ex eorum Compendio, verb. Exemptio, n. 9. 23. & 24.

Contrarium autem plures Doctores te [Contrarium tenentes, & quo fundamento.]nent, quia potestas illa ordinariis tamquam Apostolicæ Sedis Delegatis concessa propter Exemptos est; ad alios enim sibi subditos coërcendos ordinaria potestas sufficiebat. Et ita specialiter quoad hoc Religiosos esse subiectos affirmat P. Sancius suprà, & alij, quos citat P. Pellizarius Tract. 8. Cap. 6. num. 44.

Dico primò. Propter priuilegium in Iure con [Assertio 1. ex Iuris priuilegio non eximi à censuris.]tentum nequeunt Religiosi à jurisdictione Ordinariorum eximi quoad Censuras. Sic præter citatos Emmanuel Rodericus suprà: qui licet asserat priuilegium dictum non esse abrogatum; ait tamen illud tantum licere, dum ab ordinarijs illius vsus non prohibetur, quod facere per Censuras possunt. In quo quidem non videtur verosimiliter philosophari, sicut neque Ioannes à Cruce eum secutus in Epitome de statu Religionis Lib. 2. Cap. 5. Dub. 7. Conclus. 4. & nonnulli alij: quod & probabile censet Cardinalis Lugo Tomo 1. de Sacramentis, Disputat. 20. numer. 51. Nam vel Concilium reuocat priuilegium, vel non. Si primum, nullo modo est vsus licitus. Si secundum, non poterunt ordinarij, non solùm Censuris, sed neque pœnis alijs ad obseruantiam compulsare. Quòd autem ex parte reuocet, & absolutè in suo relinquat robore, distinctio est, quæ in Textu nullum habet fundamentum. Sed probo jam absolutam reuocationem. Nam Gregorius XIII. in speciali Bullâ pro Societate circa vsum Altaris portatilis concessa, ita declarat verbis illis: Vsum Altaris viatici Societatis vestræ à fel. recordat. Paulo Papa III. concessum, deinde à Concilio Tridentino vniuersè sublatum, &c. Quæ declaratio omnibus scriptorum subtilitatibus est robustior, vt eâ stante, nequeat circa positionem istam dubium aliquod superesse. Illius Data est Die 1. Octobr. An. 1579. Videatur Barbosa Alleg. 23. n. 4. qui distinctionem Emmanuelis allatam friuolam appellat.

Dico secundò. Ratione specialis pri [Assertio 2. eximi ex priuilegijs alijs, quæ referuntur.]uilegij, quo gaudent Mendicantes, & qui communicationem cum ipsis habent, iure se tueri possunt, vt nequeant in casu, de quo loquimur, ab ordinariis per Censuras obligari. Priuilegium est Nicolai IV. concessum Minoribus vt nequaquam possint Censuris ligari, etiam hominis, nisi [Nicolai IV.] nominatim fiat eorum mentio, nec sufficere si dicatur in sententiâ generali vt perinde valeat acsi essent nominatim expressi. Quod habetur in Ceremoniali, seu Pontificali, in Bibliothecâ Vaticanâ, vt fidem facit Compendium commune Societatis verb. Excommunicatio, §. 3. Adducit etiam P. Sancius suprà, priuilegium Pauli III. So [Pauli III. non esse ad rem.]cietati concessum in Bullâ, quæ incipit, Licèt debitum, quod tamen non est ad rem, in eo enim tantùm decernit Pontifex vt Societatis Religiosi nequeant contra sua priuilegia à Prælatis par Censuras molestari: & ita Compendium nostrum talis priuilegij nullam habuit rationem. Hic autem de casu agimus, pro quo priuilegium non habetur, vt ex præcedenti constat Assertione. Probari autem efficaciter potest: nam licèt priuilegium celebrandi extra Ecclesiam à Consilio sublatum sit, & ita eo se tueri Religiosi nequeant: aliud autem priuilegium, de quo nuper, sublatum non est; ex nullo enim Consilij verbo tale aliquid deduci potest: cùm aliàs stare optimè queat, vt vnum priuilegium tollatur, perseuerante alio. Et ita videtur sentire Barbosa Allegat. 105. vbi à num. 14. casus recenset, in quibus Regulares possunt ab ordinariis per Censuras distringi, & inter eos, cùm alios ex Tridentino congerat, præsentem non attingit.

Sed cùm graues scriptores, & ex iis [Religiosi vt se gerere debeant, cùm Episcopi pro se habeant probabilem opinionem.] multi Religiosi, contrarium sentiant, pro certo habendum est ordinarios eam praxim amplexuros: vnde licet Religiosi possint in foro interiori, seu secreto, quantùm res hæc patitur, sententiâ propositâ se tueri; non benè illi facent, si ordinariis prohibentibus obluctentur, & à Censuris se prorsus liberos fuisse contendant, eò quòd nequeant illis innodari. Orta quandoque circa hoc iurgia molestissima, quibus potuit facili condescensione præcurri: & vsque ad conseruatoris iudicis ob fulminatam excommunicationem deuentum est creationem, non sine scandalo populorum. Circa quod variè potest accidere con [Diuersa circa hoc controuersiæ genera, & quid circa illas vtrique.]trouersia. Aut enim Religiosus prudenti priuilegij vsu Missam dixit: & tunc ordinarius aliter potuit iudicare. Tunc quidem audiendus ille, & legitimâ redditâ ratione, manifestum est non debere ad pœnam aliquam procedi, si iuridicè & Christianè res est ista transigenda. Vel manifestus fuit excessus, & excusatio friuola: & neque in eo casu vlteriùs progrediendum, nisi ad intimationem specialis prohibitionis. Consilium enim nullam pœnam facto ipso incurrendam statuit; sed ordinarios monet ne patiantur, & vt prohibeant, mandent, corrigant, statuant, & ad ea seruanda, quæ statuerint, Censurarum impositione compellant. Aut post specialem prohibitionem; quo euentu licebit prohibenti, seruatis Iuris Regulis, citatione scilicet præmissâ, & loco defensionis concesso, quidquid in similibus licere solet. Ne ergo ad huiusmodi deueniatur angustias, prohibenti parendum: quidquid enim aliter factum fuerit, à malo est, etiamsi alicuius magni boni zelo coloretur. Numquam enim magna bona Deus alterationibus indiscretis immiscuit, cuius spiritus non in turbine, sed in sibilo auræ tenuis, tranquillo inquam spiramine persentitur.

De Priuilegio circa tempus dicendi Missam.

CIrca hoc vidimus num. 229. quid per [Priuilegium circa horam ante lucem pro Missa celebranda &c.] Indicum priuilegium habeatur: sic enim Pontifex: Etiam per horam ante lucem, vel etiam post meridiem, in eisdem regionibus, cùm opus fuerit, celebrare. Pro quo & est Gregor. XIII. concessio, de quâ in communi Compendio, sic se habens: Possunt Presbyteri Societatis celebrare Missam per horam ante auroram, & infra horam post meridiem, itineris, vel alicuius [Aliud Gregor. XIII.] legitimi impedimenti caussa, de licentia Præpositi Generalis, vel cuiuslibet alterius ad id ab eo deputati. Sic ibi. Videtur ergo priuilegium Indicum nihil concedere à communi diuersum; immò commune plus aliquid: nam Indicum, Per horam, inquit, post meridiem: Commune autem infrà horam: vnde transactâ horâ post meridiem celebrari potest: cum tamen per Indicum intra illam tantùm celebratio concedatur. Nihilominùs plus aliquid per [Plus priore pro Indiis concedi.] Indicum licet, quatenus minorem caussam ad celebrationem requirit, cùm in eo dicatur: Cùm opus fuerit: in alio autem legitimum impedimentum requiratur. Et ratio quæuis in Indiis sufficiet, cùm tamen extra illas plus aliquid requiratur. Quòd autem de horâ post meridiem dicitur, similiter est accipiendum: quia non est credendum priuilegium Indicum minùs aliquid concessisse: & etiam, quia quod de horâ ante auroram dicitur, sic etiam est receptum, vt non intra illam Missa incipi debeat, sed possit ante illam, dummodò intra eamdem finiatur. Et eo modo posse etiam post meridiem dici, ita vt post horam terminetur, omnino tenendum est: sic enim absolutè verificatur post meridiem per horam dici. Et cùm priuilegium fauorabile sit, amplè interprætandum venit, quandoquidem in nullius præiudicium cedit. Sed parùm est illud. Inchoari Mis [Sine priuilegio quando inchoari possit.]sa ante horam auroræ proximam potest, & etiam finiri. Quia iuxta communem sententiam, quam post alios tenent Bassæus verb. Missa 4. n. 6. P. Martinon Tomo 4. Disp. 40. n. 15. P. Bauny Tomo 1. Tractat. 10. Quæst. 13. P. Gaspar Hurtadus Disput. 4. de sacrificio Missæ Difficult. 4. & P. Pellizarius Tractat. 8. Cap. 2. numer. 98. Missa inchoari & finiri ante auroram potest sine priuilegio: cùm ergo illud horam vltra communiter licitam concedat, iuxta illud inchoatio & finitio dictâ ratione licebit.

Sed addendum aliquid, quo priuile [Duabus horis ante ortum solis licere, tribus cum illo.]gium augustius comprobetur. Missam scilicet sine priuilegio inchoari posse duabus horis ante solis ortum, iuxta id, quod cum alijs tenet P. Suarius Tomo 3. in 3. q. Disp. 80. Sect. 4. §. Secundò inquiri. Vnde & consequenter affirmat §. Tertia inceptio, ex priuilegio vnius horæ spatium concedente, posse tribus horis ante solis ortum celebrari. Quod & tenent Cardinalis Lugo Disput. 20. numer. 33. P. Dicastillus infrà, numer. 55. P. Lessius quæst. 83. num. 74. Diana Parte 1. Tractat. 14. Resolut. 33. & Parte 10. Tractat. 12. Resolut. 26. Bassæus suprà. P. Pellizarius etiam suprà. P. Arriaga Tomo 7. Disput. 54. num. 17. & alij. Addit autem Diana posse post matutinum, aut duabus [Duabus post mediam noctem qui teneant ob priuilegia.] horis post dimidiam noctem illicò Missam dici, ductus auctoritate Ioannis de la Cruz, qui in Directorio Conscientiæ Parte 2. de sacrificio Missæ. Quæst. 2. Dub. 1. Conclus. 3. in fine affirmat, ad ea remittens, quæ dixerat in Epitome de statu Religionis, Lib. 2. Cap. 5. Dub. 1. Conclus. 2. Tenent etiam P. Dicastillus, P. Tannerus, P. Pellizarius, P. Quintanad. Tamburinus, & Hieron. Rodriguez apud Dianam Resolut. 26. citatâ: vbi pro eo adducit priuilegium Alexandri VI. Bullâ 13. pro Benedictinis Montis-Serrati, & concessionem Leonis X. viuæ vocis oraculo. Quod & propter Alexandri VI. concessionem tenet Bassæus cum Hieronymo Rodriguez, & Portel. Concessioni enim Leonis X. cùm oraculum fuerit, non videtur momenti aliquid exhibere. Pro alio, in hoc [Et qualibet post illam, ex alijs.] genere latissimo, militat P. Dicastillus Tractat. 5. Disput. 4. numer. 65. & seqq. vt scilicet possit dici Missa quauis horâ post dimidiam noctem. Pro quo & aliud concessum dicitur PP. Mexicanæ Prouinciæ Societatis nostræ, sed à quo Pontifice scire non potui. Videtur autem à Paulo V. eo enim viuente illius notitia in Peruuiam delata, cum quâ & vsus scientium, & communicationem eiusdem à Prouincialibus postulantium & obtinentium inoleuit. Quâ & ego iam inde à tempore illo potitus, Prouincialium signo ac subscriptione munitâ. Nec mirum hoc videri debet, quandoquidem Remigius Tractat. 5. Cap. 4. §. 4. num. 1. testatur Religiosos virtute priuilegiorum idem posse. Vbi & addendum pro dando Viatico id sine priuilegio omnibus licere, vt cum aliis tenet Diana Parte 11. Tractat. 7. Resolut. 21. qui & videndus Parte 10. Tractat. 12. Resol. 57. vbi cum multis probat tres Missas Natiuitatis dici nocte posse. Pro quo & P. Amicus Tomo 7. [Quid de Missis Natiuitatis.] Disputat. 33. numer. 330. P. Dicastillus numer. 72. vbi quòd à puncto mediæ noctis. Et P. Granadus Tomo 2. in 3. p. pag. 1070. num. 5. vbi quòd Romæ ita fiat.

Circa tempus autem, vltra quod differ [Circa tempus, vltra quod differri nequit, variæ sententiæ.]ri celebratio nequit, cùm Ecclesiæ praxis, Rubricæ Missalis, & Pontificum concessiones circa illud, meridiem esse significent, in huius termini taxatione variæ sententiæ sunt, de quibus Diana tract. 14. cit. resol. 34. & Parte 5. tract. 5. resol. 58. & Part. 10. tract. 12. resol. 22. & communiter Doctores excusant inchoantes post meridiem, dummodò intra horam immediatam finiatur: cùm etiam sint qui probabile censeant posse inchoari ante finitam horam, etiamsi post transactam finiatur. Immò & post transactam inchoari posse, vt videri potest apud citatum Auctorem Resol. illâ 22. Circa quod P. Suarij congrua doctrina succurrit suprà, §. Quocirca. Cùm enim dixisset in die festo, si Missa solemnis & concio non finiatur vsque ad vnum vel duas horas post meridiem, id licere: & ratione itineris, quamuis non debeat vnius horæ spatium excedi, ita subdit: Quod significat Soto suprà, & [P. Suarij notanda doctrina.] fauet consuetudo; immò & regula Missalis, in quâ non sine caussa additur illa particula, Communiter: Ac denique quia res morales, quando non sunt per legem omnino declaratæ ac limitatæ, non possunt indiuisibiliter definiri; præsertim quia hæc res non est tam grauis vel necessaria ad honestatem, vt intercedente rationabili caussa non poßit prædicto modo ampliari. Sic ille. Cuius præclara sententia ad varios potest casus, rationabiliter tamen, applicari. Id autem quod Nauarrus tradit in Manuali Cap. 25. num. 87. nec [Sententiæ de tertia hora post meridiem.] displicet P. Becano de Sacrificio Missæ, 2. p. q. 4. num. 5. dum non reprobat de tertiâ horâ post meridiem: & secutus est Viualdus in Candelabro aureo, de Eucharistiâ, num. 50. & Pitigianus apud Bonacinam Tomo 1. Disput. 4. de Eucharistiâ, quæst. vlt. Punct. 9. num. 7. P. Dicastillus suprà, num. 77. & seqq. & P. Tannerus Tomo 4. Disput. 5. quæst. 9. num. 61. vbi plures adducit dicens non esse mortale: communiter Doctores improbant, nec praxis admittit. Immò Emmanuel Rodericus in [A Pio V. reprobatam qui censeant, pœnâ adiectâ.] Summa Cap. 249. Conclus. 3. censet eum, qui per audaciam & præsumptionem sic celebrat, remanere perpetuò suspensum à diuiuis, quia Pius V. in Bullâ 4. (apud Cherubinum Tomo 2.) prohibet in virtute sanctæ obedientiæ, ne quis sub pœna prædictæ suspensionis à diuinis præsumat quouis prætextu, etiam licentiarum, in Vesperis celebrare. Ad quæ quidem Bonacina suprà, sic subiicit: Ego tamen censeo illam suspensionem non incurri ipso facto, quia in præfatâ Bullâ dicitur, sub indignationis suæ, ac perpetuæ suspensionis à diuinis pœnâ: quæ loquendi forma continet Censuram comminatoriam, non autem latam ipso iure. Sic ille. Sed miror vtrum [Sed impugnati illi.]que, sicut & Hieronymum Garciam Tractat. 3. Difficult. 8. Dub. 1. Puncto 1. num. 8. non animaduertentes Bullam illam nihil ad intentum præsens conducibile continere. In ipsâ enim Pontifex contra illos tantùm decernit, qui Missas Natiuitatis, Resurrectionis, & alias, summo manè dici solitas, prætextu licentiarum quarumdam, præcedentibus vesperis, de serò, vt loquitur ille, & ante solis occasum, celebrabant. Quod quidem valde diuersum est ab eo, quod citati scriptores asserunt, scilicet Missam diei, aut votiuam dici permissam, circa horam nonam, quâ Christus sui Corporis & Sanguinis sacrificium obtulit, posse celebrari. Vnde illorum sententia nullam notam promeretur: & eam, si absit scandalum, absolutè tenet P. Sà V. Mißa, num. 27. Pro quâ etiam Hieronymus Garcia suprà, adducit Sotum, Durandum, LLamas, & Salcedum, & P. Lessius suprà, non improbabilem censet. Quòd si pro dando Viatico necessitas occurrat, id certiùs licet, vt cum aliis tenet Diana Parte 10. Tract. 12. Resolut. 26. & Parte 11. Tract. 7. Resolut. 21.

Iuxta hæc ergo priuilegij est regulan [Supra tempus, in quo celebrare licet, horam à priuilegio concedi.]da concessio; vt quoties sine illo id licet, quod iuxta probabiles Auctores sententias exposuimus, vna prætereà hora adiiciatur. Licet enim sint qui velint non adiiciendam, sed iuxta tempus Iure aut consuetudine designatum, scilicet auroram, & meridiem, pro quo Hieron. Garcia suprà num. 17. adducit Patres Vazquez, Fagundez, & Bauny: contrarium tamen tenent P. Suarez, Emmanuel Rodericus, Tamburinus, Miranda, Diana apud eumdem num. 16. & prætereà P. Pellizarius suprà P. Gaspar Hurtadus Difficult. 4. citat. §. Circa conclusionem. P. Dicastillus, citat. num. 55. Bassæus num. 6. citat. Remigius suprà num. 2. Gauantus in Rubricas Missalis Parte 1. Tit. 15. num. 1. §. Priuilegiati. Et alij communiter: atque optimo sanè fundamento: nam priuilegium, quando non est tantum ad tollendos scrupulos, aliquid debet concedere vltra id, quod aliunde licet: aliàs erit inutile, vt suprà num. 228. dicebamus. Et constat etiam ex Cap. Si Papa, de Priuilegiis in Sexto. Quomodocumque ergo aliquid circa horam liceat, horæ est spatium adiiciendum; dummodò scandalum non adsit, quod remoueri poterit adstantium instructione, vt sciant id beneplacito Pontificis agi posse. Et ita à Religiosis Missam per tres horas post meridiem differri posse affirmant P. Dicastillus suprà num. 84. Ioannes de la Cruz etiam suprà, qui adducit Priuilegium Eugenij Quarti in Bullâ eius 11. Bassæus loco citato, Diana citato Tract. 14. Resolut. 34. & Parte 10. citat. Resolut. 22. vbi alios adducit. Remigius numer. 2. Pro quo etiam stat Cardinalis Lugo suprà numer. 42. licet censeat concessionem non esse absolutam. Ait etiam Bassæus Dianam pro eodem adducere P. Suarium; cùm tamen reuerà eum non adducat, vt consulenti constabit. Vnde & idem dicendum, si [Quid circa Commissarij Cruciatæ concessionem.] Commissarius S. Cruciatæ simile priuilegium horæ concedat, affirmat Remigius §. citat. licet alij contrarium sentiant, vt videri potest apud P. Mendum in eamdem Bullam Disput. 37. num. 98. Neque negabit quod de horâ tertiâ est dictum P. Arriaga, qui circa id hæret, dum Diana speciale priuilegium non assignat, & ita duas horas tantùm concedit. num. 20. iuxta priuilegium Societatis: sed est illud Eugenij Quarti, vt diximus apud Ioannem de la Cruz, & alios, Alexandri Sexti, & aliorum.

Circa priuilegia autem citata hærent a [Difficultas circa priuilegia dicta quia à Tridentino videntur reuocata.]liqui, quia ante Tridentinum sunt, à quo omnia eiuscemodi reuocata, sicut loquentes de Altari portatili diximus, & præsertim num. 235. & prætereà tenent P. Azor Parte 1. Libr. 10. Cap. 26. Quæst. 7. P. Ægidius Quæst. 83. num. 226. P. Becanus suprà quæst. 5. §. Tertia exceptio. Durantus de Ritibus Ecclesiæ Lib. 2. Cap. 6. num. 8. Nauarrus suprà num. 82. aliique. Nam quod ad horam dicendi Missam attinet, à Concilio etiam est Episcopis demandatum, sicut alia, de quibus dictum, ne scilicet inordinatum quidquam patiantur, verbis illis: Postremò, ne superstitioni locus aliquis de [Illius Decretum circa horam &c.]tur, edicto, & pœnis propositis caueant ne Sacerdotes aliis quàm debitis horis celebrent, ne ritus alios, aut alias Cæremonias, & preces, in Missarum celebratione adhibeant, prætereas, quæ ab Ecclesiâ probatæ, ac frequenti, & laudabili vsu receptæ fuerunt. Sic Concilium. Verùm hæc non videntur obstare, quia Regularium ibi non meminit, sicut superiùs, cùm de celebratione extra Ecclesiam ageretur. Et certè cùm ritus apud ipsos diuersi extent, circa Missæ celebrationem à Sede Apostolicâ approbati, satis ex eo liquet ea, quæ de ritibus, & consequenter de horâ statuit, ad eos non esse referenda. Præterquam quòd vt ex verborum tenore apparet, à Concilio superstitio tantùm circa Missarum celebrationem propulsari intenditur, à quâ longè absunt, qui ex priuilegio sacrificandi horam anteuertunt, aut extendunt. Auctores ergo priuilegia Eugenij Quarti, Alexandri Sexti, & aliorum afferentes, id leui non faciunt fundamento, si iis, quæ diximus, permoti fuerint, quæ tamen apud ipsos non deprehendi: vel quia generaliter censent priuilegia Regularium non esse à Concilio reuocata, quod præter alios suprà adductos tenet P. Dicastillus num. 69. & Cardinalis Lugo Disputat. 20. citat. num. 29. qui ait ita sentire Dianam Tract. 14. citat. Resol. 33. Circa quod P. Arriaga supra num. 16. se in Dia [Circa Dianam legitima citatio Card. Lugo defenditur contra P. Arriagam.]na nec mentionem huius dubij inuenisse testatur. Et ne fortè erratum esset in citatione, in Indice omnium trium Tomorum quæsiuisse, nihilque ea de re inuenire potuisse. Sed certè Dianæ mens citato est loco perspecta, dum §. 2. sic ait: sed plus ego addo cum Ioanne de la Cruz in Directorio conscientiæ Parte 2. de Sacrificio Missæ. Quæst 2. Dub. 2. Conclus. 3. in fine; posse illicò post Matutinum, aut post duas horas media noctis, Missas celebrare ex priuilegiis. Sic ille. Atqui priuilegia talia ante Tridentinum sunt, vt constat, cùm illud Eugenius, & Alexander præcesserint: ergo sentit non esse reuocata. Id quod clarissimè etiam constat ex Resolut. 34. Qui etiam Parte 10. Tract. 12. citato, Resolut. 25. cum aliis pro Alexandri priuilegio militat. Potuit ergo meritò à Cardinali Lugo citari: qui tamen circa priuile [In Priuilegio Alex. VI. quod difficultatis, auertitur.]gium Alexandri Sexti, concessum Monasterio Montis-Serrati, fundamentum communicationis non inuenit ob restrictionem ad ipsum. Licet Hieron. Garcia suprà num. 15. qui malè Adrianum pro Alexandro posuit, aduertat Auctorem dictum videri de Monachis loqui, quando extra Monasterium celebrant. Fundamentum autem communicationis satis est obuium apud Recentiores, ob concessiones Pontificum in ordine ad huiusmodi extensionem, vt vidimus n. 116.

[Contra illud & alia ante Tridentinum qui militent: sed defendendum.]

Sed adhuc parùm curanda illa quando ante Concilium Tridentinum sunt, contendit citatus Scriptor propter illa, quæ habet num. 14. vbi nonnullos adducit ita sentientes, in quibus est P. Fagundez circa primum Ecclesiæ præceptum Lib. 3. Cap. 17. num. 3. vbi ait priuilegium Societati concessum fuisse à Gregorio XII. cum Concilij derogatione, quod priuilegia talia reuocarat. Sed id non esse, vt ille asserit, constabit Bullam concessionis legenti, quæ incipit, Quanta in vinea die 5. Maij Ann. 1578. nulla enim ibidem mentio Tridentini. Plus autem videtur vrgere Declaratio Cardinalium, quam adducunt [Declarationem Cardinalium non obstare.] Card. Bellarminus, & Barbosa, Sicque habet: Ante diem & horis indebitis nulli licet celebrare, etiam vi priuilegij ante Tridentinum conceßi. Sed quòd hæc Declaratio generatim non vrgeat debet fateri citatus Auctor, qui num. 13. cum pluribus statuit Episcopos posse ante auroram celebrare, siue vi priuilegij, siue consuetudinis, & aliis licentiam celebrandi concedere, etiam post meridiem: cùm tamen post Tridentinum nullum priuilegium huiusmodi concessum reperiatur. Dicendum ergo Declarationem dictam authenticam non esse: & vt verè talis fuerit, quod non negamus, probabili sententiæ innixam; cùm tamen nos probabilem etiam, & satis verosimilem consectemur.

De Priuilegiis circa sumptionem Particularum Eucharistiæ, peracto Missæ sacrificio.

DE hoc priuilegio dictum num. 163. sed hoc loco quæ ad illud spectant ampliùs explicanda.

Dico primò. Particulæ, quæ ad imme [Assertio 1. Particulas ejusdem Missæ posse post purificationem sumi.]diatè peractum sacrificium spectant, sumi possunt absque vllo scrupulo etiam post sumptam purificationem. Sic P. Suarez Tomo 3. in 3. p. Disp. 68. Sect. 6. §. Secundus casus. P. Vazquez Disp. 214. n. 49. P. Præpositus Tomo 4. Quæst. 80. n. 45. P. Reginaldus Lib. 29. num. 123. P. Filliucius Tract. 4. num. 239. P. Fagundez circa tertium Ecclesiæ Præceptum Cap. 5. num. 28. P. Dicastillus Tractat. 4. num. 354. Disputat. 9. P. Arriaga suprà num. 49. Diana Parte 1. Tractat. 14. Resolut. 66. Parte 2. Tract. 4. Resolut. 45. & Parte 5. Tractat. 14. Resolut. 43. alibique, & apud ipsos alij plures. Pro quo communis ratio est, quia huiusmodi reliquiæ non sumuntur per modum integræ Communionis, sed vt complementum vnius sacrificij, ad quod Sacerdos ieiunus accessit, & ita totum illud est per modum vnius moraliter actionis. Item, quia non potest aliter Sacerdos ministerium suum, & actionem illam perfectè adimplere modo conuenienti: sæpè enim non possunt reliquiæ conseruari, neque ante ablutionem sumi: vnde Ecclesiæ ieiunium præcipientis intentio non est credenda vllatenus aduersari.

Circa quod P. Suarez sic faciendum ait [Quoties inuentæ fuerint.] quando moraliter oportuerit: qui videtur significare non esse absolutè licitum: vnde dubitari vlteriùs poterit quando id erit moraliter conueniens. Sine vllo tamen scrupulo fieri poterit, quoties reliquiæ extiterint, quia hoc clarè probat ratio adducta de sacrificij actione, quæ vna moraliter est, & de illius perfectione, ac conuenienti modo ministerium adimplendi. Quòd si ad necessitatem reducitur, iam ratio talis minimè erit sufficiens; quam tamen & ipse Eximius Doctor, & alij sufficientem arbitrantur. Vnde eo stante vi [Et debere semper ita fieri videtur.]detur particulas debere sumi, etiamsi commoditas non desit ad earum conseruationem. Quod quidem tunc accidere poterit, si quando Sacerdos post Missam daturus Communionem, pyxidem ex sacrario extrahit, in Corporali particulam aliquam deprehendit. Est enim tunc facile eam in pyxide reponere; quod tamen si faciat, conuenienti modo non se gerere ratio adducta conuincit: quia scilicet sacrificium perfectè non peragit, cùm aliquid ex eo relinquit, quod à se sumendum consecrauit. Licet enim non sit necessarium vt Sacerdos totum id sumat, quod consecrat, cùm pro aliis etiam consecrare possit: id tamen quòd à se sumendum consecrat, sumere debet, quia sumptio, vel ad substantiam sacrificij spectat, vt volunt multi, vel ad integritatem. Non videtur ergo juxta mentem Doctorum sic tenentium & probantium, aliter fieri posse, cùm in eo & ratio conuenientiæ, & integritatis requisitæ concurrant. Vnde & P. Vazquez, qui ait non esse obligationem particulas huiusmodi sumendi, [Saltem id esse valde conueniens.] si seruari possint, probabiliter quidem loquitur, sed non iuxta rationem communis assertionis. Et quidquid de obligatione in ordine ad culpam sit, de maiori quidem conuenientiâ non videtur posse dubitari. Et vrgeri ex receptissimâ sententia potest; iuxta quam, qui in Missa post consecrationem etiam solius hostiæ, recordatur se non esse ieiunium, debet in ea prosequi. Pro quo ipse P. Vazquez Cap. 5. §. Idem dicendum. junctis iis, quæ habet Disput. 208. Cap. 2. Nam communis ea resolutio in eo fundatur, quòd integritas sacrificij præferenda sit Ecclesiasticæ legi ieiunij. Ex quo arguere pro casu, de quo est sermo, efficaciter possumus: quandoquidem particulæ de integritate sacrificij sunt: vt ergo absoluta necessitas non sit, quia eam communiter non recognoscunt Doctores, saltem magnæ conuenientiæ onus incumbit Sacerdoti. Vnde non benè P. Gaspar Hurtadus Disputat. 9. de Eucharistiâ [Etiamsi seruari possint, contra P. Hurtadum.] Difficult. 17. §. Nos tamen, asserit particulam relictam non posse post ablutionem sumi, si seruari possit, sed reponendam in sacrario, quia tunc absque caussa aliqua excusante sumptionem à non ieiuno sumitur: constat enim caussam esse legitimam & vrgentem, vt iam vidimus.

Dico secundò. Non solùm minusculæ [Assertio 2. idem de hostiolis seu Formis statuens.] particulæ, sed hostiolæ, quas Formas dicimus, pro communicandis aliis consecratæ, sumi possunt, sicut illæ, vt accidit cùm Communio fit post Missam, & aliquæ factâ Communione supersunt. Sic P. Suarez suprà, Posseuinus, Chamerota, P. Filliucius, quos citat & sequitur Bonacina Tomo 1. Disput. 4. de Eucharistia. Quæst. 6. Puncto 2. num. 13. & 14. P. Fagundez num. 31. P. Vazquez, & P. Præpositus suprà P. Henriquez Libr. 9. Cap. 30. num. ad finem P. Ægidius Quæst. 8. numer. 68. & alij. Licet autem ita sen [Ratio pro eadem notanter deducta.]tiant, non est tamen apud eos ratio, quæ resolutionem istam & præcedentem complectatur. Illa enim quæ pro præcedenti adducta est, ex integritate sacrificij procedit, quæ non videtur posse ad præsentem adaptari. Particulæ si quidem pro communicandis aliis consecratæ, ad integritatem sacrificij non spectant sicut aliæ, quia non consecrantur vt à Consecrante sumantur, licet simul consecratæ cum hostiâ vnum sacrificium constituant: ergo ratione integritatis sumi nequeunt. Nihilominùs sustineri ratio prædicta potest: tum quia dici possunt ad integritatem pertinere, quatenus ita consecrantur, vt Sacerdos virtualiter intendat eas sumere, si fortè supersint. Tum etiam quia ratio communis Doctorum non ad integritatem sacrificij referenda est, quo pacto nos sumus argumentati, seu ad integritatem & perfectionem illius actionis.

Neque vrget quod obiicit P. Hurtadus suprà §. Tertius casus, quod scilicet si ea ratio [Obiectio P. Hurtadi discussa, quæ & aliorum.] valeret, non esset contra prohibitionem sumendi Eucharistiam à non ieiunis, sumere scienter aliquid cibi ante sumptionem reliquiarum. Et similiter arguit Cardinalis Lugo Disput. 15. num. 77. & cum eo P. Arriaga num. 47. Pro quo potest casus adduci, si quis post Missam virium defectum sentiret ad Communionem multis conferendam, & ante illam secretò aliquid sumeret, quo eas repararet. Non inquam vrget: quia eo ipso quòd aliquid scienter sumeret Sacerdos, actio sacrificandi finiretur: talis enim cibi sumptio sufficiens illius signum est, cùm adeò aliena sit ab actione illa omnium sacratissima: sic enim testatur Sacerdos de cœlesti cibo se iam non agere, qui terrenum capit. Quòd si intra Missam detur Communio, idem etiam dicendum, etiamsi Sacerdos alia adiecturus sit, quæ ad finem Missæ spectant: ante illa enim sacrificium terminatum est sumptione illâ cibi, non solùm substantialiter, sed integraliter ac completiuè; licet ex Ecclesiæ præcepto, prætermittenda non sint. Deinde. Diuersa est ratio de ablutione, & sumptione illa cibi: nam ablutio ad complementum illius actionis pertinet, ex instituto Ecclesiæ; non ita cibi sumptio aut potus: & ita illa obstare nequit sicut ista. Pro quo etiam est, circa vnam nullum esse indicium permissionis Ecclesiæ, cùm tamen sit erga aliam. Vnde P. Hurtado ex illius potest [Ex sua ipsius doctrina redargutus.] responderi doctrina, qui communem sententiam, de qua Assertione 1. ex eo probat quòd voluntas Ecclesiæ pro eo sit; vult enim fractionem ieiunij non impedire, sicut non item impedire vult, quando in Parasceue ex ipsius præcepto particula hostiæ consecratæ remanentis ex Feriâ 5. vino non consecrato infunditur, & cum eo sumitur: & tamen regulariter contingit quòd particula aliqua vini priùs deglutiatur, quàm particula illa hostiæ consecratæ. Sic ergo & nos dicere possumus circa fractionem per sumptionem cibi præfatam nullum esse indicium voluntatis Ecclesiæ, cùm tamen circa ablutionem sit, quam Doctores verosimiliter coniiciunt, de alia nihil tale vspiam odorati. Quo pacto philosophantem inuenio post hæc scripta P. Dicastillum suprà n. 357. & seqq.

Dico tertiò. Particulæ post sumptionem ablutionis inuentæ sumi possunt, etiam si [Assertio 3. Idem concludens de particulis ex alia Missa.] ex alia sint Missa relictæ. Sic P. Suarez suprà §. Ad secundam, quatenus sic ait: si autem sint ex præsanctificatis, consultiùs erit illas reseruare, sicut anteà conseruabantur. Sic ille, qui dum consultius esse ait, oppositum indicat fieri absolutè posse [P. Suarez.] & ita probabiliter. Quod etiam tenet P. Fagundez sententiam P. Suarij, & verba desumens. Bonacina suprà num. 14. dicens meliùs esse eas asseruare. Bassæus verb. Communio, in fine, vbi eisdem vtitur verbis, quibus P. Suarez. Marchinus apertiùs, de Sacramento Ordinis Tract. 3. p. 3. Cap. 3. num. 19. Est ergo hoc probabile, cuius tamen ratio apud Scriptores non occurrit: potest nihilominùs ex eo fundari, quia ad actionem præsentis sacrificij non solùm pertinet quidquid à Sacerdote oblatum est, sed etiam quòd ab alio, si illud sumere sit conueniens. Vnde manifestum est Sacerdotem posse sumere ante oblationem particulas ex alia Missa relictas, sicut & purificare ciborium, in quo sacræ hostiolæ asseruantur: ergo quemadmodum sumere à se consecrata potest post ablutionem, ita & consecrata ab aliis, quia hoc etiam pertinet ad actionis illius complementum.

[Assertio 4. resolutionem præcedentem de hostiolis etiam procedere videtur.]

Dico quartò. Præcedens resolutio videtur procedere non solùm de maiusculis particulis, sed etiam de hostiolis pro Communione tribuendâ consecratis. Id probatur ex eorum auctoritate, quos nuper adduximus. P. Suarez absolutè loquitur de reliquiis post datam Communionem, sicut & P. Fagundez & Bonacina: post Communionem autem non solùm reliquiæ minutiores restare solent, sed etiam formulæ aliquæ. Si ergo oporteat ciborium purificare, sumi poterunt, aut quauis aliâ rationabili caussâ intercedente. Bassæus de reliquiis loquitur, etiamsi notabilis sint quantitatis. Et quidem P. Fagundez de reliquiis loquens præsentis sacrificij, ita sumi à Sacerdote, qui per longum spatium Communionem populo dispensauit, & posteà vasa purificat, posse arbitratur: vt nullum in eo esse dubium, non dubitet pronuntiare. Quod quidem oportebit obseruent illi, qui scrupulis circa ista perurgentur. Ex eo autem quòd nullum dubium in eo sit, vt vult ille; in eo quod de præsanctificatis addit cum aliis, consultum quidem esse ea seruare: licet dubium aliquod esse possit, satis tamen verosimiliter affirmatur, quia indubitato adhæret, quasi proximo ab eo gradu.

Dico quintò. Etiamsi Sacerdos ab al [Assertio 5. Particulas post recessum ab altari sumi posse.]tari recesserit, poterit particulam inuentam sumere, quæ commodè seruari non possit. Sic citati, quatenus id admittunt quando sine irreuerentia seruari nequit: quæ quidem ordinariè continget; cùm enim Sacerdos nequeat sine nota ad altare redire, videtur particula in Sacristiâ seruanda secretò, vnde & irreuerentia est manifesta. Est ergo sufficiens ratio, quæ ex incommoditate in asseruatione desumitur, & ita generaliùs locutus circa hoc P. Martinon Tomo 4. Disput. 35. num. 63. & de aliorum vsu testatur P. Arriaga num. 51. cùm essent valde docti. Pro quo & alij apud Dianam Parte 6. Tractat. 6. Resolut. 17. & Parte 10. Tract. 13. Resolut. 54. Accedit particulas istas dubitari posse an sint consecratæ.

Dico sextò. Licet aliqua ex prædictis non [Assertio 6. Præfatas resolutiones Indico priuilegio iuuari.] ita recepta sint, ad ea tamen potest priuilegium Indicum, de quo num. 163. probabiliter applicari, vt eo pacto magis licita videantur. Diximus ibi priuilegium dictum nihil speciale concedere. Sed esse pro tollendis scrupulis impetratum. At erunt qui censeant aliquid aliàs non licitum concedi per ilud: & cùm nihil aliud præter dicta excogitari possit, ad ea erit applicandum.

Vbi dubium incidit circa id, quod est [Dubium circa dicentes duas Missas, ob reciduum sanguinem in Calice & rationem adductam de particulis. Fundamenta vt sumi in primâ possit purificatio.] in Parochis Indorum frequentissimum. Missas enim dicunt duas diuersis in populis. Possuntnè illi in priori Calicem purificare, & purificationem sumere? Videtur enim id licitum ex dictis, quia purificatio illa ad complementum sacrificij pertinet: ergo quemadmodum sacrificium non obstat quo minùs aliud offerri & sumi queat, ita neque talis sumptio. Item. Post sumptionem talem possunt sumi particulæ in eadem Missâ non consecratæ: ergo & sumi poterunt, quæ in Missa sequenti fuerint consecratæ: nam in hoc Sacramento magis & minùs non variant excellentiam, ob contentum in illo, Christum scilicet. Ponamus ad huius comprobationem Sacerdotem post sumptam ablutionem circa Communionem ministrandam occupari, vt contingere in magnis Iubilæis potest, & interim Sacerdotes alios in eodem altari Missas facere, & vasa hostiolis plena consecrare, quas & ipse ad Communicandum accedentibus largiatur. Finitâ certè Communione purificare omnia vasa poterit, & reliquias sumere non solùm à se, sed ab aliis etiam in præcedentibus Missis, ac etiam in subsequentibus consecratas: quia quòd præsanctificatæ, aut post sanctificatæ sint, omnino materialiter se habet, iuxta dicta Assertione 3. & 4. Idem ergo in casu, de quo loquimur, dici potest. Quòd si dicatur actionem sacrificij prioris omnino fuisse finitam, & sequentis sacrificij actionem minimè ad illam pertinere, occurri potest ex adductis num. 246. vt saltem probabiliter in hoc possit aliquis arbitrari: quia non est certum id, quod Doctores de sumptione particularum dicunt in eo fundari, quòd eadem actio totalis & completa moraliter reputetur. Deinde. Particulæ Sanguinis in Calice relictæ nequeunt sine ablutione perfectè exhauriri, vt experientiâ constat: ex eo autem quòd remaneant, sequitur primò non habere sacrificium omnimodam integritatem. Secundò irreuerentiis exponi: Calix enim in alium populum sine cultu debito deportatur, quia vel seruari commodè nequit, aut Calix alius non est, vnde & pro secundâ Missâ etiam adhibendus. Cùm ergo Doctores ob irreuerentiam Sacramenti vitandam licitum censeant non ieiunos illud sumere, hîc certè doctrina illa accommodanda venit opportunè. Et ex hoc videtur occurri posse notissimo [In Missis Natalis D. non eandem esse rationem.] Ecclesiæ præcepto, quod in Missali Romano extat ante Missas Natalis Domini, vbi dicitur Sacerdotem, qui tres est dicturus Missas, in duabus prioribus non sumpturum purificationem. Ibi enim nullum est irreuerentiæ periculum, sicut in casu, de quo loquimur: & propter hæc erit forsan qui huiusmodi verosimilem censeat positionem; aliæ enim minoribus fundamentis probabiles solent ab aliquibus reputari.

Sed ego non audeo probare illam, quia [Contrarium statuitur, & sit satis in contrarium adductis.] sensus Ecclesiæ pro contrariâ videtur manifestus. Et quod de Missis Natalis Domini nuper dictum, fortiter vrget: ibi enim ex integritate sacrificij argui nequit: & licet ablutio ad illius complementum spectet, omnino sublata ab Ecclesiâ est. Iam ergo ex illis capitibus nihil, quod iuuet, potest afferri. Vide Cardinal. Lugo in Responsis Moral. Lib. 1. Dub. 10. num. 13. Quod autem ad rationem totalitatis in actione spectat, nihil etiam confert: nam qui dicunt eam non esse potissimam, adducunt aliam, scilicet voluntatem Ecclesiæ: quæ quidem in casu præsenti non deprehenditur, neque vllum eius apparet indicium, sed potius appositæ. Iam quod ad irreuerentiam attinet, vitari illa facilè potest, si sacerdos ipse Calicem decenter exportet, neque Indo tradat cum sarcinis aliis sacris deportandum, vt nonnulli satis inconsideratè faciunt. Vt autem quidquid esse periculi circa hoc potest, penitus euitetur, duo sint Calices, aut plures pro populorum numero, quod est sanè facillimum, si in Parochis aliquis sit pietatis & Religionis igniculus, & Prælati circa hoc eâ, quâ debent, solicitudine pergant prouidere. Licet autem in præfatâ Missalis Rubricâ non [Rubrica Missalis circa Missas Natalis D. quomodo obligationem sub mortali indicet.] videtur esse præceptum, quia simplicissimo modo proponitur: ex eo argumentum sumi nequit; quia cùm res ipsa circa id versetur, quod est graui præcepto prohibitum, communicare inquam non ieiunum, & circa purificationem in Cap. Ex parte, de Celebratione Missarum, quod est Innocentij III. omnino apertè decisum: satis superq́ue fuit simplex adhibita declaratio, quâ [Cap. Ex parte.] Sacerdotes obligationis suæ, de quâ fortè dubitarent indocti aliqui, moneantur. Si enim non defuit, qui sumptione panis benedicti non solui naturale ieiunium ad Communionem necessarium, sibi persuasum haberet, an non tale aliquid circa præsentem articulum potuit prouidentia Ecclesiæ suspicari? Vnde etsi Rubrica talis non extaret, præceptum vrgeret ex generali Ecclesiæ lege, iuxta traditionem Apostolicam in diuersis Conciliis stabilitâ. Pro quo videri potest P. Suarius Disput. 68. citat. Sectione 3. & ita præceptum circa Missas Natalis Domini, prout ibidem præscribitur, sub mortali obligans communis assensio Doctorum agnoscit. Quamuis Bassæus verb. Communio, numer. 21. ita scribat: Sacerdotes in die Natiuitatis Domini possunt ter communicare celebran [Bassæus.]do, modò ablutionem digitorum in primâ & secundâ Mißâ non sumant. Sic ille. Iuxta quem ablutio prior, seu purificatio Calicis, non videtur celebrationem impedire. Sed hoc non vrget. Vnde eius non erit audacia toleranda, qui contrarium non fuerit veritus practicare. Iam ad alia.

De Priuilegijs circa ornamentorum, linteorum, & sacrorum vasorum benedictionem.

CIrca hæc ita habetur in Compendio [Priuilegium Indicum circa benedictiones, quibusdam adnotatis.] Indico Verb. Benedictio: Possunt ij, qui mittuntur à Præposito Generali in loca remotißima, à quibus non potest adiri Sedes Apostolica, vestes Sacerdotales, Pallas, Corporalia, Calices, Altaria, & Cæmeteria, (si Episcopus, qui ea faciat, Catholicus ibi non adsit) in eis partibus benedicere. Sic ibi: & statim hoc ad omnes, qui in prædictis regionibus sunt, extendendum esse, dicitur concessione Gregorij XIII. Est autem priuilegium dictum Pauli III. vt in eius habetur Bulla pag. 43. Quomodo autem Prouincialibus, & alijs per eos vsus talis priuilegij concedatur, ibidem dicitur, & dictum etiam à nobis numer. 176. Fit autem citato loco remissio ad Compendium commune circa benedictionem Ecclesiarum, Oratoriorum, & Paramentorum: vbi de benedictione eorum, in quâ vnctio interuenit, nihil extat: pro aliis autem illud habetur speciale, vt tam propria, quàm aliena possint benedici. De Ecclesiis & Oratoriis dicemus inferiùs. Præter concessiones autem in Compendiis citatas, aliæ sunt, de quibus agunt Fr. Emmanuel Tomo 1. qq. regular. quæst. 19. Bassæus verb. Altare. Fr. Ioannes Baptista in Animaduersionibus citatis, Parte 2. verb. Benedicere. P. Pellizarius Tomo 2. Tractat. 8. Cap. 5. Sect. 3. P. Quintanad. Tomo 2. Tractat. 5. Singular. 12. Fr. Ioannes de la Cruz in Epitome status Religiosi, Lib. 2. Cap. 5. Dubio 8. & pleniùs ceteris Ascanius Tamburinus de Iure Abbatum Tomo 1. Disput. 23. quæst. 4. num. 3. & alij.

In quibus tamen quod ad generalem [Aliud generale Innocentij 8. & vniuersalius.] concessionem attinet, vnam tantùm inuenio Innocentij VIII. Abbati factam Cisterciensi Monasterij Cabilonensis, & eius successoribus, nec non quatuor aliis eiusdem Ordinis Abbatibus, in Bullâ, quæ incipit, Exposcit tuæ deuotionis, die 3. Aprilis, Ann. 1489. & est quinta huius Pontificis apud Fr. Emmanuelem, & ad omnes est Ordinis Abbates extensa à Gregorio XIV. vt testatur idem Fr. Emmanuel suprà, Quæst. 28. Artic. 2. illa enim ad Calices & Altaria porrigitur verbis illis: & quæcumque alia vestimenta ac ornamenta Ecclesiastica, Corporalibus, vasculisque ad reponendam Eucharistiam, ac imaginibus quibuslibet comprehensis, in locis, & domibus dicti Ordinis benedicere, & Calices consecrare, tam de dicto Ordine, quàm si ad vos aliunde nonnumquam deferantur. Ac Altaria de nouo constructa, seu translata restaurare, aut mutata in quibuslibet locis dicti Ordinis, Chrismate sacro priùs ab aliquo Catholico Antistite recepto, consecrare, &c. Vbi notanda limi [Quæ in illò limitatio.]tatio, quòd scilicet prædicta in domibus tantùm præfati Ordinis fieri possunt; non ergo extra, dum scilicet quis itinerando vt id faciat ab aliquibus inuitatur. Dixi autem concessionem dictam magis esse generalem, quia omnia complectitur: alia enim est, quæ Altarium portatilium conse [Pro consecratione Ararum aliud Pij 4.]crationem indulget, non tamen Calicum & Patenarum, & est Pij IV. in ordine 97. Abbatibus Benedictinis, pro suis tamen Ecclesiis tantùm, & ad eorum vsum. Ait autem P. Pellizarius suprà num. 102. similem facultatem concessisse Minoribus Honorium secundum, vt in eorum habetur monumentis Conceßione 212. & refertur in [Circa similem concessionem deceptum P. Pellizarium.] Compendio Societatis verb. Ecclesia, §. 1. Sed certè similis facultas non est: quia tamen per eam habetur, vt possint Minores facere benedici altaria à quocumque Antistite, si Diœcesanus renuerit; hæc certè similis est ei, de quâ ibi, à Paulo III. concessâ Societati; alia enim de Consecratione ab eisdem Religiosis facienda, valde esset dissimilis. Neque in Compendio habetur Honorium secundum id concessisse, neque haberi potuit, quia Honorius secundus multò fuit antiquior Ordine Minorum. Honorius ergo tertius reponendus. Idem Auctor ibidem affirmat Adrianum VI. concessisse Prouincialibus Indiarum Ordinis Minorum, & Fratribus, quibus illi concesserint, facultatem consecrandi Aras & Calices, etiam pro vsu alieno in casu necessitatis, Episcopis in Prouinciâ non existentibus, pro quo Au [Sicut circa aliud pro Indijs Adriani 6.]ctorem nullum, aut instrumentum allegat; sed neque allegare potest, quia concessio talis non est pro Altaribus, sed pro ornamentis, & aliis, quibus Calices addit, vt videri potest apud Emmanuelem suprà, Artic. 3. & Quæst. 28. Artic. 2. Vbi quidem concessionem Leonis X. factam duobus Fratribus Minoribus ad Indias euntibus, de quâ diximus num. 209. etiam producit: sed ex eâ nihil ad intentum deduci potest, cùm fuerit personalis, vt citato loco demonstratum. Vide tamen infrà, num. 385.

Quòd autem concessiones dictæ ad [Abbatibus concessum non posse ad alios extendi, qui probent.] Religiones omnes priuilegium communicationis habentes extendi nequeant, ex Auctoribus citatis, & aliis nonnullis colligitur. Procedunt enim illæ de Abbatibus vsum Pontificalium habentibus: quæ autem talibus conceduntur, nequeunt ad Prælatos alios, qui Abbates non sunt, per communicationem extendi. Quod tenent Miranda Tomo 2. Quæst. 41. Artic. 4. Diana Parte 3. Tractat. 2. Resolut. 15. Cespedes de Exemptione. D. 158. numer. 1. P. Pellizarius suprà, numer. 104. Hieronymus Garcia Tractat. 3. Difficult. 8. Dub. 3. Puncto 1. num. 4. & alij, ante quos id luculentiùs prosecutus P. Suarez Tom. 4. de Religione, Tractat. 8. Lib. 2. Cap. 30. vbi probat Abbatibus Regularibus numquam in vsu fuisse Altarium & Calicum consecrationem, sicut & aliorum, pro quibus Chrisma debet adhiberi. De priuilegio autem dicto Innocentij VIII. loquens numer. 8. sic concludit: Non est ergo dubium quin poßit Pontifex [P. Suarez.] hunc actum committere Sacerdoti non Episcopo. Cur ergo non poterit etiam consuetudine præscribi, vel benedictioni Abbatis ipso iure coniungi? De facto verò certum est non ita factum esse: immò & de illo speciali priuilegio mihi incertum est an fuerit vsu receptum, & an nunc duret. Sic ille: cuius doctrina circa priuilegium simile ad conferendos Ordines minores, de quâ Cap. 29. num. 28. huic loco accommodanda venit, quòd quoties Iura loquuntur de inferioribus Prælatis, quibus hæc potestas ordinandi communicata est, semper loquuntur de illis sub nomine Abbatis: quod est signum per eam vocem in Iure significari peculiarem dignitatem, quam non habent Prælati aliarum Religionum, qui hoc nomine non vocantur, & ideò in hac potestate non communicant: præsertim [Fundamentum discriminis inter illos.] quia ex se & ex primæuâ institutione postulabat hæc potestas benedictionem ipsius Abbatis: & licet specialiter commissa sit posteà Abbatibus non benedictis eorumdem Ordinum, id solùm fuit quia eis quodammodo erat debita benedictio, ne omnino priuarentur commodis eius: Prælati verò aliarum Religionum per se nullam habent benedictionem, vnde diuersa circa illos est ratio, & ita non est locus communicationi.

Prætereà. Vt concessiones dictæ circa [In Compendijs Societatis omissæ concessiones, vti non ad rem.] consecrationem non habeant vim sufficientem, argumentum est non leue omnes illas in Compendiis Societatis omissas. In communi enim nihil circa illam habetur, & in Indico solius concessionis Pauli III. mentio extat eidem Societati factæ: cùm tamen exacta diligentia circa priuilegiorum explorationem adhibita fuerit à viris non vulgariter eruditis. Cùm etiam R. P. Ge [Argumentum aliud, ex peculiari quadam concessione.]nerali Iacobo Laynio à Cardinali S. Angeli Summo Pœnitentiario concessa fuisset, vt Generalis per se, vel plures alios, quos nominaret, posset benedicere ornamenta, vestes sacras, & alia ad diuinum cultum necessaria; illa tamen excepit, quæ ab Episcopis tantùm benedici possunt, id est, citra Calices & Patenas, vt testatus ipse P. Generalis, & habetur in viuæ vocis Oraculis pag. 19. vt videre etiam est in opusculo Cardinalis Lugo circa viuæ vocis Oracula pro Societate, verb. Benedicere. Hæc ergo exceptio videtur arguere nullum circa hoc aliis concessum priuilegium extare: si enim verè esset, non adeò stricta limitatio fieret, neque ita apertè significaretur consecrationem talem taliter ad Episcopos pertinere, vt aliis minimè competere posse iudicari videatur. Pro quo & facit id quod præter nuper dicta habet P. Suarez Tomo 3. in 3. p. Disp. 81. sect. 5. §. Tertiò additur, vbi sic ait: Papa rectè [P. Suarez singularem in Societate concessionem agnoscit.] potest hanc sacultatem committere simplici Sacerdoti, ordinariè autem non facit: solùm inuenio hoc esse concessum Presbyteris Societatis Iesv pro locis remotißimis infidelium, in quibus Episcopi Catholici non adsunt, in Bullâ Pauli III. An. 1549. Sic ille.

Dico primò. Probabile est Prælatos [Assertio 1. ea, in quibus vnctio adhibetur, posse à Mendicantibus probabiliter consecrari.] Religionum Mendicantium, & alios habentes priuilegium communicationis, posse Altaria fixa, Aras, Calices, Patenas, & alia, in quibus Chrisma adhibetur, consecrare. Probatur ex adductis priuilegijs, propter quæ ita sentiunt ex citatis Auctoribus Ioannes de la Cruz, P. Quintana, Emmanuel Rodericus, Fr. Ioannes Baptista, qui in speciali concessionem Innocentij VIII. omnino suffragari Religiosis communicationem habentibus arbitrantur. Quod & tenet P. Pellizarius Tractat. 10. Cap. 9. num. 38. ob priuilegiorum tenorem, quæ in speciali non recenset. Et vt id verosimilius fiat, manifestè ostendendum est priuilegium consecrationis, de quo loquimur, aliis non Episcopis concessum, & in vsu haberi. Pro quo in primis facit Declaratio Cardinalium, [In vsu illam Abbatum diuersarum Religionum.] quam ex Naldo adducit Diana Resolut. 15. citatâ: quæ quidem in iudicio contradictorio est impetrata, & post sententiam prohibentem ob allegationes Procuratorum, pro Abbatibus fauorabiliter pronuntiatam. Deinde. Tamburinus suprà, pro concessione in ordine ad consecrationem Altarium varia priuilegia adducit, refertq́ue Visitatores Pontifices, cùm Romæ ad Auctoris eiusdem Conuentum accessissent, quod est Religionis Vallis vmbrosæ, & illis instillatum fuisset Abbates ipsius Altaria consecrare, quod à Congregatione Rituum non solùm de portatilibus, sed etiam de fixis intelligendum declarauerat, id ratum habuisse. Additq́ue ita haberi in Missalis regulis, quo dicta Religio vtitur, à Paulo V. approbato. Vnde non est vllatenus deferendum Patri Fagundez, qui circa prinium Ecclesiæ Præceptum Lib. 3. Cap. 22. numer. 3. ita [Nec toti Societati concessa, contra P. Fagund.] scribit, Consecratio petræ Aræ, sicut & Calicis & Patenæ, ad solos Episcopos de jure spectat: potest tamen Summus Pontifex illam committere ex priuilegio simplici Sacerdoti: numquàm verò (quod sciam) adhuc illam Sacerdotibus simplicibus commisit nisi solis tantummodò Religiosis Societatis Iesv, & non alijs, & his quidem solùm pro remotißimis infidelium partibus, in quibus Episcopi Catholici non sunt. Sic ille.

Suppositâ ergo concessione huiusmodi [Inde argumentum pro Asserto.] respectu Abbatum, satis iam verosimile apparet communicationem Prælatis Mendicantibus conuenire: nam illorum maiora merita erga Ecclesiam in caussâ fuerunt, vt ipsis communicatio amplissima tribueretur omnium eorum priuilegiorum, [Mendicantium maiora ergo Ecclesiam merita.] quæ Monachalibus fuerant attributa, & in posterùm erant tribuenda: sunt enim in acie contra inimicos Ecclesiæ, & sæculares Prælatos egregiè adiuuant in Pastorali cura, quod non ita faciunt Monachales, ad pedes Domini cum Mariâ sedentes, & sanctæ contemplationis dulcedinem ex fonte viuo per otium haurientes. Vnde in Clement. 1. de Regularibus iis, qui ex Mendicantibus ad non Mendicantes transeunt, etiam auctoritate Apostolicâ, variæ inhabilitates imponuntur, de quibus ibi, & pro quibus videri potest P. Thomas Sancius in Opere Morali, Lib. 6. Cap. 7. num. 109. & seqq. Sicut & alter Thomas à Iesv in Cap. Non dicatis, Parte 5. Cap. 1. vbi multa de Mendicantium dignitate. Ex quo argui efficaciter potest: nam si merita Mendicantium talia sunt, & propter illa communicationis sunt priuilegio donati, quod nullam limitationem importat; videtur non obscurè deduci, hoc, de quo loquimur, in illis conuenire. Aut enim [Dilemma concludens.] magnum est, aut non magnum. Si primum: non est æquum eo priuari, qui magna pro Ecclesiâ moliuntur, & dum faciunt & docent; magni sunt in regno cœlorum. Si secundum: non est cur debeat, vbi maiora alia conceduntur, denegari. Licèt ergo Abbates speciali aliquâ sint præditi [Fit satis obiectis.] qualitate, quâ Mendicantes carent; id non debet obstare, quando concessionis motiuum ea qualitas non est, sed commune aliud meritum, vt in præsenti contingit, & ex tenore ipsius concessionis constat, videriq́ue potest in citatâ Innocentij VIII. quæ sic incipit: Exposcit tuæ deuotio [Innocentij 8. verba.]nis sinceritas, & Religionis promeretur honestas, &c. Per quod patet ad rationem adductam pro contraria positione. Ad id autem, quod ex concessione R. P. Generali Laynio factâ obiiciebatur, responderi potest concedentem potuisse ea cum limitatione concedere, quia ita conueniens iudicauit, de priuilegijs alijs nihil cogitans, per quod illis nihil incommodatum: & P. Generalem eâ concessione securiorem vsum voluisse: quamuis dubitari nequeat sine illa licuisse, quod concessione præfatâ continetur, vt constat ex allatis in Compendio. Quòd verò significetur id ad Episcopos tantùm pertinere, verum quidem est de jure loquendo, non ex priuilegio, de cuius nequit concessione vllatenus dubitari.

Dico secundò. Ex concessione circa [Assertio 2. ex Ararum benedictione ad alia faciendam extensionem, & ex conuerso.] Aras, aut fixa Altaria, satis verosimiliter deduci potest licere etiam Calicum, Patenarum, & aliorum huiusmodi consecrationem, sicut ex conuerso: vnde concessiones aliquæ ex adductis, quæ circa hoc videntur diminutæ, generales possunt reputari. Et quod ad concessionem pro Calicibus spectat, etiam pro Aris esse accipiendum tenet Tamburinus suprà, Quæst. 5. num. 3. & Quæst. 13. num. 3. quem sequitur Hieronymus Garcia [Ara an Calicis consecratio, maius quid sit.] suprà, arguendo de maiori ad minus: maius enim videtur posse Calicem consecrare, in quo Christi Sanguis, & etiam Corpus, cùm fit commixtio, immediatè, licèt comitanter aliàs, continetur, quàm consecrare Aram, in quâ immediatus contactus non interuenit. Quando autem licet maius aliquid, etiam & minus licet, si in eodem genere sint, per vulgarem regulam juris in sexto. Sed certè pro opposito argui etiam potest: nam consecratio Aræ maius quid esse videtur, vt ex multitudine eorum constat, quæ pro illâ adhibentur: neque enim in ipsâ tantùm contactus attenditur, sed mystica etiam ratio, eò quòd Christum significet, vt in eadem consecratione habetur. Hinc est vt Corporalium benedictio, in quibus immediatus contactus est, Prælatis omnibus sine difficultate concedatur. Et ita quod ad Calicem attinet non esset difficile, si contactus tantum attenderetur: ciborium enim, in quo hostiolæ consecratæ asseruantur, etiamsi immediatè eas tangat, benedici à Prælatis potest: quia verò Romæ consecrari sacrâ vnctione solet, eadem pro eo, quæ pro Calice, respectu eorum, qui Episcopi non sunt, difficultas reperitur. Est ergo Aræ consecratio aliunde valde sublimis, dum sacra in illa adhibetur vnctio, illius instar quæ à Patriarcha Iacobi adhibita, cùm erexit lapidem in titulum, fundens oleum desuper; de quo Genes. 28. vers. 18.

Dico tertiò. De priuilegio Indico So [Assertio 3. Circa priuilegium Indicum. Vbi quando Episcopi dicantur non adesse.]cietati concesso loquendo, ad illius vsum non est necessarium, quòd in partibus remotissimis Episcopi non sint habitualiter, id est, quod pro locis talibus non sint assignati, & numquàm ad ea perueniant, quod videtur significari dum dicitur In quibus Catholici Episcopi non sunt. Sed sufficit reipsa ibi non esse, sicut in priuilegij tenore habetur, verbis illis: Si Episcopus, qui ea faciat, Catholicus ibi non adsit. Censetur autem non adesse, si Sedes vacet, iuxta id, quod habet Fr. Emmanuel Quæstione 19. citatâ Artic. 3. & Fr. Ioannes Baptista ex eodem. Item. Si Sede plena, quia iam est confirmatus, aut etiam consecratus Episcopus, nondum tamen in Prouinciam venit: vel, si venit, longè abest, nec breui speratur adfuturus. Neque enim quod dicitur. Non adsit ibi, omnino materialiter est accipiendum de loco, in quo est consecratio facienda: adesse enim dicitur statim rediturus, qui & non putatur recessisse, iuxta vulgatam iuris regulam: vnde & statim venturus, etiamsi à loco numquam recesserit, quia numquàm ad eum peruenit. Quod ergo dicitur Ibi, non est ad locum referendum, sed ad partes in concessione designatas, loca scilicet remotissima. Si ergo ibi, in locis inquam talibus, Episcopus non adsit, priuilegio locus est, iuxta datam explicationem. Quòd si adsit, nec velit, aut [Inutiles pro mortuis.] nequeat, censendus non adesse: inutilis enim pro mortuo habetur, per Textus, & Doctores, quos adducit P. Thomas Sancius Lib. 4. Consiliorum, Cap. 2. Dub. 13. num. 1. Ex quâ conside [Priuilegium ob Episcoporum tarditatem.]ratione concessum est priuilegium à Sixto, & Eugenio, vtroque Quarto, de quo Ioannes de la Cruz Dub. 9. Conclus. 3. vt si Diœcesanus ter requisitus pro consecratione Ecclesiarum, & Altarium, venire renuerit, à Religiosis possint Episcopi alij aduocari. Et per priuilegium Societati concessum à Paulo Tertio in Bulla, quæ incipit, Licebit debitum, si vltra quatuor menses id facere distulerint. Verè enim acsi in mundo non sint, cùm se ita gerant, reputantur. Vnde & similiter est, in casu, de quo loquimur, æstimandum.

Dico quartò. Quæ benedici à Præla [Assertio 4. Etiam non propria posse benedici, seu externorum.]tis, aut ab iis, quibus ipsi concesserint, possunt, non est ad ea tantùm, quæ pro eorum sunt vsu, coarctandum: nam & pro externis esse locus priuilegio potest. Sic constat ex Bulla Innocentij citata, & ex aliis, iuxta quas in Compendio Societatis ita recognoscitur, & additur moderatio, videlicet; si neceßitas vrgeat, & Prælati distent, & sine eorum offensione. Vbi necessitas latè accipienda est, vt quæuis sufficiat, talis prudenter iudicata. Et cùm talis est, etsi Prælatus adsit, nihil obstat, si credatur non facilè suam ad id operam præstiturus. Offensio autem facilè vitatur, quia illi circa hoc non multùm solent esse soliciti, quibus labor & tædium excusatur: quod de ornamentis & vestibus sacris præsertim intelligendum. In Indiis autem id faciliùs, quia in §. Benedictionis, nulla huiusmodi limitatio circa prædicta proponitur, sed quæ additur de graui necessitate, & caussa magni momenti, ad ea, quæ vnctionem exigunt, videntur referenda; pro aliis enim non erat cur maior obligatio in Indiis, circa quas indulgentiores solent esse Pontifices, quàm pro aliis, poneretur.

De Benedictione Ecclesiarum, Cœmeteriorum, Oratoriorum, aliorumque.

IN Compendio Indico, vt vidimus. num. [Priuilegium Pauli 3. circa benedictionem Ecclesiarum. &c.] 252. Ecclesiarum, & Oratoriorum mentio nulla, sed tantùm Cœmeteriorum, quia in Bulla Pauli Tertij sæpiùs citatâ illorum tantùm mentio videtur haberi, vnde pro aliis remissio fit ad communes concessiones. Sed certè concessio Pontificia ad Ecclesias est etiam referenda, de quibus ibidem sermo, dum sic dicitur: Ac in locis prædictis remotißimis Ecclesias, hospitalia, & alia pia loca, prout expediens fuerit, erigere, ac tunc & pro tempore erecta reformare, sine alicuius præiudicio: & vestes Sacerdotales, Pallas, Corporalia, Calices, Altaria, Cœmeteria, (si Episcopus, qui ea faciat, Catholicus, inibi non adsit) benedicere, ac profanatas Ecclesias reconciliare poßint. Sic ille. Quia ergo de Ecclesiis locutus fuerat, posteà Cœmeteria tantùm addidit: neque Oratoria addi necessarium fuit: si enim Ecclesiæ benedici possunt, de Oratoriis esse dubium nequit, cùm id multò minus sit. Nec dici potest de erectione quidem Ecclesiarum actum, sed non de earum benedictione: nam cùm pro vsu erigantur, & ad hunc benedici debeant, & ibi Episcopus non adsit, manifestum est benedictionem erectionis indulto & nomine comprehensam. De Cœmeteriis autem specialis mentio subiuncta, quia non semper solent benedici, & quia non dicuntur erigi, sicut Ecclesiæ. Præterquam quòd, cùm Cœmeterium accessorium quidquam sit respectu Ecclesiæ, dum illius benedictio conceditur, ea, quæ ad Ecclesiam spectat, videtur præsupponi.

Hinc est, vt quod de expectatione per [In Indiis non est necessaria quatuor mensium expectatio, renuentibus Prælatis. Et alia iuxta communes concessiones.] quatuor menses ab eodem Pontifice dicitur, de quo num. 259. ad Indias non sit referendum, quia diuersa est dispositio, & circa diuersa versatur; vt ex contextu liquet. Quod item habetur in Compendio communi verb. Ecclesia. §. 2. in hunc modum: Possunt omnes Præpositi, & Rectores, etiam aquâ per eos benedictâ, præsertim in locis remotis, vbi Episcopum aquam benedicentem per duas dietas adire non possunt, liberè & licitè reconciliare nostras Ecclesias, Cœmeteria, & Oratoria, & eorum quodlibet, sanguinis, seu seminis effusione, aut aliàs quomodolibet pollutas, seu polluta, quoties opus fue [Compendium Societatis.]rit. Conceßit Leo X. præfatis Minoribus. &c. Hoc inquam pro Indiis necessarium non est, sed Superiores omnes aquâ à se benedictâ id præstare possunt, etiamsi Episcopi adsint, quia in prædicta Paulij Tertij concessione conditio illa de absentia Episcopi non apponitur pro effectu prædicto, sed pro aliis præcedentibus, vt vidimus. Cùm enim dictum pro illis fuisset: Si Episcopus, qui ea faciat, Catholicus inibi non adsit: posteà additur: Ac profanatas Ecclesias reconciliare poßint. Et ita tenet P. Quintanad. Tractat. 6. Singulari 13. vers. Ecclesia §. 1. fundamento tamen nullo assertionis indicato. Circa quod non est multùm digladian [Ecclesiam non consecratam à quolibet Sacerdote aqua communi benedicta posse reconciliari.]dum, cùm grauis scrupuli materia in eo non sit, quandoquidem opinio multorum est, & inter alios, Patrum Suarij, Azorij, Henriquez, Coninck, Reginaldi, Posseuini, Graffij, Sayri, & Finellij apud Bonacinam Tomo 1. Trctatatu de Matrimonio. Quæst. 4. Puncto vlt. num. 27. & Cardinalis Lugo Disputat. 20. de Sacramentis num. 61. asserentium Ecclesiam pollutam posse per aspersionem aquæ ab eo benedictæ reconciliari à simplici Sacerdote si non erat consecrata. Addit Bonacina ex P. Henriquez Lib. 9. Cap. 27. num. 6. expedire vt licentia ab Episcopo petatur, vel ab eius Vicario Generali, quod tamen ipse iudicat necessarium. Pro eodem est Diana Parte 1. Tractat. 15. Resolut. 6. qui & videndus Parte 11. Tractat. 8. Resolut. 27. post hæc scripta visus. Bassæus verb. Sacrilegium 1. §. 8. Portel Tomo 1. verb. Ecclesia num. 2. P. Auila de Censuris, Parte 5. Disputat. 7. Dub. 4. P. Fagundez in primum Ecclesiæ Præceptum. Lib. 3. Cap. 14. num. 60. Barbosa de Potestate Episcopi. Allegat. 28. num. 57. & alij complures, quos ipsi adducunt, & prætereà Diana Parte 4. Tract. 4. Resolut. 91. Vnde non videtur cui debeat attribui, quod ait Hieronymus Garcia Tractat. 3. Difficultat. 8. Dub. 2. Puncto 5. numer. 52. se scilicet non inuenire Auctorem, qui hoc clarè affirmet: nam qui id asserunt, de Religiosis loquuntur, qui pro eo specialia habent priuilegia.

Circa Ecclesias autem consecratas est [Consecratas posse vi priuilegij Pauli 3. à Religiosis Societatis.] maior difficultas. Et posse à Superioribus Societatis reconciliari probatur ex priuilegio adducto num. præced. quod de Ecclesiis consecratis procedit: ad reconciliationem enim Ecclesiarum, quæ consecratæ non sunt, non est aqua Pontificaliter benedicta, cum vino scilicet, & cinere, necessaria, vt citati Auctores tradunt: alia autem, quæ benedici à quolibet Sacerdote potest, inutiliter ab Episcopis posceretur. Et ita fatentur Auctores, qui priuilegium circa hoc Religiosorum agnoscunt, vt Peyrinus, Nouarius, & Graffius, quos adducunt Diana Parte 4. Resolut. 91. citata, & Hieronymus Garcia numer. 54. ac videtur etiam tenere P. Pellizarius Tract. 10. Cap. 9. num. 38. dum generaliter loquitur. Et hoc quidem vniuersim loquendo: nam pro Indiis non videtur necessarium vt aqua ab Episcopo benedicta, siue [Et in Indiis non esse necessarium aquam ab Episcopo postulari.] adsit siue non adsit, expectetur, iuxta dicta n. 261. quod tamen si fieri possit, à Superioribus Societatis non prætermittendum, tum ex vrbanitate, & ad remouendam offensionem; tum etiam quia sic in communis Compendij propositione præscribitur, & ad quam in Indico fit remissio: vt non liceat de priuilegio, nisi quantùm R. P. Generali visum fuerit communicari conueniens. Quamquàm remissio illa, quæ ad Compendium commune fit, non videatur prorsus vrgere, vt scilicet nihil plus circa illud liceat, quàm quod per commune priuilegium habetur. Constat enim ex dictis citato num. Ecclesias posse in Indiis vi priuilegij Pauli Tertij benedici: neque erat ratio cur circa hoc limitatio apponeretur, quæ circa cœmeteria non est adiecta. Sicut ergo quoad Ecclesiarum benedictionem non erat necessaria remissio, ita neque in ordine ad reconciliationem. Quando ergo remissio fit, non tollitur quod aliàs licet; sed id, quod iuuare potest, & pro rerum opportunitatibus vsui esse valet, indicatur.

Neque obstat quòd in Compendio [Ex Compendij Indici tenore cui difficultas factum satis.] Indico verb. Ecclesia §. 1. id quod de absentia Episcopi à Pontifice dicitur, ad reconciliationem referatur: sic enim ibi: Ac Ecclesias profanatas, (si Catholicus Episcopus, qui id faciat, ibi non adsit) reconciliare. Sic ibi. Non inquam obstat; quia cùm verborum tenor immutatus sit, non est credendum ex proposito id factum, sed Scriptoris aut distantis minori animaduersione: vel quia qui id ita disposuit, in ea sententia fuit, vt omnia, de quibus priuilegium procedit, pariter iudicauerit comprehensa. Verbis ergo Pontificis potiùs standum est, quæ non possunt arbitrio cujuslibet alterari. Aliquas etiam in Compendiis [Notandum circa illud & Commune.] peculiares Collectoris esse sententias Auctores nostri non vno in loco protestantur. Et in Adnotatione post §. 2. Verb. Eucharistia, idest obuium, quam frequentiùs Doctores præfati reiiciunt, licet an benè, alterius considerationis sit. De quo num. 222. & in Indico id minùs mirabile, circa quod non est ita exactâ diligentiâ, licet non culpabili, laboratum. Res enim hæc, cùm ad remotissima spectet, maiorem notitiam exigit, quam sit ea, quæ ab iis haberi possit, qui Indias neque à limine salutarunt. De quibus hæc satis.

De Priuilegiis circa administrationem Eucharistiæ extra Missæ sacrificium.

COmmunionem intra Missam debere [Communio intra Missam facienda ex Ecclesiæ vsu.] fieri, postquàm scilicet Sacerdos Sacramentum sumpserit, antiquus Ecclesiæ vsus fuit: pro quo videri possunt quæ adducit Cardinalis Bellarminus Lib. 2. de Missa Cap. 9. vnde & Nouantes aliqui contendunt Missam dici non posse, in qua adstantes non communicent, iuxta illud quod in Canone dicitur: Vt quotquot ex hac altaris participatione sacrosanctum Filij tui Corpus & [Iuxta qui etiam pro infirmis asseruatur.] sanguinem sumpserimus &c. & licet iam inde antiquis temporibus in more fuerit vt Eucharistia extra Missam asseruetur, id pro infirmis tantùm videtur institutum, vt habetur in Cap. Presbyter. de Consecrat. dist. 2. vbi sic dicitur: Presbyter [Cap. Presbyter.] Eucharistiam semper habeat paratam, vt quando quis infirmatus fuerit, statim eum communicet, ne sine Communione moriatur. Sic ibi ex Concilio Wormatiensi. Quod etiam statuitur in Rubricis Missalis pro Feria 5. in Cœna Domini, verbis illis: Reseruat etiam aliquas particulas consecratas, si opus fue [Rubrica Missalis.]rit, pro infirmis. Et colligitur etiam ex Rubrica alia, de qua infrà. n. 267. Et ex priuilegiis, quæ circa hoc concedi solent: si enim prohibitio non fuisset vlla, frustrà concessa viderentur. Neque ad tollendos scrupulos dici possunt postulata; quia scrupuli prohibitionem aliquam indicant, quæ licet non extet, aliquando tamen fuerit: neq; enim scrupuli tales imperitorum sunt, qui non rarò ex nimia oriuntur peritia, dum aliqui plus sapiunt quàm oporteat sapere, cum sapere oporteat ad sobrietatem.

Propter quod concessione speciali So [Priuilegium Societatis pro Communicatione extra Missam.]cietati Paulus Tertius indulsit id, quod habetur in eius Bulla, quæ incidit, Cùm inter cunctas, in hunc modum: Ac Missas ante diem, circa tamen diurnam lucem, & etiam infra horam post meridiem, quando & quoties, stante legitimo impedimento, moderno, & pro tempore existenti Præposito vestro præfato id necessarium, vel aliàs in Domino expedire vi [Paulus Tertius.]sum fuerit, & post seu ante illarum celebrationem, aut aliàs, Christi fidelibus ipsis Eucharistiæ & alia Ecclesiastica Sacramenta, sine alicuius præiudicio ministrandi, Diœcesanorum locorum, Rectorum Parochialium, & aliarum Ecclesiarum, seu quorumuis aliorum licentia desuper minimè requisita. Hæc Pontifex: vbi satis est perspicua concessionis amplitudo, dum ante Missam, vel post illam, aut aliàs, communicandi facultas tribuitur: quòd enim, aliàs, dicitur, vsitatum tribuendi modum indicat, cùm Sacerdos superpelliceo & stolâ indutus, tale exhibet ministerium: siue Alba & stola, si fortè administrandum in altari sic reperiatur, dum Communio petitur, quam non oporteat protelare. Et cùm adeò ampla & luculenta sit huiusmodi concessio; in Compendio tamen Communi verb. Eucharistia, aut verb. Missa, nulla illius mentio fit, [Quid in Compendio communi.] sed duæ aliæ adducuntur, quæ per communicationem habentur: alia ex Monumentis Minorum, de qua §. 3. in priori Verbo vt Eucharistia ministrari possit omni tem pore. Aliud. §. 4. ex Minimorum priuilegiis, ministrandi illam quibuscumque personis, quoties opus fuerit. Vtraque autem præsenti instituto deseruire potest: si enim omni tempore, & omnibus quoties opus fuerit ministrari potest: ergo extra Missam, quia & extra illam tempus occurrere potest, in quo oporteat illam ministrari. Sed verb. Sacramenta priuilegij prædicti mentio extat; nec tamen specialis concessionis in ordine ad illud, de quo agimus, quidquam additur. Sed tantùm in Annotatione sic dicitur: Facultas quidem administrandi Eucharistiam omnibus Sacerdotibus conceditur, iuxta id quod dictum est verb. Eucharistia. §. 2. Sic ibi. In §. autem illo Festum Paschæ Re [Quid in Indico.]surrectionis, & articulus mortis excipitur, nisi necessitas vrgeat. In Compendio verò Indico verb. Missa §. 3. sic habetur: Possunt Superiores in vtraque India dispensare in Regula Missalis de communicandis laicis intra Missam; ita vt quando eis videbitur expediens, fieri id poßit finitâ Missâ. Gregorius XIII. in viuæ vocis Oraculis. Sic ibi. Sed quia Oraculum iam expirauit: etsi non expirasse contendat quis, satis angusta concessio est. Quod ergo ad amplitudinem concessionis attinet, ministradi scilicet ante, vel post Missam, vel aliàs, vt suprà, omnibus Societatis Sacerdotibus est licitum sicut & aliis qui communicatione omnimodâ perfruuntur.

Nec parui pendendum hoc ex eo quòd [Sine priuilegio id videri licitum, ex communi sententia.] Communio dicto modo sine priuilegio dari posse videatur: iuxta receptam enim sententiam, quam tuentur multi, quos adducit & sequitur P. Pellizarius Tract. 8. Cap. 3. num. 319. & Bassæus verb. Communio sacra num 22. & circa casum præsentem P. Quintanad. Tomo 2. Tract. 6. Singulari 7. verb. Missa. Communio dari potest qualibet horâ, secluso scandalo, vt patet ex superiùs dictis: ergo signum est non habere illam cum Missa connexionem. Licet enim hoc ita sit, & Canones circa hoc loquentes videantur consuetudine mitigati, & Regula Missalis obli [Priuilegia tamen locum habere.]gationem non strictam imponere, sed id, quod fieri solet regulariter; indicare: nihilominùs difficultas aliqua occurrere circa praxim potest ex iis, quæ habet Gauantus in Rubri Missalis. Parte 2. Titulo 10. ad §. 6. Lit. D. vbi cùm de Communione in Missa facienda agatur, ita subdit: Regu [Gauantus.]lariter hoc loco facienda est Communio. Amactarius Præfat. 2. ad librum de Ecclesiast. officiis & Vralfridus Cap. 20. Sed hodie quia plurimi exoptant finem Missæ, & eos tædat expectare alios vt communicent, præsertim simulti sint communicandi, differri solet Communio vsque ad peractam Missam: tolerandum videtur, si multi communicent, non autem si pauci. Sic ille. Iuxta cuius doctrinam, quando adsunt qui communicare intra Missam possunt, neque obstaculum multitudinis intercedit, non est tolerabile vt Communio ad finem Missæ protrahatur. Pro eo ergo priuilegium suffragari potest, si id conueniens videatur: neque enim dici potest stante conuenientiâ id licere sine priuilegio, sicut ratione illius licet quando adest communicare volentium multitudo. Non enim conuenientia quæuis pro omnibus est sufficiens, licet adducta iudicetur talis, quia sic obtinuit consuetudo: cùm tamen in Religiosis ratio quæuis conuenientiæ sufficiat, iuxta tenorem concessionis: quod est à Pontifice prouidentissimè dispositum, vt sic fideles ad vsum sacræ Communionis alliciantur, pro quâ Operarij Societatis specialissimâ curâ decertant. Pro quo & testimonium illustre Pontificis eiusdem succurrit in Bul [Illustre Pauli III. testimonium pro Societate circa frequentiam Communionis]la, quæ incipit, Licet debitum, & sic habet: Prætereà cùm intellexerimus populos ciuitatum, terrarum, & locorum, apud quæ habitationem ijdem Socij habent, vel ibi eos versari, aut transire contingit: exemplo allectos & inductos Religiosæ vitæ, quam Domino concedente ducunt, libenter ad confitendum eisdem, & sacratißimam Communionem de manibus eorum accipiendam confluere. &c.

Quia verò ante Missam dari Commu [An dari post inceptam Missam queat.]nio potest, difficultas occurrit circa modum, quo id fieri debeat, solent enim aliqui post inceptam Missam, & Psalmo cum Confessione ac Orationibus ante Introitum dictis, sacrarium aperire, & Communionem ministrare. Quod quidem non est Missalis Rubricæ conforme. §. enim 3. num. 4. de Ritu seruando in celebratione sic habetur: Producens manu dextra à fronte ad pectus signum [Rubrica Missalis pro continuatione ex quo resolutio.] Crucis, dicit intelligibili voce: In nomine Patris, & Filij, & Spiritus Sancti, Amen, & postquàm id dixerit, non debet diuertere quemcumque in alio Altari celebrantem, etiamsi Sacramentum eleuet, sed continuatè prosequi Missam vsque ad finem. Sic ibi Iuxta quæ, cùm Missa interrumpenda non sit, non licebit Communionem ante Introitum ministrare. Si dicas Missam interrumpi solitam Concione: id certè ex Ecclesiæ præscripto fit, sicut & per oblationes ad Offertorium ex illius permissione, & per Communionem item circa finem, quod ipsius est Ecclesiæ ordinatione dispositum: id quod circa prædictum ministrandi modum dici nequit. Vbi neque allegari priuilegium potest, iuxta quod omni tempore dari Communio potest, & quoties oportuerit; quia id intelligitur sine violatione legum circa ritum celebrationis Missæ disponentium. Neque enin licet illas sine expressâ circa hoc licentiâ præterire. Aliàs licebit etiam Communionem post dictam Gloriam, aut Symbolum, vel Præfationem præbere. Præterquam quòd nulla esse ratio conuenientiæ in eo potest, quandoquidem ante inceptam Missam dari Communio potest eo modo, quo præberi solet, quando qui præbet non est Missam celebraturus. Et hoc indicatum non obscurè à Pontifice, cùm dixit: Et post, seu ante illarum celebrationem. Sicut enim Post absolutam penitus Missam indicat, ita & Ante, eiusdem exordium. Et ita quidem statutum in hac Prouincia Peruuiensi fuit à P. Didaco Aluarez de Paz. Vener. mem. Prouinciali. Tunc autem Benedictio post Communionem conferenda est, licet in Rubrica Missalis habeatur dandam non esse, cùm Communio fit ante Missæ finem. Ibi enim specialis ratio est, quòd scilicet finitâ Missâ est tribuenda Benedictio, cuius finem ij, qui communicant expectaturi creduntur: quod non ita accidit cùm ante Missam tribuitur, quia pars Missæ non est, sicut alia: neque est cur debeat credi eos, qui communicarunt, Benedictionem vltimam esse expectaturos.

Quibus stabilitis videndum iam vtrùm [Circa modum seruandum in tradenda Indis Communione.] pro Indiis speciale aliquid occurrat in eo, de quo agimus. Et quod ad priuilegium attinet, jam admonui in Compendio Indico nihil haberi: per communicationem autem nihil insuper apparet. Illud ergo tantùm adiiciendum, oportere vt Indis Communio extra Missam non tribuatur, ita vt neque illam immediatè audierint, nec sint statim audituri: quia sic reuerentiùs accedunt, & de eo, quod accipiunt, digniorem efformant illi conceptum. Recipientes quidem immediatè ante Missam, eodem gaudent bono, vt non statim post Communionem abscedant, quod facere aliàs soliti: post Missam autem, quia eo pacto meliùs se disponere ad Communionem possunt: & tunc prouidendum vt post acceptam illam aliquantùm in gratiarum actione persistant. Quia verò in hoc variæ possunt conuenientiæ occurrere, vt hoc aut alio modo Communio Indis tribuatur, præter commune priuilegium, de quo dictum, potest priuilegium Adriani, in quo omnimoda Ministris Euangelicis potestas ad ea, quæ huius generis esse possunt, conceditur, iuxta rationabile iudicium applicari.

An autem Indis ministrari Eucharistia [Indis pro Viatico ad Ecclesias Regularium accedentibus illud esse tribuendum.] possit in mortis articulo, quæstionis est minimè prætermittendæ. In qua illud inprimis videtur certum, quòd si Indi accepturi Viaticum ad Ecclesiam deferantur, quod sæpiùs accidit, non sit illis denegandum. Probari hoc potest ex Bulla Pauli Tertij, Licet debitum, sæpiùs allegatâ, in qua ille sic loquitur: Nec non omnibus & singulis Christi fidelibus, tam fosentibus, quàm in ciuitatibus & locis, in quibus Socij prædicti consistunt, commorantibus, aut illac transeuntibus, Eucharistiæ Sacramentum [Priuilegium Pauli III. pro Societate.] (quod in suis Ecclesiis decenter tenere Socios præfatos volumus) quocumque anni tempore, præterquàm in Festo Pachalis Resurrectionis Dominicæ, & mortis articulo, nisi neceßitas vrgeret eorumdem fidelium, Parochialium Ecclesiarum Rectorem, licentiâ niminè requisitâ, accipere libere & licitè valeant. Sic Pontifex. Iuxta quæ, cùm necessitas vrget, dari Eucharistia potest: atqui, cùm Indi ad Ecclesiam accepturi Eucharistiam deferuntur, necessitas vrget: ergo dari illa potest, nullâ Parochorum licentiâ requisitâ. Quòd necessitas vrgeat ostenditur: quia si circa licentiam petendam cura deferentibus imponatur, timeri potest, ne infirmus sine Viatico moriatur. Indi enim Parochos suos magis formidant, quàm diligunt, & ita de eorum circa hoc solicitudine sufficiens nequit haberi fiducia. Præterquam quòd Parochi inuiti esse non solent, dummodò illis iura funeris integrè reseruentur. Et ita hoc in casu sine scrupulo procedendum.

Si verò ad infirmorum domos Viati [Posse etiam ad in infirmos deferri.]cum deferendum sit, similiter dicendum, si Parochus in populo non adsit, vt sæpiùs accidit, eò quòd plures populi vni & eidem Parocho committantur; eadem enim ratio est, vel quia fortè, etsi vnus populus tantùm sit tunc abesse contingit. Quod quidem etiam sine priuilegio fieri posse, non obstante Clement. Religiosi, de priuilegiis, in qua excommunicatio maior ipso facto incurrenda profertur, tenent communiter Doctores, vt videri potest apud P. Fagundez circa tertium Ecclesiæ Præceptum Lib. 3. Cap. 2. num 20. vbi plures adducit. Et addunt illi idem [Quod cauendum in eo.] faciendum, si Parochus malitiosè neget: in quo quidem valde cautè procedendum est: nam videntur inde graues rixarum occasiones excitandæ: & cùm Eucharistia non sit de necessitate salutis reipsa suscepta, infirmusque Sacramentum Confessionis acceperit, omnino est à litibus abstinendum. Si verò id fieri sine Parochi offensio [Occultè vt liceat.]ne possit, non est infirmus eo priuandus subsidio, etiamsi occultè, & sine comitatu ac lumine Viaticum deferendum sit; eo tamen decenti modo quem charitas iudicabit. Pro quo facit priuilegium concessum Episcopis Indiarum inter alia ab Innocentio X. iuxta formam, de qua suprà num. 208. & sic habet: Deferendi Sanctißimum [Priuilegium Episcoporum Indicorum.] Sacramentum occultè ad infirmos sine lumine, illudque sine eodem retinendi pro eisdem infirmis, in loco tamen decenti, si ab hæreticis, aut infidelibus sit periculum sacrilegij. Sic facultas. Ex quo apparet necessitatem subueniendi infirmo per cæleste præsidium, decentiæ illi ex comitatu, lumine, & ornatu Sacerdotis, præualere.

Ad vitandam prætereà excommuni [Ex potestate Regibus Catholicis data ab Alexandro VI videri aliquod in præsenti fundamentum.]cationem Clementinæ dictæ in Indiis, aliud P. Pellizarius exhibet fundamentum Tractat. 8. Cap. 3. num. 304. vbi ex Miranda & Emmanuele Roderico docet, supposita donatione noui Orbis facta Regibus Catholicis ab Alexandro Sexto, posse illos auctoritate Papæ ipsis delegatâ dare Regularibus licentiam ministrandi Eucharistiam, sicut & alia Sacramenta. Additque Miranda Tomo 1. Qu. 42. Art. 6. Episcopos id prohibentes esse excommunicatos excommunicatione reseruatâ Papæ aut de licentiâ Prælatorum Regularium, de quorum interesse agitur, ob Indultum Leonis X. factum Minoribus administranda Sacramenta Neophytis, & præcipientis sub pœna dicta, ne quis eos impedire audeat directè aut indirectè, quocumque quæsito colore. Sed vt de hoc vltimo in primis loquamur, quod [Sed illud non esse ad rem ostenditur.] ex Bulla Leonis adducitur, nullius est momenti: iam enim aliquoties admonuimus illam fuisse temporalem. De aliis verò etsi Emmanuel Rodericus loco à P. Pellizario citato, scilicet Tomo 1. qq. regular. q. 56. artic. 11. ita sentiat, vt etiam contradicentibus Episcopis possint Reges Catholici Religiosis Sacramentorum administrationem committere, quia ad id delegatâ Pontificis potestate potiuntur: quoad factum tamen res aliter se habere potest. Neque enim ex eo quòd à Rege mittantur, tali sunt præditi potestate, nisi quando ad terras mittuntur, in quibus Episcopi non sunt, sed de fundanda apud illas Christiana religione tractetur. Vbi verò iam Episcopatus erecti sunt, omnino alia est Regum Catholicorum mens, quod ab eodem P. Emmanuele luculenter expositum Tomo eodem Quæst. 35. Artic. 2. vbi ita scribit: Aduertendum tamen quòd hæc habent vim, quando illa loca vbi Rex mittit au [Pro quo luculenta Emmanuelis Roderici doctrina, vt nequeat Rex Parorochos independenter ab Episcopis constituere.]ctoritate huius conceßionis Alexandri Sexti Prædicatores, & Ministros, non haberent Episcopum, vel Capitulum Sede vacante. Et ratio est quia Alexander Sextus solùm committit Regibus Hispaniarum vt mittant viros doctos ad instruendum Indos in fide. Quòd verò ex his verbis concedatur Regibus quod contra voluntatem Episcoporum poßint præferre Parochos, indecens videtur officio Episcopali, nec admittendum talem sensum ex verbis illis generalis conceßionis Alexandri puto: quia notabiliter læditur iurisdictio Episcoporum, & de hac læsione non fit mentio, & sic non debemus talem intellectum admittere, iuxta tradita à Siluestro & Panormitano. Secundò quia Rex mandauit vt prouideatur Indorum populis, vocato Episcopo, & Prouinciale coràm Vice-rege. Sic ille.

Quamquàm id non satis videatur con [Auctorem citatum sibi contrarium in tali Assertione fuisse.]forme ijs, quæ habet citato, Artic. 11. vbi ita scribit: Quòd autem Reges Hispaniæ sine consensu Episcoporum poßint aßignare dictis Fratribus Mendicantibus populos Indorum, vt ibi exerceant hanc potestatem Parochorum, est notorium in Nouo orbe, nam sic practicatum fuit Mexici Anno 1566. &c. & hanc potestatem habent Reges Hispaniæ per Breue Alexandri VI. concedentis dictis Regibus Hispaniæ conuersionem Indorum. Et concludit sic: Ex dictis sequitur quod etiam Communionem Paschalem possunt dicti Religiosi in illis partibus ministrare sine timore alicuius Censuræ. Hæc ille. Quidquid autem de potestate ad assignandos [Quid praxi statutum, & omnino tenendum.] Parochos sit, ea quidem iam ita est limitata, vt Reges Catholici sine dependentia ab Episcopis, & institutione Canonicâ, nolint quæ ad hoc spectant practicari. Et quidquid etiam de Parochis sit, qui eo ipso quòd tales sint, Sacramenta ministrare possunt; non est hoc ad eos adsciscendum, qui Parochi non sunt, & in ijs adsunt partibus, in quibus Sedes sunt Episcopales: ibi enim, etsi à Rege missi, perinde se gerere debent, acsi missi non essent in ordine ad spiritualem administrationem, quia Rex circa hæc non se interponit. Sed quæ sunt Dei, Deo summâ pietate reseruat, Patronatus sui prærogatiuâ contentus juxta conuenientissimam formam pro illius vsibus constitutam. Quod autem de Bullâ Pij V. quâ concedit vt Religiosi in Indiis sine licentia Ordinariorum Sacramenta ministrent, addit citatus P. Emmanuel Artic. 2. per quod indicat omnem esse sublatum scrupulum: non item vrget: jam enim vidimus suprà, num. 181. ex declaratione Innocentij X. solùm in illis locis habere locum, vbi defectus interuenit Parochorum; de quo & inferiùs: nam circa Confessiones audiendas iterùm est mentio eiusdem inducenda: modò dicendum restat.

De Priuilegijs pro duabus Mißis Sacerdotis vnius eodem die.

PRo eo sic in Compendio Indico verb. [Priuilegium pro duabus Missis in Indiis.] Missa, §. 2. Presbyteri Societatis, qui à Præposito Generali mittuntur in Saracenorum, & Paganorum, aliorumque infidelium terras, & prouincias alias remotißimas, à quibus adiri non potest Sedes Apostolica, factâ sibi ab eodem Præposito facultate possunt ibidem bis in die diuersis in locis Missas celebrare. Paulus III. in Litteris Apostolicis communibus, pag. 44. Qualiter verò hoc sit extensum ad eos, qui à Præposito Generali non mittuntur, collige ex verb. Gratiarum communicatio, & extensio. §. 2. Sic ibi, & statim additur: Hac facultate vti poterunt Superiores, & ij, quibus ipsi eam communicauerint. Est ergo communis non solùm Ordinarijs Prælatis, sed eorum vicem gerentibus, iuxta vtriusque Compendij Præfationem, de quo suprà. Vnde & Rectores, ac Vice-Rectores, ac Superiores exemptarum Residentiarum jurisdictionem habentes, eam possunt alijs communicare. Et id quidem non solùm pro casibus occurrentibus, sed etiam generaliter: durabitque talis concessio donec per successorem reuocetur, de quo & dictum suprà, num. 170. 174. & 192.

Quia in priuilegij præfati tenore quali [Ratio concessionis indicat qualis esse vsus debeat.]ter vsus illius liceat non exprimitur, verba sunt Pontificis ad pleniorem intelligentiam proponenda: sic enim loquitur citata Bulla. Licèt debitum, Paulus III. & quia in numerosis populis illarum regionum tanta est Sacerdotum raritas, vt vnus plurium curam populorum suscipere debeat: vt bis eadem die Missam celebrare diuersis in locis valeant, &c. Non ergo quæuis ratio conuenientiæ ad hoc videtur sufficiens: circa quod video aliquoties valde alienam à Pontificis mente licentiam vsurpari. Sacerdotum raritas, & populorum numerositas, vt stare locus priuilegio possit, exigitur; & id quidem in illis, quibus plurium cura popu [Sufficit cura populorum ex charitate.]lorum incumbit. Non verò requirit Pontifex vt cura hæc Parochialis esse debeat, ad quod non est opus priuilegio, juxta communem Doctorum sententiam, ex quibus plures refert P. Fagundez circa primum Ecclesiæ præceptum Lib. 3. Cap. 16. num. 5. Sufficit ergo vt cura qualiscumque sit, ex charitate scilicet ob necessitatem assumptâ, quia Pontificis prouidentia omnibus eo subsidio carentibus pariter voluit esse consultum in eodem necessitatis articulo constitutis. Quo euentu meritò etiam existimare quis potest non esse necessarium priuilegium: quia & casum illum similiter videntur Doctores admittere propter eamdem rationem: bono enim animarum, & impletioni præcepti, in casu præcedenti consulitur; quæ ratio militat in præsenti, quidquid de diuerso genere obligationis sit in cura, quæ erga populos exercetur. Et ita P. Azor Tomo 1. Lib. 10. Cap. 24. §. Quæres, an vbi, ait quòd vbi raritas est Sacerdotum Catholicorum, vt in An [Vtilitas audientium pro necessitate habetur.]glia, id licet: nam in Cap. Consuluisti, de celebratione Missarum, excipitur necessitas; quæ meritò judicatur raritas Sacerdotum. Et Glossa ibidem ait necessitatem esse vtilitatem non solum sacrificium facientis, sed etiam personarum rem diuinam audientium. Abbas item ibi docet necessitatem boni viri arbitrio judicandam: & quando aliquid absolutè & simpliciter, & non certò ac definitè Canones, vel leges, & iura constituunt, definitio arbitrio boni viri relinquitur. L. 1. D. de jure delib. & Cap. De caußis, de officio judicis delegati. Sic ille post Nauarrum Lib. 3. Consil. Titulo de Celebrat. Missarum, Consilio 9. vbi specialiter de Anglia loquitur.

Quis autem non videat totum hoc re [Diu Indijs recepta circa prouincias alias doctrina succurrit.]spectu Indiarum pariter locum habere? Nam in Angliâ Sacerdotes Catholici non ex iustitiâ, sed ex charitate curam animarum suscipiunt, & vtilitas magna pro necessitate, quam Ius exigit, reputatur. Quòd autem boni viri pariter intercedat arbitrium circa necessitatis gradum, similiter est compertum. Vnde P. Fagundez suprà, casum hunc vt distinctum ab alio de Parochis proponit & cum Angliâ, Hyberniâ, & Germaniâ Indias in in illius resolutione componit: sic autem scribit: Secundus casus est, cùm quis præest duabus Ecclesijs vnitis, duobus sacrificijs indigentibus, & non est alius sacerdos, qui aliam poßit dicere: similiter in locis vbi rari sunt admodùm Sacerdotes, vt in Anglia, Hyber [P. Fagundez.]nia, & nonnullis partibus Germaniæ, & in Indiis tam Orientalibus, quàm Occidentalibus, quilibet Sacerdos bis poterit requirente neceßitate celebrare in die, non pluries, quia Ius in Cap. Consuluisti, de celebratione Mißarum, solùm bis in die concedit in neceßitate celebrare jejunis. Sic ille: qui manifestè casum habentis duas Ecclesias à sequenti distinguit, quod & exempla confirmant. Et eamdem fententiam in Prouinciis hæreticorum admittit Cardinalis Lugo Disput. 20. num. 46. cum Patre Laymam, & aliis: quam & tenet P. Martinon Tomo 4. Disputat. 4. num. 14. P. Amicus Tomo 7. Disput. 27. num. 14. Diana Parte 11. Tract. 4. Resolut. 34. & alij. Iuxta hæc ergo ad id, quod præfata Pauli Tertij concessio continet, non erat priuilegium necessarium, & ita ad tollendos tantùm scrupulos videtur attributum. Pro quo & facit quod P. Fagundez habet suprà num. 12. sic locutus: Quamuis enim in omnibus ferè Orbis partibus multi [Eiusdem pro casu præsenti accommoda sententia.] iam sint Sacerdotes: tamen non raro etiam inter Catholicos, aut aliquis ex prænumeratis casibus poterit euenire, aut alij, in quibus iudicio prudentis necesse sit tunc bis sacrificare, maximè in pagis ac oppidis rusticanis, in quibus non ita facilè est inuenire huiusmodi Sacerdotes, qui commodè poßint spiritualibus proximorum subuenire: nam in populosis vrbibus ac oppidis cultioribus rarò id contingere poterit. Hæc ille. Iuxta quod cùm numerosus est populus, & omnes nequeunt ad eamdem Missam concurrere, idem licebit, vt tenent Doctores, quos adducit & sequitur Diana suprà. Qui & benè addit cum illis plures duabus rarissimè permittendas.

Ex quibus apparet plus ex Iure, vt illud [Quid ex priuilegio amplius liceat, quàm sit iure concessum.] Doctores intelligunt, quàm per dictum licere priuilegium: illud siquidem pro casu tantùm conceditur in eodem contento, quando scilicet numerosi sunt populi, & vnus plurium curam gerit; cùm tamen, vt vidimus, Doctores ampliorem à Iure facultatem concessam affirmant: quandoquidem boni viri arbitrio dispensatio reseruatur, & in pagis non ita numerosis, vt esse solent, & oppidis rusticanis id licere testantur. Vnde Religiosi, qui priuilegio nixi Sacerdotem destinant, qui in duobus prædiis Missam celebret, quia commodè nequeunt Indi, aut Æthiopes ad vnum eorum conuenire, videntur sanè à Pontificis mente penitus deuiare. Tum quia non sunt illi numerosi populi: tum etiam quia non est raritas Sacerdotum: duo enim mitti non ægrè possunt. Quod & tunc accidit, cùm Religiosus Missa in Ecclesia vrbis dicta, ad prædium dicturus aliam contendit: nullo enim modo possunt priuilegij verba dispensationibus istis adæquari. Benè verum est priuilegium, cùm fauorabile sit, posse extendi, iuxta sæpiùs dicta: debet tamen concessionis forma seruari, vt verborum proprietas teneatur. Poterit itaque Sacerdos duas Mis [Fauorabilis eius interpretatio vt stare debeat.]sas facere, etiamsi populi non adeò numerosi sint, & etiamsi Sacerdotum raritas non sit magna, sed aliqualis, iudicio prudentis: quia totum id priuilegij verba patiuntur. Illud autem, de quo loquimur, extra omnem verborum significationem est, & tale vt non solùm in Indiis, & remotissimis partibus habere locum possit, sed in media Europa, vbi Religiosorum prædia passim inueniuntur. Si ergo plures Missæ dici tunc possunt, non ex virtute priuilegij id licebit, sed quia necessitas occurrit, prudentis arbitrio talis iudicata: quæ si desit, ex nullo capite licebit transgredi Ecclesiæ cautionem. Vide P. Dicastillum Tract. 4. Disput. 4. num. 51. vbi cum aliis plures duabus dici posse concedit, sicut & Thom. Hurtadus Tract. 2. num. 43.

Quid ergo? Eritne priuilegium prædi [Habere rationem vtilis declarationis circa necessitatem.]ctum superuacuum? Non vtique, quia est vtilis declaratio eius, quod iure communi licet, & de quo esse poterat dubitatio. Ius enim comune casum necessitatis excipit, vt constat ex Cap. sufficit de Consecrat. Dist. 1. vbi Alexander Secundus prohibet plures fieri Missas eodem die ab vno Sacerdote, sic subdens: Quidam tamen pro [Cap. Sufficit.] defunctis vnam faciunt, & alteram de die, si necessè fuerit. Vbi consuetudinem referens, neque improbans, necessitatem pro ratione reddit. Et ex Cap. Consuluisti, de celebrat. Missarum, vbi i [Cap. Consuluisti]dem statuitur, illâ additâ limitatione: Nisi caussa neceßitatis suadeat. Cùm ergo necessitas locum dispensationi præbeat, & circa illius gradum magna esse possit iudiciorum varietas, vt constat ex variis sententiis, quæ apud Auctores occurrunt: inde est vt cùm Pontifex casum designat, in quo liceat, vt non sit iam opus opiniones Doctorum in patrocinium adduci, valde vtilis debeat reputari. Immò & priuilegium meritò iudicari potest, [Et etiam priuilegij propriè dicti.] quia id concedit omnino securè & indubitanter fieri, ac sine contradictione inferioris cuiuscumque Prælati, quod anteà non ita licebat. Et quamuis plus aliàs videatur licere, quàm quod priuilegium concedit; id quidem per opiniones tantùm habetur probabiles. Dici prætereà potest vi priuilegij posse duas Missas dici, non solùm in Festis de præcepto, sed in professis etiam; si caussa rationabilis vrgeat, in quo modus aliquis necessitatis deprehendatur, vt affirmat P. Martinon Tomo 4. Disput. 40. num. 7. & licet P. Suarez To [Licere per illud duas Missas dici etiam diebus non festiuis.]mo 3. in 3. p. Disputat. 80. Sect. 3. circa sextum casum, id absolutè concedat Parochis, si sufficiens sit populi multitudo, quia satis grauis caussa est, vt illi non priuentur sacrificij fructu, & opportunitate audiendi Missam: quod & tenet Thomas Hurtadus Tract. 2. num. 422. id non est penitus exploratum, licet probabile. Et prætereà tantùm de Parochis ille loquitur: sicut & Card. Lugo in Responsis moral. Lib. 1. Dub. 12. & negat Trullench Lib. 3. de Sacramentis Cap. 8. Dub. 10. numer. 4. cùm tamen priuilegium ad eos etiam, qui Parochi non sunt, possit extendi, iuxta dicta num. 285. quamuis & non Parochis id concedat Thom. Hurtadus. num. 438. vbi & obligationem esse posse ait. Addendum insuper in priuilegio nullam necessitatis rationem apponi, nisi quam multitudo ipsa, & raritas Sacerdotum adducit, vt patet ex tenore ipsius: Vt bis eadem die Missam celebrare diuersis in locis valeant. Vnde plus ratione illius videtur liceret, quàm Iura permittant.

Et huic simile Episcopis Indiarum con [Simile pro Episcopis Indiarum haberi]ceditur in serie illâ facultatum, de qua num. 208. sic enim ibi: Celebrandi bis in die, si neceßitas vrgeat; itatamen vt in prima Missa non sumpserit ablutionem, per vnam horam ante auroram, & alteram post meridiem. Vbi cùm casus necessitatis addatur, nihil videtur speciale concedi. Si præsertim sit pro Viatico dando infirmo, pro quo citatus Hur [Qualis in illis possit esse necessitas.]tadus n. 431. Nihilominus ita accipiendum, vt minor necessitas sufficiat, quæ quidem secluso priuilegio minimè sufficiens putaretur. Non videtur autem qualis necessitas possit occurrere in Episcopis ad huiusmodi celebrationem, nisi quatenus in eadem videtur concessione supponi, non eâ auctoritate & tranquillitate gaudeant, quâ in Indiis communiter perfruuntur: sed grauem persecutionem sustineant, qualem Iaponienses Antistites, vnde & additur in concessione prædicta: Sine Ministro, sub dio, & sub terra; in loco tamen decenti: etiamsi Altare sit fractum, vel sine Reliquiis Sanctorum, & præsentibus hæreticis, schismaticis, infidelibus, & excommunicatis, & aliter celebrari non poßit. Sic ibi: ex quo id, quod diximus, videtur manifestum. Quod autem de ablutione non sumenda dicitur, notandum pro iis, quæ circa Parochos dicta sunt. numer. 291. Id enim quod Episcopis non licet, quomodo Parochis licitum esse, possit sibi quispiam vllatenus persuadere?

Supponit autem præfata facultas, quæ [Eo cessante minimè licere, vt certissimum amplectendum.] non omnibus, sed petentibus à Sede Apostolicâ, & cum temporis limitatione conceditur, Episcopis non licere bis eadem die Missam celebrare; quod quidem expressè decisum ab Honorio Tertio rescribenti Episcopo Sipontino, vt habetur in Cap. Te referente, de celebrat. Missarum, sic enim ibi: Cùm cuilibet Sacerdoti, quacumque digni [Cap. Te referente.]tate præfulgeat, vnam in die celebrare Mißam sufficiat: nam & valde est felix, qui celebrat dignè vnam: Fraternitati tuæ mandamus quatenus die Cœnæ Domini in Ecclesia Sipontina dumtaxat in qua teneris Chrisma conficere, Missarum studeas solemnia celebrare. Sic Honorius, verba Alexandri Secundi, quæ circa idem habentur in citato Cap. Sufficit, de Consecrat. dist. 1. ad consimilem deter [Contra quod nuperus abusus apud Indias emersit.]minationem vsurpans. Quod quidem Theologi omnes ita intellexerunt, vt non sit opus circa hoc ad alia properantibus immorari. Scio tamen non defuisse aliquem, qui circa hoc perniciabilem verbo & exemplo conatus sit introducere nouitatem. Sed illius sententia cum eo pariter moritura, neque apud Catholicè sentientes vnquam præualebit. Et circa hoc desideratum iam diu est à suprema Potestate remedium, quod necdum hucusque adhibitum validâ executione fuisse, nescio cui possit aduersanti spiritui, quod frequens est Indiarum malum, imputari. Est quidem pro eo Ecclesiæ decisio, Doctorum consensus, praxis inuiolabilis. Et quid aliud ad veritatem aliquam stabiliendam desiderari vlteriùs queat? Si hoc quidem non sufficit, nihil profectò erit in toto Canonico iure, aut Ecclesiasticis dogmatibus inconcussum. Sed quid ad hæc dicatur videamus.

Ecclesiæ inquam determinationem [Non esse circa hoc generale præceptum responsio auctoris illius.] nullam esse, quæ in hac parte vrgeat, præsertim Episcopos. Alexander enim Pontifex præceptum generaliter non statuit, sed contra eos decernere, qui ex turpibus respectibus plures Missas dicere non verentur: vt ex eiusdem apparet verbis, dum subdit: Qui verò pro pecuniis, aut adulationibus sæculærium vna die præsumunt plures [Cap. Sufficit, apertè suffragari negatur, & alia juris Canonici.] facere Missas non æstimo euadere damnationem. Licebit ergo eos facere ex purâ deuotione, & Dei gloriam altissimi sacrificij oblatione spectanti, cùm major ea sit, quàm quæ à Sanctis omnibus, & Beatissima etiam Virgine ei possit impendi. Innocentium item in Cap. Consuluisti non plus obligare, etiam ex illius verbis habetur, eodem enim modo loquitur, dum sufficere vnam Missam ait, vnde eodem modo illius est accipienda decisio. Et ita Glossa sic ait: Nec expressè prohibetur quin plures poßint celebrari ex eo quod dicit, sufficit. Quod etiam circa Decretalem Honorij [Glossa.] Tertij dicendum, qui duorum prædictorum Pontificum verba subsumit, vnde quod ad generalem obligationem pertinet, quatenus etiam quacumque dignitate præfulgentes comprehendit, nihil insuper ex illius determinatione resultat, quàm vnam Missam cuicumque Sacerdoti sufficere, & propter nullum humanum respectum plures illi esse licitum celebrare. Quatenus verò mandatum eiusdem sequitur, dum addit: Fraternitati tuæ mandamus: id non est ad generalem prohibitionem trahendum, sed ad casum illius Textus, vt scilicet Missa vnica dici in eo loco debeat, in quo est Chrisma conficiendum. Et vt mandatum generale in prædictis sit Decretis, secum profectò potest Episcopus dis [Etiamsi obligent, posse Episcopum dispensare secum, & cum alijs, pro amplisma in diœcesi potestate, sicut est Pontificis in Ecclesiam. & sic alia.]pensare; immò & cum aliis, quandoquidem recepta sententia est posse illum in Diœcesi sua quod Pontifex in vniuersali Ecclesia: pro quo Doctores adducit P. Thomas Sancius Libro 1. de Matrimonio Disput. 61. num. 3. & circa idem latè excurrit Dom. Villaroel Parte 1. Pacificæ gubernationis. Quæst. 1. Artic. 4. & licet addant id intelligi, nisi aliquid sit Pontifici reseruatum; in præsenti nulla esse videtur reseruatio. Quòd si Archiepiscopus Sipontinus, cùm dispensare secum posset, Pontificem censuit consulendum, id certè non nec essitati est, sed deuotioni eiusdem tribuendum. Cúm ergo ille se Pontificis dispositioni submiserit, meritò potuit Pontifex illi mandatum imponere, verbis quidem tale, sed quod reuerà consilij tantùm rationem esset habiturum. Vel si tale sit, ita tantùm obligans, vt illud, quod vniuersos constringit Sacerdotes circa vnius Missæ celebrationem: vt scilicet propter eos respectus non dicantur plures qui à Pontificibus condemnati reperiuntur. Vel si etiam plus vrgeat, dispensationi tamen locus est, quam sicut aliis, ita etiam sibi potest Episcopus exhibere.

Quod verò ad Doctorum commu [Doctorum consensum non obstare vt dicatur & probetur.]nem sententiam attinet, non vrgere, ex eo dicitur, quòd doctus Episcopus, qui eo ipso quòd talis est, Ecclesiæ est Doctor constitutus, probabilem sententiam facere queat: cùm tamen ea, de qua loquimur, non videatur singularis: eam enim tenet Glossa, vt vidimus: pro qua & est Bernardus in Cap. Constituisti, sic dicens: Nota [Bernardi Glossa.] contra Sacerdotes, qui plures Missas celebrant caussâ cupiditatis. Cupiditatem ergo, & non deuotionem volunt Pontifices relegare. Consuetudinem autem non esse attendendam ex eo conten [Et etiam consuetudinem: quæ non valet, cùm ex ignorantia procedit.]ditur, quia ex ignorantiâ procedit: quando enim talis est, non obligat, iuxta receptam sententiam Theologorum & Iurisperitorum, vt videri potest apud Dianam Parte 6. Tract. 5. Resolut. 9. Pro quo & notabilis textus adducitur ex Genes 31. vers. 35. vbi Rachel parenti Laban Idola quærenti, supra quæ illa sedebat, sic locuta: Quia iuxta consuetudinem feminarum nunc accidit mihi. Ignorantes enim in Scriptura per feminas soliti designari.

Sed hæc quàm sint futilia quis non vi [Quod ad Pontificum Decreta attinet humanos tantùm repellentium respectus, confutatur.]deat? & in primis quod ad Pontificum determinationem attinet, eos solùm prohibere plures Missas, ob humanos respectus, apertè conuellitur; quia de eo nulla esse dubitatio poterat, quandoquidem neque vna Missa dici propter illos potest: vnde & inepta circa hoc esset consultatio. Præterquam quòd minimè stare posset ratio à Pontificibus inculcata, dum dicunt sufficere Sacerdoti vnam Missam facere: si enim ex deuotione fieri plures possunt, deuotioni certè vna non sufficit, licet obligationi sufficiat. Vnde & qui ita philosophatur, ex eo arguit quod iam vidimus, scilicet ex gloria, quæ ex sacrificio Missæ Deo conciliatur. Quis enim dicat sufficere vt Deo tantùm gloriæ detur, si dari plus laudabiliter potest, & ille significat sic suæ esse beneplacitum Maiestati? Item. Si non pluralitas Missarum, sed turpes in illis respectus prohibentur, cùm Innocentius Tertius in citato Cap. Consuluisti, sic ait: Respondemus quòd excepto die Natiuitatis Dominicæ, nisi caussa neceßitatis suadeat, sufficit Sa [Cap. Consuluisti.]cerdoti semel in die vnam Missam solummodò celebrare. Cùm inquam hoc dicit, sensus erit non licere plures Missas facere ob respectus turpes, excepto die Natiuitatis Dominicæ. Similiter quòd plures Missas dicere Sacerdos possit ob respectus dictos si necessitas suadeat. Nam ille sensus prohibitionis est, exceptio facta eumdem importat, juxta exceptionis naturam. Quod cùm absurdissimum sit, necessariò fatendum est absolutam esse prohibitionem, & non respectus illos tantùm interdici. Quibus accedit ratio mystica adducta [Mystica ratio vnius Missæ.] in Cap. Sufficit: quòd scilicet Christus semel passus est, & totum mundum redemit. Hic enim respectus omnis alius remouetur, nisi quem inducit necessitas, de quo ibidem.

Quòd autem per verbum Sufficit, obli [Verbo Sufficit, sufficienter declaratum obligationem.]gatio satis sit à Pontificibus declarata, ex eo constat, quia aliàs eorum Decreta superuacua redderentur. Nullum certè in Dei Ecclesiâ momentum ei æquale, quod im Missæ sacrificio continetur: neque circa quidquam aliud par debuit adhiberi cura ab illius Pastoribus, quàm vt illud dignè & religiosè tractetur. Pro quo est Concilium Tridentinum Seßione 22. in Decreto de obseruandis & vitandis in celebratione Missæ, cu [Concilium Trident.]ius illud exordium: quanta cura adhibenda sit, vt sacrosanctum Missæ sacrificium omni religionis cultu ac veneratione celebretur. &c. Est autem circa hoc summæ considerationis, an semel, aut pluries possit eodem die à Sacerdotibus singulis celebrari: vnde & negari nequit Ecclesiam circa hoc aliquid, quod obligatorium grauiter sit, iam olim decreuisse. Si enim grauiter obligatorium non sit, & res singulorum permittatur arbitrio, satis est perspicuum grauibus circa id inconuenientibus non esse consultum. Vbi ergo Decreta ista? vbi prouidentiæ adeò necessariæ extant argumenta? Certè si alicubi; in citatis maximè Capitibus: vel si qua sunt alia, ad eadem appellamus: ergo dicendum est in illis, quidquid de verborum stricta significatione sit, obligationem dictam contineri.

Et hoc Doctorum omnium consensus [Ex consensu Doctorum vrgetur.] ita firmat, vt ne fas fuerit reluctari. Ad cognoscendum enim quando Decreta Pontificia grauem obligationem importent, illa est receptissima regula, qualiter sint recepta dispicere, & quid Doctores circa illa communi consensu pronuntient. De populari enim existimatione non ita curandum esse, iam vidimus graues affirmare Doctores. Cùm enim in Pontificiis Decretis varij esse termini soleant, & nullus talis, cui ex se grauis sit obligatio affixa, nisi quando aut mortalis peccati violatio arguitur, aut excommunicatio ipso facto fulminatur: valde debent circumstantiæ non solùm verborum, sed & rerum, ac personarum expendi: & cùm Doctores vnanimes circa obligationem decernunt, id est pro certo sine tergiuersationibus accipiendum. Sin autem, rogo vnde lex ieiunij grauiter obligatoria censeatur, sicut & de auditione Missæ, de recitatione Horarum Canonicarum, & similes? Non aliunde equidem; etsi animus repugnandi sit, etiam circa illas inueniri poterunt, quæ circa legem, de quâ loquimur, vt obligare non debeat, opponuntur. Et de eâ quidem loquendo, admittamus quod dicitur, esse quidem grauiter obligatoriam, quando ob respectus illos, qui à Pontificibus expressi, pluries Missæ celebrari prohibentur. Et arguo iam grauiter obligatoriam non esse: si enim ita contingeret, maximè ob verba illa Alexandri II. in Cap. Sufficit, iam citato: qui verò pro pecunijs, aut adulationibus sæcularium, vnâ [Cap. Sufficit vnde intellectus.] die præsumunt plures facere Missas, non æstimo euadere damnationem. Atqui ea non obstare probo: nam dicere Missam ob pecunias, quando illæ vt stipendium accipiuntur, non est graue peccatum; immò neque veniale, si in illo non excedatur, nec sit finis celebrationis præcipuus: & hoc quidem quod ad intentionem spectat, ad forum Ecclesiæ non spectat, dum illa per actum externum non est sufficienter declarata, vt est communissima Doctorum sententia: ergo ex prædicto Capite non obligat præfata decisio. Iam quod ad adulationes attinet, graue peccatum non arguit: nam vana gloria regulariter loquendo graue peccatum non est, sed in quatuor casibus, quos ex [Vana gloria regulariter venialis, nisi in quatuor casibus.]plicat Cardinalis Toletus Lib. 8. Cap. 7. scilicet cùm est de peccato mortali, vel ob mortale peccatum appetitur, aut quis propter illam paratus est transgredi præceptum sub mortali obligans, aut ex eâ sequitur notabile damnum proximo: pro quibus congrua adducit exempla. In qua doctrina communiter Auctores conueniunt. Nihil autem tale in casu, de quo loquimur, inuenitur, vt constat; & cùm vana gloria non sit signo aliquo externo manifesta, ad forum item Ecclesiæ non spectat, vt de motiuo præfato dicebamus. Quid ad hæc? Illud certè: aliter à Doctoribus decisionem illam accipi, & ita grauiter obligare. Vnde nec dici potest damnationem, de qua ibidem, non esse eam, quæ mortali transgressioni respondet, sed aliqualem: omnis enim pœna damnationem importat: quod tamen dici posset, si communis acceptionis, iuxta quam pro æternâ sumitur, ratio neutiquam habeatur.

Quòd si dicatur in præfata decisione [Prohibitionem sufficienter declaratam.] non dici eum, qui pluries celebrat, non euadere damnationem, quod tamen dici debuerat, si generalis esset prohibitio: sed tantùm iteratam celebrationem ob fines dictos reprobari. Responsio est facilis. Nam cùm prohibitio absoluta sit, quando legem dictam violari contingit, aliquis semper finis damnabilis admiscetur, quem ad duo præcipua capita Pontifex reuocauit; auaritiæ scilicet, & gloriæ vanæ. Vnde nequit se quisquam deuotionis prætextu tueri: nam ibi etiam præsumtio est à Pontifice pariter indicata, dum ait, vna die præsumunt &c. Vitio enim præsumptionis non caret, qui contra communem Ecclesiæ sensum agere in re momenti tanti non veretur. Et hoc etiam quòd præsumptio tantùm in Pontificia decisione damnatur, pro fundamento assumi posset, vt ea grauiter non obliget, nec pœnis subiaceat, nisi quatenus aliàs contra diuinam legem delinquitur, quod & in Missa vnica contingere posse iam admonuimus. [Ex eo quòd præsumptio tantum damnatur, euasio præclusa.] Id enim iuxta communem Doctorum sententiam est, qui id ita dicendum affirmant, cùm pœna statuitur contra præsumentes, quia præsumptio dolum importat, vt videri potest apud Nauarrum de Regularibus, Comment. 4. Quæst. 5. vers. Septimò nota. Tom. 5. & alios. Quod & similiter refellendum ex eodem fundamento: quia videlicet sic Doctores accipiunt: cùm prædicta doctrina generalis non sit, & præsumere etiam dicatur qui contra legem facit, ex iis, quæ affert Marius Antoninus Lib. 3. Variarum Resol. 9. n. 12.

Nec considerationis alicuius est, quod ex Glossa adducebatur, quia nullatenus contra [Glossam non refragari.]ria est: si quidem in eodem loco solùm casum necessitatis admittit, & illius mens est non prohiberi absolutè plures Missas, quandoquidem interueniente necessitate duæ dici possunt: vnde post verba adducta statim subdit: vnde potest vnam celebrare de die, & aliam pro defunctis: scilicet iuxta Cap. Sufficit, vbi casus necessitatis adiicitur. Et vt demus Glossam in eâ fuisse sententiâ, illius non debet auctoritati hac in parte deferri, quia antiquata est, & communi Doctorum sensu reprobata. Quod & de Bernardo Parmensi Glossatore etiam dici posset, si verè adversaretur; cùm tamen ita non sit; quia solùm admonet Decretalem notanter inspiciendam, vt sic Sacerdotes illi à manifesto reuocentur abusu, qui plures Missas cupiditatis caussâ celebrant, quia vt diximus. num. præced. quando plures Missas celebrari sine legitimâ necessitate contingit, cupiditatis respectus interuenit, aut alius similis. Sed certè Bernardus pro Pontificia decisione stat [Bernardus Parmensis.] in Cap. Te referente citato, vbi ita scribit: nota quod Sacerdos duas Missas in die celebrare non debet, nisi ex caussa necessaria. Sic ille.

Id etiam quod additur de Episcopali au [Episcopi quomodo Ecclesiæ Doctores vt probabiles facere sententias singulares possint.]ctoritate ad faciendam opinionem probabilem, tolerabile est, quando sententia contra apertam non militat decisionem, iuxta consensum, quem Doctores alij, ex quibus & complures sunt Episcopi, certum & inuiolabilem protestantur. Vnde si Concilio generali Episcopi, & Theologi, ac Canonum sacrorum periti in re aliquâ conuenirent, & vnus aliquis Episcopus contradiceret, illius assertio minimè curaretur, quia sententia loquentis contra omnes nequit probabilis reputari. Sunt quidem Episcopi Ecclesiæ Doctores, quia esse ita docti debent vt alios instruere pro dignitate possint, vnde & testimonium litteraturæ habere debent, iuxta id quod Iura præscribunt. Quæ acceptio inferioris notæ est, neque id explere sufficiens, quod præclarus titulus Doctoris Ecclesiæ complectitur: & ita absolutè non sunt Ecclesiæ dicendi Doctores, nisi præclarâ aliquâ in eo genere prærogatiuâ decorentur. Vnde cùm Ecclesia plures Episcopos memoria festiua concelebret, eos titulo Doctorum non donat, licet in Ecclesia pro suo munere constiterit docuisse: aliàs honore illo haberentur indigni, vtpotè qui suo muneri defuissent. Non ergo infulæ ita in doctrina sublimant, vt eo ipso qui priùs probabilitatem conferre assertioni non poterant, debeant ad id potentes iudicari. Vnde Caramuel in Theologia morali num. 1348. post relatum iudicium notissimi Auctoris, qui circa impedimentum matrimonij in casu dubij admonet ad Episcopum recurren [Nota.]dum, vt declaret quòd non requiratur dispensatio, ita subdit: sed nescio an secura sit illa Episcopi de [Caramuel.]claratio, rarò enim ipsi tam docti, vt præponi debeant Theologiæ Professoribus. Sic ille.

Iam quod ad consuetudinem pertinet [Ex consuetudine euidens redargutio.] libenter admittendum, eam scilicet vim non habere, quæ ex ignorantiâ obligationis procedit; & ex eo redarguenda manifestè responsio: nam consuetudo, & receptissima praxis circa obligationem non dicendi plures Missas, non est ignorantium, sed doctissimorum. Omnes eam Sacerdotes agnoscunt, supremarum facultatum Professores, Episcopi, eorum Generales Vicarij, Cardinales, & ipsi etiam Pontifices, qui priuilegia circa hoc cum difficultate concedunt, & vix nisi pro remotissimis partibus. Pro quo est & alia vrgentissima probatio, ex huius scilicet legis transgressione seuerissimè punitâ: id enim ita debere fieri tradit Bernardus Diaz in Practicâ Crimi [Graues pœnæ transgressorum.]nali, Cap. 35. n. 2. & quia per leges non est specialis pœna assignata, debet esse arbitraria, vt ex eodem Auctore affirmat Menochius de Arbitr. Casu 407. & diuersas pœnas ex Auctoribus diuersis reipsa iniunctas refert P. Pellizarius Tr. 9. Cap. 4. n. 181. in quibus & triremium per tres annos ex auaritia celebranti. Vbi & disputat an sit irregularis, & cum [Et infamia iuris & facti.] aliis affirmat, si crimen sit notorium, quia infamis infamia juris & facti: omne enim delictum contra Religionem in cultu Sacramentorum est dignum depositione, & quod depositione dignum est, infamiâ afficit delinquentem. Videatur ille; qui tamen non addit, quod addere poterat, de [Ad Inquisitionem pertinet eius caussa.]lictum scilicet hoc ad Inquisitionis etiam Tribunal pertinere, ob rationem dictam, quia videlicet circa cultum Sacramentorum versatur, & suspicionem generare potest non benè de illis à transgressore sentiri. Præterquàm quòd assertio ista verbis, scriptis, & quotidianis operibus contestata, contra communem est Ecclesiæ sensum: quæ autem tales sunt, ad Inquisitionis Sanctæ Tribunal pertinere affirmant plures, vt videri potest apud Dianam Parte 4. Tractat. 8. Resolut. 94. An autem priuatiuè, negari verosimiliter potest, [Sed non priuatiuè.] nam & praxis pro Ordinarijs facit, vt videri apud eos potest, quos adducit P. Pellizarius suprà.

Dispensationem autem non posse in [Non est locus dispensationi Episcopalis circa illud quia Pontifici reseruatem.] casu huiusmodi locum habere, ex dictis habetur, quandoquidem hanc sibi Pontifices reseruarunt. Cùm enim in Cap. Te referente mandatum habeatur, quo Episcopis iterata in eodem die Missæ interdicitur celebratio, ex eo est omnino perspicuum eos non posse circa illud dispensare; aliàs mandatum esset inutile, quia in casu Textus caussa dispensandi suberat, vt patet ex casus ipsius narratione, vt proponitur à Glossa. Et licèt Pontifex circa singularem casum disponat, dispositio talis non est singularis, sed vim legis habet, quia est Rescriptum in Corpore juris positum, quod à Iurisperitis definitur, Responsum Principis faciens [Rescriptum est generale.] jus. Et quòd generalis decisio sit, ex tenore ipsius constat, cùm ad omnes extendatur quacumque dignitate præfulgentes, vt num. 280. vidimus. Vnde & Episcopis circa hoc priuilegia à Pontificibus, & quidem cum limitatione magnâ conceduntur, vt vidimus num. 279. Ad quod dici nequit id, non ex necessitate, sed ex obseruantia erga Sedem Apostolicam fieri, sicut factum dicitur ab Episcopo Sipontino: quia Episcoporum mens alia proculdubio est, ideò ad Sedem Apostolicam recurrentium, quia certè arbitrantur talem sibi non competere facultatem. Et verò si ex obseruantiâ tantùm, & non ex necessitate consultatio dicta processisset, verbo Mandamus vsus Pontifex non fuisset: non enim hoc obseruantia merebatur, vt scilicet potestas tolleretur ab eo, qui eâ vti noluit ob reuerentialem respectum, cùm potiùs eâ de caussâ debuerit ampliari. Potest quidem aliquando contingere, vt aliquis [Pontificis nemo potest iurisdictionem ampliare.] recognitione iudicis aliàs non sui, illius jurisdictionem amplificet, de quo Doctores communiter: id tamen respectu Pontificis stare nequit, cuius est amplissima potestas, & nulli vmquam tollit eam, quæ competere potest, nisi id eius excessus mereatur. Et pro attentissima prouidentia, vt subditis sua conseruetur auctoritas, cùm [Studiosi lilius aliorum conseruandi.] Pontificia prouisio contingit, facit Cap. Cùm aliquibus, de Rescriptis in sexto, vbi Bonifacius VIII. ita concludit: Si verò Canonicorum receptio aliàs pertineat ad eosdem, non Apostolica, sed recipien [Cap. Cùm aliquibus,]tium censetur auctoritate receptus: nisi quòd eum auctoritate nostra reciperent, in nostris Litteris caueretur expreßè. Sic ille. Benè ergo Dom. Villaroel. Parte 1. citata, Artic. 10. num. 143. admonet sententiam illam de amplissima Episcoporum potestate, de qua num. 281. plenam esse periculo.

[Vnam Missam dicere Sacerdotibus sufficiat.]

Nec de hoc plura operæ pretium fuerit addidisse, vbi inter Catholicos, & obsequentissimos Ecclesiæ filios res agitur; illam dignissimam consideratione sententiam animo retractantes, quam ex Pontificio Oraculo grauiter inculcatam habemus: vnam in die celebrare Missam sufficiat. Et quis tantus vt vnam? notissimum illud Venerabilis & Apostolici Magistri Ioannis de Auila, qui cùm audisset mortuum Sacerdotem: qui vnam tantùm Missam dixerat, sic nar [Dictum memorabile V. M. Ioannis de Auila.]ranti subiunxit: habet ille affatim, de quo reddere debeat rationem. Ita ille de requisitis ad celebrationem tremendi sacrificij sentiebat. Non modica res est vnam Missam facere, & valde selix est, qui vnam dignè celebrare potest. Ex ore duorum testium omni exceptione maiorum stat hoc verbum, Alexandri inquam, & Honorij, quibus ob audiendum potiùs, quàm periculoso dictamini de [Deuotionem obedientia subijciendam.]uotionis nihil Deo magnum, nisi quod eidem gratum: & ita zelo gloriæ ipsius non est contra gloriam eiusdem militandum. Qui enim misericordiam vult, & non sacrificium, vult etiam obedientiam sacrificio, quantumuis sit illud magnum, anteferri. Vnde & Samuelis illud: melior est enim obedientia, quàm victima. 1. Reg. 15. [1. Reg. 15. vers. 22.] vers. 22. vbi ex eo quod additur. Et auscultare magis quàm offerre adipem arietum: non debet suspicari quispiam priorem sententiam non esse ad [Idque Deo magis sacrificio placere.] victimam Eucharisticam referendam: verissimè enim referenda est; non quòd obedientia melior sacrificicio secundùm se sumpto, quod infinitæ dignitatis est, sed in fieri; ita vt obedientia, illius oblationem prohibens, dum impletur, melior sit actu ipsius oblationis; quatenus Deus hic & nunc magis vult obediri sibi, quàm sacrificium offerri: vnde & oblatio hoc modo, scilicet contra obedientiam facta, potest Deo non esse grata.

Est quidem verissimum quod Conci [Explicatur ampliùs, & vndo aliquid Deo gratius.]lium Tridentinum de huius sacrificij munditia Seßione 22. Cap. 1. his exposuit verbis: & hæc quidem illa munda oblatio est, quæ nulla indignitate aut malitia offerentium inquinari potest. Sic ibi, & ex hac munditiæ inuiolabilitate procedit, vt quoties [Concilium Trident.] Deo offertur oblatio ista, sit illi gratissima. Nihilominùs cùm ex Dei præscripto, cuius auctoritate Prælati Ecclesiæ præcipiunt, oblatio sacrosancta vetatur, & huic quis ordinationi se subiicit, obedientia talis gratior Deo est, quia Deus non vult modò delectationem illam habere æternitate regulandam, quæ ex sacrificio illi poterat prouenire; & ita si hic & nunc illi offerretur contra suam voluntatem, minori voluptate frueretur: voluptas enim non semper maior, quia ex gratioribus secundùm, se sed quia magis iuxta præsentem dispositionem. Vnde licet mel ex se gratius palato sit, aliquid secundùm præsentem statum potest esse magis gratum, quia magis appetibile: licèt reuerà si hîc & nunc mel gustaretur, gratum palato esset, cuius tamen gustu carere quis vult, altero minùs ex se delectabili, sed nunc magis appetibili, fruiturus. Deo ergo non quod maius ex se, sed quod gratius secundùm occurrentes circumstantias, offerendum. Nec putemus [Non inde Deo minor gloria aut voluptas.] aliquid eius gloriæ decessurum ex eo quòd sacrificij Eucharistici oblationem iuxta morem Ecclesiæ coarctemus, quia & sine hac gloria ante mundi constitutionem fuit, & sine ea est post finem mundi futurus: neque ideò inglorius, quia in se ipso gloriæ cumulos omnes includit: & quod ad externam attinet, quod ex vno videtur deesse capite, ex aliis potest cumulatissimè compensare. Ad eum ergo modum voluptatem, quam ex iterati sacrificij oblatione habere poterat, subtractæ propter obedientiam oblationis gratissimo sibi obsequio compensat. Quod vrgetur [Rationem ex Dei gloria desumptam nimiùm probare.] ex eo quòd si respectus talis attendendus foret, multa licerent, quæ planè illicita sunt, vt Sacerdotem non ieiunum sacrificare, & sine sacris vestibus, lumine, libro, & aliis; ne scilicet Deus eâ priuaretur gloriâ, quæ ex sacrificij oblatione resultat. Ac præterea fieret Ecclesiam non rectè disponere vt in Parasceue sacrificium non fit, & quod in triduo omnes non sacrificant sacerdotes. Pœnam item excommunicationis, suspensionis, & Interdicti non rectè Sacerdotibus infligi, cùm tot inde impediantur sacrificia, & sic Dei gloria valde minuatur. Quæ cùm dici fide constante, nequeant, fatendum necessario est respectum illum non semper vrgere, & cum Dei gloria etiam ex multiplici illa dispositione quæratur, varios esse modos, quibus suppleri illa possit, quæ ex sacrificij moderatione à suprema illius Maiestate captatur. Videatur Diuus Thomas 2. 2. quæst. 104. artic. 3. ad. 3. Et P. Cornelius in citatum locum 1. Regum.

CAPVT XI.

De Priuilegiis circa Sacramentum Pœnitentiæ.

§. I.

An respectu Indorum sit peccatum aliquod reseruatum, à quo absoluere nequeant approbati Confessarij.

DIco primò. Religiosi Societatis, & [Assertio 1. à Religiosis Societatis posse Indos absolui ab omnibus reseruatis; sicut ab alijs priuilegiatis.] qui eorum gaudent priuilegiis, possunt Indos absoluere ab omnibus casibus, Sedi Apostolicæ reseruatis, nullo excepto. In huius Asserti confirmationem adducit Fr. Ioannes Baptista in Animaduersionibus pro Confessarijs Indorum fol. 151. priuilegium Societati concessum à Paulo III. in Bullâ Anni 1549. Kalend. Nouemb. Pontificatus sui Ann. 15. sæpiùs à nobis citatâ, quæ incipit Licet debitum, & à Iulio III. confirmatum die 22. Octobris Ann. 1552. cuius Bulla incipit, sacræ Religionis. Et proportiori cautela etiam à Gregorio XIII. die 8. Septembris Ann. 1573. ad omnes Sacerdotes Societatis extensa: quia concessio Iulij III. de Pro [Priuilegia illius à Fr. Ioanne Baptista proposita.]fessis loquebatur, nec de Indiis, & transmarinis regionibus. Quæ ampliatio licet temporalis fuerit, perpetua denique facta est. Quæ omnia patere ait ex Litteris Apostolicis impressis, & ex Compendio Indico. verb. Absolutio, §. 1. & 2. cuius Adnotationem circa vsum cum solis Neophytis, & sine offensione S. Inquisitionis, vbi illius Tribunal extiterit, etiam adducit. Quod valde considerandum esse affirmat Mag. Alfonsus à Veracruce, apud ipsum. Addit à Gregorio XIV. die 22. Septembris Ann. 1591. extensam facultatem eamdem ad duo decennia: sed id non tollere nec infirmare præcedentis concessionis perpetuitatem, quia Gregor. XIII. firmam, validam, & perpetuam esse voluit donec per Sedem Apostolicam reuocaretur.

In quibus quod ad concessionem Pauli [Sed non ita esse omnia ostenditur.] III & Iulij III. attinet, ita prorsus est, quia in eorum Bullis id habetur manifestum: alia autem, licèt ita in veteri legerentur Compendio, in nouo non ita habentur. Et in primis concessionis Iulij III. illud non meminit, forsitan quia tantùm de Professis illius concessio procedit: videtur autem commodè apponi potuisse, quia & speciale illud habet, vt de absolutione ab hæresi apertè loquatur: & valde expediens est vt Professi sciant quid sibi specialiter per Sedem Apostolicam fuerit attributum: circa hoc enim frequentes oriri solitæ quæstiones. Ex Gregorio [Extensio temporalis Greg. XIII. licèt finita non incommodat. Et Paulum ac Iulium esse conformes.] autem XIII. concessio tantùm temporalis affertur, & eam vsque ad annum 1603. durasse in margine adnotatur. Alterius ergo perpetuæ mentio nulla, quia nulla reuerà extat, licèt nonnulli quoad concessionem huiusmodi ad Confessarios spectantem perpetuam esse contendant, de quo inferiùs n. 343. Extensio ergo temporalis licet iam expirauerit, nihil eius defectus incommodare potest, duplici concessione Pauli & Iulij suo in robore persistente. Quod enim Iulius de Professis loquatur, nihil obstat, quia Paulus absolutè de sociis loquitur. Præterquàm quòd etiam illius concessio ad sacerdotes quoscumque Societatis potest & debet extendi: quia absolutè & omnimodè confirmat omnia ab aliis Pontificibus, & à se etiam concessa, quomodolibet, & sub quibuslibet tenoribus & formis. Neque item Professos in eâ proprietate sumit, quâ à non Professis in Societate discernuntur, sed secundùm vniuersaliorem aliam significationem, iuxta quam aliqui dicuntur Religionem talem, aut tale institutum profiteri, sicut & dicuntur diuersorum statuum homines profiteri illos. Id quod ex verbis [Professi non semper cum omni proprietate sumuntur.] eiusdem Pontificis liquet, sic enim ait: Per te, vel alios Societatem ipsam professos. Vnde cùm addit inferiùs: Per te, & successores tuos, vel alios similiter Professos: eodem modo est intelligendus. Quod ad hæresim autem attinet in concessione Pauli III. contineri illam Societas iudicauit. Cùm enim concessionis Iulij III. in verb. Absolutio, non meminerit, in Adnotationibus cautionem addit circa illam, & cum Neophytis vtendum tantùm huiusmodi facultate præscribit. Expressio autem Indiarum, & transmarinarum regionum necessaria non est, quia illæ satis apertè sunt Pauli verbis comprehensæ, dum ait: In Saracenorum, Paganorum, aliorumque infidelium terras, & prouincias alias remotißimas, à quibus adiri non potest Sedes Apo [Hæresis absolutio ab vtroque concessa Pontifice pro Indijs]stolica. Quæ enim terræ aut regiones Indicis remotiores? & vnde ad Sedem Apostolicam difficilior accessus? Non ergo est absolutè necessaria prædicta concessio. Circa quam dici etiam potest non improbabiliter cum P. Quintanad. Tomo 2. Tractat. 6. Singulari 10. & Portel Tomo 2. Casu 13. num. 13. non expirasse, quia tantùm habet vim declarationis, de quo num. 129. Concessionis autem Gregorij XIV. mentio nulla in Compendio, pro quo videnda quæ diximus num. 38.

Adducit prætereà citatus Fr. Ioannes [Concessiones aliæ.] Baptista concessiones alias, de quibus quia generales sunt, dicemus inferiùs, & præsertim Omnimodam Adriani, pro quâ etiam in fine Partis 2. Est autem magis specialis ad intentum, quæ habetur in Confessionali, auctoritate Limensis Concilij confecto sub finem, his verbis: Por Bulla de [Specialissima ad intentum, ex Confessionali Hispana lingua confecto, iuxta Gregor. XIII concessionem.] Gregorio Decimo tercio, à instancia de la Magestad Catholica, se conceda à todos los Arzobispos y Obispos de las Indias, y a las personas à quien ellos en esta parte cometieren sus veces, que puedan absoluer de crimen de heregia, y Idolatria, y otros qualesquier casos reseruados, asi en el fuero de la conciencia, como en el fuero exterior, à qualesquier Indios, hombres y mugeres. Y asi mismo à los que fueran nacidos de Indios y Moras, y de Moros y Indias, imponiendoles alguna penitencia saludable. Y declara su Santidad que quanto à esto no estorua el vso declarado, que por la Bulla de la Cruzada no se concede absoluer de caso de heregia. Ex Litteris authenticis Gregorij XIII. Fue enuiado este Breue por el Commissario General de la Santa Cruzada Don Thomas de Salazar. Y añadiose à los Priuilegios vistos por el Santo Concilio Prouincial por mandado del Reuerendißimo Metropolitano.Sic ibi euideri pro [Videri sine priuilegio id licere, iuxta quorumdam doctrinam.]fectò alicui posset præfata sine priuilegio licere: Episcopos enim posse à reseruatis Pontifici absoluere, cùm ille nequit adiri, vt in Indiis accidit, tenent ij quos Diana sequitur Parte 11. Tract. 8. Resolut. 1. & in defectu Episcopi Parochum, atque in huius defectu simplicem Sacerdotem. Pro quo & Parte 5. Tractatu 9. Resolut. 6. §. Non desinam. Quod ad hæresim extendit P. Dicastillus Tract. 8. Disput. 11. num. 267. à Diana minimè [Etiam quoad hæresim.] reprobatus. Et procedit quidem resolutio dicta in notoriis; nam pro occultis concessio est manifesta. Quid autem notorium circa hoc dicatur, videndum apud citatum Parte 11. Tract. 8. Resolut. 68. Addit autem citatus Fr. Ioannes Ba [Concessiones aliæ ad prædicta, & nonnulla insuper.]ptista animaduersionem in hunc modum scribens: circa hanc conceßionem animaduertendum est ex doctißimo Mag. Alfonso à Vera-cruce in suo Compendio, verb. Episcopus, quòd Religiosi habent specialia priuilegia, vt poßint omnia illa quæ Episcopus in foro pœnitentiæ. Sic ille. Quæ autem priuilegia hæc sint ibi [Fr. Ioannes Baptista.] non explicat. Sed potest pro eo allegari concessio, de quâ Auctor idem fol. 363. n. 13 vbi sic ait: y despues el año de 1553. el mesmo Iulio Tercero por su Delegado Iuan Poggico Cardenal, que estaba en España, dio poder para dispensar los Religiosos en la Nueua-E [Iulij III. quædam per Delegatum in Hispania.]spaña en Irregularidad contrahida, aunque sea ex homicidio voluntario, y para commutar los votos, que puede el Ordinario, y dispensar, y absoluer en todos los casos, que puede el Ordinario, y otras cosas à este tono. Y que pueda el Prouincial con su Definitorio en cada Conuento nombrar dos o tres Confessores, que el llama Penitenciarios, que puedan absoluer de todos los casos reseruados à los Diocesanos. Este priuilegio Original se guarda en S. Francisco. Hæc Auctor ille.

Sed priuilegio præfato potest id statim [Obiectio ex eo quòd videatur viuæ vocis oraculum.] opponi, quod multis aliis hoc tempore, esse scilicet viuæ vocis Oraculum, vt ex concessionis tenore apparet. Cùm enim à Pontifice per suum fuerit Delegatum Prouinciæ illi concessum, non fuit pro eo Bulla specialis expedita, licet testimonium authenticum eiusdem asseruetur. Sic ergo concessum cum aliis consimilibus expirauit. Nisi fortè quis velit illorum se Doctorum [Quid ad illam.] opinione tueri, qui reuocationem Oraculorum non obstare contendunt, ex eo quòd priuilegia sint per Bullam generaliter confirmata, vt sic iam non Oracula, sed Bullata debeant reputari. Et alioqui constat Religiosorum priuilegia post concessionem dictam confirmata, reualidata, & innouata fuisse, per ea, quæ adducit Ioannes de la Cruz in Epitome Status Religiosi Lib. 2. Cap. 3. Dub. 5. Conclus. 3. & Dub. 6. §. Si tamen, de quo & nos suprà num. 219.

Meliùs probari potest ex eo quòd Re [Probatis melior ex eo quòd casus desinant esse Papales dum Episcopis conceduntur.]ligiosi possunt absoluere à casibus, qui non sunt Papæ reseruati, Indos præsertim pro quibus non solùm illi, sed reseruati etiam Papæ conceduntur, vt vidimus num. 293. Eo autem ipso quòd casus, de quibus loquimur, sint concessi Episcopis generaliter, & eorum officio, ac non personis, quarum industria requiratur, adhæreant, desinunt esse Papales: quod tenet P. Thomas Sancius in Opere morali Libr. 4. Cap. 54. numer. 27. & multi Recentiores. Constat autem industriam personalem non requiri ex tenore concessionis, cùm in ea sic dicatur: Se concede à todos los Arzobispos y Obispos de las Indias, y à las personas à quien ellos en esta parte cometieren sus veces. Pro quo & videri potest P. Pellizarius Tract. 8. Cap. 3. n. 68. & P. Mendus in expositione Bullæ Disputat. 23. num. 63.

Dico secundò. Archiepiscopi & Epi [Assertio 2. ordinarios Prælatos Indicorum ab omnibus absoluere posse, & qualis pro eo commissio sufficiat.]scopi, & ij, quibus ipsi commiserint, possunt Indos absoluere ab omnibus casibus, nullo excepto, Pontifici reseruatis. Constat ex dictis num. 305. & seqq. Non est autem necessarium quod commissio fiat pro casu singulari, sed generalis sufficit: quod probo, quia quando Concilium Tridentinum voluit commissionem generaliter non fieri, id expressit, vt in casu hæresis pro quo Seßione 24. Cap. 6. & talis esse solet stylus Pontificum: ergo cùm in concessione prædictâ non fiat, non est cur necessariò sit faciendum, asseramus.

Dico tertiò. Omnibus Indorum Parochis vi [Assertio 3. Parochis eam officio committi.]detur facta commissio ad effectum dictum. Id constat. Quia cùm maximè illis necessaria sit, neque Indi possint ad Prælatos remitti, aut facultas in casibus frequenter occurrentibus peti, nequit illis iustè denegari. Quando ergo officium Parochi tribuunt, etsi non exprimant, tacitè tamen illam conferunt, quia & pariter credendi sunt omne illud conferre, sine quo nequit officium recte administrari, iuxta dicta n. 176.

Dico quartò. Sacerdotes alij, qui ita [Assertio 4. idem de coadiutoribus.] approbantur, vt Parochorum esse adiutores possint, eamdem censendi sunt facultatem habere, ob eamdem rationem: immò & illis fortè maior conuenit, quia faciliùs se illis Indi quàm Parochis credunt, & in quibus lapsi fuerint, manifestant.

Dico quintò. Sacerdotes alij communiter ap [Assertio 5. sed non de communiter approbatis, nisi vsus aliter ferat.]probati, facultates sibi concessas consulant, quia non eo ipso quòd quis approbetur, censeri debet ad ea approbari, quæ tanti momenti sunt, & quæ si generaliter essent omnibus concedenda, frustrà Prælatis supremis fuissent concessa, & iis, quibus illi concedenda iudicarent. Si autem ex vsu aliud habeatur, & Prælati circa hoc nullam soleant limitationem adiicere, nec curent vt ad se talia crimina deferantur, aut specialis commissio postuletur, iuxta stylum huiusmodi procedendum, quem communis Scriptorum doctrina complectitur. In Concilio autem Limensi Tertio Act. 2. Cap. 17. omnibus Parochis & Confes [Quid ex Concilio Limensi.]sariis approbatis casus prædicti conceduntur, optimâ redditâ ratione. Vide infrà num. 431. quinam autem Indorum nomine comprehensi debeant intelligi, diximus. num. 129. & 130. Vbi & de mixtim progenitis; quamuis concessio, de qua num. 295. de mixtim progenitis ex Indis & Mauris tantùm videatur procedere.

§. II.

An quod de Indis dictum est, ad omnes Indiarum incolas possit extendi.

DIco primò. Absolutè loquendo om [Assertio 1. omnes Indiarum incolas absolui posse à casibus Bullæ Cœnæ.]nes Indiarum incolæ absolui possunt à casibus Pontifici reseruatis, etiam in Bullâ Cœnæ contentis per Religiosorum priuilegia. Probatur clarè ex priuilegiis adductis Pauli & Iulij Tertij, ac Gregorij XIII. num. 303. illa enim de omnibus Indiarum incolis procedunt, dum dicitur, Fideles ibi commorantes. Et ita absque vlla dubitatione proponitur in Adnotationibus ad illa, dum moderatio circa illorum vsum indicitur, & inter Neophytos, ac Christianos alios diuersitas constituitur. Quæ quidem omnibus in priuilegiis communicantibus debent attendi, & ita Mag. Alfonsus à Veracruce in suo Compendio, quem adducit P. Ioannes Baptista fol. 150. pag. 2. valde hoc considerandum esse ait: quia verò Annotatio prædicta ad solos Societatis alumnos spectat, viderint alij quid sibi ex vsu liceat, & priuilegiis iuxta proprium vtantur institutum.

Dico secundò. Quod ad hæresim atti [Assertio 2. exceptio hæresis, quod ex Cruciata demonstratur.]net, vbi est Inquisitio, nequeunt Religiosi vi priuilegiorum dictorum Hispanos, & Europæos alios absoluere. Id probo. Nam virtute Bullæ Cruciatæ nequit absolui, sic enim in ea expressè habetur, neque oppositum potest tutò sustineri ob declarationes Pontificum, pro quibus videri potest P. Mendus Disput. 23. citata, Cap. 8. Item. In Edicto Inquisitorum promulgata est prohibitio specialis circa hoc SS. D. N. Alexandri VII. pro Iubilæo ab eodem concesso. Ex quibus videtur constare virtute priuilegiorum id præstari non posse: si enim posset, prohibitiones dictæ essent prorsus inutiles, cùm adeò facilè possit absolutio per priuilegia Religiosorum obtineri. Videtur autem id ex tenore Bullæ apertè deduci: in eâ enim suspenduntur facultates & concessiones, quæ contrariæ sunt conuenienti Bullæ expeditioni, de quo suprà Titulo 5. Cùm ergo prohibetur absolutio ab hæresi, non solùm prohibetur ne quis virtute Bullæ possit absoluere, sed etiam ne absolutè possit, quia facultas illa valde contraria est: etsi prohibitio non esset vniuersalis quoad personas, de quibus agitur, prohibitio esset ferè nomine tenus: cùm possint fideles non obstante illâ facillimum ad Religiosos recursum habere. Quæ ratio probat saltem durante [Et etiam eius publicatione non stante.] publicatione Bullæ, id non licere. Si autem contingeret Bullam non publicari, adhuc videtur prohibitio subsistere: nam Pontifices ideò prohibent absolutionem, cùm publicatur Bulla, quia vt ipsi apertè significant, grauissimi esset inconuenientis talem concedere facultatem, vbi Tribunal S. Inquisitionis existit, contra hæreticam prauitatem principaliter institutum: ergo cùm inconueniens idem sequeretur, si Religiosi ad absolutionem dictam generali priuilegio gauderent, minimè credendum est aliam esse circa hoc Pontificum voluntatem.

Dico tertiò. Vbi non est Inquisitio, li [Assertio 3. licere vbi non est Inquisitio.]citus est vsus priuilegij prædictus. Ita supponitur in Adnotatione ad illud verb. Absolutio: vbi sic dicitur: nec in locis, in quibus Officium S. Inquisitionis residet, hac facultate vtentur, nisi cum solis Neo [Adnotatio Compendij.]phytis, & eâ moderatione vt Inquisititores nullâ ratione offendantur. Sic ibi. Supponitur ergo in locis, in quibus Inquisitio non est, cum omnibus facultatis prædictæ vsum licere. Pro quo & est priuilegium aliud à Paulo V. & Vrbano VIII. cum temporis limitatione concessum, & ab Innocentio X. confirmatum & innouatum, licet temporale etiam sit, sed à Successoribus dubio procul continuandum, in quo sic dicitur: insuper Pres [Plurium concessio Pontificum]byteris eiusdem Societatis IESV, quos in Saracenorum, & aliorum infidelium terras, & alias vtriusque Indiæ, & transmarinas regiones maris Oceani, ad quas Hispani & Lusitani penetrant, ac prouincias remotißimas, vbi non est Inquisitio, & fideles inter infideles degunt, neque Ordinarij saltem inter duas diœtas existunt, huiusmodi facultatem habentes, Præpositus Generalis miserit: Christianos in eisdem prouinciis, Indiis, & regionibus commorantes, ab omnibus peccatis, sententiis, & Censuris, etiam in Bullâ Cœnæ Domini contentis, & reseruatis, etiam gratiosè absoluendi facultatem &c. Circa quam concessionem non videtur posse du [Quid juxta illam deducendum.]bitari aliquid concedere voluisse Pontificem quod anteà per priuilegia non licebat. Cùm enim asserant illi ad huiusmodi concessiones Prædecessorum suorum vestigiis inhærere, argumentum inde minimè dubium desumitur eisdem concessiones eorum innotuisse: & quid perpetuum, quid temporale, quid cum restrictione, quid sine illa, ministris Indicis indulsissent. Priuilegia ergo habuisse illos ad absoluendum à casibus in Bulla Cœnæ contentis fideles omnes in vltramarinis partibus consistentes, sine restrictione vllâ, perspicuum fuit; vnde restrictionem addere minimè voluerunt. Quod ex eo etiam ostenditur in eorum concessionibus occurrente: nam ad illas faciendas fatentur se Præpositi Generalis supplicationibus inclinatos, vt videri in earum exordiis potest. Præpositi autem Generales aliquid obtineri suis supplicationibus sunt conati, quod aliàs priuilegiorum non valebant virtute præstare.

Iuxta hæc ergo exponendum venit ad [Nouam non habere restrictionem, licet aliqualis appareat.]ductum priuilegium, vt scilicet restrictio in eo nulla sit, quæ de nouo sit adiecta, sed potiùs fauorabile aliquid largiatur. Quod ergo dicitur, vbi fideles inter infideles degunt, illud ipsum est quod à Paulo Tertio dictum, in terras Saracenorum, Paganorum, aliorumque infidelium. Vbi scilicet adhuc de conuersione agitur & multi hucusque infideles sunt, vt in omnibus ferè Indiarum regionibus accidit. Quòd si in aliquibus iam infideles non extent, quia & Indi penitus, aut ferè consumpti, sicut in Insula Hispaniola, aut S. Dominici, ac nonnullis aliis, pro iis, quod sequitur, suffragatur: & in alias Prouincias remotißimas, à quibus non potest adiri Sedes Apostolica. Hoc autem vltimum sublatum est, & eius loco positum, vbi non est Inquisitio: vt pro eodem reputari debeat, quòd adiri Sedes Apostolica non possit, & quòd non sit Inquisitio, aut loco vnius succedat aliud. Hoc autem ita factum, quia Societas ita voluit. Cùm [Quæ & iuxta Societatis voluntatem.] enim in eius Adnotationibus inuentum fuisset non esse vtendum huiusmodi facultate, nisi cum Neophytis, vbi est Inquisitio, visum est Pontificibus Priuilegio eam hac in parte renuntiasse, aut interpretatam sic esse intelligendum: circa quod fortè etiam priorum concedentium instructio præcessit. Concessio ergo iuxta mentem Societatis fuit, & ita per communicationem nequit plus licere aliis, quàm ipsi licitum habeatur. In eo autem quod de Ordinariis dicitur, videtur esse limitatio; sed reuera non est, solumque explicatio fauorabilis: Episcopienim sunt Ordina [Quid circa Episcopos vt Ordinarij sunt Inquisitores.]rij Inquisitores: & cùm de Inquisitione dictum fuisset, hoc non tantùm de habentibus delegatam potestatem, qui communiter Inquisitores dicuntur, sed de Ordinariis etiam accipiendum Pontifices declararunt. Quia verò dubitari poterat, quando non esse dicerentur, explicatio addita est de duabus diœtis, seu duorum dierum itinere, iuxta communem explicationem. Quod quidem satis fauorabile est.

Et iuxta hæc videtur explicandum quan [Distantia eadem Inquisitionis, quæ & Episcoporum sufficit, circa absolutionem ab hæresi.]do Inquisitio non dicatur esse in ordine ad prædictum effectum: regulandum enim videtur secundùm quod de distantiâ Ordinariorum dicitur, quia eadem omnino ratio est neque apparet cur esse discrimen debeat inter distantiam Inquisitorum & Episcoporum, qui Ordinarij Inquisitores sunt, in ordine ad effectum omnino eumdem in personis eisdem. Et quia in Indiis viæ solent esse difficiles, pauciores leucæ multoties sufficient quàm in Europa vnius diei soleant itineratione percurri. Et hoc quidem circa crimen hæresis intelligendum videtur, de quo in Annotationibus priuilegij tantùm est sermo, & iuxta quam priuilegij alterius concessio procedit: nam de aliis non ita procedit dispositio, à quibus absolui [Pro criminibus aliis nulla necessaria.] possunt, qui in ea incurrerint, etiam cùm non extiterit distantia præfinita. Nec videtur priuilegium istud Bullæ publicatione sublatum, quia Bulla directè priuilegia circa illud non tollit: quatenus autem ex tali prohibitione colligitur [Neque per Cruciatam tolli.] mentem Pontificum esse vt facultas adeò generalis non sit, quia sine grauibus stare inconuenientibus nequit, id non videtur aduersari: quia id quod per priuilegium cum moderatione conconuenienti à tot est Pontificibus concessum, nequit dici grauia inconuenientia continere. Et ex eo etiam soluitur id, quod ex suspensione facultatum obiici poterat, iuxta id quod à nobis est superiùs comprobatum. Nam facultas hæc non est absolutè contraria intentioni Pontificum in Bullæ expeditione. Nullus enim ex eo quòd vbi Inquisitio non est, & Ordinarij absunt, absolui à peccatis possit, Bullam recusabit accipere, cuius pro multis aliis commoda poterit experiri. Et hæc quidem philosophandi ratio an minùs aliquid simile vero contineat, viderint doctiores

Et multò plus aliqui hac in parte con [Absolutionem præfatam licere virtute priuilegij Pauli Tertij, aliquorum sententia.]cedunt, dum sine limitatione aiunt absolutionem ab hæresi licere virtute priuilegij Pauli Tertij. Sic enim tenet P. Ioannes Perez Menacho in explicatione priuilegiorum Indicorum verb. Absolutio, Dub. 8. vbi pro eodem adducit R. P. N. Generalem Claudium in Adnotatione citatâ, & doctos Societatis viros Compendij eiusdem, & Annotationis auctores, ac præterea Ioannem de la Cruz in Epitome Status Religiosi, Lib. 2. Cap. 6. Conclus. 3. Fr. Ioannem Baptistam in Animaduersionibus citatis fol. 150. pag. 2. Zerolam in Praxi pœnitentiali Cap. 13. Quæst. 4. & in Praxi Episcopali 1. p. verb. Absolutio, §. Ad quintum, sub finem Ioannem Mariam Brasilensem, Magistrum sacri Palatij in Indice Expurgatorio Tomo 1. verb. Manuel Sa. pag. 424. num. 20. propter illa eius verba: conceßis omnibus casibus huius Bullæ (Cœnæ) intelligitur etiam concessus casus hæresis. Ita declarauit Congregatio. Sic ille. Adducit etiam P. Sa verb. Excommunicatio. § de excommunicationibus Bullæ Cœnæ. num. 20. quatenus id reputat probabile, & viros pios & doctos. Pro quo ait etiam posse allegari Sotum in 4. dist. 22. quæst. 2. artic. 3. in casu 1. Conclus. 5. Magistros Ioannem de la Peña, & Bartholomæum Medinam, quos refert Viualdus in Candelabro. Titulo de absolutione Sacramentali num. 16. Franciscum Pernam Directorio Inquisitorum 2. p. Comment. 25. Col. 10. vers. Quòd si quis quærat. Et in terminis priuilegij Vgolinum de Censuris Romano Pontifici reseruatis, Parte 3. Cap. 2. vers. vlt. num. 4. Et hæc quidem eatenus adducit, quatenus tradunt in generali concessione casuum Bullæ Cœnæ hæresim comprehendi. Quod de Iubilæo loquentes tenent alij quamplures adducti ab eodem Ad secundum. Et à Diana Parte 1. Tract. 5. Resolut. 1.

Probat deinde Primò, quia priuilegium [Rationes pro illa.] hoc latè interpretandum est, cùm sit in fauorem animarum. Secundò, quia hæc videtur fuisse voluntas Pontificum, vt hoc pacto multis à Sede Apostolica remotissimis, & grauibus oppressis criminibus subuenirent. Tertiò, ex solutione eorum, quæ in contrarium adduci possunt. Et in primis publicationem Bullæ Cœnæ quotannis fieri solitam non obstare, benè ostendit Emmanuel Rodericus Tomo 1. qq. regul. quæst. 20. artic. 9. Et in Additionibus ad explicationem Cruciatæ, circa §. 9. num. 62. Et ex eodem Fr. Ioannes Baptista suprà fol. 124. & 125. Pro quo & est, vt citatus Pater ait, id quod in Compendio Indico habetur in fine Adnotationum circa verb. Absolutio. Sic enim [Compendij Additio.] ibi: qualiter item non censeatur reuocata per Bullam Cœnæ, vide in Compendio Communi verb. Bulla Cœnæ §. 2. Vbi ad hunc effectum affertur Oraculum Gregorij XIII. die 18. Martij An. 1584. Et prætereà extat amplissima confirmatio priuilegiorum per Paulum V. 4. Septemb. 1606. Quia verò concessioni prædictæ Gregorij opponi reuo [Per Bullam Cœnæ non reuocari Religiosorum priuilegia.]catio potest, eò quòd fuerit Oraculum, occurrere obiectioni possumus ex eo quòd talis concessio vim tantùm declarationis habuerit circa priuilegium dictum, iuxta dicta, num. 294. quidquid de aliis sit: quamquàm de omnibus idem videatur dicendum: cùm enim priuilegia huiusmodi à Pontificibus pro expeditâ miinisteriorum circa animarum salutem in diuersis mundi partibus executione tribuantur, inuerosimile prorsus est ea statim reuocari, & necessariam esse annualem innouationem: iuxta ea quæ docti Scriptores tradunt apud P. Pellizarium Tractat. 8. Cap. 3. num. 73. & seqq. Et apud Dianam Parte 3. Tract. 2. Resolut. 10. vbi & plures & grauiores. Quod verò ad remissionem illam in Annotatio [Specialis difficultas circa Annotationem.]ne prædictâ ad Compendium commune vlteriùs attinet, consideratione dignum est eam in nouiore Compendio Indico non exstare. Cur enim sublata illa? Non vtique sublatum priuilegium in Communi Compendio, sed Gregorij concessio ibidem habetur. Non ergo licet iam illud concessioni prædictæ, vt anteà licuerat, applicare? Sed responderi opportunè potest partem illam Adnotationis expunctam, quia necessaria non erat. Cùm enim priuilegia Societatis per Bullam Coenæ non reuocentur, necessarium non fuit id specialiter circa prædictum adnotare. Item. quia id iam ex Compendio communi constabat in fine Adnotationum circa verb. Absolutio: sic enim ibi: & quòd facultates hoc verbo contentæ, quæ Bullæ Cœnæ repugnant, hodie perseuerent, vide Verb. Bulla Cœnæ. §. 2.

Ad id autem quod ex Gregorio XIII. adduci potest, qui in Breui speciali apud Fr. Em [Ad Greg. XIII. declarationem responsio ex P. Menacho.]manuelem in Additionibus ad explicationem Cruciatæ, circa §. 9. num. 96. declarat non esse facultatem absoluendi ab hæresi, respondet citatus P. Menacho tantùm intelligi, vt id non possit fieri virtute Bullæ, secus si aliàs facultas habeatur: quia restrictio odiosa est, & stricti iuris, ac proptereà non debet ampliari, cùm insuper in priuilegio non omnino similes militent rationes. Ad Breue autem Pauli Quarti. Ann. 1558. in [Ad Breue Pauli IV.] quo idem videtur prohiberi, respondet non vrgere, vt legenti patebit. Adducitur illud à Fr. Emmanuele suprà. Quia verò magis videtur vr [Ad aliud Pij V.]gere Breue aliud Pij V. die 30. Iannuarij. Ann. 1572. propter quod Rojas in priuilegijs Inquisitorum num. 416. id planiùs constare pronuntiat, quem sequuntur P. Henriquez Lib. 3. de Pœnitentia. Cap. 16. num. 2. in textu, & in Glossa. Et alij, respondet ex prædicto Breui potiùs inferri contrarium, si attentè legatur: vnde qui illud citant, & ex eo moti decernunt, prioris illius Scriptoris auctoritate ducti, cùm illud non legerint, nihil plus auctoritatis eidem assertioni conciliarunt. Quod autem addit Fr. Emmanuel suprà. num. 67. Vrbanum Quartum eamdem declara [Ad Vrbani etiam Quarti, seu potiùs Alexandri.]tionem in fauorem Inquisitorum protulisse, nullius esse momenti affirmat, quia declaratio talis post diligentem perquisitionem non est inuenta. Et in Repertorio quidem Inquisitorum verb. Crimen, vbi ab Emmanuele citatur, nullatenus extat quidpiam, quod possit obstare: ibi enim tantùm dicitur hæresim esse crimen exceptum, pro quo allegatur Vrbanus Quartus: cùm tamen Vrbanus non sit, sed Alexander Quartus in Constitut. 10. quæ incipit, quod super nonnullis: in cuius verbis nihil est quod positioni isti suffragetur. Et quamuis P. Henriquez suprà Vrbanum adducat, nihil plus fidei meretur, quia ita citat vt ab Emmanuele scriptum deprehendit. Sic doctus & diligens Pater, & S. Tribunalis Qualificator.

In cuius discursu negari nequit quin ve [Sententiam Auctoris prædicti non esse generaliter admittendam.]risimilitudo non leuis elucescat, si doctrina illius priuilegio, de quo loquimur, applicetur, in quo quidem non facultas absoluta & omnimoda ad absolutionem confertur, sed cum limitatione iam dictâ. Quatenus verò ex ea videtur deduci absolutam facultatem non reuocari, minùs est probandus, ob dicta num. 301. Quatenus vero ad prohibitionem pro Bullâ Cruciatæ factam, responsio potest etiam declarationi SS. D. N. Alexandri VII. pro Iubilæo similiter applicari, quia dici poterit, pro Iubilæo quidem factam, quia sic benè visum Pontifici; cùm tamen priuilegij alia ratio sit, quia pro Indiis est concessum, vbi fidei negotium agitur, ad quod incolæ omnes suo modo possunt concurrere: id restat efficaciter refellendum, & ita arguo: nam Cruciata, & Iubi [Ratio efficacissima pro asserto.]læum anni Sancti, aut illi simile, omnium maximæ concessiones sunt; & tamen in illis absolutio dicta prohibetur ob grauia inconuenientia, quando ad illam absoluta facultas conferretur: ergo manifestum signum est non esse voluntatis Pontificum eam aliàs generaliter indulgeri. Et quidem facultas absoluendi per Iubilæum satis breue spatium habet, duarum inquam hebdomadarum; & tamen tunc in concessione talis facultatis grauia inconuenientia Sedes Apostolica deprehendit: ergo incredibile est eam generaliter suppetere communicatione amplissimâ priuilegiorum: vbi maximè locum habet vulgaris regula, de quâ sæpiùs: In generali conceßione. &c.

Deinde. Quod pro Indiis specialis ratio [In Indiis idem procedere quoad generalem concessionem.] non sit in ordine ad generalem concessionem, ex eo ostenditur quòd in Indiis etiam publicatur Cruciata cum eadem prohibitione: ergo signum est grauia inconuenientia in Indiis ex absolutâ concessione timeri. Et certè à crimine hæresis per Bullam spatio biennij semel tantùm in vitâ & semel in articulo mortis absolui posse, vel ad summum bis durante spatio, si duplex Bulla sumatur, sine grauibus stare inconuenientibus nequit: ergo multò maiora timeri possunt ex absolutâ facultate nullis temporis spatiis coarctatâ. Iubilæum etiam eodem modo in Indiis publicatur, & cum eadem restrictione: ergo similiter est de illo sicut de Bulla philosophandum, & colligendum ex eo pro Indiis etiam inconuenientia illa extare, quæ planè obstent, quominus facultas absoluta ad effectum dictum de Pontificiâ possit voluntate præsumi.

Sed restat aliud, in quo non leue vi [Difficultas ex eo quòd Societas priuilegio renuntiauit. Et quomodo illam quidam Auctor expediat.]detur esse momentum: nam quinta Congregatio Generalis ad instantiam Philippi II. Regis nostri priuilegijs, quæ habebat in ordine ad absoluendum ab hæresi, renuntiauit, vt constat ex Decreto eiusdem 21. Quod quidem ex zelo fidei, & ad instantiam Inquisitionis Hispaniæ, à piissimo & religiosissimo Principe factum: ergo non licet iam illorum vsus. Et vrgetur ex eo quòd fertur communiter Pontificem ad instantiam R. P. Claudij priuilegia dicta reuocasse. Ad quam obiectionem respondet P. Menacho de reuocatione Pontificia nullâ ratione constare post solicitam inuestigationem: immò oppositum non obscurè colligitur ex citato Decreto Congregat. 5. in quo reuocationis dictæ mentio nulla; sed Societas vsum priuilegiorum talium in Regnis Hispaniæ sponte dimittit. Quoad dimissionem autem huiusmodi, nihil in eâ esse ait, quod Indias attingat, vnde in illis nulla est intimata prohibitio; & meritò, quia valde diuersa ratio in ipsis militat, ac in Regnis Hispaniæ. Addit reuocata quidem priuilegia, quæ expressè facultatem absoluendi ab hæresi concedunt, non verò illa, in quibus hæresis non expressa, sed in generali concessione est casuum Bullæ comprehensa. Sic ille respondet. Iuxta quem dicendi modum videtur reddi ratio posse, cur in Compendio Indico non sit facta mentio concessionis Iulij III. quæ quidem expressissima est, quia videlicet talis priuilegij vsum noluit Societas in suâ illâ generalitate pro Regnis Hispaniæ permittere, sicut eius tenor continebat.

In hoc tamen aliqua difficilia sunt: nam [Non admittitur responsio, quia pro Indiis etiam renuntiatum.] in primis id, quod in Congregatione 5. statutum est, ad Indias etiam videtur pertinere, sic enim ibi: Quæ quoniam suis priuilegijs ad ædificationem, & diuinum tantùm obsequium vti cupit, & sancto illi Tribunali, vt par est, plurimum deferri, prædictas patentes litteras (R. P. Claudij) præsenti Decreto confirmat, præcipiens atque interdicens, ne quis Nostrorum in illis Regnis, alijsque Dominijs, illi Tribunali subiectis, priuilegio illo, quod ad prædictum S. Officium pertinet, quoquomodo vti, aut illo se tueri vllatenus præsumat. Immò omnem facultatem eo vtendi sibi prorsus sublatam esse intelligat, acsi priuilegium ipsum à Sede Apostolicâ numquam impetratum esset. Hæc ibi. Ex quibus apparet in Indiis etiam vsum priuilegij sublatum, quandoquidem sublatus est in omnibus Regnis & Dominiis Hispanicæ Coronæ Tribunali dicto subiectis, ad quæ Indias est manifestissimum pertinere.

Deinde. Si in priuilegio absolutionem [Alia in eadem additâ deijciuntur.] à casibus Bullæ Cœnæ generaliter concedente, hæresis continetur, vt id Societas dubio procul intellexit, pro quo & est praxis sacræ Pœnitentiariæ Romæ, quoties Casus Bullæ Cœnæ inde [Concessione casuum Bullæ Cœnæ venire hæresim, praxis Pœnitentiariæ.]finitè conceduntur, vt affirmat P. Filliucius Collegij ipsius Pœnitentiariæ Rector Tractat. 8. num. 265. quod valdè commendat P. Pellizarius Tractatu 8. Cap. 2. num. 39. ob dicentis auctoritatem: ex eo videtur fieri, vt & illius vsui debuerit renuntiari, quandoquidem taciti & expressi ratio est eadem, vt aliàs diximus; & renuntiatio expressi priuilegij valoris nullius esset, si remaneret aliud, per quod idem omnino liceret, pro quo expressum, facultatem tribuebat. Non ergo videtur exacta ratio illa, quæ pro sublatâ mentione priuilegij Iulij III. reddebatur. Prætereà. Si in Indiis non est eadem ratio prohibitionis vsus priuilegij, quæ in Hispaniæ Regnis, & concessio Iulij III. ad Indias spectare specialiter potest, in quibus inconueniens circa illius vsum non est, sicut non est in vsu alterius ad eumdem effectum; additâ moderatione, quæ in alio; satis erat cuilibet inconuenienti consultum: vnde Pontifices in Bullis citatis, in quibus generalem concessionem pro casibus Bullæ Cœnæ in Indiis indulgent, additâ limitatione circa Inquisitionem satis inconuenientibus fuisse occursum indicarunt. Sed his non obstantibus

Dicendum videtur renuntiationem il [Renuntiationem pro Indiis etiam fuisse concluditur.]lam priuilegiorum quoad Hispaniæ Regna ita pertinere, vt Indias etiam comprehenderit, quatenus absolutè eorum vsus non licet, nisi cum moderatione adhibitâ, & à nobis explicatâ. Vnde & priuilegio generali de casibus Bullæ Coenæ, & non tantùm speciali renuntiatum; quandoquidem & in generali limitatio est inuiolabilis apposita, iuxta quam illa sustineri posse constat ex Bullis citatis, in quibus mentio Inquisitionis ad limitationem adiecta. Constat item ex editione Compendij post quintam Congregationem, in quo facultas dicta cum Adnotatione iam expositâ continetur. Congregatio ergo cùm de Regnis ac Dominiis S. Tribunali subiectis est [Sed non quoad illarum speciale priuilegium.] locuta, Indias minimè voluit comprehensas quoad speciale illarum priuilegium, quia neque hoc Regis postulatio continebat, sed quòd vsu nonnullorum priuilegiorum in illis regionibus abstineret. Pro Indiis enim sciebat S. Tribunali, quod à Rege vt postularet obtinuit, satis prouidam in Compendio adhibitam cautionem. Quod ergo mentio concessionis Iulij III. facta non sit, cùm tamen absque dubio fieri posset, moderatione additâ, ea fuit ratio, quia absolutè necessaria non fuit, & cùm in illâ hæresis expressa habeatur continentia, conueniens iudicatum est offensionem omnem eius præteritione vitare: cùm præsertim concessio illa generalis sit, & non tantùm pro Indiis. Neque circa ista opus est rationem exactissimam reddidisse. Mentio quidem fieri potuit, sed non facta. Aliqua profectò viris doctis ratio pro eo succurrit: si minùs placeat quæ à nobis assignata est, alia equidem fuit, vel si non alia, de Concilij alicuius Generalis definitione non agitur, sed de peculiari hominum dispositione: & in huiusmodi non solent omnia ita exactè peragi, vt nihil possit ab iis, qui rem oculatissimè introspexerint, vti minùs congruum subnotari.

§. III.

Notanda quædam circa vsum Priuilegiorum, de quibus dictum.

DIco primò. Etsi Commissarij Inqui [Assertio 1. etiamsi adsit Commissarius, non censeri ad esse Inquisitionem ad effectum absolutionis.]sitionis adsint, si tamen distantia interueniat, de quâ loquitur priuilegium, vsus illius licet. Sic Docti aliqui. Et ratio est clara; quia Commissarij communiter loquendo, & prout in Indiis solent constitui, non habent iurisdictionem pro foro interno. Sed ad specialem quamdam prouidentiam designantur: & ita in ordine ad bonum animæ, quod priuilegij concessione prætenditur, perinde est acsi non adessent. Si verò contingeret Commissarium facultatem habere pro foro interiori ab Inquisitoribus eidem attributum, iuxta probabilem sententiam de facultate eadem pro foro dicto Inquisitoribus competenti, & eamdem delegandi potestate; aliter videtur dicendum. Tunc enim in eo loco diceretur esse Inquisitio, quandoquidem in eo Minister eiusdem adest, ad effectum huiusmodi sufficienter instructus. Nihilominùs hoc non videtur certum; quia reuerà, & secundùm communem ac receptum loquendi modum, ibi Inquisitio non est. Et prætereà Minister talis satis dubiâ facultate est præditus, vnde Religiosus Priuilegiarius, cui illa certiùs conuenit, videtur præferendus. Præterquàm quòd in concursu priuilegiatorum ille est præferendus, qui excellentiori modo priuilegiatus est, vt apertè liquet: atqui Religiosus in concursu dicto talis est, scilicet vt Minister Euangelicus per priuilegium Pontificum Religioni concessum: Commissarius autem per nudam commissionem facultate gaudet à Pontificis factam Delegato, cui ratione status nihil tale conuenit; in quo excellentia apparet manifesta: potest ergo in concursu Commissarij datâ sibi vti à Pontifice facultate.

Dico secundò. Id quod est de Com [Assertio 2. de Vicarijs Episcoporum idem statuens.]missariis dictum, de Vicariis etiam Episcoporum dicendum. Et ratio est similis: quia illis non solet talis facultas attribui: quòd si tribuatur aliquando, verificatur tamen ibi non esse Ordinarium, quia Vicarij foranei non dicuntur Ordinarij. Licèt autem Vicarius Generalis dicatur Ordinarius, iuxta magis receptam sententiam, quia illiûs & Episcopi, aut alterius, cuius Vicarius est, idem est tribunal, vt habetur in Cap. Romana de appellationib. in 6. Pro quo innumeros Auctores adducit P. Thomas Sancius Lib. 3. de [Esse Ordinarios si Generales, sed non in omnibus.] Matrimonio, Disput. 29. num. 3. ea tamen facultas non solet illis cum officio committi, quia Concilium Tridentinum prohibet per Vicarios absolutionem ab hæresi dari. Et quamuis probabile sit posse committi Vicariis; addunt tamen Doctores id non posse per modum habitus fieri, sed iuxta casuum occursum. Quando autem ita fit commissio, Vicarius non fungitur Ordinariâ iurisdictione, vt docent plures apud eumdem Auctorem suprà, num. 6. qui & idem asserit num. 8. Sed limitatione additâ; videlicet si in commissione fiat expressa mentio vicariatus, siue in salutatione, siue in progressu: vt tali Officiali nostro, vel Vicario committimus, aut potestatem aliàs per Nos commissam extendimus. Quæ quidem in casu, de quo agimus, non videntur habere locum; quia commissio ista secretissima est, neque pro ea scripto vti Ordinarij solent. Accedit id, quod omne videtur dubium submouere: cùm commissio hæc secretò fiat, non posse ab eo, qui absoluere aliàs à prædicto crimine potest, an verè illam Vicarius habeat agnosci: & meritò posse præsumere Episcopum circa id modo conuenienti procedere: ac proinde potest ille priuilegio suo sine aliqua dubitatione potiri. Fateor in casu quo facultas absolutè ad effectum dictum Ordinariis Indiarum tribuatur, de quâ an modò competat, valde dubia quæstio est, alium esse posse concessionis modum ab eo, quem Concilium superiori determinatione præscribit, & ita forsitan illis licebit id per alios exercere, sicut in facultate absoluendi Indos vidimus. §. 1. Sed tunc etiam valde probabile est non esse Ordinarios respectu illius, vt citati Doctores sentiunt; etiamsi cum officio pariter tribuatur; quia officio non est annexa, sed penitus delegata. Cùm aliàs adhuc [Non esse Ordinarios probabilis sententia multorum.] sub iudice lis sit an Vicarij sint Ordinarij: vnde P. Bauny Tomo 1. Tractat. 9. Quæst. 7. ait opinionem affirmantem videri sibi tutam in praxi, & sequendam; apertè indicans contrariæ probabilitatem, de quo & Quæst. 24. Ex quo habetur multò plus probabilitatis esse in eâ sententiâ, quæ negat Ordinarios esse in iis, quæ minimè ratione officij conueniunt. Sed ex speciali Sedis Apostolicæ priuilegio, pro cuius executione ab Ordinariis sunt gratiosè substituti, procedunt.

Circa Vicarios autem Sede vacante, [De Vicariis Sede vacante idem decernitur] etsi iuxta communem sententiam; pro quâ Auctores suprà, Ordinarij sint; dubitari tamen potest an in prædictâ facultate succedant, quæ Prælatis Indiarum concedi circa hoc potest, & quidem si ita tribuatur, vt perpetuò adhæreat officio, & non eligatur personæ industria, ad Capitulum transire satis probabilis sententia est, quam cum aliis tenet Barbosa de potestate Episcopi Allegat. 54. num. 26. P. Thomas Sancius Lib. 8. de Matrimonio, Disputat. 2. num. 10. & in Opere Morali, Lib. 2. Cap. 11. num. 4. vbi de facultate absoluendi [Quando non censeatur industria personæ eligi.] ab hæresi id etiam affirmat, sicut & num. 23. qui & videndus specialiter Lib. 2. de Matrimonio, Disp. 40. num. 17. vbi benè ostendit non eligi industriam personæ, quoties aliquid conceditur Prælatis præsentibus & futuris in perpetuum; cùm personis incognitis delegetur: pro quo ibidem graues Auctores adducit. Vnde & deducit Conclusionem præsenti accommodatam instituto.

Sed verò ita ad Capitulum transire ali [Ad Vicarium talem totam jurisdictionem transferri qui censeant, & fundamenta pro eo.]qui existimant, vt Vicario Generali ab eodem constituto, tota ad illum iurisdictio tranferatur, quia consilium Tridentinum eam videtur ipsi conferre, dependenter quidem à Capitulo in fieri, non tamen in conseruari, sic enim Seßione 24. Cap. 16. decernit de Reformatione: Officialem seu Vicarium infrà octo dies post mortem Episcopi constituere, vel existentem confirmare omnino teneantur. Sic illud. Hæc enim obligatio constituendi Vicarium planè indicat apud eum Capituli iurisdictionem futuram; aliàs non esset cur Capitulum ad constitutionem huiusmodi teneretur. Ideò namque Episcopo non imponitur obligatio talis, quia apud illum jurisdictio residet, & ita potest per se ipsum iudicare. Et inde est quod in eodem Capite Concilium præcipit vt eligendus Vicarius sit in Iure Canonico Doctor vel Licentiatus; quod tamen de Vicario Episcopi non inuenitur decretum: eo videlicet, quia tota apud illum est iurisdictio futura. Pro quo faciunt quæ adducit Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 13. num. 70. Vnde pro certo videtur statuere Barbosa suprà, num. 157. cum Doctoribus, quos citat, iurisdictionem Episcopi ad Capitulum deuolui Sede vacante, sed iuxta formam præscriptam in Cap. Vnico, de maioritate & [Cap. Vnicum de maioritate in 6.] obedientia in 6. in quo sic dicitur: Episcopali Sede vacante, potest Capitulum, seu is, ad quem Episcopalis jurisdictio tunc temporis noscitur pertinere, &c. absolutionis beneficium impertiri. Vbi Glossa sic habet: [Glossa.] Habes ex hoc textu, Ibi, seu is, ad quem; quòd jurisdictio Episcopalis potest etiam ad alium deuolui, quàm ad Capitulum Sede vacante, secundùm Dominicum. Sic ille. Quis autem hic esse possit, declaratur in fericis, dum sic dicitur: Puta, Visitator datus à Papa suprà eod. Lib. de Electione. Is cui. Vel ab Archiepiscopo in casu, suprà eod. Lib. de supplenda neglig. Prælat. Cap. vltimo, vel electus ad hoc per Capitulum. Hæc Glossa. Iuxta quæ citatus Auctor num. 163. cum [Non esse obligationem eligendi illum infra octo dies.] aliis affirmat tamquàm speciale Capitulum Sede vacante infra octo dies vacationis non arctari ad constituendum Vicarium, sed posse successiuè per se administrare, ex Quaranta. In deest quòd suspenso Capitulo non suspendatur Vicarius, vt tradit Vgolinus Tractatu de Censuris, Tab. 1. Cap. 4. §. 2. Ex quibus videtur fieri nomine Ordinarij in casu nostro Vicarium talem accipiendum, quia ad ipsum iurisdictio deuoluitur etiam in ijs, quæ per priuilegium, perpetuum tamen, obtinentur.

Verùm ista non videntur vrgere, iu [Contraria sententia circa jurisdictionem præfatur. Et iuxta eam decisio casus præsentis.]risdictionem namque apud Capitulum residere communis sententia est, & ita eo suspenso Vicarium etiam suspendi tenet P. Suarez Tomo 5. in 3. p. Disput. 7. Sect. 3. num. 13. Barbosa suprà num. 180. & alij, quoad priuationem scilicet à iurisdictione. Potest ergo Capitulum facultatem, de quâ agimus, sibi penitus reseruare, aut etiam conferre. Quòd si conferat, iuxta eam iudicandum est, quæ dicta sunt numer. 315. vt non debeat maior ratio haberi Vicarij à Capitulo electi, quàm ab Episcopo designati; cùm vtrique facultas dicta voluntariè concedatur. Ad ea autem quæ pro contrariâ positione allata sunt, non est operosum respondere, licèt loci præsentis non sit, & apud Auctores, qui de Vicariis agunt, sint obuiæ responsiones, de quibus & nos infrà, Titulo 14. & 19. Illud sit modo dixisse satis, quòd licet Consilium Tridentinum ad electio [Non esse fundamentum ad priuandum Capitulum jurisdictione.]nem Vicarij obliget intra octiduum, non ideò debet intelligi jurisdictionem ita illi à Concilio tribui, vt nullo modo resideat in Capitulo: quia cùm ex Iure certum habeatur iurisdictionem Episcopi ad Capitulum deuolui, & ex obligatione eligendi Vicarij nihil contrarium ponatur, sicut non poneretur, si Episcopo ad faciliorem negotiorum expeditionem similis imponeretur obligatio: non esse fundamentum ad priuandum illud iurisdictione: cùm enim res grauissima sit, & in eius notabile præiudicium, nonnisi per manifestissimam determinationem fieri debuisset. Obligatur ergo Capitulum, cùm non obligetur Episcopus, ob faciliorem, vt dixi, negotiorum expeditionem, quia faciliùs est cum vno agere, quàm cum multis, & quia ille ad Capitulum non potest sic facilem habere recursum, sicut ad Episcopum eius Vicarius potest, ideò maior pro eo est litteratura à Concilio requisita. Glossa autem dicta circa Cap. Vnicum de Minoritate, asserit quidem in electo à Capitulo esse posse, sed non negat in Capitulo etiam reside [Illud tamen se posse illa aliquomodo priuare.]re. Vbi & dici potest Capitulum ita suam transferre iurisdictionem in electum posse, vt se eâ priuet, nisi in ijs, quæ ad ipsum ita spectant, vt etiam electo Vicario perseuerent. Quod intelligendum de vsu proximo iurisdictionis, quatenus obligare se potest ad hoc vt illam minimè exercere tentet, licèt semper in eo maneat potestas radicalis. Pro quo hæc modò satis.

Dico tertiò. Quod in Adnotatione [Assertio 3. circa vsum priuilegij cum delatit ad S. Officium.] dicitur his verbis: Pro absolutione tamen à casibus hæresis, eâ non vtantur cum ijs, quos probabiliter sciuerint ad Inquisitionis Officium esse delatos, nisi fortè hac de re cum Inquisitoribus agatur, atque ipsis placeat vt Nostri hac facultate vtantur. Diligentissimè obseruandum est, &, vt docti quidam Magistri ex [Instructionem sub mortali obligare.]istimant, obligatione sub mortali, quia res grauissima est, & priuilegia sic, & non aliter conceduntur. Putat autem P. Menacho verba illa ad instructionem tantum, & non ad substantiam pertinere; ex quo fit vsum quidem esse illicitum. Sed non inualidum. Sic circa verb. Absolutio, in [Ad substantiam non pertinere qui videantur probare juxta doctum Magistrum.] Compendio Indico, Dub. 9. in principio, ad ea se referens, quæ dixerat Disput. 4. Proœmiali, Dub. 13. Vbi quidem id probat ex eo quòd suppositâ priuilegij communicatione, quidquid deinde additur ad vsum spectans, ad solam instructionem spectat, juxta communem Doctorum sententiam, pro quâ est specialiter Panormitanus in Cap. Ex parte, de Constitutionib. in 6. Felinus ibidem num. 8. Paulus de Castro Consilio 124. Glossa in Clement. 1. verb. Inhibentes, de Iure patronatus. Romanus Consilio 202. Col. 2. Immola, & Zabarella, & facit pro eodem doctrinâ, quam Doctores deducunt ex Cap. De caußis, de officio De [Temporis præfixio quando ad substantiam non spectet.]legati, quòd quando tempus præfigitur soli iudici, & non jurisdictioni, præfixio talis non spectat ad formam substantialem, sed accidentalem. Vt etiam constat ex L. Properandum, in principio. C. de judicijs. Vbi Bartholus, & clariùs, ex L. vnica. C. vt omnes judices, &c. vbi Beroius à num. 48. pro quo & Panormitanus suprà num. 9. & caussæ præsenti meritò venit applicandum, vbi modus vtendi gratiis non imponitur commissioni, sed commissario. Et quidem cùm saltem dubia res sit, in eo fauorabiliter accipienda moderatio, vt ad instructionem, & non ad substantiam spectet: quia negari nequit quin hoc fauorabile sit: & sicut priuilegium fauorabiliter interpretandum est, vt à Pontifice procedit, iuxta sæpiùs dicta: ita etiam vt illius communicatio ab immediato Prælato descendit: sic enim gratia Pontificis ad eum peruenit, & consequenter fauorabilem est effectum habitura.

Et hanc doctrinam generaliter propo [Ex P. Suario vt colligatur, sed non benè.]sitam, licèt non ita confirmatam, colligit doctus Pater ex P. Suario Lib. 5. de Legibus, Cap. 31. num. 14. & 15. Sed certè num. 14. nihil habet, quod suffragari possit, vt legenti constabit; immò oppositum posset aliquo modo ex eodem deduci, quatenus ait quòd cùm in lege dicitur, Non poßit, actus sit inualidus, si circa id versetur, quod pendet ex voluntate concedentis: & in casu nostro certum est actum versari circa id, quod à concedentis voluntate dependet. Et licet non dicatur, Non poßit: quia tamen in Præfatione vsus negatur esse licitus, nisi vbi concessio priuilegij præcedit, & licitum absolutam indicat facultatem, vt ex tenore constat & diximus, num. 165. Difficult. 7. per totam, ei potiùs videtur Doctor Eximius suffragari. Quidquid autem de præcipuâ assertione sit, in eo, de quo agimus, quando scilicet dubium est, vtrùm instructio, an forma sit, nihil ex prædicta doctrina habetur, pro quâ tamen allegatur. Sequenti autem §. hæc ha [Quid tamen obstat, vt non faueat casui præsenti.]bet, quibus fauere videtur: quia ibi lex supponit potestatem ad actum, cui formam præbet, & ideò ex vi verborum non videtur esse forma substantialis, nisi per verba satis expressa declaretur, qualis non videtur esse sola illa. Aliter non poßit, nisi aliunde constare poßit intentio legislatoris esse limitare simpliciter potestatem operandi, & non tantùm licitè operandi, & ideò ordinariè addi solent verba irritantia ad hoc explicandum. Item, si non addantur, aliæ circumstantiæ speciales sunt. Hæc ille. In quibus tamen quominùs fauere possint, materia subiecta obstat, quia loquitur de actibus priuati dominij, quia scilicet absolutè licent, in quibus tamen lex modum præscribit. Nos autem de actibus loquimur, qui absolutè non licent ante priuilegij communicationem. Nec videtur verum concedi priuilegium, & posteà formam decerni: nam reuerà vtrumque est simul, concessio scilicet priuilegij cum sua limitatione. Et hoc quidem contra præcipuam positionem facit: quatenus verò P. Suarez non quamlibet prohibitionis formam esse substantialem dicit, etiamsi addatur quòd aliter non poßit, patrocinari videtur asserto, non quidem apertè, vtcumque tamen: vtquoties de irritatione apertè non constat, quia non adduntur verba irritantia, vt addi solent, neque circumstantiæ vrgent, non esse substantialem formam debeat iudicari.

In quo quidem negare non possumus [Pro quo efficaciter arguitur, vt substantialis probetur instructio.] quin doctrina præfata generaliter sumpta sit satis verosimilis, & quòd vbi dubium est, ea maximè locum habeat, libenter admittimus. Præsenti autem casui non bene applicari videtur, vt merè accidentalis forma debeat reputari, propter dicta Difficultat. 7. citata. Licet enim verba ipsa instructionem sonent, & non substantiam quia nullus in illis terminus ex iis, qui solent vt irritationis signum adhiberi; circumstantiæ tamen vrgent, quia res est grauissima, vt diximus, & transgressio magnis inconuenientibus & turbationibus obnoxia, vnde & peccatum graue in ea committi citatus Pater affirmat: ergo minimè credendum est Societatem voluisse ad actum talem absolutam concedere potestatem. Cuius mens aliunde etiam constat, ex Compendij scilicet Præfatione, in qua, vt diximus, negatur sine Generalis concessione vsum priuilegiorum licere, id est, posse validè exerceri actum, vt citato loco probatum. Atqui non conceditur pro delatis ad Inquisitionis Tribunal: ergo nec licitè, nec validè potest priuilegium ad vsum aduocari. Et vrgere effica [Efficax instantia.]citer possumus: nam sicut in Adnotatione prædictâ apponitur limitatio, de quâ agimus, ita etiam alia, de qua suprà, quòd scilicet vbi est Inquisitio, eâ facultate non vtantur Nostri, nisi cum Neophytis. Hoc autem non spectat ad solam instructionem, quia priuilegium ad aliud non se extendit: ergo similiter est in casu priori dicendum: quia nequit vis fieri in eo quòd verba solummodò sonent instructionem, quandoquidem etiam sequentia eumdem tenorem seruant, & nihilominus substantialia sunt ratione significati.

Alia autem quæ in eadem Adnotatio [Alia Adnotationis pars, qualis sit.]ne habentur, quòd scilicet Pœnitentibus declarent nihil eam absolutionem illis in foro externo prodesse, eosque exhortentur vt complices, si quos habuerint, reuelent, & hæreses abiurent, & vt in iis, quæ in foro exteriori reuelare tenentur suo officio non desint. Hæc inquam magna ex parte substantialia sunt, sed non ex vi Adnotationis, sed ex obligatione rectè administrandi Sacramentum: cùm enim Pœnitens ad reuelandos complices, non tamen se ipsum, teneatur, quando id facere sine sui manifestatione potest, nisi damnum ingens in Christiana Republica timeretur, & ad abiurandum hæresim cautione iuratoriâ adhibitâ de parendo mandatis Ecclesiæ, quam esse necessariam dicunt aliqui, cùm tamen plures negant: pro quo videndus Vgolinus de [Abiuratio vt requiratur.] Censuris Rom. Pontifici reseruatis Parte 3. Conclus. 2. §. 1. numer. 4. vers. Immò vbi quis: dum id non præstat, non est capax absolutionis, & ita ad substantiam actus ita pertinens, vt sine illis validus non sit. Quod verò attinet ad exhortationem pro foro exteriori, in quo non præbet absolutio libertatem, ad substantiam non pertinet, quia etiamsi desit talis declaratio, qui absoluitur, Tribunali S. Inquisitionis manet obnoxius, neque quidquam illi ex omissa declaratione detrahitur. Cùm enim non teneatur se manifestare, [Nullus se manifestare tenetur S. Inquisitioni.] siue absoluatur, siue non absoluatur: pro quo videatur Nauarrus in Rubrica de Iudiciis num. 53. & seqq. vbi alios adducit. Sotus de tegendo secreto Membro. 2. Quæst. 7. Dub. 1. Diana Parte 1. Tractatu. 5. Resolut. 4. ex absolutione nullo modo Tribunalis potestas ab executione sui muneris impeditur. Poterit autem declarationis talis defectus sine culpa graui contingere, aut etiam sine leui, ex obliuione scilicet: & vix est credibile vt in eo mortalis culpa interueniat, dum ex malitia quadam affectatâ non omittitur, quæ cùm commodum nullum habere queat respectu omittentis, nequit vllâ ratione præsumi.

§. IV.

Quid circa absolutionem Religiosorum specialius habeatur.

DIco quartò. Si aliquis ex Societate [Assertio 4. Religiosi Societatis vt possint absolui in Indijs, cum doctrinâ vtili.] (quod Deus auertat, & auersurum speramus, sicut hucusque fecit) absolutione, de quâ est dictum, indigeret, obseruandum quod in Adnotatione prædictâ disponitur, vt scilicet à Prouinciali absoluatur, cui ad eum effectum facultas absoluta conceditur, sine obligatione se præsentandi Generali, vt in Compendio communi dicitur verb. eodem post §. 8. Quam facultatem possit quidem subdelegare, non tamen absolutè, sed taliter vt Pœnitens teneatur se Prouinciali manifestare eo modo quo teneretur Generali, vel se ipsum præsentando, vel rem ei aperiendo eo modo, quo seruata sigilli integritate Prouinciali videbitur. Quibus equidem eo tenditur, vt malo huic omnium maximo conueniens possit remedium adhiberi. Quomodocumque ergo hoc obtineri valeat, cessat obligatio se præsentandi, sicut in casibus aliis reseruatis; licèt circa hunc maior debeat cautio esse, & minor fides Pœnitenti præstari. Leges ergo reseruationis, de quibus frequens apud Doctores tractatio, circa hoc obseruandæ. Illud autem specialiter aduertendum, quod in Compendio communi [Notanda obseruatio.] obligatio manifestationis quantùm ad modum, quo illa fieri Generali debet, Prouincialis iudicio remittitur, quia eidem absoluendi facultas communicatur. In Indiis autem cùm solutio communicetur Prouincialibus sine onere aliquo erga Generalem, & Prouincialis ipse possit eam subdelegare, non remittitur illius arbitrio modus manifestationis, sed Subdelegato, quia ille succedit loco Prouincialis, qui eò quòd rem in foro pœnitentiæ tractauerit, potest circa hoc conuenientius judicium efformare. Cùm ergo Subdelegatus rem in eodem foro discusserit, eius est standum iudicio. Neque hoc est contra id, quod in Ordinatione pro reseruatis disponitur circa iudicium Confessarij, cui non tenetur deferre superior: ibi enim agitur de concedendâ facultate ad absoluendum; hîc autem non de illâ sermo, sed eâ suppositâ, de modo est quæstio, quo debeat manifestatio fieri Prouinciali. Sicut enim iudicio Generalis standum non dicitur, sed Prouincialis extra Indias, quia Confessarius est, etsi valde Generali inferior, ita & de Subdelegato dicendum Prouincialis comparatione.

Circa Religiosos autem communica [Religiosi alij an teneantur Adnotationem seruare.]tionem priuilegiorum habentes dubium esse potest an similiter debeant in modo absolutionis procedere. Et docti aliqui existimant idem planè seruandum, quod in Adnotatione præscribitur: Prouinciales scilicet absoluere posse, & Subdelegatos pariter ab ipsis cum onere comparendi. Facultas siquidem dicta à Paulo III. Generali Societatis conceditur, sicut & modus communicationis eidem committitur verbis illis: Poßit eis, auctoritate nostrâ, facultatem concedere. Cùm ergo priuilegium tale in Religionibus aliis sit adinstar, non ampliùs eis licet, quàm quòd Generali Societatis pro eadem visus est expedire. Nihilominùs id, quòd in Adnotatione dicitur, de manifestatione, non videtur pro Religiosis aliis vrgere, vt scilicet Prouincialis teneatur onus illud imponere: quod eatenus tantùm videtur obligare, quatenus ex naturâ rei, de quâ agitur, id videtur oriri. Quia enim crimen hoc grauissimum est, videtur remedium illud opportunum, vt scilicet Pœnitens se debito modo Prouinciali manifestet.

Addunt aliqui Adnotationes prædi [Sine priuilegio absolutionem licere, qui teneant, & eorum fundamentum ex Episcopali Prælatorum auctoritate.]ctas tunc quidem seruandas, cùm ex virtute priuilegij agitur. Sed esse modum alium circa hoc expeditiorem, quandoquidem sine priuilegio circa hoc procedi potest. Episcopos enim facultatem habere absoluendi ab hæresi ex Tridentino constat Seßione 24. Cap. 6. & illam non esse reuocatam tenent quamplures, quos adducit Diana Parte 1. Tract. 5. Resolut. 2. Thomas Hurtadus Tractat. 12. num. 10. 14. & alij: ex quibus multi censent posse Episcopum facultatem absoluendi Confessario tribuere pro casu occurrenti. Prouinciales autem eadem, quâ Episcopos circa sibi subditos potestate gaudere tenent multi, quos sequitur Emmanuel Rodericus Tomo 1. qq. regul. q. 61. artic. 9. Licèt enim nullum in speciali citet, quia tamen sententiam contrariam nouam appellat, pro suâ communem sensum esse manifestat. Et eam non solùm de Prouincialibus, sed etiam de superioribus localibus procedere asserit, quia non debent eorum subditi peioris esse conditionis, quàm sint communiter sæculares, qui ab Episcopis possunt absolui in prædictis omnibus. Cùm autem omnia contenta in Decreto Concilij liceant, & in iis absolutio ab hæresi, illa pariter licebit. Pro quo etiam extat priuilegium Pij V. cuius tenorem adducit citatus Auctor, & cuius etiam apud Recentiores [Pij V. priuilegium circa illud.] frequens occurrit mentio, in quo Partibus Dominicanis concedit, quidquid in foro animæ licèt Episcopis ex Concilio Tridentino erga suos subditos. Vbi licet hæresis non meminerit, eam tamen comprehendit, quia si excipere voluisset, expressisset. Et ita in speciali tenent P. Suarez Tomo 4. de Religione, Lib. 2. Cap. 20. num. 10. & 11. Tract. 8. Portel in dubijs Regular. verb. Abbas, num. 10. & 11. Candidus Tomo 1. de Censuris, Disquisit. 21. art. 4. Quæst. 32. vers. Certant, & seqq. & alij, quos adducit Diana Parte 1. Tractat. 5. Resolut. 6. vers. Plus addam. & adeò certum hoc putat Megala 1. p. Lib. 1. Cap. 13. numer. 10. vt indubius affirmet, etiamsi facultas à Tridentino concessa reuocata sit, in Religiosis priuilegij dicti virtute persistere: non enim priuilegia Religiosis cum respectu ad Episcopos conferuntur, sed maiora quandoque illis, vt constat in facultate ad dispensandum in matrimonij impedimentis, de quibus inferiùs: ac in nonnullis aliis: quia ergo Religiones aliæ communicationem prædicti priuilegij habent, eo pariter frui poterunt. Alij adducunt priuilegia alia, & præ illis ea, quæ sunt Societati concessa. Sed de priuilegiis modò non agimus, de quibus dictum: cùm circa illud versemur, an scilicet secluso priuilegio absolutio liceat: quòd ex citatis colligitur, dum facultatem concessam Episcopis, Religiosis etiam Prælatis competere pariter arbitrentur. Iuxta quod di [Limitationes non posse in vsu absolutionis apponi.]cendum est non esse locum limitationibus, neque communicationem desiderari, quandoquidem ea; quæ concessione iuris communis competunt, non possunt per inferiorum imperia prohiberi. Licèt enim priuilegia dicantur; quia tamen in Iure inserta sunt, pro iure habentur, & ita tolli nequeunt, quia inferior in superiorem non habet potestatem. Pro quo videri possunt quæ adducit Diana Parte 3. Tractat. 2. Resolut. 1. vbi multi & graues Auctores pro huiusmodi positione succurrunt.

Est tamen circa doctrinam prædictam, [Difficultas ex reuocatione facultatum circa casus Bullæ Cœnæ.] probabilem quidem aliquando, difficultas ex nouioribus declarationibus: Diana enim Parte 1. Tract. 5. Resolut. 6. & Parte 3. Tractat. 2. Resolut. 122. & Parte 8. Tractat. 7. Resolut. 50. affirmat circa hoc non posse iam esse quæstionem ex Decreto Vrbani Octaui die 7. Nouemb. Ann. 1628. per quod reuocantur in amplâ formâ priuilegia Regularium absoluendi à casibus reseruatis in Bulla Cœnæ, ex quibus præcipuus est hæresis. Pro quo etiam facit, id quod habet Cardinalis [Card. Lugo] Lugo Disput. 23. de fide num. 46. vbi ita scribit: ego verò non possem primam (sententiam) amplecti, quia mihi moraliter certa est Pontificis mens, & sensus Romanæ Curiæ, in quâ omnes Pontificis Ministri pro certò supponunt, singulis annis denuò eam facultatem Episcopis auferri, & ea solùm de caussa, ad eumq́ue finem addita esse in Bulla Cœnæ verba illa, quibus reuocantur facultates concessæ etiam per cuiusuis Concilij Decreta: nullius enim alterius Concilij est facultas aliqua, nisi in Concilio Tridentino; quod reuerentiæ fortassè caußâ nominatum non est, sed solùm sub illa generalitate verborum. Sic ille. Pro eodem item est id, quod ait P. Pellizarius Tractat. 8. Cap. 2. num. 36. ita scribens: Illud asserunt communiter Doctores, in eiusmodi rebus standum esse interpretatio [P. Pellizarius.]ni, quam stylus Curiæ Romanæ admittit, & seruat: hîc enim facit ius. Cap. Ex litteris, de Constitut. Sic ille. Cùm ergo Episcopis sublata facultas sit & illis pariter sublatam, qui Episcoporum nomine comprehenduntur; eò quòd iurisdictionem quasi Episcopalem habeant, necessarium est penitus confiteri.

Nihilominùs Episcopis adhuc conces [Non obstare probabilitati positionis propositæ.]sam sibi à Concilio facultatem competere, sunt qui teneant, vt fatetur ipse Cardinalis Lugo suprà numer. 53. quibus ipse circa probabilitatem non videtur refragari, quatenus eâ suppositâ pergit explicare quinam Episcoporum nomine in ordine ad illam debeant reputari. Qui etiam cita [Cardin. Lugo.]to num. 46. ita scribit: si Episcopus non credat Pontificem eam facultatem de facto reuocare voluisse, potest primam sententiam probabiliter complecti, quæ tot Auctores, adeoque graues pro se habet: si verò id credat, debet stare secundæ sententiæ. Ego verò non possem &c. Sentit ergo, non obstante morali illâ certitudine suâ, posse Episcopos aliter, & quidem probabiliter, iudicare. Vt enim ex Peyrino, & Menochio adducit P. Pellizarius suprà, non [Vnitati circa stylum Curiæ non credi necessariò.] est necessariò standum dicto vnius Doctoris attestantis de stylo Curiæ, quippe qui consistit in facto, ideoque debet probari pluribus de certitudine & scientiâ attestantibus, & licet aliqui sint, qui de stylo Curiæ circa casum præsentem testentur, illi certè oculati testes non sunt, sed extra Romam scribunt. Probabilitatem etiam agnoscit P. Martinon Tomo 5. Disputat. 59. Sect. 18. num. 208. P. Laymam Lib. 1. Tract. 5. Parte 2. Cap. 5. num. 2. vbi adducit Marium Alterium Romanum Scriptorem, & Nauarrum Doctorem Pontificium, quamuis Doctores isti ante declarationem scripserint suprà dictam. P. Bauny suprà Quæst. 31. qui extensionem ad Religiosos, non solùm ex priuilegiis probat, sed ex æquitate naturali, vt videri potest. vers. Primum, quod æquitati P. Fagundez in secundum Ecclesiæ Præceptum Lib. 8. Cap. 9. numer. 32. Qui licet scripserit ante Decretum Vrbani, secunda tamen editio posterior fuit, & sententiam istam non solùm probabilem, sed probabiliorem existimat. P. Gaspart Hurtadus Disput. 15. de Excommunicatione Difficult. 3. num. 12. vbi circa hoc se remittit ad ea, quæ habet P. Thomas Sancius in Opere morali Lib. 2. Cap. 11. num. 27. qui vtramque sententiam probabilissimam dicit, licet addat negatiuam tenendam, quam non pœnitendi Doctores à Pontifice declaratam attestantur, & supremæ Inquisitionis Tribunal amplecti iubet: neque in re tam graui amplectendam esse sententiam affirmantem, quia valde dubia, & parùm tuta. Quod quidem iudicium pu [P. Sancij pugnantia in dictis,]gnantia videtur inuoluisse, quòd scilicet in sententiam affirmantem illa concurrant, quæ circa ipsam pronuntiat; vnde sic dubia, & parum tuta sit; & quòd nihilominùs sit probabilissima; vnde circa hoc aliqui aliter arbitrantur.

Sed quidquid de præfata sententia sit, [Pro Indiis maior sententiæ probabilitas.] generaliter loquendo, & præsertim de Regnis Hispaniæ; circa Indias alia ratio est, vnde ad illas potest probabilius doctrina Scriptorum extendi. Quia in illis est impossibilitas adeundi Summum Pontificem, ex quâ prouenit vt casus Papales reddentur Episcopales, quæ est generalis regula, vbi adest impedimentum, vt ait P. Laymam suprà Cap. 6. num. 6. & approbat P. [Ratione impedimenti casus Papales fieri Episcopales.] Martinon numer. 209. quia bonum regimen, & congrua suauisque subordinatio inter Ecclesiæ Prælatos id requirere videtur. Vnde illi in partibus Septemtrionalibus id habere locum affirmant, propter frequentiam & multitudinem absoluendorum, ex qua nascitur impedimentum sufficiens. Pro quo etiam est Bordonus, quem adducit, & videtur omnino sequi P. Pellizarius Tract. 8. Cap. 2. num. 40. qui & Resolut. 3. num. 35. & 36. ait pro impeditis facultatem concedi Episcopis à Iure. Cap. De cetero 11. Cap. Ea noscitur 13. Cap. Quod de his 16. Cap. Quamuis 50. & Cap. Eas 20. de sententia excommunicat. Et eam competere Prælatis Regularibus respectu Religiosorum subditorum: cùm Iura concedentia talem facultatem de Episcopis loquantur, non formaliter, sed æquipollenter, pro quouis habente dignitatem quasi Episcopalem, cuiusmodi sunt Prælati Regulares. Addit tamen sic absolutos, cessante impedimento, debere se Pontifici præsentare, cùm sic illis pateat aditus de licentia proprij Prælati. Vnde melius est in tali casu priuilegio vti Concilij Tridentini, vel aliis concessis immediatè Religioni pro vtroque foro: sic enim absoluti non debent se Papæ præsentare. Pro quo addo priuilegium Indicum, de quo [Priuilegium Indicum fauere, iuxta non vulgarem intellectum.] num. 302. verbis illis: Neque Ordinarij saltem inter duas diætas existant huiusmodi facultatem habentes. Licet enim hoc ita intelligi possit, vt conditionem prædicta verba contineant, si videlicet Ordinarij sint, quos huiusmodi facultatem habere contingat, cùm possit eis priuilegium tale concedi: valde tamen proprius & genuinus sensus esse potest, vt conditio non intelligatur, sed absolutè ita contingere pronuntietur: Neque Ordinarij sint huiusmodi facultatem habentes; id est, qui verè habeænt huiusmodi facultatem, ratione inquam distantiæ, & difficultatis magnæ Sedem Apostolicam adeundi. Vnde quod ait Thomas Hurtadus suprà numer. 1018. de probabilitate speculatiuâ, sed non practicâ, potest circumstantiis attentis ad practicam etiam aduocari. Et hæc iuxta dictorum Scriptorum sententias dicta sint: quid enim nobis conuenientius appareat, diximus suprà, & præsertim num. 308. & 309. De quibus hæc satis.

§. V.

De Priuilegiis Indicorum Confessariorum circa approbationem.

DIctum circa hoc pro Confessariis In [Circa approbationem quæ priuilegia Societati concessa]dorum num. 180. & 181. Generaliter autem loquendo, licet Gregorij XIII. concessio satis ampla præcesserit, quia temporalis fuit, ad alias fuit necessariò prouocandum. Et Pij V. habetur alia, de qua citato num. 181. quia tamen dubius intellectus ob declarationem Innocentij X. certius aliquid requirendum & habetur illud in Bullâ eiusdem Innocentij nunc vigente, concessionibus similibus Pauli V. & Vrbani VIII. iam finitis, & ibidem confirmatis. Sic ergo ille habet: eisdemque, vt semel ab aliquo illarum [Innocentij X. verba.] partium Episcopo approbati ad prædicandum, Confessiones audiendas, & Missas celebrandum, in Ecclesiis & Oratoriis Societatis IESV prædictæ, pro ministeriorum huiusmodi exercitio vlteriùs licentiam & approbationem ab aliis Episcopis, quatenus distent vltra duas diætas, petere seu habere minimè teneantur, sed absque illis præmissa sacere poßint. Si verò Episcopus ab Ecclesia vel loco vbi prædicatur, vel Confeßiones audiuntur, non distet vltra præfatas duas diœtas, tunc licentia etiam alterius Ordinarij ita vicini priùs obtineri debeat, quæ tamen per epistolam etiam impetrari possit. Hæc Pontifex. Circa quæ quia nonnulla obseruatione digna occurrunt, pro illis

Dico primò. Quod de approbatione [Assertio 1. facultatem audiendi confessiones non esse locis designatis adstrictam.] pro Ecclesiis & Oratoriis Societatis dicitur, non est ad Confessiones referendum: vnde approbatio talis non est locis adstricta, sed generaliter accipienda. Id videtur clarum: quia priuilegium hoc Societati conceditur ad vsum ordinarium huiusmodi ministerij: illud autem non solùm in Ecclesiis & Oratoriis propriis, sed in priuatis domibus, ad quas pro infirmis vocantur, in Missionibus, & alienis Ecclesiis solet exerceri: non est ergo ad nominata loca vllatenus adstringendum. Quod & de aliis dicendum pariter. Et quod ad Missas attinet, sine priuilegio id fieri potest: de approbatione autem & licentia ad prædicandum pro Ecclesiis aliis nihil specialiter dictum, quia ij, qui idonei iudicantur ad prædicandum in suis Ecclesiis, idonei etiam reputantur à Pontifice, vt in aliis possint prædicare: cùm & audientes iidem esse possint, & Religiosæ Ecclesiæ satis graues & celebres sint, & non rarò Cathedralibus ipsis celebriores: quod quidem ad Ecclesiæ Catholicæ decus & ornamentum, consequenterque ad Christi gloriam egregiè conducit. Quod etiam constat ex generalitate verborum, quibus Pontifex vtitur, dum addit: Pro ministeriorum huiusmodi exercitio vlteriùs licentiam & approbationem ab aliis Episcopis. &c.

Est etiam pro eodem ratio alia, ver [Circa prædicationem quid specialiter concedatur. Et quod sola benedictio Episcopi pro Ecclesiis propriis exigatur.]bis prædictis ampliùs ponderatis, in quibus de licentia & approbatione agitur. Nam ad prædicandum in propriis Ecclesiis Religiosi non indigent approbatione & licentiâ, sed tantùm Episcopali benedictione, vt constat ex Concilio Trident. Seßione 5. Cap. 2. de Reformat. ibi. Cum qua licentia (Superiorem) personaliter se coràm Episcopis præsentare, & ab eis benedictionem petere teneantur, antequàm prædicare incipiant. Sic Concilium: pro quo & extat declaratio Cardinalium apud Barbosam circa citatum Caput, qui pro ea [Concilium Trident. id statuit.]dem adducit Fr. Emmanuelem, Ricium, & P. Reginaldum. Et extat etiam manifesta decisio Innocentij X. de qua num. 181. vbi Patres Societatis solâ benedictione, & non approbatione ac licentiâ Episcoporum indigere ait, vt in suis Ecclesiis concionentur. Quòd si eam dare nolint, eo non obstante concionari posse, Citati affirmant, quia petita requiritur, non obtenta. Sed in casûs contingentia vitandæ turbellæ, & cautè ac prudenter procedendum. Quoties autem, & qualiter peti debeat, videri potest apud P. Pellizarium. Tract. 8. Cap. 4. num. 11. & 12. Cùm ergo approbatio & licentia necessariæ non sint, dum à Pontifice conceditur, vt cum approbatione & licentiâ in suis Ecclesiis semel obtentâ concionari possint, ad generalem facultatem id faciendi videtur referendum, iuxta ea quæ Concilium citato loco præscribit, dum ad prædicandum in Ecclesiis, quæ Ordinum non sunt, quorum ipsi sunt alumni, licentiam petendam his verbis iubet: In Ecclesiis verò, quæ suorum Or [Pro Ecclesiis alienis licentia necessaria ex eodem sed non examen.]dinum non sunt, vltra licentiam suorum Superiorum, etiam Episcopi licentiam habere teneantur, sine quo in ipsis Ecclesiis non suorum Ordinum nullo modo prædicare poßint: ipsam autem licentiam gratis Episcopi concedant. Sic Concilium. Vbi obseruandum, non approbationem Episcopi, quæ aliquod videtur examen indicare, sed solam licentiam necessariam esse decerni. Et ita tenent plures, quos adducit & sequitur. P. Pellizarius suprà num. 22. & 23. in quibus est Diana Parte 3. Tract. 2. Resolutio 111. qui videndus etiam Parte 4. Tract. 4. Resolut. 22. vbi adductâ declaratione Cardinalium in contrarium, videtur hærere. Sed de illâ non esse curandum affirmat Pellizarius, stante in contrarium Bullâ Leonis X.

Cùm ergo in priuilegio licentiæ & ap [Ex priuilegio autem Innocentij X. eam non requiri, suppositâ ea, quæ datur pro Ecclesiis propriis.]probationis ratio habeatur ad prædicandum in Ecclesiis Ordinum, quod proprium est respectu Ecclesiarum, quæ Ordinum non sunt, id genus superabundantis subiectionis meritò existimatur sufficiens, vt ad Ecclesias, quæ Ordinis proprij non sunt, licentia talis extendatur. Quidquid igitur illud est, quod hoc priuilegio conceditur, generale existimari debet, vt vnica generis dicti approbatio tantùm requiratur. Neque positioni isti aduersatur, quod in Breui citato Innocentij X. habetur, vbi tantùm pro Ecclesiis propriis benedictio requisita statuitur, cùm circa alias dispositioni Iuris videatur relinqui, quandoquidem exceptio firmat regulam in contrarium. Nam reuerà id damus, quod obiectione contenditur. Sed fauorabili priuilegij explicatione. Cùm enim pro Ecclesiis propriis sola petatur benedictio, non est credendum in priuilegio plus aliquid contineri; iam enim priuilegium non esset. Sed noui oneris impositio. Alia ergo quæ adduntur de approbatione & licentia, ad ampliorem effectum sunt trahenda, & ita iam pro Ecclesiis alienis licentia additur, quam Pontifex etiam in Indiis statuit requirendam. Et hoc pacto priuilegium dictum habet rationem talis; nam alio modo nihil videtur licere per illud, quod sine ipso non etiam licitum haberetur. Prædicare enim in propriis Ecclesiis cum solâ Episcopi benedictione, & in alienis cum eorum approbatione & licentiâ, sine priuilegio licet, quandoquidem id à Concilio manifestè constat attributum. Neque enim dici potest priuilegium tantùm concedi pro casu distantiæ in eodem expresso, & in aliis iuris communis dispositioni relinqui: nam id est incredibile aliàs Pontifex sicut locutus de Ecclesiis propriis fuit, ita etiam de alienis fuisset locutus. Quod cùm non fecerit, perspicuum ex eo habetur id quod de propriis dixit, ad alienas modo dicto extendendum voluisse.

Quia verò Concilium de solis Ecclesiis [Ad prædicandum in plateis an licentia necessaria, aut quid aliud.] propriis & alienis est locutum, videtur aliquibus sine licentia aut benedictione posse Religiosos in plateis publicis concionari. Sic Lezana, quam adducit & sequitur P. Pellizarius suprà num. 32. ob rationem insinuatam. Et id quidem tenendum tamquam probabile; quod tamen aliàs est difficile, cùm eadem prorsus ratio, & fortè maior, in huiusmodi concionibus inueniatur. Et quòd Ecclesiæ tantùm nominatæ sint, proptereà fuit, quia in illis ordinariè prædicari solet, & ita pro communi exemplo appositæ sunt. Quando autem aliquid ita in dispositionibus Pontificiis aut Ciuilibus apponitur, non solet generalitatem coarctare, quia exempla non arctant regulam, vt est communis Scribentium canon, ex Glossa in Cap. Quod Dei timorem, de statu Monachorum. Pro quo Marius Antoninus Lib. 2. Variarum Resolut. 56. num. 26. P. Thomas Sancius Lib. 1. de Matrim. Disput. 59. num. 6. Nihilominus quia probabile est quod citati Scriptores dicunt, illius ratio reddi potest ex eo quòd præ [Ratio cur necessaria non sit, juxta probabilem sententiam.]dicatio in plateis, compitis, scalis furcarum, & similibus, non fit cum cæremoniis sacris, neque vt res sacra tractatur, sicut ea, quæ fit in Ecclesiis, in quibus benedictio à Celebrante petitur, & Missæ officium interrumpitur. Et licet in Ecclesiis sine prædictis etiam prædicari contingat, vt in concionibus vespertinis: quia tamen illæ eiusdem solent auctoritatis reputari, & quandoque maioris, videanturque esse vespertini Officij complementum, pro illis est etiam benedictio requisita. De lectionibus autem sacris alia videtur esse ratio, sicut & de exhortationibus, quæ non in suggestu, sed sedendo haberi solent. Sed cùm benedictio facilè haberi possit generaliter ad prædicationem, non est circa hoc cum tot limitationibus procedendum. Et hoc circa prædicationem hîc interim dictum sit, vbi tamen de Confessariorum approbatione agimus, quia ob connexionem in eadem clausula, conueniens vilum est connexa etiam explicationis fibula præbuisse.

Dico secundò. Prædictum priuilegium aliquid concedit, quod per priuilegium Socie [Assertio 2. Priuilegio dicto aliquid concedi, per commune non licitum.]tati commune non liceat. Huius tenor sic habet verb. Confessarius §. 2. Confessarij nostri, ac Prædicatores ab aliquo Ordinario semel approbati, & à suis Superioribus ad huiusmodi munera deputati, quandocumque, siue mari, siue terrâ, iter faciunt, possunt, non repugnantibus tamen Curatis Parochialium Ecclesiarum, verbum Dei prædicare, & quorumcum [Priuilegium commune.]que Christi fidelium Confeßiones audire; dummodò id non faciant in oppidis aut locis, in quibus Ordinarij existunt, nisi eorum licentiâ desuper obtentâ. Gregorius XIII. pag. 146. & seq. Est Bulla quæ incipit Decet Romanum die 3. Maij. Ann. 1575. in primis priuilegium hoc tantùm est pro itinerantibus vnde non itinerantes aliter se gerere debent, vt in Instructione dicitur, quando scilicet aliqui ad Missionem tendunt in aliquâ diœcesi faciendam: per eam enim excurrere non debent, antequàm rectà [Instructio circa degentes in aliquo loco.] ad Episcopum, vel eo absente, ad eius Vicarium tendant, illi se offerant, & facultatem fructificandi obtineant: quòd si longè absint, petant per litteras. Sic Instructio. Priuilegium autem Indicum generale est, & etiam ad eos, qui in loco aliquo degunt, extenditur, si distantia ea sit, quæ in eodem explicatur. Cùm tamen alibi, etiamsi plus distent, licentiam petere teneantur.

Deinde. In priuilegio Gregorij dici [Inuitis Parochis, posse in Indijs prædicari, &c. sed non expedire regulariter.]tur ministeria dicta posse exerceri ab itinerantibus, non repugnantibus tamen Curatis Parochialium Ecclesiarum; quod in priuilegio Innocentij non habetur: vnde in rigore videtur ita fieri posse, quidquid de conuenientiâ sit. Neque insolitum est vt priuilegia hoc modo concedantur, aliqua enim talia inueniuntur, vt videri potest apud P. Pellizarium suprà num. 33. vbi de prædicatione, in quo plus videtur difficultatis esse, determinant. Et ratio est obuia: quia Summus Parochus omnium Ecclesiarum est Pontifex, & ita inferioribus sibi pleno iure subiectis prorsus inuitis, in suâ domo potest Religiosis talem licentiam dilargiri. Eâ tamen non vti conuenientius erit regulariter loquendo: quod quidem in Regulis eorum, qui in Missionibus versantur, ita habetur: quandoquidem si secus fiat, neque fructus ministeriorum talis esse, qualis à Societate expetitur, poterit, neque sine populorum scandalo eâ in concertatione procedi. Eosque omnes, tam [Regula Missionariorum.] Ecclesiasticos, præcipuè Parochos, quàm Sæculares, quorum auctoritate aut fauore opus habent, beneuolos sibi facere studeant. Sic Regula 7. Quod licet in Missionibus, & aliàs, ita regulariter seruan [Aliquando posse expedire.]dum sit; casus tamen occurrere potest, in quo liceat Religiosis traditâ sibi à Pontificibus vti laudabiliter potestate: sin minùs Parochorum contradictionibus irrationabiliter obtrusis, eorum priuilegia poterunt reddi prorsus inutilia, & Dei gloria, atque animarum salus multipliciter impediri. Videatur Bonacina Tomo 1. Disputat. 5. Puncto 4. numer. 18. §. Hinc ergo, & alij apud ipsum.

Prætereà. Quia difficultas esse potest [Etiam post mutatum domicilium non est necessaria approbatio ab eodem Episcopo.] an approbatus ab aliquo Episcopo, si à diœcesi abeat, & post diuturnam in alio loco habitationem redeat eodem viuente, nouam licentiam petere debeat. Licet communiter negent Doctores, & ita praxim habere affirmet P. Pellizarius Tract. 8. Cap. 3. num. 40. post P. Fagundez Lib. 7. in 2. Ecclesiæ Præceptum Cap. 2. num. 20. vbi plures adducit: Per priuilegium Indicum omnis tollitur ambiguitas, vt patet ex verbis illis: Vlteriùs licentiam & approbationem ab aliis Episcopis, quatenus distent per duas diœtas, petere aut habere minimè teneantur. Pro aliis ergo Episcopis illud conceditur, cùm pro eodem nihil tale necessarium supponatur. Siue ergo ille distet per duas diœtas, siue non, vlterior recursus pro licentia ad diœcesim reuertenti, etiam post mutatum domicilium, necessarius non est. Quod & sequentia indicant, ibi, Alterius Ordinarij. Et addo videri ex præfatis [Casus magis specialis.] sequi habentem approbationem ab Episcopo, si in aliam diœcesim tendat, ad quam ille promotus est, nouâ non indigere cùm alius Episcopus absolutè non sit, & sufficientia approbati sit illi omnino perspecta. Sed hoc non est adeò certum, vt prius illud.

Immò si alius Episcopus in diœcesi sit, ad quam pro eâ approbatus reuertitur, non esse [Neque à successore, juxta verosimilem Priuilegij intellectum.] nouam licentiam necessariam, ex eiusdem priuilegij tenore deduci videtur. Nam verba illa, Ab alijs Episcopis, verificantur viuente eo, qui licentiam dedit: atqui illi sunt Episcopi aliarum diœcesium: ergo de illis intelligendum est priuilegium. Et quidem cùm fauorabile sit, ita interpretandum venit, iuxta dicta non vno in loco. Præsertim quia sententia valde probabilis est sic [Immò & sine priuilegio, juxta multorum sententiam.] reuertentem non indigere nouâ approbatione, etiamsi Episcopus mortuus sit, & successor datas à prædecessore licentias minimè reuocarit. Sic Nauarrus, Rebuffus, Antonius Gabriel, & alij, quos adducit & sequitur P. Fagundez suprà; iunctis iis, quæ habet num. 34. P. Pellizarium num. 40. & colligitur ex doctrinâ aliorum, qui cùm dicant eum, qui reuertitur viuente Episcopo, non indigere nouâ approbatione, etiam generaliter asserunt morte approbantis non expirare approbationem, apud Patrem Fagundez suprà: pro quo & plures adducit Bonacina suprà, Puncto 3. numer. 2. & est receptissima sententia. Et successorem non posse examinare aut suspendere examinatum & approbatum à prædecessore, nisi in casu particulari, tenent etiam ij, quos adducit Diana Parte 11. Tractat. 8. Resolut. 52. in quibus est P. Dicastillus. Quandoquidem ergo sine priuilegio aliquo reuersus ad eumdem Episcopatum nouâ approbatione non indiget, non est mirum si ad id priuilegium dicamus extendi, vt scilicet id certiùs liceat. Sicut de priori casu dicebamus, quia mutatione domicilij videtur licentia penitus disperire.

Dico tertiò. Non est necessaria vm [Assertio 3. numquam esse necessariam duplicis licentiam Ordinarij.]quam duplicis Ordinarij approbatio aut licentia ad audiendas Confessiones. Hanc Assertionem propono priuilegij explicandi gratiâ, in quo oppositum videtur indicari. Sic enim in eo dicitur: Si verò Episcopus ab Ecclesia, vel loco, vbi prædicatur, vel Confeßiones audiuntur, non distet vltra prædictas duas diætas, tunc licentia etiam alterius Ordinarij ita vicini priùs obtineri debeat. Vbi cum alterius Ordi [Priuilegium Innocent. X]narij ab eo, qui licentiam concessit, etiam obtinenda dicatur, duæ videntur licentiæ prærequiri. Cùm enim dicitur, si Episcopus non distet; dicendum in sequentibus videbatur, Tunc licentia eius priùs obtineri debeat. Non tamen sic dicitur, sed Tunc licentia etiam alterius Ordinarij ita vicini, &c. ergo est vnus & alter respectu eiusdem. Sed certè alius est priuilegij sensus, licèt verbis potuerit clarioribus illius forma componi: scilicet semel approbatum ab vno Episcopo, ab aliis per duas diætas non distantibus etiam debere licentiam obtinere. Cùm ergo dicitur: Si verò Episcopus ab Ecclesia, vel loco non distet, non est sermo de Episcopo, qui licentiam concessit, sed de eo, qui non distat à loco, vbi ministeria exercentur, de quo proximè sermo præcesserat verbis illis: Approbationem ab alijs Episcopis quatenus distent, &c. Vbi quia in plurali locutio fuerat, dicendum statim videbatur: Si verò Episcopi ab Ecclesia, vel loco non distent. Non tamen sic dictum, quia in singulari conuenientior visa est. Additum tamen: Tunc licentia etiam alterius Ordinarij, &c. vt omnino constaret non esse sermonem de Episcopo, qui licentiam concesserat: poterat enim existimare aliquis licentiam petitam ab Ordinario, qui per duas non distat diætas, sufficientem esse ad generalem vbique ministeriorum functionem. Quòd autem is, qui priùs dictus fuerat Episcopus, statim Ordinarius dicatur, obstare nequit, quia Episcopus eo nomine solet frequentissimè designari. Pro quo tamen noua videtur difficultas emergere; an scilicet si Episcopus non existat intra duas diætas, sed Capitulum, aut Vicarius Generalis Sede vacante aut plenâ, priuilegium de illis intelligendum veniat, quatenus Ordinarij nomine intelligi consueuerunt. Circa quod

Dico quartò. Iuxta priuilegij tenorem [Assertio 4. à Capitulo aut Vicario non videri licentiam necessario petendam.] dicendum videtur solùm ab Episcopis, quando per duas diætas non distant, licentiam esse petendam. Et ita neque Capitulum, neque Vicarium Generalem, plenâ aut Vacante Ecclesiæ Sede pro obtinendâ illâ necessariò adeundum. Constat ex nuper dictis: nam licet in priuilegio Ordinarij mentio fiat, eo tamen nomine Episcopus intelligitur: ergo ab illo tantùm, & non ab aliis licentia est obtinenda. Benè verum est communem Doctorum sententiam, & receptissimam praxim tenere, cùm in Concilio Tridentino Seßione 23. Cap. 15. de Reformatione, approbationem etiam Regularium ab Episcopo obtinendam decernitur, nomine Episcopi Ordinarium intelligi, etiamsi Episcopus non sit. Quando verò de priuilegiis agitur, quæ ad animarum salutem, propagationem fidei, & religionis incrementum conceduntur, alia ratio est: tunc enim ampla facienda interpretatio, & standum verbis, vbi odiosum aliquid intercedit. Et in [Circa multa diuersam eorum esse rationem.] ordine ad approbationem discrimen aliquod inter Episcopum & Capitulum, ac Vicarium necessariò esse constituendum, multorum Doctorum sententia est, dum dicunt, Capitulum quidem, si de rigore iuris loquamur, reuocare posse licentias Regularibus concessas ad prædicta ministeria: attentis autem priuilegiis non posse, de quibus P. Fagundez suprà num. 28. P. Pellizarius Cap. 3. num. 44. cum aliis. P. Martinon Tomo 5. Disput. 53. num. 74. Idem autem esse de Vicario satis videtur manifestum, qui Capitulo habetur inferior: & ita non posse Regulares suspendere à munere Confessiones audiendi, sicut potest Episcopus in casibus permissis, tenet cum aliis Diana Parte 3. Tractat. 2. Resolut. 27. & Parte 8. Tractat. 7. Resolut. 94. Regularem etiam, qui benedictionem ab Episcopo accepit ad prædicandum in Ecclesiis sui Ordinis si moriatur Episcopus, non teneri ad benedictionem à Vicario petendam, & proportionaliter idem in approbatione ad Confessiones audiendas euenire, tamquam probabile cum doctis Neotericis tenet P. Pellizarius suprà Cap. 4. num. 9. Non ergo mirum videri debet si per priuilegium Indicum, cùm ex eorum genere sit, quæ magis esse specialia congruit, tale aliquid concedatur. Cùm aliàs constans aliquando sententia fuerit Religiosos in Indiis sine approbatione Episcoporum potuisse Confessiones audire, sic intellectâ Pij V. amplissimâ concessione, & Pontificum aliorum. Stante ergo necessitate Episcopalis approbationis, quòd circa Capitulum & Vicarium aliquid speciale indultum sit, non debet vt absonum reiectari.

Dico quintò. Quod in priuilegio tan [Assertio 5. circa licentiam per epistolam. Vbi quid speciale concedatur, cùm aliàs id liceat.]dem dicitur verbis illis: Quæ tamen per epistolam etiam impetrari poßit; licentia inquam; attento eiusdem tenore, de licentia intelligendum videtur, quæ iam approbato conferri ab aliis Episcopis potest. Cùm ergo aliquis primò ad audiendas Confessiones à Superioribus exponitur, aliter videtur dicendum: debere inquam comparere, quia aliter iudicium efformari de sic expositi sufficientiâ ab Episcopo potest, ac de eo qui tunc primò ad ministerij dicti difficile exercitium accedit. Quo pacto nihil videtur speciale per priuilegium haberi; cum tamen valde sit verosimile pro speciali aliquâ gratiâ fuisse concessum: id enim, dum clarè aliud non constat, semper debemus æstimare. Posse namque licentiam per epistolam obtineri certa res est, vnde & in Adnotatione ad §. 2. verb. Confessarius, in Compendio communi id tamquàm certum statuitur, vt vidimus, num. 334. verbis illis: Quòd si longè absint, petant per litteras: quod & expressè decisum ab Inno [Quando nequeant Episcopi eos qui licentiam petunt, ad comparendum obligare.]centio X. in citato Breui, contra id, quod Angelopolitanus Episcopus contendebat. Immò & ore tenus. Ideò dicendum videtur Episcopos non debere sic petentes ad comparendum obligare: licèt enim ex dispositione Concilij citato Cap. 15. examinare possint etiam Regulares, & ita non comparentibus approbationem denegare: in casu autem dicto, cùm absolutè de sufficientiâ constat, neque sit quidquam in contrarium, meritò vult Pontifex vt licentia sic petenti tribuatur. Et quidem Concilium ad habendam idoneitatis notitiam, non requirit examen, vnde addit: Aut aliàs idoneus judicetur, in quo magna est latitudo. Videatur P. Fagundez suprà, num. 70. Potest ergo sic petentem idoneum aliàs iudicare, quo pacto concedere licentiam præsenti deberet. Pro quo videndus P. Martinon suprà num. 39. ergo & absenti, si non esset commoditas accessus. Quid ergo mirum si Pontifex ad concessionem obliget, in quo vix onus aliquale Episcopis imponitur, pro quorum exonerandâ conscientiâ Societas nostra desudat? Si præsertim addamus [Semel approbatum posse vbique ex Parochorum consensu Confessiones audire, multorum opinio. Circa quod amplior Religiosorum facultas, quia sine licentia illorum possunt.] opinionem esse multorum semel approbatum generaliter, vlteriori approbatione non egere, nisi ad alium Episcopatum accedens approbatione habitâ vti prohibeatur: pro quâ militat P. Bauny Tomo 1. Tractat. 4. Quæst. 4. §. Dico primò, vbi alios pro eadem adducit. Vbi licet de Sacerdotibus aliis loquens, id ita temperet, vt in Episcopatibus aliis Confessiones audire nequeant, nisi à Parochis inuitati, quia præter approbationem debent eis oues assignari, & in potestate approbantis non fuit alienas committere, quamuis iudicium illius de idoneitate vniuersalem efficaciam habeat, sicut habent alia authentica instrumenta. Circa quod omnino consentit P. Dicastillus Tractatu 8. Disput. 10. Dub. 9. omnino & videndus. In Religiosis autem aliam dicit esse rationem, quibus à Pontifice iurisdictio tribuitur dependenter ab approbatione: qui vniuersalis Pastor cùm sit, omnes illis potest oues commendare. Pro quo præsertim in fine, cum Mag. Candido, quem citat, de Confeßione, Disquisit. 24. art. 5. Dub. 9. & de quo etiam P. Martinon num. 39. citato. & P. Amicus Tomo 8. Disput. 15. num. 123. cum limitatione quadam, de quâ & P. Ægidius Disput. 8. Dub. 7. & Innocentij X. Decreto conformi. Et P. Lessius circa Additiones D. Thomæ q. 8. num. 17. Nec non Hieron. Pharaonius Tractat. 1. Seßione 17. Casu 15. vbi ex Quaranta speciale priuilegium etiam adducit, & alij apud Dianam Parte 10. Tractat. 14. Resolut. 23. Vbi ergo opinio talis est, hucusque non penitus improbata, quidquid dicat Dom. Reyna Tomo 1. de Perfecto Prælato, pag. 89. non debet DD. Episcopis intolerabile videri, si minimum aliquid ex illâ, ratione priuilegiorum in Indiis licere Religiosis asseramus.

Et cùm sententia dicta ita generalis fue [In Indijs necessariam non esse pro Regularibus Episcoporum approbationem sententia aliquorum.]rit, non equidem minùs verosimile reputari debet quod docti aliqui circa Indias censuerunt: non inquam esse necessariam Ordinariorum approbationem, sed Superiorum Religionis, ad quos spectat Confessarios approbare. Quod quidem in Societate faciliùs ostenditur, & per communicationem ad Ordines alios deriuandum. Paulus enim III. priuilegium eidem concessit, de quo Compendium Indicum verb. Absolutio, & Nos suprà, n. 293. & 294. in quo Generali facultatem tribuit mittendi in terras infidelium, & concedendi item facultatem eisdem vt fideles ibi commorantes absoluere possint à casibus ibidem expressis. Concessâ, sibi facultate ab eo [Priuilegium Pauli III.]dem Præposito fideles ibi commorantes, confeßione suorum peccatorum auditâ, &c. absoluere. Verba priuilegij sunt: vbi quidem Episcoporum mentio nulla, sicut neque in Adnotationibus. Nec mirum est à Pontifice non adiectam, quia cùm priuilegium dictum ante promulgationem Concilij Tridentini fuerit, quando licentia & approbatio Episcopi necessaria non erat, neque erat cur addi debuisset. Hoc autem priuilegium post Concilium vim suam retinuisse ex eo constat, quòd non solùm à Iulio III. qui etiam Concilij promulgationem anteiuit, sed etiam à Gregorio XIII. pro maiori est cautelâ concessum, vt vidi [A Gregor. XIII. confirmatum.]mus citato num. 293. & quidem cum omnibus suis qualitatibus, vt verba illa eiusdem indicant: Prout per dictos prædecessores confecta fuit. Dictio enim Prout, est relatiua & repetitiua omnium qualitatum præcedentium, vt tenent multi quos refert & sequitur Ioannes Garcia de Hispanorum nobilitate Titul. Diuisio, num. 51. Verba etiam illa, pro potiore cautela, continere nouam concessionem tenet Rota cum alijs Parte 2. ex libro Decisionum nouiorum Decisione 36. num. 7. Quod & satis declarant verba illa: De nouo concedimus. Pro quo etiam faciunt supplicationis verba in eadem Bullâ inserta, dum dicitur: Ipse quoque Præpositus, & Presbyteri Societatis huiusmodi, pro tempore, & locorum ratione eamdem facultatem confirmari ac aliàs de nouo sibi concedi desiderant, sic ibi. Et licet Concilium dicat, Priuilegijs non obstantibus, per id non [Concilium non excludere priuilegia concedenda.] excluduntur priuilegia post ipsum concedenda, sed ante illud concessa: & ita eisdem stantibus non requiri Episcoporum approbationem, tenet Corduba in Summâ, quæst. 10. dub. 3. P. Suarez Tomo 4. in 3. p. Disput. 28. Sect. 4. num. 9. & alij. Quamuis autem idem Gregorius in Bullâ citatâ mentionem faciat approbationis Episcoporum, dicens vnius sufficere; id quidem non est ad concessionem pro Confessariis referendum, pro quo non erat noua necessaria concessio, sed ad alia ibidem contenta de ministeriis prædicationis, ac Missarum celebrationis. Neque obstat concessionem illam fuisse temporalem, quia reuerà quoad hoc perpetua fuit, quatenus priorem Pauli Terti cum suis confirmat qualitatibus, quarum vna est perpetuitas, quidquid de concessione in ordine ad alia sit.

Et hæc quidem P. Ioannes Perez Me [Quid sententiæ prædictæ obstat, quæ aliquando in vsu.]nacho in explicatione priuilegiorum ad Compendium Indicum. Verb. Absolutio, Dub. 4. quæ cùm verosimilia appareant, nisi aliquid aliàs occurreret, propter quod aliter sentire necessarium sit, possent sine scrupulo recipi, & generaliter practicari, sicut factum in his Prouinciis: licet ob reuerentiam Episcoporum, noui Sacerdotes eisdem solerent à Superioribus præsentari. Vnde cùm Anno 1618. Venerabilis memoriæ P. Didacus Aluarez de Paz tunc Prouincialis, Neomystæ mihi licentiam ad audiendas confessiones daret, addidit præsentatum me cum aliis pariter Ordinatis Illustrissimo D. P. Bartholomæo Lobo Guerrero, Archiepiscopo Limano, licet non esset necessarium. Illius enim Prælati singularis in Societatem affectio, & amabilis comitas, id sanè promeruit, vt erga eum officia aliàs non debita Societas frequentaret. Sed occurrit certè [Dispositio R. P. Generalis] quod sententiam compulerit aliam amplexari, quia scilicet R. P. N. Generalis præsentationem faciendam esse præscripsit: instantibus enim Episcopis sic fieri conueniens visum est, vnde & priuilegij vsus, si verè legitimus, eatenus limitatus. Sic etiam videntur sensisse Pontifices: nam Gregorius XIII. in citatâ Bullâ confirmans [Mens Pontificum.] Pauli Tertij concessionem, vnius Episcopi approbationem sufficientem statuit, & gratiam huiusmodi voluit esse temporalem. Et ita Societas intellexit, addens in margine priuilegij Verb. Confessarius, durasse tantùm vsque ad annum 1603. & eam quidem cum eâ amplitudine nullus posteà Pontifex concedere voluit, sed cum limitationibus, de quibus suprà.

Velle autem illam esse perpetuam ob [Cum qualitate perpetuitatis non esse confirmatam concessionem à Greg. XIII.] rationem illam, quòd scilicet per eam concessio Pauli & Iulij confirmetur, prout ab illis confecta fuit, & ita vt perpetua, difficillimum sanè apparet, quia cùm perpetuitatis qualitas ab eodem denegata sit, qui stare queat, vt secundùm eamdem priuilegium dictum voluerit confirmare? Generi ergo per speciem derogatum, iuxta vulgarem regulam: neque concessio ad id extendenda, pro quo specialiter est prouisum. Cap. Si propter, de Rescriptis in 6. vbi Doctores, & pro quo specialiter Calderinus Consilio 1. & Horatius Mandosius, de priuilegiis ad instar. Glossa. 8. [L. Doli. de Verb. significat.] n. 6. & pro eodem est. l. Doli. D. de verbor. significat. in qua sic dicitur: Clausula, quæ in stipulationibus subiicitur, non pertinet ad eas partes stipulationis, in quibus nominatiuè cauetur. Vbi Glossa [Glossa.] Verb. Cauetur, sic ait: & nota generale Verbum non pertinere ad ea, de quibus nominatim cauetur: quod ex variis iuribus illustrat. Quæ quidem & alia meliùs & vrgentiùs in hanc partem aduocantur, quàm vt per illa ostendatur limitationem in concessione Gregorij non esse ad Confessionum auditionem trahendam, quia de illâ dictum fuit: Prout per dictos Prædecessores confecta fuit. Vbi [Responsio pro contraria sententia congruoentior.] quidem doctrina prædicta non sine violentia videtur applicari. Satiùs quidem fuisset asserere concessionem Gregorij temporalem fuisse, sed non obstare concessionum aliarum perpetuitati, dum eas non reuocauit, iuxta doctrinam superiùs traditam: quia priuilegia dicta non sunt per Tridentinum reuocata, quod de Indiis, & remotissimis partibus non egit, in quibus necessarium est specialiùs prouideri. Vide infra num. 484. Vbi & accommodari nuper tradita doctrina potest, in generali inquam dispositione non venire ea, de quibus specialiter est prouisum; quando scilicet ad ita prouidendum peculiares rationes occurrunt. Extat etiam pro necessitate dictâ Breue Innocentij X. de quo num. 181.

Et prædicta quidem ostendunt non [In Religionibus alijs priuilegium cum limitatione practicandum.] solùm in Societate priuilegium cum limitatione prædicta ad praxim applicandum, sed etiam in Religionibus aliis communicationem habentibus: quia non insistimus tantùm in Generalis ordinatione, sed in vrgentibus fundamentis, propter quæ illa processit. Quamquàm erunt fortè qui contendant totum hoc ad forum externum spectare, cùm tamen in conscientiæ foro contrarium liceat, ob ea quæ adducit Fr. Ioannes Ba [Solùm pro foro externo prohibitiones Pontificium procedere, quis & quæ probent.]ptista in Animaduersionibus pro Confessariis Indorum fol. 440. & seqq. vbi & pro eodem citat graues alios & doctos Magistros: sunt enim priuilegia Pontificum sic concedentia. Quod autem post illorum Auctorum scripta, & eos allegantis, qui ante annum 1600. scripsit, circa hoc videtur innouatum, cùm in gratiam Episcoporum fuerit, & illis per recursum in ordine ad exterius forum videatur fieri satis, non est cur Religiosi tot Pontificum fauoribus debeant spoliari. Poterit ergo contra eos procedi, qui sine approbatione deprehensi fuerint ministerium istud exercere; sed non Censuris & pœnis Ecclesiasticis, sicut in citato Breui Innocentij X. declaratur. Si dicas negotium hic agi merè internum, & solùm ad forum conscientiæ spectans, ac proptereà non benè accommodari fori vtriusque distinctionem, neganda est illatio, quandoquidem Pontifices de negotio tali loquentes, & dicta priuilegia concedentes, forum vtrumque circa illa etiam discreuerunt: quod & alij Scriptores agnoscunt de hoc agentes: vnde ex eo nulla videtur repugnantia circa huiusmodi emergere positionem. Verosimilis profectò discursus: sed an verus, viderint doctiores. Ego [Non esse id penitus improbabile.] quidem non auserim improbabilem penitus ob reuerentiam & auctoritatem ita sentientium pronuntiare. Cùm videamus passim multa vt probabilia admitti, & juxta ea praxim decurrere, quæ minori cum fundamento, & leuiori auctoritatis pondere, à suis sunt auctoribus promulgata. Vide P. Escobar de Mendoza Tomo. 1. Theol. moral. in Præloquio Cap. 4. & Pharaonium Tract. 1. Seßione 3. Casu 14. & 17. Pro quo & facit, quod in Compendio Indico, Verb. Confessarius, Adnotatio sic habet: Potestas approbandi conceditur Prouincialibus. Quod quidem ita Scriptum post annum 1603. ad quem, vsque concessionem Gregorij durasse ibidem adnotatur. Iuxta quæ illud certius Episcopos in approbationibus non [Episcopos non posse cum limitationibus Religiosos approbare.] posse limitationes apponere, quando in approbatis absoluta sufficientia comprobatur, vt quòd feminas non audiant nisi post 40. annos, & similes. Quod tenent Auctores à Diana adducti Parte 11. Tractat. 8. Resolut. 27. & iis addendus Dom. Villaroel Parte 1. Quæst. 6. Artic. 12. num. 8. & seqq. Vbi & quòd approbati cum limitatione sunt eligibiles per Bullam & Iubilæum; pro quo Magistros Salmanticenses adducit. Nec ta [Non tamen iuuenes publicè exponendos.]men proptereà laudandi Prælati, qui iuuenes in Ecclesiis exponunt: id quod aliquando Episcopos ad graues solet querimonias publicitùs prouocare. Nec de materia ista plura, circa quam difficultates aliæ; nec leues, occurrunt: sed quæ pro Indiis speciales, non sunt, vnde omittendæ illæ, ne dum communia tractationi subiiciemus, opus immensum moliamur. Sit ergo

CAPVT XII.

De Priuilegiis Indorum circa Sacramentum Extremæ Vnctionis.

NVllum extat speciale in Compen [Simplex Sacerdos an possit oleum pro Vnctione benedicere, aut sine benedictione conferre.]dio Indico, præter illud, de quo, num. 115. & seqq. de vsu sacrorum oleorum vltra annum. Pro vitandis autem circa hoc scrupulis videnda quæ habet Diana Parte 3. Tract. 4. Resolut. 176. & pro Indiis facit quod ait P. Martinon Tomo 5. Disput. 65. num. 16. circa potestatem simplicis Sacerdotis ad benedictionem, & quòd sine benedictione conferri possit: verba illius sunt: Immò quia opinio Glossæ initio re [P. Martinon.]lata videtur nonnullis esse probabilis in praxi, posset Sacerdos in casu extremæ neceßitatis oleum ipse benedicere, eoque moribundum inungere: aut si neque benedicere liceret, posset vti oleo etiam non benedicto. Sed si ægrotus superuiueret, vngendus esset iterùm sub conditione, propter securitatem. Sic ille. Idem censet probabile P. Amicus Tomo 8. Disput. 19. n. 40. Neque alibi mentio magis specialis occurrit, nisi quatenus generali concessione circa administrationem Sacramentorum comprehenditur in Bullis Adriani Sexti & aliorum. Poterit quidem [Posse conferri, Parocho non adstante, aut recusante.] conferri quoties Parochus abest, & infirmus periclitatur, pro quo non est priuilegium necessarium: immò etiamsi adsit, & iniustè neget, vt docent Auctores, quos adducit & sequitur Diana. Parte 3. Tractat. 4. Resolut. 170. & Parte 5. Tract. 3. Resolut. 62. ex quibus P. Laymam Lib. 5. Tract. 8. Cap. 7. numer. 3. non solùm posse, sed [Circa Indos peccari mortaliter per omissionem.] teneri affirmat, non tamen sub mortali. Quod quidem ego in Indis non admiserim, qui ob capacitatis defectum non ita facilè disponi possunt ad habendum actum contritionis, aut supernalis attritionis ad Sacramentum Pœnitentiæ juxta communem sententiam necessarium: ad Sacramentum autem Vnctionis minùs aliquid sufficere, & bona fide receptum sine affectu ad peccatum, quod memoriæ non occurrit, gratiam conferre, graues Doctores affirmant, de quo dixi Tomo 1. Theologicorum Problematum, in fine, & videri etiam potest P. Martinon suprà num. 36. vbi ita affirmat. Pusillos ergo istos tali remedio, cùm adhiberi facilè possit, priuare, inhumanum est, & à Christianâ charitate penitus alienum. Neque obstat, si dicatur non esse obligationem sub mortali Sacramentum istud recipiendi, de quo Auctores apud Scriptorem citatum: & ita neque conferendi. Nam illatio ista in aliis Sa [Qualis obligatio Parochorum generaliter circa illud.]cramentis non est legitima: licet enim quis non teneatur intra annum confiteri, Parochus tamen, iuxta receptissimam sententiam, de qua infra, tenetur audire, & idem est de Eucharistia, ac Matrimonio, sicut & de Confirmatione atque Ordine respectu Episcopi. Et in eodem Sacramento Vnctionis communiter tenent Scriptores: & aliqui adeò grauem obligationem agnoscunt, vt cum periculo vitæ etiam conferendam arbitrentur. Pro quo videndus Diana suprà Tractat. 4. citato. Resolut. 174. In casu autem, de quo loquimur, simplex Sacerdos loco proprij succedit, facturus ex obligatione charitatis, quod alius facere ex obligatione iustitiæ tenebatur. Pro quo & P. Martinon suprà n. 48.

Est etiam in compendio communi [Priuilegium circa administrationem pro externis, dum in domibus Religiosis infirmantur.] aliquid, de quo videndum quomodo possit specialiter ad Indos pertinere. Verbo enim Extrema Vnctio, sic habetur: Possunt Nostri ijs, qui intra septa Collegiorum, seu Domorum, infirmati fuerint, Extremam Vnctionem Apostolicâ auctoritate liberè & licitè, Parochialis Presbyteri vel alterius cuiusque Episcopi vel Superioris licentiâ vel assensu nullatenus requisito, ministrare. Concessum est Benedictinis, vt in Compendio Minorum. Verb. Vnctio extrema §. 1. Sic illud. Vbi videndum præscribitur. verb. Sacramenta, & Verb. Familiares. §. 1. & 2. vbi idem conceditur pro omnibus, qui in nostris morantur obsequiis, & pro familiaribus tam intra, quàm extra septa Collegiorum seu Domorum commorantibus, atque etiam pro famulis. In Adnotatione autem ad. §. 1. Verb. Familiaris, sic dicitur: Familiaribus Extrema Vnctio poterit administrari, atque adeò iis solis, qui in Domibus, Collegiis, Residentiis, & aliis locis Societatis habitauerint. Sic ibi. Quod quidem ad id, quod de Extremâ Vnctione dictum est in §. propriò, videtur referendum: quandoquidem ibidem dicitur videndum quod verbis citatis continetur. Iuxta quæ priuilegium dictum non videtur ita ad vsum adsciscendum, vt extra septa nominatis in illo conferatur. Sed cùm Adnotatio pro Societatis tan [Adnotatio pro Religiosis alijs non vrget.]tùm vsu apposita sit, poterunt qui priuilegiorum communicatione, aut etiam directâ concessione fruuntur, illis vt iacet vti, seruatis tamen iis, quæ pro vitandâ offensione prudentia dictauerit obseruanda.

Verúm ne vsus liceat, obstare aliud [Difficultas ex eo quòd videatur viuæ vocis oraculum.] potest, quòd scilicet priuilegium illud videtur fuisse viuæ vocis oraculum, quia auctoritate Apostolicâ concessum fuit à Nicolao Franco de Latere Legato, vt ex Lezano obseruat Diana Parte 9. Tract. 9. Resolut. 36. §. Sed hic obiter. Et ita tamquàm oraculum proponitur in Compendio Minorum. Videtur autem Cardinalis Lugo in Adnotationibus ad Oracula Compendij communis, illius auctoritati deferre, ex eo quòd addat Verb. Extrema Vnctio, quasi aduersatiuè: sed concessum in primis fuit per Litteras Bene [Cardinalis Lugo vt satisfacere videatur.]dictinis à Nicolao Franco Nuntio cum potestate Legati à Latere in Regnis Castellæ & Legionis, vt constat ex Bullario Regularium apud Fr. Emmanuelem Rodriguez sub titulo Bullæ 42. num. 4. sub Sixto IV. Sic ille. Sed id non obstat: quia non potuit Auctoris dicti iudicium contra apertam decisionem Vrbani VIII. procedere reuocantis oracula et [Alij vt faueant non reuocationi.]iam à Cardinalibus authenticè roborata. Quamuis Lezana dubitet an inter oracula computari debeat: cuius fundamentum esse potest, quia vti Bulla Pontificia inter alias recensetur. Et etiam non reuocari ea, quæ à Legatis de Latere authenticata sunt. Pro quo videri possunt quæ adducit P. Pellizarius tract. 8. cap. 3. n. 326. Non item reuocatum censet P. Quintanad. Tom. 1. tract. 5. singul. 4. in fine. Sensus ergo aduersatiuus quidem est, [Cardinalis citati alia est mens, quatenus Bulla extat concessionis.] sed non ratione prædictâ, sed ob id, quod sequitur, scilicet Patribus Theatinis simile priuilegium concessum à Pio V. per Bullam 31. §. 17. apud Cherubinum Tom. 2. Itaque iuxta ipsum non obstat illud prius, quando posterius aliud irrefragabile in eadem caussâ succurrit, sicut alia, de quibus suprà. Et quidquid de illis sit, in eo, de quo specialis esse difficultas potest, ministrandi inquam extra septa, sola allegatur Martini V. concessio, quæ valde diuersa est ab oraculo illo Nicolai Franci auctoritate Sixti IV. In quo quidem video Auctores nonnullos æquiuocatione aliquâ laborare dum priuilegium vtrumque confundunt. Et P. Suarez Tom. 4. de Religione, Tract. 10. Lib. 9. Cap. 4. n. 16. licèt diuersas esse concessiones admittat, non [Duo extare distincta priuilegia, quæ aliqui confundunt.] tamen vt certum; sed tantùm ait diuersas videri, quia in Compendio Benedictinorum sub diuersis verbis proponuntur, scilicet verb. Extrema vnctio §. 1. & verb. Familiares, §. 10. Vbi pro Benedictinorum reponendum Minorum, sicut in Compendio communi habetur. Et indicium illud ex diuersitate locorum non est magni momenti, quia eadem priuilegia diuersis in locis apponi solent, eò quòd multa contineant, quæ ad diuersa possunt verba pertinere. Ad manifestius ergo aliud, ad diuersos scilicet concedentes Pontifices, recurrendum.

Non videtur autem concessioni illi [Priuilegium Martini V. videri à Tridentino reuocatum.] Martini V. vllatenus insistendum, quia à Concilio Tridentino Seßione 24. Cap. 11. de Reformatione, huiusmodi priuilegia reuocata sunt, dum ibidem dicitur: Exceptis tamen ijs, qui prædictis locis, atque militijs actu seruiunt, & intra eorum septa at domos resident, subq́ue eorum obedientia viuunt. Sic ibi. Alij ergo Ordinariorum subiectioni penitus subiiciuntur. Et ita tenet P. Suarez suprà, numer. 12. Vbi licet Concilij Decretum ad hoc referendum censeat: addit tamen per priuilegium Pij V. de quo Fr. Emmanuel Tomo 1. qq. regular. quæst. 56. articul. 14. & in Compendio communi Societatis. Verb. Concilium Tridentinum, §. 3. sic dicitur: Possumus vti in [Compendium commune.] foro conscientiæ omnibus gratijs per conceßiones Pij V. Minoribus conceßis, etiam quoad illas ex eis, quæ sunt restrictæ, seu derogatæ per Concilium Tridentinum, prout eisdem conceßit ipse Pius V. viuæ vocis Oraculo, &c. In Adnotatione autem sic additur: Quæ hoc §. dicuntur, intelligantur de occultis, seu non manifestis. Nam pro huiusmodi tantùm fieri solent similes conceßiones viuæ vocis oraculo. Sic ibi. Per priuilegium inquam tale ea li [In foro conscientiæ validum iuxta P. Suarium.]cere, de quibus agimus, in foro conscientiæ: addens tamen quòd si Parochi aliquod sibi ius circa huiusmodi personas vendicare vellent, & in exteriori foro illud postularent, non posset eis resisti, virtute priuilegiorum, nisi quatenus per Concilium Tridentinum non sunt restricta: quamdiu autem ipsi non resistunt, tutâ conscientiâ possumus vti priuilegijs juxta concessionem Pij V.

Circa quam Eximij Doctoris do [Improbabiliter locutum malè asserere P. Pellizarium.]ctrinam sic ait P. Pellizarius suprà, numer. 325. Qui tamen attentâ reuocatione viuæ vocis Oraculorum, de quâ suprà, improbabiliter docet præfatum Decretum Concilij Tridentini non obstare quominùs Religiosi Societatis, immò & aliorum Ordinum participantium de ipsorum priuilegijs, poßint ministrare extremam vnctionem etiam familiaribus non habitantibus in eorum domibus, &c. Debuit tamen attendere dictus Auctor P. Suarium non scripsisse post reuocationem Oraculorum, & ita satis probabiliter locutum. Immò etiamsi dicamus post reuocationem dictam scripsisse, non debuit eius assertio improbabilis pronuntiari, propter ea, quæ Auctor idem adducit Tractatu citato, Cap. 1. numer. 150. & seqq. potuit enim priuilegium dictum non reuocatum censeri, quia post illius concessionem Bullæ aliorum Pontificum confirmantium & innouantium priuilegia omnia prodierunt, vt videri apud eumdem potest. Quod si P. Suarius improbabiliter locutus, cur non etiam eamdem notam Compendio Societatis inurit, quod priuilegium dictum citato loco proponit? Illud ergo minùs circumspectè dictum, sicut & priuilegium Benedictinis circa ministrandam vnctionem à Nicolao V. concessum, cùm à Martino V. concessum sit, vt in Compendio dicitur. Extat autem priuilegium Nicolai V. familiaribus Hieronymianis concessum, de quo Portel Tomo 1. V. Famuli, sed ad alia. Aliud item eiusdem pro Hospitalibus Religiosorum, vide apud Dianam Parte 8. Tractat. 7. Resolut. 95. quod pro caussâ præsenti non facit.

Pro quo item arguo: nam P. Suarez [Pro illo contra eundem arguitur ex sententia quam admittit, circa ægrotantes intra septa, etiamsi non sint familiares.] citato num. 16. quem sequitur idem P. Pellizarius suprà num. 326. & alij affirmant ei, qui intra domum Religiosam in morbum incidit, etiamsi, neque famulus, neque familiaris sit, posse vnctionem ministrari, ob priuilegium citatum concessum Benedictinis à Sixto IV. de quo numer. 356. Cùm autem à Concilio exigatur actuale seruitium, & commemoratio intra septa, & quòd tales sub obedientia viuant eorum, dubitari meritò potest quomodo tale priuilegium non sit reuocatum. Ad quod quidem P. Suarez nihil respondet, sed tantùm explicat conuenientiam concessionis, & quòd Societati possit esse valde accommodatum, de quo inferiùs: ergo quod attinet ad reuocationem, Concilium non videtur vrgere, quia de illo, & similibus non procedit. Deinde. Discursus eiusdem Patris à num. 13. hoc etiam conuincit: ait enim ibi quòd seclusâ etiam concessione Pij V. stare potest vsus priuilegij Pauli III. sicut in Societate circa illud habetur dispositum, vt constat ex Adnotatione citatâ ad §. 1. verb. Familiares: quod scilicet intra domos Societatis commorentur, & intra septa contingat infirmari. Quòd autem non sit necessarium vt familiares sint, & ita etiam debeat intelligi priuilegium Pauli III. colligit ex priuilegio citato Benedictinis concesso, in quo familiaritatis nulla est mentio. Iuxta illum ergo, etiam secluso Pij V. priuilegio, stat dicta concessio: ergo non est per Concilium reuocata: vnde recurrendum ad rationem à nobis adductam, quòd scilicet Conci [Inde pro concessione vrgetur ægrotantium extra septa.]lium de huiusmodi priuilegiis non loquatur. Ex quo etiam sequitur priuilegium Martini V. de administratione etiam extra septa non esse reuocatum, quia vt ait idem Doctor Eximius num. 15. vbi illud adducit, familiaritas, & compellatio domestici esse potest, etiamsi quis non habitat intra septa Monasterij: & cùm ex vi priuilegij non petatur commoratio intra domos Religiosas, licebit certè per illud: quod tamen in Societate prudenter non admissum, vt iam vidimus.

Pater autem Pellizarius cùm P. Suarium [P. Pellizarij non sibi constare doctrinam.] pro suâ citet assertione, illius videtur amplecti doctrinam. Nec potuit concessioni Pij V. assertio eius inniti, quia eam reuocatam contendit, n. 325. de quo & Nos suprà, n. 349. necessariò ergo debet ad illud haberi recursus, quod contendimus, scilicet à Concilio concessiones huiusmodi minimè reuocatas. Quàm autem consequenter dictus loquatur Auctor non est cur anxiè prosequamur, si ea, quæ cit. n. 325. & 326. habet ille, inter se componantur. In priori enim contendit duas conditiones à Concilio requisitas debere seruari, & P. Suarium, qui conditionem de habitatione intra septa non esse necessariam dixit ob priuilegium Pij V. improbabiliter id asserit docuisse. In posteriori autem idem quod P. Suarez de non necessaria conditione illa prorsus admittit, ob priuilegium illud concessum Benedictinis, de quo in Compendio. Verb. Extrema vnctio. Addens cum Miranda non reuocatum reuocatione Oraculorum, quia fuit per Legatum à Latere Apostolicâ auctoritate concessum. Sed cùm Concilium priuilegia reuocet, vt ipse fatetur; quomodo stare potest, vt priuilegium illud Legati auctoritate firmatum, reuocatum non sit, quando generaliter concessa & concedenda reuocantur? Viderit ipse quid dicturus sit: Nos ratione iam redditâ conquiescimus.

Sed oportet vt eam satis efficaciter [Conc. Tridentinum non obstare, & de quibus priuilegiis loquatur.] comprobemus, & sic P. Suarium defendamus, non iam insistendo concessioni dictæ Pij V. sed quia Concilium Tridentinum neutiquam videtur obstare, non enim loquitur de priuilegiis circa prædicta, sed de iis ratione quorum aliqui à iurisdictione Ordinariorum penitus eximuntur, seruitiis quibusdam exemptorum addicti, ex quo fit quòd priuilegia talia exemptis occasionem laxioris vitæ præbere dignoscuntur, vt ibidem habetur. Hîc autem de exemptis non loquimur, sed de subditis Ordinariæ iurisdictioni, qui tamen propter specialia obsequia Religiosis præstita, aut decentiam eorum domibus congruentem, ne scilicet Parochi in eas Sacramenta ministraturi ingrediantur, fauore aliquo per benignitatem Apostolicam potiuntur. Et hæc est mens Societatis, Patrum inquam Generalium, ac eorum, qui concinnando Compendio communi operam sedulam, viri sanè eruditissimi, contulerunt. Priuilegia enim in eo, vt vidimus, proponuntur nullâ Concilij Tridentini factâ mentione, aut remissione ad ea, quæ in §. 3. de illo extare per [Compendium commune.]speximus. In Adnotatione autem ad §. 1. verb. Familiares, sic habetur: Extra septa verò cum illis perinde atque cum alijs agatur, prout habetur. Verb. Sacramenta. Sic ibi. Quæ limitatio non additur vt Decreta à Tridentino; sed quia cùm priuilegium Martini V. præmissum fuisset, per quod Sacramentorum administratio etiam extra septa conceditur, noluit Societas eâ in parte eodem frui, ob vicandam Ordinariorum offensionem. Quòd si vsum alium contrarium Tridentini dispositionibus censuisset, non vtique eam proposuisset absolutè, & aliter Adnotatio procederet, vt intelligeretur talem vsum non licere. Sed iam ad alia, quæ ad Indias possunt specialiùs pertinere.

Sunt in illis Indorum Collegia aut Se [In Seminariis alumnorum posse vsum priuilegij sustineri, qui & quæ ostendant.]minaria curæ Societatis & gubernationi commissa. Et dubitari meritò posset an priuilegiorum dictorum vsus possit ad illos extendi. Circa quod, de Seminarijs Generaliter loquendo, respondet P. Pellizarius suprà numer. 328. quòd si extra Monasteria ac proprias domos sint, illis potest vnctio sacra administrari ex priuilegio Martini V. citato: quia alumni reuerà veniunt nomine Familiarium; quo vti possunt alij Religiosi. In Societate verò id non licere ob limitationem additam ad Familiares, qui in Domibus, Collegiis, Residentiis, & aliis locis Societatis habitauerint. Supponit ergo pro certo illis, si in prædictis Seminarijs sint, vnctionem posse conferri, quia familiares sunt, & intra septa. Quod & tenet P. Quintanad. Tomo 2. ad 4. Ecclesiæ Præceptum, Singulari 33. num. 3. & pro eodem deseruire possunt quæ ex Bordono adducit Diana Parte 8. Tractat. 7. Resolut. 95. vbi infirmos in Hospitalibus Regularium de eorum dicit esse familiâ in ordine ad Sacramentâ: quod plus est quàm id, quod de alumnis Seminariorum præfati determinant.

Potest autem opponi id, quod in Com [Obiectio ex stylo Societatis circa nomina Domorum, Collegiorum, &c.]pendio habetur verb. Extrema vnctio, & verb. Familiares. In priori enim dicitur: Qui intra septa Collegiorum, seu Domorum infirmati fuerint. In alio autem: Tam intra, quàm extra septa Collegiorum, seu Domorum. Sic §. 1. In Adnotatione autem sic additur: Qui in Domibus, Collegijs, Residentijs, & alijs locis Societatis habitauerint. Iuxta stylum autem Societatis Domus non quamcumque, sed Professam designat; Collegium autem, illud quod Sociorum proprium est, pro studijs institutum, vt expressè habetur Parte 1. Constitut. Cap. 1. §. 27. Residentia verò propriam item Sociorum habitationem, quæ neque Domus Professa, nec Collegium sit. Quod autem additur, In alijs locis Societatis, Seminaria videtur excludere, quæ loca Societatis non sunt, sed prorsus aliena; licèt eorum gubernatio sit Societati commendata: vnde Seminarium Societatis, cùm dicitur, illud designatur quod Sociorum Societatis est, ad formandos Professores, & alios operarios Vineæ Christi in humanioribus litteris, Philosophiâ, & Theologiâ: vt toti Prouinciæ posteà sufficiant: vt habetur Canone 5. Congreg. 2.

His tamen fieri satis potest, & resolu [Defenditur positio affirmans, & proprietas nominum comprobatur.]tio dicta sustineri: nam Seminaria dicta etiam Collegia dici possunt, vt constat ex Congregat. 3. Decreto 24. vbi Seminarium Germanicum vocatur Collegium, in quo alebantur etiam Conuictores propriis sumptibus pro alimentis impensis. Collegium item Anglicum, Hybernicum, Scoticum, in Catalogis eo nomine designata reperiuntur. Quòd autem alumni proprijs aut communibus alantur sumptibus, nihil videtur interesse, quia ratione huius discriminis, neque plus, neque minùs, ad Societatem spectant. Et vt Collegia non sint, iuxta morem loquendi Societatis, sub generali illo locorum Societatis nomine comprehensa: sic enim in Catalogis Societatis tamquàm illius propria proponuntur: & vt alia dicantur duo sunt tituli sufficientes, habitationis scilicet, & gubernationis. Domus enim, quam quis inhabitat, dici illius solet, quamuis reuerà illius non habeat proprietatem, & ita dici solitum: eo in domum Episcopi, Canonici, Senatoris, Aduocati, Medici, Mercatoris, &c. absque respectu aliquo ad dominium, ob solam habitationem. Accedente autem gubernationis titulo, id veriùs pronuntiatur: quia administratio genus quoddam videtur esse dominij, cùm supra habitationis vsum addat aliquid, quod esse proprium solet dominorum. Et ita videtur tenere P. Suarez citato num. 16. vbi ait priuilegium, de quo dictum numer. 360. esse vtilissimum pro Scholasticis, qui intra Collegia Societatis possunt admitti, vt habetur Parte 4. Constitut. Cap. 3. num. 3. in declarat. L. B. & Cap. 9. L. A. Inspectis autem ijs, quæ circa illos dicuntur, idem quod in Seminarijs ferè occurrit: debent enim diuersam [P. Suarez vt faueat.] ab alijs habere habitationem: & Scholastici nostri nequeunt cum ipsis liberè conuersari: & tamen illis applicari priuilegium potest, etiamsi quandoque suis alantur sumptibus, vt ibidem dicitur. Ergo & dici idem de Seminarijs magis disiunctis potest, pro quibus eadem ratio occurrit, & fortè maior, quia specialis eorum gubernatio non iam quasi per accidens, & incidenter, sed omnino per se congruit, quandoquidem pro ipsis diuersis Superiores, & administri alij designantur. Et ita R. P. Mutius Vitelleschus decla [Ecclesiæ Societatis quæ dicantur.]rauit Ecclesias Seminariorum etiam esse dicendas Ecclesias Societatis ad effectum lucrandi in illis Iubilæum Generalis Communionis, in quo visitatio Ecclesiæ Societatis præscribitur, vt affirmat P. Quintana suprà, Singulari 5. num. 2. Vnde & idem de Viatico dicendum: licèt vtrumque neget Cardinal. Lugo in Responsis Moral. Lib. 4. Dub. 33.

Sed quid faciendum, si contingat alum [Specialis difficultas circa periclitantem in Seminario vespertino tempore, non asseruato ibidem Sacramento.]num aliquem in vitæ discrimen adduci vespertino tempore, cùm in Seminario non sit asseruatum Sacramentum? Vbi quod ad Extremam vnctionem attinet, parum circa hoc difficultatis inuoluit, cùm possit Oleum sanctum ex Collegio Societatis adduci omnino occultè. Circa Eucharistiam verò omnino cauendum est ne publicè deferatur: id enim non licere per priuilegia affirmat P. Suarez suprà, Cap. 3. num. 12. qui aliquod in eo præiudicium esse Parochorum existimat, quatenus modus ille deferendi ad proprium eorum ius spectat, ob specialem solemnitatem in delatione huiusmodi requisitam. Occulta autem delatio non apparet decens, ob reuerentiam altissimo debitam Sacramento. Si autem à Parocho vt id officij præstet postuletur, ex eo eneruari videtur priuilegium, & ius in Parochis recognosci; vnde ad alios casus fieri argumentum poterit, & plus illi sibi, quàm sit debitum, vsurpare. In quo difficultatum conflictu videtur di [Posse deferri occultè.]cendum tamquàm verosimile Eucharistiam posse occultè deferri, id firmando ex eo quod habet P. Quintanad. Singulari 33. citato num. 5. Religiosos scilicet respectu eorum, quibus conferre Sacramenta possunt virtute priuilegiorum, quoad effectum dictum Parochos eorum constitui. Sicut ergo Parochus, quando publicè deferre Eucharistiam nequit, occultè id præstare potest, etiam sine lumine, si commodè nequeat afferri, pro quo videndus idem Tomo 1. Tractat. 4. Singulari 8. Nec tenetur ad Parochum alium proximiorem recurrere, qui cum maiori deferre decentiâ possit; quia pro obligatione tali ius extat nullum, & ipse habet plenum ius administrationis, quando in eâ non deprehenditur indecentia positiua. Quòd autem defectus reuerentiæ sit ab alijs exhibendæ, obligationem semper non inducit. Vnde Sacerdos, qui peractâ Missâ, quando moraliter est certum Sacramentum intra pectus haberi, coràm alijs se sistit, ignorantibus eum Missam tunc temporis absoluisse, ex eo grauiter non peccat; immò fortè nec venialiter, quia pro eo esse caussa rationabilis potest: & tamen illud eâ reuerentiâ priuat, quæ eidem sic clauso, sicut manifesto debetur. Ad hunc equidem modum in Religio [Quo id modo decenti fieri possit.]sis dicendum præfato gaudentibus priuilegio, qui deferre Eucharistiam possunt in bursâ collo appensâ, aut certè in vasculo decentissimo ad latus pectoris intra vestem: si enim in manibus, vix fieri decenter poterit, cùm illis sit ad continendam vestem vsurus, & ad signa vrbanitatis: si verò noctu, in manibus deferri poterit, & lumen pariter adhiberi: quia cùm aliàs illud portari à Religiosis soleat, decentiæ potiùs, quàm necessitatis gratiâ, non poterunt illud videntes id, quod casus habet, suspicari.

Et hæc quidem generaliter dicta Indo [In Seminarijs Indorum id maximè locum habere.]rum Collegijs possunt specialiter applicari, in quibus peculiares occurrunt rationes. Prima, Parochos circa administrationem dictam inuitos non haberi, juxta dicta num. 221. Secunda, cùm Collegia ista ex fine conuersionis Indorum, & extirpandæ penitus Idololatriæ ac superstitionis instituta sint, quæ de locis Societatis dicuntur, & generaliter quæ in priuilegijs habentur, amplissimè interpretanda esse, vt sæpiùs dictum. Tertia, opportuniùs, faciliùs, & accommodatiùs ad eorum ingenium, hoc pacto fieri, dum à suis Patribus instruuntur, vt alia omittam considerationi prudentum remittenda.

Illud tandem adiiciendum, quod Fr. [Circa partes in fœminis vngendas absurda reprobata sententia.] Ioannes Baptista in Animaduersionibus pro Confessarijs Indorum habet Parte 2. in Indico. Verb. Extrema vnctio, ita enim ibi: Circa partes Oleo sancto vnguendas, est aduertendum, quòd Manuale Mexicanum præcipit mulieribus in vmbilico vnctionem fieri; viris autem in lumbis, his verbis: Ponga el olio al hombre en los lomos, y à la muger en el ombligo. Sic ille, adducens statim Manuale aliud præci [Fr. Ioan. Baptista.]piens tam in viris quàm in fœminis vngendos lumbos, veluti voluptatis & libidinis sedes. Circa quod ille nihil statuit; vnde vtrumque videtur tamquàm praui conueniens approbare. Pro quo etiam ita scribit P. Henriquez Lib. 3. Cap. 12. num. 3. Vnctio sexta renum, cùm non sit de essentia, non adhibetur Monachis, aut Monialibus propter honestatem: sæculares autem fœminæ vngi solent propè vmbilicum. Sic ille.

Sed certè nihil tale respectu feminarum ad [Ex Rituali Romano Pauli Quinti. Vbi quæ partes generatim vngendæ.]mittendum: & propter hujusmodi abusus extirpandos, & indecentias submouendas, Paulus V. Rituale diligenter & sapienter concinnatum studuit promulgari. In eo ergo juxta communem Theologorum sententiam, pro qua aliquos adducit Bonacina Tomo 1. Disput. 7. Quæst. vnica. Puncto 5. num. 18. & videri etiam potest P. Martinon Tomo 5. Disput. 65. num. 17. & Auctores alij apud P. Palaum Tomo 4. Tract. 26. Puncto 3. num. 3. Vnctionem lumborum in feminis non solùm vti non necessariam, remouendam duxit, sed vti parum honestati congruentem, vt clarè significat, dum omittendam dicit Propter honestatem. Quis autem non videat vmbilici vnctionem magis honestati repugnare? & ita de vtraque pariter idem statuit Bonacina suprà citato num. 18. Quod ex generali alia cautione ibidem appositâ manifestè colligitur, dum decernitur quòd cùm vnum membrum vngi nequit, vnctio in altero nequaquam fiat, nisi fortè illud deficiat; tunc enim in proximiori illius est parte facienda. Quæ fuit sententia Diui Thomæ in 4. dub. 23. quæst. 3. artic. 3. & multorum, qui eum secuti apud Bonacinam num. 16. quòd etiam in viris lumborum vnctio omittenda sit, quando illi commodè moueri nequeunt, citato loco Ritualis aduertitur, quod ex communi etiam est Theologorum doctrinâ desumptum.

An verò ob talis vnctionis defectum [Effectus Sacramenti an minor ob vnctionis prædictæ defectum.] minor sit effectus Sacramenti, dubitari potest: ex eo enim aliquid in ordine ad praxim potest deduci, de quo statim. Et non esse, ex eorum sententia habetur, qui dicunt Sacramentum hoc priori perfici prorsus vnctione, alias autem ex Ecclesiæ consuetudine adhiberi. Sic Molfesius Tract. 4. Cap. 3. num. 29. P. Becanus de Sacra [Variæ sententiæ circa Sacramenti hujus effectum quando scilicet conferatur.]mentis Cap. 25. Quæst. 7. numer. 6. Vniuersitas Louaniensis vt testatur P. Coninck Disputat. 19. num. 9. & alij: quamuis P. Suarez Tomo 4. in 3. p. Disputat. 41. Sect. 2. num. 3. dicat nullum pro ea extare Auctorem, quem ipse sciat. Et esse probabilem judicant Syluius in Additionibus ad 3. p. quæst. 32. artic. 6. §. Quæritur secundò P. Amicus Tomo 8. Disput. 19. num. 73. vbi pro ea adducit P. Becanum, non citato loco. Est autem Tractatu de Sacramentis. Cap. 27. Quæst. 7. n. 6. & 7. Ipse autem P. Amicus relatis opinionibus nihil determinat. Et Diana Parte 3. Tractatu 4. Resolut. 179. & Parte 8. Tractatu 1. Resolut. 21. §. Probatur Tertiò. Item ex aliorum opinione, qui existimant quinque vnctiones tantùm ad essentiam Sacramenti huius pertinere, quæ in organis sunt quinque sensuum faciendæ, in quarum vltima secum habet effectum, virtute illius, & aliarum præcedentium. Sic P. Suarez suprà n. 13. & alij, quos adducunt & sequuntur Bonacina suprà Puncto 6. Diana loco priori citato. Bassæus Verb. Extrema Vnctio 3. num. 2. & 3. P. Gaspar Hurtadus Tractatu de Extrema Vnctione, Difficult. 6. P. Coninck suprà num. 12. & 21. P. Palaus suprà Puncto 5. num. 13. P. Martinon suprà n. 29. P. Valentia Disputat. 8. Quæst. 2. Puncto 2. Verb. Effectus, Tomo 4. P. Dicastillus Tract. 7. num. 49. & 115. P. Mæratius Tractatu de Extrema Vnctione Disput. 3. P. Granadus Tomo 2. in 3. Par. pag. 1347. numer. 20. P. Lessius de Sacramento Vnctionis, num. 23. vt alios omittam. Prætereà, ex aliorum placito, qui licet censeant qualibet Vnctione conferri gratiam sanctificantem, quia est sufficiens materia & forma effectum gratiæ significans, id tamen ad Vnctiones quinque restringunt, ita vt per alias Sacramenti effectus neutiquam conferatur. Sic aliqui apud P. Coninck suprà num. 9. Ex iis autem quæ idem habet num. 10. §. Dices, Illicitum est, media alia sententia colligitur, dari scilicet gratiam sanctificantem per primam Vnctionem, quæcumque illa sit, per alias autem quinque sensuum effectum partialem Sacramenti, qui distinctus ab illâ est, remissionem inquam, seu ablationem reliquiarum peccatorum, quæ possunt per partes auferri.

Sed sunt insuper qui per omnes septem [Sententia aliorum.] Vnctiones, aut earum quamlibet, si seorsim adhibeantur, gratiam sanctificantem conferri dicunt. Sic aliqui apud citatos, qui dum per quamlibet Vnctionem effectum Sacramenti, & partialem gratiam conferri asserunt, inter illas non distinguunt, quorum & ratio id probat, quòd scilicet in qualibet Vnctione materia & forma consimilis adhibeatur. Propter quam Sotus in 4. dist. 23. quæst. 2. artic. vlt. censet omnes septem vnctiones ad essentiam Sacramenti pertinere, & per omnes pariter conferri gratiam, quando reipsa fiunt, & intentio Ministri est tali adæquatæ actioni conformis. Licet sentiat gratiam tantùm dari in vltima: pro quo etiam D. Thomas, & Doctores alij citantur, & amplectitur P. Henriquez suprà num. 3. Per singulas autem septem dari tenet P. Bauny. Tomo 1. Tract. vlt. Quæst. 2. & alij, vt dixi, de eisdem sine discrimine affirmantes. Pro quo & videtur esse Concilium Florentinum in Decreto §. Quintum Sacramentum, [Ratio cur omnes septem vnctiones Sacramentales pariter videantur.] vbi pro materiâ huius Sacramenti septem vnctiones proponit cum correspondentibus formis: ergo per omnes gratia Sacramenti confertur: hac enim ratione materias & formas alias Sacramentorum ibidem traditas, vt veras & proprias recognoscimus: sin minùs, doctrina Concilij tunc maximè necessaria pro vnione Ecclesiæ, diminuta & incerta fuisset. Et quidem cùm materia eadem sit, forma item illi proportionata omnino similis, ritus collationis idem, incredibile apparet adeò latam differentiam intercedere, vt in quibusdam ratio Sacramenti sit, & in aliis merus cæremonialis ritus inueniatur. Cùm præsertim partes illæ, quas Concilium inungendas determinat, non minùs quàm aliæ possint esse instrumenta peccandi, & frequentissimè sint arma iniquitatis ad peccandum, vt Apo [Neque obstare necessarias non esse.]stolus loquitur. Ex eo autem quòd necessariæ tales vnctiones non sint, non sequitur sufficientem materiam esse non posse: sicut panis fermentatus non est materia necessaria, & tamen sufficiens est pro Sacramento Eucharistiæ: & peccata venialia, ac mortalia iam confessa, pro Sacramento Pœnitentiæ, eo modo quo peccata materia esse dicuntur. Pro quo etiam facit id, quod ait P. Henriquez suprà num. 2. vnctionem in manibus minùs necessariam esse; & tamen negabit nullus materiam esse sufficientem. Quòd autem si sufficiens materia essent, non debuerint ab Ecclesia prohiberi, vel vt non necessariæ proponi, ex quo arguunt aliqui, quia non possunt rationabiliter fideles beneficio Sacramentalis gratiæ priuari, quo à Christo liberaliter sunt donati: id certè nullatenus videtur vrgere, quia stante ratione conuenientiæ, id non videtur repugnare.

Et pro ampliori rei huius declaratione, [Prohiberi aliquas ab Ecclesia potuisse exemplo communionis sub vtraque specie.] id quod ab Ecclesia de Communione sub vna specie statutum est, exactè suffragatur. Per vtramque enim speciem maiorem gratiam conferri multi & graues Scriptores tenent, vt videri potest apud P. Martinon, qui eorum agmen adducit Tomo 4. Disput. 34. num. 20. & nihilominus ob conuenientiam in tali prohibitione repertam, ob inconuenientiam vsus alterius, id sanctè & prudenter potuit generali præcepto stabiliri. Vnde & Doctores qui affirmant sub vtraque specie communicantibus non plus gratiæ tribui, nisi maior dispositio accedat, fatentur prohibitionem fore legitimam, etiamsi gratia maior conferretur, vt videri potest apud P. Suarium Tomo 3. in 3. p. Disput. 71. Sect. 3. Dicto. 2. circa finem. P. Coninckium Quæst. 80. num. 127. ad Secundum, & [De eo non extare in Rituali præceptum videri quibusdam. Ex eo tamen arguitur, vt necessariæ non sint.] alios. Nihil ergo mirum, si circa Extremam Vnctionem aliquid tale fuerit ab Ecclesia constitutum. Quamuis de eo præceptum non extare, ex eo potest colligi, quòd si alicubi, maximè in Rituali Pauli V. quod tamen non obligare sub præcepto ex eo aliqui colligunt, quòd in eo Pontifex exhortando potiùs, quàm præcipiendo loquatur. Nihilominus ex eo deduci efficacissimè potest vnctionem renum non esse de necessitate Sacramenti: quia licet Pontifex tantùm hortando procedat, cùm tamen doctrina illa generalis pro Ecclesiâ sit, errare in illa Pontifex nequit, vt non necessarium proponens id, quod reuerà necessarium est.

Quòd autem vnctio talis, sicut & ea, [Vnde non esse necessarias deduci potuerit.] quæ pro pedibus indicitur, cùm Sacramentalis esse possit, & ita ex institutione Christi habeatur, nihilominùs necessaria iudicata ab Ecclesia non sit, ex ipsius Sacramenti institutione haberi potuit, quia in eo indecentia aliqua esse potest, quam sicut in discooperiendis renibus, ita & in pedibus aliqui reperiunt: vnde propter eamdem rationem aliquæ Ecclesiæ vtramque omittendam censuerunt, vt obseruat P. Ægidius Disput. 19. num. 8. post P. Suarium suprà Disputat. 20. Sect. 2. numer. 6. si autem obiiciat quis indecentiam hanc Christo præuisam, & nihilominùs vnctiones dictas pro materia statuisse, Occurri potest indecentiam in hoc non semper fuisse, & ita primæuis illis Ecclesiæ sanctæ temporibus, sinceritate ac puritate regnantibus, vsum talem de [Aliquando nullam indecentiam in illis repertam.]centem esse potuisse. Posteà tamen refrigescente charitate, & abundante malitiâ, circa hoc cautiùs oportuit prouideri, sicut circa vsum Calicis notant Scriptores citati: crescente enim fidelium numero non potuit circa illum, ea, quâ par est, reuerentia versari: quod tamen anteà experimentis similibus non fuerat comprobatum. Accedit vnctionem renum multoties sine incommodo infirmi fieri non posse: neque credibile esse Christum, qui Sacramentum hoc pro salute etiam corporali prodesse voluit, cum illius detrimento ministrandum voluisse. Et quia circa pedes tale aliquid potest accidere, quòd scilicet discooperiri sine periculo aliquo nequeant, ideò de illis similiter iudicatum; non ita de aliis, quæ in propatulo sunt, caput scilicet, & manuum aliqua.

Iuxta hæc ergo id in ordine ad praxim [In Praxi quid tenendum.] deducendum, pro quo, vt admonui. num. 359. disquisitio ista processit in viris scilicet nullam esse vnctionem omittendam, quod Rituale Pauli V. ita decernit, quando id commodè fieri potest. Quod intelligendum etiamsi Monachi sint: non obstante eo, quod ex P. Henriquez num. 358. eiusdem verbis est positum. Cùm enim valde probabile sit gratiam sanctificantem & Sacramentalem etiam specialem qualibet vnctione conferri, non debet infirmus in eo tantæ necessitatis articulo huiusmodi subsidio fraudari. Vt autem commodè ad receptionem possit aptari, non est status periculi in talibus commotionibus expectandus, sed opportunè occurrendum. Licet autem aliqualis defatigatio infirmo sit ex motione futura, ad eam est suauiter excitandus ob fructus magnitudinem: maiores enim à medicis pati grauitates solent, nullo frequenter salutis compendio: Vt valeant ergo animo quidquam tolerare negabunt?

Specialis casus, & vtilis in eius resolutione doctrina.

QVia in Indiis accidit, licet non ad In [In vnctione 4. omissio locutionis an sit in caussa iterandi illam. Et quæ ostendant non esse.]dias tantùm spectet, & his fermè diebus, illius discussionem iuuat hoc loco, neque inutilem, vt reor, attexere. Cùm moribundum Religiosus Sacerdos inungeret, in quarta vnctione locutionem omisit, tantùm dicens, Quidquid per gustum deliquisti. Et dubitatum quid fieri oporteret, nihil tamen factum, sed cæremonia illa sacra more solito consummata. Et vt ita fieret, in primis ratio esse potuit, quòd iuxta sententiam grauium Scriptorum de qua n. 359. primâ vnctione Sacramentum quoad omnia essentialia perficitur. Item, quia secundùm aliam sententiam, de qua num. 360. per quamlibet vnctionem specialis gratia confertur, vnde vnâ earum aliquâ deficiente, non ideò infirmus Sacramenti defraudatur effectu. Quòd si dicatur defraudari partiali illâ gratiâ respondente quartæ vnctioni, id non debet esse caussa vt illa seorsim perficiatur, quia iam extra suum locum est, neque moraliter continuatur cum aliis, & ita non videtur conueniens vnctionis iteratio: gratiæ autem illius defectus, cùm præter intentionem Ministri fuerit, casui tribuendus est, & alia ratione supplendus: si tamen ad supplementum vrgens obligatio est, quod potest non sine fundamento negari, quia iactura illa inculpabilis fuit, vel si culpa aliqua interuenit, ea fuit profectò leuissima, ob inaduertentiam inquam, aut perturbationem, quæ in rebus hisce non rarò solet admisceri.

Potest etiam pro eodem esse funda [Vnctionem fuisse validum vnde probari queat.]mentum aliud, ex valore scilicet vnctionis prædictæ, etiam locutionis non adhibitâ mentione. Nam additio ad valorem non videtur necessaria: iuxta probabilem enim multorum sententiam, de qua numer. 359. Vnctiones tantùm quinque necessariæ sunt, quatenus in organis quinque sensuum fiunt, eò quòd inde omnium sit peccatorum origo, quia nihil in intellectu, quod priùs non fuerit in sensu: atqui locutio non est actus sensationis, vt constat: ergo licet in vnctione exprimi soleat, non erit substantialis defectus expressionis. Tum etiam quia in vnctione membri non est necessarium exprimi omnes illius actus, sed præcipuum: quemadmodum etiamsi exprimatur locutio, non est necessarium exprimi silentium, per quod multoties grauia peccata committantur. Pro quo etiam facit illorum sen [Non esse necessarium exprimi sensum, in quo fit vnctio, sententia quorumdam.]tentia, qui affirmant non esse necessarium exprimi sensum, in cuius organo fit vnctio: & ita dictiones illæ Per visum. Per auditum &c. de substantia non esse; quia determinationem effectus non est necessarium indicari: Deus enim non dat veniam dimidiatam, ita vt in prima vnctione remittantur peccata commissa per visum, & sic de aliis: sed mortalia omnia simul remittuntur, etiam illa, quæ per sensus commissa non sunt, sed per actus merè internos. Immò nec determinatio partium necessaria videtur, aut quòd vn [Sicut nec partem, in quâ fit illa.]ctio in illis fiat: quandoquidem si quis careret aliquibus earum, vt manu, vel pede, nequiret alioqui validè istud suscipere Sacramentum. Et etiamsi sit de Sacramenti essentia vt vnctio in partibus determinatis fiat; non tamen est earum expressio: quemadmodum licet vnctio in fronte dicatur esse de essentiâ Confirmationis, id tamen in illius forma non declaratur. Et ita tenet P. Reginaldus Tomo 2 Lib. 28. Cap. 9. num. 56. Hermes Christianus, & Petrus à S. Ioseph, apud Dianam Parte 9. Tract. 7. Resolut. 56. vbi cum P. Præposito sententiam dictam non esse improbabilem affirmat. Quod & firmat Parte 10. Tract. 12. Resolut. 32.

Nihilominus vnctio videtur iteranda [Iterandam vnctionem verosimilius.] fuisse: quia defectus formæ fuit in parte valde substantiali: à Concilio enim Florentino locutio exprimenda decernitur verbis illis: In ore, propter gustum, vel locutionem. Et quidem quod ad locutionem attinet, videtur esse præcipuum: peccata enim frequentiora & grauiora per locutionem, quàm per gustum, committuntur, iuxta Diui Iacobi doctrinam in sua Catholica Cap. 3. vbi inter alia vers. 6. & 7. illud: & lingua ignis est, vni [Iacobi 3. v. 6. & 7.]uersitas iniquitatis. Quæ maculat totum corpus, & inflammat rotam natiuitatis nostræ inflammata à gehenna. His ergo linguæ malis medicinam Sacramenti oportuit specialiter adhiberi. Potuit autem defectus ille suppleri sine aliquo incommodo absque aliarum vnctionum repetitione, iuxta doctrinam multorum, quos adducit & sequitur P. [Si Sacerdos non perfecit vnctiones, posse alium. Et vnam vnctionem aliam non supponere. Vnde arguitur.] Martinon Disputat. 65. citata, num. 20. dicentes quòd si Sacerdos ante perfectum Sacramentum moriatur, aut non possit vlteriùs pergere, potest Sacerdos alius sine noua inchoatione perficere: ergo multò potiùs Sacerdos idem. Item, in casu necessitatis posse plures Sacerdotes vngere, & vnctionem vnam non supponere aliam, de quo idem ibidem. Et P. Coninck Disputat. 19. numer. 10. §. Antecedens. Quod intelligendum, etiamsi omnes necessariæ sint: à quacumque enim inchoetur, validum est Sacramentum: vt ex P. Suario, P. Sa, & Bonacina docet P. Palaus suprà Puncto 3. in fine. Quòd autem discontinuatio aliqua non obstet, ex prædictâ doctrinâ colligitur: nam si deficiente vno Sacerdote, alius prosequi potest, quod peculiare esse in hoc Sacramento aduertit P. Henriquez Libr. 3. Cap. 12. num. 4. pro quo & P. Palaus suprà numer. 8. & P. Bauny Tract. vlt. citato Quæst. 2. §. Quintum: dum alius vocatur, qui ministerium impleat, discontinuatio est necessariò futura. Quod ex doctrinâ aliâ deduci [Sicut ex doctrina alia notanda, circa discontinuationem.] etiam potest, juxta quam si infirmus ante quintam vnctionem an sit mortuus dubitetur, ad illam & alias procedendum: si autem mortuus putabatur ob paroxismum, & posteà signa vitæ ostendat, adijciendæ, quæ defuerant, vnctiones. Sic P. Henriquez citato numer. 4. In quo euentu discontinuatio est manifesta.

Neque obstat probabile esse id, quod [Non obstare probabilitatem sententiæ appositæ, pro qua adducuntur.] pro contraria parte adduximus, pro qua etiam militant ea, quæ Diana congerit Parte 8. Tract. 1. Resolut. 21. ad fundandam sententiæ illius probabilitatem, quæ contendit vnicâ vnctione hoc posse perfici Sacramentum. Et Parte 10. Tract. 12. Resolut. 31. vbi & cum P. Pellizario tenet non repetendum Sacramentum, sed supplendam vnctionem quæ defuit, si non multùm temporis intercessit, casu necessitatis excepto. Et in ordine ad casum nostrum addo, etiamsi quinque, aut plures necessariæ sint, in quarta sufficere expressionem gustus ex variis Ritualibus ab eodem adductis, in quibus cùm gustûs mentio fiat, non tamen locutionis. Vnde & P. Martinon suprà n. 23. censet quòd sine repetitione illarum vocum. Per hanc sanctam vnctionem, constaret Sacramentum, si quis vnctiones quinque sensuum celeriter perficeret sub hac forma: Per istam Sanctam Vnctionem, & suam piißimam misericordiam, dimittat tibi Deus quidquid peccasti per visum, auditum, odoratum, gustum, & tactum. Non inquam, obstat, quia pro [Quia contra charitatem delinquitur.]babilitate illâ non obstante, res dubia persistit, & contra charitatem est sine vrgenti caussa dubium reddere effectum Sacramenti; & sic recipientem ingenti iacturæ bonorum spiritualium exponi. Pro quo videnda quæ adducit Diana Parte 8. Resolutione illa 21. circa finem. Quod equidem in casu, de quo loquimur, videtur specialiter vrgere, quia recipiens in periculosissimo versatur articulo, & subsidiis eget potentissimis, qualia Christus Sa [Obseruatio ad praxim.]cramentorum institutione prouidit. Claudo, aduertens in defectûs prædicti supplemento sic dicendum: Quidquid per locutionem deliquisti: de gustu nihil addendo, quia pro eo sufficiens forma præcessit. Licet enim vt vna tantùm proponatur pro vtroque, virtute tamen est duplex, & re ipsa diuisibilis. Pro quibus hæc satis.

CAPVT XIII.

De Priuilegiis Indorum circa Sacramentum Ordinis.

NVllum equidem pro illis extat, ne [Indis nullum circa Ordines priuilegium, & quare.]que necessarium fuit: quia cùm illorum capacitas pro ministerio tanto hucusque sufficiens visa non fuerit, & ipsum ministerium in Hispanorum oculis tali promotione vilesceret, nullo opus priuilegio fuit, neque vt credo, erit, si de maioribus loquamur Ordinibus: pro Minoribus autem faciliùs poterit indulgeri: licèt in Concilium Limensi secundo Parte 2. Cap. 74. caueatur ne aliquis Ecclesiasticus Ordo eisdem conferatur. Sed cùm communis Docto [Tonsuram posse illis aliquando conferri.]rum sententia sit Tonsuram non esse Ordinem, existimare quispiam poterit non esse Canone dicto comprehensam, & posse ijs conferri, qui Ecclesiæ seruitio se dedicant, vt nouæ istæ Ecclesiæ plantæ ab Ecclesiasticis gradibus non penitus arceantur. Quod quidem Prælatorum est prudentiæ relinquendum, qui circumstantijs inspectis poterunt quod sibi benè visum fuerit agere, cùm nulla aliàs prohibitio extet, vt videri potest apud Dom. Solorzanum Tomo 2. Lib. 3. Cap. 20. num. 1. & seqq. & in Politicâ Lib. 4. Cap. 20. de quo & Lib. 2. pag. 242.

Prout verò Indi ad generalem conces [Priuilegium Nicolai III. ad conserendum Tonsuram & Minores Ordines.]sionem spectant, iuxta quam nouiter conuersis gratiis aliquibus frui licet, Regularibus attributis, extat pro illis priuilegium Nicolai III. de quo Emmanuel Rodericus in Bullario Bullâ 2. eiusdem Patribus Dominicanis concessum vt nouiter conuersos possint Clericali charactere insignire, & ad Acolychatus Ordinem promouere. Ex eo autem quòd gradus iste inter quatuor Minores supremus, concedatur, manifestum est tres priores concedi, vt obseruat P. Pellizarius Tract. [An sit per Tridentinum reuocatum circa quod diuersæ sententiæ.] 8. Cap. 2. numer. 180. Sed est circa hoc non leuis dubitatio, an scilicet priuilegium hoc à Concilio Tridentino fuerit reuocatum Seßione 23. Cap. 10. de Reformat. Vbi priuilegia omnia reuocat ad conferendum Tonsuram, & Minores Ordines iis, qui Regulares subditi non sint, si intra fines alicuius diœcesis consistunt. Et reuocari generaliter omnia, etiam in Iure contenta, affirmat P. Suarez Tomo 4. de Religione, Tract. 8. Cap. 29. num. 19. qui pro eo Congregationis Cardinalium Declarationem allegat. Alij autem etsi de priuilegiis in Iure contentis aliter sentiant, & quando illa ab aliquo sunt Generali Concilio concessa, circa alia conueniunt: & ita tenet P. Thomas Sancius Tomo 2. Consiliorum, Lib. 7. Cap. 1. Dub. 19. num. 22. & P. Quintanad. Tomo 1. Tractat. 2. singulari 5. num. 6. & 7. cum aliis, qui de priuilegiis Indorum loquitur, & celebre illud Adriani VI. [Priuilegia alia pro eodem.] adducit, cuius & tenorem num. 1. proponit, quod dicitur Omnimoda: licèt enim in illo Ordinum mentio non extet, in generali illa & omnimoda facultate contentum arbitratur: & ex eo quòd ibidem sic dicatur: & quòd præfata auctoritas extendatur etiam quoad omnes actus Episcopales exercendos, qui non requirunt Ordinem Episcopalem. Innititur prætereà priuilegio Leonis X. in Bullâ, quæ incipit. Aliàs felicis, die 25. Aprilis, Anni 1521. in quâ sic habetur: Nec non aggregatos eosdem, vbi Episcopi non habentur, Clericali insignire charactere, & ipsos ad Minores Ordines promouere licere. Sic ille.

Verùm quod ad Omnimodam attinet, [Priuilegium Adriani VI. parum prodesse.] licèt videatur probabile, incertum tamen, quia tantùm conceditur illa quatenus necessaria est pro Indorum conuersione vel opportuna aut expediens ad promouendam fidem: ad quem effectum minimè necessaria est facultas conferendi Ordines sic conuersis, ac aliis in eo opere laborantibus. Quòd secus accidit in facultate ad ornamentorum benedictionem, & aliorum pro vsu Altaris seruientium, & etiam, vt hoc etiam [Et minùs Leonis X.] demus, ad Confirmationis Sacramentum. Priuilegium autem Leonis X. temporale & valde limitatum fuit, vt non semel admonui. Vide tamen num. 385. Priuilegij autem Nicolai III. nullus ex citatis meminit, cùm tamen amplius & expressius sit: sicut neque priuilegij Innocentij [Aliud Innocent. IV.] IV. pro eodem concessi Patribus etiam Prædicatoribus, de quo & nos suprà, & habetur apud Emmanuelem Rodericum in Bullario, Bulla 19. citati Pontificis, vbi & de Indis mentio fit, sicut & in aliâ citatâ, licèt Indiæ tunc temporis non essent detectæ, quia de antiquiore India erat sermo, cuius frequens apud Auctores mentio, sicut & Indi fluminis, à quo sic dicitur compellata. Et [Post Concilium vim habere, nec reuocationem Greg. XIII. obstare pro Indijs.] ex doctrinâ Auctoris eiusdem colligi potest priuilegia dicta non fuisse per Concilium reuocata iuxta ea, quæ habet Tomo 1. qq. regul. q. 35. art. 1. eò quòd Pius V. concesserit Mendicantibus vsum priuilegiorum, etiam eorum, quibus per Concilij reuocationem vti non licebat. Licèt autem Gregorius XIII. concessionem istam reuocauerit, non videtur de iis locutus priuilegiis, quibus Indici Ministri fruebantur. Cùm enim de infidelium conuersione, & conuersorum manutentione tractetur, pro quo quotidiè varia priuilegia contra Tridentini Decreta conceduntur, non est credibile Gregorium zelo propagandæ fidei præstantissimum, adimere voluisse illa, quæ pro effectu dicto fuerant à diuersis Pontificibus attributa. Circa quod & nos suprà philosophati sumus num. 344. & hinc est P. Pellizarium suprà de priuilegio isto vti de valido loqui, & minimè reuocato: vnde negari nequit quin sit probabile talem esse in Prælatis Regularibus potestatem: vbi scilicet Episcopi non sunt, neque citò sperantur adfuturi. Quamquàm in illius vsu nescio [Quid circa vsum.] an sit conuenientia alicuius momenti futura, cùm tamen rebus vt nunc stantibus, inconuenientia potiùs non leuia possint pertinere.

An verò stante prædictâ facultate con [Recenter conuersis conferre, an possint & Regularibus sibi subiectis. Circa quod sententia negans.]ferendi Minores Ordines conuersis, ea possit ad subditos Regulares extendi, inquirit P. Pellizarius, & respondet num. 181. videri non posse, nisi fortè & ipsi ex conuersis essent; quia priuilegia non debent extendi vltra intentionem concedentis sufficientibus verbis expressam; quod in præsenti accidit; immò oppositum videtur deduci ex fine concessionis, videlicet ob promouendam conuersionem. Sed contrarium satis verosimile apparet, quia cùm sic conuersi, si in Re [Affirmatiua præfertur, & probatur.]ligionem admittantur, eo frui beneficio possint: maxima esset dissonantia in eo quòd alij, in quibus maior est sufficientia, illo gaudere non possent. Sunt quidem priuilegia aliqua nouiter conuersis concessa, quibus frui antiqui Christiani nequeunt: illa tamen differentia ex eo accidit quòd antiqui Christiani robustiores sunt ad onera Ecclesiastica præceptorum portanda, ad quæ nouiores esse imbecilles solent, vt in ieiunijs, obseruatione festorum, matrimonijs, & alijs est videre. Priuilegium autem, de quo agimus, alterius generis est, in quo præcipuè dignitas personæ spectatur, quæ pro ordinatione à sacris est Canonibus constituta. Cùm ergo Religiosi ex antiquâ Christianorum progeniè digniores sint nouiter conuersis; dissonantia magna esset, vt dixi, si his beneficio dicto gaudentibus, illo in Ordine ad ipsum repulsum paterentur. Præterquàm quòd Religiosi tales in partibus illis, vbi de conuersione agitur, consistentes, ad eam cooperaturi censentur, & ita conuersis beneficium ex ordinatione, quatenus ad illud disponunt, sunt aliquo modo collaturi. Et indignum videtur, vt Minister Euangelicus eo priuetur Apostolicæ Sedis beneficio, cuius est in aliis instrumentum: cùm aliàs sic Ordinatus possit meliùs & digniùs Euangelicæ prædicationis munus exercere. Hoc ergo non videtur improbandum.

Quia etiam Vrbanus VIII. Euangelicis [Priuilegium Vrbani 8. pro Iaponiâ quomodo suffragetur.] ministris in Iaponiâ durante præsenti persecutionis statu concessit Sacramenta (Ordinem tamen Episcopalem non requirentia) etiam Parochialia ministrare, vt vidimus suprà. Dubitari item potest an sub concessione huiusmodi Tonsura, & Ordines minores veniant. Circa quod ita scribit P. Quintanad. Tomo 2. Tract. 6. Singulari 4. num. [P. Quintanad.] 8. Ordinum minorum collationem, cùm adeò necessarij non sint ad hunc finem, & pro persecutionis tempore, nec (iuxta veriorem sententiam) Sacramenta hîc non committi probabilius existimo. Sic ille, probabile quidem contrarium censens, dum suum placitum probabilius reputat. Fundamentum autem quatenus ex eo desumitur, quòd Ordines dicti Sacramenta non sint, minùs est firmum: Sacramenta enim esse probabilissimum est, vt ostendi Tomo 2. Theologicorum Problematum, circa Sacramentum Ordinis. Quod autem de non necessariâ ad effectum, pro quo est facta concessio, huiusmodi facultate asserit, ijs est conforme, quæ à nobis dicta sunt num. 370. circa Adriani concessionem. Sed certè sicut de præsenti priuilegio dictus Pater censet, de Adriani, in quo concessio & exceptio similis, censere pariter debuisset. Vtrumque ergo æquè videtur esse probabile, attentâ tantùm concessione Adriani. Cùm autem illa, & aliæ, quas adduximus, sustineri adeò verosimiliter queant, pro Iaponiensibus Missionibus maximè suffragantur: vnde quod minoris probabilitatis ex concessione Vrbani videtur habere, ex alijs potest abundè suppleri, si attento rerum statu vsus expediens videatur.

Est insuper priuilegium aliud pro Indijs [Aliud Innocentij X. pro Ordine ante cortam ætatem, concessum Societati.] circa Ordinem concessum, de quo num. 152. & licèt Indorum directè non sit, de illo hic aliquid adnotandum. Concesserunt illud Pontifices aliqui, sed temporale, sicut & temporale est, quo fruimur modò, & in Bullâ extat Innocentij X. his verbis: Ac cum suis Regularibus (Societatis scilicet) vt ad sacros etiam Presbyteratus Ordines per annum ante legitimam ætatem promoueri poßint, dispensare valeant, similiter concedimus. Sic Pontifex. Cuius concessionis planus videtur esse sensus, vt [Ad omnes sacros Ordines extendi.] scilicet quilibet Ordo sacer ex dispensatione Superiorum per annum ante legitimam ætatem suscipi possit. Particula enim Etiam in concessione appositâ, casum magis dubitabilem exprimit, vt per varios Textus & Doctores ostendit P. Quintanad. Tomo 1. Tractat. 3. singulari 25. numer. 4. & vt deesset illa, tenor ipse concessionis idem ostendit: cùm enim Pontifex de omnibus sacris loquatur Ordinibus, ad omnes est extendenda concessio, in quibus eadem ratio est; immò & in prioribus maior, quàm in Presbyteratu, qui, vt nomen ipsum indicat, ætatem exigit maturiorem.

Propter quam rationem Religiosi ali [Religiosis alijs vt frui eo liceat.]qui priuilegio isto frui tentarunt, communicationem generalem allegantes, quod tamen à Prælatis obtinere minimè valuerunt. Volebant illi expleto anno vigesimo, & vigesimo-primo inchoato, Subdiaconatum recipere, & vno plus anno Diaconatum. Sed Episcopi communicationi huiusmodi nihil deferentes, quod in Bullâ non videbant expressum, neque concessum agnoscebant. Præterquàm quòd modus ille anticipationis in omnibus sacris Ordinibus dissonus videbatur, & extra receptum stylum. Quæ quidem absolutè loquendo tolerabilia non sunt; sic enim Summi Pontificis priuilegia concedentis non parùm videtur auctoritati derogari. In casus tamen contingentia occurrere rationes potuerunt, ad similem negationem: præsertim quia videri eis potuit in Societate specialem aliquam rationem extare, ob quam priuilegium dictum fuerit ipsi concessum; quâ non extante in alijs, non debet communicatio eiusdem admitti. Pro [Non extare eandem rationem in illis, quæ in Societate, vnde videtur communicatio locum non habere.] quo & Ioannes de la Cruz in Epitome status Religiosi in Indice verb. Priuilegium, vbi ait quòd gratiæ Monasterio concessæ vnius Ordinis extenduntur ad alia eiusdem Ordinis, & sic ad omnes Ordines. Sed intelligitur existente eadem caussâ: nam priuilegia concessa Religiosis Indiarum non extenduntur ad Religiosos totius Ordinis, quia specialem attendunt rationem in illis partibus. Ita Clemens VII. in Compendio Minorum Conceßione 19. Quæ est etiam aliorum doctrina, vt superiùs vidimus. His accedit priuilegium dictum à Societate impetratum vt ipsi iuxta propriam agendi rationem deseruiret. In illâ autem numquam accidit vt quispiam anticipatione illâ annorum pro omnibus Ordinibus, initietur, sed finitis studijs, vnde & pro non seruandis interstitiis priuilegia etiam specialia sunt eidem impartita. Cùm ergo communicatio non plus conferat quàm priuilegiario directo conueniat, quia est adinstar, vt aliàs dictum; non debet esse mirum si Prælati hoc modo concessionem dictam intellexerint, & ita iuxta Religiosorum operati non fuerint voluntatem. Iam ad alia.

CAPVT XIV.

De Priuilegijs Indorum circa Sacramentum Matrimonij.

SVnt illa nec pauca, nec leuia, vt ex Compendio, & Bullis constat, & ita pro illis

Dico primò. Indi vt matrimonium [Assertio 1. Indos non egere dispensatione vltra secundum gradum.] contrahant, non obstante cognatione vltra secundum gradum transuersalem, aut affinitate, nullâ indigent dispensatione, iam enim illâ generaliter potiuntur. Sic Mag. Alfonsus à Veracruce, quem adducit Fr. Ioannes Baptista in Animaduersionibus pro Confessarijs Indorum Parte 1. Fol. 88. Pag. 1. in hunc modum loquentem: A la primera duda digo, que sin tomar la Bulla los Indios se pueden casar en el tercero y quarto grado, como antes. La razon de esto es porque esto ya entre los Indios es co [Mag. à Veracruce.]mun derecho, y la tal Bulla, que dispensa en el contraer matrimonio en tercero y quarto grado, no es priuilegio, si no Extrauagante, y de derecho. Y asi como lo fue quando estaban los grados del matrimonio estendidos à siete grados, los quales se reduxeron à quatro por Innocencio Tercero; lo mismo hizo Paulo Tercero en estos Indios, que los reduxo al primero y segundo. Y esto que aqui digo no es solo opinion mia, sino tambiem aueriguada con otros muy doctos aqui, y en España, y consultada, y admitida por el Señor Arzobispo Don Pedro Moya de Contreras. Sic ille. Circa quod aliqui ob concessionis ignorationem Indos solent ad onerosas diligentias compellere, quod & in Parochis ac Prælatis ipsis non semel deprehensum. Pro concessione alia Gregor. XIV. vide Cardinal. Lugo in Responsis Moral. Lib. 6. Dub. 5. qui alios adducit.

Dico secundò. In gradibus lineæ directæ [Assertio 2. intelligi tantum in lineâ transuersali.] ascendentium scilicet, & descendentium, non videtur admittendum, quod præcedenti est Assertione probatum. Id probo; quia licet Pontifex circa hoc, discrimen non videatur statuere, ita tamen est recepta concessio, neque oppositum vnquam practicatum; immo neque de praxi aliquando cogitatum. Et quidem vix ratio occurrere potest, quæ conuenientiam aliquam in huiusmodi matrimoniis ostendat, vt facultas generaliter debeat censeri concessa, vbi plurimi Doctores sunt affirmantes talia matrimonia esse iure naturæ illicita & inualida, vt videri potest apud P. Thom. Sancium, qui eorum agmen valde numerosum congerit Lib. 7. de Matrim. Disp. 51. n. 12. Sed de eo statim Assert. 4.

Dico tertiò. Resolutio Assertionis pri [Assertio 3. extendunt ad directos in affinitate.]mæ ad gradus affinitatis in lineâ rectâ extendi potest. Itaq́ue Indus coniungi potest nepotis vxori eo mortuo, & Inda neptis suæ marito, aut è contrà; si aliunde impedimentum non sit, & ita in similibus. Ratio est; quia concessio generaliter procedit & in hoc ea non apparet indecentia, quæ in consanguineis lineæ rectæ ob sanguinis eiusdem participationem. Itaque si Indi, & alij simili prærogatiuâ gaudentes, eâ vti velint, prohibendi non sunt, nisi ratio aliqua specialis occurrat, de quâ iuxta casus contingentiam iudicandum.

Dico quartò. Si Indi ante Baptismum, [Assertio 4. non separandos conuersos in gradibus iure naturæ non prohibitis coniugatos.] coniugium inierint in gradibus iure naturæ non prohibitis, neque per eorum leges, ita vt apud eosdem, licèt illicita, non tamen inualida censeantur, non debent post Baptismum separari. Sic communiter Doctores, & ratio est clara; quia coniugium tale validum fuit iure naturæ & ciuili apud Gentes illas: coniugium autem legitimum indissolubile est, & ita Ecclesia nequit illud, stante voluntate coniugum permanendi in illo, vllatenus irritare. Leges enim illius non ligant ipsos, quia extra eamdem sunt, neque intra eamdem iam per Baptismum receptis, retrotrahi ad tempus inhabile possunt.

Quia verò circa gradus iure naturæ prohibitos [Iuxta probabiles opiniones in eo fauorabiliter procedendum.] valde diuersæ Doctorum sententiæ sunt iuxta earum probabilitatem, ita est in hac caussâ procedendum, vt voluntati Neophytorum quantùm potuerit deferatur. Hoc enim vnum fidei impedimentum maximum esse solet, quod ex monogamiâ oritur, vnde vt illa statui suauiter possit, conniuendum est paruulorum istorum desiderio, quatenus illud per probabiles potuerit sententias regulari. Est ergo satis probabilis illa, immò [Inter solos parentes & filios esse irritum matrimonium iure naturæ.] & probabilior, vt existimat P. Thomas Sancius suprà, numer. 19. quæ asserit in solo primo gradu ascendenrium & descendentium esse ita interdictum coniugium iure naturæ, vt irritum sit eo attento inter solos parentes & filios. Quod quidem magnum habet fundamentum in D. Thomæ doctrinâ 2. 2. q. 159. art. 9. ad 3. vbi quidquid indecentiæ circa hoc haberi potest, ad consuetudinem, & legem humanam reducit, & tenent multi & grauissimi Doctores apud P. Sancium citatum: quibus addendi Bonacina Tomo 1. Quæst. 3. de Matrimonio, Puncto 5. §. 1. num. 8. Diana Parte 8. Tractat. 1. Resolut. 69. Caramuel in Theologiâ morali, num. 543. Basilius Legionensis Lib. 7. de impedimentis Matrimonij, Cap. 81. num. 6. Bassæus verb. Matrimonium 7. numer. 23. P. Filliucius Tomo 1. Tractat. 10. Parte 2. Cap. 1. numer. 180. P. Palaus Tomo 5. Disputat. 4. Puncto 7. num. 7. licèt non penitus secundum excludat. P. Bauny Tomo 1. Tractat. 12. Quæst. 1. de impedimento cognationis. P. Reginaldum negantem illicitum esse adducit Bonacina suprà, ex Lib. 31. num. 140. §. Aduerte tertiò. Sed circa secundum gradum aliter videtur sentire num. 119. vt omittam alios, quos citati adducunt; addentes infideles sic coniunctos, cùm ad fidem veniunt, non esse separandos; si id ægrè ferant, & futurum sit illud recipiendæ fidei obstaculum, aut minùs in eâ proficiendi. Ad hoc ergo non habent illi opus priuilegio.

Prætereà, valde probabilis sententia est [In lineâ transuersali nullum tale impedimentum.] in lineâ transuersali nullum esse impedimentum iure naturæ aut diuino, quod diuersum esse à jure naturæ nequit; quia quod in lege veteri, iam cessauit; in noua autem aliud non est, nisi quod pro Baptizatis Ecclesiâ statuit, & infideles non tangit, vt benè obseruat cum alijs P. Thomas Sancius suprà, Disput. 52. num. 2. Itaque coniugia fratrum cum sororibus iure naturæ licent, & apud Peruuianos in vsu fuerant, præsertim apud Reges, vt Regium genus hoc pacto illustrius haberetur, sicut & apud Reges Mexicanos, & incolas prouinciæ de Vera-pace: pro quo videri potest Fr. Ioannes de Torquemada Parte 2. Monarchiæ Indicæ, Lib. 13. Cap. 11. vbi de Peruuianis negat; sed apud Reges in more fuisse certis fundamentis compertum habetur: immò & apud alios, vt ex Concilio Limensi colligitur, de quo statim. Sententiam dictam tenent plures, quos adducunt & sequuntur Basilius Legionensis suprà, Cap. 32. num. 3. & seqq. Diana Parte 4. Tract. 4. Resolut. 93. & suprà, Resolut. 70. Quidquid habeat Parte 11. Tractatu 8. Resol. 63. ex Cardinali Lugo Disput. 16. de Pœnitentiâ, num. 145. Franciscus Ramus in Allegatione speciali de hac quæstione. Caramuel suprà, numer. 544. P. Bauny Quæst. 2. P. Gaspar Hurtadus Disput. 17. de Matrimonio, Difficult. 5. P. Ægidius Disput. 32. num. 19. P. Tannerus Tomo 4. Disputat. 8. de Matrimonio, Quæst. 4. Dub. 4. num. 59. & 60. Adducit etiam complures P. Thomas Sancius Disputat. 52. citatâ, num. 10. Quidquid dixerit Sotus, cuius assertio non videtur P. Amico displicere Tomo 9. Disput. 16. n. 33. Vbi ait hanc sententiam esse valde probabilem, sicut & P. Fragosus Tomo 3. Lib. 10. Disput. 22. §. 3. num. 36. addens cum eodem sic conuersos non esse separandos, si id ægrè ferant, quod & Veracruz & Vega apud eumdem affirmant. Tenent etiam P. Palaus suprà num. 11. P. Martinus Perez Disput. 28. de Matrimonio Sect. 5. & deberent certè tenere quotquot de secundo consan [In consequentia affirmantium in secundo gradu ascendentium.]guinitatis gradu dudum in ascendentibus vidimus tenuisse. Maior enim reuerentia auis debetur quàm fratribus, & ita videmus fratrum conuictum esse familiarissimum, vt minùs videatur dedecere sororem supra corpus fratris potestatem habere, quàm neptem supra corpus aui. Quæ enim neptis ab auo non verecundetur petere debitum; quod tamen in sorore non ita accideret, consuetâ fratrem familiùs contrectare? Si ergo, non obstante reuerentiâ illâ, validum est coniugium, multò id videtur certius in coniugio transuersaliter coniunctorum, quicumque illi fuerint. Quod ergo in Concilio Limensi Tertio dicitur, vt coniugia inter fratres, cùm ad Baptismi gratiam peruenerint, rata non habeantur, sed quicumque ita coniuncti fuerint, reperti separentur. De quo & Concilium secundum Cap. 38. iuxta probabilem sententiam procedit, & ita non videtur generaliter, neque pro foro conscientiæ, obligare.

Est insuper satis communis, & valde [Nullum affinitatis gradum esse iure naturæ prohibitum, vt irritans matrimonium probabilis sententia multorum.] probabilis sententia, quæ affirmat ex affinitate in quocumque gradu siue transuersæ lineæ sit, siue etiam rectæ, non oriri impedimentum, ex quo irritum matrimonium naturæ iure reddatur, quidquid de indecentia aliquali sit. Sic tenent quamplures, quos adducit P. Thomas Sancius suprà Disputat. 66. numer. 7. Bonacina Quæst. 3. citata Puncto 12. n. 7. & seqq. Bassæus verb. Matrimonium 7. numer. 72. Caramuel num. 591. Basilius Legionensis Libr. 7. Cap. 34. P. Gaspar Hurtadus Disput. 20. Difficult. 3. & 4. P. Bauny. §. de impedimento affinitatis. vers. Opposita tamen. Cardin. Lugo in Responsis moral. Libr. 1. Dub. 4. numer. 1. P. Amicus suprà Sect. 2. P. Mæratius Tractatu de Matrimonio Disput. 9. Sect. 13. P. Escobar de Mendoza in Theologia morali. Tract. 7. n. 94. vbi tantùm ait esse probabile dirimere matrimonium iure naturæ in primo gradu, quasi de probabilitate alterius nequeat dubitari. P. Martinus Perez Disput. 31. Sect. 3. num. 6. Diana Parte 4. Resolut. 93. citata & Parte 8. Tract. 1. Resolut. 67. & 68. & alij. Sic ergo coniuncti, cùm conuertuntur, in suo sunt relinquendi coniugio, si nequeunt ad separationem in primo gradu rectæ lineæ conuenienter induci. Circa quos quidem casus admonet Pater Laymam Libr. 5. Tract. 10. Cap. 5. numer. 3. consultiùs esse adire Pontificem: vbi quidem specialiter loquitur de coniugio inter fratres & sorores. Vbi cùm consultius dicat, conuenientiam talis aditionis ostendit, sed non obligationem. Et quidem admonitio talis pro Indiis videtur inutilis, in quarum remotissimis regionibus qui conuertuntur, nequeunt responsum per tot temporum spatia venturum expectare. Pro re ergo nata iuxta probabiles sententias agendum: licet de conuenientia consultationis dictæ pro casibus eius generis, quatenus occurrere possunt, inposterùm, nequeat dubitari, & ad hoc, vt dixi, non est opus priuilegio. Potest quidem inter fideles matrimonium fratris & sororis tolerari, qui ignorent se esse tales, eo quòd nequeat eius dissolutio sine graui inconuenienti tentari: pro quo singularem casum adducit P. Comitolus Lib. 1. Responsorum moralium. Quæst. 112. Ex quo fit inter infideles, vbi pro eius valore, & rationum pondus & scriptorum militat auctoritas, magis esse tolerabile, vt cùm ad fidem veniunt, non debeat illud penitus improbari. Neque vrgent, quæ Cardin. Lugo adducit suprà num. 4. & seqq. quia hic de dispensatione non agimus, sed de tolerandis coniugiis contractis ab infidelibus. Concilium autem Limense, ex quo ille arguit, probabilitatem sententiæ non tollit, sicut neque declaratio Pauli Quarti, quorum decisio generalis est & non tollit quin in casu particulari id possit fieri, quod est à nobis comprobatum.

Iuxta hæc ergo priuilegium Pauli Ter [Priuilegium Pauli III. non esse absolutè necessarium.]tij, quod habetur in Compendio Indico verb. Dispensatio §. 5. absolutè necessarium non est, sed ad tollendam dubitationem omnem impetratum. Habetur in Bulla eiusdem, quæ incipit. Licet debitum, cuius verba sunt: & cum iis, qui ab infidelitate conuertuntur, & in locis remotißimis, in gradibus non licitis, tamen lege diuina non prohibitis, ma [Illius tenor.]trimonia contraxerunt, vt in eisdem manere poßint dispensare. Sic Pontifex. Cùm enim matrimonia dicta non sint contracta in gradibus diuinâ lege prohibitis, iuxta probabiles valde sententias, non videtur esse opus dispensatione, quia in illis nihil contrarium est dogmatibus Catholicis. Nisi [Quomodo habere rationem dispensationis videtur: vbi ex polygamia arguitur iure naturæ non permissa, & tamen non tolerata ab Ecclesia.] dicamus Ecclesiam posse sic coniugatos ad Baptismum non admittere, nisi se illius legibus hac in parte velint conformare: quod dum non facit, sed benignè suscipit, videri dispensare. Sicut enim illi probabiliter in coniugio permanere possunt, ita & Ecclesia probabiliter de inualiditate eorum iudicare, & sic separationem renuentibus ingressum prohibere. Sicut prohibet polygamis in polygamia perseuerare volentibus; cùm tamen polygamiam non esse contra legem naturalem, graues scriptores teneant, vt videri potest apud P. Thomam Sancium Lib. 7. Disputat. 80. num. 5. & licet ad hoc vt Ecclesia polygamiam non admittat in iis, qui conuertuntur, afferri pro ratione adæquatâ possit præceptum positiuum Christi, qui Matthæi 19. matrimonium ad primæuum statum reduxit, in quo vnica tantùm licebat vxor, id quidem non est certum ad infideles extendi: & ita apud illos polygamiam esse licitam tenent Abulensis in citatum Caput Matthæi. [Lex monogamiæ infideles non obligare qui censeant, & de probabilitate sententiæ.] Quæst. 35. paulò post principium, Veracruz Secunda Parte speciali Artic. 17. Conclus. 5. tamquàm valde probabile. Et quamuis P. Sancius suprà numer. 14. sententiam dictam tolerabilem, non esse affirmet, alij tantùm dicunt oppositam esse communem, vt videri potest apud Bonacinam Quæst. 3. Puncto 10. P. Palaum Disput. 3. Puncto 1. P. Martinon Disput. 72. numer. 27. & alios. Et Victorellus in Additionibus ad Cardinalem Toletum Lib. 7. Cap. 7. sic ait: Problema est an infideles nunc plures vxores habentes peccent. Qui dicendi modus licet sustineri aliquo modo possit, contrarium tamen magis est Ecclesiæ menti conforme in Cap. Gaudemus, de diuortiis, vbi permit [Cap. Gaudemus.]titur fideli conuerso habitare cum infideli, sic reddita ratione: Cùm per Sacramentum Baptismi non soluantur matrimonia, sed crimina dimittantur. Cùm ergo matrimonia non soluuntur per Baptismum; ea quæ probabiliter talia sunt, ab Ecclesia debent probabiliter sustineri: & ita pro illo dispensatio necessaria non est, quæ propriè talis sit; vnde si detur, ad maiorem debet securitatem aduocari.

Assertiones aliæ pro eodem.

DIco quintò. Religiosi Societatis pos [Assertio 5. Religiosos Societatis posse in omnibus gradibus iure diuino non prohibitis dispensare.]sunt cum Neophytis dispensare in quibuscumque gradibus consanguinitatis & affinitatis iure diuino non prohibitis, iuxta formam concessionis, quæ habetur in Compendio Indico per Gregorium XIII. Pium IV. & Pium V. & sic habet: Possunt Presbyteri Societatis à Præposito Generali per se vel alios ad id electi Auctoritate Apostolica (gratis tamen, dispensare cum Neophytis in quibusuis Orientis, Brasiliæ, Peru, Nouæ-Hispaniæ, & aliis vltramarinis regionibus, insulisque Oceani maris, ac [Priuilegij tenor.] Occidentalibus partibus degentibus, in quibuscumque iure diuino non prohibitis consanguinitatis vel affinitatis gradibus, vel aliàs coniunctis, aut se attinentibus, vt impedimentis huiusmodi non obstantibus, matrimonium inter se contrahere, & solemnizare, seu, si iam scienter contraxerint, denuò contrahere valeant. In partibus quidem vbi locorum Ordinarij de facili adiri possunt, in foro conscientiæ tantùm, sed perpetuo. Sic ibi. Pro quo & adduci potuit concessio Pauli V. in BulIa, quæ incipit: Cùm sicut accepimus Ann. 1614. Vbi quidem aliqua continentur satis eximia. Primum, nullum gradum excipi, nisi qui [Eximia illius concessio.] jure diuino sunt prohibiti, de quibus iam dictum. Secundum, non solos gradus consanguinitatis & affinitatis, sed quamcumque aliam conjunctionem dispensationi non obstare, quæ quidem non alia esse videtur, nisi cognationis spiritualis, legalis, & publicæ honestatis. Tertium, ad Ordinarios necessarium non esse recursum, vbi de facili adiri nequeunt. Quartum, concessionem in foro conscientiæ esse perpetuam. Circa quæ aliquid adiiciendum.

Circa primum, cùm solùm in primo [Dispensationem, circa omnes dictos gradus stare posse, si probabiles sententiæ circa eosdem sint.] gradu ascendentium sit prohibitio indicta lege naturæ, & sic diuina, circa alios concessio locum habere potest, si id forum conscientiæ patiatur. Nam cùm cognationes soleant esse notissimæ, sicut & affinitates, quæ ex copulâ illicitâ non proueniunt, non videtur frequenter posse occasionem occurrere, in qua forum illud secretum possit obseruari. Sed quia reuera esse potest, licet non frequens, tunc dictâ vtendum facultate; vt si ignoretur feminam aliquam esse neptem cuiusquam, quia ex fornicaria copulâ genita, quod tamen auus sciat, & sic in aliis. Vt inter ignotos fratres & sorores, pro quo duos casus notabiles refert P. Comitolus Lib. 1. Quæst. 112. Tales enim circa hoc occurrere congruentiæ possunt, vt priuilegium applicandum sit iuxta probabiles de graduum prohibitione sententias: illæ enim non ad meram speculationem inuentæ, sed vt per easdem possit animarum saluti, & conscientiarum tranquillitati succurri. Quomodo autem stare huiusmodi ampla concessio possit cum limitatione circa primum gradum ab aliis Pontificibus adiecta, dicemus n. 387. & seqq.

Circa secundum, quod ad impedimen [Idem circa cognationem spiritualem, legalem, & publica honestatis.]ta dicta cognationis spiritualis, legalis, & publicæ honestatis verba illa referri debeant vel aliàs coniunctis, aut se attinentibus, ex eo constat, quia ratione illorum aliqua coniunctio seu attinentia est; & cùm nulla dicatur obstare, generali sunt clausulâ comprehensa. Et quod ad duo posteriora impedimenta pertinet, nulla videtur esse difficultas: quoad primum autem id forsan obstare quispiam arbitretur, quod habet P. Thomas Sancius [Difficultas circa cognationem spiritualem.] Lib. 8. de Matrimonio, Disp. 19. num. 7. ex diuersis Auctoribus, scilicet dispensationem in hoc impedimento esse difficiliorem, quia coniunctio est dignior, vtpotè à venerabiliori principio, & ita magis ab huiusmodi coniugiis abstinendum esse prætereà illud indecens, & Ecclesiam Romanam numquàm in eo dispensare. Quod quidem vt non debeat sic generaliter accipi; saltem habere verum in cognatione inter leuantem ac tenentem, & leuatum ac tentum, experientiâ est compertum. Et confirmari potest ex facultatibus concessis Episcopis Indiarum, de quibus aliàs: nona enim sic habet: Dispensandi in impedimento cognationis spiritualis, præter quam inter leuantem & leuatum. Sed hæc non videntur obstare: [Cui clarà occurritur.] nam in primis dispensatio talis concedi sæpè solet in secunda eius specie, in compaternitate inquam, quæ est inter leuantem & tenentem ac inter leuati ac tenti parentes: vnde ratio illa dignioris coniunctionis ob venerabilius principium non cogit, eo quòd totum illud iuris positiui Ecclesiastici sit, & in eo tantùm inueniatur quædam imitatio naturæ in ordine ad superiorem finem, vt exponit D. Thomas in 4. Dist. 42. q. 1. art. 1. in Corpore, & art. 2. ad 1.

Deinde. Quod Doctores de difficultate [Et quid ex difficili concessionis praxi sequatur.] illa dicunt, intelligendum venit de dispensatione pro foro externo; nec de Indiis locuti, in quibus ratione immensæ distantiæ aliter oportuit prouideri. Quòd si Pontifices in facultatibus Episcopis Indiarum concessis id cum limitatione dicta concesserunt, alij eam non apponentes, liberalitatem exhibuêre maiorem, & id erga Episcopos etiam, vt inferiùs exponemus. Vnde in rigore facultate dictâ non egent, durante Societatis priuilegio, de quo & statim. Et ita concessionem ad omnia impedimenta extendi, quæ iuris diui non sunt, tenent Fr. Ioannes Baptista in Animaduersionibus pro Confessariis Indorum sol. 143. pag. 1. P. Quintanad. Tomo 2. Tract. 6. Singulari 12. verb. Dispensatio n. 17. & alij; quamuis de aliis loquantur concessionibus, ex quibus quæ à nobis [Concessio alia Innocentij IV.] aliàs allata est, Innocentij Quarti sic habet: Vel in gradibus, & casibus, à diuina minimè lege prohibitis, matrimonia contraxerant &c. Vim etiam facit P. Quintana in concessione Alexandri Sexti omnimodam facultatem tribuentis: vbi per errorem pro Adriano positus Alexander, erroris repetitione, quales alij in eodem opere, quæ esse solet fortuna posthumorum. Adducitui etiam concessio Leonis X. die 25. Aprilis Ann. 1521. de quo diximus non semel temporalem fuisse & personalem, & ita non curandum. Nunc autem prædictâ Adriani Bullâ accuratiùs inspecta ad communem existimationem firmandam, iuxta quam vim retinere censetur, in eadem aliquale inuenio fundamentum: sic enim in illa Adrianus post Omnimodæ [Et Adriani Sexti altera.] concessionem: & quia vt accepimus, per præfatos Prædecessores nostros Romanos Pontifices aliqua indulta concessa fuerunt Fratribus existentibus, aut ire procurantibus in dictis, & ad dictas Indiarum partes; Nos omnia illa confirmando, ac (quatenus opus est) de nouo concedendo, volumus vt præfati Prælati Fratrum pro tempore existentes, & quibus ipsi de suis Fratribus duxerint concedendum, omnibus prædictis indultis in genere vel in specie hactenus conceßis, & in posterùm concedendis, vti, potiri & gaudere liberè & licitè poßint. Hæc Adrianus: quæ quidem ad ea præsertim referri possunt, quæ prædecessor eius Leo X. anno proximo concesserat; sed cum temporariâ limitatione. Cùm autem in confirmatione & innouatione prædictâ nulla limitatio sit, & ad futuros Prælatos ac Fratres, quibus illi concedendum duxerint, indultum præfatum extendat, verosimile apparet generale esse & perpetuum, ac per communicationem alijs eâ gaudentibus conuenire. Quibus quid opponi possit video; sed ea alijs discutienda relinquo.

Circa tertium. Quòd scilicet recursus [Recursum ad Ordinarios non esse necessarium. Et quando neque pro foro externo distantiæ spatio designato.] ad Ordinarios necessarius non sit, cùm de foro conscientiæ agitur, vbicumque illi sint, indicat pro foro externo etiam facultatem concedi, cùm de facili adiri nequeunt, vt exponit P. Quintanad. Singulari 12. citato, num. 10. sic censens vt Ordinarius debeat itinere decem diætarum distare, quarum quælibet viginti millia passuum contineat, & omnes ducenta millia passuum, sicut in eodem priuilegio extat, & in Bullâ Innocentij X. post alias Pauli V. & Vrbani VIII. Verosimilius tamen est quod ex concessione prædicta Adriani habetur, & ab eodem ipsius verbis proponitur numer. 12. dum sic loquitur: Tamen intra duarum diætarum spatium ipsi, vel Officiales eorum, inueniri minimè poßint. Sic ille. Pro quo etiam facit id, quod Pontifices alij circa facultatem absoluendi à casibus Bullæ Cœnæ decernunt, & post alios ab Innocentio X. cuius verba dedimus num. 302. & quæ ad institutum præsens faciunt, illa sunt: Neque Ordinarij saltem inter duas diætas existant. Distantia ergo duarum diætarum, quas communiter dicimus Iornadas, difficilem aditum reddit, vnde eâ stante, licebit vsus prædictæ facultatis virtute priorum concessionum, quamuis Innocentius X. priores illas decem diætas assignet: expediet autem ad offensiones, quæ oriri inde aliquando poterunt, submouendas, plus, quàm de iure necessarium sit, Ordinariis hac in parte, sicut & aliàs sæpè, deferre.

Circa quartum, vt prædicta gratia per [Quid perpetuitati priuilegij obstare videatur ex temporali aliorum Pontificum concessione.]petua non sit, videntur obstare temporales aliorum Pontificum concessiones, iuxta quas Innocentius X. verba illa. Sed perpetuo sustulit, & ad viginti tantùm annos suas voluit prorogari. Et concessionem quidem perpetuam extitisse ignorare non potuit, quia eius meminit, quæ in Bullâ habetur Pauli III. & videtur esse, quæ incipit Licet debitum, de quâ num. 381. & sine vlla temporis limitatione procedit. Aut ergo eam reuocare quoad hoc voluit, aut non esse perpetuam iudicauit. Cumque hoc vltimum dici nequeat, prius videtur asserendum. Et hoc quidem magis videtur vrgere in concessione prædictâ, quatenus eadem est cum concessione Pauli V. & Vrbani VIII. vt ex earumdem tenore constat. Paulus autem in concessione suâ, & similiter Vrbanus, in earum exordio protestantur, in huiusmodi gratiarum concessionibus, vestigiis multorum Prædecessorum suorum insistere. Vnde non videtur dubitari posse quominùs quidquid illi concesserant, habuerint satis superque perspectum. Hoc ergo scientes, & cum limitatione temporis concedentes, inutilem equidem concessionem suam non poterant ignorare: quandoquidem limitatione dictâ non obstante, id quod ipsi temporale volunt, perpetuum fore sciebant, & ita minimè à priuilegiatis de eorum limitatione curandum. Cùm ergo hoc dici nequeat, dicendum sanè actum vtilem facere voluisse, & ita priuilegiorum antecedentium amplitudinem limitasse.

Nihilominùs pro perpetuitate standum, [Eidem occurritur.] quæ cùm ita manifesta sit ex vi priorum priuilegiorum, neque à Pontificibus limitationem addentibus fuerit expressè, aut etiam tacitè, ita vt expressæ reuocationi æquiualeat, illius concessio reuocata; non est cur debeat sublata reputari. Regula Iuris in Sexto notissima est, oportere beneficium Principis esse mansurum: & ita cùm de illius permanentia dubitatio suboritur pro illa est ferenda sententia, & beneficium perpetuum iudicandum. Si ergo ita accidit quando perpetuitas in eodem priuilegio expressa non habetur, quantò id potiùs asserendum, vbi in priuilegio verbis expressis perpetuitas consignata reperitur. Neque adducta obstant, vt in casu vrgentiore diximus, num. 15. quando scilicet ab eodem beneficium cum limitatione conceditur, quod ab ipso fuerat sine limitatione concessum: dummodò voluntatem suam non amplius declararit, vt ibidem citati tenent. Pro quo discursus est satis vr [Pro quo & vrgens discursus.]gens in hunc modum efformatus. Nam concedentes cum limitatione, aut non meminerunt perpetuitatis aliàs concessæ, aut memoriam eiusdem habuerunt. Si primum: non est locus reuocationi, quia ignorantia, & idem de inconsiderantiâ est, facit inuoluntarium: neque est credibile id, quod tantâ est cum consideratione concessum, sine consideratione aliqua erga ipsum, siue in genere, siue in specie reuocatum. Et hinc est solemnis Iuris decisio in Cap. 1. de Constitut. in 6. pro ijs, quæ Pontifex in scrinio pectoris habere non debet, quia sunt res facti, & ita potest ignorantia aut obliuio in eodem reperiri. Si autem meminit, cùm reuocare expressè potuerit, nec tamen ita fecerit, contra illum est interpretatio facienda: sic enim & Pontifices ipsi statuunt, & habetur etiam in Regulis Iuris in 6. 57. dum ibi [Cap. Contra, de Regulis Iuris in 6.] dicitur quòd contra eum, qui legem dicere potuit apertiùs, est interpretatio facienda. Et in rigore contra eum non est, licèt species aliqua oppositionis esse videatur. Verè enim sibi non voluit esse contrarius, qui sic statuit, cùm expressionem suæ subtraxerit voluntatis.

Possunt autem concessiones dictæ, etsi [Omnes concessiones quomodo cohærere possint.] contrariæ appareant, inter se cohærere, & posterioris ratio aliqua specialis subesse: velle inquam Pontificem non ita independenter Euangelicos ministros se gerere, vt non debeant ad Sedem Apostolicam aliquem recursum habere, quod modus limitatæ indicat concessionis, licèt aliàs sciant concessionem esse perpetuam: vel moderationis in eius vsu admonere, cùm adeò facilis subtractio sit, sicut est facilis limitatio. Et generaliter loquendo, dum limitatio additur, id esse indicio potest, non sibi modò concessionem amplam ita placere, sicut aliis, aut etiam sibi anteà placuisset: & quòd fortè si concessa prius sinelimitatione non fuisset, modò non concederetur, eò quòd ratio aliqua posteà occurrerit, quæ pro voluntatis mutatione considerabile possit habere momentum; quâ tamen non obstante, prior concessio abroganda minimè videatur. Quando autem sic confirmari dispositiones possunt, fauorabiliter judicandum est, quia semper vitari debet contrarietas voluntatum. L. Repugnantia. D. de Regulis Iuris: pro quo & alia adducit Marius Antoninus Lib. 2. Variarum, Resol. 22. num. 7.

Iuxta quam doctrinam affirmandum [Limitationem circa gradus similiter non obstare.] etiam non obstare limitationem, quam Pontifices posteriores addunt circa gradus consanguinitatis & affinitatis: primum enim excipiunt, vt in eo non possit dispensari, vt videri potest in Bullis Pauli V. Vrbani VIII. & Innocentij X. Cùm enim Paulus III. & Greg. XIII. aliiq́ue eos tantùm excipiant, qui iure diuino sunt prohibiti, eorum est standum concessioni; quod viri docti in hac & aliis Prouincijs censuerunt, & quasi pro certo statuit P. Quintan. de similibus concessionibus loquens suprà, singul. 13. n. 7. Est autem pro eo specialiter ratio vltima, & quod de voluntate Pontificum dictum est: velle scilicet hoc pacto ostendere, quòd si ipsi primi huius priuilegij essent auctores, primum gradum minimè essent concessuri, quamuis ob reuerentiam concedentium, & tuendam Sedis Apostolicæ auctoritatem, quæ formitati & obseruantiæ suorum priuilegiorum aduigilat, illud noluerint penitus reuocare. Qui [Instantia vrgens pro asserto.]bus addo concessionem istam vt à præfatis Pontificibus profectam, meram gratiam continere, vt ex illius constat exordio: iuxta postulationem enim RR. Patrum Generalium procedit, qui augeri Societati gratias, non adimi cupiebant: & per eam regulanda concessio. Cap. Inter dilectum, §. Cæterùm, de fide instrumentorum, cùm Glossa ibi. Et Pontifices ipsi omnino beneplacentem circa hoc voluntatem præseferunt: ergo nihil tali concessioni ademptum, quòd aliàs liceret, quia circa hoc postulatio non est directa, & Pontifices meram gratiam conferre voluerunt.

Dico sextò. Secunda priuilegij pars, [Assertio 6. circa forum exterius quòd Ordinarij cum assidentibus sacerdotibus Societatis possint.] de quo num. 382. juxta illius tenorem decurrere potest, qui sic habet: Ordinarij verò ipsi ibidem in vtroque foro, sed tantùm ad viginti annos, à data præsentium computandos, de consilio tamen & assensu dictorum Societatis Presbyterorum, tamquam Adiutorum & Assessorum suorum, vbi eorum copia commodè haberi poßit. In reliquis autem Prouincijs Ordinariorum præsentia destitutio, vel ab eis non minùs ducentis millibus passuum remotis, ijdem Presbyteri per se in vtroque foro poßint in prædictis dispensare. Possunt etiam prædicti Sacerdotes in eisdem locis denuntiationes, & alias extrin [Priuilegij tenor.]secas solemnitates & cæremonias, cùm id expedire, aut necessum esse visum fuerit, omittere: prolemque susceptam aut suscipiendam, legitimam declarare. Sic ibi. Vbi quidem licet concessio temporalis sit, in ordine tamen ad eius effectum cum amplitudine dicta debet intelligi. Itaque possunt Ordinarij Assessorum prædictorum consilio & assensu in omnibus gradibus iure diuino non prohibitis dispensare, non obstante limitatione, de qua diximus; quia sicut illa pro Religiosis Societatis non obstat, ita [Ordinarios posse in ombus prædictis gradibus dispensare.] neque pro Ordinarijs, quia similis ratio militat. Vbi non iam in concessione Vrbani & Innocentij vis facienda est; quia cùm temporalis fuerit, & limitata, satis fundatum ex illa nequit desumi præsidium; quod tamen ex Bullâ Pauli V. valde robustum occurrit. Ille enim in Bullâ citatâ An. 1614. quæ incipit: Cùm sicut accipimus, priuilegium Societati in ordine ad dispensationem in quocumque gradu non prohibito iure diuino concedit, in foro conscientiæ perpetuum: & post huiusmodi concessionem pro foro externo idem, & eisdem propè verbis, quod ex Indico Compendio est positum. Illa ergo concessio ad omnia se extendit, ad quæ prior pro foro conscientiæ: quæ finita quidem est Anno 34. sed instaurata ab alijs Pontificibus iuxta eumdem sensum intelligenda est, licèt illi primum gradum exceperint. Cùm enim, vt probauimus, eorum mens non fuerit amplitudinem priuilegij demoliri: sicut in foro interno id dicendum est, ita & in externo, in quo id priori concessione licebat. Et quemadmodum circa amplitudinem numquàm in vtroque foro aliqua est decreta varietas, sed solùm circa durationem; ita in posterioribus est concessionibus asserendum, ad idem scilicet fori vtriusque concessionem extendi, quidquid sit de illorum duratione. Neque credibile est Pontifices velle Ordinariorum circa hoc facultatem eâ esse minorem, quæ Religiosis in foro conscientiæ competit; quandoquidem in omnibus præcedentibus indultis eos pariarunt. De duratione autem priuilegij modò vigentis, scilicet Innocentij X. iam dictum suprà, quoad hoc ab Anno 1654. decurrens Anno 1674. finiendum.

Sequitur iam illud: De consilio tamen & [Sacerdotes Societatis ita esse Assessores, vt juxta eorum assensum nequeant Episcopi ferre sententiam.] assensu dictorum Societatis Presbyterorum. Vbi manifestum est particulam, &, sensum copulatiuum reddere, & ita consilium petiisse non sufficere, nisi consensus seu assensus accedat. Ea enim est vis dictæ particulæ copulatiuæ, quæ requirit concursum copulatorum. Per Glossam & Doctores, in Cap. 2. de Rescriptis. Baldum Confilio 318. in fine, Volum. 4. Castrum Consilio 44. Col. 2. Volumine 1. & alios communiter. Neque obstat quod additur: Tamquam Adiutorum & Assessorum suorum. Assessorum enim non assensus, sed consilium requiri debet, vt diximus Titulo. 3. 92. Id namque communiter verum est, non tamen repugnat Assessorum aliquando Consilium à Pontifice requiri. Et ita videmus in his regionibus accidere in iudicibus delegatis circa ciuiles caussas Regularium, quando Iurisperiti non sunt: nequeunt enim contra Assensorum Consilium sententiam pronuntiare. Præterquàm quòd Religiosi Societatis non Assessores tantùm, sed etiam Adiutores compellantur; vnde in partem vocantur solicitudinis, vtpotè quibus est priuilegium directè concessum, & ministerium conuersionis, & fidei propagationis incumbit. Consilium ergo Assessoribus respondet, assensus Adiutoribus.

An autem aliunde possint Indiarum E [Sine illis ex concessione Adriani posse dispensare.]piscopi sine Assessoribus & Adiutoribus dispensare si quis quærat. Responderi potest affirmatiuè iuxta concessionem Adriani VI. de quâ num. 385. & 386. In eâ enim Religiosis dispensandi facultas committitur, si Episcopi, aut eorum Officiales, intra duarum diætarum spatium non existant. Vbi supponitur Episcopos ipsos, & eorum Officiales facultatem talem habere: aliàs non esset cur ea Religiosis deberet, vbi illi adstant, limitari. Adducit etiam P. Quintanad. Tractat. 6. citato, Singular. 12. numer. 19. priuilegium Pij V. concessum Episcopis Indiæ Orientalis: sic enim ille Archiepiscopo Goano rescribit: Quod Nos hortatus es ad concedendum ista [Aliud Pij V]rum partium Episcopis facultatem dispensandi cum his, qui matrimonium inter se in gradibus à iure prohibitis contraxerunt, vel in posterum contrahere contigerit. Nos saluti animarum consulere volentes, & considerantes quàm difficile sit ac longum ex tam remotis Orbis terrarum partibus ab Apostolica Sede huiusmodi absolutiones & dispensationes petere, facultatem eam duximus concedendam, sicut ex alijs nostris Litteris Intelliges. Sic ille. Quam concessionem etiam ad Indias Occidentales extendi constat ex dictis, numer. 114. Verùm quia ista non adeò certa sunt: non ex eo quòd priuilegia sint incerta, sed quia illatio irre [Quid pro praxi & de Episcoporum obligatione ad vsum priuilegij juxta formam in eo præscriptam.]fragabilis non est, licèt appareat probabilis, Ordinarij, dum concessio alia viget, iuxta illam debent in dispensatione procedere; quia aliàs inutile reddent priuilegium Societatis quoad forum exterius, juxta id speciale, quod ipsis in Ordinariorum ipsorum præsentiâ conceditur, contra Pontificis mentem, & securâ relictâ viâ dubiam amplectentur sine congruenti ratione: ex affectatâ inquam independentiâ à Religiosis, in quâ deberent Pontificiæ Sedi obsequium præstare fidele, cuius beneficio sunt id, quod sunt, post Dei gratiam. Et hac ex parte eorum non limitat potestatem, cùm de iure illis dispensandi in prædictis non competat, sed eisdem benignè tribuitur cum aliorum adiutorio, sicut in multis tenentur Capituli Consilium adhibere. Si tamen concessio temporalis, de quâ agimus, aliquando desit, tunc ad duas præfatas poterunt iuxta casuum exigentiam prouocare. Et priuilegium quidem Pij V. non de solis Neo [Priuilegium Pij V. ad omnes Indiarum incolas extendi.]phytis procedit, sed generaliter: & licet de ijs procedat, qui in gradibus prohibitis contraxerunt, ad eos etiam extendendum, qui contrahere volunt, propter rationem eamdem, difficilem inquam aditum Sedis Apostolicæ: quæ sanè vrget, dum de salute agitur animarum, vt Pontifex ibidem attestatur. Quod est dignum obseruatione pro casu saltem vrgentiore.

Circa id, quod de distantia ducentorum [Distantia per passus quomodo computanda.] millium passuum dicitur, videtur asserendum non esse arithmeticè computandos, quod quidem impossibile moraliter est; sed ad diætas reducendos: cùm enim diæta viginti millia passuum soleat continere, iuxta dicta n. 386. & in Indiis ob locorum & viarum incommoda, minoris spatij esse soleant, iuxta diætarum communium, quas Iornadas dicimus, numerum, dicta est computatio facienda: cùm stet aliàs id, quod cit. num. de minoris spatij sufficientiâ dicebamus. Alia autem ex priuilegio adducta specialem difficultatem non habent, vt circa ea debeamus immorari. [Admonitio circa vsum priuilegiorum attentâ solùm conuenientiâ.]

Tandem sic additur: Admonentur tamen omnes à Summo Pontifice, ne ijs facultatibus vtantur, nisi vbi id expedire existimauerint, super quo eorum conscientiæ onerantur. Sic ibi. Quæ admonitio non Religiosos Societatis solummodò, sed & Ordinarios tangit, vt non pro libitu dispensationes faciant, sed momentis vtilitatis expensis, in quo video non rarò delinqui. Curati enim volentes contrahere Ordinarijs nudè proponunt, nullâ conuenientiæ additâ ratione, & sine inquisitione alia dispensantur. Nisi fortè existiment Indos & similes priuilegiatos eo ipso quòd contrahere velint, dispensari debere, quia in dispensationis negatione inconueniens potest non leue timeri, quòd scilicet in pellicatu incastuoso perseuerent. Quæ suspicio indole eorum inspectâ, non debile habet fundamentum. Iuxta quod etiam procedit id, quod tandem adiicitur in hunc modum, & iniungitur vt di [Admonitionis alia pars.]ligenter Neophytos ipsos admoneant, vt ab eiusmodi matrimonijs Canonica lege prohibitis abstineant. Quæ adhortatio nihil diuersum videtur præseferre: si enim prædictorum onerantur conscientiæ, ne dicta facultate vtantur, nisi vbi expedire existimauerint; eo ipso satis intelligitur debere eos, qui contrahere sine speciali conuenientia volunt, à dispensatione repellere, & sic matrimonia lege Canonicâ prohibita, non esse ab illis frequentanda. Pro huius [Obseruatio pro scrupulis submouendis.]modi autem admonitionibus id sit dixisse satis ad scrupulos submouendos, quamcumque rationem conuenientiæ, supposita talium indole, sufficientem fore, vt sine conscientiæ onere dispensatio possit impartiri.

Alia circa eamdem materiam Pronuntiata.

PRiuilegium aliud in Compendio Indico [Priuilegium eximium Greg. XIII.] habetur §. 7. in hunc modum. Potest Præpositus Generalis, & alij Præpositi ac Presbyteri Societatis per Præpositum Generalem in Indiæ Orientalis partibus deputandi, existente rationabili & legitimâ caussa, dispensare in foro conscientiæ cum Neophytis & alijs omnibus ibidem commorantibus, qui in facie Ecclesiæ illegitimum matrimonium, siue scienter siue ignoranter, contraxerunt, super quouis occulto impedimento, propter quod tale matrimonium in conscientia fuerit inualidum; ipsique contrahentes sine scandalo separari non poßint, iniunctâ eis pro modo culpæ pœnitentiâ salutari; dummodò de nouo inter se secretò contrahant, seruata forma Concil. Trid. si id sine scandalo fieri poßit: alioqui (super quo eorum conscientia oneratur) etiam dicta formâ non seruata. Sic ibi, admonitione eadem addita, de quâ n. præced. Quæ quidem [Ad omnia impedimenta & personas extenditur.] concessio eximia est, quia nullus gradus aut impedimentum excipitur, sed ad omne coniugium illegitimum extenditur. Deinde: non pro Neophytis tantùm, sed pro omnibus aliis Indiarum incolis procedit. Et licet pro Indiâ Orientali sit facta, ex declaratione tamen eiusdem, qui concessit, quæ ad illam spectant, ad occidentalem sunt etiam adsciscenda, vt num. etiam præced. dicebamus. Illud autem eximiam concessionem obnubilat, quod scilicet temporaria fuerit, vtpotè à Gregor. XIII. ad decennium tantùm indulta. Ann. 1579.

Quia verò, vt dixi num. 27. non deerunt [Quia temporale, & finitum, ad praxim non videri reducendum.] qui censeant priuilegium dictum à Paulo V. confirmatum & innouatum, iuxta dicta citat. num. & antecedentibus aliis, magnum profectò ex eo pro casu vrgentissimo poterit haberi perfugium. Quod tamen in Societate non videtur facilè admittendum, quia ad priuilegiorum vsum necessaria est communicatio R. P. Generalis; & illam pro casu præsenti non esse ex eo apparet, quòd cùm ipse R. P. Generalis in eâ sit fundatissimâ persuasione, vt priuilegia huiusmodi perpetua non sint, & ita neque vsum licitum; non videtur credibile velle ipsum communicationem talem cuiquam facere in re profectò grauissima, & in cuius vsu non leuia possunt inconuenientia reperiri. Quòd si contingat illum Prouincialibus, aut aliis sine discrimine priuilegia concedere secundùm omnia in illis contenta, vtpotè viris doctis & scientibus quid sibi per illa liceat: nihilominùs res scrupulo plena est, eò quòd numquàm videatur sic communicantis ea esse mens vt ad præfatum effectum priuilegium extendatur: vnde si ipse adesset, minimè tale aliquid aut faceret aut fieri pateretur. Currit ergo vulgatissima regula iuris, quod in generali concessione non veniunt ea, quæ quis in specie non esset verosimiliter concessurus. Quòd si à Societate confirmatio dicti priuilegij non est admissa, vt quæ fundamento carere solido videatur, ex eo deducendum neque Religiosos alios posse virtute talis confirmationis operari: neque enim plus illis licere potest, quàm principali priuilegiario, cùm concessio illorum sit adinstar, vt iam dictum & probatum. Vbi ne [Sententia circa non vsum in vna Religione, non suffragari.]quit sententia illorum suffragari, qui affirmant non vsum priuilegij respectu aliquorum non nocere alijs habentibus communicationem, quo minùs vti eo possint. Pro quo Emmanuel Rodericus Tomo 1. qq. regular. q. 55. artic. 19. nam id verum habet quando priuilegium in suâ origine ita receptum est, vt vim habuerit, cui tamen sit vsus denegatus: quod quidem in casu præsenti non accidit, iuxta præmissam explicationem. De priuilegio autem Pij V. de quo numer. 393. alia est ratio, quia sine temporis limitatione concessum.

Potest autem circa dictum priuilegium, [Quomodo extendi priuilegium ad matrimonia non contracta possit.] aliquando forsitan confirmandum, vel secundùm eam vim, quam aliqui eidem affingunt, inquiri an deseruire possit, vt qui nondum matrimonium contraxerunt contrahere queant, sicut de priuilegio Pij V. diximus num. 393. Ad quod negatiuè respondendum videtur, quia satis est tenor concessionis expressus: neque illius & alterius citati eadem est ratio: in priori enim pro ratione concessionis tantùm redditur distantia; in alio verò scandali euitatio: quæ quidem in matrimonio contracto locum habere potest, non ita in contrahendo. Quod si reuerà aliquando sit, idem dicendum, idque iuxta casus contingentiam iudicandum. Dixi licitè, quia de remedio illicito [Quid de scienter contrahentibus.] alia est ratio: vt si aliqui scientes dispensationem sibi non posse conferri vt contrahant, quæ solùm pro contracto iam matrimonio conceditur; reipsa illud ineant, & ita eo beneficio gaudere contendant. Vbi quidem negandum videtur, quia nemini sua fraus prodesse debet, vt clamant iura: neque dici potest eum, qui sic agit, suo iure vti, quandoquidem non iure, sed iniuriâ proceditur, reddendo irritum contractum, & nullum pariter Sacramentum. Si tamen post factum reuerà pœ [Ex sententia se ad ieiunium impotentem reddentes arguitur.]niteant, & satisfactionem offerant, qualem Pontifex in suâ concessione requirit, non debent illius beneficio priuari, iuxta multorum sententiam, docentium eum, qui opere prauo in eam defatigationem incidit, quæ si aliunde procederet, eum à ieiunio penitus excusaret, non esse ad ieiunium obligandum, quamuis sciens & prudens id fecerit, pro quo videri potest P. Fagundez circa quartum Ecclesiæ Præceptum Lib. 1. Cap. 8. num. 17. Cùm enim Pontifex de contrahentibus scienter etiam determinet, neque casum præsentem excipiat, ac satisfactione sit proportionatâ contentus; id satis videtur ad beneficium dispensationis obtinendum.

Dico septimò. Priuilegium, de quo in [Assertio 7. circa priuilegium pro conuersis coniuge non conuersa, aut è contrà.] Compendio Indico verb. Matrimonium, vsum habet penitus expeditum, vt scilicet Ordinarij locorum, Parochi, & Religiosi Societatis cum Indis & Æthiopibus, liberis seu seruis, ad fidem conuersis, qui ante susceptum Baptisma matrimonium contraxerunt, vt eorum quilibet, etiam superstite coniuge infideli, & eius consensu minimè requisito, aut responso non expectato, matrimonia cum quouis fideli, aliàs tamen ritè contrahere, & in facie Ecclesiæ solemnizare, & in eis posteà carnali copulâ consummatis quoad vixerint, remanere licitè valeant: dummodò constet; etiam summariè, & extra judicialiter, coniugem, vt præfertur, absentem moneri legitimè non posse, aut monitum intra tempus in eadem monitione præfixum suam voluntatem non significasse. Gregorius XIII. die 25. Ianuarij, Ann. [Gregor. XIII.] 1585. & habetur in Litteris Apostolicis pro Indijs Pag. 103. Decreuit etiam eisdem Litteris (sic in Compendio additur) talia matrimonia, etiamsi posteà contigerit coniuges priores infideles suam voluntatem [Speciale illius decretum, & declaratio.] iustè impeditos declarare non potuisse, & ad fidem etiam tempore contracti secundi matrimonij conuersos fuisse; nihilominùs rescindi numquàm debere, sed valida & firma, prolemque inde susceptam legitimam fore. Sic ibi. Et hac facultate vti posse omnes Superiores, & eos, quibus ipsi eam communicauerint, ex Ad [Quibus sit vsus facultatis concessus.]notatione habetur. Quæ quidem iuxta id intelligenda videtur, quod in textu extat, dum sic dicitur: In Angolâ, Æthiopiâ, Brasiliâ, & alijs Indicis regionibus possunt eorumdem locorum Ordinarij, Parochi, & Presbyteri nostræ Societatis, ad Confeßiones audiendas ab eiusdem Societatis Superioribus approbati, & ad dictas regiones pro tempore mißi, vel in illis admißi, dispensare, &c. Cùm enim ad fruendum dicto priuilegio solùm requiratur approbatio Superiorum ad audiendas Confessiones, illa ipsa eiusdem priuilegij videtur communicatio, quæ in Adnotatione præscribitur, & à quolibet fieri Superiore potest. Vnde in simili alia facultate, de quâ verb. Dispensatio §. 5. nihil aliud requiritur quàm legitima deputatio ad audiendas Confessiones, iuxta ea, quæ dicta sunt, num. 180. & 181. Sufficiet ergo ad audiendas Confessiones Indorum à Superioribus esse deputatos.

Continet autem priuilegium dictum [Difficultas circa priuilegium ex legitimo matrimonio inter infideles, vt dissolui nequeant.] satis difficilem decisionem. Cùm enim ex Ecclesiæ declaratione constet matrimonia infidelium legitimè contracta Baptismo non solui, de quo specialiter in Cap. Gaudemus, de diuortijs: Cùm per Sacramentum Baptismi non soluantur matrimonia sed crimina dimittantur. De quo numer. 378. Qui fieri potest, vt ab eadem soluantur Ecclesiâ, quando id accidit, quod in priuilegio habetur? Sed certè illud ita componi potest, vt non soluan [Fit illi satis, optima adducta ratione, & Iuris dispositione eidem innixa.]tur matrimonia per Baptismum, quando infidelis coniux habitare cum fideli non renuit, neque iste periculum peruersionis ex cohabitatione subit, propter quod eligat separari. Tunc siquidem ad alias transire nuptias cum fideli coniuge potest; neque enim ad cœlibatum cogendus est; aliàs fidei Christianæ susceptio multis exosa redderetur. Cùm præsertim ij, qui conuertuntur, ex Paganismo veniant nondum plenè fibris gentilitatis euulsis, & carnis illecebris, quibus innutriti, vi spiritus mitigatis. Hoc ergo sic voluisse Christum meritò sibi Ecclesia persuasit, & iam diu in vsu habuit, cùm id ratio videatur vrgentissima comprobare. Pro quo est, Cap. Quantò, de diuortiis, post citatum Cap. Gaudemus. Cap. Iam nunc. Cap. Sic enim 28. q. 1. Cap. Si infidelis, & alia ibidem, & quæst. 2.

Nec ratione tantùm in eam persuasio [Pro eodem D. Pauli auctoritas.]nem inductâ, sed D. Pauli auctoritate, qui 1. Cor. 7. vers. 10. & sequentib. ita scribit: Iis autem qui matrimonio iuncti sunt, præcipio non ego, sed Dominus, vxorem à viro non discedere: quòd si discesserit, [1. Cor. 7. v. 10. & seqq.] manere innuptam, aut viro suo reconciliari. Et vir vxorem non dimittat. Nam ceteris ego dico, non dominus. Si quis frater vxorem habet infidelem, & hæc consentit habitare cum illo, non dimittat illam. Etsi qua mulier fidelis habet virum infidelem, & hic consentit habitare cum illa, non dimittat virum. Quòd si infidelis discedit, discedat: non enim seruituti subiectus est frater aut soror in huiusmodi: in pace autem vocauit nos Deus. Hæc Apostolus: qui dum libertatem fidelis coniugis, alio discedente, commendat, de illâ est accipiendus, quæ talis sit, vt liceat ad nuptias alias animum applicare. Sic enim intellexerunt Patres & Pontifices, iuxta quorum intelligentiam citati Canones prodierunt. Quod verò consensus in ordine ad habitationem, non qualiscumque sit satis, sed qui esse queat sine iniuria Creatoris, ex eiusdem Apostoli doctrinâ deducitur, dum non quemlibet consensum statuit, sed qui possit esse pacificus: qualis non erit, si coniuges se ad fidem eiurandam, aut grauia aliqua crimina infidelibus propria prouocarint. Pro quo Innocentius III. in Cap. Quantò iam citato [Cap. Quantò, de diuortijs.] ita loquitur: Si enim aliquis infidelium coniugum ad fidem Catholicam conuertatur, altero, vel nullo modo vel non sine blasphemia diuini nominis, vel vt eum pertrahat ad mortale peccatum, ei cohabitare volente, qui relinquitur, adsecunda, si voluerit, vota transibit: & in hoc sensu intelligimus quod ait Apostolus: si infidelis discedit, discedat: frater enim, vel soror, non est seruituti subiectus in huiusmodi: & Canonem etiam, in quo dicitur: (citato Cap. Si infidelis, q. 1.) Contumelia Creatoris soluit jus matrimonij circa eum, qui relinquitur, Sic ibi; quia verò stante infidelitate non videtur obtineri posse, vt sine periculo peruersionis cohabitare coniuges possint; censent Doctores aliqui, eo ipso quòd conuerti nolint, posse fideles ad alias nuptias pertransire. Videantur illi apud Dianam Parte 3. Tractat. 4. Resol. 252. qui pro contraria plures adducit, iuxta quam discursus noster procedit.

Quòd si quis vrgeat, cùm Christus [Doctrina Apostoli vt stare queat cum præcepto Christi non dimittendi vxorem.] non esse vxorem dimittendam præceperit, & discedentem manere innuptam, quomodo stare possit vt Apostolus dissolutionem asserat licere coniugij? Respondeo vtrumque stare optimè posse, quia quod Christus iubet, absolutum præceptum est, neque conditiones conuersionis insinuat, pro quibus ratio specialis occurrit: debet siquidem vxor non dimitti, sicut neque à viro vxor recedere, & vterque ad alias nuptias non transire: quod generaliter loquendo verum est. Sed cùm fidei caussa agitur, speciale aliquid est, propter quod possit licitus esse recessus: non quidem expressum à Christo, sed quod Apostolus speciali Spiritus sancti instinctu optima ratiocinatione deduxerit. Est ergo in illius doctrina aliquid, quod rationem præcepti diuini contineat, & aliquid quod humani. Si periculum peruersionis [Matth. 18. v. 8.] sit, obligatio dimissionis vrget, quia vt Matth. 18. v. 8. Christus ait: Si manus tua, vel pes tuus, scandalizat te, abscinde eum, & proiice abs te. Quod autem hoc recessu aut dimissione lex matrimonij soluatur, humanum præceptum est, quia id à Christo non inuenitur expressum. Sicut enim quando duo in hæresis statu contrahunt, & vnus conuertitur altero non conuerso; si hic ob periculum peruersionis dimittendus sit, non ideò Catholicus nouas contrahere nuptias potest, quia hæresis non est sufficiens ad matrimonij dissolutionem, vt determinat Pontifex in Cap. Quantò iam citato. Ita & circa infideles id statui poterat. Quod autem non ita statutum sit, Apostolus cælesti illustratus lumine, per quem & locutus Christus, vt testatur ipse 1. Corinth. 13. v. 3. declarauit. Quòd autem generalis aliqua Christi assertio peculiarem casum non excludat, ex eodem loco potest, vbi Christus statuit matrimonij firmitatem dicens: Dico autem vobis, quia quicumque dimiserit vxorem suam, nisi ob fornicationem, & aliam duxerit, mæchatur. Sic Matth. 19. v. 9. Eo [Idem 19. v. 9.]dem Capite sic Dominus ad interrogationem Petri respondens: & omnis qui reliquerit domum, &c. aut vxorem, & filios, &c. vxor ergo non solùm ob fornicationem, sed propter Christum relinqui potest; & ita cùm generalis doctrina traditur, non semper sub ea veniunt, in quibus peculiaris aliqua ratio pro dispositione contraria suffragatur.

Licèt autem Apostolus non potuerit [Et quomodo illius præceptum ad totam Ecclesiam possit pertinere.] Ecclesiam aliquo suo præcepto ligare, quia Vniuersalis Pastor non fuit, quod solius D. Petri prærogatiua continuit: potuit tamen iudicium suum Ecclesiæ proponere, quod Christo inspirante conceperat, & ipsa illud non vt præceptum amplecti: vt præceptum enim ad eos dirigi tantùm potuit, qui ad specialem Apostoli curam pertinebant, & ad quos scribebat: sed vt doctrinam Apostolicam, in quâ error esse non poterat; & ita quod ad particularem Ecclesiam scriptum, ad generalem vsum aduocare: neque enim id, quod ex diuina inspiratione, in quâ error esse non potest, ab eo, cui est facta, proponitur, diuinum præceptum est absolutè dicendum; licèt alias præceptum generale sit obediendi ex tali inspiratione præcipienti. Sicut hunc Sanctum ab Ecclesia Canonizatum coli non est de præcepto diuino, sed Ecclesiastico; quamuis præceptum diuinum sit obediendi Ecclesiæ in ijs, quæ ad cultum Sanctorum spectant. Illa enim de præcepto diuino [De præcepto diuino quæ dicentur, quæ de Ecclesiastico.] esse dicuntur, quæ à Deo ipso proprio nomine proponuntur, non ita quæ à Vicarijs eius, ipso infallibiliter dirigente, progrediuntur. Et iuxta hoc non tollitur quin dici possit Christum Dominum in dissolutione matrimonij pro casibus, de quibus loquimur, dispensare, vt loquuntur Doctores aliqui apud P. Thomam Sancium Lib. 2. de matrimonio Disput. 13. numer. 9. & Lib. 10. Disput. 15. num. 7. Quia cùm Christo inspirante, & per Apostolum loquente, sic res ista procedat, [Explicatio alia ex eo quòd matrimonium ex natura sua indissolubile non sit.] Christo adscribi potest, & debet. Quamquàm satis verosimiliter dici possit in hoc non interuenire dispensationem, sed id esse iuxta matrimonij natiuam conditionem, quod ex se non habet omnimodam indissolubilitatem: & cùm ex caussa aliqua dissolui queat, nulla profectò maior esse potest, quàm illa, quæ ex cultus disparitate consurgit. Quando autem aliquid iuxta natiuam conditionem rei alicuius fit, non est dispensatio in eo, quia neque communis lex, sed dispositio accommodata naturæ. Et ita etiam dicendum in matrimonio rato, quod per Religiosam dissoluitur Professionem: cùm enim consummatum non est, ex natura sua more aliorum contractuum dissolui posset ex voluntate contrahentium, naturâ contractûs eiusdem attentâ: sicut autem ex mutua voluntate, ita & per vnius ex illis, factâ Deo sui traditione in ordine ad statum incomparabiliter perfectiorem. Videatur P. Sancius suprà num. 10. & hæc explicandi ratio videtur satis congrua & expedita, quales non aliquæ aliæ, quæ apud Doctores occurrunt. Locum Apostoli elegantissimè versat D. Augustinus Lib. 1. de adulterinis coniugiis Cap. 18. & refertur in Cap. Sic enim 28. q. 1.

Cùm ergo dissolutio matrimonij facta [Priuilegium adductum quid conferat, vt tale dici propriè possit. Et vt tale non sit, quæ videantur vim haberè.] mutatione vitæ melioris per Baptismum liceat, videndum quid in priuilegio adducto specialis gratiæ rationem habeat, vt verè & propriè priuilegium possit compellari. Et videtur quidem tale non esse, sed meram communis iuris declarationem, sicut de priuilegio alio ex §. 5. verb. Dispensatio dicebamus. Quòd enim transire ad alias nuptias absolutè liceat, ex communi iure, vt nuper vidimus, compertum habetur. Volentem autem coniugem infidelem cohabitare fideli, sine periculo peruersionis non posse dimitti, iam etiam ostendimus, iuxta Ecclesiæ mentem in Cap. Quantò, de diuortiis, cuius verba dedimus num. 40. & in Cap. Gaudemus, eodem Titulo. Vnde doctrina Apostoli in casu tantùm periculi procedit. Id ergo quod dicitur in priuilegio de monendo coniuge infideli, & eius expectando responso, iuxta huiusmodi præsuppositum cadit, quòd scilicet, ad securam habitationem sit tantùm admittendus: & quòd moneri debeat, non priuilegij, sed stricti præcepti continet rationem. Quòd si respondere intra terminum competentem nequeat, aut nolit, coniux fidelis nouum possit inire coniugium, ex Iure habetur: sic enim in Cap. Gaudemus citato, verbis illis: nisi post [Cap. Gaudemus.] conuersionem ipsius illa renuat habitare cum ipso. Quæ autem non respondet, apertè renuit, cùm sciat se non respondente, coniugem ad alias nuptias transiturum. Si autem nequeat expectari responsum, eadem ratio est, quia non debet coniux fidelis obligari ad valde diuturnum cælibatum: & esset profectò, vt diximus, magnum ad fidei receptionem obstaculum, si is, qui de conuersione sua agit, ad onus eiusmodi cogeretur. Ex quo prouenit vt Æthiopes in regiones alias distracti, & fideles redditi susceptione Baptismi, sine scrupulo aliquo matrimonium contrahere permittantur, cùm tamen certum sit multos illorum in natiuo solo matrimonia suis ritibus contraxisse. Quod tandem Gregorius priuilegij largitor attexuit de firmitate matrimonij sic contracti, etiamsi coniux impeditus respondere, posteà voluntatem suam manisestet, & reipsa conuertatur ita dicendum necessariò fuit: quia cùm matrimonium in facie Ecclesiæ contractum omnino validum fuerit, ab alterius iam consensu non pendet, neque illi iniuria fit, quandoquidem & ille liber à vinculo manet, & alias potest nuptias sibi fortè gratiores & commodiores celebrare. Nihil ergo videtur speciale per hoc priuilegium concedi, quod anteà non liceret.

Qui discursus etiam ostendit ad effe [Dispensationem non videri necessariam.]ctum prædictum dispensationem non esse necessariam: vnde non apparet quomodo in priuilegio ipso dicatur ibi expressos posse cum Neophytis in ordine ad illum dispensare. Dispensandi enim facultas ex Iure habetur, & Apostolicâ declaratione: neque in speciali infidelium genere, de quo agitur, quidquam occurrit, vt pro iis peculiaris sit dispensandi facultas requisita. In quo quidem licet non multùm ad rem ipsam spectare videatur hoc aut illo modo loqui, dummodo constat quid sit in facti contingentiâ faciendum; dici tamen potest gratiam aliquam ad [Aliquam tamen gratiam admisceri ostenditur.]misceri in eo quòd spatium temporis ad expectationem responsi coniugis infidelis, & alia, quæ circa hoc occurrere possunt, non solùm Ordinariorum, sed Parochorum, & Religiosorum Societatis dispositioni committitur, cùm ad Episcopos id spectare soleat, & ita per eos, aut etiam per Prouincialia Concilia spatium sit temporis definitum, vt statim videbimus. Est ergo dispensandi facultas non tam in substantiâ ipsâ, quàm in modo. Deinde, licet verum sit, quod ex aliis habet P. Sancius Lib. 7. Disput. 74. num. 4. posse scilicet dissolui matrimonium in prædictis euentibus non esse ex iure aliquo Pontificio: matrimonium enim consummatum nequit iure Pontificio dissolui, quamuis in infidelitate initum sit, saltem lege naturali: sed id haberi ex priuilegio Christi sic in fidei fauorem concedentis, quod D. Paulus citato loco promulgauit verbis allegatis sic ab Ecclesia intellectis. Id tamen non est ita certum, vt graues Auctores desint asserentes dissolutionem talem iure Pontificio [Dissolutionem matrimonij jure Pontificio peragi, aliquorum sententia. Et quid ex illa, sicut ex nonnullis alijs.] peragi, vt videri potest apud eumdem Patrem ibidem. Potuit ergo Doctissimus Pontifex Gregorius in ea esse fortè sententia, vti priuatus Doctor, & ita ad dispensandum omnibus præfatis tribuere facultatem. Quòd si dicatur iam illam ex Iure haberi: occurri potest non esse omnino certum eos, qui conuertuntur, non conuersis coniugibus, eo ipso esse dispensatos, & sine dependentia omni ab Ecclesiasticâ iurisdictione posse contrahere: quia hoc non debuit Neophytorum arbitrio, qui rudes circa res Ecclesiasticas solent esse, relinqui. Immò generaliter loquendo non dissolui matrimonium, de fide esse affirmat P. Sancius suprà Disput. 73. num. 6. & desiderari sententiam iudicis sunt qui affirment, vt videri apud eumdem potest Disput 74. num. 11. & necessariam esse Pontificiam auctoritatem, cùm coniux moneri non potest, tenent Basilius, Pontius, & alij, quorum sententiam vt probabilem proponit Diana Parte 3. Tract. 4. Res. 264. vbi pro contraria plures adducit. Est ergo locus dispensationi auctoritate Pontificis à Ministris Euangelicis faciendæ.

Quid specialiter in Conciliis Peruuianis dispositum circa eos, qui post contractum in Paganismo matrimonium conuertuntur.

COncilium Limense secundum quod Prouinciale fuit, & Anno 1567. ce [Decreta Concilij 2. & 3. Limensis.]lebratum, ea circa caussam præsentem decreuit, quæ Consilium Limense Tertium Anno 1582. his est verbis Act. 2. Cap. 10. complexum. De iis, qui iam matrimonio iuncti conuertuntur ad fidem, coniuge adhuc infideli permanente, in Superiore Concilio prouidè consultum est, vt si infidelis quidem spem suæ conuersionis maturam ostendat, Christianus nullo modo ad alias nuptias transeat, quemadmodum sacris est Canonibus definitum, sed coniugis lucrum in Christo expectet. Si verò differat conuersionem suam, neque tamen iam baptizato coniugi perniciosus existat, eum à fide auertendo, aut ad peccatum mortale pertrahendo (ceterùm id cùm sit, sacri Canones eos separandos volunt, & Christiano noui coniugij ineundi potestatem tribuunt) tunc & expectandum adhuc esse per semestre tempus, & aßiduè de sua interim conuersione admouendum. Sed quoniam tum periculum recèns conuersi cauendum est, ne si diu permanserit in toro infidelis, fidem Christo fortaßis amittat, dum vult seruare homini: tum verò libertati illius consulendum est, ne celebs viuere cogatur, qui forsitan vritur. Idcircò decernimus vt transacto sex mensium spatio res ad Episcopum deferatur, qui benè perspectâ caussâ, fideli declaret copiam esse aliud matrimonium ineundi propter fidei aut charitatis scandalum, quod patitur. Quòd si nullum esse periculum in cohabitatione viderit, iubeat expectare infidelem, vel etiam consulat cohabitare, si prodesse intelligit iuxta Pauli Apostoli consilium. 1. Cor. 7. Neque enim potest omnibus conuersis eadem lex præfigi, cùm occurrant profectò variæ circumstantiæ, neque sit omnium infidelium eadem ratio. Quarè Episcopi prudentia in re dubia, ne grauiter erretur, consulenda erit, & iuxta Cap. Quanto, de diuortiis, cùm casus acciderit, decernendum. Sic Concilium à Sede Apostolica confirmatum, circa quæ à nobis aliquid adiiciendum.

Primò ergo quòd fidelis ad alias nup [Quæ spes conuersionis infidelis coniugis esse debeat.]tias transire nequeat, si infidelis spem suæ conuersionis ostendat, sacris dicitur esse Canonibus definitum: & spem hanc non qualemcumque sufficere, sed maturam esse debere, id est, non conuersionis in longum protractæ, sed tempus post breue futuræ. Pro quo est Apostolus citato Cap. 7. Cor. 1. vbi cùm præcipiat conjugem fidelem ab infideli non discederem volente in pace habitare cum illo, ita subdit: Vnde enim scis mulier si virum saluum faciet? aut vnde scis vir, si mulierem saluam facies? Nisi vnicuique sicut diuisit Do [1. Cor. 7. v. 16. & 17.]minus, vnumquemque sicut vocauit Deus, ita ambulet. Sic v. 16. & 17. & ita habetur in Cap. Iam nunc 28. quæst. 1. vbi sic dicitur: & sic ad lucran [Cap. Iam nunc.]dos coniuges, & filios Christo, exemplis etiam, quæ prouenerant, videtur hortatus. Cur ergo non expediat etiam infideles coniuges dimitti à fidelibus, caussa euidenter expressa est. Non enim propter vinculum cum talibus pactum coniugale est seruandum, sed vt quærantur in Christo recedi ab infidelibus coniugibus Apostolus vetat. Sic ibi ex D. Augustino Libr. 1. de a [D. August.]dulterinis connubiis. Cap. 13. Quod autem spes maturæ conuersionis esse debeat, & non in longum protractæ, ex eadem doctrinâ deducitur: nam experimentum dispositionis in ordine ad conuersionem breui tempore haberi potest, & ita cessat finis huiusmodi permissionis, quòd scilicet coniux infidelis quæratur in Christo. Aliàs grauissimum onus conuersis imponeretur coniugibus, quòd scilicet per totam vitam deberent in coniugio cum infidelibus permanere, quia per totam vitam spes aliqua esse potest, & constat aliquos in illius fine conuersos.

Secundò addit Concilium coniugem [Modo non licere habitationem cum infideli, aliquorum sententia.] infidelem ad cohabitationem admittendum, si perniciosus non sit, alias dimittendum. In quo quidem sunt qui contradicant, existimantes non esse licitam huiusmodi cohabitationem, quia ab Ecclesiâ prohibita, quidquid de sæculis prioribus fuerit. Tria enim tempora distinguunt. Primum ab Apostolorum prædicatione, & sexcentis posteà annis, quibus frequens erat infidelium conuersio ac Iudæorum. Et tunc permittebatur cohabitatio secundùm D. Pauli consilium, & conditiones ab eodem propositas. Et ita id tenuit D. Augustinus relatus in Cap. Si enim 27. quæst. 2. Vbi manifestus error est: in prædicto enim Capite. Si enim nihil tale habetur; benè tamen in Cap. Sic enim 28. quæst. 1. Secundum tempus secutum est, quo rarissimè Iudæi ad Christum conuertebantur, erantque peruicaciores in sua perfidiâ; & tunc edita est Synodi Toletanæ Constitutio, quæ habetur in Cap. Iudæi 28. quæst. 1. vbi prohibentur Iudæi, qui mulieres habent Christianas, cum eisdem habitare, cuius ratio redditur verbis illis: Verùm hoc ideò statutum [Concilium Tolet. 4.] est, ne dum fidelis salutem quærit infidelis, potiùs ipse cum ea infidelitatis perditionem inueniat. Sic Concilium Toletanum 4. Ratio autem prædicta, licet ad omnes spectare infideles videatur, ad solos est Iudæos, de quibus agebatur, referenda; quia infideles alij non ita obstinati in sua perfidiâ erant, vt eorum deberet conuersio desperari. Tertium tandem, quo Ecclesiæ consuetudine est receptum, ac præceptum inductum, vt coniux ad fidem conuersus non permittatur cum infideli cuiusque sectæ habitare. Eo quòd experientia docuerit successu temporis coniugi fideli ex infidelis consortio non modicum periculum imminere. Sic P. Thomas Sancius Lib. 7. Disp. 73. numer. 12. vbi plures pro eodem adducit. Qui tamen, cùm præceptum esse dicat; vbi tamen illud extet, & à quo sit impositum, non exponit: nisi velit consuetudine ipsâ præceptum inductum, vt aliàs solet accidere.

[Contrariam Concilium Limense secutum, quæ & verisimilior ostenditur.]

Nihilominus Concilium Limense opinionem satis probabilem est secutum, quam tenent Doctores plures apud eumdem P. Sancium numer. 11. & 13. & prætereà P. Fragosus Tomo 3. Lib. 10. Disput. 22. num. 75. P. Valentia Tomo 4. Disput. 10. Quæst. 1. Puncto 1. Cardinalis Toletus Lib. 7. Cap. 11. num. 2. P. Mæratius Disput. 7. de Matrimonio Sect. 6. P. Martinon Disput. 72. num. 77. & alij. In speciali autem, de Indis loquens ita affirmat Veracruz Parte 2. speciali. Artic 32. Conclus. 4. P. Lessius de Matrimonium. 95. Et videtur sanè verosimilior iis suppositis, quæ nuper dicta sunt circa obligationem non recedendi à coniugio, si coniux cohabitare velit sine periculo peruersionis: sic enim docet D. Paulus, sic Sancti Patres, & Pontifices eius doctrinam accipiunt, & inter sacros Canones com [Præceptum ab Apostolo non impositum vt probant aliqui.]mendatur. Neque satisfacit quod dicitur, Primò doctrinam D. Pauli non continere præceptum, sed consilium, & ita Ecclesiam contrarium statuere potuisse. Sic enim tenet Pater Sancius, & alij, quos citat suprà num. 7. Apostoli verbis innixus, dum ait: Nam ceteris ego dico, non Dominus. Si enim id Dominus non præcipit, ex ipsa lege coniugij, quæ diuina est, fieri necessariò non debet. Nec credendum est D. Paulum onus adeò graue imponere infideli voluisse, qui ad fidem conuertitur, cùm illud Christus non imposuerit: noluit enim Christus vt fidelis obstrictus esset ad conuiuendum infideli in vitæ consuetudine adeò arctâ ac familiari, qualis est coniugalis. Pro quo etiam militat P. Martinon suprà num. 70. & P. Lessius n. 93. Non inquam [Qui improbantur.] satisfacit, quia præceptum in verbis Apostoli Patres agnoscunt, quos ibidem adducit P. Sancius, & plures alij Scriptores. Et D. Augustini doctrinam sic inter alios sentientis Pontifices admittunt, & in Canonico Iure proponunt. Quamuis autem quæ in Decreto habentur, non adeò habeantur vrgentia, in hoc autem puncto Innocentius Tertius Decreti Canones citat, & exponit in Cap. Quantò, de diuortiis; qui & in Cap. Gaudemus sic statuit, §. Qui autem, verbis illis: [Cap. Gaudemus, de diuortiis.] Numquam ea viuente poterit aliam etiam ad fidem Christi conuersus habere, nisi post conuersionem ipsius illa renuat cohabitare cum ipso, aut etiam si consentiat, non tamen absque contumelia Creatoris, vel vt eum pertrahat ad mortale peccatum. Sic ille: quo nihil dici apertius potuit. Quomodo autem D. Paulus exponendus sit diximus num. 401. & seqq.

Deinde, vt demus consilium fuisse, ra [Etiamsi consilium fuerit, robur sententie verosimilioris persistere.]tio quæ illud licitum tunc temporis reddidit, potest similiter in aliis occurrere: cur enim non possit haberi spes conuersionis coniugis infidelis? & quidem Concilium Limense, post experientiam recentissimam, huiusmodi spem esse posse testatur, & iuxta eam statuit id quod iam ex ipso posuimus, cui credendum potiùs, quàm Auctoribus multis rem istam à longè salutantibus. Vbi & argui efficacissimè potest: nam si non liceret modò quod hortatur Apostolus, maximè ob experientiam, quæ in caussa fuit vt vim præcepti habens inducta fuerit consuetudo. Atqui omnium maxima experientia ex conuersione Indorum deduci debuit, illa enim omnium est maxima ab initio ferè nascentis Ecclesiæ: & qui circa illam occupantur, spem esse conuersionis affirmant, si coniuges infideles cohabitationem non renuant, quæ stare sine contumelia Creatoris possit: ergo illi est potiùs innitendum, quàm non ita fundatis aliquorum scribentium coniecturis.

Vnde nec satisfacit quod Secundò dici [Variationem induci potuisse circa præceptum Apostoli, aliorum responsio, quæ & reiecta.]tur, etiamsi in D. Paulis verbis præceptum sit, circa illud potuisse variationem induci, sic temporum necessitate postulante, vt habetur in Cap. Non debet, de Consanguin. & affinit. iam enim vidimus necessitatem non esse generalem. Et licet Concilium Toletanum rationem illam generalem. reddiderit, de qua num. 407. iam ibidem vidimus ad solos eam spectare Iudæos, & ita fatetur P. Sancius citato num. 12. de ceteris infidelibus nullibi statutum, quia non ita obstinati in sua perfidia erant, vt eorum deberet desperari conuersio, vnde & num. 13. tandem fatetur admitti cohabitationem posse in illis insulis vbi crebrior est conuersio, & conuersionis spes, ex Episcopi tamen dispensatione. Concilium ergo Limense sapientissimè in suo Decreto processit, & illud quidem, sicut alia eiusdem, diligentissimè sunt Romæ perspecta in Cardinalium Congregatione iussu Sixti V. & sic ab eodem confirmata; vt minimè suspicari liceat in hoc, de quo tractamus, articulo, à Patribus Concilij quidquam minùs consonum Iuri statutum, aut à Pontifice comprobatum: cùm res adeò grauis sit, vt vix vlla maioris considerationis in eodem occurrat.

Tertiò addit Concilium, expectan [Semestris expectatio qualiter practicanda.]dum per semestre, & crebrò coniugem admonendum. Quodquidem intelligendum quando expectatio talis ad desideratum effectum vtilis esse potest: si autem intra dictum tempus haberi responsio nequeat ob rationes quas adducit Gregorius XIII. in Breui, ex quo priuilegium citatum est trasumptum, & affertur à Fr. Ioanne Baptista in Animaduersionibus pro Confessariis Indorum Parte 1. Verb. Matrimonium; quia scilicet interdum ad hostiles & barbaras prouincias, ne [Greg XIII.] nunciis quidem accessus pateat; vel quia ignorent prorsus in quas regiones fuerint transuecti: vel quia ipsa itineris longitudo magnam afferat difficultatem. Tunc equidem non est expectandum semestre, sed post Baptismum potest iniri coniugium. Pro quo & est declaratio Pij V. ad Nouam-Hispaniam directa, cuius meminit. P. Sancius Lib. 7. Disp. 74. n. 13. qui & pro admonitionis modo ac nonnullis aliis ad hoc spectantibus videri potest ibidem n. 12. & seqq. Quia verò Concilium Pontificiis obstare priuilegiis nequit, non obstante semestris assignatione, quando coniux infidelis moneri potest, intra breuius spatium poterit coniugium celebrari, & illa omnia peragi, quæ in ip [Facultas priuilegij etiam pro foro externo.]so conceduntur: quandoquidem facultas non est tantùm pro foro interno, vt ex tenore constat, & quia Pontifex verbis vtitur id significantibus, dum ait: Plenam auctoritate Apostolica tenore præsentium concedimus facultatem dispensandi cum quibuscumque &c. Et certè cùm priuilegium dictum adeò generale sit, vt Ordinariis, Parochis, & Religiosis communicationem habentibus sit commune, designatio semestris vix vllius videtur esse momenti. Neque id mirum, quia Concilium ante priuilegij concessionem celebratum est, quod Anno constat 1585. ab Apostolicâ prouidentiâ prodiisse, in quo & Paternâ pietate Gentium istarum se miseratum sortem magnus ille Pontifex attestatus.

Potest autem circa dictum semestre [Semestre quomodo ampliari possit in fauorem conjugis infidelis] dubitari, an currat aliquomodo in fauorem coniugis infidelis, ita vt propter rationem aliquam possit ampliari. Vt si notitia conuersionis coniugis, & de nouo contrahendo matrimonio deliberantis, ante semestre ad coniugem infidelem perueniat, sed maiori illius spatij parte iam decursâ, ita vt deliberationi in re adeò graui tempus sufficiens non suppetat, vt responsum intra semestre transmiti ad coniugem fidelem queat. Si videlicet hoc modo respondeat: Serò ad me nuntium perlatum est, & opus habeo in re tanta maturam considerationem adhibere: videbo quid expediat, & re benè perpensâ respondebo. An hæc responsio ad protrahendum semestre compellet, ita vt ea extante nequeat fidelis coniux nouum inire coniugium? Ad quam dubitationem iuxta Limensis eiusdem Consilij doctrinam ita respondendum, vt circa hoc Episcopus adeatur, qui fidelis coniugis dispositione perspectâ, iuxta eamdem quid sit faciendum iudicabit. Indicium autem eius tale futurum, vt si fidelis coniux sine periculo lapsus in carnalia peccata expectare possit, expectet, quia scilicet non vritur, vt Concilium loquitur, D. Pauli phrasim amplexus. Si autem vratur, igni huiusmodi aquas applicet nuptiales, de quibus integro volumine Nouarinus. Quia verò difficile est gentes Indorum, & similes, heri carnis mancipia, se diu continere, in eam partem inclinandum est, vt illis matrimonij adminiculo quantociùs succurratur. Coniux ergo, qui intra præfixum terminum non respondit, sine culpâ suâ consorte priuabitur, quia in fauorem fidei sic statui oportuit, sicut aliàs in Iure habetur, vt permanente matrimonij vinculo, sine culpâ suâ coniux vsu illius priuetur, idque multis ex caussis: pro quo Innocentius III. in Cap. Quantò citato [Cap. Quantò.] ita loquitur: Nec obstat quod à quibusdam forsan obiicitur, quòd fidelis relictus, (dum fidelis qui fuerat, coniux fidem deserit) non debeat jure suo sine culpa priuari: cùm in multis casibus hoc contingat, vt si alter coniugum incidatur. Sic ille. In casu autem nostro minùs est cur dolere coniux infidelis debeat, quia liber manet, vt coniugium aliud possit celebrare.

Quartò, circa alia, quæ in præfato Con [Quid sit scandalum charitatis, de quo in Concilij Decreto.]cilij Decreto habentur, non est difficile intelligi quid sit scandalum charitatis, quod pati fidelis coniux potest; est enim amissio gratiæ per peccatum, retentâ fide, & contingere potest si coniux talis à nouo coniugio ineundo impediatur: Illud autem quod dicitur, vt Episcopus semestri transacto, benè perspectâ caussâ fideli declaret copiam esse matrimonium aliud contrahendi, propter fidei aut charitatis scandalum, quod patitur, iam est à nobis explicatum. In eo verò quod addi [Cohabitatio quomodo consuli & non præcipi possit.]tur, aliqua occurrit difficultas; quòd scilicet, si nullum esse in cohabitatione periculum videat, expectare iubeat infidelem, vel etiam cohabitare consulat, si prodesse intelligat: cùm enim aliquid sit, quod iubere possit, & aliquid, quod consulat, videndum cur ea sit differentia constituta: neque enim videtur cur debuerit illa constitui; quia enim spes est lucrandi Christo coniugem, expectatio iuberi potest: ergo & cohabitatio; quia eadem est in vtroque ratio. Et quidem cùm pro eo Apostoli locus adducatur, ita fatendum videtur; quia Apostolus non de expectatione tantùm sed etiam est de cohabitatione locutus; vt illius verba manifestant: & hæc consentit habitare cum illo. Et hic consentit habitare cum illa, non dimittat illam, &c. Sed certè Concilium sapienti est diuersitate verborum vsum: post transactum siquidem semestre, & scandalum nullum in vlteriori aliqua expectatione deprehensum, stare optimè potest vlterioris adhuc expectationis imperium, in quo fidelis coniux nullum patitur detrimentum; immò & commodum aliquod esse potest, si filij sint, quos parentis vtriusque oporteat curâ tunc temporis enutriri. In cohabitatione autem licet periculum scandali non sit, potest tamen esse molestia ob cultûs disparitatem, & ita consuli potest, non iuberi, generaliter loquendo. Quòd si ex cohabitatione spes maior affulserit, poterit etiam Episcopus illam indicere, quia casus speciales non sunt Generali Canone comprehensi, vt in simili habet P. Sancius num. 13. citato & alij apud ipsum. Apostolus autem admittendum [Cohabitatio quanta futura, iuxta Apostolum.] coniugem ad cohabitationem iubet, sed pro tempore rationabiliter assignando, vt eius doctrinam Patres, Pontifices, & Doctores communiter iam pridem acceperunt, & pro Concilio hæc satis.

De ijs, qui conuertuntur, & ante conuersionem plures vxores habuerunt.

PRo illis est specialis decisio in Breui [Pij V. decisio circa conuersum plures habentem vxores.] quodam Pij V. quod asseruatur authenticum in archiuo Metropolitanæ Limensis Ecclesiæ, vt asseritur in Confessionali, auctoritate Concilij præfati vulgato, cuius & meminit Fr. Ioannes Baptista in Animaduersionibus pro Confessarijs Indorum Parte 1. verb. Matrimonium, cuius Data est, die 2. Augusti Ann. 1571. & in eo iubet Pontifex, vt cùm aliquis conuertitur plures habens vxores, ei nubat, & cum ea legitimè copulatus censeatur, quæ ex eisdem conuersa fuerit, & Baptismum pariter receperit, quamuis non prima earum fuerit, quæ in gentilitate habuerat, & sunt adhuc superstites. Et quòd sine vllo scrupulo matrimonium hoc pro legitimo habeatur. Quod quidem tunc videtur procedere, cùm [Obseruatio prima circa illud.] vna tantùm ex vxoribus conuertitur, & in fauorem fidei respectu coniugis vtriusque decernitur: & expressè habetur in Facultatibus, quæ Indiarum Episcopis per quinqennium conceduntur, ibi, circa Facult. 11. Nisi prima voluerit conuerti. Videtur autem supponere Pontifex vxores om [Obseruatio secunda, & difficultas circa Pontificis decisionem.]nes legitimas esse potuisse; aliàs enim non apparet quomodo esse conueniens dispositio possit: siquidem earum letigimitate sublatâ nullum ius speciale in viro est, sicut neque in illis, vt ratione eius priuilegium hoc ipsis concedatur. Deinde. Iuxta dipositionem Cap. Gaudemus, prima vxor pro legitimâ tantùm habenda: cùm enim ibi hoc modo quæstionem proponat Pontifex: Quia ve [Cap. Gaudemus.]rò Pagani circa plures insimul fœminas affectum diuidunt coniugalem, vtrùm post conuersionem omnes, vel quam ex omnibus retinere valeant, non immeritò dubitatur. Post quæstionis autem propositionem in reprobanda vxorum pluralitate multus est Pontifex, neque difficultati propositæ directè respondet, vt notat Glossa verb. Vel quam, quæ tamen addit quòd indirectè satis respondetur quòd prima sit vxor, ex eo quòd dicit Pontifex pluralitatem ex vtroque sexu reprobandam: pro quo & in verb. Pluralitatem. Vnde & decisum expressè eo loco affirmat P. Thomas Sancius Lib. 7. Disput. 73. num. 5. Quod & in Facultate dicta pro Episcopis Indiarum non obscurè videtur indicatum. Cùm ergo prima tantùm pro legitimâ habenda sit; quomodò stare potest, vt ea quæ conuertitur, eo ipso præferatur; cùm ratione conuersionis plus juris non acquirat, quàm si minimè fideli conuerso fuisset vnquam copulata, vt ex D. Thoma, & alijs docet P. Sancius loco dudum adducto. Et vt demus legitimas fuisse omnes, cùm primam præferendam Ius statuat, & expectari illius conuersio debeat volentis cohabitare, non debet iure illo priuari ob maturatam couxoris alterius conuersionem: quæ enim prior fuit tempore, prior esse & iure debet, neque Baptismo iura quæsita in coniugio soluantur, sed crimina dimittantur, vt in eodem Capite Pontifex protestatur. Circa quod

Dico tandem Pontificiam decisionem [Assertio vlt. satis faciens difficultati.] posse sustineri. Primò; quia dici potest in eâ nullum ius coniugis conuersæ speciale eidem agnosci, sed amorem peculiarem supponi, tum ex communi titulo coniugij, tum ex speciali, qui ex conuersione accrescit, cùm virum in fidei professione sequatur, alijs id facere renuentibus. Quòd si posteà dicat se Baptismum fictè ob viri amorem suscepisse, non esse illi in foro exteriori credendum, nisi adsint legitimæ probationes, obseruat Ferdinandus Zurita in Enchiridio Indico, [Indicia veri matrimonij qualia in Indis.] Quæst. 24. vbi & teneri illam ad Baptismum ritè suscipiendum, nisi coniux copiam abeundi fecerit. Secundo, ob rationem dictam posse in illâ speciale ius agnosci, licèt prima non sit, quia verum coniugium inter fideles non ex primitate colligendum est, sed ex voluntate in eo permanendi secundùm principalem rationem contractûs lumine naturæ constantem. Tertiò; quia verosi [An reuerà talia.]militer existimari potuit apud Indos non fuisse vera matrimonia, eorum cognitâ ruditate, quia neque animo perseuerandi in coniugio inseparabiliter contrahebant, neque in ordine ad seruandam fidem, & filiorum educationem; quæ ad substantiam contractûs pertinent, intentione expressâ aut tacitâ ducebantur. Pro quo facit discursus P. Balthassaris Barreira apud P. Fragosum Tomo 3. Lib. 10. Disput. 22. num. 48. & 49. & alia quæ habet Auctor idem numer. 57. & seqq. & P. Andreas Perez in Historiâ Missionum Cinaloensium. Et id quod tunc temporis, de Indorum, qui conuertebantur, moribus circa coniugia vigebat, in ijs pariter dispicitur, qui modò in diuersis regionibus conuertuntur. Et apud Indos non fuisse vera matrimonia secundùm id, quod ex naturâ suâ, & diuina institutione, talis contractus exigit, fuêre non contemnendi magistri, & Euangelici operarij, qui ob indubitata experimenta censuerunt, vt videri potest apud Fr. Ioannem de Torquemada in Monarchiâ Indianâ, Parte 2. Lib. 13. Cap. 15. Post plantatam siquidem fidem in Nouâ-Hispaniâ inuenti sunt multi coniuges, qui se mutuò relinquebant. Quod quidem cùm à Christianis accipere non potuerint, fatendum est ex antiquis eorum moribus descendisse. Refert autem Auctor idem citato Libro Cap. 5. in [Quid apud nonnullos in vsu.] in more apud Indos fuisse, vt si quando aliquis inscijs puellæ parentibus contrahebat, maritus ad illos sit venire solitus, & facti pœnitens veniam, & puellam pariter postulare, in eorum ipsam tradendo manus, vt si connubio annuere nollent, apud ipsos remaneret. Et Cap. 9. narrat prouinciæ cuiusdam incolas à suis hostibus vxores dato pretio comparare: ex quibus quos generant filios, reseruant quidem, filias autem occidunt, ne si eas hostes capiant, ex eis filios generent, hostes sibi parentum imitatione futuros. Hoc autem matrimonium, cùm contra finem legitimi huius contractus sit, bonum scilicet prolisi, à propria illius ratione alienum fuisse, extra dubitationem est. Vt alia præteream diuersarum gentium in eodem genere iniuriosa naturæ portenta. Iuxta hæc ergo potuit Pontifex decernere, vt primæ vxoris ratio haberetur nulla, si cum alia ex conuersis velit vir pariter conuersus stabili connubio copulari.

Ex his ergo apparet quid faciendum sit [Cùm plures conuertuntur vxores, quid faciendum.] in casu à Pontifice prætermisso: si videlicet plures vxores eius, qui conuertitur, pariter conuertantur, non tamen prima. Vnde & habetur Pontificiæ voluntatis non fuisse onus conuerso imponi, vt eam, quæ conuersa est, ducere teneretur: quandoquidem plures conuerti possunt, & nullum tunc ius cuiusquam esse ad coniugium potest; & ita neque cùm sola vna conuertitur; quia si verè in illâ esset ius tale, non posset per aliarum conuersionem tolli, quæ valde accidentaria est. In casu ergo dicto nullam tenetur ducere conuersus, vt docet D. Thomas in 4. dist. 39. q. vnicâ, art. 3. ad 4. vbi & Sotus, q. vnicâ, Articul. 3. ad 5. quibuscum P. Thomas Sancius Disput. 73. citat. num. 5. & alij communiter. Quod verò ad pri [Quid cum prima & quòd primitas non sufficiat, vt legitima censeatur.]mam attinet, iuxta dicta iudicandum est, & inspiciendus modus, quo ij, de quorum coniugio agitur, in contrahendo vtuntur. Neque enim satis est, vt legitimum, & iuri naturæ esse conforme intelligatur, ritus aliquos in eo seruari, quales ij sunt, de quibus citatus Fr. Ioannes de Torquemada Lib. 13. Cap. 5. & seqq. Neque diuersa nomina haberi apud illos, quibus vxores & pellices distinguantur, sicut habentur apud Peruuianos, qui etiam ad significandum fornicationis peccatum nomen speciale habent. Quemadmodum enim apud antiquos diuersa nomina ad Vxores & Concubinas designandas, non erat indicium sufficiens, vt concubinas non esse etiam vxores crederetur: sicut specialiter obseruant Interpretes circa Cap. 6. Cantici Salomonis, v. 7. ita neque indicium sufficiens ad intelligendum eam, quæ vxoris gaudet nomine, propriè esse talem debet æstimari. Vult autem P. Fragosus suprà num. 55. quando res fuerit dubia, semper in fauorem matrimonij non solùm inclinandum, sed pro eo iudicandum: pro quo adducit Patrem Tholozam Prouincialem quondam Brasiliæ. Quod quidem verum est, quando fauor in aliquod eorum, qui conuertuntur, commodum resultat, & non solius contractus habetur ratio. Quod secùs accidit in matrimonio fidelium, eò quòd Sacramentum sit, in illius enim fauorem semper inclinandum, cùm res dubia est, iuxta communem Doctorum animaduersionem; nisi fortè non dubium tantùm, sed probabilis opinio sit: tunc enim eam licebit amplecti, quæ opportunior pro casu occurrenti fuerit iudicata. Et de priuilegijs ad Sacramenta spectantibus hæc satis, vt ad ea, quæ ad Ecclesiæ Præcepta pertinent, transeamus.

De Priuilegijs Indorum circa Præcepta Ecclesiæ. CAPVT XV.

De Priuilegijs circa Festorum obseruationem.

PRo illis sic habet Concilium Limen [Concil. Limensis Decretum circa Festa Indorum.]se Tertium Act. 4. Cap. 9. iuxta ea, quæ Concilium secundum Seßione 3. cap. 90. tradiderat: Porrò Neophyti, quos Ecclesiæ materna indulgentia præceptorum suorum sarcina magnâ ex parte leuandos existimauerit, sequentes tantùm dies juxta Superioris Synodi Prouincialis statutum, obseruare cogantur. Primùm dies omnes Dominicos, vt Ecclesia vniuersalis semper obseruat. Deinde, Diem Natiuitatis Domini, diem Resurrectionis primum, diem Pentecostes primum. Item Circumcisionis, Epiphaniæ, Ascensionis, & Corporis Christi. Beatæ quoque Virginis Mariæ Festum Natiuitatis, Annuntiationis, Purificationis, & Assumptionis. Demùm, Apostolum Petri & Pauli. Sic Concilium: quod dum maternam circa hoc [Pro quibus & priuilegium Pauli III.] indulgentiam Ecclesiæ recognoscit, priuilegium indicat Pauli III. cuius mentionem faciunt Fr. Ioannes Baptista in Animaduersionibus pro Confessarijs Indorum Parte 1. Verb. Festum. D. Solorzanus Tomo 2. Lib. 1. Cap. 27. numer. 94. & seqq. vbi primò ait priuilegium esse Pauli IV. scilicet, numer. 94. sicut in Politicâ Pag. 240. Col. 2. & in fine eiusdem. §. Pauli III. esse testatur, & ita proculdubio asserendum. Ferdinandus Zurita in Enchiridio Indico Quæst. 10. & P. Quintanad. Tomo 2. Tractat. 1. Singul. 11. & alij apud ipsum. Circa quod quæri potest

Primò, an præter dicta Festa tenean [Non teneri ad alia Festa posteà generaliter præcepta.]tur Indi ad aliorum obseruationem. Circa quod P. Quintanad. loco dudum citato censet teneri ad Festa S. Ioseph & S. Annæ, quia illa pro omni Ecclesiâ obseruanda proponuntur, & priuilegium Pauli III. de Festis agit, quæ in vsu Ecclesiæ tunc erant, non verò de futuris. Et illud est vnicum assertionis huiusce fundamentum. Sed certè non vrget: quia cùm priuilegium, vt illud Concilium intelligit, & ex tenore adducto constat, ad hoc sit, vt Neophyti designatos tantùm dies obseruare cogantur, huiusmodi exclusio ad futura etiam Festa debet extendi. Particula enim Tantùm omnimodam exclusionem dicit, & ita eius [Particula Tantùm quam habeat vim, ex quâ arguitur.] absolutam vim expendit inter alios Parisius Consilio 48. num. 7. & seqq. Immò indefinitus loquendi modus ad hoc satis, vt probat Textus in Cap. Quia circa, de priuilegijs, ibi: Prædecessor tuus indefinitè decimas Episcopales Monasterio remittendo, [Cap. Quia circa.] cùm nihil exceperit, & potuerit excepisse, & in beneficijs plenißima sit interpretatio adhibenda, nec debeat vna eademque substantia sub diuerso jure censeri, intellexisse videtur non solùm de decimis posseßionum illius temporis, sed futuri. Sic Innocentius III. Deinde vrget ratio à Concilio adducta, quòd scilicet Neophytis sarcina sit præceptorum minuenda, & maternâ sint indulgentiâ tranctandi: ex quo fit ab obligatione multorum Festorum exemptos, quamuis sint illa solemnissima, qualia sunt Festa Resurrectionis & Pentecostes: licèt enim primi illorum dies obligent, ea obligatio specialis non est, quandoquidem sub obligatione Dominicorum dierum habentur. Festum S. Ioannis Baptistæ, Apostolorum, præter Diuos Petrum & Paulum, D. Stephani, Sanctorum Innocentium, D. Laurentij, S. Crucis, D. Michaëlis, Omnium Sanctorum. Quorum solemnitati non venit Festum D. Iosephi, & S. Annæ, secundùm gradus & qualitates ab Ecclesiâ constitutos, vllatenus exæquandum. Cùm ergo circa illa exemptio concessa sit, non est verosimile ad duo præfata obligatos Ecclesiam voluisse. Cui enim licet id quod plus est, licèt etiam & quod minùs, iuxta regulam iuris notissimam, sic intelligendam, vt plus & minùs in eodem genere sint, vt aliàs diximus, & hoc loco constat euenire. Pro quo & L. Filius famil. §. finali. D. de donationibus. Ex quâ idem P. Quintanad. Tractat. 6. Singul. 7. in fine, & ex Cap. quodam Ex parte malè citato probat priuilegia Indis concessa, & alijs Neophytis, ad mixtionem aliquam habentes extendenda. Prætereà, Priuilegium hoc in fauorem fidei militat, vt est manifestum; quæ autem talia sunt, amplè interpretanda esse sæpiùs dictum iuxta communem scriptorum attestationem, quod & citatus Auctor agnoscit suprà, Singular. 6. numer. 6. vbi & de priuilegijs circa ieiunia sequitur.

Idem etiam dicendum de Festis, quæ [De Festis ab Episcopis institutis idem tenendum, etiamsi velint expressè obligare.] ab Episcopis post huiusmodi concessionem institui possunt, ijs seruatis, quæ sacri Canones circa talem institutionem iniungunt. In quo quidem citatus scriptor ex aduerso stat, idem affirmans quod de duobus illis Festis auctoritate Apostolicâ constitutis: nisi Episcopi Indos exciperent, vel aliunde ex Bullâ aliâ excepti sint. Sic num. 6. Sed similiter refellendum, & à fortiori. Potest autem dubitari an stante priuilegio dicto, vt scilicet Indi ad alia Festa non cogantur, possint nihilominùs Festa constitui, ad quorum illi obseruantiam obligentur. Et satis verosimile est non posse, quia contra Apostolicam est prohibitionem: etsi id admittatur, inutile reddi poterit priuilegium: quia etiam circa Festa, pro quibus exceptio conceditur, obligatio esse poterit, cùm pro omnibus eadem ratio sit; etsi in ordine ad Festa futura extendi potest, pro alijs item poterit obligatio eadem, ijs, quibus Pontifex leuare onus intendit, imponi. Quo non obstante, in casus [Exceptus casus.] alicuius contingentiâ ordinariâ auctoritate vti Episcopi poterunt, & pro diebus aliquibus ad obseruantiam Festi alicuius obligare: quia hoc ad congruum regimen spectat, neque est credibile à Pontifice, cuius solicitudo in commune fidelium bonum incumbit, prohiberi.

Ex quo manifestum relinquitur Indos [Neque ad Festa addita in Bullâ Vrbani 8.] non obligari ad Festa illa, quæ ab Vrbano VIII. in Bullâ moderationis illorum vt obligatoria proponuntur; scilicet Sanctorum Innocentium, & S. Syluestri. In quo quidem P. Quintanad. non aduersatur, vt videri potest num. 7. Aut enim hæc Festa obseruabantur ante priuilegium Pauli III. & sic pro illis obligatio sublata est: ex eo autem quòd de nouo à Pontifice vt obligatoria proposita sint, noua obligatio non consurgit, quia illam Pontifex non intendit imponere, sed antiquam confirmare: vnde exempti ab eorum obligatione, eam non contrahunt ratione declarationis. Si autem non obseruabantur, ratione nouæ Constitutionis non accrescit obligatio: quia intentio Pontificis non est Festa addere, sed eorum multitudinem moderari, vt ex tenore Constitutionis apparet. Vnde existimat citatus Auctor, & ex professo probat Festa dicta non obligare, vbi consuetudine receptum erat, vt non obseruarentur, videatur Singul. 2. Quod fundamentum licet non omnino firmum sit, quia moderatio cum obligatione duorum illorum Festorum stare potest, quandoquidem respectu quamplurium aliorum est sublata: in casu tamen nostro specialiter aptari potest, quia Pontifex non intendit suâ Constitutione nouam sarcinam recèns conuersis imponere, quos Ecclesia maternâ vult indulgentiâ confouere. Et quidem generaliter loquendo Constitutio dicta pro moderatione Festorum est, & alleuiatione fidelium circa onus prædictum; & ita proportionaliter de Neophytis dicendum, eos scilicet per eandem non grauari, sed potiùs onere liberari. Quod quidem ad illud saltem applicandum, vt onus nouum non censeatur impositum, vt hoc alleuiationis genus reputari possit; in sua videlicet moderatione circa prædictam obseruantiam conseruari.

Secundò quæri potest an cogi ad laborandum possint in Festis, quæ pro ipsis de præcepto [An possint ad laborandum compelli in Festis ad quæ non obligantur.] non sunt. Circa quod est admonitio Concilij Limensis citata Act. & Capite. vbi sic dicitur: si qui autem Indorum plures alios dies festos nostro more seruare voluerint, & in ijs ab opere seruili vacare, integrum sit eis facere ex deuotione: neque vllo modo in ijs laborare, à quoquam penitus compellantur. [Concilium Limense 3. id prohibens non imponere præceptum, aliquorum sententia.] Sic Concilium: cuius verba graue præceptum non continere, sed solùm habere rationem admonitionis, directionis, consilij, & deprecationis, affirmat P. Quintanad. Singulari 11. citato numer. 3. Quod quidem ante eum docti aliqui Magistri tenuerunt. An autem aliunde grauis obligatio consurgat, diuersæ quæstionis est. In qua ex citatis Dom. Solorzanus, Fr. Ioannes [Aliunde an graue peccatum sit, qui negant, & vnde probant.] Baptista, & apud ipsum Fr. Ioannes Focher, cùm illicitum dicant, de peccati grauitate non disputant. P. Quintana peccatum esse mortale negat, si Indorum domini eos fortiter & suauiter ad laborandum impellant. Et hoc quidem tenuit P. Ioannes Perez Menacho. Quòd si violentia diræ tractationis accedat, graue quidem peccatum erit, sed non ab eo diuersum, quod tales vim facientes committerent, si eos in quibuscumque aliis diebus ad laborandum compellerent. Cùm enim obligatio Festorum sublata sit, perinde se habent, acsi talia non essent. Ex eo autem intuitu, vt copia metallorum sit, quæ in communem vtilitatem redundat, posse ad laborandum cogi, tenent aliqui apud Dom. Solorzanum num. 98. qui tamen num. 99. contrarium se consuluisse testatur, eo quòd magis fauorabilis sit Festorum obseruatio: pro quo Auctores & alia eruditè congerit in sequentibus. Ad quæ quidem dicere possunt ij, qui ex aduerso stant, esse quidem verissima quando obligatio Festi vrget: in casu autem nostro, cùm obligatio sublata sit, aliam esse rationem: cùm aliàs labor huiusmodi vtilis laborantibus sit, qui ex eo iustam mercedem accipiunt, vt suæ ordinariæ indigentiæ succurrant.

Sed certè non videtur negari posse [Contrariam ostenditur.] quominùs in hos, sublatis etiam inhumanis violentiis, graue peccatum possit admisceri. Sit quidem in compulsione suauitas, vt P. Quintana præmonuit: si tamen non solùm suauiter, sed & fortiter Indi, & alij ad laborem compellantur. Ita vt nequeant nisi cum probabili detrimento resistere, labor illis inuitis accidit, nec licet ipsis suo priuilegio vti, quod sine graui compellentium peccato stare nequit. Et priuilegium quidem id secum affert, pro quo admonitio Concilij adiecta. Priuilegiis enim vtimur cùm volumus: ergo Indi, quibus illud circa Festorum obseruationem conceditur, vti eo possunt pro libitu aut non vti. Si ergo vti velint, nequeunt ad laborem forti pertractione compelli. Quòd ergo in hoc peccatum sit, [Ex priuilegij violatione arguitur.] aut non sit, non debet ex Concilij monitione desumi, sed ex priuilegij conditione in materiâ graui, cuius vsus pusillis istis Ecclesiæ filiis impeditur. Indo equidem volenti matrimonium contrahere cum cognatâ in gradu aliquo ab Ecclesiâ prohibito, sed in quo dispensari potest virtute priuilegij Indis concessi, si quis obstaculum opponat ob aliquod tantùm apponentis commodum, grauiter proculdubio peccabit; neque alia ratione, nisi quia priuilegij Apostolici vsum impedit, idque in materiâ momenti magni. Pro quo est Cap. Quantò, de Priuilegiis, [Cap. Quantò, de priuilegiis.] vbi: & sic Apostolicorum priuilegiorum, non vim & potestatem, sed sola verba seruantes &c. Concludit autem sic Pontifex: Si super hoc ad Nos clamor denuò ascenderit, non poterimus conniuentibus oculis pertransire, quin promulgatores talium sententiarum seueritate debitâ castigemus. Sic Honorius Tertius, vbi tamen de indirecto impedimento tantùm agebatur, vt ex Summario Capitis eiusdem constat. Præterquam quòd si talis compulsio liceret, priuilegium Indis præiudiciale foret, contra regulam Iuris sat celebrem 61. in 6. sic habentem: quod ob gratiam alicuius conceditur, non est in [Ca. Quod ob gratiam de reg. iur. in 6.] eius dispendium retorquendum. Si enim Indi communi iure censerentur in ordine ad Festorum obseruationem, non possent in illis ad laborandum compelli: cùm ergo stante priuilegio compelli posse dicantur, perspicuum est gratiam in eorum retorqueri dispendium. Et hæc profectò illorum miseranda conditio, cui vsus magis, quàm ratio, iustitia, ac pietas suffragatur: vt quidquid pro ipsorum alleuiandis oneribus Principum benignitate disponitur, in eorum passim videatur incommodum retorqueri. In quo non iam quæstio circa ius vertitur, cùm agi contra ius omne exploratissimum sit; sed cauteriatarum audaciam & immanitatem traducere, vt ab iis, quibus rerum istarum incumbit cura, remedium aliquale prouideatur.

Et hæc quidem non solùm de Indis in [De Æthiopibus idem asserendum.]telligenda, sed etiam de Æthiopibus, licet mancipia sint: non possunt enim ad laborandum compelli, cùm eisdem, quibus Indi, priuilegiis perfruantur, vt ostendimus. num. 129. & in illis quidem videtur maior esse ratio, eo quòd maius dispendium ex priuilegio subeant, quàm Indi, qui effugere multoties coactionem possunt, cùm tamen mancipia id assequi nequeant, sub manu semper dominorum constituta. Et de In [Et de Indis mancipiis.]dis in seruitutèm redactis, vt sunt Christianorum plures, dubitari nequit priuilegio præfato frui, vnde ab laborandum nequeunt violenter adstringi: seruitus ergo priuilegij fruitioni non obstat. Ex quo efficaciter argui potest: nam Æthiopes liberi possunt priuilegio frui: ergo & serui. Consequentia est clara: quia seruitus non obstat priuilegij fruitioni, vt in Indis constat. Licet autem Concilium Limense admonitione præfatâ de Indis loquatur, vt constat ex verbis illis: si quis tamen Indorum &c. in Decreto tamen de Neophytis locutum, vt illa satis expressa verba manifestant: Porro Neophyti, quos Ecclesiæ materna in [Concilium Limense 3.]dulgentia &c. In admonitione verò de Indis specialiter loqui oportuit, ob grauissimam, quam pati solent in metallis effodiendis vexationem; & quia imbecilliores sunt. Ratio autem ab eodem adducta de materna indulgentia, quæ debet teneris filiis impendi, ad omnes extenditur, vnde & dispositio pariter, iuxta vulgatum iuris axioma, de quo aliàs, Vbi est eadem ratio &c.

Sed esse circa hoc peculiaris difficultas [Excipiuntur Festa sublata specialia, quæ ex deuotione seruari possunt.] potest ex eo consurgens, quòd Bulla Vrbani Octaui de moderatione Festorum publicata, & iuxta eam multorum Festorum obligatione sublatâ, quæ etiam ex consuetudine, aut speciali lege fuerant introducta, Episcopi aliquid ad ea seruanda ex deuotione monuerunt, & Indulgentias obseruantibus sunt pariter dilargiti. Si ergo Neophyti ea seruare velint, vt multi ex Hispanis seruant, eritne speciale peccatum eos ad laborandum compulisse? Ad quod videtur dicendum in eo graue non esse peccatum, quia materia priuilegij penitus sublata est: erat enim priuata lex, quatenus lege circa alios stante, ab ea illi eximebantur. Atqui lex penitus circa dicta Festa cessauit: ergo & priuilegium: vnde & cessat peccati materia ex eo quòd Neophyti suo priuilegio vti prohibeantur. Quòd autem Episcopi ad obseruationem hortentur, & gratias concedant, dominorum ius erga seruos non tollit, neque aliis nouum ius tribuit, vt possint titulo peculiari resistere, ex quo iniuria peculiaris subsequatur. Cùm prætereà videamus maiorem populorum partem Festa huiusmodi non seruare, vnde neque domini tenentur eam seruis indulgentiam exhibere. Sicut enim plebi minuuntur Festa, ne commodis ad vitæ sustentationem laboris cessatione priuetur, ita & dominis hæc debet prodesse gratia, ne scilicet seruorum operis multiplici Festorum vacatione fraudentur. Quamuis [Oppositum verosimile.] autem oppositum posset non inuerosimiliter comprobari: à probationibus abstineo, quia nullus est futurus, qui in praxi huiusmodi sententiam amplectatur.

Dum autem Neophyti sponte in die [De adstantibus labori Indorum in Festis notanda resolutio.]bus festis suo vtentes priuilegio laborant, posse Hispanos eorum labori superintendentes operam suam præstare, admonet P. Quintanad. num. 3. addens posse etiam per se ipsos laborare, dummodò plus spatij quàm duarum horarum non sit: illa enim gubernatio actus est potiùs dominij, aut libertatis, quàm opus seruile. Sed certè si labor superintendentis ita necessarius sit, vt sine eo peragi commodè opus nequeat, cui Neophyti incumbunt, continuari per maius spatium poterit, quia in priuilegio eorum videtur id verosimili consequentiâ concessum. Neophytis enim conceditur vt laborare possint, & id intelligendum de illo præsertim laboris genere, in quo illi solent occupari. Si ergo occupatio talis commodè stare nequeat, nisi Hispanis, qui labori assistunt, pariter laborantibus, id etiam consequenter indultum, iuxta communem doctrinam de priuilegiis, pro qua videri potest P. Suarius Lib. 8. de legibus Cap. 11. num. 7. Bonacina Tomo 2. Disputat. 1. Quæst. 3. Puncto 6. num. 7. & alij, apud quos congrua exempla succurrunt de ministro pro Missa dicendâ Interdicti tempore, & socio ad recitationem Horarum, aliaque. Debent autem illi Missam audire, si commodè possint. An autem Neophyti ad eamdem audiendam teneantur, ita vt priuilegium tantùm circa [Neophytos non teneri ad Missam audiendam in Festis priuilegiatis.] laborem versetur, quem licitum reddit, hæret P. Quintanad. n. 6. sed res est penitus explorata, cùm in Bulla obligatio seruandi prædicta Festa absolutè tollatur, quorum obseruatio in auditione Missæ magna ex parte versatur. Et cùm Pontifex nullam circa hoc limitationem addiderit, neque nos addere debemus: vbi id omnino conuincit, quod ex Cap. Quia circa, de priuilegiis positum n. 418. Cùm nihil exceperit, & potuerit excepisse, [Cap. Quia circa.] ac in priuilegiis plenißima sit interpretatio adhibenda. &c.

Tertiò inquiri potest an Parochi In [Parochi an teneantur Indis de priuilegio notitiam præbere.]dorum teneantur priuilegium hoc ipsis manifestare. Circa quod Ferdinandus Zurita in Enchiridio Indico Quæstione 10. affirmatiuè respondet, quando illius extat ignoratio: secus autem, si Indi à multo iam tempore illo non vtantur, & transgressores Festorum puniantur: immò tunc ait Parochos male facturos, si priuilegium in memoriam reuocarint ex D. Thoma 1. 2. quæst. 97. artic. 2. & 3. & quæst. 90. artic. 4. subdens non valde culpabilem videri Parochi simulationem, si priuilegio non appareat renuntiatum; vbi id studet, vt Indi paulatim se reducant ad obseruantiam iuris communis: hoc enim ex legislatoris verosimili voluntate descendit, & reprobari non potest, vt in simili docet D. Thomas suprà q 96. artic. 2. & qu. 97. artic. 1. & 4. Sic Auctor dictus: quod videtur probare Dom. Solorzanus num. 97. Circa illud tamen adnotare iuuat, posse quidem contingere vt Indi ante aliquod tempus cœperint Festa, pro quibus priuilegium extat, obseruare: nec tamen consuetudinem talem sufficere, vt ad commune jus reducti debeant existimari: quandoquidem consuetudo talis potuit ex priuilegij ignorantia descendere, vnde & inuoluntaria fuit; quia ignorantia facit inuoluntarium. Pro quo sunt Doctores, quos adducit & sequitur Diana. Parte 6. Tract. 5. Resolut. 9. vbi & in obseruatione Festorum exemplum apponit.

Zelus prætereà ille reducendi Indos ad [Zelus quidam Parochorum expunctus.] ius commune, non videtur secundùm scientiam, quia Pontifices nolunt eo modo ad reductionem vti, qui in errore fundatur, sed hortationibus, vt constat ex Bullis, quæ de dispensationibus circa matrimonia agunt. Et quidem Indi ita propensi ad laborandum sunt in suis agellis, vt difficilè illis persuaderi possit, quod in Festis, in quibus dispensati non sunt, à labore abstineant. Dum ergo obligatos se ad plura Festa sibi habent persuasum, occasio illis multiplicis transgressionis offertur; quam vitare cùm debeant Parochi, non possunt à peccato graui in simulatione circa priuilegij reuelationem excusari. Et vtinam dissimulatio dicta ex bono illo oriatur zelo, & non ex turpis lucri respectu, vt scilicet plura Festa cùm sint, Indorum crescant obligationes. Neque D. Thomas omnibus citatis locis quidquam habet, ex quo illius Auctoris doctrina possit vel apparenter confirmari. Ex Artic. autem 2. Quæst. [D. Thomæ doctrina pro Indis faciens.] 96 illud pro Indis facit, quod S. Doctor his ait verbis: non est idem poßibile puero, & viro perfecto: & propter hoc non ponitur eadem lex pueris, quæ ponitur adultis. Multa enim pueris permittuntur, quæ in adultis lege puniuntur, vel etiam vituperantur. Et similiter multa sunt permittenda hominibus non perfectis virtute, quæ non essent toleranda in hominibus virtuosis. Sic ille. Quod quidem casui præsenti conuenienter aptatur, cùm constet Neophytos puerorum instar esse, & ita circa leges non debent adultorum more tractari, vnde neque conandum vt ad communia iura dissimulatione priuilegiorum in omnibus, & per omnia reducantur.

CAPVT XVI.

De Priuilegiis Indorum circa secundum Ecclesiæ Præceptum annuæ Confessionis.

DE priuilegiis circa Confessionem [Priuilegium circa annuam confessionem, quam tribuat latitudinem.] multa dicta Cap. 11. Neque hoc loco plura sunt, quæ addi oporteat. In ordine autem ad annuæ Confessionis obligationem nullum speciale inuenio, nisi quatenus cum obligatione communicandi Paschali tempore solet esse coniuncta, de qua Capite sequenti. Cùm enim præceptum illud possint implere à Septuagesima vsque ad Octauam Corporis Christi; vltra annum & menses aliquos differri eius adimpletio potest: si videlicet. qui est die Septuagesimæ confessus, anno sequenti in Octaua Corporis Christi confiteatur. Iuxta probabilem enim, & satis receptam opinionem, annus non debet esse naturalis, sed Ecclesiasticus. Sicut ergo contingere potest, vt qui die 15. Martij, in quam incidit Dominica Palmarum, confessus est, anno sequenti die Maij, in quâ Octaua Paschæ incidat, confiteatur, & sic præceptum adimpleat, vbi vltra anni naturalis spatium notabilis apparet excessus: vel si id accidere nequeat attentâ ratione temporum, saltem ex vi præcepti non repugnaret, quia totam illam latitudinem annus Ecclesiasticus habere potest: Ita & in casu nostro philosophandum est: totum enim illud spatium à die Septuagesimæ vsque ad Octauam Corporis Christi, ad annum Ecclesiasticum pro Indis, & Neophytis aliis spectat, vnde intra illud impletio præcepti stare potest.

Vbi non immeritò addere possumus, [Consuetudinem circa hoc extare, & posse præualere.] secluso priuilegio stare posse prædictam anni computationem, ratione scilicet consuetudinis, quam extare in locis aliquibus testatur Synodus Diœcesana Limensis Anni 1614. Lib. 1. Cap. 5. Tituli 5. & generalem esse Pacensis sub Illustrissimo ac Doctissimo Dom. D. Feliciano à Vega Libr. 1. Titulo 2. Cap. 4. Circa hoc enim posse consuetudinem præualere, dubitari nequit, quia circa id versatur, quod est de præcepto Ecclesiastico, iuxta communiorem Doctorum sententiam, ex quibus aliquos adducit & sequitur P. Escobar de Mendoza Tomo 2. Theologiæ moralis Lib. 15. num. 71. vbi marginale summarium errat, sic enim illud, Hoc mihi placet, cùm tamen non placeat nisi priori loco relata sententia, quæ est Scoti, Durandi, Gabrielis, Richardi, Paludani, & aliorum.

Ad maiorem autem securitatem priuilegium est à Sede Apostolica impetratum, & est illud Vrbani Octaui, quod habetur authenticum in archiuo Collegij Limani Societatis IESV, tenoris sequentis.

Vrbanus PP. VIII.

Ad futuram rei Memoriam.

CVm sicut dilecti filij Communitas, Vniuersita [Priuilegium Vrbani VIII.]tes, & homines Regnorum Peruiani, de Chile, & Paraguay, in Indijs Occidentalibus, Nobis nuper exponi fecerunt, ipsi ob eorum multitudinem, & Confessariorum penuriam inibi vigentem, peccata sua infra breue tempus confiteri minimè poßint, vnde fit vt quam plures illa nullatenus, aut minùs accuratiùs & fructuosiùs confiteantur, cupiantque proptereà dicti Exponentes sibi per Nos, vt infrà opportunè prouideri. Nos qui omnium Christi fidelium saluti pro Pastorali nostra solicitudine iugiter inuigilamus, Exponentes præfatos spiritualibus fauoribus & gratiis prosequi volentes, & eorum singulares personas à quibusuis excommunicationis &c. Supplicationibus eorum nomine Nobis super hoc humiliter porrectis inclinati, & ex sententia nonnullorum Romanæ Curiæ Prælatorum hac super re specialiter à Nobis deputatorum. Quòd in Regnis præfatistam Indi, quàm Mestizi vulgò nuncupatis vel ab Indis & Europæis: nec non Æthiopes, seu Mauri, & Mulati etiam vulgò nuncupati, vel qui ab Europæis & Mauris nati sunt: Præcepto Ecclesiæ de confitendo peccata sua, & sumendo Sanctißimo Eucharistiæ Sacramento quotannis, poßint à Dominicâ Septuagesimæ vsque ad, & per totam Octauam festi Sanctißimi Corporis Christi satisfacere, Apostolicâ auctoritate tenore præsentium concedimus & indulgemus. Non obstantibus Apostolicis, ac Lateranensis sub Innocentio Papa Tertio Prædecessore nostro celebrati, aliorumque Conciliorum vniuersalium, & Prouincialium, Synodaliumque, generalibus vel specialibus Constitutionibus, & Ordinationibus, ceterisque contrariis quibuscumque. Datis Romæ apud S. Petrum sub Annulo Piscatoris, die 16. Aprilis 1639. Pontificatus nostri Anno 16.

M. A. Maraldus.

Quæ concessio quomodo sit Indicis aliis [Notata aliqua circa illud.] Prouinciis communis constat ex dictis n. 114. & Mestizorum ac Mulatorum nomine qui veniant, dictum Titulo 5. num. 274. & seqq. Licet autem penuria Confessariorum non adeò magna alicubi sit, priuilegio tamen vti licebit, quia concessio generalis est, & pro communi necessitate facta supplicatio; cùm tamen Exponentes ita non esse in locis aliquibus nèutiquam ignorarent, quod & Pontifex potuit sibi verosimiliter persuadere. Dum ergo non distinxit, visus generaliter concessisse, iuxta dicta numer. 435. & alibi. Et hæc satis iuxta prædictam concessionem.

Prætereà; quia num. 399. diximus in [Concilium Limense concedens absolutionem casuum omnium, an obliget post diuisionem Prouinciæ, & eius vim habeat concessio vrgens spectantes ad aliam.] Concilio Limensi omnibus Parochis, & Confessarijs Indorum approbatis, casus omnes concedi; obseruare oportet, post celebratum illud vti Prouinciale, vnam illam Prouinciam in duas fuisse diuisam, Limensem inquam, & Argentinam, quia Argentina Ecclesia in Metropolitanam erecta, à cuius Archiepiscopo suum est etiam Prouinciale Concilium conuocatum & celebratum, de cuius conformatione ab Apostolicâ Sede actum quidem, sed ea hucusque non impetrata. Vnde dubitari potest an casuum concessio prædicta post diuisionem locum habeat, ita vt Parochis & Confessarijs Indorum Argentinæ Prouinciæ liceat illos sine nouâ concessione eosdem absoluere. Ad quod dico factâ diuisione videri cessasse Limensis Concilij auctoritatem erga nouæ Prouinciæ membra & Capita, iuxta multorum sententiam. Et in primis Archiepiscopus non manet Concilio subiectus, quia quando illud est coactum, talis dignitas non erat; vt autem illi onus imponi posset pro futuris temporibus, debebat Dignitas talis vt talis in eodem Concilio habere suffragium. Quemadmodum enim si ad Concilium vnus non fuisset vocatus Episcopus, cùm vocari posset, Concilium aut esset nullum, aut Episcopo tali, sicut & eius subditis, legem nullam possent imponere: ita neque Archiepiscopo, qui neque per se, neque per alium, in quo esset eadem dignitas, Concilio interfuit, nec potuit interesse.

Ex quo argui etiam pro nouâ Prouin [Negatiua pars ostenditur, quoad subiectionem.]ciâ potest: nam Archiepiscopus non tenetur Legibus Concilij, eò quòd dignitas talis vt talis Concilio non potuit interesse: ergo neque Prouincia. Illatio ostenditur; quia Prouincia vt talis Concilio non interfuit, per sua scilicet Capita, quæ eam vt talem repræsentarent: diuersus enim valde status illius est, vt sub diuerso Metropolitano existit, & diuersis legibus est subiecta, quæ per Prouinciale Concilium condi possunt, nec debet simul antiquis nouisque grauari. Si enim Legibus antiquis tenetur, non poterunt illæ per Concilium ex nouis Suffraganeis congregatum reuocari. Tenetur enim, quia Concilium prius supra membra & Capita est: Superioris autem leges nequit inferior abrogare. Iuxta hæc ergo, cùm auctoritas Concilij cesset, cessabit etiam præfata ad absoluendum concessio; quia cessat iurisdictio ad concessionem penitus requisita. Ni [Sed affirmatiua quoad casuum concessionem præfertur.]hilominùs oppositum videtur dicendum: quia cùm ratio à Concilio adducta valde vrgens sit, & negotium salutis animarum in momenti magni rebus agatur, credendum omnino est Prælatos nouæ Prouinciæ in idipsum consentire, & velle non irritari ea, ex quorum irritatione inconuenientia adeò ingentia sequerentur. Concilij verba sic habent: Præsentis auctoritate Synodi, Parochis, & [Concil. Limense 3.] approbatis Confessarijs Indorum, casus Episcopis reseruati conceduntur, vt ab omnibus illis, & Censuris annexis, poßint absoluere Indos, cùm id expedire in Christo iudicauerint: ne Indi propter imbecillitatem suam, & spiritualis sensus inopiam, dum ad Superiores pro reseruatorum casuum absolutione recurrere cessant, quod crebrò fit, conscientijs suis illud experiantur noxium, quod pro earum salute ab Ecclesia prouisum est. Sic Concilium: addens tandem: Liceat tamen Episcopo aliquibus Parochis hanc facultatem restringere, cùm ei videbitur expedire. Sed certè vix apparet conuenientia aliqua huiusmodi restrictionis, suppositâ ratione à Concilio adductâ, damni inquam conscientiis Indorum imminentis, si ad Superiores recurrere compellantur, propter imbecillitatem suam, & spiritualis sensus inopiam: Vnde non scimus restrictionem talem Confessariis impositam. Et ita propter rationem dictam omnibus Parochis & Confessariis dicendum est talem competere facultatem. Quòd autem Concilium non [Cur Confessarij Indorum expressi.] Confessarios indefinitè posuit, sed Confessarios Indorum, non ideò fuit, quia ad Confessiones Indorum debent esse specialiter approbati: sed Concilium id posuit, quod est minimum in genere approbationis: pro Confessionibus enim aliorum limitationes esse solent, pro Indis autem nulla: quia ad eorum Confessiones audiendas minima omnium sufficientia ad hoc genus mini [Idem pro Æthiopibus.]sterij sufficiens iudicatur, sicut & ad Æthiopum Confessiones, circa quos idem dicendum, ob eamdem prorsus rationem. Videantur dicta, numer. 129.

CAPVT XVII.

De Priuilegijs Indorum circa Sacram Communionem, secundùm quod tertio est Ecclesiæ indicta Præcepto.

DE iis, quæ ad præceptum hoc spectant, & Communionem Paschalem concernunt, dictum Cap. 10. §. .. & Capite præced. Sed quia illud ad Communionem etiam pro Viatico sumendam adstringit, pro vtroque hoc loco adiicienda nonnulla ad peculiarem Indorum caussam opportuna.

Et illos quidem, sicut & Neophytos [Indos, & Neophytos alios ad Paschalem Communionem teneri.] alios ad Paschalem Communionem teneri certissimum est, quidquid nonnulli circa eorum incapacitatem ineptè discurrant. Exculti sanè multis æquantur Hispanis, & Europæis aliis, quin & quandoque illis ad sacrum epulum aptiores. Vitium illis ebrietatis obiicitur, quibus, vt ebrij sint, vinum ab iis, qui circa extirpationem vitij huius [Ebrietas quæ obijcitur, quam habeat caussam.] validè obniti debuerant, passim obtruditur, qui & communicant ipsi, indigniores procul dubio, cùm grauiùs delinquant, neque animum habeant ab eo se lutulento statu vindicandi. Hoc ipso, quo hæc scribo, anno, testis fidelissimus, & oculatus sacerdos retulit, cùm in quodam Indorum populo omnes Communione fuissent sacrâ refecti, vespere ebrios deprehensos: sed in promptu caussam fuisse, vini scilicet copiam eisdem à Prætore violenter obtrusam, quòd velint nolint empturi sunt, & per Caciquios distributum, nec bonum tamen, excessiuo nihilominùs pretio dato, bibituri. Dolebat ille, & meritò tanti mali labem, & difficile illius remedium, circa quod vtinam Gubernantium zelus aduigilet, pro quo non solùm inter vestibulum & altare plorare Sacerdotes oportet, & ministros Domini, sed in altari ipso, & semper ac vbique conclamare. Nec tamen hoc generale malum est, cùm videa [Non omnes eo infames.]mus Indos & Æthiopes in maioribus Hispanorum oppidis, aut numquàm, aut rarò caducos: quòd si plus aliquid in quibusdam, in hac cultiores habent ex Europæis similes damnatione prouincias, quarum incolæ non ideò penitus à receptione Communionis arcentur, quidquid de quibusdam sit eo in genere desperatis.

Vt ergo circa hoc vti par est sacri Mi [Concilij Limensis 3. circa hoc salutaris prouisio.]nistri procedant, à Concilio Limensi tertio piè & salubriter est prouisum, vt ex Act. 2. Cap. 20. constat, vbi sic habetur: In Paschate omnes Christianos adultos communicare jubet sancta Dei Ecclesia, nisi iusta de caussa prorogandam Communionem Sacerdos, auditâ Confeßione, censuerit. Quòd si plerique Neophytorum hactenus ad Eucharistiæ perceptionem non facilè admißi sunt, fidei exiguitati, & morum ineptitudini tribuendum est: cùm requirat tanti Sacramenti communicatio tum firmam fidem, cœlestem illum cibum à terreno & humano diiudicantem, tum conscientiæ munditiam, quam turpitudo ebriositatis, & concubinatus, & multò magis superstitionis nefariæ prorsus labefactat: quibus vitijs plurimi his regionibus grauiter laborant. Hæc Concilium: quibus planè iudicat Eucharistiam neque in Paschate illis tribuendam, qui præfatis vitiis obnoxij fuerint deprehensi. Quod ita intelligendum, vt tunc re [Ebrietas quando impediat Communionem.]cipere non debeant, quando de emendationis proposito probabile indicium non habetur: si enim illud extet, licèt de emendatione firma non habeatur spes, Confessarij erit certum circa id ferre iudicium, sicut Doctores generaliter tradunt, cùm id commune sit aliis vitiorum luto submersis, qui tamen cùm conentur emergere, ad hauriendas aquas accurrunt ex Sacramentis, fontibus videlicet Saluatoris. Tunc enim sicut Sacramentum Pœnitentiæ non negatur, ita non negandam Eucharistiam, boni Scriptores affirmant, vt videri potest apud Dianam Parte 3. Tractat. 4. Resolut. 30. quia ex Concilio Trid. Seßione 13. Cap. 7. ad dignè communicandum sola requiritur à peccato mortali munditia, iuxta doctrinam Apostoli 1. Cor. 11. Pro quo est sententia aliquorum dicentium Communionem negari non posse peccatori occulto, si eam à proprio Pastore petat ad implendum de illâ præceptum, vt videri potest apud P. Gasparem Hurtadum [Ex eo quòd peccatori occulto negari nequeat, arguitur.] Disput. 9. de Eucharistiâ, difficult. 10. Si enim tali negari nequit, multò minùs ei, quem constat esse confessum, & hîc & nunc in statu peccati non est. Licèt autem citatus Auctor contrarium censeat de peccatore occulto: idque ex D. Thoma, & communi Theologorum sententia probet; eius tamen ratio pro instituto præsenti facit, dum ex eo arguit, quòd peccator, dum est in statu peccati, non habet ius ad Eucharistiam, quia non est in statu à Christo requisito, vt eam possit accipere, & credi nequit Christum contulisse ius iustitiæ ad Sacramenta ei, qui non est in statu requisito ab ipso. Qui discursus de eo procedit, qui in statu peccati est, quod in casu nostro secus accidit, vt Confessario constat: ergo non debet sic Confesso Eucharistia, eam ad præceptum implendum petenti, denegari.

Pergit Concilium, & sic loquitur: Sed [Alia à Concilio citato vtilissimè præstituta.] quoniam & multi Indorum quotidie in Christianâ religione proficiunt, & sunt etiam ceteri inuitandi & præparandi, vt cœlesti mensâ, ad quam etiam paruulos vocari vult (Prouerb. 9.) diuina sapientia, salubriter fruantur: præcipit sancta Synodus Parochis, ceterisque Indorum Prædicatoribus, vt sæpè ac seriò de fide huius mysterij eos instruant, veram ac realem Christi Dei nostri præsentiam sub panis specie doceant, eorum desiderium ad tantum beneficium excitent, præcipueq́ue ad omnium peccatorum detestationem, ac puram Confeßionem, vitæque in meliùs emendationem exhortentur: vt aßiduâ denique prædicatione dignos dono illo viuifico reddant. Quos autem Parochus & satis instructos, & correctione vitæ idoneos iudicauerit, ijs saltem in Paschate Eucharistiam administrare non prætermittat; ne ipse alioqui Ecclesiastici præcepti violati reus sit: in quibus autem certam sententiam tenere non poterit, consulat Episcopum. Hæc Concilium, & piè, & prudenter, [Non emendatis quomodo tribuenda Communio.] & sanctè, in quibus id quod dicitur de tradendâ Communione iis, qui satis instructi, & correctione vitæ idonei fuerint iudicati, difficultas occurrit; quia etiam illis, qui emendatione vitæ non sunt idonei redditi, eò quòd eisdem peccatis hoc anno impliciti, quibus & præcedentibus, non videtur deneganda Communio, si hîc & nunc de peccatis doleant, secundùm illum doloris gradum, qui ab eisdem expromi potest, iuxta dicta. num. præced. & eadem confiteantur. Ad quod dici potest eum dolorem sufficientem videri, additâ Confessione, vt vitæ emendatio possit affirmari: iam enim hîc & nunc talis emendatus est, cùm peccandi affectum expulerit, & vitæ proponat nouitatem. Quod autem additur, vt saltem in Paschate Communio talibus præbeatur, non tollit aliàs etiam præberi: dictio enim saltem non [Dictionis saltem vis.] arctat, sed ampliat, quod Iurisperiti dicunt esse subsidiariam, vt scilicet alij casus liceant, sed ille præcipuè, pro quo applicatur. Ex Cap. Statutum. §. Cùm viro, de Rescriptis in 6. vbi Doctores.

Id autem quòd Parochi officij sui ad [Parochorum culpa, & pœna qualiter illius denegatione.]monentur, attentâ est consideratione tractandum, eos scilicet violati præcepti reos esse, qui Indos, ac Neophytos alios Sacramenti diuini alimento defraudant, cùm idonei ad receptionem sint, & paruuli petentes panem, cùm non sit qui frangat eis. Immensa enim est sarcina, quam ob violationem dictam Parochi supra se tollunt, dum omnium eorum, quibus Sacramentum subtrahunt, præcepti transgressiones, licèt materiales, eò quòd ipsi grauiter non peccent, dum vim in eo patiuntur, formales in ipsis sunt, grauiter peccantibus, dum id negant, quod tradere ad præcepti impletionem debuissent. Si ergo in vnoquoque adeò est graue delictum huiusmodi præceptum non implere, vt pœna grauissima indicat, quam Ecclesia citato in Cap. Omnis vtriusque sexus, transgressoribus eius imponit, vt onus debet importabile reputari: quale illorum erit onus, quàm importabilis sarcina, & insuperabile pondus, quod ex tot ac talibus sarcinis, oneribus, & ponderibus integratur?

Quòd verò in casu dubio consulendus Episcopus dicitur, non erit facilè ad praxim applicari; & in eo Consilium videtur esse potiùs, [Consulendi Episcopum quæ obligatio.] quàm præceptum. Et tunc conuenienter exequendum, cùm Episcopi visitant, ad quos est status rei Christianæ in iis, quæ ad Indos spectant, deferendus, & pro Communione illis tribuendâ, secundùm rerum exigentiam, conueniens instructio requirenda. Si tamen ita feliciter eueniat, vt Episcopi eò accedant; multa enim loca sunt eorum oculis inaccessa, vt vultum nequeant sui gregis agnoscere, nec famem proptereà diuini nutrimenti sentire. Sed hoc ipsi viderint; ad me [Et quæ illorum pro visitatione.] enim non spectat iudices iudicare, licèt pro illis subiicienda nonnulla Titulo sequenti, neque caussas inquirere, futuras, vtinam iustas, ac cœlesti probandas Tribunali, cur visitationis beneficio oues à Principe Pastorum eisdem traditæ per ingentia adeò temporum spatia priuentur. In longinquo illæ, fateor: ardua sunt itinera deuoranda, concedo: multum de commodis est domesticæ habitationis abiiciendum, annuo: periclitatur salus, non inficior: sed numquid cùm Episcopatus oblatus est, ad hæc non est animus obfirmatus? An non licuit tunc dicere, detur validiori: ego enim in pace in idipsum dormiam, & requiescam? Si Episcopum & Pastorem animarum nostrarum ita vnius ouis erraticæ cura solicitat, vt eam per inuia, ardua, inamæna, & confragosa perquirat: quomodo non iam vna, sed innumeræ ab eo desertæ pereunt, qui vice functionis eius nomen Pastoris assumpsit? Sed ipsi (iterum dicam) viderint, quibus à videndo nomen præclarum affulget.

Illud in Concilio additur, suis etiam [Licentia ad Communionem quomodo scripto danda iuxta Concilium.] verbis proponendum: Nemo verò Indorum aut Æthiopum ad Communionem recipiatur, nisi preprij Parochi, aut Confessoris licentiam scripto sibi datam, ostenderit. Sic Concilium, cuius decisio præcepto Christi subnititur Matth. 7. v. 6. dicentis: Nolite sanctum dare canibus. Neque enim aliud est Eucharistiam prædictis ad eam imparatis tribuere, quàm si canibus tribueretur. Et Diuus quidem Chrysostomus in eum locum per canes Gentiles intelligit, per sanctum Eucharistiam. Licèt autem Indi & Æthiopes Christiani sint accepto Baptismo, dum tamen Christianis moribus non viuunt, sed brutorum instar, Gentilibus in ordine ad effectum dictum adnumerandi sunt, & ita per canes à Christo designati. Cuius circa hoc etiam doctrinâ non stante, ex ipsâ rei naturâ graue præceptum emergit, cùm sit manifestum rem omnium sanctissimam cum omni sanctitate tractandam, & ita altissimum Sacramentum non esse præfatis ministrandum. Cum ergo ij, qui idonei sunt, aliquo debeant signo dignosci; nullum certè adhiberi commodius potest quàm schedula, in quâ licentia contineatur. Quod si aliud ad effectum talem occurrat indicium, id certè sufficiens; cùm Consilium non requirat licentiam scripto expressam vt authenticum instrumentum, sed vti licentiæ facilius & frequentius argumentum. Et [Regulares ad id teneri.] licet Regulares Concilij Decreta non adstringant, iuxta communem Doctorum sententiam, de quâ Titulo 5. numer. 150. circa hoc tamen non possunt reluctari, quia, vt vidimus, ex Christi, & naturæ ipsius præcepto, grauis obligatio consurgit: ex cuius neglectu grauia irreuerentiæ incommoda timeri possunt, quæ & constat accidisse, quorum & oculati testes esse possumus. Quòd si Indi, aut Æthiopes aliàs noti sint, [Quando admitti sine illa possint.] aut idonei appareant, vt sæpè accidit, sine schedula administrari illis Communio poterit; aliquando enim eam Confessarij ad manum non habent, etsi remoueantur tales, non sine eorum dolore stare repulsa potest in oculis aliorum.

Et hæc quidem circa Communionem [Parochos teneri Indis, & Neophytis alijs Viaticum ministrare.] Paschalem, & extra mortis articulum, in quo Viaticum à Parochis debere tribui iuxta sacrorum Canonum instituta, Concilium secundum Limense prouidit Seß. 3. Cap. 59. Quòd cùm executioni non fuisset eousque mandatum, vt par erat, à Concilio tertio grauissimo est præcepto decretum Act. 2. Cap. 19. vbi sic habetur: Volens igitur sancta Synodus ad executionem perduci, quæ, Chri [Decretum Concilij Limensis 3.]sto duce, pro salute Indorum necessariò ordinata sunt, seuerè præcipit omnibus Parochis vt extremè laborantibus Indis, atque Æthiopibus, Viaticum ministrare non prætermittant; dummodò in ijs debitam dispositionem agnoscant: nempe fidem in Christum, & pœnitentiam in Deum pro suo modo. Sic Concilium: cuius loquendi modus excusationem potest fouere quorumdam, qui dum Indos atque Æ [Vtilis circa intelligentiam obseruatio.]thiopes circa prædictam dispositionem minùs habentes inueniunt, ministrare cœleste Viaticum prætermittunt. Cùm tamen minimè sint proptereà excusandi, quandoquidem tenentur dispositionem prædictam in eisdem accurare. Si enim minorem fidem deprehendant, excitare illam debent, & possunt quidem iteratâ doctrinâ, quo & fiet pœnitentiam etiam posse in illis excitari. Concilium ergo sic intelligendum, vt Parochi tunc debeant præbere Viaticum, cùm dispositionem explicatam inuenerint: vt inueniant autem suo non debent officio deesse, quod à Concilio vt indubitatum supponitur, cùm instructio diligens circa hoc inter præcipuas officij ipsorum partes veniat computanda, sicut de Baptismo decernitur Actione eadem Cap. 4. non quidem dandum indispositis; sed vt indispositi non sint, à Parochis instruendis.

Sed non his contentum illud, ita sub [Minor dispositio requiritur in extremè laborantibus.]dit: Neque enim in extremâ illâ neceßitate perfecta omnia exigenda sunt. Cùm Sanctorum Patrum Decreta habeant qualecumque fidei, & pœnitentiæ testimonium, in vltimo agone positis vt salutaria Sacramenta ministrentur, debere sufficere. Sic illud: quod est quidem ad tollendos scrupulos maximè opportunum; cùm accidere possit vt à Viatici sumptione multorum salus æterna dependeat: quandoquidem sententia grauissimorum scriptorum est, & in ijs, D. Thomæ virtute illius primam gratiam posse conferri. Citantur autem in margine prædicti Decreti Concilium Carthagin. 4. in Cap. Is qui in infirmitate 26. q. 6. Cap. Si quis, de Pœnitentiâ, dist. 7. & Cap. Nullus, ibidem. Cap. Hic qui tempore, 26. q. 6. Ex quibus solùm Cap. Is qui, de Eucharistiâ agit, alia enim de non deneganda pœnitentia & reconciliatione, generaliter determinant. Est autem illud ex Concilio Carthaginensi citato, & sic habet: Is, qui in infirmitate [Cap. Is qui ex Concilio Carthag. 4.] pœnitentiam petit, si casu, dum ad eum inuitatus Sacerdos venit, oppressus infirmitate obmutuerit, vel si in phrenesim conuersus fuerit, dent testimonium qui eum audierunt, & accipiat pœnitentiam: etsi continuò creditur moriturus, reconcilietur per manûs impositionem, & infundatur ori eius Eucharistia. Si superuixerit, admoneatur à supradictis testibus petitioni suæ satisfactum &c. Ex quibus Patres Limensis Concilij [Vnde colligat Concilium Limense positionem suam.] non incongruè deducere potuerunt in mortis articulo non eam exactam dispositionem, quæ aliis solet peti temporibus, requirendam. Qui enim tantùm voluntatem confitendi ostendit, & vocari Sacerdotem voluit, nondum censetur plenè dispositus: quia tamen voluntatem illam solet comitari dolor, ea judicatur sufficiens dispositio, vt absolutionis beneficium ei possit impendi, & Eucharistia, cuius remotam tantùm & virtualem voluntatem ostendit, ministrari. Quod quidem cùm ita Iura disponant, & generalis doctrina sit, Indis & Æthiopibus dubio est procul adaptanda: eoque vrgentius, quòd cùm ex opere operantis parum salutis æternæ negotium valeant promouere, Sacramentorum debent subsidiis roborari.

Addit Concilium alia pro decenti ad [Alia circa administrationem ex eodem.]ministratione, & posteà sic subdit: vbi verò Eucharistia non asseruatur, id fiet peracto ante meridiem Missæ sacrificio, atque hostijs pro indigentium numero consecratis. Sic illud, sapienter cauens aliquorum inscitiam, qui ad Communionem morituris præbendam, Missam fortè importunis temporibus celebrarent. Neque enim desunt aliquando tales, sicut nec defuit, qui Ioannis Maioris sententiam complexus, solam hostiam vespere consecrauit. Non est tamen proptereà credendum voluisse Consilium probabiles circa hoc opiniones expungere, vt minimè illis locus esset futurus. Videtur autem circa hoc illa regula de [Circa tempus celebrandi notata nonnulla.]seruire, vt ij, qui priuilegium nullum habent ad postponendum Missæ tempus, vt sunt communiter Sacerdotes sæculares, dicere Missam possint horâ tertiâ post meridiem, quantùm scilicet priuilegiatis licet, iuxta probabilem opinionem, pro qua videri possunt quæ adducit Mag. Ioannes de la Cruz in Directorio Conscientiæ Parte 2. de Sacrificio Missæ quæst. 2. dub. 1. Conclus. 4. & approbat Diana Parte 2. Tractatu 14. Resolut. 34. de quo & Nos suprà à num. 247. quia verò in casu necessitatis plus aliquid est priuilegiatis concedendum quàm aliàs liceat; necessitas enim priuilegium aliquod secum affert, ad totum illud se potest facultas cuiuslibet Sacerdotis extendere: quia in priuilegiato totum illud licet ratione necessitatis; ne scilicet moriturus circa æternam salutem irreparabile dispendium subeat: quæ ratio in quocumque Sacerdote militat, vt non debeat infirmum subsidio tali, dum lex Ecclesiæ non deprehenditur contraria, defraudare: & de his satis.

CAPVT XVIII.

De Prìuilegiis Indorum circa Quartum Ecclesiæ Præceptum, de Ieiunio.

MAgnis circa hoc illi priuilegiis perfruuntur: per concessionem [Priuilegia Indorum circa ieiunium.] enim Pauli Tertij in Bulla, quæ incipit, Altitudo diuini consilij, ab omnibus ieiunij Ecclesiastici legibus eximuntur, præter Ferias Sextas Quadragesimæ, Sabbatum Sanctum, & Vigiliam Natiuitatis Domini. Possunt etiam in omnibus diebus, in quibus à carnibus abstinentia præcipitur, omnibus iis vesci cibis, quibus vesci possunt qui Bullam Cruciatæ accipiunt, ex eiusdem Pontificis concessione: de quo Fr. Ioannes Baptista in Animaduersionibus pro Confessariis Indorum Parte 1. verb. Ayuno. F F. Emmanuel, & Hieronymus Rodriquez, & Veracruz apud P. Quintanad. Tomo 2. Tract. 9. Singulari 34. Neque hoc mirum, cùm in Indiis consuetudo inualuerit circa talem vsum, de quo diximus Titulo 5. num. 226. & seqq. & pro quo pugnat Dom Villaroel Parte 1. Pacificæ gubernationis Quæst. 3. Artic. 2. per totum. Contranitentibus Commissariis S. Cruciatæ, sed non obtinentibus, dum docti, & pij, ac in iis Religiosi pro consuetudine stant, eamque suo ipsorum vsu non verentur roborare. Videat ergo sanctorum illud Tribunal quid circa hoc præstandum, ne, dum priuilegium Bullæ tueri curat, laqueus conscientiis, vt experientiâ constat, iniiciatur. Præter dictos etiam dies Indi in multis [Sabbatis licet Indis vesci carnibus, non tamen Æthiopibus, ex consuetudine.] partibus Indiarum ad abstinentiam à carnibus non tenentur in Sabbatis: pro quo quidem priuilegium nullum extat, sed id consuetudine est tantùm introductum. Quia verò Æthiopum consuetudo talis non fuit, ad illos talis non extenditur permissio. Et certè oportuit Indis occasionem lapsuum frequentium amputari. Cùm enim in Indiis, sicut & in Hispania, liceat Sabbatis animantium extremitatibus, & intestinis vesci, quorum carnes diebus non vetitis solent manducari; difficile esset Indos inter extremitates, & partes alias distinguere, cùm discrimen illud nullâ sit rationis luce perspicuum, & circa vsum nihil tale discernet appetitus, in iis præsertim, qui ad hæc immoderatâ inclinatione feruntur. Ex quo alicui forsitan videbitur pro Æthiopibus [Non esse improbabile licere istis.] eamdem facere rationem, quia & isti discrimen tale deprehendere rationis lumine nequeunt, & inclinatio ad negotia ventris non minor in illis, cum onere aliàs seruitutis, exilij à patriis sedibus, & derelicto penitus solatio parentelæ. Quod quidem reuerà ita est, sed ratio pro consuetudine vrget. Nihilominus non videtur improbabile oppositum ex doctrina multorum, dicentium legem fauorabilem extendi secundùm identitatem rationis, immò & priuilegium, si præsertim fauor in eo fidei aut Religionis versatur. Consuetudinem autem instar legis interpretandam quoad obligationem, & alia legis propria, docent P. Suarez, P. Azor, & P. Salas, quos adducit & sequitur Diana Parte 6. Tractatu 5. Resolut. 17. & quidem cùm ad consuetudinem legitimè introducendam consensus Principis requiratur, qualiscumque ille sit, de quo num. 199. circa eam, de qua loquimur, consensus Principis, Pontificis inquam, inuenitur. Quis enim credat Paternam illius pietatem erga Indos hac in parte propensam, erga Æthiopes, miserabiliores profectò personas, minùs se suauem ac liberalem exhibere?

Sunt insuper priuilegia alia à Pontifi [Priuilegium ad dispensandum eum Indis & Neophytis circa ieiunia.]cibus circa ieiunium Indis concessa, vt videri potest in Compendio Indico Societatis verb. Dispensatio §. 1. & 2. & quia illa iam finita, vel quòd Oracula, vel quòd cum temporis limitatione tributa, ab Vrbano Octauo noua est facta concessio, quæ & ipsa expirauit, non ita quæ ab Innocentio X. & ita habet: nec non cum Indis in foro conscientiæ tantùm, & cum Neophytis in vtroque foro, super ieiuniis, gratis tamen dispensandi. Sic ille. Vbi non videtur facilis concessionis huius intellectus, cùm Indi à Neophytis distinguantur, & his major quàm illis circa dispensationem gratia fiat. Cùm in eadem etiam Bulla statim declaret Pontifex omnes oriundos seu naturales supradictarum omnium, tam Orientalium, quàm Occidentalium partium: immò etiamsi Æthiopes, Angulani, vel quarumuis aliarum transmarinarum regionum, etiamsi Christianorum filij, ac in infantia baptizati, vel etiam inter se, vel cum Europæis mixtim progeniti sint, ad conceßonis huiusmodi effectum esse & intelligi debere Neophytos. Si dicatur Neophytorum nomine a [Indi à Neopyhtis quomodo distinguantur in illo.]lios intelligi, qui Indi non sunt, sed transmarini incolæ, id non est vllo pacto verosimile, quia incredibile est Pontifices plus illis quàm Indis fauere voluisse: cùm pro Indis dispensandi facultas tantùm circa forum conscientiæ concedatur, aliis pro vtroque. Videtur ergo dicendum Neophytorum nomine illos intelligi, qui verè tales sunt, iuxta Iuris acceptionem, recèns inquam conuersos, qui nondum à recepto Baptismo in adulta ætate decem annos exegerunt, vt Doctores communiter explicant, & videri potest apud Bonacinam Tomo 1. Tractatu de Censuris Di [In rigore qui dicantur Neophyti.]sput. 7. Quæst. 2. Puncto 1. num. 5. vel quomodocumque aliter explicetur: pro quo P. Suarez Tomo 5. in 3. p. Disput. 43. Sect. 3. num. 6. & 7. Cùm Indis ergo in infantiâ baptizatis dispensari tantùm in foro conscientiæ potest, cum aliis in vtroque: vbi ratio discriminis est comperta. Quòd verò Pontifices statim declarent Neophytorum nomine venire Indos & quoscumque alios vltramarinos incolas, non obstat traditæ expositioni; quia id intelligendum est, vbi contrarium manifestè non ponitur, vt in casu nostro.

Possunt autem Religiosi Societatis [Religiosos dispensare posse, etiam si Parochi non sint. Si autem Parochi, etiam ratione officij.] prædictam dispensationem impendere, etiamsi Parochi Indorum non sint, in quo præsertim virtus priuilegij consistit. Si enim sint Parochi, satis probabile est posse ex vi talis muneris dispensare, vt docent complures Doctores: idque non solùm absente Episcopo, aut eius Vicario, sed etiam præsente: non enim ita facilis ad illos est aditus. Videantur illi apud Pasqualigum Decisione 387. num. 1. qui & addit cum Ioanne Sancio in Selectis Disputat. 54. numer. 36. non solùm Parochos id posse, sed etiam eorum Vicarios. Quæ extensio nimia profectò est, & con [Quid Vicarij.]tra id, quod consuetudine videtur esse receptum, si de Vicariis quibuscumque loquamur. Sunt enim Vicarij, qui plenam officij administrationem habent, & alij, qui in partem solicitudinis tantùm aduocantur. Illis prioribus cùm jurisdictio plenè competat, id etiam licebit, quod ad dispensationes spectat, in quibus iurisdictio exercetur; aliis autem non ita; nisi fortè ad Parochum aditus non facilis sit, tunc enim rectè præsumitur iurisdictio ad actus huiusmodi, qui frequenter occurrunt, prorogata. Pro quo videri potest P. Quintanad. suprà Singul. 33. n. 1.

Facultas autem dispensandi Religiosis [Amplitudo dispensationis explicatur.] concessa valde ampla est, cùm limitationem nullam habeat, nisi illam de foro interno & externo, super ieiuniis inquam. Possunt ergo dispensare super ieiuniis, non solùm quæ pro Indis, & Neophytis aliis de præcepto sunt, pauca scilicet illa, de quibus num. 442. sed etiam in aliis, quæ sunt communia, & in quibus abstinentia à carnibus seruari ab illis debet, sic enim dies ieiunij etiam dici possunt. Vnde cùm in Iure statuta ieiunia sint, obligatio eorum tantùm erat de abstinentia à carnibus, neque aliud ex eo expressè colligi potest, sed vnica comestio consuetudine introducta est, vt testantur Doctores, quos adducit & sequitur P. Fagundez circa Præceptum 4. Lib. 1. Cap. 4. num. 1. qui & videndus Cap. 6. num. 4. & 5. circa ieiunium Sabbati, & Feriæ 6. quod imperfectum quidem est; tale tamen vt dies prædicti possint ieiunij compellari. Et licet imperfectum illud; vbi de priuilegio agitur, ad ipsos extendendum, cùm caussa est pia, iuxta sæpiùs dicta, & esse in præsenti liquet. Pro quo videri potest P. Palaus Tomo 1. Tractatu 3. Disputat. 4. Puncto 10. num. 5. & P. Pellizarius Tractat. 8. num. 142. vbi de priuilegiis Regularium agunt. In priuilegio autem, de quo loquimur, pietatis, fidei, & Religionis negotium agitur, vnde & constat ampliandum. Poterunt ergo Re [Pro comedendis carnibus vt debeat practicari.]ligiosi Societatis cum Neophytis dispensare vt carnes comedant in diebus dictis, congruâ ad id suppetente ratione, vt frequenter suppetit, ob defectum ciborum aliorum, quæ ad robustum alimentum requiruntur: valde enim debilia esse solent illorum pulmenta, carnibus demptis, in iis præsertim, qui ab oppidis Hispanorum distant. Et licet talibus soleant esse contenti; aliud est, quod necessitate cogente sustinent, aliud quod lege Ecclesiasticâ constricti debeant sustinere: vnde & frequentissimè propter hanc caussam à ieiuniis etiam sibi propriis excusantur. Et in pastoribus hoc specialiùs præstari debet, quia præter carnes vix est solidum aliquid, quo vesci possint: & licet lacticiniis ieiunium tolerare possint; non tamen alimentum huiusmodi tale videtur, vt licet in rigore sufficiens sit, non debeat sufficiens ratio dispensationis ad edendas carnes, illius sola copia iudicari. Rigor enim cum illis tenendus non est, ex quo apertè resultat incommodum, & dubia prætereà manet obligatio: quo euentu dispensari in ieiunio posse, innumeri tenent Doctores videndi apud Pasqualigum Decisione 596. num. 3. sicut & plures asserentes dispensari posse quando dubium est an ratio ad dispensandum sit sufficiens.

Sed dubitari vlteriùs potest an Indi te [Indos non teneri ad ieiunia specialia populorum.]neantur ad ieiunia vel à Magistratibus ex voto, Episcopo ex statuto indictis. Ad quod affirmatiuè respondet P. Quintanad. suprà, in fine: nisi aliunde hi prohibiti sint eiusmodi condere statuta vel Indos in eis apertè exclusos protestentur. Sed contrarium dicendum, sicut de Festis diximus Cap. 15. quòd scilicet Indi comprehensi talibus statutis non sint, nisi de illis mentio expressa habeatur. Cùm enim Ecclesia ab obligatione ieiuniorum, quæ grauissimis legibus in eadem, & ob solemnitates celeberrimas seruari sunt solita, exemptos velit; non est præsumendum aliam esse eorum mentem, qui ieiunium aliquod speciale constituunt, cùm membrorum sensus Capitis sui debeat sensui esse conformis. Quod & intelligendum de ieiunio imperfecto, [Neque ad abstinentiam à carnibus.] abstinentiâ inquam solâ à carnibus: quia cùm non exprimatur, non est cur debeat ea fieri discretio vt illi grauentur, quorum iugum oportet leuius reddi, & de quorum imbecillitate agit idem Auctor num. 4. quæ generalis quidem non est, sunt enim quamplures eorum robustissimi. Quòd autem eorum aliquando imbecillitas generaliter prædicetur, vt in Concilio Limensi, de quo diximus numer. 432. ad animam est potius, quàm ad corpus referendum, vt ibidem Concilium exposuit addens & spiritualis sensus inopiam &c.

CAPVT XIX.

De Priuilegiis Indorum circa decimas, & primitias, pro quibus quintum Ecclesiæ Præceptum.

CIrca obligationem Indorum soluendi decimas dictum suprà. & quæ dici generaliter possunt, ad eorum caussam coarctando, pro ea

Dico primò. Indos decimas, & primi [Assertio 1. Indos ad solutionem decimarum conuenienter obligari.]tias, aut tale aliquid Ecclesiæ soluere, res est sanctissima, & quæ ab omnibus rectè sentientibus debet commendari. Id constat ex Alexandri Tertij Constitutione in. Cap. Parochianos, de decimis, vbi sic ait: Cùm decimæ, non ab homine, sed ab ipso Domino sint institutæ, quasi debitum exigi possunt. Sic ille. Sunt quidem à Domino institutæ in veteri lege; ex quo constat esse illas iuri ac di [Cap. Parochianos]uinæ institutioni conformes. Licet autem in lege gratiæ præcepta veteris, quæ iuris erant posi [Quomodo illa ex diuina institutione.]tiui, non obligent; ex institutione tamen illâ, quæ in iure naturæ fundatur, optimè potuit Ecclesia formam præcepti desumere, vt id statueret, quod alendis Ministris, & decori suo sustentando ac promouendo opportunum videretur. Quotam ergo Ecclesiastici juris esse, solutionem verò in genere diuini, quatenus ex naturæ instinctu descendit, sic dictante Deo, vt danti spiritualia, non vt pretium, sed vt alimenta corporalia ministrentur, communis Doctorum resolutio est, qui videri possunt apud Dom. Solorzanum Tomo 2. Lib. 1. Cap. 21. numer. 44. & seqq. & in Politica Lib. 2. Cap. 22. §. El segundo, & seqq. & P. Fagundez Lib. 1. circa 5. Ecclesiæ Præceptum. Cap. 1. num. 1. & seqq. Licet non desint multi Canonici iuris Interpretes, qui præfatis Alexandri Tertij verbis, & consimilibus aliis Innocentij Tertij in Cap. Tua nobis, & Cap. Cùm non sit, eodem Titulo, innixi, jus in quotâ etiam diuinum agnoscant, vt videri apud citatos potest, & alios de hoc agentes. Hoc autem sic stante, quòd Indi ad Christum conuersi, & ab illis præcipuè progeniti, soluere decimas debeant, exploratum est, cùm subditi Ecclesiæ sint, & ad sustentationem sibi in spiritualibus seruientium teneantur. Neque enim illi spiritualibus ministeriis occupati fodere aut arare possunt, nec debent mendicare. Quòd si D. Paulus suo se labore sustentabat, scenæ factoriam exercens artem, id quidem ex [D. Pauli exemplum non obstare, cum suffragetur doctrina.] supererogatione ingentis spiritus factum, non ex obligatione, cùm a Christo dictum fuerit Lucæ 10. v. 7. In eadem autem domo manete, edentes & bibentes quæ apud illos sunt: dignus est enim operarius mercede sua. Pro quo & Apostolus ipse 1. Cor. 9. longum discursum attexit, & inter alia sic dicit: [Lucæ 10. v. 7.] Sed non vsi sumus hac potestate: sed omnia sustinemus, ne quod offendiculum demus Euangelio Christi. Nescitis, quoniam qui in sacrario operantur, quæ de sacrario sunt, [1. Cor. 9. v. 12. 13. & 14.] edunt: & qui altari deseruiunt, cum altari participant? Ita & Dominus ordinauit iis, qui Euangelium annuntiant, de Euangelio viuere. Ego autem nullo horum vsus sum. Non ergo Indi ab hac diuina & naturali lege exempti sunt: modus autem in eâ seruandus potuit ab Ecclesia præscribi; & sic factum decimarum impositâ præstatione.

[Assertio 2. Indos non teneri soluere decimas, si aliunde tribuant pro sustentatione Pastorum.]

Dico Secundò. Decimæ non ita debentur ab Indis, vt si aliunde Pastores alant suos, debeant illas, aut minus etiam aliquid ex naturæ prouentibus exhibere. Id constat ex Cap. Ad Apostolicæ, citato Titulo, vbi duplicem decimam soluendam non esse decernitur, sed vnicam illi Ecclesiæ, in qua fideles Ecclesiastica percipiunt Sacramenta. Item. Quia decimæ stipendium laboris [Cap. Ad Apostolicæ.] spiritualis sunt; vnde in Cap. Nouum genus, ibidem, sic dicitur: Illi profectò Clerici, qui à Clericis spiritualium ministeriorum labores accipiunt, decimas eis debent. Sic ibi. Pro quo Caietanus 2. 2. q. 87. [Cap. Nouum genus.] art. 1. §. Ad hoc dicitur. Nulli autem pro ordinario labore duplex stipendium debetur, nisi fortè nouus titulus, aut incrementum laboris accedat, vt videri potest apud P. Lessium Lib. 2. Cap. 24. Dub. 5. P. Fragosum Tomo 1. pag. 420. num. 58. & alios. Magisque pro instituto præsenti P. Suarez Tomo 1. de Religione Tractat. 2. Lib. 1. Cap. 5. num. 8. Hinc est vt cùm Indi, dum tributum soluunt, partem eius pro Parochorum sustentatione contribuant, secundum id, quod Regiis est legibus ex Pontificia facultate constitutum, non debeant vlteriùs decimarum exactionibus aggrauari. Quòd si decimas ab eis exigi videatur expediens, vt Indi magis Ecclesiasticis institutionibus conformentur; minuatur tributum iuxta eam partem, quæ pro primo effectu, vt dicitur, [Ob titulum sustentationis Prælatorum non deberi ab ipsis.] doctrinâ inquam, exhibetur. Neque enim dici potest decimas etiam deberi ad sustentationem Prælatorum, vt sunt Episcopi, & alij: vt ait P. Suarez suprà num. 7. nam pro illo ea sufficiunt quæ ab aliis fidelibus ministrantur, & vt ministrare possint, Indorum operæ conferunt, quia in eorum prædiis vt laborent, exiguo designato stipendio, compelluntur. Item Hispani ob titulum dictum non soluunt decimas, & tributum aliud: ergo neque Indi soluere debent: quæ est euidens consequentia. Et ita quidem, vt dixi aliàs, à supremo est Indiarum Consilio post diuturnam controuersiam iudicatum: sed illius sententiæ obluctatum validè, vt fit passim in iis, quæ pro Indorum commodis disponuntur. Quid autem in talibus pro foro conscientiæ liceat, sciunt illi, qui aliquid sciunt, vnde non est opus circa illud immorari. Pro quo etiam

Dico tertiò. Licet verum sit in exigen [Assertio 3. Consuetudinem non semper attendendam, cùm de exactione decimarum agitur erga Indos.]dis decimis attendendam esse consuetudinem, iuxta id quod in Iure statuitur, vt videri præsertim potest in Cap. Cum sint, de decimis, ibi: & ideò in huiusmodi dubitatione ad consuetudinem diximus recurrendum. Et Cap. Ad Apostolicæ, ibidem, verbis illis: Tu eligas in hoc casu, quod per consuetudinem diu obtentam ibidem videris obseruatum. Et sic alibi. Circa Indos tamen consuetudo nequit allegari. Id constat ex eo quòd erga illos non iure, sed iniuriâ agi solet, nec iudicari potest Pontificem circa hoc annuere, vbi pusillos & imbecilles violentia opprimit, vt consuetudo legitimè præscripta iuxta iuris qualitates sanctè dispositas censeatur, de quo dictum num. 199. Cùm enim rationabilis esse debeat, ex Cap. Cùm tanto, quod est finale de Consuetudine, & Cap. 1. de Constitutionibus in 6. id quidem in casu præsenti penitus definit, tum ex Cap. 1. de Consuetudine Titul. citato, & Libro, vbi sic dicitur: Corruptelam, cùm sacris sit inimica Canonibus, & de ambitionis radice [Cap. 1. de consuetudine in 6.] processerit, meritò reputantes, &c. Quomodo ergo rationabilis esse consuetudo potest, in quâ contra iura naturæ, violentiâ incussâ, proceditur, & auaritiâ stimulante firmatur? Tum etiam ex citato Cap. finali, de Consuetudine, vbi quæ est iuri naturali contraria, penitus reprobatur. Tum denique, quia id quod omnibus rectè sentientibus cum horrore proponitur, rationabile esse nequit, quia ratio consonat rationi, minimè passionibus lucem eius inuoluentibus obumbratæ: sic autem euenit in præsenti, vt luce est ipsa manifestius. Cùm etiam debeat esse legitimè præscripta, ex citato Cap. finali. Cap. Non est, de Consuetudine in 6. & alibi: id sanè in casu nostro non suppetit: iuxta communem enim Doctorum sententiam, quos adducit Diana Parte 6. Tractat. 5. Resolut. 9. actus per vim & metum à populo eliciti non sufficiunt ad stabiliendam legitimè consuetudinem. Pro quo est Cap. 5. de Regulis Iuris, in quo sic dicitur: Quod latenter, aut per vim, vel aliàs illicitè introductum est, nullâ debet stabilitate subsistere. Sic ibi. Videatur Dom. Villaroel Parte 1. Pacificæ gubernationis, Quæst. 3. Art. 2. n. 41. & 42. vbi plures Auctores accumulat.

Dico quartò. Indi non tenentur deci [Assertio 4. non teneri ad illas si egeant, sicut neque generaliter pauperes.]mas integrè soluere, si ita egeant, vt id quod subtrahunt, ad suam & suorum sustentationem, necessaria recognoscant, vt sæpè accidit. Sic Doctores qui de pauperibus generaliter loquuntur, ex quibus videri possunt P. Suarez suprà Cap. 16. n. 15. & 16. P. Filliucius Tractat. 27. num. 167. P. Palaus Tractat. 1. Disput. vnicâ, Puncto 11. num. 3. P. Vincentius Tancredi de Religione, Tractat. 4. Lib. 2. Disput. 6. num. 4. & alij. Probat id P. Sua [Ratio ex P. Suario.]rez ex Matris Ecclesiæ pietate: non enim verosimile est velle illam cum tanto rigore obligare pauperes vt ex fructibus sibi & familiæ ad sustentationem necessarijs, decimas soluere teneantur, vt posteà sibi & suis de alimento necessario ad vitam emendicando prouideant: nam priùs tenetur quisque se alere, quàm alios: præsertim hoc tempore, in quo pars illa decimarum, quæ pro alendis pauperibus destinata erat, disparuit, & Ecclesiastici illam possident, & sibi ita applicant, vt eam pauperibus non distribuant. Argumenta, quæ contra hoc fieri possunt, soluit P. Fagundez Lib. 2. Cap. 3. numer. 4. & 5. vbi benè ait decimas [Alia boni Auctoris.] minùs principaliter solui in signum vniuersalis dominij Dei, principaliter autem ad congruam sustentationem Sacerdotum: & iniustum ac irrationabile esse obligare aliquem ad alium sustentandum, cùm tamen ipse fame pereat. Si instes nec teneri Sacerdotem gratis operam suam impendere; id negandum respectu pauperum, sicut de Medico, & Aduocato Doctores asserunt. Nec proptereà Parochi fame peribunt, quandoquidem aliunde habent vnde satis superque sustententur, sicut Aduocati & Medici, cùm sint multi decimas copiosè soluentes. Iuuat id, quod ex grauibus adducit Zerola in Praxi Episcopali, Parte [Notanda doctrina.] 1. verb. Decimæ, ad Primum, populum quidem teneri præstare alimenta Ministris de jure naturali, & diuino; secùs verò si non indigeant. Accedit quod ait Caietanus 2. 2. q. 81. art. 1. §. Secundò dicitur, his verbis: Quia de jure naturæ decimæ dandæ sunt in subsidium Ministrorum: idcircò si Ministri tacentes non indigent, cessat ratio obligationis juris naturalis. Sic ille. Pauperes autem ad ius naturale reducuntur, cùm pro necessitate non sit alia lex. Cap. Quod non est, de regulis juris.

Dico quintò. Quidquid irrationabile [Assertio 5. irrationabiliter introductum non soluendum.] est circa exactionem decimalem, etsi consuetudine videatur introductum, non est censendum obligare. Constat ex generali scriptorum doctrina circa materiam præsentem, qui abrogandum existimant quidquid irrationabile est. Vnde Zerola suprà, ad septimum, ait consuetudinem vt decimæ non soluantur, qualis in multis partibus Italiæ viget, ab Episcopis debere rescindi, cùm sit irrationabilis. Quod desumpsit ex Couarruuia Lib. 1. variarum, Cap. 35. num. 11. Sicut ergo quando irrationabilis videtur consuetudo, quâ jus Ecclesiæ minuitur, & Ministri suâ videntur debitâ procuratione fraudari, rescindenda illa est; ita & cùm irrationabilitas in præiudicium soluentium vergit, quia per paria debent iudicari. Talis autem [Tale cùm ex vno decima exigitur.] videtur confuetudo vt ex vno indiuiduo decima pars soluatur, si solùm illud natura contulerit, vt ex vno pullo animantis cuiusque, & similibus. In quo exactores aliqui inhumanè se gerunt, vnum illud penitus subtrahentes.

Probatur autem præfata positio ex [Probatio ex Lege, cuius Ecelesia secuta exemplar.] Ecclesiæ sensu, iuxta exemplar Legis, quod secuta: sic enim in Cap. Omnes decimæ, 16. q. 7. vbi Dei præceptum adducitur ex Leuit. 27. v. 30. & seqq. & sic dicitur: Omnes decimæ terræ, siue de frugibus, siue de omis arborum, Domini sunt, & illi [Leuit. 27. v. 30 & seqq.] sanctificantur. Boues, & oues, & capræ, quæ sub virga pastoris transeunt, quidquid decimum euenerit, sanctificabitur Domino. Non eligatur neque malum, nec [Cap. Omnes decimæ 16. q. 7.] in alterum commutabitur. Si quis mutauerit, & quod mutat, & quod mutatum fuerit, Domino sanctificabitur, & non redimetur. Sed quia modò multi inueniuntur decimas dare nolentes; statuimus vt secundùm Domini præceptum admoneantur semel & secundò, & tertiò, &c. Sic ibi ex Concilio Rothomagensi. Ex quibus manifestum est vnum ex decem naturæ fructibus, non verò vnam decimam partem ex vno solo deberi. Et iuxta hunc intellectum Canones alij indubitatè procedunt. Quod & indicat Concilium Limense tertium Act. 4. Cap. 12. dum soluendam ex omnibus terræ fructibus decimam Deo ait, qui dat omnibus abundè ad fruendum. Non ergo vbi nulla abundantia est, vt [Cap. Non est, de decimis.] in casu nostro: neque aliter intelligendum id, quod habetur in Cap. Non est, de decimis, vbi sic dicitur. Et de omnibus bonis decimæ sunt Ministris Ecclesiæ tribuendæ, de omnibus inquam bonis, in quibus decimum aliquid numeratur. Vnde Glossa verb. de omnibus, citatum Cap. Omnes decimæ in [Cap. Decimæ 16. q. 1.] confirmationem adducit, vtpotè quod posterioris illius intelligentiam manifestat: neque obstat si quis dixerit pro vnius illius naturæ fructu recognitionem diuini dominij deberi, iuxta id, quod habetur in Cap. Decimæ 16. q. 1. vbi ex D. August. serm. [D. August.] 119. de Tempore, sic dicitur: Non igitur Dominus Deus præmium postulat, sed honorem. Deus enim noster, qui dignatus est totum dare, decimam à nobis dignatus est recipere, non sibi, sed nobis sine dubio profuturam. Sic ille. Licèt enim recognitio talis debeatur, ea multis modis fieri potest, præsertim Eucharistici sacrificij immolatione, cùm in Missali Missa pro actione gratiarum, & speciales orationes habeantur. Acceptis filijs, Deo debetur recognitio, nec tamen pro illis, cùm pretiosissimi omnium fructus sint, oblatio exigitur decimalis. Et ipsi quidem, quibus decimæ soluuntur, pro earum debent grati esse prouentibus; nec tamen decimarum solutione, & sic aliàs.

Assertiones aliæ pro eodem.

DIco sextò. Ab Indis, qui de nouo sunt [Assertio 6. à nouiter conuersis exigendas non esse.] conuersi, non sunt decimæ exigendæ. Id planum; quia vt conuertantur, non solùm Euangelicâ prædicatione, sed muneribus attrahuntur: tali enim genio præditi plerique eorum sunt, immò & ferè omnes. Quî ergo fieri possit vt ab eisdem decimales laborum portiones exigantur? Pro quo est doctrina D. Thomæ 2 2. q. 87. art. 1. ad 5. vbi sic ait: Ministri Ecclesiæ maiorem curam debent habere spiritualium bonorum in po [D. Thom.]pulo promouendorum, quàm temporalium colligendorum. Et ideò Apostolus noluit vti potestate sibi à Domino tradita; scilicet vt acciperet stipendium victus ab his, quibus Euangelium prædicabat; ne daretur aliquod impedimentum Euangelio Christi. Nec tamen peccabant illi, qui non subueniebant; alioquin Apostolus eos corrigere non omisisset. Et similiter laudabiliter Ministri Ecclesiæ non requirunt, vbi sine scandalo requiri non possent, propter dissuetudinem, vel propter aliquam aliam caussam. Nec tamen sunt in statu damnationis qui non soluunt in locis illis, in quibus Ecclesia non petit; nisi fortè propter obstinationem animi, habentes voluntatem non soluendi, etiamsi ab eis peterentur. Hæc S. Doctor.

Ex quibus compertum habetur Indos [Circa tempus exactionis quid tenendum, & vtilia alia.] non esse pro solutione decimarum vrgendos, donec in fide adultas radices egerint: neque circa hoc temporis est statuenda mensura, sed tunc de eo tractandum, cùm ipsi ad solutionem benè fuerint animati: omne enim temporale bonum debent Euangelici ministri spirituali eorumdem posthabere. Neque proptereà credendi sunt illi in malo statu esse, dum beneuolas aures non præstant de decimis admonentibus, sicut S. Doctor [Indos non peccare dum non soluunt.] aduertit, quia stare talis resistentia potest sine graui peccato, dum illis talis obligatio non proponitur ita stricta, vt sub mortali reatu vrgeat. Et ex eo quòd audiant alios grauiter obligari, non est necessarium se pariter obligatos arbitrari, quandoquidem alij obligationes multas subeunt, à quibus ipsi sunt virtute priuilegiorum immunes, & Christus quidem vt baptizari Gentes possent, nullum Ecclesiasticum præceptum eis imponendum docuit, sed ea tantùm quæ ab ipso Domino præcepta fuerant, dum Matth. 28. v. 19. & 20. [Matth. 28 v. 19. & 20] sic locutus: Euntès ergo docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, & Filij, & Spiritus sancti: docentes eos seruare omnia quæcumque mandaui vobis. Quod ergo ait D. Thomas: Nisi fortè propter obstinationem animi, non est ad Neophytos referendum sed ad veteres Christianos, vt ex Commentario Cardin. Caietani constat, dicentis ita [Card. Caietanus.] dictum, quia nolentes dare petentibus Ministris decimas, possent allegare aut præscriptionem, aut Ecclesiæ Romanæ tacitam donationem, eò quòd tam diuturno tempore sciuit & tolerauit.

Et roboratur doctrina tradita ex iis, [Notanda ex eodem doctrina.] quæ citatus Commentator addit in fine sic dicens: In eadem responsione iuncta Corpori Articuli, Nota quòd si gens aliqua vellet fidem Christianam amplecti sine onere decimarum, non solùm Ecclesia posset eis hoc concedere, quia Ecclesiasticâ auctoritate decimæ debentur; sed deberet eis hoc concedere: quia Ministri Ecclesiæ maiorem debent habere curam spiritualium bonorum in populo promouendorum, quàm temporalium colligendorum; & Apostoli exemplo efficere deberent ne decimarum onus præstaret impedimentum Euangelio Christi. Hæc ille. Si ergo ita fidem accipere possunt, vt onus tale à se penitus amoliantur, non est cur debeant ad illud subeundum adigi, qui cùm de suscipiendo Baptismo egerunt, nihil tale cogitarunt. Neque magnum inde Ecclesia detrimentum accipit, tot nouellis germinibus adornata; præsertim quod onus à parentibus depulsum potest succedentibus temporibus filijs imponi, cum eâ tamen moderatione, quæ maternam Ecclesiæ deceat pietatem. Quòd verò ad sustentationem [Circa sustentationem Ministrorum non hærendum.] Ministrorum attinet, non est alicuius considerationis, quia numquàm illis diuina est prouidentia defutura: & in Indijs minùs est ea ex parte timendum, cùm Rex Catholicus administranda necessaria Euangelicis operarijs teneatur; quod & abundè præstat, & multiplicari eos exoptat, atque hortatur crebris litteris, quibus ad Missiones excitat, abundantiùs æmulator existens, vt aliàs Apostolus, Paternarum suarum traditionum. Viuat vtinam diu inimicis circumquaque irruentibus triumphatis. Reposita est hæc spes mea in sinu meo.

Dico septimò. Indorum priuilegia [Assertio 7. quæ priuilegia specialia Indorum circa illas.] circa solutionem decimarum specialia nulla sunt, nisi quæ in diuersis prouincijs inuexit consuetudo: dum alij nihil, alij non decimam, sed vigesimam, & cum distinctione fructuum, vt decima pro quibusdam, vigesima pro alijs tribuatur. Quia verò omnes cum tributo id soluunt, quod ad sustentationem spectat Parochorum, reipsa priuilegio nullo potiuntur, sed minùs graue onus sustinent, quod tamen tollendum penitus Assertione est secundâ demonstratum. Videat ergo sua Maiestas quid magis in negotio præsenti ad commune bonum expediat, eâ irrefragabili persuasione, ex Indorum conseruatione, & paternâ tractatione bonum commune pendere: pro quorum aliàs conuersione, & promouendâ fide, ac Christianis stabiliendis moribus, grauissimæ obligationis pondus sustinetur.

Dico octauò. Suppositâ tributâ quantitate, quam Indi pro Parochorum substentatio [Assertio 8. Circa primitias, & qualiter ab Indis debiantur.]ne dependunt, si aliquid prætereà decimæ nomine soluant, non tenentur ad primitiarum solutionem. Probatur rationibus adductis Assertione 2. pro decimis. Licet autem decimas & primitias Auctores distinguant in hoc, quod illæ primariò ordinentur ad sustentationem Ministrorum, & secundariò ad Dei honorem; ex contrario verò primitiæ. Pro quo D. Thomas 2. 2. quæst. 86. artic. 4. P. Fagundez Lib. 4. Cap. 1. & alij communiter. Id non cogit vt deberi in rigore censeantur: quia id quod decimæ nomine soluitur, cùm ex obligatione ad sustentationem non sit, potest primitiæ rationem habere: sic enim est virtualis aut interpretatiua voluntas soluentium. Non enim primitiæ aliquid determinatum di [Quid determinatum non dicere. Et cur decimæ etiam primitiæ dicantur.]cunt ex parte rei, quæ datur, vt sit ex primis terræ fructibus, aut prouentibus, sed potest esse ex quibuscumque, vt notant Doctores; sic enim & decimæ dicuntur etiam primitiæ, quia soluendæ sunt antequàm deducatur tributum alicuius domini, cuius fortassè est feudalis fundus, & antequàm extrahatur satum, & expensæ, & in summa ante omnia, vt notat Zerola in Praxi Episcopali verb. Decimæ, circa Nonum Parte 1. Si verò Indi cum tributo decimas non soluant, & consuetudo sit vt loco primitiæ aliquid tribuatur; poterit quidem peti, sed cum maximâ moderatione: vt scilicet sit eorum tenuitati conforme, & minimè relinquendum exigentium voluntati, quia circa ista inhumanæ solent violentiæ contingere, vnde neque consuetudinem attenden [Consuetudo vt seruanda circa illas.]dam diximus Assert. 3. licet alioqui seruanda in primitiis consuetudo sit, vt docet D. Thomas suprà. Et alij communiter, quorum aliquos affert P. Fagundez suprà num. 4. Nisi talis illa, quæ à Prælatis sit approbata, & rationabilis, vt de consuetudine Iura statuunt, & vidimus num. 449. Quòd enim Prælatorum potestas ad talia se extendat, ex Iure ostendit P. Suarez. Tomo 1. de Religione Tract. 2. Lib. 1. Cap. 5. numer. 9. Pro quo & Concilium Limense Tertium Act. 4. Capite 12.

Indi ad Oblationes qualiter teneantur.

DIco nonò. Indi non tenentur ad obla [Assertio 9. Circa oblationes, & Indos non teneri ad illas, sicut neque generaliter alios per se loquendo.]tiones in festiuitatibus faciendas ad offertorium Missæ, etiam si circa hoc videatur esse consuetudo. Primum probatur ex communi sententiâ, quam cum aliis tenet & probat P. Azor. Tomo 1. Libr. 7. Cap. 7. Quæst. 11. ex quo hausit P. Fagundez suprà num. 5. P. Palaus Tomo 2. Tract. 10. Disputat. Vnica Puncto 17. num. 2. P. Vincentius Tancredi de Religione Tract. 1. Lib. 2. Disput. 1. num. 8. P. Bauny Tomo 1. Quæst. 41. Tract. 10. qui tres tantùm agnoscit titulos obligationis, quorum duo in præsenti locum non habent, de tertio autem, consuetudine scilicet, dicemus statim. Et omnium optimè P. Suarez suprà num. 2. & seqq. qui dicunt oblationum per se loquendo nullam esse obligationem, neque ex iure naturali, neque diuino, aut Ecclesiastico. Qui verò allegari potest titulus sustentationis, respectu Indorum non habet locum, quia cum tributo id præstant, quod est ad illam necessarium. Si verò decimas soluant, id manifestiùs apparet. Et aliunde Rex Catholicus debet illis de Ministris necessariis prouidere, cum eo enim onere dominium est illis Indiarum generaliter attributum. Quòd si circa hoc defectus aliquis contingat, non ideò Indi ad supplementa Magistratuum obligandi sunt: pro quo videnda quæ habet P. Suarez suprà num. 7. & 8.

Secundum autem, quod scilicet ad con [Neque ratione consuetudinis.]suetudinem attinet, probari primò potest ex doctrina grauium Scriptorum, qui affirmant consuetudinem circa oblationes non esse obligatoriam in conscientiæ foro; quia cùm oblationes gratis fuerint factæ ab exordio, & cum eodem respectu continuatæ, non potest ex illis titulus onerosus emergere. Sic Angelus verb. Oblationes num. 1. in Additionibus ad illum. Sotus Lib. 9. de Iustitia Quæst. 6. Artic. 1. & alij: quod probabile reputant P. Azor suprà & Cap. 27. Quæst. 12. id absolutè affirmat, quando absolutè constiterit oblationes studio pietatis & religionis in Deum liberaliter fieri. Fatetur etiam esse probabile P. Palaus suprà num. 3. in quod etiam maximè inclinat, asserens num. 4. oppositam sententiam solum propter auctoritatem Doctorum esse probabilissimam. Deinde probari potest ex dictis Assert. 3. circa consuetudinem in rebus huiusmodi, quæ per violentiam tantùm solet induci. Vn [Parochos ad earum restitutionem teneri.]de tantùm abest quod Indi ad oblationes obligari possint, vt potiùs Parochi ad restitutionem eorum, quæ per vim obtinuerunt, sint indubitanter obligati. Violentia autem circa hoc facilè dignosci potest, pusillanimitate Indorum attentâ, & circumstantiis exactionis obseruatis, in quo nullus est alius necessarius iudex, quàm propria Parochorum conscientia, si eam semotis auaritiæ tumultibus velint auscultare. Extat autem in Concilio Limensi Tertio Act. 2. Cap. 38. prouida circa hos Constitutio, dum sic loquitur: Sed neque ad oblationes faciendas in Missa, aut aliàs [Concilium Limense 3.] Indi cogantur: sed si quis offerre voluerit, intelligat id quidem meritorium & pium, sed tamen prorsus liberum esse, vel facere vel non facere. Sic Consilium. Quod & Synodus Diœcesana Limensis Libr. 3. Titulo 5. Cap. 6. pari verborum grauitate decernit. Et iuxta illa quæstio omnis circa hoc cessat, vt scilicet nequeat pro obligatione ad oblationes faciendas consuetudo earum allegari, quandoquidem Concilium eas semper liberas esse testatur. Videnda etiam quæ post hæc scripta in Decisione Rotæ visa apud Dianam Parte 11. fol. 660. Col. 2. vbi eruditè o [Nec taciturnitatem illis prodesse.]stenditur quòd ex actibus facultatiuis, seu spontaneis, non inducitur possessio contra aliquem. Quòd si Parochus huius liberæ facultatis non admoneat Parochianos, & ita illi vti obligati offerre pergant, non est proptereà legitima censenda consuetudo, iuxta dicta num. 449. Nec debet Parochis sua prodesse malitia, aut incuria, qui eo ipso ad restitutionem aliquam tenentur, cùm sit doctrinæ defectus, de quo Concilium citatum Act. 3. Cap. 14. vbi licet de eo tantùm doctrinæ defectu agat, qui propter absen [Ex doctrinæ defectu titulus alius.]tiam inofficiosam accidit, ad defectum etiam qualemcumque referendum est: dum enim minùs laboris impendit, quàm sit obligatus, & in re quidem, ex quâ Indi non leue detrimentum subeunt, minùs etiam stipendij debet accipere, vt naturalis ratio apertè conuincit. His addo [Intolerandus quorumdam abusus.] quod nuper comperi, Parochos quosdam non solùm à præsentibus, sed ab iis etiam, qui Sacro non interfuerunt, aut in illo non obtulerunt, statas oblationes, diuersâ quantitatis designatione, per ministros ad id designatos exigere. In quo se consuetudine tuentur: sed cùm illa rationabilis non sit, & iuxta dicta penitus explodenda: diuini iudicij formidanda districtio, dum sic pauperculi à suis pastoribus opprimuntur. Nec plura de priuilegiis circa Ecclesiæ Præcepta.

CAPVT XX.

De priuilegiis Indorum circa dispensationes in votis.

IN Bullis recentiorum Pontificum di [Facultas dispensandi in voto Castitatis.]spensandi facultas illa conceditur, quam Innocentius X. cujus modò concessio viget, in Breui, quod incipit, Animarum saluti, die 1. Martij An. 1649. his verbis expressit: postremò iisdem Presbyteris à Præposito Generali, & dicta [Innocentius X.] Societate deputandis, vt in prædictis regionibus, prouinciis, & locis, in quibus similiter fideles cum infidelibus viuunt, & non adsunt Ordinarij, qui huiusmodi facultatem habeant, qui distent vltra duas diætas, cum Neophytis, aliisque ad fidem reductis, ex rationabili caussa, & legitimâ, super voto castitatis, non tamen solemni, quomodolibet, etiam per Ordinis sacri susceptionem, vel Profeßionis Regularis in Religione per Sedem Apostolicam approbatâ emißionem facto. Sic ille. Amplior autem concessio facta fuerat à Gregorio XIII. quæ habetur in Compendio Indico verb. Dispensatio §. 4. ad dispensandum scilicet in foro conscientiæ cum Neophytis, & aliis ibidem commoran [Greg. XIII.]tibus super voto castitatis non solemni. Non ergo ad Neophytos tantùm, sed omnes Indiarum incolas talis facultas protenditur, neque vlla est Ordinariorum distantia requisita. Additur autem hic in Adnotatione: Hac facultate vti poterunt [Adnotatio Compendij.] Prouinciales, & ij, quibus eam ipsi commiserint. Quibus videtur innui facultatem hujusmodi etiamnunc vigere, cùm tamen temporalis fuerit, & vsque ad Ann. 1589. tantùm extendi ibidem asseratur. Constat autem Compendium post annos plures editum à fine dictæ concessionis. Ex quo erunt qui firmare contendant Positionem [Aliqualia indicia perpetuitatis.] illam de duratione priuilegiorum etiam temporalium, de qua Cap. 3. Nam si priuilegium tale, sicut & alia similiter concessa, iam penitus ob lapsum concessionis tempus virtute omni carebant, ad quid illa in Compendio proposita, aut quomodo stat, quod illis vti Prouinciales per se, & eos, quibus ipsi commiserint? Sed de hoc dictum aliàs quod videtur certum: si quis autem secus sentiat, in suo, quod non semel admonui, sensu poterit abundare. Non omittam autem id ex quo roborari sententia illa potest, & habetur in eodem Compendio verb. Indulgentia §. 2. vbi cùm quædam apponatur Indulgentia, sic ad marginem dicitur: Expirauit, ponitur tamen vt prorogetur. Sic ibi. Cùm ergo nihil tale in priuilegio dicto, sicut neque in aliis, dicatur, signum esse videtur durationis.

Ad certa veniendo, priuilegium Inno [Neophyti, & reducti, vt distincti.]centij circa Neophytos clarum est. Quinam autem Neophytorum nomine veniant, satis est notum: pro quo videnda quæ diximus num. 443. Sed non ita quinam præter Neophytos dicantur ad fidem reducti: quicumque siquidem ad fidem reducti in Indiis videntur esse Neophyti. Ad quod dico Neophytorum nomine eos intelligi, qui ex Gentilitate conuersi sunt: præter quos cùm sint alij in Oceani Indiis, de quibus Pontifex loquitur Schismatici, & sub Christiano nomine graues circa fidem errores amplexi, ad eos priuilegium extenditur, cùm ad fidem reducuntur. Videtur autem sine priuilegio stare [Sine priuilegio videri validam esse dispensationem, ex communi doctrina circa illam, quia imperfectum votum, & ratione periculi.] posse hujusmodi dispensationem; eò quòd licet prædictum votum videatur totale & absolutum, semper tamen imperfectum manet ratione capacitatis eorum, qui ex Indis illud emiserunt. Sic enim multi Doctores affirmant Episcopum posse dispensare in voto castitatis ex animi perturbatione emisso, quando vouens est iuuenis, vel suspectus: vt videri potest apud P. Thomam Sancium Lib. 8. de Matrimonio Disputat. 9. num. 24. Atqui Indi ob defectum capacitatis possunt dictis exæquari. Quod autem ad suspicionem attinet non seruandi votum, quod Doctores communiter dicunt periculum incontinentiæ, id pro certa regula statuit P. Sancius in Opere morali Lib. 4. Cap. 40. num. 32. & 34. & respectu Indorum est quàm verissimum, & pro aliis non inuerosimilia, juxta graues Scriptores asserentes Episcopum posse in votis reseruatis Pontifici dispensare, cùm ille adiri non potest; vt in Indiis accidit, vbi semper est periculum in mora. Sic illi, quos [Et ratione distantia.] adducit & sequitur Diana Parte 11. Tractatu 8. Resolut. 5. & 6. circa finem: vbi tamen contra Crousers & Pasqualigum affirmat id non licere virtute Cruciatæ. Sed illi certè non videntur improbabiliter locuti. Potestatem autem talem in Episcopis esse Ordinariam, tenent P. Suarez, P. Sancius, Felinus, Couarrubias, & Basilius Poncius, quos idem Auctor adducit Parte 8. Tract. 3. Resolut. 12. quia competit ratione officij, & est perpetua. Votum ergo castitatis imperfectum non est Pontifici reseruatum. Ex quo colligunt [Nec solum ab Episcopis, sed à Religiosis.] non contemnendi Doctores posse à Religiosis in eo dispensari; cùm possint in omnibus, quæ non sunt Pontifici reseruata. Et ita P. Sancius numer. 34. citato. cum illis ait, iure optimo credi posse non esse Pontificis mentem velle in tali casu reseruare sibi hæc vota: neque esse verosimile, velle illum vt animæ laqueis irretitæ versentur in tanto periculo. Sic ille de castitatis voto locutus cum aliis, quos allegat, referens se ad ea, quæ cum pluribus docuerat Disput. 9. citatâ, num. 22. Religiosos autem virtute priuilegiorum posse dispensare in votis, quæ non sunt Sedi Apostolicæ reseruata, res est manifesta, vnde & circa votum prædictum, quod imperfectum est, & ratione distantiæ, poterunt cum Indis dictam facultatem exercere.

Sed occurrit P. Sancius Cap. 43. citati [P. Sancis id negans sua doctrina efficaciter redarguitur.] libri num. 7. dicens Religiosos quidem posse dispensare quando votum castitatis, sicut & alia reseruata, ob aliquam circumstantiam deficiunt à ratione veri voti reseruati, & materiâ eius, vt sunt conditionalia, partialia, temporalia etsi secus autem quando verè reseruata sunt, & materia est capax reseruationis: ratione autem solius necessitatis ius est Episcopo dispensandi. Et tale esse existimat votum castitatis, quando solùm ob periculum incontinentiæ ab Episcopo in illo dispensatur. Sed quidem doctrina hæc, quæ & aliorum est, nullo modo videtur sibi cohærere: in omnibus enim eadem ratio est, & ita vel in omnibus dispensatio licet, vel in nullo. Quòd eadem sit, constat ex iis, quæ habet citatus Pater [In omnibus votis, de quibus agitur, eamdem esse rationem.] num. 7. vbi ex eo probat dispensationem licere in illis prioribus, quia Pontifex generaliter concedit facultatem dispensandi in votis Episcopo reseruatis; id est, in quibus iure ordinario id licet: atqui in illis casibus possunt iure Ordinario Episcopi, eo quòd reseruatio non intelligatur in ipsis: ergo & poterunt Religiosi. Prætereà, quia ratione solius reseruationis hæc vota indigent speciali mentione, vt concessa intelligantur, quod probat ipse Cap. 40. num. 16. Cùm ergo in his casibus non censeatur eorum dispensatio reseruata, non eâ indigebunt, sed claudentur in generali concessione, & indefinitâ. Sic ille arguit.

Quis autem non videat fundamenta dicta pro casu, de quo loquimur, pariter milita [Pergit probatio.]re? Nam talia vota non esse reseruata affirmat idem Pater num. 34. citato, verbis illis: Iure optimo credi potest non esse Pontificis mentem velle in tali [P. Sancius.] casu reseruare sibi hæc vota. Sic ille. Si ergo non sunt reseruata, & quæ talia sunt, dispensari à Religiosis possunt, sub generali veniunt concessione. Cùm ergo reseruata non sint, non video quo pacto dici queat esse reseruata, vt asserit idem Pater numer. 7. citato. & sic non iure Ordinario dispensationem competere Episcopo, sed tantùm per accidens ratione necessitatis. Quod vrgeo ex eo quod addit numer. 34. & à nobis est [Idem.] numer. 461. iam datum: Non esse verisimile velle Pontificem vt animæ laqueis irretitæ versentur in tanto periculo. Tunc sic. Ex ea ratione talia vota reseruata non sunt: atqui Episcopo ex officio competit animas irretitas laqueis, quibus in damnationis versantur periculo, ab eisdem extricare, & ea facultas perpetua est: ergo & Ordinaria; sic enim facultas Ordinaria definiri solet. Quòd si dicas Pontificem potuisse dispensationem talem sibi reseruare, & ita non esse Episcoporum muneri cohærentem. Contra est: nam ex eo sequitur non licere absolutè, neque iure Ordinario, neque per accidens, in eisdem dispensare. Quibus addi potest beneficium Principis esse amplè interpretandum, & præsertim illud, per quod fa [Facultatem dispensandi latè interpretandam.]cultas dispensandi conceditur, vt aliàs diximus, & probat post alios Diana Parte 8. Tract. 3. Resol. 42. cum P. Amico. Tomo 5. Disputat. 6. Sect. 2. num. 21. & seqq. Stunica de Voto Quæst. 6. num. 57. & aliis. Neque vllus in eo fusior ipso P. Sancio Lib. 8. de Matrimonio, Disputat. 2. Cùm ergo priuilegium concessum Religiosis pro votis non reseruatis sit, & vota, de quibus loquimur, reseruata non sint, etiamsi dicamus modum reseruationis esse diuersum, ad illa est talis extendenda facultas, quandoquidem hic nulla earum exceptionum currit, quas Auctores apponunt, dum dicunt facultatem dispensandi esse amplè interpretandam, vt videri apud citatos potest, & apud alios, qui in speciali de voto castitatis loquuntur, vt Crousers in Regulam S. Francisci Cap. 7. Sect. 29. quem adducit Diana suis verbis loquentem Parte 6. Tract. 6. Resolut. 50. licet sententiam contrariam vt communiorem præferat. Eligius Bassæus verb. Votum 7. num. 29. vbi ait sententiam P. Crousers satis sibi placere, quia Ann. 1629. in Consistorio sacræ Congregatio [Peculiaris pro sententia auctoritas.]nis Illustrissimorum Cardinalium visa & tolerata est. Pro quo & faciunt quæ adducit P. Quintanad Tomo 2. Tract. 6. Singul. 12. numer. 15. & seqq. quidquid dixerit Tomo 1. Tract. 9. Singul. 1. num. 6.

In casu prætereà nostro specialiter ob [Vis peculiaris fit in ratione voti imperfecta, & ex pœnali arguitur.]seruandum est votum non ideò tantùm debere non reseruatum censeri, quia difficilis est aditus Pontificis, & periculum in mora, manente integrâ voti substantiâ, & perfectâ in suo genere, sed quia reuera talis non est, sed imperfecta, ex speciali modo vouendi; ad eum modum, quo votum pœnale non est reseruatum, quod de voto castitatis loquentes tenent Doctores, quos adducit & sequitur Bassæus suprà numer. 22. eo quòd affectus non videatur directè ferri in castitatem, & ita ex eo capite imperfectum sit. Quod amplius explicat & confirmat Pater Palaus Tomo 3. Tract. 15. de voto, Disput. 2. Puncto 12. num. 13. vbi de votis etiam conditionalibus loquitur, quantumuis impletâ conditione, ex quo etiam argui potest. Atqui vota Indorum imperfecta sunt quoad substantiam ipsam, vt constat, quia eorum discursus circa obligationem, quam subeunt, valde superficialis est, & circa præsentia occupati, de futuris euentibus tenuiter philosophantur: ergo non debent censeri reseruata. Pro quo est id, quod habet P. Bauny Tomo 1. Tract. 8. Quæst. 13. §. His ex caussis, vbi ita scribit: Enim vero habet votum ab inaduertentia, vt vim eius remittere [P. Bauny.] poßit Episcopus. At est animo insita leuitas, magnum & efficax argumentum animi malè compositi, nec satis aduertentis ad ea, quæ molitur: ergo cùm de ea constare poßit Episcopo, quin eum, qui sic imprudenter votorum vincula sibi iniecit, libertate donare poßit, non video. Sic ille. Quis autem non videat Indos leuitate huiusmodi laborare? Vnde in Religionem non admittuntur nisi Oblati; quo in statu perseuerant pauci. Iam ergo cùm fateantur Auctores in votis, quæ imperfecta sunt modis dictis, Episcopos dispensare posse, & consequenter Religiosos, quia verè reseruata non sunt, circa vota Indorum idem præstari posse, non licet in dubium reuocare. Immò quæ adducta sunt non solùm de Indis probant, sed etiam de aliis, quando in illis similes circumstantiæ concurrunt: Doctores enim, quos adduximus, non de Indis, sed generaliter sunt locuti.

Ex quo fit non esse necessarium ad [Episcopi distantiam non requiri, etiam si habeant specialem facultatem.] prædictam dispensationem, vt Episcopus distet vltra duas diætas, sicut in priuilegio præscribitur: nam priuilegium generale talem limitationem non continet. Quod dicendum similiter etiamsi Episcopis sit aliqua specialis dispensandi facultas concessa, vt habetur in ijs, de quibus aliàs mentionem fecimus, quæ Episcopis Indiarum eas petentibus cum limitatione temporis conceduntur, ex quibus quarta sic habet: Dispensandi, & [Qualis ea, quæ refertur.] commutandi vota simplicia in alia pia opera, & dispensandi ex rationabili caußâ in votis simplicibus castitatis, & Religionis. Circa quam, & alias facultates pariter concessas dubitari potest, an Religiosis debeant etiam concessæ reputari, quando per illas aliquid indulgetur, cuius dispensatio est Pontifici reseruata. Et iuxta ea, quæ dicta sunt, num. 463. [An sit Religiosis communis, sicut aliæ pariter concessæ.] videtur id verosimile: quia priuilegium Religiosorum pro non reseruatis Pontifici suffragatur: atqui ea, quæ à Pontifice Episcopis conceduntur, iam reseruata non sunt: ergo dispensatio virtute priuilegiorum licet. Quòd si dicatur intelligi de non reseruatis, quæ Episcopis iure Ordinario licent, & ita ex vi officij, & perpetuò; in contrarium est priuilegium debere amplè interpretari, cùm præsertim de salute animarum agatur, & ij, qui ministerijs ad earum bonum spectantibus ordinariè attendunt, valde indigent vsu talium facultatum, nec semper facilis est ad Episcopum recursus: est ergo verosimilis ampliatio. Quæ quidem cum ea est restrictione intelligenda, vt Religiosi, qui intra diœcesim sunt Episcopi tales facultates habentis, illis vti possint in foro conscientiæ, non ita alij: quia vt §. 29. earumdem facultatum habetur, illarum vsus tantùm licet in ciuitate, & diœcesi, quibus Episcopus præsidet. Si ergo Episcopis intra diœcesim tantùm licet, idem de Religiosis potiori est ratione dicendum, quibus fit indirecta concessio.

CAPVT XXI.

De Priuilegijs circa petitionem coniugalis debiti.

EXtat pro eo priuilegium in Com [Priuilegium Pij V. circa dispensationem in petitione debiti.]pendio communi verb. Dispensatio, §. 9. quod sic habet: Possunt nostri Confessarij, si sint viri docti, & iuxta formam Concilij Tridentini approbati, ex commißione Prouincialis dispensare ad petendum debitum cum his, qui post votum simplex castitatis matrimonium contraxerunt. Conceßit Pius V. Franciscanis 26. Octob. An. 1569. vt in Manuscriptis fol. 79. Adnotatio sic habet: Commu [Adnotatio Compendij.]nicatur ijs, quibus & præcedens gratia fuit communicata, admonito Pœnitente, vt si coniugi superuiuat, votum seruet. Gratia autem præcedens §. inquam 8. idem concedit circa eos, qui consanguineum vel consanguineam sui coniugis post matrimonium carnaliter cognouerunt. Et est eiusdem Pontificis eisdem concessa die 27. Septembr. 1569. circa quam Ad [Adnotatio alia.]notatio sequens: Facultas hæc conceditur Prouincialibus, & alijs Confessarijs, quibus ipse per se, vel per alios eam commiserint, admonito Pœnitente, vt si coniugi sit superstes, iterùm ne contrahat absque dispensatione impedimenta incestus impedientis, si eo loco voluerit contrahere, vbi illud non fuerit consuetudine legitimè abrogatum. Sic ibi. Omnes ergo à Prouincialibus [Conditio vt sint viri docti, quomodo intelligenda.] approbati, quibus ipsi vsum facultatis dictæ commiserint, viri docti reputandi sunt. Et certè non maior doctrinæ suppellex necessaria videtur, quàm ea, quæ sufficiens est vt quis possit Confessarij munus competenter exercere, & ita quidem in Confessarijs Societatis euenit generaliter loquendo: quod quia alibi forsitan non ita euenit, quia multi minùs ad hæc sufficientes, Chori tamen ministerio apti, frequenter ordinantur, conuenienter est à Pontifice requisitum. Videantur quæ ex Portel, Villalobos, Franciscanis Auctoribus, & aliis adducit Diana Parte 2. Tract. 16. Resolut. 29. qui tamen Parte 3. Tractat. 12. Resolut. 14. §. Notandum, ait constare sibi quòd in Societate Iesv hæc facultas committitur à Prouincialibus particularibus personis, & non omnibus Confessariis. Quod ita est.

Sed pro Indiis habetur priuilegium [Priuilegium Indicum amplius.] amplius in Compendio Indico. verb. Dispensatio, §. 3. tenoris sequentis: Possunt Nostri in foro conscientiæ in Indiâ dispensare in petitione debiti, quando ratione voti castitatis, vel alia ex caußâ prohibetur alter coniugum de iure debitum petere. Pius V. die 4. Ianuarij, Ann. Domini 1569. ad decennium. Deinde verò Gregorius XIII. ad aliud decennium, vt patet ex viuæ vocis Oraculis Pag. 60. & 86. Estque amplior facultas quàm quæ habetur in Compendio communi. Sic ibi. In Adnotatione autem sic dicitur: Hæc conceditur omnibus superioribus, & quibus eam ipsi communicauerint. Nemo tamen eâ vtetur nisi admonito Pœnitente, vt si coniugi superuiuat, votum seruet. Sic ibi. Vbi de maiori amplitudine constat: quia in pri [Ampliatio explicata.]mis non petitur vt dispensaturi sint viri docti; sufficit ergo quod circa hoc est dictum numer. præced. Deinde. Non est tantùm ad dispensandum quando ratione voti castitatis prohibetur alter coniugum debitum petere, sed quando prohibitio superuenit quacumque ex caussâ. Prætereà, non est ad dispensandum solùm quando post votum castitatis matrimonium est contractum, sed etiam quando votum castitatis est emissum ante contractum illud.

Videtur autem, non obstante amplitu [Quid ampliationi videatur obstare.]dine maiori, quæ in Adnotatione proponitur, in priori priuilegio esse aliquid magis speciale: in posteriori namque tantùm currit concessio, quando alter coniugum est à petitione debiti ob votum castitatis, vel aliàs, impeditus: in priori autem non ita habetur, sed generaliter dicitur, cùm his, qui post votum simplex castitatis matrimonium contraxerunt. In quo esse maior difficultas poterat: si quidem quando vterque coniux votum castitatis emittit ex communi consensu, votum illud censetur absolutum & totale, & ita communiter [Votum ex communi consensu coniugum factum, esse reseruatum.] censent Doctores esse reseruatum, vt videri potest apud P. Quintanam Tomo 1. Tractatu 9. Singulari 2. num. 3. Videtur autem eadem, aut similis esse ratio quando ij, qui matrimonium contrahunt, voto castitatis adstricti sunt, cùm debeant penitus illam seruare, si mutui vinculi conscij sint. In hoc ergo euentu locum videtur habere priuilegium. Neque id mirum; quandoquidem votum ex communi consensu factum, non esse reseruatum Pontifici probabile est, vt affirmant de absoluta dispensatione Hieronymus Rodriguez, P. Lessius, Basilius Poncius apud eumdem P. Quin [Oppositum probabile. Vbi quomodo íntelligendi Auctores circa hoc loquentes.]tanam suprà, de absolutâ inquam dispensatione, benè explicando id, quod Auctor dictus eisdem attribuit, scilicet quòd non sit totaliter reseruatum, ita vt non liceat dispensatio circa petitionem & redditionem debiti: cùm tamen dicant id, quod in Adnotationibus Compendij vtriusque extare iam vidimus; videlicet quòd si coniux superuiuat, debeat votum seruare. De quo specialiter videri potest P. Lessius Lib. 2. Cap. 40. numer. 126. & non esse reseruatum modo dicto non solùm probabile reputant Auctores dicti, sed & absolutè tenet sine vlla limitatione P. Sà Verb. Debitum coniugale, numer. 2. Rosella, Angelus, & Maior apud P. Lessium suprà. §. Aduerte.

Posteriori autem adducto priuilegio [Posterius priuilegium an duret, vbi pro parte affirmatiua quid faciat] obuia occurrit obiectio ex lapsu temporis, quo iam vim omnem constat amisisse. Sed pro duratione videntur Adnotationes vrgere, quandoquidem post lapsum temporis in eis dicitur: Communicatur, Conceditur. Circa quod idem dicendum, quod circa priuilegium aliud dictum num. 460. Quòd si probabile sit priuilegium ratione concessionis Pij V. secundùm se consideratæ, vim posse retinere, non illi obstabit Gregorij XIII. concessio viuæ vocis Oraculo, quia vtile per inutile non vitiatur, vt est receptissima Iuris Regula. Et quod ex duplici titulo in solidum licet, eorum vno deficiente, non deficit. Et in casu, de quo loquimur, communiter tradunt Doctores: pro quo est eruditus labor Cardinalis Lugo in Opusculo de viuæ vocis Oraculis circa Compendium commune Societatis, ostendentis multa, quæ per viuæ vocis Oracula fuerant concessa, in suo robore post reuocationem permanere, quia aliàs per Bullas concessa esse comprobantur. Quòd au [Quid obstet.]tem obstat illi idem quod concessioni Gregorij, tenet P. Quintana Singulari 2. citato num. 6. dicens fuisse etiam viuæ vocis Oraculum, & idem tenet citatus Cardinalis. Verb. Dispensatio, §. 9.

Ad maiorem ergo certitudinem stabi [Priuilegium certum inquiritur.]liendam inquirendum restat an priuilegium aliud suppetat, virtute cuius possit dispensatio talis cum amplitudine dicta à Religiosis impendi. Et communiter affirmant scriptores, vt videri potest apud P. Quintanam Singulari 3. licèt plures ex illis ante renouationem Oraculorum scripserint: vnde opus est Bullam aliquam quærere, in quâ concessio talis habeatur, & producitur priuilegium Iulij II. concessum PP. Benedictinis Vallisoletanæ Congregationis, de quo testimonium [Quoddam Iulij II. proponitur.] perhibet Cardinalis Ludouicus Tituli S. Marcelli, summus Pœnitentiarius, vt Monachi prædicti coniugatos, qui post contractum matrimonium consanguineas vxorum suarum cognouerunt; vel vxores, quæ à consanguineis virorum suorum se carnaliter cognosci permiserunt, à talibus exceßibus absoluere, & eis pœnitentiam salutarem iniungere, nec non eis, & eorum quolibet, vt non obstante affinitate superueniente, debitum coniugale reddere & exigere valeant, dispensare liberè & licitè poßint & valeant, perpetuò declaramus. Sic citatus Cardinalis. Qui tamen cùm in eadem declaratione affirmet viuæ vocis Oraculo à Pontifice accepto mandato se eam facere, videtur defectu concessionum aliarum laborare. Nihilominùs ad firmandam illam facit in primis auctoritas eorum, qui ita sentiunt, & videri possunt apud P. Quintanam suprà. Singulari 2. pro quo & ipse [Pro eo qui stent Auctores.] Singul. 3. & prætereà P. Pellizarius Tract. 8. num. 274. vbi ait ita sensisse Cardinalem Lugo de hoc interrogatum, pro quo & videndus ille in Opusculo citaro verb. eodem circa. §. 6. vbi id doctè probat. Diana Parte 3. Tractatu 2. Resolut. 13. & Parte 6. Tractatu 8. Resolut. 32. Thomas Hurtadus Tract. 12. num. 1197. & alij apud ipsum.

Ratio autem quare ita existimari de [Quod eorum fundamentum.]beat, ex eo desumitur, quia talis concessio non est tantùm Oraculum, sed Breue summi Pœnitentiarij de mandato Pontificis expeditum, vt ex tenore ipsius constat, verbis illis: Nos igitur au [Illius tenor.]ctoritate D. N. Papæ, cuius Pœnitentiariæ curam gerimus, ac de eius speciali ac expresso mandato, &c. Si autem Vrbani Oracula reuocantis verborum formam attendamus, non videntur ad concessiones huiusmodi referenda, sic enim ille: Conceßiones & gratias viuæ vocis Oraculo, etiam à S. R. E. Cardinalibus obtentas, & ipsorum manu firmatas, &c. Et [Et Bullæ reuocatoriæ oraculorum.] inferiùs: Omnia & singula priuilegia, facultates, &c. Cardinalium quorumcumque manu firmata, &c. Est enim valde diuersa ratio in Breuibus Apostolicâ auctoritate, ac de illius mandato, à Cardinalibus officium aliquod supremum exercentibus, expeditis; quia in illis multum est insuper præter subscriptionem & preces. Pro quo videndus citatus Hurtadus num. 1177. Addo aliquid hoc loco speciale: rationem scilicet, propter quam Pontifex Oracula Cardinalium firmata manu censuit reuocanda, quia scilicet sæpè ab ijs, in quorum fa [Item eiusdem ex quo arguitur.]uorem emanarunt, minùs Canonicâ interpretatione extendi, & perperam in disciplinæ Ecclesiasticæ detrimentum executioni demandari compertum est. Quod quidem in casu præsenti non euenit, quia concessio supra rem cadit notissimam, & pro quâ variæ concessiones Pontificum præcesserunt, vt testatur P. Lessius num. 126. citato. Est etiam pro eodem potestas Episcoporum, & ita de minùs Canonicâ interpretatione nulla debet esse suspicio, sicut neque de disciplinæ Ecclesiasticæ detrimento.

Addit autem Cardinalis Lugo limita [Limitationes circa vsum ab aliquibus additæ.]tiones quasdam, vt vsus priuilegij citati licitus esse possit; scilicet debere à Superioribus localibus Monasteriorum tres aut quatuor Religiosos in qualibet domo deputari, qui ad nutum eorumdem Superiorum sint amobiles, & dictâ concessione vtantur in propriâ Ecclesiâ aut domo. Quod etiam obseruat Diana Resol. 32. citatâ, cum Lezanâ, quam adducit sic concludens: Vnde ex his Confessarij Regulares cautè procedant in dispensando super petitione debiti inter vxoratos. &c. Censet autem ille non sufficere generalem concessionem audiendi Confessiones, sed requiri specialem deputationem: & mortuo Superiore vel amoto, cessare designationem, quia est ad nutum concedentis reuocabilis. Item, dispensationem debere [Quas alij omittunt.] fieri in Sacramento Confessionis, & non extra, sicut in Ecclesiis, & domibus Religiosorum, & non extra illas. Sed alij sine limitatione aliquâ dispensandi facultatem admittunt, vt testatur Ioannes Suarez in Enchiridio Casuum conscientiæ Lib. 5. verb. Debitum coniugale. §. Incestuosus coniux. Et videri etiam potest in multis ex obuiis Auctoribus, ac iuxta eorum mentem in P. Quintanad. suprà, Singul. 4. Sed cùm tenor priuilegij sic exi [Cum distinctione resoluitur.]gere videatur, cum distinctione loquendum, scilicet non sufficere solam approbationem & licentiam ad audiendas Confessiones: sed neque necessariam esse specialem illam designationem aliquorum, satisque esse specialem concessionem. Reliqua autem non videntur necessaria, scilicet dispensationem fieri in Ecclesiâ aut domo propriis Regularium, cùm multoties magis necessaria sit extra illas, vt in Missionibus. Neque item vt fiat in Sacramento Confessionis, quod generaliter loquendo de facultate Religiosorum ad dispensandum & commutandum tenent multi apud Dianam Parte 3. Tractat. 2. Resolut. 9. quam sententiam ait ille esse probabilissimam, & tutam in praxi. Pro quâ & P. Pellizarius Tractat. 9. Cap. 3. num. 113. & quidem licet in priuilegio dicto de absolutione à peccato incestûs agatur, & pœnitentia pro eo iniungenda, non est vrgentior dispositio illa quàm alia Pauli III. cuius mentionem ex Villalobos inducit Diana Resolut. 9. citatâ, in quâ ait Pontifex Confeßionibus diligenter auditis: & tamen eo non obstante affirmant Doctores non esse conditionem præcisam ad effectum dispensationis, quia id ad absolutionem à peccatis est solummodò referendum. Est autem priuilegium dictum Societati concessum à Præfato Pontifice, & habetur in Compendio communi verb. Absolutio, §. 1.

Adducitur prætereà à P. Quintana Sin [Priuilegium aliud Eugenij 4.]gular. 4. citato, priuilegium aliud Eugenij IV. in Bullâ authenticâ, & non est Nona huius Pontificis apud Fr. Emmanuelem, & incipit Regularium vitam An. 1536. in quo est mendum manifestum; cùm dicendum sit Ann. 1436. cuius tenor num. 9. sic est pro PP. Benedictinis de Obseruantia S. Iustinæ: Ne prædictæ Congregationis Monachi ab eorum quiete distracti, Romanam Curiam pro crebris obtinendis licentijs frequentare cogantur: quòd in omnibus casibus, in quibus de iure communi Prælatis & Monachis dictæ Congregationis auctoritas, siue licentia, seu dispensatio Ordinarij, esset necessaria, si ab eisdem non essent exempti Prælatis, Abbatibus, Prioribus, & Rectoribus huiusmodi, qui pro tempore fuerint, vnà cum eorum conuentibus, auctoritate Apostolicâ, absque eo quòd ad Sedem Apostolicam habeant recursum, huiusmodi licentiam & auctoritatem tenore præsentium indulgemus. Hæc Pontifex: quæ quidem ad inten [Ad intentum non conducere, ostenditur contra Auctores aliquos.]tum conducere non videntur: quandoquidem ea solùm conceduntur, pro quibus ad Romanam Curiam obtinendarum licentiarum caussâ frequens posset esse recursus: talia autem non sunt, quæ ad dispensandum in petitione debiti, & similibus, occurrunt, vt videtur perspicuum, sed illa quæ ad Monachos ipsos spectant, eò quòd frequenter necessitas dispensationis inter ipsos occurrat. Item, ea conceduntur, pro quibus, si exempti non essent, ad Ordinarios recurrerent; vtique vt beneficium dispensationis aut absolutionis obtinerent. Ex eo autem videtur apertum ea, de quibus agimus, non venire in consequentiam, quia cùm ipsi non haberent facultatem ad illa, quamuis essent exempti, rectè stare posset recursus ad Ordinarios, vt modò stat, cùm aliquis casus occurrit ad sæculares spectans, à quo Religiosi absoluere nequeunt, vt casus hæresis, cuius absolutio quando occulta est, Episcopis conceditur à Concilio Tridentino, & non esse reuocatam concessionem talem plures Doctores censent, de quo aliàs; & in casibus etiam Episcopis reseruatis, vbi ex recentiori prohibitione Pontificum non licet absolutio virtute priuilegiorum, si ergo stante exemptione, & non stante facultate dispensandi in petitione debiti, talis casus occurreret, sine difficultate aliqua possent Religiosi ad [Vnde occasio postulationis.] Episcopum recurrere, neque esset necessitas Romanam Curiam frequentandi, cùm posset faciliùs & breuiùs periclitantibus subueniri. Licèt autem valde probabile sit, stante exemptione, ea omnia Prælatis competere erga subditos, quæ Episcopis circa suos, quia habent quasi Episcopalem iurisdictionem, vt superiùs dictum; circa id tamen potuerunt præfati Monachi dubitare, res enim hæc tunc temporis non ita erat explorata, vnde ad sedandas conscientias priuilegium dictum potuit postulari. Non ergo videtur concessioni dictæ posse conuenienter insisti.

Opportunior apparet alia eiusdem [Priuilegium aliud eiusdem Pontificis.] Pontificis Patribus eisdem in Bullâ, quæ incipit, etsi quaslibet, & affertur ab eodem Auctore Singul. 4. citato, numer. 4. tenoris sequentis: Insuper & vota omnia permutare, ac in omnibus & singulis casibus, etiam Ordinarijs, ac per Synodales, seu Prouinciales Constitutiones reseruatis, cum eis dispensare. Sic Pontifex. Dispensationem autem in petitione debiti casum esse Episcopis reseruatum, ex consuetudine præscriptâ, aut aliter, communis est scriptorum sententia, pro quâ plurimos refert P. Thomas Sancius Lib. 8. de Matrimonio Disput. 12. num. 13. & videri specialiter possunt P. Lessius Lib. 2. Cap. 40. num. 126. & P. Quintanad. Singul. 2. num. 1. & 2. alios adducens. Et idem Capitulo Sede vacante competere tenent alij, quos allegat & sequitur Diana Parte 8. Tractat. 4. Resolut. 47. & ita iuxta priuilegium dictum videtur Regularibus communicatione gaudentibus conuenire. Quod ita esse existimat P. Quintanad. Singular. 4. citato num. 7. priuilegij verbis per extensum adductis, & Cardinalis Lugo in Opusculo citato circa §. 8. ex eo quòd in eodem priuilegio sic conceditur: Liceat dictæ Congregationis Prælatis, siue Mo [Concessionis tenor.]nachis deputatis à suis Superioribus ad audiendas huiusmodi personarum Confeßiones accedere, illasque audire, & absoluere ab omnibus, & singulis peccatis, præterquàm Sedi Apostolicæ dumtaxat reseruatis, nec non à quibuscumque excommunicationum, suspensionum, & Interdicti sententijs, alijsque Ecclesiasticis Censuris & pœnis. Sic ibi. Cùm ergo absolutio ab [Prohibitionem petendi debiti esse pœnam.] omnibus pœnis Ecclesiasticis concedatur, pœna prohibitionis petendi debiti sub ea generalitate comprehenditur: verè enim pœna Ecclesiastica est, siue ob incesti crimen, siue ob violatam affinitatem, iuxta diuersos modos sentiendi Doctorum, prohibitio principaliter inducatur. Pro quo citatur P. Thomas Sancius loco nuper adducto, vbi nihil de pœnâ, de quâ meliùs Lib. 9. Disput. 32. num. 43. qui vt videndus Disp. 30. n. 1. vbi plures Auctores congerit ad probandum esse pœnam; & ex eo infert non incurri ab eo, qui per illius ignorantiam crimen admisit.

Quæ quidem probabilia sunt, sed non [Nil prorsus certum ex prædictis haberi.] plenè conuincunt, neque ad absolutam conferunt facultatem. Et quod de priuilegio Iulij II. est dictum, fatetur P. Quintanad. Singul. 4. num. 6. scrupulo non carere, eò quòd non adeò perspicuè constet concessionem illam viuæ vocis Oraculum non fuisse. Vnde ait quærendum certius aliquod fundamentum, quod in Bullis Eugenij IV. de quibus nuper se deprehendere protestatur. Sed priorem non suffragari iam vidimus: posteriori autem opponi potest de petione debiti non fieri mentionem, in quâ specialis videtur esse ratio: vnde cùm in priuilegio Iulij II. de quo num. 471. sic habeatur, vt deputandi poßint absoluere fideles confluentes ab omnibus peccatis, & casibus etiam Episcopo reseruatis, & ab omnibus Censuris, pœnis, & sententiis à iure, vel ab homine prolatis, [Priuilegium Iulij 11. nihil speciale circa caussam præsentem continere.] ac eos habilitare in prædictis casibus: dubitatum fuit ab illis Patribus an vigore postremorum verborum possent in petitione debiti dispensare: ac proptereà à Pœnitentiario Pontificis declaratio, quam vidimus, emanauit. Non ergo est ita compertum sub generalitate dicta comprehendi. Quod aliunde etiam probari potest: quia scilicet cùm Pontifices facultatem dictam concedunt, ad eius vsum viros doctos, & speciali deputatos assignatione requirunt, vt vidimus num. 466. licet ob fauorem Indiarum ea sit limitatio sublata: vel quia sufficiens doctrina supponitur, eo quòd R. P. Generali, & ab eo designandis con [Ad probabilitatem quæ conferant.]cedatur. Quæ quidem absolutæ certitudini videntur obstare, non tamen probabilitati, quæ ex alia etiam desumi concessione potest, Nicolai inquam Francisci, Cardinalis, Nuntij, & Legati Apostolici in Hispaniâ, de qua Cardinalis Lugo circa §. 8. citatum, & nos suprà: quæ cum eadem generalitate procedit, & vim Breuis Pontificij videtur habere, sicut habent Declarationes Cardinalium, quæ facto verbo cum Pontifice passim eduntur. Et ad fundandam ampliùs probabilitatem dictam vrgere possumus ex declaratione Ludouici Cardinalis S. Marcelli circa Iulij Secundi concessionem adductâ, in quâ ait vigore concessionis Apostolicæ, & verborum in ea appositorum, prædictam facultatem ad dispensandum circa debiti petitionem haberi: ergo quoties concessio talis est, facultas est eadem; & talis in priuilegijs citatis reperitur. Quod autem de pœnis [Prohibitionem non semper esse pœnam.] dicebatur, probat quidem quando prohibitio pœna est, vt post incestum accidit; non tamen quando impedimentum est ratione voti castitatis, quia tunc non est pœna, sed obligatio ex vi voti proueniens, & non jure Ecclesiastico inducta. Ideò certius non ex omnibus priuilegijs absolutam posse facultatem colligi, nisi quatenus casus Episcopis reseruatos contineat; cùm ex communi Doctorum habeatur sententia, vt jam vidimus, [Episcopi vt queant in votis castitatis dispensare.] Episcopos posse in votis etiam Castitatis dispensare, cùm omnimodæ non sunt, vel non possunt integrè seruari, vt in eo, qui post votum castitatis matrimonium contraxit, qui tenetur reddere: quo euentu neque dispensatio est absoluta, vt benè explicat P. Lessius num. 126. citato: nam si superuiuat, ad voti obseruantiam obligatur.

Quidquid autem de aliis sit, circa In [Priuilegium pro Indis, & Neophytis alijs.]dos, & Neophytos alios concessio specialis habetur in Bulla Innocentij X. in qua sic dicitur: Nec non cum Indis in foro conscientiæ tantùm, & cum Neophytis in vtroque foro super ieiuniis, gratis tamen dispensandi; nec non ab onere petitionis debiti matrimonialis, quando non esset licitum illud ratione [Innocentius X.] voti castitatis, vel aliâ rationabili caussâ petere, in foro conscientiæ tantùm, & gratis liberandi. Sic Pontifex. Et quod ad discrimen Indorum ac Neophytorum attinet, dictum à nobis num. 443. Est au [Diuersitas concessionis notanda respectu jejunij.]tem alia in prædicta concessione notanda diuersitas, quòd circa dispensationem in ieiuniis facultas pro Neophytis in vtroque foro conceditur: cùm tamen circa petitionem debiti solùm pro foro conscientiæ tribuatur. Cuius ratio esse potuit, quia dispensatio circa ieiunia effectum magis frequentem & visibilem habet, & ita oportuit eam esse pro foro etiam externo in recens conuersis; ne à Prælatis Ecclesiasticis puniantur, vnde & minùs circa fidem afficiendos potest suspicari. Quod quidem circa dispensationem in petitione debiti non accidere manifestè apparet, res enim occulta est, & vt Tertullianus in Libro ad vxorem loquitur Secreta maculosa: videtur au [Supposito priuilegio ad matrimonium, non est aliud ad effectum dictum necessarium.]tem sine nouo priuilegio stare posse dispensationem, quando impedimentum oritur ex incestu, quia cùm sit priuilegium dispensandi in gradibus affinitatis ad contrahendum matrimonium, ex eo habetur dispensari posse in petitione debiti ex eodem impedimento prouenienti, quia multò id minus est, & cui licet id, quod plus est, licet etiam quod minus, vt est regula iuris notissima in Cap. Cui licet, de regulis iuris in 6. & ita est communis sententia, quam cum alijs, quos citat, sequitur P. Sancius suprà Disput. 27. num. 14. ex copulâ habitâ cum consanguineis vltra secundum gradum non oriri impedimentum petendi debitum; quia cùm liceat matrimonium vltra illos, etiam licet talis petitio, quæ minus quid est, vt liquet. Et idem dicendum de facultate ad dis [Neque pro voto castitatis.]pensandum in voto castitatis, de qua Cap. præced. eâ enim suppositâ, non est necessarium priuilegium aliud ad debiti petitionem, quia minus est partialis dispensatio illa, quàm absoluta & totalis. Nihilominùs à Pontificibus expressè concessa est ad omnem dubitationem submouendam, sicut aliàs accidit, & dictum non semel. Addendum tandem opinionem esse aliquorum, [Opinio specialis circa impedimentum pro petitione debiti, & quantùm Indis faueat.] quos adducit Fr. Ioan Baptista in Animaduersionibus pro Confessarijs Indorum, & sequitur fol. 88. & 89. ex incestu occulto non resultare impedimentum petendi debitum: quod quidem, si respectu aliquorum locum habere potest, maximè Indorum, propter omnia, quæ in hoc genere considerari possunt, & in ipsis deprehenduntur.

CAPVT XXII.

De nonnullis aliis Indorum Priuilegiis.

PRimum sit quod habetur in Compendio [Priuilegium pro communicatione cum infidelibus, etiam armis venditis.] Indico verb. Bulla Cœnæ, in quo sic dicitur: Conceßit Pius V. 4. die Ianuarij, Ann. Domini 1569. in foro conscientiæ ad decennium, ne Christiani in India incurrerent in excommunicationem Bullæ Cœnæ Domini propter commercium cum infidelibus, tam de aliis mercibus, quàm de armis, quando non esset in præiudicium Christianitatis, vt si hostem non notabiliter armarent. Quam conceßionem extendit Gregorius XIII. ad aliud decennium hac declaratione, vt ij, qui mercatorum more exposita habent huiusmodi prohibita, vt illa infidelibus vendant, præfatam excommunicationem incurrant, etiamsi eos, quibus illa vendunt, non arment notabiliter: non tamen illam incurrant, qui priuatim, & sine probabili periculo aliquid parui momenti venderent, vt pugionem, aut gladium. Sunt hæc in viuæ vocis oraculis pag. 59. & 86. Sic ibi. Quod quidem priuilegium ex du [Expirasse, & quid sine illo liceat, juxta Gregorij XIII. declarationem.]plici capite videtur expirasse, & quia temporale, & quia viuæ vocis oraculo concessum. Sed quia materia circa quam versatur, frequenter potest occurrere, videndum quid sine priuilegio liceat. Et materiam quidem sufficientem ad incurrendam prædictam excommunicationem satis expressit Gregorius in suâ concessione; sunt enim ea, quibus in præiudicium Christianitatis possunt infideles armari, etiamsi non armentur notabiliter, sed mediocriter: duo enim extrema in armatura tali designantur, ex quibus primum absolutè est præjudiciale, aliud parui momenti: & ita primò excommunicatio incurritur, non secundò. Sed est medium aliud, quando scilicet neque notabilis est obarmatio, neque parui momenti. Siue ergo modicilla vendendo more mercatorum sit, siue alio modo, ad incurrendam excommunicationem est sufficiens [Difficultas circa venditionem, cùm leuis materia est.] judicanda, quia tantùm excipitur, quæ parui momenti est. Quòd si ea, quæ parui est momenti, ad incursionem excommunicationis non sufficit, difficile apparet quomodo ex eo quòd more mercatorum vendendo constet, ad illius incursionem debeat sufficiens judicari. Licet enim multorum sententia sit, quos adducit & sequitur Diana Parte 5. Tract. 5. Resolut. 47. Superiorem posse sub peccato mortali præcipere rem secundùm se leuem, quia ratione circumstantiarum potest censeri grauis: in casu tamen præsenti ea doctrina non videtur locum habere quia circumstantiæ quoad intentum prohibitionis non habent considerabilem differentiam: prohibentur enim ea, quæ in præjudicium possunt Christianitatis redundare: hoc autem præjudicium idem est, siue mercatorum more, siue aliter illa vendantur. Et vt demus ratione alicujus circumstantiæ posse graue præceptum imponi; adeò tamen graue, vt excommunicatione Sedi Apostolicæ reseruatâ feriatur, non apparet quomodo possit pietati & æquitati eiusdem Sedis esse conforme.

Circa quod dicendum, non videri [Expedita illa.] mentem Pontificis, vt qui vendit aliquid parui momenti, etiamsi mercator sit, excommunicationem incurrat, id enim rationes adductæ conuincunt. Quod intelligitur factâ omnimodâ paritate, quòd videlicet semel tantùm aut iterùm vendat, sicut alius, qui mercator non est semel aut iterùm id præstare potest. Quod ergo Pontifex ait, Qui mercatorum more exposita habent, in sensu præfato non procedit, sed de expositione ad continuatam venditionem. Licet enim vna aut altera venditio parui momenti in ordine ad præjudicium Christianitatis non videatur tantâ districtione damnabilis; continuatio tamen non potest sine graui præjudicio constare. Et ita Auctores de hac excommunicatione loquentes, cùm res parui momenti excipiant, vt pugionem, galeam, vel arcum, ea in singulari significant, vt videri apud eos potest, quos adducit & sequitur Bonacina de Censuris Bullæ Cœnæ Disput. 1. Quæst. 8. Puncto 4. numer. 1. Vnde cùm multiplicentur venditiones, alia ratio est, & ita etiam dicendum, si res parui momenti non more mercatorum vendantur, sed quouis alio contractus genere distrahantur, si in eis iteratio sit: pro quo faciunt ea, quæ apud citatos habentur. Si dicas jam non esse differentiam inter venditionem mercatoris & alterius, qui talis non est; quod tamen contra mentem videtur esse Pontificis. Responderi potest, esse quidem, quia regulariter loquendo, & secundùm ea, quæ frequenter accidunt, ij, qui more mercatorum exposita habent prohibita, ad continuatam sunt dispositi venditionem: & cùm quidlibet vendunt, expromptum in eo ad vendendum omnia manifestant affectum. Rectissimè ergo Pontifex, quando ita accidit, prædictos sententia excommunicationis inuoluit, quia animum suum prauè erga rem Christianam affectum, satis eo reddunt vendendi genere manifestum.

In Indijs autem idem potest accidere, [In Indijs qualiter agendum.] si Chilenis, Christiani nominis inimicis, & nonnullis alijs, quæ sunt Pontificiâ lege prohibita transmittantur, vel quocumque modo tradantur; alijs autem, à quibus timeri nihil potest, non ita. In quo quidem erunt fortè, qui eâ se tueantur sententiâ, quæ nonnullis placet Scriptoribus, asserentibus eos, qui in terris Christianorum prædicta infidelibus vendunt aut permutant, in ex [Fauorabilis sententia circa Bullæ Cœnæ prohibitionem, vt non sit circa venditionem.]communicationem Bullæ Cœnæ non incidere, quia in ea tantùm prohibetur delatio, vel transmissio, & cùm pœnalis lex sit, ac proinde odiosa, non debet extendi. Sic Cardinales Caietanus, & & Toletus, Sayrus, PP. Azor, & Gambacurta apud Bonacinam suprà Puncto 3. num. 31. qui tamen cum aliis, quos ibidem allegat, contrarium sentit, sicut & P. Palaus Tomo 6. Disput. 3. Puncto 8. num. 12. qui id vti probabilius amplectitur. Vnde res hæc dubia videtur, ac proinde in Indijs, vbi negotiationis spiritus dominatur, non sunt nimiùm vrgendi sic agentes, vt reseruatæ culpæ rei; quamuis aliàs venditio talium sub excommunicatione prohibita reperiatur in Cap. Ad liberandam, de Iudæis, vt citati obser [Cap. Ad liberandam. non vrgere.]uant. Sed certè Decretalis illa de ijs tantùm loquitur, qui Saracenis præfata tradunt Terram sanctam possidentibus, vt ex tenore, & pœnâ appositâ constat, quæ in illius dicitur futura subsidium. Vnde Glossa sic habet: Totum ergo [Glossa.] lucrum, quod ad eos peruenit ex hoc commercio, debent dare insubsidium Terræ Sanctæ, in cuius detrimentum hoc fecerunt. Sic illa. cùm ergo lex pœnalis sit, idem de illa dicendum volent illi, qui de lege in Bulla Coenæ contenta, quod vidimus, protulerunt.

Secundum priuilegium sit, quod habe [Priuilegium circa compositionem in malè acquisitis.]tur in Verb. Compositio, & sic ibi: Conceditur Presbyteris Societatis per Generalem Præpositum in India Orientali deputandis, vt cum Neophytis, & aliis ad Ecclesiæ vnionem reductis, super bonis malè acquisitis, ad quæ restituenda in certis personis obligati existunt, ad pia opera componere, vel quatenus ipsi sic obligati indigeant, eis in toto vel in parte remittere & condonare poßint, idque in foro conscientiæ. Gregorius XIII. ad decennium 4. die Nouembris. Ann. 1579. vt patet in Litteris Apostolicis pro Indiis pag. 95. Admonentur autem Nostri in eisdem Litteris, ne hac facultate vtantur, nisi vbi expedire existimauerint, super quo eorum conscientiæ onerantur. Sic ibi. Ad [Adnotatio Compendij.]notatio subjecta talis est: Hac vti possunt Prouinciales, & ij, quibus ipsi eam commiserint. Nullus tamen eâ vtetur in iis locis, in quibus Episcopi resident, nisi Prouincialis ipse in casu aliquo particulari eâ vtendum iudicaret. Eius tamen facultatis vsum eâ condititione concedimus, dummodò Nostri nihil vnquam eiusmodi bonorum in proprium, aut Societatis vsum conuertere poßint. Sic Patres Generales. Et postrema quidem Adnotationis pars satis ostendit quàm sit à Societate in ministeriorum suorum [Societatis quàm alienus à cupiditate processus, optimo ostenditur argumento.] exercitio aliena cupiditas, quandoquidem id, quod licitè fieri poterat, in vsum scilicet proprium aliquid, factâ compositione, conuertere minime in eadem admittitur: licet Summus Pontifex in sua concessione, cùm aliàs, vt vidimus, conscientias Sociorum oneret, circa conuenientem priuilegij applicationem, minimè eam conditionem addiderit, quæ in Adnotatione proponitur. Ex quo videtur inferri, cùm tale aliquid occurrerit, in quo ex vi priuilegij non sit necessarium procedere, sed juxta regulas, quas Doctores circa materiam præsentem exhibent, idem esse faciendum, vt nihil in vsum proprium, aut So [Quæ illius obligatio etiam cum ex vi priuilegij non agitur.]cietatis conuertatur: eadem enim ratio est; quia cùm priuilegium nihil speciale præscribat, per quod Societas ad vsum talem adigatur; dum moderatio in eo adijcitur, merum spiritum eiusdem circa materiam istam PP. Generales expromunt: quòd cùm in materia paupertatis sit, grauiter, nisi excuset paruitas, obligabit. Quòd verò vbi [Quid vbi Episcopi resident.] Episcopi resident, vsus limitetur, non videtur grauem obligationem inducere, & inualidam reddere compositionem; quia si ita esset limitantium mens, id clariùs diceretur, sicut statim vsus eâ conditione conceditur, de qua diximus. Nihilominùs oppositum apparet verius, juxta dicta numer. 177.

Supponunt autem prædicta priuilegium [Finitum jam illud.] vigere, quod tamen vsque ad annum tantùm 1569. constat esse concessum. Quia verò post lapsum temporis adhuc in Compendio proponitur, & vsus conceditur, fundamentum videtur durationis præberi, de quo dictum aliàs. Non vi [De prorogatione non actum, quia vix illud necessarium ob doctrinas receptas circa applicationem incertorum.]detur autem Societas multùm de illius prorogatione curasse, quia non adeò necessarium judicauit. Indi enim aut pauperes sunt, & ita ad restitutionem incertorum non debent obligari, quia reuerà non restituent, nec debet illis peccandi occasio ministrari. Et cùm pauperes sint, eisdem applicari posse, quæ dominis debentur incertis, communis sententia est, pro qua P. Lessius Lib. 2. Cap. 14. num. 41. cum alijs, quos adducit. Et id quidem quando obligatio restitutionis ex delicto oritur: quòd si aliunde, non esse obligationem ea tribuendi pauperibus, aut operibus pijs, probabilis sententia est, vt ait P. Lessius n. 38. & eam cum alijs quos citat, tenet Eligius Bassæus verb. Restitutio 4. §. 4. Vel non sunt ita pauperes, vt restituere non valeant, & ita obligandi ad restitutionem sunt: si præsertim debita ex delicto proueniant: quod quidem etiam stante priuilegio faciendum, quia Pontifex in eo conscientias Sociorum onerat: tunc autem manifestiùs tale onus apparet, cùm restituendi facultas est, vnde in eo casu minimè priuilegij fauor assistit. Quòd si quis dicat euenire posse vt valeat restituere, sed cum familiæ incommodo, & attentis quidem restitutionis regulis ad eam penitus obligari, cùm tamen virtute priuilegij compositio aliqua fieri possit. Fateor id posse quidem accidere; sed cùm indigentia latitudinem habeat, & Indi etiam, vt dixi, ad restituendum difficulter adducantur, plus aliquid eorum tenuitati & indoli, quàm alijs, indulgendum est, & ita sine priuilegio fieri applicatio eisdem poterit, & sic peccandi occasiones amputari.

Tertium priuilegium, non tam con [Indi vnde habeant, vt non possint excommunicari, cùm absolutè possint.]cessione, quàm vsu receptum, capacitate Indorum attentâ, est, vt illi non possint excommunicari. Quod quidem & in Neophytis aliis similiter currit, in quibus consimilis indoles reperitur. Et quod ad concessionem Pontificum attinet, nulla in speciali videtur extare; immò contrarium videntur illi supponere, dum facultatem concedunt absoluendi omnes in Indiis commorantes ab omnibus peccatis, & Censuris, vt videri specialiter potest in Compendio Indico verb. Absolutio. Et iuxta hæc procedit Adnotatio eiusdem §. vbi dicitur in locis vbi officium S. Inquisitionis resi [Adnotatio Compendij Indici, in qua id expressum.]det, hac facultate non vtendum, nisi cum Neophytis, & ea moderatione vt Inquisitores nulla ratione offendantur. Si autem Neophyti non essent Censuris comprehensi, nullum ad hoc necessarium erat priuilegium, quia peccata, quæ excommunicationem adiunctam habent, & ideo reseruantur, sublatâ Censurâ desinunt esse reseruata, & ab Ordinariis possunt Confessarijs sic delinquentes absolui: vnde neque esset vllum vel leue fundamentum, vt ex absolutione tali Inquisitores offende [Et in Bullis Pontificum.]rentur. Idem est cernere in Bullis Pauli V. Vrbani VIII. & Innocentij X. in quibus similis facultas conceditur, quæ ad omnes in Indiis commorantes extenditur: possunt ergo omnes excommunicatione percelli. Idem expressius in Concilio Limensi Act. 2. Cap. 17. vbi omnibus [Et Concilio Limensi 3.] Indorum Confessariis conceditur, vt ab omnibus casibus, & Censuris annexis poßint absoluere Indos, cùm id expedire in Christo iudicauerint, de quo suprà, n. 309. & aliis in Cap. 11.

Nihilominus vt Indi non excommu [Ab eodem statutum vt id non fiat, sicut & à secundo.]nicentur à Concilio Limensi citato Decretis Concilij Secundi etiam Limensis insistente, valde prudenter statutum inuenitur Act. 4. Cap. 7. vbi sic dicitur: Cùm Ecclesiæ spiritualis vindicta grauissima sit, ad animarum intima penetrans; iis tamen vtilis esse potest, qui bona spiritualia, & damna possunt satis cogitatione concipere, & prout oportet, expendere. Quibus verò nihil vel pretiosum vel vile est, nisi quod oculis cernitur, in eos certè spiritualis illa censura intentata poterit proficere parum, onerare plurimùm. Quam rem cùm prudenter Superiores huius noui Orbis Antistites secum perpenderent, statuerunt, in hastam faciles & minimè perspicaces Indorum gentes ab excommunicatione, ceterisque censuris esse abstinendum: pro his verò ad conseruandam Ecclesiasticam disciplinam & religionem, necessariò externâ & temporali aliquâ pœnâ vtendum: quod à priscis in simile genus hominum etiam obseruatum esse compertum est. Hæc Concilium. Ex quibus videtur colligi Indos non incurrere in excommunicationem, aut Censuram aliam statuto aliquo propositam pro iis, qui illud fuerint transgressi, siue à iure Indico, siue ab homine: pro omnibus enim illis rationes dictas constat militare. Licet autem quandoque ex eo fiat vt multa delicta maneant impunita, quibus pœna tantùm est spiritualis imposita, vt etiam occultè peccantes comprehendat: id tolerandum est, sicut in multis criminibus occultè perpetratis toleratur.

In iis verò, quæ à Sede Apostolicâ, siue [Neque à Iure aut ab homine impositas incurrere.] quia in Iure habentur, siue quia per Constitutiones peculiares, vniuersali complexione descendunt, maior videtur esse difficultas propter adducta nuper, & quia Conc ilium Limense non potuit potestatem supremam coarctare. Sed certè, licèt non potuerit; explicare tamen potuit mentem Sedis Apostolicæ per verosimiles coniecturas; cumque Concilium à Sede Apostolica confirmatum fuerit, & quod ad punctum Censurarum spectat diligenter inspectum; satis ex eo verosimile apparet non esse intentionem Sedis Apostolicæ Indos in Censuris pro delictis peculiari ratione prohibitis comprehendi. Quod ergo priuilegium pro absolutione à Censuris conceditur, non arguit veram incursionem in illas, sed conditionalem, sicut in ordinariâ absolutione dicitur, si fortè incurristi, & quia labente tempore accidere potest vt Indi capaciores ad spiritualia reddantur, vt & nunc sunt plures, & sic obnoxij Censuris: quo euentu plenum effectum habebit priuilegium. Et ita accipiendum id, quod habet Illustriss. D. Petrus de Reyna post hæc scripta visus Tomo 2. de Perfecto Prælato, Lib. 6. Tractat. 4. Cap. 7, Vbi formam absolutionis Indorum appo [Fauet communis sententia de ignorantibus illas.]nit, qui à fide recesserunt. Fauet etiam illis communis sententia, iuxta quam ignorantia Censuræ obstat incursioni in illam. Pro quâ plures Auctores adducit Diana Parte 3. Tractat. 5. Resolut. 13. & P. Quintanad. Tomo 2. Tractat. 4. Singulari 8. Quod & in hæresi contingere docet P. Thomas Sancius in Opere morali Lib. 2. Cap. 8. num. 5. & Recentiores plures amplectuntur. Et licet communiter dicant ignorantiam crassam non excusare; ea certè in Indis non habet locum, iuxta explicationem, quam iidem Doctores adhibent, [Ignorantia crassa quid sit.] quòd scilicet sit ea, quæ adiunctum habeat notabilem diligentiæ defectum ad inquirendam legis prohibentis qualitatem, vel an sit talis lex. Quæ quidem ab Indorum ingenio sunt valde peregrina. Et clariùs apparet ex eo quòd alij aiunt, scilicet ignorantiam crassam esse illam, quæ dolo æquiparatur. In huiusmodi enim gente dolus [Indis non competit circa materiam, de quâ agitur.] omnis circa hæc abest, paratis audire, quæ Euangelici ministri docuerint, sed sine dolo in eorum accuratâ inquisitione animis feriatis. Minimè perspicaces Indorum gentes; à Concilio iam auditum; quod & satis iis, qui apud eos versati sunt, experientia persuasit. Quòd si in aliquibus malitia vincit naturam, sicut & ætatem vincere solet; non equidem id circa spiritualium cognitionem communiter accidit, sed circa illa, in quæ naturæ inclinatio vitiosa raptatur, dum nonnullis aperiuntur oculi, vt ea faciant, quæ alios ad sublimiora vocatos, & eisdem norma sunt vitæ Christianæ futuri, factitare conspiciunt. Vtinam & istis aperiantur oculi, vt viam perditionis, quâ gradiuntur penitiùs conspicantes, ab imminenti præcipitio maturè reuocentur. Nec de Priuilegiis plura, vt iam de Indulgentiis appendiculum adiiciamus, pro quibus sit

CAPVT XXIII.

De Indulgentiis pro Indis, & Indiis ab Apostolicâ Sede concessis.

SEdes Apostolica in priuilegiis libera [Indi an Bulla indigeant ad lucrandas Indulgentias. Et pro parte negatiua arguitur.]lis, circa indulgentias etiam liberalem se studuit exhibere. Circa quas illud in primis potest inquiri, an scilicet Indi eas valeant sine Bulla Cruciatæ lucrari, suppositâ reuocatione generali, quæ à Commissario fit durante publicatione. Et in primis illud est certum, Indulgentias, quæ Bullam sumentibus conceduntur, sine illâ non posse ab Indis obtineri: conceduntur enim sub conditione onerosâ, quâ deficiente, nequit locum habere concessio. Pro aliis est ratio dubitandi. Nam Indulgentiæ Indis pro augendâ eorum fide, & vt illi in Christianâ pietate fundentur, atque vt nouellæ Ecclesiæ plantæ fructus redemptionis singulari ratione percipiant, à Sede Apostolicâ conceduntur: atqui credibile non apparet Sedem eamdem velle fructum huiusmodi à receptione Bullæ, & eleëmosynæ pauperculorum istorum largitione pendere. Item. Cùm Concilium Tridentinum priuilegia reuocat, quæ contra eius possunt esse Decreta, id non esse intelligendum de priuilegiis pro Indiis concessis, & in speciali loquendo de quodam priuilegio PP. Augustinianis concesso circa primum gradum affinitatis occultum, sunt qui censeant. [Priuilegia Indica non reuocari generali reuocatione.] Licèt enim videatur reuocatum, quia Concilium Cap. 23. Seßion. 25. de Regularibus, omnia priuilegia reuocat concessa eisdem, si eius sint contraria Decretis, quod & Pontifices cauent, cùm priuilegia concedunt, eamdem limitationem habentes. Nihilominùs P. Quintanad. Tomo 1. Tract. 9. Singulari 1. reuocatum non esse ait, quia, vt indicat Veracruz in speculo coniugiorum, Artic. 27. Fol. 474. concessum fuit pro nouo Orbe. Habent ergo priuilegia talia singularem prærogatiuam, vt in generali reuocatione minimè reuocata censeantur, quod & statuit Fr. Lud. Miranda in Manuali, Tomo 1. quæst. 43. artic. 5. §. Secundò dico, in fine. Id quod vlteriùs potest comprobari ex eo [A maiorì efficax argumentum.] quòd in suspensione priuilegiorum à Commissario factâ excipiuntur concessa Regularibus, iuxta dicta suprà: idque fauore Religionis: ergo & fauore fidei priuilegia & Indulgentiæ Indis concessæ non debent suspensæ censeri: istæ enim duæ caussæ seu tituli coniungi solent in ordine ad eosdem effectus; quia in negotio fidei caussa animarum agitur singulari quadam ratione, vt videri potest apud Doctores, quos adducit P. Quintanad. Tomo 1. Tractat. 8. Singul. 15. num. 6.

Et hæc quidem roborari ampliùs pos [Aliud item plus vrgens.]sunt ex eo quòd suprà ostendimus num. 223. & num. 224. Indos scilicet vt lucrentur Indulgentias, non obligari ad ea, quæ pro aliis statuuntur, & præsertim ad Communionem, quod & de eleëmosynâ specialiter dictum, quando pro Iubilæis lucrandis exigitur. Cùm ergo ea, quæ tanti momenti sunt, ab illis non exigantur in magnis ac singularibus Indulgentiis; ex eo videtur colligi neque Bullâ Cruciatæ ad earum consecutionem generaliter indigere. In dispensationibus enim extensionem posse fieri de expresso ad non expressum, si eadem ratio sit, multi tenent apud P. [In dispensationibus extensionem valere de expresso ad non expressum.] Thomam Sancium Lib. 8. de Matrimonio, Disput. 1. num. 31. & licet aliqui id negent; quando tamen materia fauorabilis est, communiter admittitur. Et videri pro eo potest Diana Parte 8. Tractat. 3. Resolut. 32. vbi ex P. Amico accommodatam doctrinam adducit, quam habet Tomo 5. Disput. 6. Sect. 2. num. 16. & præfatæ quidem rationes vim habere videntur non solùm respectu Indulgentiarum, quæ in speciali Indis conceduntur, ac Neophytis reliquis, sed etiam in aliis, communibus etiam Europæis: & in Æthiopibus singularem etiam efficaciam continent: quia cùm illi [Pro Æthiopibus specialis ratio.] sub seruitute vitam pauperrimam viuant, difficiliùs est eleëmosynam pro Bullæ obtentione tribuere: quamuis multi domini piè erga eosdem affecti, Bullas pro eisdem sumere soleant, quod ex obligatione fieri debere à Ministris S. Cruciatæ tentatum, sed immeritò: gratia enim est Pontificia, ad quam neque pro se, neque pro aliis quisquam adigitur, alioquin gratia iam non erit gratia, vt aliàs Apostolus: sed pauci illi, qui pietate permoti id præstant eorum comparatione, qui circa hoc curam omnem abiiciunt, ad quam expediret vt à Confessariis inducerentur, iniunctâ eis huiusmodi satisfactione, cùm eam, & maiorem multoties soleant illi promereri.

Videtur ergo sententia ista non impro [Circa præfatam sententiam iudicium, & noua ratio ex concessionibus aliis, pro quibus Bulla non est necessaria.]babilis, dum Commissarij circa hoc Pontificiam mentem non ampliùs manifestant. Et quæ esse debet circa gentes istas propensa benignitas, ex re magis futurum apparet, si circa hoc nihil ipsis onerosum imponatur. Et prædictis addo, quòd licet Commissario facultas ad dispensandum in matrimonio iam contracto concedatur, vt non obstante affinitate ex copulâ fornicariâ ortâ, contrahere sic coniuncti de nouo possint, cùm conditionibus ad talem dispensationem adiectis, etiamsi primus gradus sit in lineâ rectâ vel transuersali, pro quo videri potest Diana, Parte 1. Tractat. 11. Resolut. 116. & 117. Indi tamen ad dispensationem dictam Bullâ non indigent, cùm possint à Regularibus dispensari: neque potestas talis generali facultatem & gratiarum suspensione concluditur, sicut & similes, vt est communis sententia Doctorum. Et quòd prætereà Indi vt contrahant vltra secundum gradum, Bullâ non indigeant, specialiter adnotat Mag. Veracruz, & ex eo Fr. Ioannes Baptista in Animaduersionibus pro Confessarijs Indorum, Parte 1. Fol. 88. Cùm ergo ad hæc, quæ iuri communi adeò contraria sunt, Indi non habeant opus Bullâ, videtur ex eo fieri pro lucrandis Indulgentiis, in quo nullum Iuris vulnus interuenit, sed Pontificius fauor, eadem non indigere: Neque ex eo fit illos, si ita esse sibi persuadeant, Bullam non esse sumpturos; sument siquidem hortamentis, & frequenter etiam compellentibus Parochis, quia magnum quid in eâ esse, vt est reuerà, sua qualicumque mente concipiunt: & Bullæ ipsius beneficio adeò insignes Indulgentiæ proueniunt, vt magnorum deberent thesaurorum contributione à rerum istarum dignis æstimatoribus comparari.

Quæri deinde potest quænam Indul [Cur Indis peculiares non sint Indulgentiæ concessæ.]gentiæ Indis specialiter concessæ sint. Circa quod dico aliquas esse pro Confratribus specialium Confraternitatum, & Iubilæa in Festis peculiaribus eorum contemplatione concessa, quorum formæ consulendæ. Aliæ autem communes sunt omnibus regiones Indicas incolentibus, vt nulla specialis pro Neophytis inueniatur. Quod equidem mirum esse non debet: nam omnes illæ ipsorum sunt contemplatione concessæ, & ipsis ex primariâ intentione, vtpotè natiuis dictarum regionum accolis, de quorum conuersione agitur, & Christianâ pietate in eisdem propagandâ. Et Inde factum vt prima omnium Indulgentiarum, quæ in Bullis nouioribus extant, hunc Pontificum respectum statim manifestet & quidem Pius IV. die 2. Februarij, Ann. 1563. sic concesse [Pij IV. quædam affectum conuersionis insinuant.]rat: Vt quoties ij, qui verè pœnitentes & confeßi, siue firmum constitutis à Iure temporibus confitendi propositum habentes, aliquem ex infidelitate, & ab Idololatria ad veri Dei cognitionem & cultum reduxerint, toties plenariam Indulgentiam, plenariumque Iubilæum consequantur, adiunctâ aliquâ arbitrariâ per Confessores salutari pœnitentiâ, pro quo eorum conscientiæ onerantur. Sic in Compendio Indico. verb. Indulgentiæ 2. §. 2. Sed quia ad 20. tantùm annos fuit, iam [Adnotatio Compendij.] pridem expirauit. In margine autem notatur, quòd licet expirauerit, eo loco apposita est, vt progoretur, id est, vt prorogatio curetur impetrari. Quod quidem sic factum, nam à Paulo V. Vrbano VIII. & Innocentio X. concessa, sed cum aliqua limitatione, quæ an verè talis, inquirendum, cùm aliàs etiam amplior habeatur.

Sic ergo Innocentius post citatos: [Innocent. X consimilis.] Omnibus Christi fidelibus, in quibuscumque Oceani Indijs, aut Sinarum regione, vel Brasiliâ constitutis, præsentibus & futuris, verè pœnitentibus & confeßis, ac sacra Communione refectis, quoties aliquem ex infidelitate & Idololatria ad veri Dei cognitionem reduxerint, plenariam, &c. Vbi limitatio obuia est ex eo quòd [Limitatio quænam in illa, circa Confessionem, & Communionem.] Pius non exigat Communionem, neque Confessionem reipsa factam, sed satis esse dicat propositum statutis à Iure temporibus confitendi. In eo autem videtur amplior, quòd pœnitentiam à Confessore imponendam non statuat, neque super eo conscientia talium oneretur. Et videtur quidem satis esse, vt quis statutis temporibus fuerit confessus, & sacrâ Communione refectus: quod quidem tunc est intelligendum, quando qui statutis temporibus confessus est, & communicauit, non est posteà in aliquod mortale prolapsus; tunc enim status ille prior non perseuerat, qui perseuerare habitualiter videbatur; & sic neque gratiæ Sacramentales, quæ per Sacramenta dicta conferuntur, & conducere maximè possunt ad opus diuinorum omnium diuinissimum aggrediendum, conuersionem inquam infidelium, iuxta tritam Diui Dionysij doctrinam. Et quod ad Confessionem attinet, cùm [Contritio quando sufficiat ad lucrandum Indulgentiam.] illa petitur, sufficere contritionem, si ita dicatur, Contritis, & Confeßis, graues Doctores tenent, ex quibus P. Suarius Tomo 4. in 3. p. Disput. 52. Sect. 3. num. 13. ex quo P. Filliucius Tractat. 8. Cap. 8. numer. 148. Neque enim apparet verosimile vt vera contritio simul cum Confessione petatur, quandoquidem attritio sufficit ad effectum Sacramenti, & ita videtur esse sensus disiunctiuus. Est autem idem quando sic dicitur: Verè pœnitentibus, & confeßis, vt in nostro priuilegio; quia vera pœnitentia non nisi per contritionem habetur, quæ est dolor perfectus, & ita extra Sacramentum dispositio vltima ad iustificationem. Quòd si cùm illa Communio pariter exigatur, tunc quidem necessaria Confessio est, quia ita Concilium Tridentinum declarauit. In casu autem nostro vtraque simul exposcitur, sed, vt dixi, non proxima, nisi mortale peccatum interuenerit; quia hîc non agitur directè negotium eius qui est Indulgentiam lucraturus, sed infidelium, quorum conuersio à Pontificibus exoptatur: ad quod congruè peragendum non videtur specialiter necessaria dispositio per proximam Sacramentorum illorum receptionem.

Et certè licet absolutè loquendo con [Statum solùm gratiæ ad Indulgentiam, de quâ est sermo, requiri.]uenientissimum sit gratia per receptionem dictam aucta & roborata ad diuinum illud opus accedere; onus tamen huiusmodi ad obtinendam Indulgentiam non ita conueniens apparet, & magis Euangelici ministri ad illud erunt propensi, si ab eis solus status gratiæ, receptis suo tempore duobus illis Sacramentis, exigatur. Cùm ergo negotium, de quo agitur præcipuè, obtineri sine illo possit, neque specialem in ordine ad illud vtilitatem conferat, & Indulgentiæ lucrum sit conuersionis peculiare præmium; quidquid de Sacramentorum receptione additur, non est necessarium vt ad proximam referatur. Quod roborari ex eo potest, quia Pontifices in concessione dictâ testantur se vestigiis prædecessorum Pontificum inhærere: constat autem Pium IV. cuius concessionis tenorem dedimus, Communionem minimè postulasse. Vt ergo concessiones conformes sint, dici potest non postulasse quidem [Concessiones diuersorum Pontificum conciliatæ.] proximam, benè tamen statutis temporibus receptam: atque ita intellexisse posteriores Pontifices, suisque tenoribus expressisse. Quòd autem Pius IV. pœnitentiam imponendam dixerit, & super hoc Confessorum conscientias onerauerit, à successoribus est sublatum, quia admonitio talis non ita videbatur necessaria, quandoquidem Sacramentum Pœnitentiæ id secum affert, cuius pars est satisfactio, & Confessarios ad illam imponendam teneri iuxta peccatorum numerum & qualitatem, nimis notum dogma est. Videtur [Circa Pœnitentiam iniungendam notanda doctrina.] autem sufficiens & salutaris pœnitentia, si conuersionis ipsius cura præcipiatur, quæ si effectum habeat, cùm Indulgentiæ tunc beneficium accedat, nullum vlterioris satisfactionis onus relinquitur: si verò non sequatur conuersio, labor ille satis egregius & satisfactorius est. Posset autem videri alicui quòd etiamsi conuersio non sequatur, labor strenuè impensus in ordine ad illam, & ex se sufficiens, ad obtinendam valere possit Indulgentiam; quia cùm obtinetur conuersione secutâ, illa præmium laboris est, & non conuersionis, vt se tenet ex parte conuersi, & in manu Euangelici ministri non est: idem autem inquantum idem, semper est natum facere idem. Nihilominùs hoc non potest certò affirmari: quia Pontifices potuerunt beneficium illud operi cum effectu coniuncto adligare, quamuis idem sit labor: quemadmodum irregularitas adnexa est percussioni, ex quâ mors sequitur, & non alteri, licèt fortè grauiori, quia hæc medicum nacta est peritiorem, vel quia miraculosè curata est. Et idem est in pœnis aliis Ecclesiasticis. Ex quo fit effectum operis multoties attendi, quia ille esse solet index operationis, cuius qualitas, deficiente effectu, non potest facilè deprehendi.

Indulgentiæ aliæ ex Bullâ Innocentij X.

SEquitur sic in illâ: Nec non eisdem etiam [Indulgentia pro visitantibus Ecclesias Societatis certis diebus. Vbi an communis pro Indijs.] verè pœnitentibus & confeßis, S. Thomæ Apostoli in Indijs prædictis, vel aliquam ex certis dilectorum filiorum Presbyterorum Societatis Iesv Ecclesias illarum partium Deo, vel in honorem sanctorum erectis. Nec non omnes & singulas huiusmodi Ecclesias Collegiorum, Domorum, & Residentiarum eiusdem Societatis regionum præfatarum, saltem inter se per centum milliaria distantes, vt suprà erectas, singulis annis, quatuor diebus festis, Domini nostri, B. Mariæ Virginis, aut sanctorum, per dictæ Societatis Præpositum Generalem designatas, visitantibus, & inibi Sanctissimum Eucharistiæ Sacramentum sumentibus, ac pro Gentilium & hæreticorum conuersione pias ad Deum preces fundentibus, etiam plenariam. Sic Pontifex; in quâ concessione videri alicui potest nihil de nouo concedi, quod anteà non liceret per Gregorij XIII. priuilegium, de quo in Compendio Indico. Verb. Indulgentiæ 2. §. 3. similis formæ: & quidem perpetuum, cùm tamen illud temporale sit. Licèt enim illud de Indiâ tantùm Orientali, & Brasiliâ procedat, ad omnes tamen Societatis Ecclesias extendi posse non distantes per spatium dictum etiam in Indiis Occidentalibus constat ex concessione eiusdem Gregorij, de quâ verb. Gratiarum communicatio §. 1. in quo habetur gratiarum communicationem inter Indiam vtramque esse, de quo in superioribus non semel dictum.

Nihilominùs diuersa videtur esse con [Esse diuersa ab alià à Greg. XIII. concessa, & amplioris forma.]cessio, & sub ampliori ac certiore formâ procedere: nam in primis Indulgentia pro visitantibus Ecclesiam S. Thomæ Apostoli in Indiâ Orientali, non habetur in illâ priori concessione. Deinde. Quòd debeat illa ad Indias Occidentales extendi non videtur ita certum: tum quia ea gratiarum communicatio totalis & omnimoda facta est viuæ vocis Oraculo à Gregor. XIII. vt constat ex Compendio Indico, §. citato. Et licet dici possit extensionem dictam habuisse tantùm rationem declarationis, & tales non esse reuocatas, vt superiùs positum: id equidem difficultate non caret, quando declaratio vim noui priuilegij habet, vt in præsenti; vbi non priuilegium aliquod, sed ingens eorum cumulus ad loca & personas adeò plures & diuersas extenditur. Quod item dici potest Pontifices suis illis Bullis non reuocasse Indulgentias, probabile quidem est, sed non penitus exploratum. His ergo de caussis priuilegium posterius, etsi temporale, magni tamen æstimandum est, & pro perpetuo habendum, cùm Pontifices sine difficultate ante finitum concessionis tempus illam soleant prorogare. Quod aliunde etiam ostenditur: nam licet demus omnino esse certum priuilegia Societati concessa pro Indiis cum eâ esse extensione accipienda: id quidem de priuilegiis est intelligendum, quæ Societatis eiusdem filijs conceduntur; idque omnino certum haberi debet, quia Gregorius non tantùm viuæ vocis Oraculo, sed Litteris etiam expeditis huiusmodi communicationem indulsit, vt ex citato §. liquet: non est autem ita de concessis pro determinatis locis, & ad Indulgentias spectantibus, quia illa non concernunt ministeria, & Indulgentiarum extensio specialem difficultatem continet. Verba priuilegij sunt: Vt [Priuilegium communicationis, pro vtraque India.] singuli earumdem Indiarum & Nouæ-Hispaniæ Societatis Religiosi, illis omnibus æquè principaliter & omnibus, & per omnia gaudeant, illisque vti poßint, perinde ac si illa omnia vtriusque Indiæ, & Nouæ-Hispaniæ Religiosis prædictis specialiter ac nominatim concessa fuissent. Sic ibi. Quamuis ergo communicatio in casu nostro probabilis sit ex vi prædictæ concessionis; alia profectò magnâ debet æstimatione recipi, per quam dubium omne circa illius vsum remouetur.

Esset autem maioris æstimationis illa, [Concessio circa idem sed amplior.] quæ in citato verb. Indulgentiæ habetur §. 4. & sic habet: Placuit posteà eidem Pontifici, vt eadem plenaria Indulgentiæ obtineri poßit in omnibus Ecclesiis Societatis in Indiâ Orientali non distantibus inter se per centum milliaria, in diuersis tamen diebus à Superioribus nominandis. Esset inquam, si adhuc duraret, & esset Indiæ vtrique communis: quibus videtur obstare, quòd pro Orientali concessa sit, & viuæ vocis Oraculo. Sed cùm probabile sit nihil istorum obstare, quia in gratiarum communicatione non solùm priuilegia & facultates, sed & gratiæ recensentur, vt ex § dicto constat, & Indulgentias gratiarum nomine venire dubitari nequeat, ex eâ parte nullum esse videtur obstaculum. Quòd verò Indulgentiæ reuocatæ non sint: non contemnendi Doctores tradunt, de quo suprà & vt de aliis minùs certum sit, de iis, quæ pro Indiis sunt concessæ, peculiaris ratio ex [Quid circa distantiam Ecclesiarum.]tat, de quo aliàs & superiùs num. 484. Non debent ergo Ecclesiæ iuxta concessionem istam per centum milliaria distare, sed quæcumque illæ fint, etiamsi plures in eâdem vrbe, in eis potest quater in anno Indulgentia plenaria diebus per Prouinciales designandis comparari. Immò videtur designatio fieri posse à Superioribus localibus, quia Gregorius nullum specialem expressit. Et licet in priori concessione designationem faciendam per Præpositum Generalem edixit, & in Adnotatione ea Prouincialibus committatur: pro §. autem 4. in quo ampliatio concessionis extat, nihil est appositum, vt ex eo non leue argumentum pro eo, quod diximus, habeatur. Vbi autem juxta formam nouioris priuilegij agendum videbitur, & spatium prædictum obseruandum, facilis fieri per leucas computatio potest, cùm leuca tria millia passuum habeat, vnde centum milliaria 33. leucas cum tertiâ leucæ parte, vno inquam milliari, conficiunt. Milliarium enim non Germanicum, sed Italicum, & legale intelligendum est: Germanicum enim quatuor Italica continet, vnde neque in Germania, cùm de Milliaribus, aut Milliariis, in Pontificiis Decretis agitur, Germanica, sed Italica, intelligenda sunt.

In hac ergo Peruuianâ Prouinciâ po [In Peruuio quomodo Ecclesiæ designandæ.]terunt quatuor illi dies pro plenariâ Indulgentiâ à Prouincialibus designari Limæ, Truxillij, Pisci, Huancauelicæ. Huamangæ, Cusci, Arequipæ, Iulij aut Ciuquiabi, Oruri, Ciuquisacæ, aut Potosij, & in Residentia S. Crucis. Sed dubitari potest an possint Prouinciales concessionem ita partiri, ne præcipuæ Ecclesiæ eo maneant beneficio fraudatæ, vt Potosij duo designentur dies, & duo alij Ciuquisacæ; & sic in nonnullis aliis. Et videtur id sanè probabile, quia concessionis [Concessionem inter Ecclesias non distantes posse partiri.] forma seruatur, dum in eâ dicitur posse Indulgentiam plenariam obtineri in Ecclesiis distantibus per centum milliaria: ergo dum Ecclesiæ & dies pro Ecclesiis ab aliis eo interuallo distantibus assignantur, nihil fit Pontificiæ dispositioni contrarium; duæ enim illæ ob indistantiam pro vnâ & eâdem reputantur. Et in hoc quidem neque concessionis limites quoad substantiam exceduntur, cùm dierum numerus teneatur: neque in modo inconueniens est aliquod, sed potiùs conuenientia esse specialis potest: & alioqui, cùm sit gratia, latè interpretanda est, vt gra [Gratiæ interpretatio ampla.]ues Auctores tenent videndi apud Dianam Parte 1. Tract. 11. numer. 98. & Bonacinam Tomo 1. Disput. 6. Quæst. 1. Puncto 7. num. 3. & 4. Quod, vt superiùs admonui, in illis, quæ pro Indiis conceduntur, est specialiter asserendum, quia tituli pro fauore respectu illarum multiplicantur, vnde & fauor debet ampliari. vide num. 494.

In eadem Innocentij Bullâ sequentes indul [Indulgentia promouentibus è Societate in itinere pro negotijs fidei.]gentiæ conceduntur. Plenaria iis, qui de Societate in itinere pro fidei negotio suscepto moriuntur. Et illa non solis Sacerdotibus, sed omnibus aliis est communis. Fidei autem negotium magnam habet latitudinem: & tale est omne illud, quod ad infidelium conuersionem spectat, vel ad promouendos Neophytos in Christiana religione: siue Sociorum adducendorum caussâ pro Euangelicis ministeriis profectio instituatur, siue pro obtinendis à Sede Apostolicâ ad promotionem dictam facultatibus, vel a Rege Catholico pro eodem litteris impetrandis, aut pro submouendis Indorum oneribus: quia & hoc negotium fidei est, quandoquidem eò tendit, vt sic Indi ad fidem Christianam auidiùs & robustiùs afficiantur. Et ad hunc modum possunt alia, quæ sunt multa, cumulari.

Post Indulgentiam prædictam sic sub [Indulgentiæ pro Scholasticis.]ditur: Scholaribus verò in vtrâque Indiâ existentibus, ac Confraternitati Beatæ MARIÆ Virginis ibi canonicè institutæ adscriptis, qui in Annuntiationis, & Assumptionis Beatæ MARIÆVirginís festis, dictum Sanctißimum Eucharistiæ Sacramentum sumpserint, & Coronam vel tertiam partem Rosarij recitauerint &c. plenariam omnium peccatorum indulgentiam & remißionem misericorditer in Domino concedimus. Vbi diffi [Confraternitatem nomine Congregationes designatæ.]cultas esse potest an Confraternitatis nomine veniant Congregationes, quibus Scholares Societatis & alij canonicè adscribi solent, quatenus id fit iuxta formam ab Apostolicâ Sede dispositam, & videtur planè ita dicendum, quia in Societate pro Scholasticis aliæ non sunt Confraternitates: id quod benè notum Pontificibus, à quibus institutæ, amplificatæ, vel gratiis sunt ac Indulgentiis exornatæ: & prætereà ex supplicantium narratione, qui pro illis Indulgentias tales exorarunt. Id quod manifestiùs constat ex concessione temporariâ, quæ habetur verb. Indulgentiæ §. Pro Scholaribus, in quâ idem conceditur. Et in titulo §. sic habetur. Pro Scholasticis Congregationis Beatæ MARIÆ. Pro quo etiam est concessio Gregorij XIII. in Bullâ, quæ incipit, Omnipotentis Dei. die 5. Decemb. Ann. 1584. quæ de institutione Congregationis Annuntiatæ, & aggregatione aliarum est tota.

Scholaribus alios etiam Pontifex sum [Pro alijs item.]mus adiungit, ita dicens: Nec non vtriusque sexus Christi fidelibus aliquam ex Confraternitatibus canonicè erigendis ingreßis, qui in Festiuitate Sanctißimi Corporis Christi, & illius Octauæ, pœnitentes similiter & confeßi idem Sanctißimum Eucharistiæ Sacramentum sumpserint, & in cuiuslibet eorum vtriusque sexus Christi fidelium mortis articulo etiam pœnitentibus & confeßis, ac sacrâ Communione refectis, aut saltem contritis, si confiteri & communicare non potuerint: plenariam similiter omnium peccatorum suorum Indulgentiam & remißionem misericorditer in Domino concedimus. Sic Concessio. Vbi similiter quod de Confraternitate dicitur, de Congregationibus accipiendum, in quibus viri pariter & mulieres possunt adscribi. Etsi id aliunde non haberetur, ex hujusmodi sanè concessione, & similibus aliis Pontificum posset abundè fundari. Sic enim Paulus V. sic Vrbanus VIII. sunt locuti. Extat autem amplissimum Sixti V. circa hoc Indultum in Bulla speciali, quæ virica pro Societate Pontificis hujus habetur, in qua erigi Congregationes quorumcumque Christi fidelium in Ecclesiis, & Domibus Societatis concedit, & facultatem Præposito Generali Primariæ easdem aggregandi, vt omnibus, quibus illa, priuilegiis & gratiis potientur.

Illud autem circa gratiam prædictam [Indulgentiam pro mortis articulo ad Scholasticos extendi.] inquirendum occurrit, an quod pro Indulgentia in mortis articulo dicitur, sit etiam ad Scholasticos referendum: cùm enim de illis nihil tale dictum sit, & diuersus pro aliis dies ad lucrandum Indulgentiam extra mortis articulum assignatur, diuersa esse penitus dispositio videtur. Nihilominùs fauor prædictus omnes præfatos amplectitur, quia sub vnâ clausulâ continentur, & commodissimè ad illos potest referri: cùm prætereà non sit vlla ratio Scholasticos excludendi. Omnes enim ad idem Congregationis Virginis gremium pertinent; omnibus Confessionis, & Communionis onus imponitur; licet diuersi sint pro illis dies, quia eos, qui Scholastici non sunt, optat Pontifex ad celebrationem Festi Corporis Christi fructuosè concurrere, & tunc Communionem frequentare, sciens Scholasticos circa hoc esse frequentiores, per menses singulos fructum arboris vitæ degustantes. Quod ergo tandem additur de Indulgentia pro mortis articulo, ad omnes est compertum pertinere. Et fauet quidem non obscurè contextus postremis illis verbis: Plenariam similiter omnium peccatorum suorum Indulgentiam &c. Illud enim Similiter Indulgentiam eam indicat, de qua proximè dictum: nulla autem alia proximè præcesserat, nisi quæ pro Scholasticis fuerat concessa. Mens ergo Pontificis est omnes illâ in articulo necessitatis extremæ potiri. Quòd autem clausula in aliquâ Dispositione posita, ad omnia in illâ contenta referatur, quando omnium est eadem ratio, communis doctrina est, pro qua Menochius de Præsumptionibus Præsumpt. 181. num. 2. & licet hic in rigore non sit communis clausula, iuuat ea doctrina ad intelligendum rationem eamdem in iis repertam, pro quibus fauorabilis dispositio procedit, magnum esse paris effectus argumentum. Et quamuis non sit clausula expressa, est tamen tacita, & similitudinis nota efficacissima pro eodem.

Et roboratur ampliùs ex eo quòd sta [Roborata probatio ex concessione alia pro Scholasticis subsecuta.]tim de Scholasticis sermo succedit, vt ea quæ dicta fuerunt, ad eos spectare non videatur posse in dubium reuocari. Succedit autem, dum eisdem pro Festis Virginis, Natiuitatis, & Resurrectionis Domini, ac etiam Pentecostes, Confessis & sacrâ Communione refectis decem annorum Indulgentia conceditur: sic enim intelligendum illud quod dicitur, si confeßi & contriti præmissa perceperint. Præmissa autem fuerant Communio, & recitatio Coronæ, aut tertiæ partis Rosarij. Quamquàm alius esse sensus possit, quòd scilicet non requiratur Communio, vt in [Notandus sensus concessionis iuxta datam explicationem.] prædictis Festis Indulgentia dicta obtineatur; immò neque Confessio, si contritio adsit. Pro quo obseruare iuuat id quod dicitur, Qui in singulis eiusdem Virginis festiuitatibus: ergo & in Festiuitatibus Annuntiationis, & Assumptionis: atqui pro illis Indulgentiam plenariam concesserat Pontifex: ergo dum hoc loco limitatam concedit Communionem non exigit, immò neque Confessionem; dummodo contritio suffragetur. Id quod vlteriùs potest efficaciter comprobari ex Bulla Gregorij X. citatâ de institutione Congregationum: in ea enim congregatis, qui in diebus Natiuitatis, & Ascensionis Domini, Annuntiationis, Assumptionis, & Conceptionis, ac Natiuitatis Virginis, ritè confessi communicauerint, plenariam Indulgentiam elargitur. Quæ gratia ad omnes Congregationis Primariæ aggregatas virtute concessionis Sixti V. de qua num. 496. est pariformiter propagata. Et est talis concessio perpetua. Quî ergo fieri possit vt Successores Pontifices hæc scientes, pro eisdem diebus Indulgentiam limitatam tempore & virtute concesserint eadem prorsus facientibus; immò & plus aliquid, dum ab eisdem recitatio Coronæ, aut tertiæ partis Rosarij postulatur? Minus ergo conceditur, quia minùs petitur, sola scilicet contritio cum recitatione dictâ.

Additur statim in hunc modum: Eos [Indulgentia pro interessentibus Processionibus Quadragesimæ.] quoque qui in singulis diebus Veneris cuiusuis quadragesimæ deuotè proceßionibus publicis, in partibus & locis transmarinis ad orandum pro conuersione Gentilium & hæreticorum prædictorum, iuxta ritum Ecclesiæ Romanæ institutis interfuerint, trium annorum: reliquis verò omnibus eisdem proceßionibus præsentibus contritis & confeßis vnius anni Indulgentiam elargimur. Hæc ibi. Possunt ergo iuxta illa tales Processiones institui, neque eas Prælati penitus interdicere, nisi pro re natâ inconueniens aliquod occurrerit, ratione cuius non videatur voluntati Pontificis in concessione huiusmodi contrairi. Et ita quidem aliqui præstiterunt, Processionibus aliàs infensi, quæ fieri à Religiosis solent in Quadragesimâ, Indis aut Æthiopibus conuocatis: ostenso enim Societatis priuilegio, eidem morem gerendum censuerunt. Licet enim in eo non exprimantur Processiones à Religiosis Societatis specialiter faciendas; quia tamen priuilegium eisdem concessum, & ad eorum instantiam impetratum, ipsis circa vsum specialis copia facta; licet aliquando Prælatis mos gerendus circa hoc fuerit, molestè ferentibus Processionum talium frequentiam, ne iis inuitis occasio contentionum esset, quod est ad fouendam concessum pietatem. Fuerat autem simile priuilegium conces [Antiquior alia, & amplior.]sum à Gregorio XIII. & extat illud in Compendio Indico. Verb. Indulgentiæ 2. §. 13. Sed temporale illud, & Anno 1603. finitum. Erat autem amplior Indulgentia, quia decem annorum, & totidem Quadragenarum: debent tamen cum Neophytis & Christianis aliis doctrinam Christianam recitare, aut priuatim docere: vnde qui priuatim eo misericordiæ vterentur officio, etsi non recitarent doctrinam in Processionibus, Indulgentiam obtinerent. Docere autem priuatim non est semel aut iterùm instruere, sed ita instructioni insistere, vt Neophyti mediocriter saltem, nisi summa eorum obsistat ruditas, instructi euaserint. Videtur autem de instructione Neophytorum concessio procedere, de quibus mentio inducta, Indorum scilicet, Æthiopum, aliorumque Indiæ vtriusque. Et ita non sufficeret eorum instructio, qui Neophytorum nomine non veniunt, vt sunt Hispanorum filij, & alij forsitan grandiores. Et Indulgentiam huiusmodi vt perpetuam admittent, qui omnia priuilegia, facultates, & gratias talia esse contendunt, vnde præfatam explicationem oportuit adhiberi: & quia eadem inferiùs in Bulla Innocentij continentur.

Vt verò Indulgentiæ secundùm formam nouioris concessionis obtineri possint, ea [Orandum in Processionibus, & qualiter.] obseruanda, quæ à Pontificibus præscribuntur: quòd scilicet Processiones fiant ad orandum pro conuersione Gentilium & hæreticorum. Debent ergo in ordine ad hunc finem orationes fieri, & ita Litaniæ recitandæ de more Ecclesiæ, vnde non est ita accommodata recitatio Psalmi 50. aut alterius ex Pœnitentialibus. Vel admonendi in Processione futuri vt clamores dicti Pœnitentium in eum finem dirigant, vt Deum sic placatum reddant, & eo pacto supplicationis finem iuxta mentem Pontificis consequantur. Debent præ [Ritus Romanæ Ecclesiæ qualis in eisdem futurus.]terea Processiones iuxta Romanæ Ecclesiæ vsum institui. Vsus autem Romanæ Ecclesiæ est, qui habetur in Rituali Pauli V. licet non sit necessarium ad vnguem seruari, neque seruari ea, quæ ex Petro Gregorio habet Barbosa de Potestate Episcopi. Allegat. 78. num. 1. vt scilicet præcedat Clerus cum vexillis, Crucibus, & Cereis, sequente populo: id enim in Processionibus fieri solitis in Indijs de quibus loquuntur Pontifices, non ita est in vsu: neque enim ad illas Clerus concurrit, sed hinc inde procedentibus per ordinem Neophytis, gestantur vexilla cum Crucibus, & imagines Virginis, & Saluatoris Crucifixi cum cereis accensis, & cantu. Deberet autem Crux præcedere, quia hoc ad ritum Romanæ Ecclesiæ spectat: neque enim Cruces, quæ in vexillis eminent, videntur sufficientes, & aliquis in fine ire Sacerdos pluuiali ornatu, quod item de more est. Quod enim aliqui aiunt has non esse proprias & formatas Processiones, minimè videtur admittendum; quia si tales non sunt, neque erunt pariter, quæ à Pontificibus in suis concessionibus memorantur, & ita neque aptæ, vt ratione illarum Indulgentiæ obtineantur.

Pietas deinde Pontificia progreditur, [Concessio pro liberandis à Purgatorio anim abus morientium in itinere pro negotijs fidei.] de eorum felici requie solicita, qui pro caussis fidei nauigationem aggressi, in eadem moriuntur, & sic indulget: Quodque pro animabus eorum Christi fidelium, qui in prædictis vtriusque Indiæ nauigationibus pro negotio fidei instituendo ab humanis in charitate Christi coniuncti decesserunt, confeßi ac sacra Communione refecti, tertiam partem Rosarij aut vnam Coronam recitauerint; quoties id agent, toties per modum suffragij vnam ex dictorum animabus à pœnis Purgatorij liberare valeant. Sic in Bulla Innocentij citata: vbi quod ad negotium fidei attinet sic exponendum, vt num. 494. à nobis dictum. Licet autem pro morientibus in nauigationibus gratia ista proueniat; idem dicendum de morientibus, dum per terram iter faciunt, quia eadem est ratio, & fortè maior. Est namque Indulgentia ista illi affinis, de qua num. citato. Ibi autem non est tantùm pro morientibus in nauigationibus, sed, vt ibidem dicitur, In qualibet vtriusque Indiæ regione, vel Oceani insula, aut nauigatione.

Pro Scholasticis tempore Interdicti, [Priuilegium pro Scholasticis tempore Interdicti & cessationis.] & Cessationis à diuinis priuilegium additur, sicut & pro Presbyteris Societatis. Id autem quod ibi conceditur, aliàs licet, vt videri potest in Compendio communi, verb. Interdictum. §. 1. vbi solùm cauetur, vt interdicti excludantur, & aliis possint Sacramenta ministrari. Quòd si Sacramentorum administratio licet, multò magis ad audiendum Sacrum licebit admissio. Licet autem ibi non fiat mentio Cessationis à diuinis: ex concessione tamen Leonis X. de qua §. 6. habetur vt illius eadem ratio habeatur in foro conscientiæ. Pro foro ergo externo poterit priuilegium Indicum deseruire, si Ordinarij circa hoc moueant quæstionem: in eo enim absoluta concessio est. Illud autem ante omnes alios concesserat Gregorius XIII. vt constat ex Compendio Indico verb. Interdictum. vbi §. 3. sic dicitur: Postremò verò eiusdem Pontificis conceßione obtentum est, vt idem possint nostri Presbyteri, non præsentibus huiusmodi Scho [Aliud pro Presbyteris Societatis.]laribus, sed alijs Religiosis de Societate, vt habetur in viuæ vocis Oraculis, pag. 99. Sic ibi. Quod equidem mirum accidit, à Pontifice scilicet tale aliquid postulatum, quod per concessionem Pauli Tertij expressum habebatur, vt constat ex Bulla, quæ incipit, Licet debitum. Alicuius ergo scrupulo concessione præfatâ à Pontifice satisfactum. Quòd si illa effectum aliquem habere specialem potest, perpetua est, quia vim declarationis habet, & ita non est cum Oraculis reuocata, sicut priuilegium dictum eiusdem Pontificis Anno 1603. cum aliis terminatum.

Aliæ deinceps Indulgentiæ visitanti [Indulgentiæ aliæ, & ingens concessio pro Indulgentijs Stationum.]bus Ecclesias aut Capellas Societatis conceduntur, in quibus additur, & vt suprà orauerint; videlicet pro Gentilium & hæreticorum conuersione, iuxta concessionem, de qua num. 490. Est autem insignis illa, iuxta quam non vna aut alia, sed Indulgentiarum potest cumulus obtineri: sic enim illius tenor: Eisdem, qui aliquam ex prædictis Ecclesiis dictorum Presbyterorum Societatis IESV, Quadragesimæ, & alijs temporibus Stationum Vrbis, Dominicis, & Feriâ sextâ diebus visitauerint, easdem omnes & singulas Indulgentias concedimus, quas consequerentur, si Ecclesias, & Basilicas Vrbis in diebus Stationum huiusmodi deuotè visitarent. Sic ibi. Quantum autem hoc sit ex eo potest intelligi, quod Auctores dicunt, qui Bullam Cruciatam exponunt, & de Indulgentiis Stationum Vrbis inquirunt, quæ illam accipientibus, & Ecclesias visitantibus, secundum formam ibidem præscriptam, conceduntur. Dum autem Eisdem dicitur, illi designantur, de quibus immediata locutio præcesserat in §. Insuper: nam hæc particula nouam dispositionem indicat ab antiquis distinctam Cap. Statutum §. Insuper, de Rescriptis, vbi Doctores. Sunt autem ijdem omnes vtriusque sexus Indiarum incolæ, & debent intelligi cum qualitatibus adiectis, quòd scilicet deuotè visitauerint, & orauerint, sicut num. 490. dictum est. Nam referens continet quid, quale, & quantum est in relato. L. Asse tota. D. de hæredib. instit. Pro quo Cardinalis Tuschus. verb. Relatum, Conclus. 129. per totam: & hæc quidem concessio amplior est quoad dictos dies, quàm illa, quæ per Bullam Cruciatam habetur, quia in eâ non plurium Ecclesiarum aut altarium visitatio requiritur, sed vnius Ecclesiæ: circa quod communis forma in huiusmodi visitationibus seruari solita, est tenenda, de qua Auctores, & nos Titulo 5. num. 304. & 305.

Nec parui pendenda Indulgentia alia [Pro Ferijs sextis Indulgentia specialis.] præfatis contermina, tenoris sequentis: Illisque, qui singulis diebus Feriæ sextæ primæ hebdomadæ cuiusque mensis easdem Ecclesias deuotè visitauerint, & ibi quinquies Orationem Dominicam, & toties salutationem Angelicam, pro exaltatione Fidei Catholicæ recitauerint, septem annos; in Festis verò Domini Nostri Iesv Christi, & Beatæ Virginis, Apostolorum, sub cuius Titulo Ecclesia consistet, decem annos. Sic Pontifices in Bullis tenoris eiusdem. Quia verò in illis, vt communiter circumferuntur, aliquid videtur deficere, cum præfatus tenor nequeat cum Grammaticæ proprietate consistere; dum dicitur, sub cuius Titulo, vbi pluralis debebat esse locutio, si ad præfatos referenda, & Ecclesiæ sub aliorum Sanctorum Titulo possint consistere, supplendum ex tenore Indulgentiæ eiusdem, vt habetur in Compendio Indico. §. 10. vbi post verba, & SS. Apostolorum, sic additur: Ac festiuitate sancti, sub cuius Titulo Ecclesiæ consistent, decem annos. Quæ concessio est Gregorij XIII. [Perpetua ex Gregor. XIII. concessione.] & perpetua, Apostolicisque Litteris roborata, vt §. 12. adnotatur. Quidquid ergo de temporariâ limitatione fuerit à tribus Pontificibus adiectum, Gregoriana concessio manet, æternumque manebit. Quomodo autem concessio illorum, [Cur ab alijs temporalis.] qui Gregorianæ inscij esse minimè potuerunt, cùm eadem omnino sit, & cum circumstantijs eisdem, temporaria facta sit, vel quare temporarijs alijs inserta, quæ nouo robore non egebat: si quærat quispiam, vt iure optimo quærere potest? Respondendum est id proptereà factum, quia stylus iam in concessionibus Indulgentiarum inualuit, vt quæ communes Religionibus non sunt, aut earum singulis, cum limitatione temporis tribuantur. Licet ergo Pontifices dicti perpetuitatem Indulgentiæ prædictæ non ademerint, sicut neque alteri concessioni, de quâ dictum numer. 499. voluntatem tamen suam circa prædictum stylum ostenderunt, confirmantes quidem concessiones antiquas, sed cum limitatione: vt si quidquam confirmatio profutura sit, vltra tempus concessionis nequeat prorogari. Sic etiam superiùs circa priuilegiorum concessionem philosophati sumus. Et est prætereà ratio alia, quia Gregorianæ concessioni aliquid est adiectum in hunc modum: His autem, [Quid per illos adiectum.] qui aliquam ex dictis Ecclesijs postquàm confeßi, Sanctißimum Eucharistiæ Sacramentum sumpserint, visitauerint, viginti annos. Quod quidem & à Gregorio concessum, vt constat ex §. 11. Sed cum speciali onere, sic enim ibi: Prætereà, [Onus speciale à Gregorio additum.] qui in aliquâ ex dictis Ecclesiis peccata sua confeßi fuerint, vel Sanctißimum Eucharistiæ Sacramentum sumpserint, quoties id fecerint, toties viginti annos. Idem Gregorius, &c. Vt ergo iuxta huiusmodi concessionem possit quis Indulgentiam consequi, debet aut confiteri aut communicare in Ecclesiâ Societatis. Quam tamen obligationem alij sustulêre Pontifices, Ecclesiæ visitatione contenti, etiamsi alibi confessi fuerint, & sacrâ Communione refecti. Quoad hoc ergo temporalis concessio est, & ideò potuit tota concessionis series vt temporalis proponi.

Non modicâ insuper æstimatione di [Pro inseruientibus in Xenodochijs Indulgentia peculiaris.]gna est Indulgentia alia, quia quotidiano potest misericordiæ officio immensus inde thesaurns comparari. Sic ergo Pontificia liberalitas: Inuisentibus autem infirmos, & præsertim Indorum Hospitalia, & alia similia loca pia, ipsis etiam infirmis per se, vel alium ministrando, singulis diebus, quibus id fecerint, viginti quinque; qui verò ad infirmos accedentes, ibi pernoctauerint, quinquaginta dies de iniunctis eis, seu aliàs quomodolibet debitis pœnitentijs, in formâ Ecclesiæ consuetâ relaxamus, ac respectiuè concedimus & indulgemus. Sic in citatâ Bullâ, & in alijs duorum Pontificum memoratis. Vbi Hospitale, Xenodochium, & loca pia idem designant, diuersis licet nominibus compellentur: domus enim sunt, in quibus ad hospitium salutare infirmi pauperes admittuntur. In illis ergo, siue latinè siue Græcè nomen acceperint, eadem nominis vtriusque significatione, siue quocumque alio, qui sic admissos inuisunt, & eisdem inseruiunt, Indulgentiâ prædictâ potiuntur. Possunt autem per se, vel per alios inseruire, per filios inquam, aut famulos. Neque id proptereà tantùm esse debet, quòd ipsi impediti sint, quo minùs inseruire possint; nam licet nullo laborent impedimento, lucrari Indulgentiam possunt, dummodò inuisant: accedant inquam, alloquantur, solentur, & aliquod per seipsos officium charitatis exerceant; id enim inuisendi verbum importat. Volunt autem Pontifices Indorum Hospitalibus specialis beneuolentiæ affectum ostendere, dum aiunt, & præsertim Indorum Hospitalia; cum aliàs nihil ea inuisentibus peculiare concedant. Et potest obtineri Indul [Etiam extra Hospitalia posse obtineri.]gentia cuiuscumque infirmi visitatione, etiamsi in domo propria sit, aut alibi, dummodo illi aliquomodo per se, vel per alium seruiatur; quia concessionis forma non ampliùs exigit, licèt circa Indos in Hospitalibus iacentes specialiùs velint officia pietatis exerceri. Dictio enim Præsertim [Vis particulæ Præsertim.] implicatiua est, vt Iurisperiti loquuntur: indicant enim idem esse in casu alio, licèt in illo fortior militet ratio, iuxta ea, quæ adducit Euerardus in loco A natura dictionum implicatiuaris, num. 1. & Guttierez Libro 1. Quæst. Canon. Quæst. 20. num. 5. Fuerat autem multò amplior concessio Gregorij XIII. qui non dies, sed annos Indulgentiæ, viginti scilicet quinque, & quinquaginta inuisentibus & seruientibus erogarat. Sed fuit illa cum multis aliis Anno 1603. finita. Qui autem perpetuam cum alijs volunt, eo poterunt suæ conscientiæ solatio in opere adeò Deo grato, & à Pontificibus expetito, ministrare.

Indulgentiarum postrema in prædictis [Pro Imagine Virginis Roma Missâ Indulgentia singularis.] Bullis sic habet: Eis etiam, qui coràm Beatæ Mariæ imagine ab alma Vrbe ad Collegium Ciuitatis Limæ in Peru, vt asseritur, delata, tertiam Rosarij partem, vel Coronam recitauerint, centum similiter dies, de iniunctis eis, seu aliàs quomodolibet debitis Pœnitentijs, &c. Imago hæc parua quidem, sed veneratione dignissima, à Beato Francisco Borgia, cùm Societatis esset Præpositus Generalis, dono est singulari transmissa, quæ & singulari ornatu, ac peculiari cultu, deuotoque multorum concursu celebratur. Et in concessione pro illâ id specialiter [Specialis obseruatio pro excellentia Virginis commendanda.] obseruandum occurrit, quòd cum Indulgentia pro seruientibus infirmis, quando officium charitatis adeò excellit, vt apud eos quis seruiturus plenè pernoctet, quinquaginta dies non excedat: recitantibus tamen tertiam Rosarij partem, vel Coronam coràm dicta Imagine, duplo maior Indulgentia, dierum scilicet centum, concedatur. Minor ergo labor, in quo molestiæ nihil, tædij, aut horroris interuenit, vt interuenire solet, dum infirmis in Hospitalibus, pernoctatione præsertim apud eosdem, ministratur, maiori donatur præmio: quia excellentia Virginis, cui tale præstatur obsequium, suo id iure videtur promereri. Est autem Indulgentia alia prædictæ par, cuius appositione viui isti pietatis Pontificiæ claudendi, qui nostra tractatione fluxerunt, & habetur §. 12. vbi sic dicitur: Facientes insuper suæ conscien [Pro facientibus conscientiæ examen Indulgentia æqualis.]tiæ examen, & de peccatis per eos commißis verè pœnitentes, quoties fecerint, centum dies. Ex Litteris pro Indijs Gregorij XIII. Magnum ergo aliquid in conscientiæ reperitur examine, cùm illud pietatis officijs erga infirmos præferatur, & obsequio Virginis duplò maioris præmij, prærogatiua Pontificum exæquetur. Tria hæc qui studiosè peregerit, ô quàm ille felix! dum felicitatis egregia pignora numero fausto connectit; quæ ne excidant, duo versiculi beneficio memoriæ comprehendent. Sequentes excipe

Saluus eris Mariæ obsequio, si seruis egenis; Si dolor erratis quotidianus adest.

Circa Catechumenos doctrina vtilis, nonnullis alijs adiectis.

ILlud tandem adiiciendum Catechume [Catechumenos posse lucrari Indulgentias.]nos posse lucrari Indulgentias, si in statu gratiæ sint; iam enim voto Baptismum susceperunt, & facti sunt Christi membra; immò & Baptismo fluminis baptizati, vnde & pro illis sumi Bullæ defunctorum possunt. Sic Doctores, quos adducit & sequitur P. Quintanadueñas Tomo 2. Tractat. 6. Singulari 8. Vbi illud speciale addide [Etiamsi ante Baptismum publicentur. Casus specialis.]rim, quòd si, dum Baptismi susceptio differtur, etiamsi id culpabili Catechumeni contingat incuriâ, Indulgentia aliqua, vel Iubilæum publicetur; poterit ille suscepto posteà Baptismo, & ea faciens, quæ pro obtinendis gratijs huiusmodi præscribuntur, easdem obtinere. Licèt enim Baptismo remittantur peccata omnia, & illis debitæ pœnæ; post illum tamen possunt alia committi, & pro illis Indulgentiarum subsidium adhiberi. Id probo ex concessione Gregorij XIII. de quâ verb. Indulgentiâ, §. 18. in Compendio Indico, vbi sic dicitur: Pœnitentes autem, qui culpabili in [Priuilegium peculiare pro Indijs.]dispositione impediti erunt, eamdem Indulgentiam consequi poterunt, vbi primùm abstulerint impedimentum, & communicauerint, & etiamsi iam dies ad Indulgentiam obtinendam constitutus præterierit; ita habetur in viuæ vocis Oraculis, paginâ 100. Sic ibi. Et perpepetua quidem Indulgentia est, cui non obstare per viuæ vocis Oraculum haberi, iam diximus: neque pro Orientali Indiâ concessam; cùm adeò probabile sit generales Indulgentias esse communes, Quod autem ibidem dicitur: Vt quando in Indiâ Orientali conceditur plenaria Indulgentia ijs, qui confeßi fuerint, & sacram Eucharistiam sumpserint; obtineri poßit ea Indulgentia etiam ab ijs, quibus per ætatem, vel aliud legitimum impedimentum (sine eorum tamen culpa) communicare non licet; si tamen cetera omnia peregerint. Non ita est accipiendum, vt [Concessionem locum habere etiam pro Indulgentijs non concessis specialiter pro Indijs.] tantùm debeat intelligi de Indulgentijs, quæ in speciali pro Indijs conceduntur, sed pro quibuscumque alijs, etiam vniuerso Orbi Christiano communibus: verè siquidem de illis dici potest in Indijs concedi, & omnium eadem est ratio. Immò pro generalibus maior esse ratio potest, quia solent esse illæ rariores, vt Anni sancti, & similes; quibus æquissimum est nullum fidelium defraudari. Quod ad Catechumenos verò attinet, [Ad Catechumenos applicatio.] cùm in illis eadem ratio sit, quæ in alijs, & cum omni proprietate verificetur culpabili indispositione esse impeditos (si autem inculpabilis sit, ratio est manifestior) poterit prædicta locum habere concessio: quæ cùm aliàs fauorabilis sit, & in fauorem fidei specialiter, ex eo capite etiam amplianda, iuxta sæpiùs dicta & specialiter Cap. 2. Et hæc pro priuilegijs satis, vt iam ad alia.

TITVLVS XIII. DE INDIARVM EPISCOPIS, PRO EXPLICATIONE ONERVM, QVÆ CONSCIENTIIS IPSORVM INCVMBVNT.

SUnt illa multa & magna, sola Episcopali celsitudine, quæ [Episcoporum periculosa onera.] illis est cum alijs communis, expensa; vt exclamare idemtidem cum magno animi sensu B. Thomas de VillaNoua, Episcoporum illustrissimum exemplar, cogeretur. Domine, ne excludar numero Beatorum, quia fui de numero Prælatorum. Quo in timore confortatus à Christo, vt refert P. Balinghem in Kalendario Virginis, die 28. Septembris. Vtinam multi, vtinam omnes sic mereantur consortari. Sed nescio an omnes capiant verbum istud. Multi non per ostium, sed aliunde in ouile ascendunt, qui neque ingredientes, neque egredientes pascua cœlestia reperient. Qui pro se rogat, jam judicatus est, ait D. Bernardus Lib. 2. de considera [Et periculum ab ingressu non per ostium.]tione, cap. 5. & quotusquisque est, qui non roget, & rogari potiùs expectet, vt dicat inuitator: Amice ascende superiùs: sunt sanè aliqui, non negabo, sed quod illi, qui non rogantes rogentur: dum qui rogant, vix locum non rogantibus esse permit [D. Bernardus.]tant. Non ergo vanus Beati illius timor Antistitis, qui apud Thomam Cantipratensem legerat Lib. 1. Cap. 20. dixisse quemdam viuis exemptum, qui Episcopatui pertinaciter fuerat reluctatus: Quod in vitâ semper timui, nunc scio: scilicet, quod si [Damnationis quàm fundatus timor.] Episcopatus Cathedram ascendissem, in damnationis perpetuæ periculum incidissem. Quàm autem sit talium horrenda damnatio ex narratione constare potest, quæ apud P. Hieremiam Drexellium extat in Tribunali Christi Lib. 2. Cap. 8. Pagina mihi 485. vbi ita scribit: Non absimile quod bonæ fidei scriptor commemorans: vir nobilis, inquit Gualterus de Mere, vnus aliquis ex Caroli V. Cæsaris aulico famulitio, ad partes Boreales Islandiam versus nauigans, ex aduerso nauim magno impetu ferri, & in puppi tetrum monstrum, Æthiopem nigerrimum, pro nauarcho considere vidit, Gualteri nauta pro more acclamans, quid mercium vectarent, quoúe tenderent, quæsiuit. Cui Nauarchus ater respondit; Archiepiscopum vehimus (nomini parcitur) & ad mon [Damnati Archiepiscopi horrenda narratio.]tem Heclam tendimus. Mons est assiduis incendijs, perinde vt Æthna, terribilis. Hoc vbi Gualterus audijt, totus contremuit, & vitæ rationes secum subducere orsus, quàm primùm Leidam appulit, in Religiosam D. Francisci familiam se dicauit, vt rerum humanarum curâ solutus, Deo liberius operaretur; magistrum sui tyrocinij habuit Guilielmum Delphensem, qui hæc domi meæ, inquit scriptor, multis honestißimis viris præsentibus exactè narrauit. Hæc ille, & quis ad ea cum Gualtero non etiam totus contremiscat? Damnari Archiepiscopos non est metaphysicè tantùm, sed etiam moraliter possibile: quidquid de multis probatissimæ virtutis sit, qui velut luminaria Ecclesiæ antiquiorum temporum memoranda exemplaria repræsentant.

Quod si tantum in eâ est dignitate periculum, Indicis profectò Præsulibus [Maius Indicorum periculum ob maiores eorum obligationes.] maius imminet, ob multa, quæ in his regionibus conscientiæ offendicula reperiuntur. Debentur sanè conuersioni, de quâ agitur, & Christianorum morum stabilimento, viri vndequaque Apostolici: quod arduum, ac sublime negotium ad eos præsertim spectat, quos Apostolis præclaro in munere constat successisse: vt declarat Concilium Tridentinum Sessione 23. Cap. 4. verbis illis. Episcopos, qui in Apostolorum locum successerunt. Quales ergo sint oportet, qui talium loco sufficiuntur? Cui generali respectui specialis alter accedit: conuersionis inquam Gentilium, in quâ sumus, & nouæ Ecclesiæ, primitiuæ illius emulæ, fundationis, de quâ dici possit non habere maculam, neque rugam, aut aliquid huiusmodi; juxta Christi scopum ab Apostolo declaratum. Ephes. 5. Quod quidem Limense Concilium [Concilium Limens. 3.] grauiter, & eleganter exequitur. Actione 3. Cap. 1. verbis illis: Quòd si vbique quidem Apostolorum successores Episcopos, Apostolicam etiam doctrinam, & vitam referre par est: tamen propriâ quadam, & peculiari ratione, vbi Gentes ad Euangelicam lu [Apostolici sint oportet.]cem primùm vocantur: quod in hoc altero orbe nostrâ ætate, in quos fines sæculorum deuenerunt, Dei Consilio placuisse cernimus; ibi Apostolico verè muneri Episcoporum, Apostolicam quoque sanctitatem, & lumen respondere debere, nemo est, qui non videat: non enim in ouile Domini eum nouus Christi grex rectè adduci, adductus rectè pasci potest, quandiu Pastores non quæ JESU Christi, sed quæ sua sunt quærunt. Hæc Concilium, & alia, quæ non possunt non obuia esse, & satis trita gregis nouelli Pastoribus; qui cùm populorum sint Magistri primarij constituti, non eâ egebunt tenuitate doctrinæ, quæ ex istis potest lucubrationibus nostris hauriri.

Ad illius tamen complementum nonnihil adiiciendum breui quadam obli [De doctrina pro ipsis.]gationum serie propositâ, quibus fas non fuerit dictis dominis contraisse. Sic enim & Auctores communiter faciunt, qui dum in summis Moralibus, & eiusmodi doctrinæ Tractatibus, generalia documenta conscribunt, minimè sibi prætereundos Episcopos arbitrantur. Quod quia in illis peruium, non est opus eos specialiùs compellasse. Accipiant ergo Illustriß. ac Reuerendiß. Præsules pupilla oculi Dei, columnæ Ecclesiæ, summi Sacerdotes, gerentes personam Christi eiusque Vicarij, Apostolorum [Thomas Zerola.] successores, munus hoc, quodcumque sit. Vt cum Minorensi loquar Episcopo in suâ Praxi. Habent speculum meliùs, in quo se possint intueri, Diuo Bernardo teste, vel quocumque alio sermonis illius Auctore ad Pastores in Synodo Congregatos, sic scribente: Sæculares in speculis suis visu cognoscere solent pulchritudinem, aut turpitudinem suam. Alterius generis est speculum vestrum, in quo magis audi [Eorum speculum euangelium.]tu, quàm visu potestis attendere; quid deceat, & quid non deceat: quid impediat, quid expediat: quid ex debito vestri officij vobis incumbat. Speculum vestrum sanctum Euangelium. Hæc ille, & alia. Iuxta quæ illud mihi certum, si hoc speculum [D. Bern.] ante oculos semper sit, nihil in pupillis Ecclesiæ non decens, nitidumque futurum. Quod ergo nos dabimus, inde venit, & ex limpidis Canonicæ doctrinæ fontibus, vt non debeat contemptibile reputari. Sit ergo

CAPVT I.

Ad Indicos Episcopatus damnabilis per munerum largitionem ingressus. Vbi casus aliquot peculiares.

DIuus Bernardus Sermone ad cle [Quatuor necessaria pro Episcopis præsertim Indiarum, ex D. Bernardo.]rum in Concilio Remensi, vel alius quispiam illius Auctor, ita loquitur: Quatuor tamen his, qui præsunt in Ecclesia Dei, necessaria esse præ omnibus reor: videlicet, vt per ostium intrent, ut in humilitate se contineant, auaritiam declinent, munditiam tam corde, quàm corpore seruare studeant. Sed quid prodest si Canonicè eligantur. (quod est per ostium intrare) & non Canonicè viuant? &c. Et quatuor quidem prædicta ad Indiarum Episcopos speciali quadam ratione videntur pertinere, vt scilicet peculiari curâ conquiri debeant, quia apprime illis necessaria propter dicta n. 2. Et quia [Per ostium intrare est Canonicè eligi.] vt non adsint, occasiones esse constat validiores, & de primo quidem loquendo, debent per ostium ingredi, Canonicè inquam; cuius obligationis violandæ periculum ingens ex facultatum copiâ, dum ij, qui longius à Rege, & Regio Consilio absunt, nec merita possunt reddere oculis eorum præsentia, auri & argenti adminiculis abutuntur. Neque vllus est adeò proiectæ verecundiæ, vt dicere audeat; do, vt des: daturi siquidem dignioris, & nobilioris genij sunt; vnde adinuentæ sunt viæ, quas ignorauerunt Patres nostri, vt dent, nec dare existimentur, Episcopatuum ambitores. Vnde quæritur

Primò. An liceat dare aliquid operi pio [An liceat dare aliquid operi pio applicandum.] applicandum, cuius intuitu præsentatio ad Episcopatum habeatur, aut illius per tertium impetratio. Circa quod P. Turrianus in selectis Parte 2. Disput. 16. Dub. 3. Affirmatiuè respondet, sicut & Ioannes de Soria, & Rocafull, quos adducit, nec improbat Diana Parte 11. Tractat. 6. Resolut. 31. Quia is, qui offert impetrationem, nihil [Affirmantium sententia, & eorum fundamenta.] accipit temporale pro Beneficio, aut intercessione, sed qui dat, mouet illum ad honestè operandum, & infidelis moueri ad conuersionem potest munerum collatione, & puer vt Religionem ingrediatur; quia non datur per modum pretij. Sed solùm ad mouendam voluntatem, vt erga bonum afficiatur. Pro quo P. Thomas Sancius Lib. 1. de Matrimonio, Disput. 39. num. 2. In præsenti autem casu non offertur pecunia impetraturo, sed promittit quis facturum se actum bonum, & gratum illi, vt moueat illum ad impetrandum Beneficium: sicut si filius promitteret Patri se facturum aliqua virtutum opera grata Patri, vt aliquid ipsi tribueret, non vt pretium rei spiritualis, sed motus ex gratitudine, in quo non esset simonia, sicut neque cum Pater aliquid offert filio, vt ab eo opera virtutum eliciat. Vnde & Beneficij collator posset illud promittere alicui vt moueret illum ad eleëmosynam faciendam, non vt pretium, sed vt actum honestum. Et idem iudicium est, si offerretur eleëmosyna alicui loco pio, vt aliquis moueretur, ad impetrandum, vel conferendum habitum (sic legendum & non actum) Religionis militaris, & licet Bulla Pontificia sit, quâ prohibetur dari aliquid pretio æstimabile pro impetratione Beneficij, illa casum præsentem non comprehendit; quia reuerà non datur aliquid pro intercessione, sed vt alius ad actum, impetrationem inquam Beneficij, moueatur. Addere poterat, nec dari pro collatione, sed vt alius ad illam, quæ & ipsa actus honestus est, etiam afficiatur. Quem dicendi modum adducit Diana Auctoris citati verbis: Parte 5. Tract. 14. num. 75. nihil de suo adijciens, vnde nec probans: juxta ea, quæ ille circa hujusmodi opinionum propositiones à se factas non semel protestatur. Habet etiam citatus Auctor resolutionem eamdem. Disput. 31. Dub. 74. Sed

Dico oppositum cum communi sententia [Contrarium statuitur.] Doctorum, qui videri possunt apud P. Vincentium Tancredi. Tract. 2. Libr. 4. Disputat. 32. num. 16. qui omnes constanter tenent esse simoniam deducere in pactum obligationem quamlibet antidotalem, cum promissione speciali implendi illam; vnde & exemplum adhibent in obligatione mutui, ad quod nequit, qui Beneficium impetrare desiderat, obligari, & ex eo arguo: quia non licet impetratio Beneficij, & mul [Pro eo irrefragabile argumentum ex mutui minimè licita promissione.]tò minùs collatio facta ex conuentione accipiendi mutui: ergo neque ex conuentione cum obligatione dandi tertio, vel operi alicui pio. Illatio est clara, quia pro illa militat eadem ratio, quæ pro priori, quod sic ostendo. Nam dare mutuum est opus virtutis, & ita ad illud hortatur Christus, Lucæ 6. vers. 35. Mutuum date. Ergo potest aliquis Beneficium promittere vt ad opus hujusmodi moueat mutuaturum. Item Beneficium impetrare & conferre, opus virtutis est, cùm sit generaliter beneficium, & prætereà vt tale ad Dei obsequium, & Beneficiarij bonum ordinetur: ergo potest quis mutuo promisso ad illud mouere, non quasi pretio dato, sed illo alio honesto respectu. Quod autem pecunia detur Beneficium impetranti, vel conferenti, aut alteri tertio, nihil obstat, quia id non tollit rationem honesti operis, nec facit, vt quod pretium ex se non est, pretium reuera sit. Immò instari euidenter etiam potest, vt non solùm liceat conuentio mutui, sed etiam absolutæ donationis; [Instantia euidens.] quia donatio opus virtutis est, liberalitatis inquam, aut misericordiæ, siue etiam charitatis: ergo potest impetratio, & collatio Beneficij eâ sub conuentione fieri. Quod si dicatur obstare liberalitati obligationem, id non vrget, vt absolutè esse donatio nequeat; quia etiam sunt donationes remuneratoriæ; vt omnes Doctores agnoscunt: & prætereà ad opus liberalitatis potest [Liberalitati quid non obstet.] aliquis mouere, aliquid promittendo, aut conferendo; quia liberalitati non quæuis obligatio repugnat, sed quæ iustitiæ est, aut etiam gratitudinis. Et quemadmodum ad opus iustitiæ moueri aliquis potest doni alicuius collatione, nec propterea actus ipse desinit esse iustitiæ, ita & ad liberalitatis actum, non obstante respectu ad doni accepti collationem; in vno enim actu multi esse respectus honesti possunt.

Dices, Beneficium conferre, aut impe [Responsio quædam disiecta.]trare ex se bonum esse, sed id intuitu pecuniæ fieri, ab honesta ratione alienum esse, quia iam est respectus ad pretium. Verùm responsio ista pro nobis est; ex ea enim fit non posse Beneficium impetrari, aut conferri, per respectum ad pecuniam dandam tertio, nam similiter respondeturi & retorqueri etiam responsio potest; quia licet Beneficium impetrare, aut conferre ex se bonum sit, per medium pecuniæ tertio conferendæ illicitum redditur, vel si non redditur: ergo neque per medium dati mutui. Et quidem ratio sententiæ prædictæ id supponit, quod erat illi probandum, & dum non probat, conclusione, ipsam probat conclusionem: ait enim dare eleëmosynam, aut Beneficium impetrando, aut conferendo; benefacere, opus virtutis esse: atqui in casu præsenti non agimus nisi de eleëmosyna (si tamen eleëmosyna dicenda est, quæ respectu adeò diuerso laborat) prout hic & nunc fit, & de impetratione, & collatione Beneficij secundùm præsentes circumstantias quam esse honestam negamus, cùm tamen sententia dicta id supponat, in quo est quæstio, & probat esse honestam, quia honesta est.

Quod vlterius probo: quia ex prædictâ [Vrgentissima ratio, quia aliàs simoniaca labes num. quàm interesset.] positione sequitur sine labe simoniaca stare posse, quidquid vel naturæ iure, vel ecclesiastico vt simoniacum prohibetur. Id ostendo: nam in omni huiusmodi conuentione dici potest non dari, aut promitti aliquid intuitu pecuniæ, aut alterius æquiualentis, sed actum virtutis exerceri ex motione muneris præstiti, quod sicut dari ex sine prædicto potest, ita & recipi, ac consequenter promitti, quod est illius intuitu faciendum. Vbi si recurratur ad prohibitionem; certè prohibitio ex iure naturæ non est; quia natura non est exercitio virtutum aduersa. Si autem dicatur esse Ecclesiasticum, neque id obstat, quia neque Ecclesia virtutum vsum impedire contendit, & cùm aliquid huiusmodi prohibet, ideò est, quia labem simoniacam esse præsumit; quâ deficiente, dum per respectum ad virtutem agitur, prohibitio locum non habet. Quis tamen hæc admittat? aut quis respectus illos puros, & nitidos in talibus pactionibus tutò possit polliceri? Non ibi virtus, sed velamentum malitiæ. Vt aliàs D. Bernardus; & Deus, vt clamat Apostolus, non irridetur. Conscientias eorum, qui sic negotiantur, appello. Hac arte quidam Archiepiscopatum obtinuisse dicitur grandi pecuniæ summâ, nescio cuinam Conuentui consignatâ. Sed non felix exitus, neque exordium faustum fuisse demonstrauit. Atqui aliter non fuisset locus ille sublimis obtentus: & quænam quæso in Dei Ecclesiâ necessitas vt illa talibus Paranymphis commendetur? nisi vt idem dulcissimus Doctor lachrymis amarissimis clamet, & dicat, Infelix sponsa talibus tradita Paranymphis. Videantur dicta Titulo præcedenti.

Neque est ad rem id quod adducitur de [Pro bonis operibus eliciendis vt munera dari queant.] largitione munerum ad elicienda opera virtutis, quia ibi non intercedit conuentio ex vtraque parte obligationem inducens, neque quod datur rationem pretij habet; & licet aliquis promittat se daturum talia opera facienti, id etiam licet, quia neque ibi mutua obligatio est, nec pretij rationem habet, vt patet ex Cap. 2. de conditionibus appo [Cap. 2. de Condit. appositis.]sitis vbi statuitur seruandam manumissionem factam sub hac conditione, si Religiosus fiat. In casu autem nostro conuentio interuenit, & pretium datur pro commodo, quod danti ex Beneficij collatione resultat. Et ridenda profectò puritas illa intentionis, quam tales venditant, quandoquidem, fi illa talis esset, ad benefaciendum promptior eorum voluntas tenderet, ambitione submersa, ex qua fit, vt ingentem copiam pro Beneficij adeptione fundentes, vnum, vel alterum nummum ægrè pauperibus largiantur.

Potest autem vlteriùs inquiri, An liceat [Donatiuum posse dari cum spe obtinendi dignitatem] aliquando largitio pecuniæ obtinendæ dignitatis intuitu, eo modo scilicet, qui prætensoribus ex Indiis ad Regiam Curiam euntibus solet esse non infrequens. Ab eis enim donatiuum exigi solet, & illi non grauantur tribuere; existimantes Regem ea liberalitate permotum, id, quod in votis habent, collaturum. Potest item accidere, vt sine promissione aliquâ donatiuum tale petatur Operi alicui pio per Regiam prouidentiam applicandum, siue autem sibi, siue aliis donatiuum ab Indianis petat, dari poterit sine simoniacæ labis contractione: & ratio est, quia in eo non est pactio, & donatione factâ potest Rex dare, aut non dare quod desiderant Indiani. Licet autem illi sub spe obtinendi dent, aliter non daturi, id quidem non obstat, quia largitio ad solam excitandam Regiam gratitudinem tendit, sine obligatione aliquâ, quæ moraliter possit quasi ciuilis judicari. Pro quo in specie casus videri potest P. Vincentius Tancredi suprà Disput. 29. num. 3. qui alios adducit. Et Eligius Bassæus Verb. simonia 5. num. 1. apud quem plures, Diana Parte 2. Tract. 16. Resolut. 37. & Parte 3. Tract. 2. Resolut. 64. apud quem etiam alij.

Sed vt labem omnem simoniacæ impie [De eo, qui promisit, sed non soluit, ne simoniam committeret.]tatis euitent, futuri forsitan sunt, sicut & fuêre nonnulli; qui interuentores suos arte deludant. Promittunt enim illis daturos se bonam pecuniæ summam, si Beneficium impetrent, quâ spe illi omnem solicitudinem adhibent, & voti compotes facti, id, quod fuerat sibi promissum, exposcunt. Ad quos promissores respondent daturos se, si probati Theologi se dare posse tutâ conscientiâ testentur. Cumque nullus talis inueniatur, abeunt læti, & alij remanent desperati. Hocne licitum? Minime quidem. Fraudem, & dolum quis probare queat? Aut ergo qui impetrationem promisit, in eo laborem pretio æstimabilem posuit, & sic non debet illo fraudari, vt communiter Theologi docent, aut pretium, de quo præcessit conuentio, supra æstimationem laboris est, & ita, qui illud exigit, grauiter peccat, & peccato quidem simoniæ, quia pretium quærit, non jam laboris, sed rei impetratæ, cum labor illud minimè mereatur. Vnde & consequenter, qui promisit, quia cooperatus est peccato alterius, qui sub spe accipiendi iniusti pretij laborauit. Ex eo tamen quod non est redditum id, quod prmissum fuerat, simoniæ vitatur pœna, & Beneficium sine vllo potest scrupulo retineri: Pro quo sunt Auctores adducti à P. Tancredi suprà Disp. 31. num. 5. & seqq. Addo tamen, licet sine simoniæ labe possit labori impetrationis compensatio reddi, non tamen esse obligatio [Promissionem non obligare etiam pro labore pretio æstimabili.]nem omnino certam ad illam: quia sic laborans non laborauit ex obligatione justitiæ, neque vera conuentio fuit, & sibi imputare potest sui laboris se fructu esse fraudatum. Præterquam quod actio illa indiuisibiliter sumpta criminosa fuit, & cui non debetur compensatio, vnde neque parua, neque magna; cùm sit etiam aditus ad Beneficium, qui aditum emit, Beneficium etiam emere videtur; quod cum non liceat, neque obligatio soluendi erit, juxta doctrinam P. Azorij Tom. 3. lib. 12. Cap. 16. in fine.

[Quorumdam sententia de pacto circa id, quod re ipsa dari sine simonia potest.]

Ad finem pro ampliori explicatione præcipui casus, aduerto, opinionem esse Doctorum quorumdam, quos Diana adducit suprà asserentium pro obtinendis Beneficijs posse pactum fieri eodem modo, quo re ipsa aliquid potest accipi. Pro omni enim eo, quod dari potest, non vt pretium rei spiritualis, sed vt stipendium, vel remuneratio, pactum etiam potest iniri; si enim dare cum effectu malum non est, neque malum erit ad illud obligari. Quemadmodum pactum fieri cum Sacerdote potest de dicendis Missis stipendio designato, quod non Missæ sed labori in ea dicendâ respondeat. Et hoc quidem, quod Diana ut probabile proposuit Resolut. 37. citata. sine limitatione aliqua ab eodem asseritur Resolut. 64. cum PP. Valentia, & Tannero: licet sub disiunctione loquatur de obligatione soluendi, quæ esse potest, vel ex gratitudine, vel ex justitia. Cum tamen Pater Valentia vtramque videatur agnoscere: ex justitia inquam, quatenus secundùm communem æstimationem opus ad officium tale stipendium, & recompensationem meretur, vt opus, & officium quoddam est: ex gratitudine vero quatenus consideratum ut officium spirituale, meretur remunerationem gratuitam; & sic de temporali, pro spirituali potest in foro conscientiæ pacisci. Iuxta hæc ergo, sicut potest quis eleëmosynam Monasterio alicui dare, quam scit Regi fore gratissimam, sperans inde Beneficium consequi, ita & videtur pactum posse fieri pro eodem: corruit enim ratio nostra de obligatione ex pacto resultante, quæ absque simoniâ esse non potest.

Verùm doctrina præfata non vrget, quæ [Non bene casui præsenti accommodari.] tantùm procedit de remuneratione laboris, circa quem non negamus posse fieri pactionem; immò & valde verosimile est obligationem esse Iustitiæ. In casu autem dicto nihil tale occurrit; cui enim Episcopatus promittitur, si copiosam summam tali Monasterio dederit, nihil tribuit, quod esse compensatio laboris possit, vt constat. Licet autem dare sub spe illâ possit, non tamen pacisci, quia huic obstant rationes adductæ: neque doctrina scriptorum illorum ita generalis esse potest: aliàs nullus erit contractus simoniacus, quia quod facto contractu tribuitur, poterat tribui sine illo, & de eo, quod tribui sine contractu licet, potest contractus iniri. Debet ergo illa tunc intelligi, cum labor aliquis aliàs non debitus circa impetrationem Beneficij miscetur, & remuneratio iuxta qualitatem personæ mensura [Iuxta qualitatem personæ interuenientis, compensationem laboris faciendam.]ri debet: plus enim Magnati interuenienti, quàm alijs est debitum. In quo quidem licet simoniæ crimen abfuerit, ambitionis tamen nota exitialis hærebit, & vix sine graui conscientiæ vulnere ista contingent; neque enim cùm deuenitur ad illa, puritas ea intentionis assistit, quo possint pactiones huiusmodi penitus honestari. Non ergo per ostium ingrediuntur.

CAPVT II.

Circa Religiosos Pronuntiata nonnulla.

DIco primo. Religiosis ad Regiam [Assertio 1 Religiosis ex Indijs prætensoribus non videri sine graui peccato conferri Episcopatus.] curiam ex Indiis pro obtinendis Episcopatibus profectis, non sine graui peccato videntur illi conferri. Probatur facile: quia tales ad ambiendam hujusmodi dignitatem non mouentur ex zelo gloriæ Dei, neque vt animarum saluti prouideant, pro quo quidem in suo statu possunt securiùs laborare. Eos ergo solus stimulus ambitionis agit, vt honore scilicet & diuitiis amplioribus perfruantur. Hoc autem peccatum mortale esse communiter tenent Doctores, quos adducunt Eligius Bassæus. verb. Episcopus, num. 3. Diana Part. 4. Tract. 4. Resolut. [Quale peccatum in prætensione generaliter sit.] 100. P. Fragosus Tom. 2. pag. 606. num. 8. & alij qui solum casum necessitatis Ecclesiæ, aut boni communis excipiunt, & licet sint, qui non esse peccatum mortale dicant, vt Homobonus Emanueli Rodericio tribuit apud Dianam suprà, & alij dicentes peccatum esse, non exprimant esse mortale, vt P. Azor Tomo 2. Lib. 3. Cap. 28. Quæst. 2. Barbosa de potestate Episcopi, Part. 1. Titulo 2. Glossa 1. num. 6. & seqq. nonnullique alij, vnde piè exponi de veniali possunt. Immò & P. Azor plus concedere videtur dum ita §. Animaduertendum est scribit: Animaduertendum est, non esse idem Episcopatum ambire, quod optare, aut pe [P. Azor.]tere, is enim ambit, qui quibuslibet artibus etiam malis ad Episcopatum aspirat: at potest quis optare, & petere, his modis, & artibus, quas ius naturale, diuinum, aut canonicum non prohibet. Sic ille. Li [Licet graue peccatum generaliter non sit, in casu nostro specialem esse rationem.]cet inquam ita sit generaliter loquendo; in casu, de quo loquimur, circumstantiæ occurrunt, propter quas graue peccatum videatur tales prætensiones admitti, & illis aditum non penitus obserare. Potest enim id in grauissimum religiosæ disciplinæ dispendium vergere, & Regiæ conscientiæ onus formidandum imponi; dum Indias, quarum conuersioni tenetur attendere, & pro ea Ministros idoneos hinc inde conquirere ambitionis esse fomenta, & instrumenta, permittit, vt Ministri conuersionis curam omnem ad sua temporalia incrementa conuertant, & opus tantum, aut nihil, aut parum, aut nimis lentè progrediatur. Si ergo Rex Catholicus tutâ id conscientiâ facere nequit, neque etiam poterunt Religiosi pro eo in curiam contendere, & sæcularium prætensorum se gregibus aggregare. Neque adducti patrocinantur Auctores: Pater enim Azorius post adducta verba sic subdit. Nimirum [Duo casus excepti.] in his duobus casibus, quos S. Thomas superiùs expressit. Casus autem dicti à S. Thoma expressi 2. 2. quæst. 185. Art. 1. sunt iam dicti: manifestæ necessitatis, & communis boni. Neque alia est mens Barbosæ, qui D. Thomæ, & P. Azorij, quos citat, doctrinam amplectitur.

Maiori tamen poterit esse præsidio Car [Doctrina Caietani circa licitam appositionem.]dinalis Caietanus iis, qui ad sublimitates dictas adspirant; dum circa articulum citatum ita scribit postquam dixerat ex littera D. Thomæ non constare, an ita illicitam appetentiam dixerit, vt peccatum mortale sit, neque carere ambiguitate, vtra pars affirmanda sit: Mortalis autem appetitus non videtur secundùm genus suum ex eo, quòd talis appetitus compatitur secum rectitudinem voluntatis respectu aliorum in Episcopatu inuentorum v. g. Ioannes mouetur ad appetitum Episcopatus ratione bonorum circumstantium, vt scilicet habeat sufficientiam temporalium, & honorem. Verumtamen cum hoc intendit facere debitum suum circa curam animarum, & distributionem bonorum tam Ecclesiæ, quàm pauperibus terræ: nec intendit vti Episcopatu ad finem temporalium, sed quantùm sibi conceditur frui portione suâ, & debito sibi honore, & huiusmodi ad laudem Dei. In hoc appetitu ex hoc Capite nullam ego video deformitatem mortalem propter dictam rationem. Et propterea puto Auctorem dixisse illicitum, & non dixisse mortale. Et confirmatur: quia nec auaritia, nec ambitio, quæ duo vitia hîc in littera dicuntur inueniri, sunt peccata mortalia, quando deest materia iniusta, aut finis vltimus non ponitur in pecunia, seu honore, vt ex proprijs tractatibus superiùs latiùs patet. In hoc autem casu non ponitur finis vltimus in huiusmodi, nec iniustitia ex parte materiæ appetitæ. Sic ille. Hoc autem modo videntur se gerere communiter Religiosi, in huiusmodi negotiatione bonum secuti Doctorem.

Sed eius non debet obstare Doctrina, [Sed illam non obstare ostenditur.] quia ille, sicut & D. Thomas, cuius mentem Auctor inquirit, non de prætensione cum circumstantiis dictis, sed de appetitione procedit; neque erit Auctor, quæ iis extantibus, aliud audeat affirmare. Et quidem de appetitione ipsa loquendo posse ex circumstantiis esse mortalem citatus scriptor affirmat; etiam quando quis Episcopatum appetit, vt prosit iis, quibus præfici concupiscit: pro quo ita scribit §. Quarta conclusio post medium: & si hoc adiunxeris, quod actus [Ex Auctore eadem sumpta probatio de requisisitis ad appetitionem honestandam agentis.] ex suo genere non solùm non mortalis, sed nec illicitus, non facilè ex circumstantijs judicandus est, esse mortalis, sed magnâ opus est diligentiâ, ac circumspectione rationis ad iudicium peccati mortalis ex solis circumstantiis particularibus; videbis non tam malum esse, quantùm putant, appetere Episcopatum, vt prosit Ecclesiæ. Quod dico de appetente proportionato: hoc est viro irreprehensibili, sobrio, ornato, prudente, pudico, hospitali, Doctore, non vinolento, non percussore, modesto, non litigioso, non cupido suæ, domui bene præposito, nec aliis impedito. Hæc enim sunt conditiones positæ ab Apostolo 1. ad Timoth. 3. si talis Episcopatum appeteret, in veritate vt prodesset, crederim ego, quòd attentâ tantâ neceßitate Ecclesiæ carentis talibus viris, non peccaret; & si hujusmodi neceßitatis oculus deficeret, non nisi veni aliter peccaret, ratione nonnullæ præsumptionis, quâ se in animo suo alijs præfert, qui fortè meliùs, quàm ipse locum illius Episcopatus occuparent. Hæc ille, & alia, ex quibus apparet, quot, & quanta debeant concurrere vt appetere quis Episcopatum possit sine mortali peccato, etiam quando quis vt prosit optat sublimari. Pro quibus, & dist. 35. & seqq. vbi ab Apostolo propositus Episcopalium virtutum catalogus illustratur. Quid ergo de illo existimaret, qui sinistris aliis finibus agitur, satis per illa, & alia, quæ ibidem disserit, declarauit. Cui præclaram sententiam D. Bonauenturæ connexam super regulam D. Francisci Cap. 2. circa medium sic scribentis: Si coacti ab Ecclesia huius [Ex D. Bonauentura vrgentior auctoritas.]modi ineuitabili neceßitate suscipiant regimen animarum, non sunt reputandi ab ordine egreßi: si quantùm in ipsis est semper appetant in sinu Ordinis confoueri. Quod si non vocati ad Episcopalem gradum, nec coacti ad eumdem aspirant, vt fugiant ærumnas pauperum, & Ordinis rigorem, credo eos in illius partem cessuros, qui dixit: sedebo in monte Testamenti, in lateribus Aquilonis, Isaiæ 14. vers. 13. sic Seraphicus Doctor.

Dico secundò. Religiosi Indiarum, qui [Assertio 2. Religiosos linguam Indorum callentes debere præferri.] linguam Indorum callent, debent eisdem præfici in concursu aliorum, ceteris paribus; vnde & deberent Regij Consiliarij circa hoc informationem exquirere; quia res est momenti magni in ordine ad illorum conuersionem, & promotionem in Christianis moribus, vt est sine aliâ probatione compertum. Et Episcopum debere eorum linguam scire, quibus est præficiendus, ex ipsius sacri officij institutione redditur manifestum, quia ad prædicandum est præsertim institutum; vt docet Concilium Tridentinum Seßio [Prædicationem esse præcipuum Episcoporum munus. Pro quo doctrinæ requisita suppellex.]ne 5. Cap. 2. de reformatione Verbis illis: Prædicatio est præcipuum Episcoporum munus. Vnde D. Paulus inter Episcopi dotes eam collocat, debere inquam esse Doctorem 1. Timoth. 3. v. 2. Pro quo sic S. Hormisda Pontifex Epistol. 4. Cap. 1. Irreprehensibiles eos esse conuenit, nec quidquam illis deesse, penes quos est religionis summa, & substantia disciplinæ. D. Prosper lib. 1. de vitâ contemplatiuâ, cap. [S. Hormisda.] 25. eos vocat Deo vero in salute hominum promouendâ coadiutores (coadiuuas ille singulari voce) Ministros verbi, Oraculum Spiritus sancti, & Cap. 2. Lib. 2. [D. Prosper.] sic loquitur: Isti enimsunt vindices oppressorum, Patres in fide regeneratorum, Prædicatores cælestium, exempla bonorum operum, documenta virtutum, & forma fidelium, &c. Hinc in ordinatione Episcopi cal [Inde calceati eorum pedes in consecratione]ceantur pedes, quia scilicet ad Euangelij prædicationem debent esse promptissimi, iuxta doctrinam Apostoli. Ephes. 6. v. 15. Calceati pedes in præparatione Euangelij pacis; vt in ritu consecrationis habetur; pro quo & P. Fragosus Tomo 2. [Ephes. 6. v. 15.] Pag. 604. num. 20. Hoc autem munus in Episcopis Indiarum ad Indorum instructionem præsertim dirigendum benè admonet Concilium Limense tertium Actione 2. Cap. 31. sic dicens: Si [In Episcopis Indiarum peculiare.] quidem ea totius Episcopalis officij in hac Prouinciâ potißima cura est, vt qui ad Euangelij gratiam diuinitus vocantur, Ministros habeant, quoad fieri poßit, & zelo animarum præditos, & numero sufficientes. Sic Concilium: ad Indos ergo Episcoporum potissima [Concilium Limens. 3.] cura dirigitur, vnde & instruendi, & prædicandi munus ad eos constat pertinere. Quomodo autem prædicabunt, linguam eorum, quibus prædicare tenentur, ignorantes? Qui ergo sciunt præferendi alijs, si cetera suppetant pro tanto munere requisita. Dixi autem Religiosos præferendos, non quòd sæculares exclusos velim, sed quia Religiosi prædicationis munus faciliùs & promptiùs suscipient, neque indecorum, aut auctoritati suæ minùs conforme ducent ministerium illud, oculis insipientium humile, sed sublime Dei oculis adimplere. Videatur illustrissimus Zapata in Disceptatione, de iustitiâ distributiuâ, Parte 2. Cap. 3. num. 15. & seqq. qui circa obligationem istam, quam sub mortali esse probat, grauiter, eleganter, & eruditè discurrit.

Dico tertiò. Si quid est, quod appeti [Assertio 3. ex linguæ peritia posse appetitionem honestari.]tionem Episcopalis dignitatis in Indijs honestare potest, illud est, quod modò diximus; linguæ scilicet Indicæ peritia, & vtilis exercitatio illius, ceteris non exclusis: sic enim illud maximè verificatur, quod ex doctrinâ Caietani circa priorem est dictum Assertionem. Tales enim verè volunt præesse, vt prosint; vnde vt admonui, circa qualitatem prædictam Consiliarij Regij peculiari debent attentione prospicere. Si Cathe [A Regijs Conciliarijs circa hoc solerter prouidendam.]dram ille tenuit, si munere aliquo est honorario perfunctus, rem grandem fecisse putatur, vnde ad Episcopalem curam regiâ designatione prouehitur. Et erunt eiusmodi multi, qui nullam vmquam Indi alicuius confessionem exceperint, aut semel illum Christianâ instruxerint Catechesi. Quod ergo in eligendis non curatur, neque iis, qui ad huiusmodi gradum adspirant, futurum est curæ. Si tamen ministerium tale in pretio apud electores esset, viri profectò magnis talentis insignes ad illud animum applicarent, & sic tandem idonei reperirentur Episcopi, qui ministerium prædicationis erga omnes sibi commissos adimplerent. De quo Apostolus Timotheo suo Ephesiorum Episcopo. Prædica verbum, opus fac Euangelistæ, ministerium tuum imple. 2. Timoth. 4. vers. 2. & 5.

CAPVT III.

Qualiter Apostolicæ litteræ ad consecrationem Indicorum Episcoporum requirantur, sicut & ad officij administrationem.

REquiri illas indubitati iuris est: sic [Litteras Apostolicas requirt.] enim habetur in Extrauag. Iniunctæ, de electione, & alibi de quo apud Doctores controuersia nulla generaliter loquendo, licèt pro casibus peculiaribus sint, qui exce [In Indijs qualis circa hoc defectus, non obstante Regia prouidentia.]ptionem admittant, & illi maxime in Indiis ratione distantiæ possunt euenire, & cum hæc scribo, magno cum Ecclesiarum dispendio sic vidimus accidisse: ob nauigationis namque interrupta commercia, infestationes hostium Anglicorum, originales litteræ per annos aliquot retardatæ sunt, pluribus electis Episcopis ad Ecclesias suas ire renuentibus, licèt earum gubernationem possent, Capitulis eam ad Regiam instantiam concedentibus, sine conscientiæ remorsu suscipere, vt tandem facere compulsi sunt, Rege piissimo ægrè ferente eos adeò remoratos; quandoquidem cùm litteris Præsentationis, executoriale aliud scriptum transmittit, vt statim ad suas Ecclesias se conferant, earum gubernationem accepturi, grauissimâ pro eo caussâ redditâ, ne scilicet Indi tamdiu sint destituti Pastore. Et ex præfatis quidam originalium Bullarum authenticum ex Regiâ Curiâ transmissum habuêre trasumptum: quo tamen noluerunt vti, verentes ne quid minùs legitimum agerent, quo eorum consecratio, an rata esset, & firma in Dei oculis, posset in dubium reuocari. Quorum timor laudandus profectò est, sicut & præcipitatio damnanda, si quis esset, qui quouis nuntio & testimonij Apostolici tarditate, ad consecrationem vtcumque habendam prouolaret. Et de hoc quidem pro casuum occurrentium varietate nonnulla sunt docta scripta vulgata à nonnullis Dominis Episcopis, & viris aliis eruditis, circa quæ si consona facienda esset excursio, nimis volumen excresceret, quod opto esse non ingens; neque operæ pretium puto, aut quæ ab ipsis sunt dicta congerere, aut quæ fortè improbari possent, minùs probandis impugnationibus insirmare. Vnde

Dico primò. Præsentati ad Episcopa [Assertio 1. tenéri Præsentatos ad suas Ecclesias statim se conferre.]tum, Regiis executorialibus acceptis, tenentur graui conscientiæ obligatione ad suas se Ecclesias conferre. Id probo; quia possunt vnde, & tandem id faciunt etiam sine authentico Pontificiæ confirmationis instrumento: ergo & debent. Illationem probo: nam possunt, eò quòd Ecclesiæ, ad quas præsentati sunt, iam ad illos pertinent, & Rex Apostolicæ Sedis auctoritate modum eas gubernandi ante confirmationem Sedis eiusdem ostendit: atqui in Ecclesiâ, quæ ad aliquem pertinet, non potest non residere; ergo vt resideant, ad eas se conferre debent. Maior est comperta & Minor ostenditur ex iis, quæ Concilium Tridentinum circa residentiam, & absentiam statuit Seßione 6. cap. 1. & Seßione 23. capite etiam 1. de Resormatione: quæ certè non tam Ca [Obligationem residendi esse ex iure diuino & naturalis.]nonici, quàm diuini, & naturalis iuris sunt, ex ipsâ officij naturâ obligatione subortâ, & Christi institutione, vt tradunt Doctores communiter, quorum plures adducit Batbosa de Potestate Episcopi. Allegat. 53. numer. 2. vbi quàm verissimè illud: Qui non residet (cùm aliò non abducunt præscriptæ à sacro Concilio caussæ) ostendit se sponsum non esse, sed peregrinum: non Patrem, sed extraneum: non [Illustriss. Barbosa.] pascentem oues, sed se ipsum: non ædificantem, sed ferè destruentem. Sic ille, qui statim numer. 3. grauissima mala, quæ sequi manifestum est, ex Episcoporum absentiâ, recenset. Pro quo & ea videri possunt, quæ à nobis sunt dicta Titulo 2. Cap. 5. & sic discursus videtur rem istam apertè demonstrare. Videndus etiam P. Bauny de Beneficijs Disputat. 14. Quæst. 5. Assertione 3. & P. Palaus Tomo 2. Tractat. 13. Disput. 5. Puncto 1.

Dico secundò. Si speretur ex aliquali [Assertio 2. quando expectari Bullæ Apostolicæ possint.] detentione habendum beneficium consecrationis receptione Bullarum, quod quidem in propriâ Ecclesiâ non ita obtineri possit, eò quòd longiùs consecrator absit, sperari illæ possunt, quantùm circumstantiæ occurrentes, adhibito prudentum & sine affectu iudicantium Consilio, Dei, & non carnis, ac sanguinis caussam agentibus, iudicabunt. Circa quod in primis illa esse regula potest, vt tantumdem sperari queat, aut plus aliquid, quantùm si in Ecclesiam suam se conferat, ab eâ est absens futurus; quando acceptis Bullis ad consecrationem se conferet; vbi manifestum est tres caussas à Concilio positas pro absentiæ justi [Tres caussæ absentiæ à Tridentino præpositæ applicantur.]ficatione concurrere; Christianam scilicet charitatem, vrgentem necessitatem, & debitam obedientiam, de quibus Cap. 1. citato seßionis 23. vt perpendenti constabit. Ex charitate siquidem Christianâ erga oues suas, debet aptum se eis Pastorem reddere consecratione perceptâ, ad quam vrgenti necessitate compellitur, & debitâ erga Pontificem obedientiâ sic iubente: cùm enim idem sit tempus absentiæ futurum, ex eâ parte speciale Ecclesiæ detrimentum non sequitur, & aliunde, illud sic sperans euitat, cum in longo, & difficili itinere, qualia esse Indiarum solent, ac sumptuum ingentium adiectione futurum illud nequeat dubitari.

Deinde addi plus spatij potest ex con [Circa trimestre concessum benignas opiniones juuare.]cessione Concilij Tridentini, qui breue spatium reputat, quod tres menses non excedit, illud ergo addi alteri potest, quia iuxta ea, quæ ex P. Pellizario Tractat. 5. cap. 8. numer. 162. habet Diana Parte 9. Tractat. 6. Resolut. 22. quibus, & ipse annuit; trimestre dictum vnius anni potest cum trimestri anni sequentis continuari. Pro quo etiam facit id, quod tradit P. Bauny Disput. 14. de Beneficijs, Quæst. 6. habentem scilicet licentiam vt absit per sex menses, aut etiam per annum, posse etiam per trimestre aliàs concessum abesse: quia trimestre spatium legis beneficio conceditur, neque pro eo venia requiritur eius, qui licentiam dare potest, iam à lege concessam. Ergo similiter spatium illud potest cum alio, de quo loquimur continuari. Quia verò obligatio nondum confirmati adeò stricta non videtur, plus aliquid eidem concedi poterit, arbitrio boni viri, & attentis, vt dixi, circumstantiis.

Dico tertiò. In ordine ad suscipiendam [Assertio 3.] in se nomine proprio Ecclesiæ administrationem, sufficit testimonium authenticum confirmationis, de quo viri docti iudicent plenam facere fidem. Sic probantea, quæ adducit Dom. Solorzanus in Politicâ Indianâ Lib. 4. Cap. 9. versus finem. Licèt in casu, de quo ibidem loquitur, plenè non fuerit informatus: affirmat autem §. Alo qual. communem esse opinionem, saltem pro foro conscientiæ sufficere notitiam gratiæ factæ ad suscipiendam possessionem & faciendos fructus suos, & etiam in exteriori, si motâ lite, ante sententiam diffinitiuam præsententur Bullæ. Vbi quidem de notitiâ agit quacumque viâ acceptâ. Quando autem testimonium authenticum est, plus aliquid debet operari, vnde & pro foro externo sufficere poterit, si non sit, qui se opponat; quo euentu iudices caussæ iuxta probabiles sententias, vt libuerit, iudicabunt. Auctores à D. Sosorzano allegati sunt: Rota Romana, Alexander Ludouisius, qui sanè doctissimus, & doctrinæ, ac probitatis meritò ad summum Pontificatum euectus, Gregorius est dictus inter eos XV. Tamburinus, Salgadus, Ludouicus Gomez, & Nauarrus.

Ratio est; quia Bullæ requiruntur ad [Non obstare Extrauagantem Iniunctæ.] faciendam fidem de facta gratiâ, ergo cum possit illa per testimonium authenticum haberi, sufficiet illud ad prædictum effectum, quando Bullæ competenti tempore haberi nequeunt. Antecedens est clarum, & consequentia ostenditur, ex Regulâ Iuris in sexto 31. quæ sic habet: Eum qui certus est, certiorari vlteriùs non oportet: id est, necessarium non est ad effectum, pro quo est certior ratio requisita. Obuia responsio est, id verum habere, quando aliud non est iuris dispositione petitum, ut in casu nostro, in quo Pontifex exhibitionem exigit litterarum, verbis illis: Præsenti [Illius verba ex Bonifacio 8.] itaque perpetuò valiturâ constitutione sancimus, vt Episcopi, & alij Prælati Superiores, nec non Abbates, Priores, & ceteri Monasteriorum regimina exercentes, quocumque nomine censeantur, qui apud dictam sedem promouentur, aut confirmationis, consecrationis, vel benedictionis munus recipiunt, ad commissas eis Ecclesias, & Monasteria absque dictæ sedis litteris huiusmodi, eorum promotionem, confirmationem, consecrationem, seu Benedictionem continentibus accedere, vel bonorum Ecclesiasticorum administrationem accipere non præsumant: nullique eos absque dictarum litterarum ostensione recipiant, aut eis pareant vel intendant. Sic Bonifacius VIII. Atqui his non obstantibus locum esse casui, de quo loquimur, tenet Glossa ibidem, ita scribens circa verbum Litteris, & est illa Ioannis Monachi Picardi Cardi [Glossa Ioannis Monachi Cardinalis.]nalis: sed pono, consecratus, vel benedictus litteras Papales habere non potuit propter Papæ obitum: numquid tenebitur multo tempore in Curiâ remanere? Credo quod non, qui hic Papa damnat præsumptionem temerariam recedere volentis absque litteris, propter quod illum, & recipientes eumdem, vt infra sequitur, punit, sed neceßitatem non excludit: & vbi non est culpa, nec pœna debet infligi. Extra. lib. 6. de reg. Iur. sine culpa, vnde temeraria præsumptio, hic reprobata ad casum alium non debet extendi, nec prohibitio generalis excludit casum aliàs licitum. Extra. de verbor. significat. super quibusdam. Sic Glossa citati Cardinalis. Pro quo etiam est Ioannes Franciscus de Pauinis circa eamdem constitutionem, vt ibidem Verb. Non subsistat. Et Oldradus apud eumdem in speciali Consilio. 51. vbi & factum peculiare in confirmationem adducit. Videtur ergo hoc non posse penitus improbari.

Et licet sint, qui contrarium censeant; [Positionis præfatæ probabilitatem sufficere.] negari tamen nequit, quin probabile sit; positâ autem probabilitate, communis doctrina currit, vt liceat sententiam eamdem sequi, quia in casu præsenti nulla est specialis difficultas, & pro illa prædictorum Doctorum firmanda sententia facit Episcopos à Rege Catholico præsentari, & eo Auctore gubernationem solâ præsentatione obtentà à Capitulis exhiberi. Vbi autem præsentatio fit, summus Pontifex de eadem per legatos Regis certioratur. Habitâ ergo de gratiæ concessione authenticâ notitiâ, nullum potest esse periculum vsurpati per fraudem officij. Neque Capitulis præiudicium aliquod generatur; quandoquidem gubernatio tota in eosdem est transfusa. Quod vrgeo ex eo, quod notitia authen [Ex mutatione habitus vrgetur.]tica factæ gratiæ recepta, & Bullarum expeditarum potest electus habitum mutare, vt ex vsu constat, iam enim coram Deo Episcopus est, quoad omnia ea, quæ non indigent consecratione. Si ergo Episcopus, vt habitus indicat, qui aliàs minimè liceret, vt non licet non Sacerdoti corona Sacerdotis propria, & sic aliis, quæ aliorum Ordinum propria est: potest pariter, quæ Episcopi sunt, & sic administrationem suscipere, atque in possessionem mitti.

Dico quartò. Sine litteris Apostolicis [Assertio 4. Sine Litteris dictis neminem posse consecrari. Et consecrationem dubiam remanere probabile esse.] probabile est nullum posse consecrari dum Pontifex aliud non declaret. Ratio est, quia consecratio redditur dubia, quidquid de valoris probabilitate sit: atqui ex eo, quod dubia sit, nequit tutâ conscientiâ recipi, quia sic etiam dubiæ erunt ordinationes à sic consecrato factæ, vnde & omnes effectus, qui in Sacerdote characterem exigunt, vt sunt administrationes Sacramentorum. Dominus Solorzanus suprà §. Sin poner duda, ait circa valorem consecrationis dubium esse non posse. Quod quidem si ita esset, non esset cur deberet circa sic factum tantopere digladiari. At dubium, & quidem non leue esse posse, facile ostendam. Nam certum est ex iure Canonico ad consecrationem Episcopi tres alios Episcopos necessarios esse, id quod multi textus euincunt. Diuus enim Anacletus in Epistola 2. ad Italiæ E [Tres ad illam Episcopos necessarios esse.]piscopos ita scribit: Ierosolymitanus primus Archiepiscopus B. Iacobus, qui Iustus dicebatur, & secundùm carnem frater Domini nuncupatus est, à Petro, Iacobo, & Ioanne Apostolis est ordinatus: successoribus suis formam dantibus, videlicet vt minùs quàm [D. Anacletus.] ex tribus Episcopis, reliquisque omnibus assensum præbentibus, nullatenus Episcopus ordinetur. Sic ille, & habetur In Cap. Porrò, dist. 66. Quod autem ita necessarij tres Episcopi sint, vt aliter facta ordinatio sine valore sit; exposuit S. Anicetus Pontifex in Epistola ad Galliæ Episcopos, & habetur in Cap. Archiepiscopus, eadem distinctione, determinans Archiepiscopum ab omnibus, quibus præest, ordinandum esse quod ille declarat verbis illis: debere constitui: & ad ordinationem spectare, summa [D. Anicetus.] Capitis illius exprimit. Non quidem quod omnes ordinare debeant; sed saltem illi, qui ex omnibus iuxta formam Apostolicam necessarij reputantur, iuxta id, quod paulò ante D. Anacletus declararat. Sic autem concludit: Sin autem aliter præsumptum fuerit, viribus carere non dubium est; quia irrita erit secus acta ordinatio Archiepiscopi. Sic ille: Archiepiscopi autem & Episcopi eamdem esse rationem manifestum est, & ita D. Anacletus, qui de Archiepiscopis visus in principio loqui, de Episcopis apertè conclusit. Id, quod aliàs constat ex eo, quod Archiepiscopalis dignitas de iure diuino non est, neque supra Episcopalem quidquam addit in genere ordinationis diuersum, vnde pro conferendâ eâ dignitate nulla est Sacramentalis cæremonia, præter Pallij traditionem, quæ Sacramentalis non est, vt ex eo euidenter apparet, quod ab eo confertur ex Pontificis auctoritate, qui multoties Episcopus non est.

Prætereà idem tradit S. Damasus Papa [S. Damasus.] Epistola 4. ad omnes Episcopos, & habetur in Cap. Cor Episcopi, dist. 69. vbi ita scribit. Quòd autem Episcopi non sint, qui minùs quàm à tribus sunt ordidinati Episcopis, omnibus patet: prohibitum est enim à Sanctis Patribus, vt qui ab vno, vel à duobus sunt ordinati Episcopis, non nominentur Episcopi. Si enim nomen non habent, qualiter officium habebunt? Pro eodem est Cap. si quis. Et Caput si fortè, Dist. 65. vbi casus specialis deciditur de Episcoporum ordinatione; quando in Prouincia vnus est tantùm superstes Episcopus. Ille enim (vt ibidem dicitur.) [Cap. Si fortè 65. dist.] quia solus est, ordinare non potest Episcopum. Et decisio est Concilij Sardicensis Cap. 6. quæ & in Concilio Nicæno illis verbis habetur ex Cap. 4. Tres [Concilium Nicænum.] Episcopi debent in vnum Congregari. Sic ibi. Et habetur in Cap. Episcopi, Dist. 64. Pro quo est & Caput Comprouincialis, Dist. eadem ex S. Aniceto Pontifice, in Epistola ad Episcopos Galliæ. Est etiam pro illo Cap. si Archiepiscopus de temporibus ordi [Cap. Si Archiepiscopus]nationum. Ex Lucio Tertio Pontifice, vbi tamquam singulare concedit, vt à tribus possit Episcopis ordinari, ratione necessitatis. Si necesse fuerit. Ceteris consentientibus (scilicet Comprouincialibus) à tribus iussu Archiepiscopi poterunt ordinari & Cap. Nec Episcopi eodem Titulo ibi: nec Me [Cap. Nec Episcopi.]tropolitanus sine tribus vel duobus Episcopis comprouincialibus præsumat Episcopum ordinare. Sic Canones sacri, vt alia omittam.

Propter quæ multorum sententia fuit, [Papam non posse dispensare in eo, multorum sententia, Sed contraria vsu Ecclesiæ recepta.] tres Episcopos ita esse ad consecrationem Episcopi necessarios, vt aliter facta nullius valoris sit, & ita circa hoc non posse Pontificem dispensare. Sic apud Dianam citati ab ipso Parte 8. Tract. 1. Resolut. 31. apud quem alij ita temperant sententiam dictam de absoluta necessitate trium, vt dicant aliter factam nullius esse valoris, nisi Pontifex dispenset, circa quod non videtur dubitandum, quia sic vsus Ecclesiæ habet, & Pontificium dispensationes iam inde à tempore D. Gregorij Magni sine vllâ sunt tergiuersatione receptæ: ille enim pro Episcopis Anglicis concessit; sicut Pius IV. pro Indis, & Gregorius XIII. pro Æthiopiâ, & Bulla Pij V. in Tabulario hujus Metropolitanæ Limensis Ecclesiæ asseruatur. Pro quo videri possunt præter citatos a Diana, Cardinalis Bellarminus Lib. 4. De Notis Ecclesiæ Cap. 8. ante medium P. Ægidius Coninck. de Sacramentis Disp. 20. num. 80. & seqq. P. Mæratius Disp. 7. de ordine, Sect. 3. in fine. Vbi indubitatum dicit. P. Martinon Tomo 5. Disp. 67. num. 21. P. Bauny Tom. 1. Tract. 8. Quæst. 10. & Eligius Bassæus Verbo Ordo 3. num. 1. §. Apud omnes; ac tandem post hæc scripta visus Dominus Villaroel statim citando loco num. 40. licet sint, qui circa hos solùm ius humanum, & Ecclesiæ præceptum agnoscant, vt P. Henriquez Lib. 10. Cap. 7. numer. 3. P. Escobar de Mendoza in Morali Theologiâ pag. 814. §. Ministrum Ordinarium, præter alios apud Dianam suprà, & Recentiores de Sacramentis scribentes.

Iuxta hæc ergo probatio Assertionis [Inde dubia consecratio ostenditur. Neque suffragari dispensationem à Pio IV. concessam.] procedit; stante enim varietate opinionum dictâ, valde dubium est; an consecratio sine beneplacito Pontificis facta, non concurrentibus ad eam tribus, valida sit. Nec valet si dicatur iam constare de Pontificis voluntate per dispensationem dictam à Pio IV. concessam. Contra hoc enim est non constare quòd Pontifex velit dispensationem dictam valere; quando alia iure requisita non fuerint obseruata, vt Bulla in eadem non obscurè significatur: ex quibus vnum est, vt originales litteræ Consecratori exhibeantur, & in actu ipso Consecrationis legantur; quamuis sint, qui illud probabiliter, suo quidem iudicio & aliorum, arbitrentur. Neque dispensatio adeò accommodata est omnibus casibus vt eisdem possit adaptari: vt ex illius tenore constat, & videri potest apud Dom. Villaroel Lib. 1. Gubernationis Pacificæ, Quæst. 1. Artic. 9. num. 31. qui num. 41. nobiscum sentit. Et ita Pontifices semper cum Indicis Episcopis dispensant, dispensationis prædictæ nullâ factâ mentione; cuius casum putant aliqui hucusque in Indiis non occurrisse. Neque recurrendum ad benignam Pontificis voluntatem, quem non est credibile tale aliquid voliturum, ex quo inconuenientia multa, & magna sequerentur. Totum namque illud non tollit incertitudinem; & potest esse voluntatis contrariæ præsumptio, dum disposita à sacris Canonibus non seruantur. Sic enim vidimus num. 26. D. Anicetum consecrationem irritam declarasse, & tamen ex eo quòd irrita ordinatio esset, multa, & grauia possent incon enientia deprehendi.

Nec dici potest opinione probabili vti [Ex doctrina de vsu probabili circa Sacramenta non bene argui.] etiam in materiâ Sacramentorum licitum esse, relictâ tutiori, in qua nullum esse periculum potest: quod circa Sacramentum Pœnitentiæ communiter Auctores tenent, videndi apud Dianam Parte 1. Tract. 13. Resolut. 29. & Tract. 15. Resolut. 29. & generalius alij. Nam licet ea doctrina probabilis sit, limitationes tamen seruari debent quæ ab eius Auctoribus apponuntur, ex quibus præcipua est, circa essentialia, quæ sunt de necessitate salutis, id non licere, quia ex eo fieret periculum damnationis incurri. Pro quo citatus Auctor Resolut. 2. & alij ex quibus videri potest P. Vazquez Tom. 1. in 1. 2. Disp. 63. Cap. 2. & 3. P. Thomas Sancius Lib. 1. Operis moralis Cap. 9. num. 33. & 34. P. Salas 1. 2. quæst. 21. Tract. 8. Disp. vnica, Sect. 10. num. 96. P. Arriaga Tom. 1. in 1. 2. Disp. 24. Sect. 4. P. Henriquez Lib. 1. Cap. 9. num. 15. Bonacina Tom. 1. Disp. 1. quæst. 2. puncto 1. numer. 32. & Eligius Bassæus verb. Conscientia, num. 10. ex eo autem, quòd in [Non licere illum circa substantialia ex quibus damnatio animarum imminet, & alia grauia incommoda.] casu de quo loquimur, opinio, quæ probabilis dicitur, ad praxim adhiberetur, manifestum est, vt diximus, posse multipliciter periculum damnationis incurri, & etiam quòd dubium redderetur Sacramentum Eucharistiæ, & ita adoraretur hostia & calix, in quibus re ipsa Christus non adesset, eo quòd sic operans non esset verus Sacerdos, vtpote à non vero Episcopo ordinatus.

Et ita in Sacramento Ordinis Commu [Sacramentum Ordinis iterandum ex dubio, etiam stante probabili opinione.]nis est Doctorum sententia iterandum illud, quando in eius administratione opinionem est incertam amplexus Episcopus. Pro quo Magister Barnabas Gallegus Tract. de Conscientia, Dub. 20. de Conscientia probabili. Et vt de aliis Ordinibus sustineri contrarium possit, vt volunt aliqui; de Sacerdotio, & Episcopatu rem esse sine dubio affirmat P. Granadus. Controuersia 9. de Sacramentis Tract. 1. Disp. 4. & Tract. 5. Disput. 6. numer. 2. cuius verba semel & iterùm exhibet Diana Parte 5. Tract. 13. Resolut. 47. & Tract. 14. Resolut. 64. eiusdem doctrinam amplexus, de quo & ego Tomo de Trinitate circa Sacramentum Ordinis. Iuuat autem pro eodem mandatum Clementis VIII. qui præcepit ordinari iterùm quosdam, qui ordinati fuerant sine contactu materiæ, additâ conditione, cùm tamen probabile valde sit illum non esse necessarium, pro quo plures Auctores adduxi Tomo citato num. 1320. & pro citato Clementis mandato videri potest Diana Parte 10. Tract. 16. Resolut. 88. quod quidem & in casu de quo loquimur, necessarium esse, quæ adduximus, euidenter videntur demonstrare, vt mirum sit Dom. Solorzanum circa hoc dubitari: non posse ita confidenter affirmasse; sicut & Regium Indiarum Consilium; quod ego non credo: ea enim, quæ ab eodem circa casum contingentem sunt disposita, tale circa eum iudicium fuisse, nequaquam ostendunt: & vt demus, sic dictos dominos censuisse, id certè non conumcit oppositum non esse probabile, in quo standum potiùs iudicio Theolorum, quia res propria eorum est, cùm ad Sacramenti essentiam declarandam spectet, & quid illi circa materiam præsentem censeant, iam est à nobis declaratum. Pro quo & hæc sint satis, circa quod alij consuli poterunt, qui fusiori calamo rem sunt eamdem prosecuti. Et specialiter post hæc scripta contra Dom. Solorzanum militat Diana Parte 12. Tractat. 1. Resolut. 59. vbi alios adducit, & sic consecratum debere sub conditione iterùm consecrari. Resolut. 47. & Dom. Villaroel Part. 1. gubernationis Pacificæ. Quæst. 1. Artic. 9. num. 54.

Vnum illud ad scrupulum omnem sub [Inconueniens non vitari ex eo quòd sententia de necessitate trium Episcoporum sit probabilis.]mouendum præstat addidisse: videri inquam in consecratione Indicorum Episcoporum ad probabilem sententiam recurrendum, & ita ea, quæ circa hoc diximus, infirmari. Quod enim tres Episcopi ita ad consecrationem requirantur, vt aliter facta valore careat; multi Doctores tenent, vt vidimus num. 28. & Turrecremata in Cap. Porrò, Dist. 66. affirmat omnes ferè iurisperitos huius esse sententiæ. Pontifices autem, qui circa hoc dispensarunt, rem suo facto non definierunt; sed probabilem sunt secuti sententiam, quam maior pars Theologorum tenuit, vt testatur Farinacius ad Concil. Tridentini Seßionem 23. Cap. 1. de Dispensatione Pij IV. quam allegant Dom. Solorzanus, & ex eo Diana suprà; & ad litteram proponit Dom. Villaroel Art. 9. citato num. 31. vnde, & post prædictam dispensationem & aliàs, sunt, qui probabile censeant oppositum, immò & apertè illud defendant. P. Thomas Sancius Tomo 2. Consiliorum Libr. 7. Cap. 17. num. 27. sententiam contrariam ait esse probabiliorem, vnde aliam iudicat esse probabilem. P. Dicastillus Tomo 1. de Sacramentis Tract. 6. numer. 262. valde probabile esse ait: Pontificem posse circa numerum trium Episcoporum dispensare, iuxta quem dicendi modum opposita sententia est probabilis, quam tenet P. Palaus Tomo 4. Tract. 27. Puncto 14. num. 13. ita scribens. Verius existimo consecrationem Episcopi, ita necessario à tribus E [P. Palaus.]piscopis faciendam esse, vt nequeat Pontifex in hac parte dispensare & vni tantùm consecrationem committere; vti videntur docere Henriquez Lib. 10. Cap. 24. §. 1. Paulus Comitolus in responsion. Moralis Lib. 1. quæst. 48. num. 13. Marcus Antonius Genuensis in Praxi Curiæ Archiepiscopalis Neapolit. Cap. 70. num. 26. Barbosa de Potestate Episcopi Allegat. 2. num. 45. sic ille, prosequens statim probationem in quâ nihil est, quod vrgeat. Sic sunt alij generaliter loquentes de necessitate trium Episcoporum: & Diana quidem post hæc scripta visus Tomo 12. Tract. 1. Resolut. 30. licet sententiam P. Palai non admittat, nihil contra illam statuit, vnde improbabilem videatur reputare. [Non esse probabilem ostenditur.]

Sed hæc non obstant: quia licet ante dispensationes dictas, opinio negans probabilis fuerit, illis autem frequentissimo vsu ad praxim adhibitis, & ita interpositâ Pontificum auctoritate ad quotidianum vsum, nequit vllo modo opinio dicta, vt probabilis sustineri. Quotquot in Indiis consecrantur Episcopi ab vno tantùm consecrantur cum duobus aliis Præbendariis insulatis, quod in Concilio Africano sub Bonifacio I. can. 16. Sic dispositum inuenitur. Vbi pro Episcopis duos Abbates adhibendos statuitur, si illi non suppetant. Neque hoc virtute tantùm dispensationis à Gregorio XIII. aut Pio IV. datæ, sed ea toties multiplicata; quoties Bullæ confirmationis pro Episcopis singulis expediuntur. Ab his ergo dispensationibus totum Christianitatis negotium apud Indias pendet: quæ si certæ omnino non sint, totum illud pariter habetur incertum neque enim veri Episcopi certi sunt, neque Sacerdotes, neque Sacramenta, quæ Sacerdotali Indigent charactere. Hoc autem sine graui nequit affirmari notâ, & erit qui neget nullus, etiam illorum, qui in præfatâ sententiâ perstiterunt. Et quidem Reges nostri eorum Regium Consilium, immò & Pontifices ipsi, grauissimè peccarent eò quod Episcopos in Hispaniâ consecrari prohibeant, & in Indiis consecrationem accipere compellant (vt videri potest apud Dom. Solorzanum Tomo 2. Libr. 3. Cap. 7. numer. 86. & in Politica citato Capite 7. §. Y lo proprio vbi & Bullam Pauli V. circa hoc adducit) ob caussas magnæ considerationis; quia omnes illæ posthaberi deberent, vt consecratione ritè acceptâ per concursum trium Episcoporum, in Regia curia perfacili, cum ea venirent Sacramenti sui certitudine, quæ ad eorum munus, & animarum salutem adeò necessaria comprobatur.

Quod quidem ex communi Theologo [Amplior pro eodem probatio.]rum sententiâ firmari potest, iuxta quam constat Pontificem non solùm circa fidei dogmata proponenda errare non posse, sed neque circa ea, quæ ad mores spectant, & communem Ecclesiæ informationem, noxium pabulum pro salutari Christi ouibus tribuendo. Item neque in Sanctorum cultu, approbatione Religionum, & similibus: quia aliàs posset proponi vt dignus supremâ veneratione, qui inter diaboli mancipia fortè apud inferos æternâ infamiâ notaretur, & vt via secura ad cælum panderetur, in quâ damnationis periculum deliteret. Est autem in casu, de quo loquimur, periculorum dictorum cumulus, vt perpendenti constabit. Non enim in vna, aut alia ciuitate, prouincia, regione, aut regno, sed in amplissimis Indiarum tractibus, in quibus tot regna & regiones occurrunt, incerti Christi Ministri pro certis, incerta Sacramenta, in quibus & Eucharistia adoranda passim incerta, & ferè omnia salutis instrumenta proponuntur. Neque enim iam in Confessionibus ad communem errorem, & coloratum titulum, & Ecclesiæ prouidam voluntatem defectum supplentis potest esse recursus, quandoquidem apud Theologos constantissima sententia est; characteris defectum non posse suppleri. Quàm autem difficilis contritio Indis sit, satis norunt, qui eos norunt, vt sine adminiculo Sacramenti maxima eorum pars ferè nequeat iustificari, si in mortalia crimina sunt prolapsi. Et generaliter quod sint perituri, si Sacramenti Pœnitentiæ contingat deesse virtutem, eò quòd verus Sacerdos non sit, qui illud administrare conatur, certius est quàm vt id oporteat confirmari. Illud ex Concilio Tridenti [Sacramentum Pœnitentiæ quàm necessarium.]no Seßione 14. Cap. 2. sit satis posuisse sic dicente: Est aut hoc Sacramentum Pœnitentiæ lapsis post Baptismum ad salutem necessarium, vt nondum regeneratis ipse Baptismus. Sic Concilium. Gradus ergo necessitatis sufficienter indicat, quale sit [Concil. Trident.] damnum eo deficiente, non in vno, aut altero, sed in Orbe nouo, Ecclesiæ amplissimâ portione.

Iuxta hæc ergo nequit admitti sen [Improbabilius stabilitur.]tentia illa de absolutâ necessitate trium Episcoporum esse probabilem modò; quidquid de temporibus aliis fuerit. Vnde qui eam nunc probabilem existimant, non videntur rei istius plenam habere notitiam, ac proptereà P. Granadus Tomo 2. in 3 p. Pag. 1370. num. 5. affirmat circa hoc non esse dubitandum. Et Diana visus post hæc scripta Parte 12. Resolut. 47. §. vltimo, non dubitat eam improbabilem appellare. Et quidem P. Palaus, qui eam, vt vidimus, asseruit, & à Diana specialiter impugnatur, sine sufficiente auctoritate locutus: illi enim, quos pro [A P. Palao non bene inductos Auctores.] se affert recentes Auctores, ei minimè suffragantur. Adducit Barbosam Allegatione 2. quod per errorem positum, cùm non sit nisi in primâ; numer. illo 45. vbi hæc tantùm habet: Hæc tamen consecratio à minori numero, quàm trium Episcoporum fieri minimè debet. Sic ille; qui de obli [Barbosa.]gatione præcepti potest intelligi aut de iure ordinario; sic enim in aliis scriptoribus occurrit, qui cùm ita absolutè statuant; eo non obstante aliud per Pontificis dispensationem admittunt. Videatur Pater Gaspar Hurtadus Disputat. de Ordine, Difficultate 19. qui & ita loquitur, atque alios similiter loquentes allegat; dispensationem tamen admittentes. Et Diana suprà §. Sed quidquid. Deinde Auctor dictus ita accipiendus est, sicut illi sentiunt, quos pro se allegat, & citatus Pater vt apud eos reperit, ac sine alia differentia transcripsit: illi autem contrarium sentiunt. Nam Pater Henriquez citato [P. Henriq.] numer. 1. ita scribit. Consecrandus est Episcopus ex præcepto ab Apostolorum tempore per tres simul Episcopos, nisi ex caußâ Papa dispenset. In Glossâ exempla dispensationis adducit. P. Comitolus §. Deinde, sic habet: Sanè D. Thomas apertè scribit in [P. Comitolus.] 4. sentent. dist. 24. quæst. 3. articul. 1. ad 3. Episcopum consecrare posse Episcopum, idemque sentit Durandus in eamdem dist. quæst. 6. Sed non addunt solum vnum Episcopum id posse: quare crediderim sine Romani Pontificis concessu hoc non posse. Hæc illi, & quid illis manifestius? Neque aliter accipiendus Marcus Antonius Genuensis, sicut & alij nouiores scriptores, & ita res ista vti certissima est habenda. Posse namque sententiam aliquam, quæ probabilis aliquando fuit, determinatione Ecclesiæ ad sublimiorem gradum certitudinis eleuari, manifestis exemplis constat, ex quibus plura congessi Tomo 1. Theologicorum Problematum, pro Conceptionis Virgineæ proximâ definibilitate decertans. Vbi & ostendi quòd licet ad definiendum aliquid possit Pontifex probabiliter procedere; quia scilicet probabile est eum posse definire; positâ tamen definitione illud iam non esse probabile, sed eum certitudinis gradum continens, quem Pontificia determinatio designauit. Et gradu opinionis permanente posse illam ad supremum illius statum ascendere, ita vt oppositum sit improbabile, docti sentiunt. Pro quo & videri potest P. Eusebius Nierembergius in opusculo de sanctitate certâ Immaculatæ Conceptionis, P. Vega in Theologiâ Marianâ, numer. 410. & seqq. Et Mag. Ioannes à Sancto Thoma 2. 2. Fol. 770. quem adducit Diana Parte 11. Resolut. 20. in Tractatus octaui Appendice, & hoc est, quod in caussâ præsenti minimum esse potest; nam sententia Pontificum maiori videtur certitudine præpollere. Vnde & Libr. 28. Titul. 5. Parti. 1. id vt certum proponit, ibi: Por el Ordinamiento de la Iglesia, &c.

Non ergo ex eo argui pro casu, de quo [Circa trasumpta Bullarum authenticà quid difficultatis oriatur.] disputatio nostra procedit, verosimiliter potest, in quo docti, & conscientiæ suæ prouidi speculatores Episcopi, adeò exactè, cùm hæc ipsa scribo, se gesserunt, vt neque cum Trasumptis Bullarum authenticis ex Regiâ curiâ transmissis, ausi fuerint consecrari: quidquid secus sentiat Dom. Villaroel Quæst. 1. citatâ Articul. 10. numer. 40. Quia & in his sua deesse dubitatio poterat, eò quòd graues scriptores plumbatas Bullas dicant esse necessarias iuxta Extrauagantis Bonifacij VIII. tenorem: de quâ numer. 24. verbis illis. Absque dictæ sedis litteris, litterarum ostensionem recipiant. Quæ & in actu Consecrationis iubentur ostendi & legi, & vocantur, Mandatum Apostolicum. Immò & circa Trasumpta ex Romanâ Curiâ destinata dubitatum fuit, eò quòd Bullæ in membranâ mitti non potuerint, grassante contagio, quod membranæ & non papyro ita hærere dicitur, vt beneficio ignis nequeat excludi; cùm tamen in papyro beneficium tale, dum blandè fuerit admotus, sentiatur: & de Trasumptorum fide indubitabi [Quibusdam proculdubio danda fides, & iuxta ea operandi.]lis concurrit auctoritas Cardinalium sic firmantium, asserentiumque ad consecrationem sufficere, & ita factum alibi contestantium. Quo circumstantiarum concursu dubitatio omnis mihi non sine talium, ac tantorum testium iniuriâ videtur posse consistere. Exhibitio Bullarum pro Consecratione obtinendâ Pontificij juris est, & in eo Pontifex potest, omnium consensu, dispensare. In præsenti autem casu ad dispensationem talem vrgentissima caussa est, cùm nequeant Bullæ plumbatæ transmitti, nec debeat Episcoporum Consecratio tanto cum Ecclesiarum dispendio prorogari. Sic factum ex testificatione Cardinalium constat: neque enim dispensatio in Bullâ debuit plumbatâ remitti: si enim ita fieri posset, etiam originales ipsæ Bullæ possent simili ratione transmitti. Cùm ergo dispensatio eo veniet modo, quo venire potest, plus aliud exigere, aut inconsiderati & illiberalis timoris est, aut animi plus nimio pertinacis.

Quod roborari vlteriùs potest ex eo, [Ex Bullâ Oraculorum reuocatoriâ arguitur, vbi de fide præstanda Cardinalium auctoritati.] quod Gregorius XV. in suâ de reuocatione viuæ vocis Oraculorum constitutione his verbis statuit; post reuocationem dictam generaliter decretam: Firmis tamen, & in suo robore permanentibus indultis, & alijs conceßionibus prædictis, viuæ vocis Oraculo S. R. E. Cardinalibus, ad ipsorum vel aliorum, quorumcumque fauorem propriâ S. R. E. Cardinalium manu firmatis, pro ipsis, vel alijs factis, & de quibus ijdem S. R. E. Cardinales testimonium in scriptis præbuerunt. Sic ille: manifestè ostendens quanta debeat. S. R. E. Cardinalibus adhiberi fides, quando ipsi suâ manu firmatis testimoniis aliquid attestantur. Licèt autem Vrbanus VIII. etiam viuæ vocis oracula, sic firmata, reuocauerit; id quidem non ex defectu credulitatis accidit, sed ob rationem ab ipso redditam, quia scilicet, sæpè ab ijs, in quorum fauorem emanarunt, minùs Canonicâ interpretatione extendi, & perperam in disciplinæ Ecclesiasticæ detrimentum executioni demandari, experientiâ compertum sit. Et hoc quidem, quando vnius tantum Cardinalis testimonium habetur. Quid ergo iam dicendum, vbi duorum attestatio cum insolitis firmamentis, & Rubricarum multiplicatione in singulis foliis habetur, ac prætereà Regij Consilij registrum in debitâ formâ ad faciendam fidem? His accedit, quod graues Do [Et vni tantum etiam cum præiudicio tertij. Sicut & in alijs casibus.]ctores dicunt apud Dianam Parte 5. Tractat. 2. Resolut. 31. quòd scilicet de consuetudine (quidquid de iure sit) Romanæ Curiæ, Cardinali aliquid asserenti credendum est, etiam in præiudicium tertij. Pro quo Farinacius Parte 2. Praxis Criminalis, Quæst. 63. num. 69. multo plures adducit. In casu autem nostro tale præiudicium non est, vnde ea doctrina sine dubitatione procedit. Quòd etiam sine iuramento aliquid testantibus credendum sit, alij apud eumdem affirmant, & præsertim quòd credendum sit quando testatur de aliquo à Pontifice facto viuæ vocis Oraculo, tenent alij citati ab ipso. In casu autem nostro non de viuæ vocis oraculo testimonium est, sed de expeditione Bullarum, quarum tenor exprimitur, & ita dubitationis omnis fundamentum aboletur. Sacra etiam Rota die 15. Aprilis 1611. credendum esse assertioni Cardinalis confirmanti statutum de mandato Sedis Apostolicæ, suâ determinatione firmauit.

Neque his obstat, quod Rota eadem die [Rotæ decisionem non obstare circa fidem dictam vni Cardinali præstandam.] 26. Iunij Ann 1600. firmauit fidem simplicem, & extraiudicialem factam per Cardinalem sine iuramento non probare concludenter, licèt multùm illi tribuatur. Nam in primis decisio illa non agit, nisi de testimonio vnius Cardinalis, cùm tamen in casu nostro duo sint. Deinde multùm illi tribuendum esse ait, idque, quando vnius tantùm testimonium est: ergo duorum testimonio multò plus erit tribuendum: ergo quantùm sufficiat, vt iuxta illud possit operari. Ad quid enim aliud fauor ille, qui eisdem conceditur, conducere possit, vt multùm scilicet illis tribuendum sit, si iuxta illud operari non licet? Item plus multò illud, quod testimonio illorum tribuendum est, ex circumstantiis accrescit, quas expressimus, & verisimilitudinis irrefragabilis: licèt ergo indubitanter operatio; nec tantùm licet, sed obligatio stricta vrget, vt electus & confirmatus debeat intra trimestre consecrari, juxta id, quod Pontificijs est legibus constitutum.

Pro ampliori autem confirmatione ad [Pro eadem fide aliorum Auctorum testimonia.]dendum, quod habet Cardinalis Tuschus Conclus. 103. numer. 15. vbi ex Alexandro ait duobus Cardinalibus Asserentibus, circa alienationem, & decretum circa illam interponentibus perinde credendum, acsi à Pontifice ipso esset interpositum decretum: quanta etiam fides testimonio duorum Cardinalium adhibenda sit, satis indicat id, quod ex Baldo adducit Mascardus, de Probationibus Conclus. 270. num. 2. vbi ait duobus Cardinalibus iuratis maiorem fidem adhibendam, quàm septuaginta aliis. Hinc ergo apparet, quanta eisdem, etiam cùm non iurati deponunt, debeat credulitas respondere. Videndus etiam Mascardus Conclus. 269. numer. 13. vbi ex Bellamera testatur per tres definitiuas sententias Romæ iudicatum Cardinali testanti de eo, quod ordinariè iis committi solet, fidem penitus esse præstandam. Quia verò circa fidem Cardinalibus adhibendam variæ sententiæ sunt, illud certè ex illis omnibus deduci potest, si qui sint fauentes, eisdem annuendum: si qui verò videantur obstare, minimè in casu præsenti loqui; quia circumstantiæ tales sunt, vt à nullo negari queat fidem esse prorsus tribuendam. Videantur illi, & præsertim citati, videlicet Cardinalis Tuschus Conclus. 103. Mascardus Conclus. 269. & 270. & Farinacius Quæst. illa 63. apud quos alij. Quod [Notanda exceptio.] si quis obiiciat esse, qui dubitent in casu nostro, respondendum eorum dubitationem omni esse fundamento destitutam. Si verò rumor spargendus sit de minùs legitimâ consecratione, & apud subditos scrupuli circa sui Pastoris Canonicam promotionem excitandi, vnde & scandala consequenter pertimescenda, à consecratione abstinendum; vnde ego circa casum præsentem sic censui vt litteræ dictæ tamquàm plenissimâ fide dignæ & haberentur & publicarentur; neque earum discussio iurisperitis committeretur; eo enim ipso de earum videbatur fide dubitari, & dubitandi etiam fundamentum non deesse: quandoquidem & consecratoris & consecrandi, qui viri docti erant, stante litterarum adeò compertâ & irrefragabili serie, ad effectum satis superque sufficiebat: sicut & pro casu dicto ista sufficiant; vt sit iam

CAPVT IV.

Episcopi Indiarum an solâ Regiâ præsentatione possint Ecclesias, quibus præsunt, deserere, & ad eas, pro quibus sunt præsentati, conuolare.

SPecialis pro Indiis difficultas est, quia [Ratio dubitandi circa propositam quæstionem.] sic cum præsentatione ipsa Regium solet monitorium mitti, vt Episcopi ad Ecclesias, pro quibus præsentantur, se statim conferant, ne Indi diu cogantur carere Pastore. Quæ ratio optima esset, si in Ecclesiâ derelictâ simile non immineret incommodum ex derelictione ita deproperatâ proueniens. Vbi si dicatur tali incommodo prouidè occurri ex eo quòd Episcopo ad illam præsentato simile hortatorium dirigatur; vt scilicet, quam primùm possit, ad eam tendat, gubernationem eiusdem accepturus: contra illud est in primis prouidentiam talem multoties ad effectum dictum nullius esse momenti, eò quòd venturus Episcopus longissimè absit. Deinde necessitas Ecclesiæ ex quâ fit translatio, præponderare debet necessitati alterius, pro quâ est præsentatio, quia est necessitas sponsæ, cum quâ spirituale est matrimonium consummatum, quod vinculum non dissoluitur nisi electione ad aliam per Pontificem confirmatâ, vt luculenter habetur in Cap. Inter corporalia de tran [Ex vinculo spiritualis coniugij arguitur, quod corporali maius.]slatione Episcoporum. Quod quidem vinculum adeò strictum est, vt robustius carnali vinculo à Pontifice pronuntietur, asserente non humanâ, Canonicâ inquam constitutione, sed institutione diuinâ, dissolutionem eius Romano esse Pontifici reseruatam. Qui ergo stare queat, vt solâ præsentatione dissoluatur, vt dissolui videtur, quandoquidem prior sponsa deseritur, quæ si verè iam talis esset, minimè deseri debuisset? Si verò dicatur non dissolui, stante illo, id etiam stare debet, quod coniugio constat esse propriissimum, Indi viduæ scilicet vitæ consuetudo. Nequit ergo eam deserere, numquam ad eamdem reuersurus, donec Pontificis accedat auctoritas, cui hoc est, vt diximus, diuinâ institutione penitus reseruatum. Pro quo sunt, quæ in specie huius casûs adducit Dom. Solorzanus Tomo 1. Lib. 3. numer. 102. & 103. de quo & disputat Dom. Villaroël Parte 1. Pacificæ gubernationis, Quæst. 1. articul. 14.

Quæ quidem ratio manifesta est, vnde Ecclesia ante Confirmationem deseri nequit auctoritate Patroni, & vi solius præsentationis, quia præsentatio se solâ non est efficax ad dissolutionem spiritualis vinculi, neque Ecclesia priuilegium præsentandi concedens, illud aliud videtur concedere, quod adeò exorbitans à iure est, & talia in consequentiam non veniunt, vt habetur per regulam iuris in sexto. Præterquàm quòd neque id potest à Pontifice concedi: quia est contra naturam ipsius præsentationis: qui enim præsentat, ad hoc præsentationem dirigit, vt sic præsentatus à Pontifice instituatur, & conformetur, per quod spirituale coniugium tandem dissoluatur. Quærendum ergo vnde praxis ista descendat, quæ procul dubio apparet dispositioni iuris aduersa, cùm aliàs credibile non sit, Reges Catholicos quidquam iuri contrarium & rationi dissonum, attentare. Pro quo

Dico primò. Quod Reges nostri fa [Assertio 1. Pontificium ad hoc priuilegium intercedere.]ciunt: cùm eos, quos præsentant, vrgent Regiis litteris, vt ad Ecclesias se conferant, ad quas præsentantur, per priuilegium Apostolicæ Sedis habetur. Id constat: nam cùm aliter fieri nequeat, vt vidimus, & in rebus istis sapientium, & timoratorum Consilio Religiosissimi Reges vtantur, non potest de legitimo agendi modo sine graui eorum iniuriâ dubitari. Quòd autem Pontifices id concedere possint, ex eo ostenditur, quia id potest esse conueniens: maius enim bonum minori præferendum est: quando autem translatio Episcoporum fit, de minoribus ad maiores Ecclesias, quibus vtiliores putantur futuri, transferuntur. Plures enim in maioribus Ecclesijs sunt, ad quos possit vtilitas deriuari. Sicut ergo ratione vtilitatis auferre sponsum vni Ecclesiæ potest, ita & inchoationem oblationis huius potest Patroni dispositioni committere, quæ tunc contingit, cùm ad Ecclesiam, pro [Maior vtilitas in translatione pensanda.] quâ est præsentatus, vt se conferat gubernaturus eamdem, ex commissione Capituli, destinatur. Quòd autem in translatione ad maiorem Ecclesiam attendi debeat vtilitas, expressit Innocentius III. In Capite licet: citato Titulo verbis illis: Cum in maiori dignitate propter maio [Cap. Licèt de transl. Episcop.]rem vtilitatem faciliùs soleat dispensari. Sic ille & in translationibus Indicorum Episcoporum, semper ita agitur, vt nullus, nisi ad maiorem Ecclesiam transferatur, rarissimo aliquo excepto casu. Licèt autem pro hoc expressum ac speciale priuilegium non sit, poterit tacitum esse sufficiens, ex eo quòd Pontifices praxim huiusmodi scientes non aduersentur, sed benignè annuant, videntes totum illud ad maius fidelium bonum, & Ecclesiarum commodum destinari. Pro quo [Concessionem Alexandri VI. fauere.] etiam facit generalis illa Indiarum cura Catholicis Regibus à Pontificibus, & præsertim ab Alexandro VI. demandata circa Indorum conuersionem & omnia alia, quæ ad eamdem conducere possunt; propter quod aliqui, vt superiùs vidimus Titulo præcedenti, numer. 126. eos legatos Pontificios esse dicunt: hæc enim prouidentiæ pars, quæ circa Episcopos prædicta, pro adeundis statim Ecclesijs, dispositione versatur; in illâ vniuersali commissione meritò potest comprehensa judicari. Habet enim illa momenti multùm in ordine ad effectus declaratos.

Et ita videtur conuenienter res ista com [Modus dicendi Dom. Solorzani ex renuntiatione Præsentati procedens, variè explicata.]poni, cùm priuilegium nullum speciale circa illam inueniatur, nec sine illo possit praxis huiusmosdi sustineri: licet nonnullos alios explicandi modos proponat Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 13. numer. 93. & seqq. & in Politicâ Lib. 4. Cap. 13. ait enim licitam esse desertionem Ecclesiæ; quia ei Episcopus translatus renuntiat; per renuntiationem autem solui spirituale coniugium, expressè habetur in citato Cap. Inter Corporalia. Pro quo est & totus Titulus, de Renuntiatione, qui est 9. Lib. 1. Licet autem renuntiatio nulla sit Papâ non præbente consensum, ex diuersis juribus, & præsertim ex Cap. Quantò, de translatione Episcopi, vbi gra [Cap. Quando de translat.]uissima illa Innocentij III. verba: Potestatem transferendi Pontifices ita sibi retinuit Dominus & Magister, quod soli B. Petro Vicario suo, & per ipsum successoribus suis speciali priuilegio tribuit, & [Translationem soli Pontifici reseruatam.] conceßit, sicut testatur Antiquitas; cui decreta Patrum sanxerunt reuerentiam exhibendam, & euidenter asserunt Sacrorum Canonum sanctiones. Hæc ille, & alia, licet inquam hoc ita sit, consensus tamen Pontificis videtur renuntiationi assistere, quia eam est ratam habiturus, & ratificatio retrotrahitur, ex doctrinâ grauium scriptorum, quos adducit. Deinde dici potest juxta alios, ex vi præsentationis matrimonium spirituale de futuro contrahi, quod per confirmationem Pontificiam perficitur, & consummatur. Item licet renuntiatio facta sine licentiâ [Renuntiationem non valere in præiudicium tertij sine licentia factam.] Pontificis vim non habeat, id intelligendum est quoad superioris præiudicium, non verò quoad renuntiantem, in cuius præiudicium valida est, & ita generaliter loquendo, renuntians sine superioris licentiâ nequit ad beneficium reuerti; cùm tamen possit à superiore compelli, cui non nocet sine licentiâ facta renuntiatio.

Verùm hæc satis videntur infirma, quòd [Renuntiationem non retrotrahi in casu præsenti, contra citatum Auctorem, cuius & dicta alia confutantur.] & ea ostendunt, quæ Auctor idem §. & sicut, & §. Quæ omnia eruditè, & prudenter accumulat. Et in primis, quod de renuntiatione, per ratificationem retrotractam dicitur, nequit admitti: in casibus enim, de quibus loquimur, illa non habet locum, quandoquidem exhibitio litterarum Apostolicarum ad suscipiendam Ecclesiæ administrationem exigitur, per quod ratificatio omnis de futuro apertissimè excluditur, quidquid de doctrinâ illâ fit in ordine ad alios effectus. Praxis ergo specialis Indiarum nequit in ratificatione sic explicatâ fundari. Quod autem per præsentationem matrimonium spirituale de futuro contrahatur, Auctores illi non dicunt, qui de electione Canonica, & non de præsentatione loquuntur. Neque P. Azor Tomo 2. Lib. 6. Cap. 16. §. Tertiò quæritur. Contractum illud asseruit, [Præsentatione non contrahi Matrimonium de futuro.] sed electione inchoatum, & confirmatione perfectum, & consummatum; & eodem modo accipiendus Farinacius: & vt demus coniugium de futuro contrahi, illud certè coniugium præsens non dissoluit, & ita in suo robore persistit difficultas; propter sponsam enim de futuro, nequit sponsa de præsenti derelinqui. Aliud autem de præiudicio additum nullius momenti apparet, quia si renuntians nequit suâ renuntiatione præiudicium generare, ergo Matrimonium suo in robore perseuerat, quod superioris est confirmatione firmatum: & res per easdem caussas dissoluitur, per quas est nata; vt est certissima iuris regula. Quod ergo redire ad Beneficium nequeat, qui renuntiauit illi, non ideò est, quia ille suâ dissoluere nexum enuntiatione queat, sed in pœ [Renuntiatione sine licentia vinculum non dissolui, sed in pœnam statui priuationem.]nam irreuerentiæ erga superiorem, & de Episcopis specialiter loquendo, pro eo est textus expressus in citato Cap. Quanto, de translatione Episcopi. Vbi sic dicitur. Ne ad ipsam redeat vlteriùs, districtiùs prohibemus, cùm secundùm traditiones Canonicas, qui ad maiorem se plebem transtulerit, à cathedrâ repelli debeat alienâ, & carere propriâ: vt nec illis præsideat, quos per superbiam spreuit, nec illis, quos per a [Cap. Quantò de translat.]uaritiam concupiuit. Sic ibi Innocentius Tertius. Quod ex eo etiam constat: nam cùm superior possit dicto modo renuntiantem compellere, vt ad Ecclesiam suam redeat, iuxta ea, quæ adducit Glossa in Cap. Quod in dubiis de renuntiatione §. In [Cap. Dilecti eod. tit.] manum, & apertam decisionem. In Cap. Dilecti filij, eodem Titulo. Manifestum est non fuisse coniugium dissolutum. Id quod in eodem Cap. dilecti habetur expressum, dum sic in eo Gregorius IX. Mandamus quatenus Abbatem ipsum loco suo restitui faciatis, quo integrè restituto, voce nostrâ recipiatis ceßionem ipsius. Sic ille. Sicut ergo renuntiatio fuerat nulla, ita & spirituale coniugium minimè dissolutum.

Cùm ergo omnes citati dicendi modi, [Auctoris item citati non penitus probanda responsio.] solido careant fundamento, ad priuilegium est, vt dixi, Pontificium recurrendum, in quo tandem Dom. Solorzanus aliquatenus conquiescit dum sic ait num. 104. & sic melius est, quòd nitatur in licentiâ Pontificis saltem præsumptâ, ad quam præsupponitur quod iam à primo Episcopatu erat absolutus. Sic ille: cuius tamen sententia in eo, quod de præsuppositâ absolutione à primo Episcopatu addit; difficilis sanè est; quia donec confirmatio pro Ecclesia, ad quam fit translatio, superueniat; non videtur sic translatus à vinculo prioris absolutus, vt ex iuribus citatis constat: aliud autem est licentia administrandi & aliud confirmatio, per quam ius ad eamdem acquiritur, & nouum matrimonium celebratur. Deinde si licentia deserendi Ecclesiam, & ad aliam se conferendi, absolutionem vinculi præsupponit, rogo à quonam talis absolutio facta sit? Nam translatus ipse eam perficere nequit suâ renuntiatione, vt vidimus; pro quo videri specialiter potest Caput Inter corporalia citatum. Pontifex autem nondum quidquam agens circa translationem inducitur, cuius operatio à Licentiâ incipit, quæ etiam dicitur præsupponi. Pro quo & est aliud satis vrgens: nam si translatus iste omnino absolutus est; ergo non indiget vt Capitulum suam illi potestatem ad gubernationem tribuat: cùm tamen oppositum per Regis praxim habeatur, & donec confirmatio in spe & non in re habetur, Episcopus non suo, sed Capituli nomine administrat, quamquam in hoc singulare illud habetur, quod [Episcopus gubernationem posi solam præsentationem assumens, quomodo dici possit non habere delegatam iurisdictionem.] dum adhuc abest, gubernatorem alium constituit: cùm neque electus, & confirmatus vicarium mittere possit, vt tenent aliqui apud Dianam Parte 8. Tract. 4. Resolut. 69. id quod non omnes, aliqui tamen facere solent. Quod ex eo sustineri potest, quia Capitulum circa hoc non est inuitum, & ad hoc etiam facultatem datam extendit. Tum etiam, quia potestas hæc non confertur per delegationem, sed per translationem, dum Capitulum potestatem suam ita in Episcopum transfert, vt se illius vsu irreuocabiliter priuet; cùm tamen potestas delegata alio modo se habeat, quando scilicet ita tribuitur vt officio non hæreat, nec sit ad vniuersalitatem caussarum: vnde & dicitur delegatus non habere proprium quoad iurisdictionem, sed solùm iurisdictionis vsum, leg. 1. §. Qui Mandata D. de officio [Quid propriè delegata, & ordinaria sit.] eius, cui mandata est iurisdictio. Pro quo videri possunt quæ adducit P. Fragosus Tom. 1. pag. 427. & 429. Episcopo quidem iurisdictio pro plenâ gubernatione ex officio competit, & cum à Capitulo, quod eâ etiam gaudet, in eum transfertur; quædam anticipatio eius est, quod eidem est statim cum officio tribuendum. Ex quo videtur haberi, vt iurisdictio non debeat delegata censeri, quandoquidem continuatur cum ordinariâ, & ratione officij quodammodo conuenit: iam enim ita generaliter hoc currit, vt cum præsentatione pariter conferatur. Neque ex eo, quòd à Capitulo attributa sit, debet delegata censeri, cùm detur ratione officij: quemadmodum iudices locales, qui Alcaldes dicuntur, licet non à [Alcadios esse Ordinarios.] Principe, sed à Capitulis ciuitatum eligantur, iudices delegati non sunt, vt cum aliis probat Couarruuias Lib. 3. variar. Cap. 20. num. 4. & Vi [Vicarium etiam Capituli.]carius etiam Capituli sede vacante delegatus non est secundùm communem sententiam, de quâ suprà, & pro quâ est Diana Tract. 4. citato Resolut. 63. §. & nouißimè: vbi cùm vno verbo id statuat, subdit de eo se dicturum dubio sequenti: in quo tamen nec verbum, sicut neque in aliis. Non item obstat Episcopum nomine Capituli gubernationem obire; quia & Prorex Regis no [Et Proregem.]mine etiam gubernationi præficitur; & tamen illius iurisdictio delegata non est, vt tenent communiter scribentes, & videri potest apud P. Fragosum suprà pag. 429. num. 103. & seqq. Pro casu autem Indiarum, de quo loquimur, videndus Dom. Solorzanus Lib. 3. Cap. 4. num. 43. & seqq. & visus post hæc scripta Dom Villaroel Part. 2. Quæst. 14. art. 1. num. 52. vbi ait absque dubio esse ordinariam; sed non ita indubiam, vt probari non debuisset.

Quidquid autem de hoc sit, vt ad id, de [Vinculum cum vna Ecclesia, & gubernationem alterius stare posse; ex quo pro casu præsenti.] quo erat sermo, reuertamur, licentia Episcopi recedendi ab Ecclesiâ non supponit absolutionem à vinculo sponsalitio, sed id, quod cum illo stare potest, ad eum modum, quo plures adducti à Dom. Solorzano suprà Cap. 13. num. 77. & Diana Tract. citato, Resol. 33. affirmant Episcopum post acceptas translationis Bullas, etiamsi à vinculo prioris Ecclesiæ sit absolutus, posse administrare in illâ, donec alterius accipiat possessionem. Pro quo & in Politica Lib. 4. Cap. 13. pag. 609. Colu. 2. Stare ergo possunt vinculum cum vnâ, & administratio alterius. Vnde è conuerso quando quis ante Bullas translationis acceptas recedit, vinculum quidem cum priori Ecclesia, retinet, sed administrationem alterius pariter cum illo, donec Bullas translationis acceperit. Sicut & contingit non semel, vt cura vacantis Ecclesiæ Episcopo committatur, & in Indiis sic aliquando factum testatur Dom. Solorzanus citato Cap. 13. num. 113. & modò etiam tale aliquid circa Episcopatum Paraquariensem agitur, vtinam fructu iam diu votis communibus expetito.

Dico secundò. Episcopi ad aliam Eccle [Assertio 2. Præsentatum teneri ad Ecclesiam se conferre, idque sub graui peccato.]siam præsentati, & exhortatorio profectionis per litteras Regis accepto, tenentur generaliter loquendo ad illas, quamprimùm possint, se conferre, in quo graue esse peccatum potest immoderantiâ dilationis. Quod probatur. Primò: quia Rex præsentans id onus potest imponere ex pontificiâ concessione, vt vidimus, & qui præsentationem admittit, illi se subiicit, aliàs fraudem in acceptatione committet; neque enim Rex sic pertinaci gratiam eam faceret, iudicanti aut Regem iniquè agere ad profectionem vrgendo, aut si iustè, hortatorium eius, quod mandato æquiualet, contemnenti. Secundò; Quia translatio propter maius bonum tantùm fieri debet, vt diximus, num. 42. pro nunc addenda alia Innocentij Ter [Cap. Inter Corporalia.]tij verba citato in Cap. inter corporalia. Vbi sic ait: Non enim homo, sed Deus separat, quos Romanus Pontifex, (qui non puri hominis, sed Dei veri gerit vicem in terris) Ecclesiarum neceßitate, vel vtilitate pen [Translationem solius necessitatis aut vtilitatis intuitu faciendam.]satâ, non humanâ, sed diuinâ potius auctoritate dissoluit; sic ille: quo fundamento posito currit ratio pro præsentatis generaliter inducta: citato num. 42. Potest enim sic præsentatus ire; & aliàs maioris boni obligatio instat, eaque in re grauissimâ; ergo dum ea non impletur, grauiter delinquitur. Tertiò: quia vt modò peculiariter videmus Prorex Peruuianus efficaciter instat vt præsentati ad Episcopatus, ad destinatas sibi Ecclesias pergant, quia & ipse ad hoc Regiis mandatis vrgetur, vnde & termini futuri discessûs præfiguntur. Et licet hæc circa præsentatos nos Episcopos præsertim fiant, ad Episcopos etiam translatos extenduntur. Vbi quidem plusquàm exhortatoria interueniunt, & zelo communis boni, ac præsertim Indorum dubio procul peraguntur. Totum autem hoc omnino esset illicitum, si præsentati huiusmodi ad profectionem minimè tenerentur. Dicere autem diligentiam prædictam esse sacrilegam: intolerabilis assertio est, cùm Regium Consilium quid circa hoc per Pontificiam facultatem liceat, nequeat non habere perspectum.

Dico tertiò. Vtilitas Ecclesiæ aliquando adeò imperceptibilis est, vt ea nihil aut certè pa [Assertio 3. Quando vtilitas aut nulla est aut modica, rem aliter posse disponi.]rum videatur vrgere; quia in translationibus istis ad pinguiores redditus tantùm videtur attendi, vt qui in Ecclesiis non ita locupletibus seruierunt, administrationis solerter impensæ præmium honoris & commodi temporalis accipiant. Sic cùm accidit, rectè quidem facerent, qui suâ sorte contenti, sponsæ alterius connubium recusarent. Sed erunt qui sic hæc faciant, pauci: hoc enim pacto ascensus eorum desperantur. Vel quia indecorum ducunt Regi gratiam adeò æstimabilem in faciem reuocare. Et vt illud sit, profectionis accelerandæ non vrget obligatio, & res coràm Deo possunt iuxta conuenientem vtriusque Ecclesiæ statum, si Proregis non instent hortamenta, disponi, quibus etiam potest vrbanum responsum adhiberi, vt ipsi iuxta informationem certam, quæ ad Dei seruitium spectant, etiam studeat confouere. Quòd autem Rex non sit circa id prorsus inuitus, meritò præsumi potest, quia cùm honorem translati in eius præsentatione videatur intendere, non debet credi onus honori præponere, & fauorem in molestiam commutare. Benignè ergo agi cum eo vult, de cuius ita est honore solicitus, quando ex benignâ huiusmodi tractatione nullum animarum saluti dispendium generatur.

CAPVT V.

Circa Indicos Archiepiscopos vtilia Pronuntiata.

DIco primo. Archiepiscopi Indiarum [Assertio 1. Archiepiscopum non accepto Pallio, posse aliquando Chrisma conficere in propriæ Ecclesia.] ob dilatam missionem Pallij, vt sæpiùs accidit, si consecrati sint, Chrisma conficere possunt, iuxta probabilem dicendi modum. Id probo; quia licet hoc illis prohibeatur In Cap. Quod sicut de Electione §. super eo: ratio tamen ibi reddita exceptionem dictam videtur comprobare: sic enim ibi: Cùm id, non tamquam simplex Episcopus, sed tamquàm Archiepiscopus facere videatur. Sic Innocentius Tertius: qui [Ca. Quod Sicut, de Elect.] autem ob dilationes Pallij Chrisma conficit, sub ea protestatione; manifestè ostendit se non vt Archiepiscopum sed vt Episcopum, functionem dictam exercere. Et quidem in Indiis ob distantiam Cathedralium Ecclesiarum, non sine molestiâ magnâ Chrisma, & Olea sacra aliunde afferri possunt. Neque ita de illorum potest Consecratione, constare ac de iis, quæ à presenti Episcopo consecrantur.

Dico secundò. Si Archiepiscopus non [Assertio 2. Posse & inuitatum in aliena & Ordines ibidem conferre.]dum accepto Pallio in aliena diœcesi sit, & ad consecrationem Chrismatis inuitetur, id potest licitè præstare: constat ex adducta ratione: nam in tali casu id non facit vt Archiepiscopus, sed vt Episcopus; eo quòd proprius non adsit Episcopus, & ita ab iis, à quibus per ius licet, ad consecrationem inuitatur: licet autem Episcopo impedito, & Capitulo sede vacante, aliisque priuilegiatis. Immò etiamsi Episcopus proprius impeditus non sit, velitque illud genus officij hospiti venerando conferre, non videtur in eo graue aliquod piaculum reperiri. Sicut neque in ordinum collatione, fic aliqui à Panormitano adducti In Cap. sicut de electione, licet ipse contrarium teneat; quem sequitur P. Thomas Sancius Tom. 2. Consilior. Lib. 7. Cap. 1. Dub. 16. num. 20.

Dico tertiò: Prohibitione Chrismatis [Assertio 3. Chrismatis prohibitione non venire oleum infirmorum.] non videtur infirmorum oleum comprehendi. Probatur: quia Chrisma & oleum infirmorum solent vt distincta proponi tum aliàs, tum quando de Indiis agitur. Sic Leo X. in Bulla pro Indiis sæpiùs adductâ: verbis illis: Nec non vti oleo sancto, & Chrismate antiquis. Gregorius XIII. similiter, [Leo X.] vt est apud Emmanuelem Rodericum. Tom. 1. qq. regular. quæst. 31. art. 5. Id, quod generaliter habetur in Cap. Quoniam, de sententiâ excommunicationis in sexto. Vbi de Chrismate sub eo nomine disponitur & tantùm est sermo de illo, quo vertex Baptizati linitur, & ita P. Suarez Tom. 3. in 3. partem Disp. 23. Sect. 1. dicto secundo, iuncto §. Secundo principaliter; bene obseruat, quod licet apud sanctos Patres mixtum ex oleo, & balsamo nomine olei designetur aliquando, ex eorum tamen doctrinâ, & accommodatione vocis habetur aliquid eo nomine ab aliis sanctificatis oleis denotari. Cùm ergo dispositiones legum secundùm eam significationem verborum accipienda sint, quæ in vsu communis est, dum aliud ex adminiculis aliis non constat; dicendum est cùm de Chrismate agitur, ita esse vt diximus accipiendum. Præsertim quia dispositio pœnalis est, in quâ voces non sunt, nisi iuxta receptam proprietatem accipiendæ: secus in fauorabilibus, [Ratio diuersæ dispositionis circa prædicta.] vt sæpius dictum. Potuit autem vt non prohiberetur olei consecratio, sicut Chrismatis est consecratio prohibita, ea esse ratio, quòd necessitas olei quotidiana sit pro infirmorum vnctione, non ita Chrismatis, quia illud pro Sacramento Baptismi necessarium absolutè non est, sed ad ceremoniale aliquid pertinens: pro Sacramento autem Confirmationis necessarium est quidem, sed Sacramentum ipsum necessarium non est, & potest sine salutis periculo differri. Consecratio etiam Episcoporum non ita frequenter occurrit, quæ & ipsa etiam prohibetur. Alia item pro quibus deseruire potest, non ita necessaria sunt, vt in dilatione periculum considerabile possit deprehendi. Fateor in Cap. Quoniam citato: ratione necessitatis Baptismi concedi vt tempore Interdicti Chrisma consecrari possit, vt scilicet solemniter possit ministrari; quia modus alius administrationis non licet, nisi ratione necessitatis. Sed in dispositionibus, quæ ex Pontificum vo [Obseruanda doctrina.]luntate procedunt, non est semper quærenda ratio, cur vnum concedatur, negetur alterum, in quibus sit identitas rationis, & aliquando pro aliquo maior videatur ratio ad similem concessionem aut prohibitionem militare. Pro quo aliqua exempla videri possunt apud Dom. Solorzanum in Politica pag. 553. §. Y aßi aunque: non enim tenetur legislator proportiones illas semper obseruare, sed id quod conueniens occurrit rationabiliter stabilire.

Dico Quartò. Archiepiscopi Indiarum [Assertio 4. Posse item Ordines sacros conferre.] ante receptum Pallium, si dilatio notabilis sit, possunt Ordines etiam sacros conferre, sic aliquando practicatum, cui & docti aliqui annuerunt, & probatur fundamento prioris Assertionis, & ad dilationis considerationem facit id, quod in promotione Prælatorum Indicorum frequenter euenit, vt sæpiùs diximus; eos scilicet, ad Ecclesias suas post illarum prolixam vacationem peruenire: si ergo tunc ad functiones dictas Pallium diu etiam expectandum sit, semi-vacatio Ecclesiarum erit, dum Pastores quidem habent, sed ad multa, & momenti maximi, penitus impeditos. Quod quidem non videtur quomodo Pontificum voluntati possit esse conforme. Est quidem id iure dispositum, sed iuris dispositiones Indiarum detectione priores, vnde non potuerunt, quæ ad ipsas spectant, generaliter prouideri.

Dico quintò. Consecrationes Episco [Assertio 5. Et Episcopos consecrare.]porum eodem modo fieri ab Archiepiscopis possunt; quando cuilibet Indiarum Episcopo committuntur, vt fieri solet, habitâ consideratione notabilis dilationis Pallij, & necessitatis consecrationis ob longam Ecclesiarum vacationem: Cùm tamquam simplex Episcopus, & non tamquam Archiepiscopus facere videatur. & sic Pontificiæ determinationi minimè contraire. Et ex dictis circa ordinationem inferiorum Ministrorum videtur hoc apertè colligi; quia cùm Sacerdos Sacerdotum sit, cuius est maior necessitas, ex minore ad illam rectè instruitur argumentum. Pro quo & aliis obseruatione dignum est prædictas functiones ante suceptum Pallium obeuntibus, nullam esse pœnam impositam, vt aduertunt P. Azor Tom. 2. Lib. 3. Cap. 34. §. Quæres. & P. Fra [Non impositam pœnam circa præfata delinquentibus.]gosus Tom. 2. pag. 594. num. 4. vbi alios adducit. Pœna ergo arbitraria erit: vbi est manifestus excessus; & mitis quidem iuxta P. Azor. Ex quibus non leuis desumitur coniectura; vt intelligamus canones prædicta prohibentes, non esse cum eo rigore, quo alij, accipiendos; vnde quacumque rationabili caussâ occurrente, nulla erit culpa aliter effecisse. Pro quo & est vlteriùs non leue aliud fundamentum ex doctrina grauium scriptorum desumptum, vt videri potest apud P. Azor suprà §. Obiicies id, quod P. Fragosum n. 6. [Consecrationem suffraganei posse committi ex jure.] & alios asserentes Archiepiscopum ante receptum Pallium posse suffraganeis Episcopis committere consecrationem aliorum suffragorum: id quod est conforme Cap. suffraganeis, de electione, vbi id videtur expressè decisum. Et pro auctoritate illius Decretalis videndus P. Sancius adducendus num. sequenti. Communis autem ratio illa est, quia ille est actus Iurisdictionis, & non Ordinis: & quæ iurisdictionis sunt, ante Pallij receptionem Archiepiscopis conueniunt; vt luculenter Gossa in Cap. Cùm ex illo, de translatione E [Ratio Glossæ non admissa.]piscopi. Sed quidem cùm Pallium designet plenitudinem potestatis, quæ Archiepiscopis confertur, vt expressè habetur in Cap. Nisi, de vsu Pallij; ibi: in quo Pontificalis officij plenitudo cum Archiepi [Cap. Nisi, de vsu Pallij.]scopalis nominis appellatione confertur. Cùm inquam plenitudinem talem designet, & actus iste committendi consecrationem suffraganei adeò supereminens sit, non videtur quomodo possit ante Pallium receptum conuenire ex vi solius confirmationis. Et ita dicendum conuenienter [Ex eo arguitur.] apparet ratione necessitatis hanc factam concessionem, ne scilicet consecratio Episcoporum tamdiu differatur. Nec valet si dicatur sequi ex eo consecrationem ab illo potiùs conferendam ad quem de iure pertinet. Respondetur enim hoc noluisse Pontificem, ne circa petitionem Pallij negligenter se haberent confirmati, & quia hoc modo voluit excellentiam commendare. Aliquid ergo circa consecrationem operatur necessitas, vt meritò illud debeat Indicis Archipiscopis applicari; vbi cùm non sit facultas commissionis dictæ, vt ab aliis Episcopis consecrentur; quia in hoc multùm est temporis insumendum, & graues molestiæ deuorandæ; ab illis certè potest consecratio sine culpæ alicuius incursione conferri.

Dico sextò. Conuocatio Concilij, & [Assertio 6 non posse conuocare Concilium, & Ecclesias consecrare.] Dedicatio basilicarum non possunt ante Pallij receptionem fieri. Probatur: quia id expressè prohibetur citato Cap. Quod sicut: & ratione distantiæ in Indiis non videtur vrgere necessitas, & quod ad dedicationem attinet, ea videtur intelligenda, quæ per consecrationem fit ritu celeberrimo, & vnctione sacrâ, in cuius dilatione nullum est periculum, nec moræ momenti grauis incommodum. Alia autem, quæ sine vnctione Chrismatis fit, à confirmatis tantum concedi potest, vt videri potest apud Eligium Bassæum verb. Benedictio, num. 5. & vt demus id non posse per seipsum, poterit alij committere; quia committere potest ea, quæ ordinem Episcopalem non requirunt, iuxta doctrinam Glossæ prædictam. Panormitanum. Cap. Accedentibus, de exceßibus Prælator. Angelum v. Episcopus, numer. 4. P. Sancium Tomo 2. Consiliorum, Lib. 7. Cap. 1. Dub. 16. num. 14. P. Sà eodem verbo num. 38. Quæ & aliàs de iure diuino illis reseruata non sunt, sed tantùm Canonico, vt benè P. Azor suprà, Cap. 30. §. Sexto quæritur, licèt in eo, de quo loquimur, contrarium videatur tenere Cap. Eodem §. sequenti.

Dico septimò. Alia quæ ab Episcopis [Assertio 7. non posse Abbates benedicere.] præstanda sunt, vt benedictio Abbatum, Consecratio Virginum, & si qua alia, de quibus in Cap. Quamuis, 68. distinct. in Indijs aut locum non habent, aut sine recepto Pallio perficienda non sunt. Abbates quidem solemniter benedicti in illis non adsunt; neque virgines solent ritu [Neque Virgines ritu solemni.] illo specialissimo consecrari; quod si tale aliquid esset, non potest ratio ita vrgens occurrere, vt nequeat Pallium expectari. Depositio autem aut degradatio Clericorum, quæ etiam Episcopalis muneris est, differri potest. Quod si ob sa [Neque degradare reali dispositione.]tisfactionem publicam necessarium sit supplicium accelerari, necessitas tunc caret lege, & quod ratione distantiæ conceditur, potest ex simili ratione concedi. Quamuis neque id videatur necessarium, quandoquidem verbalis depositio sufficere potest, iuxta id, quod decernit Concilium Tridentinum Seßione 13. Cap. 4. de reformatione: [Verbalem sufficere.] ad quam Episcopus per se, vel per Vicarium procedere potest; vnde non requirit ordinem Episcopalem. Quod autem ea sufficiat, vt tradantur curiæ sæculari; ibidem Concilium indicat verbis illis: Cùm verò tam grauia nonnumquam sint deli [Concilium Trident.]cta ab Ecclesiasticis commissa personis, vt ob eorum atrocitatem ex sacris Ordinibus deponendæ, & curiæ sint tradendæ sæculari, in quo secundùm sacros Canones, &c. Licèt communiter Doctores teneant per deposi [Quî id stare possit, cùm non amittatur priuilegium fori & Canonis per illam.]tionem verbalem priuilegium fori, & Canonis non amitti, & ita depositum non posse à Curia sæculari puniri, nisi sit incorrigibilis, & de eo judex Ecclesiasticus attestetur, juridicâ factâ informatione, vt videri potest apud Bassæum verbo Degradatio num. 3. & alios, quos citat. Quod ita est intelligendum, vt puniri non debeat, quando id expressè aut tacitè à degradante non conceditur; concedi autem posse ex Concilio deducitur, quod post verba dicta statim depositionem verbalem fieri posse à prædictis declarat, vtique ad effectum prædictum tradendi curiæ sæculari; aliàs decisio illa satis esset confusa, cùm debeant ea distingui, quæ in illâ sine distinctione aliquâ proponuntur: & quidem depositio realis vix vmquam adhibetur.

Dico octauò. Si Pallij solemnis traditio [Assertio 8. quid faciendum, cùm Episcopus cui Pallium tradendum committitur, non est propinquus, &c.] alicui Episcopo in Indiis committatur, & ille non adsit, sed necessarium sit, aut Archiepiscopum longiùs abire, aut Episcopum ex longinquo venire, vel alium iter facientem per Metropolitanam diœcesim expectare, poterit tunc Archiepiscopus Pallium ex manu dignitatis suæ Ecclesiæ recipere; quia id ita fieri solet. Pro quo faciunt omnia illa, quæ Dom. Solorzanus congerit citato Lib. 3. Cap. 6. numer. 25. & seqq. & in Politicâ Lib. 4. Cap. 6. pag. 536. & seqq. vt probet iuramentum fidelitatis, quod ab Episcopis præstari debet, & professionem fidei, posse in manibus vicinioris Episcopi fieri, si is qui designatus ad tale ministerium est, mortuus sit, aut longiùs absit. Quod cùm ita factum esset, omnino fuisset licitum & legitimum, neque in eo interfuisse defectum, qui debuerit suppleri, Sedem Apostolicam declarasse, testatur idem num. 44. Est autem omnino similis ratio in casu nostro: & in talibus ex similitudine de voluntate Pontificis judicandum luculenter statuit, & probat Innocentius III. in [A similibus valere argumentum.] Cap. Inter corporalia ibi. Propter expressam tamen similitudinem, vel identitatem potiùs, nemini poterat videri dubium subtiliter intuenti: cùm de similibus idem iudicium sit habendum. Sic ille, vt probet non so [Cap. Inter corporalia.]lùm Episcopum Consecratum, sed etiam electum & confirmatum, spirituale matrimonium cum Ecclesia contrahere, & ita neutrum posse sine licentiâ Sedis Apostolicæ Episcopatui renuntiare. In illis ergo, quæ huius generis sunt, argumentum à similitudine valdè robustum debet reputari.

Deinde arguo. Nam ea, pro quibus [Vrgens probatio ex Concilij Tridentini Decreto circa depositionem. Vbi residentia commodata.] Episcopi præsentia requiritur, sine illâ fieri possunt, quando propter illa inconueniens ex defectu residentiæ est incurrendum, vt probat textus singularis Concilij Tridentini Seßione 13. Cap. 4. de reformatione, vbi, vt paullò superiùs vidimus, de Clericorum depositione agitur, ob enormia crimina, & sic additur post adducta num. 55. In quo secundùm Sacros Canones certus Episcoporum numerus requiritur, quos si omnes adhibere difficile esset, debita iuris executio differretur: si quando autem interuenire possent, eorum residentia intermitteretur; proptereà statuit, & decreuit; Episcopo per se, seu illius vicarium in spiritualibus generalem, &c. etiam absque illis procedere liceat. Sic Concilium: Residentia ergo iuxta mentem Ecclesiæ summi momenti est, & vt illa non intermittatur, circa quoduis aliud, quod valde accidentarium in rebus istis est, dispensandum fore eiusdem doctrina manifestat. Quis autem non videat contra huiusmodi spiritum eam dispositionem fuisse, quæ aliquot ante annos apud nos visa; cùm Episcopus Panamen [Factum nuper tum non probatum.]sis quingentas leucas à Limanâ ciuitate distans, ad tradendum eiusdem Archiepiscopo Pallium est accitus, per mare, per terras facto itinere non exiguis facientis molestiis, & sumptibus accientis. Magnus ille planè vir, & multarum virtutum clarus insignibus, qui ad hoc se credidit durâ ne [De iuramento & professione fidei, idem.]cessitate compulsum, decem mille octi-regalibus eâ in functione consumptis. Nihil equidem tale in mentem potuit venire Pontificis, benigna semper pro animarum salute meditantis, & ita de professione fidei, & iuramento fidelitatis idem est penitus asserendum.

Dico nonò. Quamuis Pallium Romæ ab Archiepiscopi fuerit Procuratore receptum, peccabit grauiter ille, si nullâ aliâ traditione in [Assertio 9. Pallium ab alio accipiendum, etsi procuratori Romæ datum.]terueniente, illud assumat. Sic Dom. Solorzanus suprà, num. 45. & in Politicâ Pag. 546. Col. 2. in fine, affirmans, cùm id scriberet, in quæstionem deductum, & à quodam grauissimo Prælato non satis animaduersum. Pro quo citat P. Azor Tomo 2. Lib. 3. Cap 30. Sed cùm caput illud longissimum sit, paragraphum oportuit adnotasse, sed quod adnotaretur non fuit, quia nihil tale in illo extat. Capite autem 34. §. secundo quæritur: formula traditionis ab eodem apponitur ex Glossa in Cap. Ad honorem de vsu Pallij. Procuratori quidem Romæ tradi commune est. quia & per Procuratorem petitur, vnde ex eo nequit Ecclesiasticæ dispositionis stylus inuerti, & sine sacris ceremonijs id, quod magnis est mysterijs plenum, & in cuius traditione plenitudo est potestatis constituta; & formulæ quidem tenor talis est, vt nequeat receptioni per Procuratorem adaptari. Quamuis negari nequeat Pontificem in eo di [Posse in eo Pontificem dispensare.]spensare posse, formulâ aliqualiter immutatâ, ita vt Procuratori sine necessitate vlterioris ceremoniæ tradatur: quemadmodum confirmatio Procuratori conceditur, & vt Episcopus talis haberi possit in ordine ad omnia, quæ iurisdictionis sunt, nulla est vlteriùs ceremonia necessaria ex Cap. Transmissam de electione. Quòd si id constaret, non esset cur deberet Prælatus sic recipiens condemnari.

Dico decimò. Cùm Archiepiscopi In [Assertio 10. Archiepiscopos Indiarum speciali cura debere erga suffraganeos vigilare.]dorum, attentâ Archiepiscopali dignitate, aliquam circa suffraganeorum diœceses exercere prouidentiam debeant, siue Sede plenâ siue vacante, & ita admonere negligenter se habentes, quorum iurisdictio ad eos deuoluitur persistente defectu, vt videri potest apud P. Fragosum qui Auctores adducit Tomo 2. Pag. 596. num. 19. & 20. & Dom. Solorzanum Tomo 2. Libr. 3. Cap. 7. num. 33. plures congerentem: ex eo tamen, quod Archiepiscopi Indiarum sint, maior est obligatio, quia & Episcopi maiori obligatione tenentur, eò quòd de conuersione Indorum agatur, & stabiliendâ fide, ac Christianis moribus, vnde maior vigilantia debet adhiberi. Neque opus est expectare querelas, quæ quidem ad eos deferri possunt, quando ob negligentiam suffraganeorum, subditi detrimenta aliqua patiuntur: vt videri potest apud P. Thomam Sancium Tomo 2. Consiliorum, Lib. 4. Cap. 1. Dub. 54. num. 23. qui alios adducit. Sed ex officio id præstare potest, quod ex Concilio Tridentino Seßione 24. Cap. 3. colligit Felinus in Cap. Pastoralis, de officio Ordinarij; quia iuxta illud potest Archiepiscopus visitare Prouinciam, & inquirere de criminibus, [Non posse visitare Prouinciam, contra aliquos ostenditur.] quamuis non appareat de negligentia suffraganeorum. Quod & tenent Cabedus & Barbosa pariter adducti à P. Fragoso citato numer. 20. & Barbosa quidem in Collectaneis ad Lib. 5. Decretalium Titulo 1. Cap. sicut 25. num. 4. ex nouiore ait Concilij dispositione id Archiepiscopos posse citato loco. Sed nescio quibus oculis Concilium [Concil. Trident.] ab ipsis fuerit loco citato lustratum: sic enim habet illud: A Metropolitanis verò etiam post plenè visitatam propriam diœcesim, non visitentur Cathedrales Ecclesiæ, neque diœceses suorum comprouincialium, nisi caußâ cognitâ, & probatâ in Concilio Prouinciali. Sic Concilium, ex quo opposi um potiùs colligi debuisset. Si ergo id licet, aliunde est illud deducendum, & ex eo satis probatur intentum, quia si visitare licet, ordinaria etiam cura eisdem incumbet, quia & Pastores sunt, & non vnâ debent esse visitatione contenti. Pro quo est textus insignis [Quid specialiter circa curam prædictam à Iure dispositum.] citato in Cap. Sicut de accusationibus, in quo sic Innocentius III. in Concilio Generali, de Concilijs Prouincialibus agens pro reformatione morum in Clero præsertim, conuocandis: Vt autem id valeat efficaciùs adimpleri per singulas diœceses statuant personas idoneas, prouidas videlicet, & honestas, quæ per totum annum simpliciter, & de plano, absque vlla [Cap. Sicut de accusat.] iurisdictione solicitè inuestigent, quæ correctione, vel reformatione sunt digna, & ea fideliter perferant ad Metropolitanum, & suffraganeos, &c. Quæ quidem licet eò tendant, vt in Concilijs Prouincialibus sic obseruatâ correctione digna corrigantur; vbi tamen Concilia talia rara sunt; vt in Indijs, eo vtendum correctionis modo, qui opportunus esse possit, nec sola charitas, sed & officij præstantia erga alios efficaciter persuadet. Videatur Glossa. Quod quidem Sede suffraganeâ vacante præcipuè agendum per Regiam schedulam habetur, de quâ Dom. Solorzanus suprà num. 34.

Dico vndecimò. Archiepiscopi India [Assertio 11. teneri ad conuocanda Concilia.]rum graui conscientiæ obligatione constringuntur, ne curam conuocandi Prouincialia Concilia penitus abiiciant. Id constat; nam Concilium Tridentinum Seßione 24. Cap. 2. de reformatione quolibet triennio id fieri præcipit. Licèt autem in Indiis id fieri commodè nequeat, tum ob vacantes diu sedes, tum ob distantiam locorum, ex qua habetur, vt Episcopi per longa temporis spatia nequeant residere. Tum etiam quia [Quæ in Indijs sunt impedimenta non penitus obstare.] eorum confirmatio ab Apostolicâ Sede diu protrahitur, sicut & registratio in Regio Indiarum Concilio, ne quidpiam Patronatui contrarium inueniatur, aut ex quo turbatio aliqua possit in regionibus adeò distantibus exoriri. Hæc tamen non videntur obstare quo minùs id, quod sacri Canones adeò necessarium iudicant, debeat penitus intermitti. Nisi credamus in Indiis adeò Christianè viui, vt nihil reformatione dignum generaliter videatur. Quod vtinam sic esset Sed res non ita feliciter currere norunt qui Indias norunt, nec possunt ij, quibuscum agimus, ignorare.

Dico duodecimò. Obligatio visitandi [Assertio 12. à visitatione Prouinciæ generaliter excusari.] Prouinciam videtur in Archiepiscopis Indiarum penitus cessare. Id probo: nam cùm id fieri deberet post diœcesim propriam visitatam, vt Concilium Tridentinum citato Capite 3. indicat verbis illis: Etiam post plenè visitatam propriam diœcesim. Hoc certè nequit cum visitatione Prouinciæ componi, quia ad eam visitandam, post visitatam biennio quolibet propriam diœcesim, vt ibidem disponitur, tempus non suppetit ob earum latitudinem. Quod quidem generaliter dictum sit: nam casus occurrere potest, in quo propriæ diœ [Quid pro casu speciali.]cesis visitatio possit vicario, aut alteri fideli, & prudenti Christi Ministro committi, vt alteri visitatione indigenti prouideatur: præsertim quando non tota Prouincia obeunda est, quod multorum esset annorum negotium, sed diœcesis aliqua aut illius pars. In quo quidem etiamsi Concilium Prouinciale ita iudicauerit, non debet sine Patroni consensu procedi: quia cùm res insolita sit, & turbellis exposita, debet Regia auctoritas interponi: præsertim quia Patroni officium potest à visitatis implorari, eò quòd in exercitio Beneficiorum, quæ per eius præsentationem accepêre, turbentur. Vnde in hoc grauiter peccari potest, dum turbulenta ista non cauentur remedio dicto, sed inconsideratè contenditur, vt scandala scandalis expungantur; vel potiùs vt nouis additis scandalis res in deteriùs ruant, & vulnera augeat, quod esse debuerat medicina.

Dico decimo-tertiò. Archiepiscopi In [Assertio 13. de obligatione peculiari circa caussas appellatione delatas.]diarum grauiter peccare possunt, dum appellatione ad eos delatas caussas non student diligentissimè pertractari. Cùm enim in Indiis dispensatum circa id sit, quod Iura præscribunt, vt tres esse conformes sententiæ debeant ad caussarum conclusionem, sed duæ sufficiant, id quod à Gregorio XIII. oportunè dispositum ob locorum distantiam, cuius Bullam adducit, & explicat Dom. Solorzanus Lib. 3. Cap. 9. valde inuigilandum est, cùm in secundâ instantiâ res versatur, quia si conformis sententia in eâ sit, non est vlterius remedium, quo possit litigans respirare. Quod quidem cum per vicarios communiter agi soleat, in eis constituendis lapsus esse grauissimi possunt, de quo inferiùs, qui in Metropolitanis deteriores erunt ob rationem dictam. Sicut ergo si tertia locum haberet instantia, exactior esset & maturior caussæ discussio, multorum oculis circa eam intentis: ita in secundâ sic agendum, vt vna illa duarum diligentiam complectatur. Admonitio salutaris habetur in Cap. Consuluit de appellationibus, vbi cùm decidatur in notoriis non [Cap. Consuluit de appellat.] esse deferendum appellationi; sic subditur: sed cùm multa dicantur notoria, quæ non sunt, prouidere debet, ne, quod dubium est, pro notorio videatur habere. [Quanta diligentia etiam circa notoria requiratur.] Sic Alexander III. & quidem Archiepiscopo scribens, Toletano inquam. Si ergo in notorijs perspicacia prouidentiæ requiritur; quantò illa debet esse auctior, vbi de notorijs non agitur, sed opus est occulti iuris rationes per caliginem vestigare? & in hoc quidem duplici solet extremo peccari, aut acceleratione scilicet nimiâ, aut nimiâ etiam protractione; & vbi acceleratio talis est, quantum illa rectæ decisioni obstet, quæ maturam requirit indaginem, satis perspicuum est. Quòd autem sit etiam perniciosa protractio, est item compertum, quia testes vel moriuntur, vel recedunt, quorum ratificatio necessaria est, & ipsa protractionis molestia litigantis cura torpescit, dum augentur expensæ, & quidem desperationis torpor obrepit. Videant ergo hæc Archiepiscopi Indiarum, Archiepiscopi inquam, qui suo in nomine videndi, præseferunt principatum. De quibus dicta satis.

CAPVT VI.

Peculiares obligationes Indicorum Episcoporum.

§. I.

De obligationibus circa Indorum salutem procurandam.

DIco primò. Indici Episcopi grauis [Assertio 1. grauissimè peccare Indiarum Episcopos curam Indorum negligentes.]simè tenentur ad Indorum salutem procurandam, vnde & grauissimè peccant, dum ea, quæ ad illam spectant, omittunt, aut ea præstant, quibus illam constar impediri. Constat ex dictis, num. 17. ex Concilio Limensi: nam ea totius Episcopalis officij in his Prouincijs potissima cura est. Hinc est vt grauiter peccent

- Qui non visitant Indorum populos: negligunt enim oues, quæ ad potissimam eorum curam spectant. Dum scilicet visitare possunt, quia aliàs obligatio cessat, vt ex Concilio Tridentino constat Seßione 24. Cap. 3. de Reformatione: verbis illis: Si legitimè impediti fuerint. Videatur Dom. Reyna visus post hæc scripta Tomo 1. de Perfecto Prælato, Lib. 2. Tractat. 5. Cap. 5. Quando autem legitimè impediti censeri debeant, eorum est conscientiæ relinquendum, qui rem coràm Deo aequâ trutinatione perpendunt.
- Qui cùm impediti sunt, visitatores mittunt, [Non visitantes, aut visitatores non idoneos destinantes.] vt proprijs ipsorum commendis, non Indorum spirituali, & temporali; illud enim ex hoc ordinariè pendet, inseruiant. Ab his enim non Christi, sed auaritiæ ministris, nihil quod bono Indorum congruat, promouetur, sed omnia in deterius adducuntur. Hæc adeò sunt perspicua, vt dilucidius nihil, sicut & teneri eos ad restitutionem ratione dispendiorum, quæ Indi ab his, & eorum comitibus, ministris, & seruitoribus sunt perpessi.
- Qui cùm intelligant in populis Indo [Et Indorum expensis, cum de Idololatria agitur, sustentandos.]rum idololatriæ aliquas reliquias hærere, visitatores mittunt Indorum expensis sustentandos. Quorsum enim hæc, vbi certi delinquentes non sunt? & vt esse illos constet, eorum sunt tenuissimæ facultates, nec confiscandæ illæ, quandoquidem cum istis de rigore iuris non agitur. Vnde paucos ante dies circa hoc Regis nostri pietas, & zelus enituit, dum ad Prælatum quemdam, quem tale aliquid disposuisse, & peregisse cognouit, grauissimis verbis scripsit, ne tale aliquid vlteriùs moliretur, sed persuasum sibi haberet omnes suos redditus, qui erant sanè pinguissimi, eo in opere justissimè ab eodem insumendos.
- Qui Parochias Indorum familiaribus con [Parochias familiaribus lingua Indicæ ignaris conferentes.]ferunt, Indicarum linguarum ignaris, quadam superficiali earum notitiâ contenti. Quo malo vix esse aliud maius potest, & circa hoc quidem satis est Regiâ prouidentiâ consultum, si illi debita executio responderet. Nec iuuat commune illud effatum, notitiam dictam vsu facilè comparandam. Quòd certè tolerabile esset, si non suppeterent alij eo in genere peritiores. Sed quod vsu comparandum dicitur, vsu constat minimè, ita per ignorantiæ portas introeuntibus, euenire. Cùm enim eos animarum zelus ad officia prædicta non trahat, sed emolumentorum temporalium imperiosa cupiditas, postquàm adepta illa non est, quod ignem illum cœlestem accendat, vt sic ea superari difficultas possit, quæ in addiscendis barbaris linguis semper inuenitur. Vbi præter ingens præiudicium, quod misellis [Obligatio inde restitutionis] indigenis inde contingit, obligatio etiam restitutionis oboritur. Sic enim officia accipientes, cùm officio non faciant satis, nequeunt Beneficio integrè potiri, vt est certissimum in Iure & eo peritis axioma. Si ergo illi non restituant, vt frequenter euenit, ad eos obligatio restitutionis spectat, qui caussam damno suâ electione dederunt, de quo dictum suprà semel, & iterùm, & est omnium inconcussa doctrina.
- Qui per aliud extremum, ob peritiam [Aut solius linguæ titulo aliàs ineptis.] linguarum cum aliis requisitis ad officium Parochiale dispensant vitiosos homines, illiteratos, & prauè genitos, gregibus nouellis, futuros magis lupos quàm pastores, inhumaniter obtrudentes. Vix credi potest futuros aliquos sic facientes in gremio illo sacratiore; sed quia esse possunt, non est documentum hoc, non meum, sed magistri sublimioris, omittendum. Nisi, qui scientiâ, & [Quales sacri Canones requirant.] moribus commendatus existat. Talis debet esse curatum Beneficium accepturus, vt exponit Alexander tertius in Consilio Lateranensi, & habetur in Cap. In cunctis, de electione. Linguæ no [Cap. In cunctis, de elect.]titia, scientiæ aliqua portio est, & adeò exigua, vt qui eâ solâ est præditus, non ideò scientiam habere dicatur. Addendum ergo vlteriùs id, quod necessarium est, vt quis sciens, & sapiens possit compellari: per quod vnum tantùm habetur futuri Parochi ornamentum. Moribus ergo commendatus existat. Cuius scilicet probata sit virtus, & communibus testimoniis confirmata. Neque, quia Indorum Parochia est, circa prædicta non instandum, quia & pro illorum instructione, administratione Sacramentorum, & multis, quæ in ipsorum gubernatione contingunt, præsidium est non leue doctrinæ requisitum, ex cuius defectu errores satis perniciabiles committuntur. Quod verò ad mores attinet, iam ex dictis superiùs liquet quàm debeant esse maturi, ne penitus prauis exemplis destruant, quod docentes ædificare contendunt. De quo & inferiùs circa Parochos Indorum, pro quibus etiam superiores dotes Concilium Limense tertium requisiuit Actione 2. Cap. 31.
- Qui Indos de suis Parochis querelas [Indorum querelas non admittentes, cum opportunis animadsionibus.] coràm ipsis proponentes austerè repellunt, & ad allegata & probata semper prouocant, mendaces eos, & criminosos compellantes: hac enim ratione irremediabiles fiunt eorum miseriæ, circa ea, quæ à prædictis patiuntur. Fateor equidem aliquando mentiri Indos, & falsa quædam suis Parochis imponere; sed illud non nisi inducti ab aliis faciunt, qui inimicitias cum eis gerunt; bonos namque Parochos, quos Indi erga se beneuolos, & officij sui memores experiuntur, diligunt, & veneratione eximiâ prosequuntur. Aliud ergo est de punitione, aliud de remedio tractare, quod equidem extraiudiciali potest animaduersione disponi. Quamquàm & in hoc timeri aliud damnum potest, ne scilicet Parochi Indorum querelis irritati, erga illos se exhibeant duriores. Vnde & hoc debet Prælatorum solertia prouidere. Quod si inter Parochos, & Indos sibi commissos controuersiæ frequentes sint, de permutatione agendum. Neque enim sperari potest vt Indi Parochos pro remedio animarum consulant, & eis sincerè per Confessionem conscientias aperiant, & siquid superstitionum est reliquum, eisdem manifestent, quos non Patres, sed aduersarios implacabiles agnoscunt. Quòd si permutatione factâ in eodem agendigenere inemendabiles deprehendantur, remouendi procul dubio, & vt sibi tantùm vacent, auocandi. Vt quid enim terram occupet infructuosa ficulnea, quæ diu expectata vt faciat fructum, neque reddit, neque reddendi spem vllam præsefert? & vtinam infructuosa tantùm illa, & non etiam pessimis germinibus iniuriosa. Neque hærendum ex eo, quòd ad titulum Indorum ordinatus, si ab officio cadat, ægre sit, quæ ad sustentationem necessaria fuerint, habiturus; sibi enim hoc imputare debet, neque enim ob vnius temporale commodum, tot sunt temporalia, & spiritualia detrimenta in teneris Ecclesiæ filiis toleranda. Neque in Indiis Sacerdotes ita egere contingit, vt illis necessaria ad vitæ sustentationem desint, & ita cum iniuriâ sui statûs cogantur mendicare.
- Circa hoc ipsum, qui ad titulum Indo [Ad titulum Indorum ordinantes eorum linguam non callentes.]rum eos ordinant, qui eorum linguam ignorant contra sacrorum Canonum dispositionem, & præsertim contra Concilium Tridentinum Sessione 21. Cap. 2. Neque spes addiscendi sufficit, sicut neque spes obtinendi Beneficium, aut certus redditus ad sustentationem sufficeret, sic communi Doctorum sententiâ comprobante. Neque circa hoc credendum simplici alicuius de se ipso attestationi, vt aliquando accidit, immò nec multorum: sed debet Prælatus per se ipsum examen instruere peritorum ministerio, atque etiam Indorum, qui an examinatum intelligant interrogandi sunt. Quidquid aliter agitur, fallaciis obnoxium nisi Vicarius generalis talis sit, vt possit hoc ipsi confidenter committi. Vnde & consequenter peccant, qui ordinatos cum prædicto titulo, cùm opus est, mi [Aut seruire in paruis Parochijs nolentes ad pingues nominantes.]nisterio prædicto non addicunt, eos pœnis propositis constringendo, & pessimi profectò exempli res est, vt statuit Concilium Limense tertium Actione 2. Cap. 40. quòd Prælatus eum, qui tenui alicui Parochiæ inseruire renuit, & propterea censuris impositis plures per menses inuoluit, statim absolutum ob preces petentium, aut negotiationem aliquam ad pinguem Parochiam eligat, licet aliàs sufficientem. Purgari illa inobedientia debuit, & exemplo alij ad debitum huiusmodi obsequium excitandi. Dignum est enim, vt [Cap. In cunctis de elect.] quos Dei timor à malo non reuocat, Ecclesiasticæ saltem coërceat seueritas disciplinæ. Cap. Cùm in Cunctis, de electione, §. Clerici.
- Qui pro administratione Sacramen [Iura statuentes ab Indis Parochis soluenda ob sacrorum administrationem]torum iura ab Indis Parocho soluenda præscribunt, quod in caussa esse potest, vt illi ab eorum receptione retrahantur. Quod quidem à Concilio Limensi Tertio pro viridissima constitutione sancitum. Actione 2. Cap. 38. vbi inter alia sic habetur: Ceterùm de Indis iam pridem Concilium Limense constituit ac declarauit, neque pro Sacramentorum, neque pro Sacramentalium administratione, neque verò [Concilium Lim. 3. circa id grauiter prouidisse.] pro sepulturæ cuiusque apertione, quidquam exigi aut recipi posse, sacerdote quidlibet ab Indis recipiente, quadrupli pœnâ mulctato. Quod salutare documentum Neophytorum ædificationi, & fidei magnopere necessarium, & à plerisque cum non mediocri scandalo illorum contemptum: hæc sancta Synodus denuò innouat, & quantùm potest seriò commendat, declarans nullas in hac parte consuetudines tamquàm laudabiles esse allegandas, quæ potiùs abusus sunt nuncupandæ. Hæc Concilium Sedis Apostolicæ approbatione firmatum. Quî ergo stare possit, vt quod adeò ædificationi Neophytorum necessarium est, & ad fidem tantopere necessarium, Episcoporum statuta conuellant, & soluenda à prædictis iura in Sacramentorum administratione constituant? Sed in Diœcesana Synodo factum illud. Quid inde? In ea solus cum Parochis Episcopus suam caussam agentibus, & vix alius, cuius non possit præualere suffragium. Acta in Limensi Congre [Cui non bene à Synodo Diœcesana contraitum.]gatione, quæ & Concilij nomen obtinuit, & primum omnium fuit Anno 1552. In Concilio tertio Act. 1. Cap. 1. nullius sunt roboris declarata, quia & legitima eorum desideratur auctoritas, & pleraque eorum in meliùs sunt posteà commutata. Quæ quidem commutatio in duobus est Conciliis sequentibus, ac præsertim in tertio peracta. Si ergo Prouincialis Congregatio minùs bene multa disposuit, quia paucorum, & non adeò expertorum, quantùm res exigebant fuit: quid iam mirum si dicamus diœcesanum conuentum minùs benè, quod diximus censuisse? In quo quidem Indici Parochi ferè soli, de quorum sapientiâ & experientiâ alij iudicabunt. Contra Limense profectò Concilium decerni non potuit ob firmamenta dicta: quod si secus factum, debet omnino infectum æstimari. Consultiùs profectò diœcesana Synodus Limensis, præsidente Illustrissimo R. D. Bartholomæo Lobo Guerero Lib. 3. Tit. 8. Cap. 9. & Lib. 4. Tit. 1. [Quid Limensis, & Pacensis.] Cap. 7. & Pacensis sub Doctissimo Feliciano de Vega Lib. 1. Tit. 5. Cap. 19. cum prædicta Prouinciali dispositione concordant, Regias pro eodem schedulas allegando. Pœnam autem dupli solum diœcesana Limensis assignat, ideò forte quia pœna quadrupli non fuit vsu recepta.
- Et vltimo. Qui Parochos Indorum [Permittentes absentias Parochorum.] diu à suis Parochiis abesse permittunt, licet per substitutos seruiant; quod quidem quàm sit iustitiæ contrarium satis constat. Et licet generaliter ita fieri debeat ob residentiæ obligationem, de quo dictum numer. 20. in Parochis Indorum speciale est, eò quòd Indi magis indigeant, minus enim se ob defectum capacitatis ad negotia animæ iuuare possunt. Neque substitutorum suffectio eos releuare potest: non enim proprij Pastores, sed mercenarij sunt, Christi sententiâ castigati. Ioan. 10. Teneriores autem partus maiori curâ Pastoris egere quis nescit? vnde & Pastorum Pastor eos debet in officio continere. Sed de hoc etiam inferius; vbi de Parochis. Quæ autem diximus licet videantur esse notissima, nec posse ab aliorum & meis pariter Magistris ignorari, non tacenda fuerant, quia & doctrinæ hoc requirit integritas, & quod doctrinæ non proderit, prodesse potuit hortamento. Liceat ætati aliquid, liceat experientiæ, liceat zelo bonum pusillorum istorum promouendi; ideò pergens.

§. II.

De obligationibus circa obseruantiam Regij Patronatus.

DIco secundò. Episcopi Indiarum pec [Assertio 2. Peccare grauiter Regis patronatui contrarios.]care grauiter possunt Regio se patronatui contrarios exhibendo. Id constat. Quia Patronatus Regibus nostris, non ex vsurpatione aliqua, sed Pontificia est largitione concessum, vt constat ex Bulla Iulij secundi, quam adducit Dom Solorzanus Tom. 2. Lib. 3. Cap. 2. num. 10. In quâ licet censuram aliquam, aut specialem pœnam aduersantibus non imponat, satis tamen explicat in eo graue committi peccatum, dum ait, eum, qui contraire ausu temerario præsumpserit, indignationem omnipotentis Dei, ac Beatorum Petri & Pauli Apostolorum incursurum. Iurant prætereà Indiarum Episcopi Regium se Patronatum seruaturos. Quia verò Iu [Et qualiter iuramenti violatores.]ramentum iuxta id cadit, quod in Bullâ prædictâ continetur, non extenditur ad alia, sed obligationem obseruantiæ reddit strictiorem, vt aliàs dictum. Cum etiam in ea illi tantum damnentur aduersi, qui ausu temerario contraiuerint, & attentare præsumpserint, non sunt eo fulmine comprehensi, qui bonâ ducti ratione & auctoritate non leui, in aliquid sibi non bene visum consentiunt, seruatâ semper declarationi Regiæ subie [Non ita, qui neque ausu temerario, neque ex præsumptione procedunt.]ctione, quæ tamen non est cuilibet Regio nomine Patronatum exercenti debita, vt videtur manifestum. Videatur Dom. Solorzanus locutus in simili circa Extragauantem Iniunctæ, quâ sola damnari videtur præsumptio, seu dolus, cui æquiualet. pag. 554. §. Pero aun llegando; In Politica. Circa quod videnda etiam, quæ Doctores habent scribentes In Cap. Decernimus, de Iudiciis in verbo, Non præsumant. Et in Bullam Cœnæ, vbi verbum dictum aliquoties occurrit, & postremò [Circa Bullam Cœnæ sola damnata præsumptio.] circa absoluentes à casibus in illâ contentis, vbi præsumere ausum temerarium, & dolum dicere Docti Scriptores obseruant. Videatur P. Fragosus Tom. 2. Pag. 259. num. 346. P. Palaus Parte 6. Disput. 3. Puncto 21. num. 11. P. Sa verbo de excommunicationibus Bullæ Cœnæ num. 19. Bonacina Part. 3. Disputat. 1. Quæst. 21. Puncto 1. num. 25. Post P. Suarium Tom. 5. in 3. partem Disp. 21. Sect. 2. num. 105. vbi probabili titulo iuxta doctorum hominum iudicium facta, omnem ait excludere præsumptionem, & ita culpam ac pœnam. Quod ergo circa Pontificia mandata omnium grauissima licet, in casu, de quo loquimur, licitum fore demonstrat. Vnde illi potiùs de temerario ausu, ac præsumptione damnandi, qui sic procedentes Episcopos statim temporalitatum priuatione, & naturalitatis ablatione perterrent. Quod quidem à Religiosissiorum Regum nostrorum mente ita alienum est, vt nihil magis illi contrarium possit cogitari.

Dico tertiò si Episcopi in electione ad [Assertio 3. Non seruantes formam in electione vt peccent, vel à peccato excusentur.] Beneficia non seruent formam à Patrono præscriptam, non videntur facere contra iuramentum, dummodo ius præsentationis illæsum seruent: peccant tamen contra receptam consuetudinem, quæ à Pontificibus videtur approbata, & peccatum esse graue potest, si ex eo grauis Regis offensio subsequatur, & turbationes illæ ac scandala, quæ inter illos & Proreges, ac Præsides, Gubernatoresque alios Patronatum loco Regis exercentes, solent suscitari. Primum ex eo videtur constare, quia forma electionis non est in Bullâ Patronatûs apposita, & ita circa illam solent esse varietates: iuramentum autem ad substantiam tantùm videtur extendi iuxta id, quod est [Iuramentum vt obliget.] à Pontifice constitutum. Alia enim accidentaria sunt, & ad modum spectant; iuramenti autem forma non continet accidentia, & modos, & ita ad huiusmodi se illius obligatio non extendit. Secundum autem ex eo patet: quia Rex ita constitutus est Patronus, vt cum amplissimâ aliunde sibi facultate concessâ in ordine ad ea, quæ pro Indorum conuersione, & Christianæ religionis in his partibus fundatione conducunt, ea possit constituere, quæ magis opportuna fuerit arbitratus Atqui ita factum ab eo circa prouisiones Beneficiorum, sic etiam probante Pontifice: ergo ab eâ formâ discedere, cùm in re gra [Consuetudo pro lege habenda, & illius vis.]uissimâ sit, graue esse peccatum potest. Accedit consuetudo, quæ etiam decreto deficiente sufficeret, quia quando antiqua est, vim decreti habet, consensus, & iustitiæ, & operatur vt illud, quod est consuetum, debeat fieri. Cap. Licet ex suscepto, de foro competenti. Pro quo Cardinalis Tuschus. lit. C. Conclus. 959. & alij communiter: quod autem ad turbationes attinet, satis apparet; quantum afferat detrimentum. Certissima illa D. Augustini sententia est Epist. 118. Ipsa mutatio consuetudinis etiam, quæ adiuuat vtilitate, nouitate perturbat. Sic ille. Quòd si consuetudo, quæ vtilita [D. Augustini præclara sententia circa illam.]te adiuuat, talis est, vt nouitate perturbet, quid illa faciet, quæ vtilitatis nihil affert, & solùm ad perturbandos animos gubernantium vim noxialem exercet, vnde & aliorum perturbationes non sine grauibus Dei offensis multoties suscitantur. Debent ergo Episcopi circa ista esse cautissimi, [Hortamentum salutare.] tum in eo rerum genere, de quo loquimur, tum in aliis, gubernantium beneuolentiam affectantes; hæc enim Christiana concordia multùm ad omnia illa confert, quæ Dei & Regis seruitio possunt opportuna & congrua passim accidere; & illius defectu in diaboli triumphos commutantur.

§. III.

Quæ congruæ sustentationi supersunt, qualiter distribuere teneantur.

DIco quartò. Episcopi Indiarum graue conscientiæ grauamen incurrent, si [Assertio 4. Vt peccent pecunias in Hispaniam destinantes.] quod sustentationi congruæ superest, in Hispaniam mittant, nec studeant pauperum necessitatibus subuenire. Res est clara, sacrorum Canonum & Doctorum communi sensu firmata. In assignandâ autem congruâ portione non potest alia deseruire regula, nisi quam ordinata Charitas vnicuique, & lex temperantiæ præscribit. Pro quo est grauissima Antiocheni Concilij Constitutio Cap. 35. quæ habetur in Cap. Episcopus 12. quæst. 1. & sic illa: Episcopus Ecclesiasticarum rerum [Regula pro congrua sustentatione.] habeat potestatem ad dispensandum erga omnes, qui indigent, cum summâ reuerentiâ, & timore Dei. participet autem & ipse, quibus indiget; si tamen indiget, tam in suis, quàm in fratrum, qui ab eo reci [Cap. Episcopus 12. quæst. 1.]piuntur, necessariis vsibus profuturis: ita vt nullâ qualibet occasione fraudentur: iuxta Sanctum Apostolum sic dicentem 1. Timo 6. Habentes victum, & vestitum, his contenti sumus. Hæc ibi, & alia: iuxta quæ non alia, quàm necessitatis regula debet obseruari. Quod autem ea necessitas non debeat limites nimis strictos habere, ex Cap. Ex his, quod immediate antecedit, euincitur: sic enim ibi: Ex [Cap. Ex his Ibid.] his autem quibus Episcopus indiget, si tamen indiget, in suas neceßitates, & peregrinorum fratrum vsus & ipse percipiat, vt nihil ei omnino poßit deesse. Hæc Gratianus ex Canonibus Apostolorum. Can. 41. circa quæ notabiliter Glossa sic infert: Quia de [Glossæ duplex explicatio. vt præceptum non vrgeat absolutè, circa Cleri portionem.] rebus Ecclesiæ non debet quis pasci, si habet propria. Pro quo adducit. Cap. Clericus & Cap. Pastor 1. quæst. 2. in quibus id manifestè decisum occurrit. Sed Glossa ibi diuersas adhibet expositiones. Primò enim ait exhortationem esse, non præceceptum: sed explicatio talis textibus manifestè contradicit. In Cap. enim Clericus sic habetur: Qui autem bonis parentum, & opibus suis sustentari [Cap. Clericus.] possunt, si quod pauperum est accipiunt, sacrilegium profectò committunt, & per abusionem talium, iudicium sibi manducant, & bibunt. Sic ex D. Hieronymo ad S. Damascum. In Cap. Pastor, id expres [Cap. Pastor.]sius verbis illis: Nec illi: qui sua poßidentes, dari sibi aliquid volunt, sine grandi peccato suo, vnde pauper victurus erat, accipiunt. Sic ex D. Prospero, Lib. 2. de vita contemplatiua Cap. 9. Cùm ergo expositio dicta sustineri nequeat; sic pergens dicit: vel de his loquitur, qui occasione patrimonij ampliandi quod habent, se à diuinis substrahunt obsequiis: quibus se absentantibus dandum non est. Sic Glossa. Et potest eius explicatio firmari ex iis, quæ habentur in fine Cap. Pastor. dum suscipi ab Ecclesia prohibentur illi, qui in domibus parentum residentes, vel sua relinquere nolentes, Ecclesiasticis facultatibus pasci desiderant. Poterant enim Clericatûs allegare titulum, vt bonis Ecclesiæ pascerentur: quem tamen Doctores sancti volunt minime in rebus Ecclesiæ laborantibus suffragari.

[Tertia alia eiusdem.]

Addit & tertiam explicationem in hunc modum: vel dic de quartâ pauperibus debitâ, quæ dari prohibetur abundantibus. Panis enim egentium &c. vt infra 14. q. 5. Cap. 2. In quo sic dicitur. Panis egentium vita pauperis est, qui defraudat illum, homo sanguinis est: qui effundis sanguinem, & qui frau [Eccli 34. v. 25. & 27.]dem facit, necessariò fratres sunt. Sic ibi: Est autem sententia ex Scriptura desumpta. Eccli 34. v. 25. & 27. sed extrema illius pars ex vulgata est corrigenda in hunc modum: Et qui fraudem facit mercenario, fratres sunt. Sic autem non est ad rem, de qua agitur, nec benè eam intulit Gra [Minimè textibus adaptabilis.]tianus. Est autem explicatio minimè textibus adaptabilis, vt legenti constabit, & incredibile voluisse Clericos, vt portio pauperibus assignata, quæ nullo modo ad eos pertinebat, illis adiudicaretur; quamuis aliàs, si, quod volebant, daretur ipsis, pauperibus tolleretur; quod quidem ipsi aliter interpretabantur, dicentes, in communibus bonis Ecclesiæ Clericos, eo ipso quòd sortis domini essent; sicut quondam leuitæ, suam etiam habere portionem. Præterquam quòd sancti Simplicius, Gelasius, & Gregorius Auctores Canonum de quartâ pauperibus erogandâ post D. Hieronymum, non exiguo annorum interstitio in Sede Apostolica præsederunt, quibus etiam antiquior D. Prosper, vt apud Ecclesiasticos historiographos videri potest, & pro eodem P. Molina Disputat. 142. §. Tempore Simplicij. Et P. Thomas Sancius. Tom. 1. Consiliorum, Lib. 2. Cap. 2. dub. 37. num. 6.

Concludit sic tandem Glossa, & in [Vt tandem concludat, negans posse accipi portionem ab iis, qui habent vnde aliàs queant sustentari.] Summa: si abundantes de bonis Ecclesiæ suscipiant, siue absentes, siue præsentes sint; licet non debet eis denegari portio, quia nemo cogitur suis stipendiis militare: mortaliter tamen peccant, præsertim si ex cupiditate sua reseruant. Sic ibi citans Caput sequens, & Scripturæ auctoritatem inductam. num. Præcedenti. In quo difficile satis apparet, quomodo denegari portio nequeat, eò quòd nullus suis stipendiis cogatur militare, & alioqui mortaliter [Euidens in illa contradictio.] peccet, qui debitum stipendium recipit; etiamsi aliàs habeat vnde possit sustentari. Si enim negari stipendium nequit, sequitur neque iniustè peti, cùm sit spiritualis militiæ stipendium. Et ita tenent Troilus Maluicius Tractatu de oblationibus, in fine. Dominicus Sotus de iustitia, & iure. Lib. 10. quæst. 4. art. 3. Cardinalis Lugo Disput. 4. de Iustitia, num. 36. P. Thomas Sancius Tom. 1. [Cui & Doctores communiter contradicant.] Consiliorum, Lib. 2. Cap. 2. Dub. 44. & alij Doctores communiter, vt ex Gabriele testatur Alfonsus Valdes, in Tract. de Eleëmosyna, fol. 42. Col 4. & quod, etiamsi ex cupiditate reseruet, non sit peccatum mortale, communis sententia est, quia neque contra iustitiam quidquam committitur, vt est planum; neque contra charitatem, quia ratione stipendij accepti non magis obligatus manet Clericus, quàm quiuis alius, qui stipendium labore quolibet meruisset. Affectio autem erga bona temporalia numquàm est mortalis, nisi quando contra iustitiam, aut Charitatem mi [Affectio ad diuitias quando mortalis.]litat, vt luculenter tradit D. Thomas 2. 2. quæst. 118. art. 4. in Corpore: vbi sic concludit. Si inordinatio amoris intra hoc sistat, vt scilicet homo quamuis superfluè diuitias amet, non tamen præfert earum amorem amori diuino; vt si propter diuitias non velit [D. Thomas.] aliquid facere contra Deum, & proximum, sic auaritia est peccatum veniale. Sic Doctor Sanctus. Non videtur ergo quomodo prædicta possit constare doctrina. Ex eâ tamen id deduci potest, Beneficiarios, & Episcopos præsertim, de quibus modò agimus, circa hoc debere esse vehementer attentos. Nam si ij, qui stipendium sui laboris accipiunt, cùm non egeant, mortaliter in eo peccant, iuxta Glossam: quid de illis censeri oportet, qui Ecclesiasticos redditus accipiunt, in quibus pauperes suam habent portionem?

Sed ad id, à quo paululùm sumus di [Congruæ Episcopalis vlterior declaratio.]gressi, reuertendum. Episcoporum congrua talis esse debet iuxta Apostolicos Canones, vt nihil eis desit. Quod quidem ita accipiendum, vt non solùm naturæ, sed decentiæ, ac honorifici status in oculis hominum, ad quem est dignitas Episcopalis prouecta, ratio habeatur. Pro quo est Glossa celebris in Cap. Clericus 21. quæst. 1. Verb. Neceßitatem. Vbi cùm adducat Cap. Episcopus, citatum; necessaria tantum ad victum, & vestitum, iuxta doctrinam Apostoli limitans, & Cap. Vi [Cap. Vilem 41. dist.]lem 41. dist. In quo sic dicitur: Episcopis Vilem suppellectilem, & mensam, ac victum pauperem habeat; & dignitatis suæ auctoritatem, fidei, & vitæ meritis quærat: hospitiolum quoque non longè ab Ecclesia habeat. Sic ibi ex Concilio Charthagin. 4. Cap. 17. Cum inquam hæc adducat, sic subdit: sed hoc obtinuit secundùm illa tempora: hodie verò creuit decus [Glossa celebris.] Ecclesiæ, creuitque Deus Ecclesias. Sic Glossa in confirmationem positionis suæ allegans Cap. Vasa, de Consecrat. Dist. 1. Vbi sic dicitur. In hoc enim sicut, [Cap. Vasa de Cons. dist. 1.] & in reliquis cultibus (in vasis inquam pro consecratione Corporis, & Sanguinis Christi) magis, & magis per incrementa temporum decus succreuit Ecclesiarum: nostris enim diebus, qui serui Patris Familias sumus, ne decus Matris Ecclesiæ minuatur, sed magis cumuletur, & amplificetur. &c. Debet ergo iuxta hæc aliquid decentissimo Episcoporum statui tribui, quod nequit Arithmeticè designari, vt bene admonet D. Solorzanus Lib. 3. Cap. 10. num. 72. vbi textus aliquos adducit minimè ad propositum conducentes, & meritò celebrem Glossam laudans in Cap. Clericus 21. quæst. 1. §. Neceßitatem, de quâ dictum; alia enim ibidem sunt obuia, quæ non est opus adiecisse. Videatur P. Molina Disput. 145.

Siue autem Canones, qui de portione [Eleëmosynas non posse in exteras prouincias destinari.] pauperibus assignatâ loquuntur, & habentur diuersis Capitibus 12. quæst. 2. alibique; siue qui de perceptione decimarum disponunt, super quibus sunt Beneficia Ecclesiastica constituta, & in ordine præsertim ad Episcopos, inspiciamus; nullibi certè inueniemus posse eos id, quod deductâ congruâ superest, in alienas terras, etiam bonorum operum intuitu transmutare. Licèt enim domini efficiantur reddituum, vt satis probabilis sententia firmat, de quo suprà; obligatio tamen [Obligatio Episcoporum circa superflua sub mortali.] sub mortali obstringens cum redditibus venit. Pro quo videri potest P. Molina Disputat. 144. §. His ita constitutis. Cardinalis Lugo Disputat. 4. citatâ Sect. 2. P. Sancius suprà, dub. 38. vbi innumeros congerit. P. Lessius Lib. 2. Cap. 4. num. 47. & seqq. & alij passim. Ex quo infert Gregorius Lopez in L. 40. Titul. 5. Part. 1. in Gloßâ magnâ in [Notanda doctrina.] fine, iure actionis posse cogi Ecclesiasticos conferre superfluos fructus Beneficij pauperibus; & cum eo Alfonsus de Valdes Tractat. de Eleëmosyna 3. parte Fol. 39. Col. 1. & pro eo recolendum, quod diximus num. 72. & obligatio quidem talis erga pauperes populares, aut regionarios vrget, vt textus adducti significant, & docent D. Thomas: Quodlib. 197. Gregorius Lopez suprà, verb. Limosnas. Valdes fol. 36. Col. 3. num. 3. & alij, & ita nequeunt ea, quæ ex decimali contributione proueniunt, aliò deportari.

Pro quo est etiam ratio penitus irrefra [Ex assignatione quartæ pro pauperibus vrgens ratio.]gabilis: nam eo tempore, quo quarta pars bonorum dictorum erat assignata pauperibus non alijs, quàm popularibus, aut prouincialibus donari poterat: atqui post erecta Beneficia, certosque prouentus singulis Titulis ex decimis aut aliter assignatos, eadem remansit obligatio: ergo nequeunt illa extraneis destinari. Maior probatur ex Canonibus allegatis. Cap. Vobis. Cap. Conceßio. Cap. Quatuor. Cap. De redditibus. Cap. Cognouimus. Cap. Mos est 12. quæst. 2. & alijs; vbi eodem modo assignatur quarta pauperibus, sicut alia Episcopis, Clericis, & fabricis; atqui Episcopi, Clerici, & Fabricæ, pro ijs, qui in regione sunt, & non in terris extraneis interpretationem accipere possunt: ergo & pauperes. Prætereà Episcopis quarta assignatur pars, quæ est sanè magna, & ratio illius superabundantiæ redditur nospitalitas, vt videri specialiter potest in Cap. Mos [Cap. Mos est.] est. ibi: vna videlicet Episcopo, & familiæ eius propter hospitalitatem: Hospitalitas autem extraneorum non est, sed in domibus Episcopalibus exercetur. Item in Cap. Vobis, sic habetur: Tertiam pauperi [Ca. Vobis.]bus sub omni conscientia faciat erogari. Quòd est idem, ac omnibus scientibus; eò quòd publicè distributio fiat, vt disponitur etiam in Cap. Qua [Cap. Quatuor.]tuor, vbi sic Gelasius: Ipsam nihilominùs adscriptam pauperibus portionem, quamquàm diuinis rationibus se dispensasse monstraturus esse videatur: tamen iuxta hoc, quod scriptum est: vt videant opera vestra bona, & glorificent Patrem vestrum, qui in cœlis est. Matth. 5. Oportet etiam præsenti testificatione prædicari, & bonæ famæ præconijs non taceri. Sic ille quàm quòd clarissimè. Quibus addo Cap. Sancimus, ibidem ex [Cap Sancimus.] Concilio Toletano vbi sic dicitur: Prima pars secundùm Apostolorum præcepta Titulorum nec non cæmiteriorum restaurationibus diligenter attribuatur: secunda Clericis: tertia cunctis pauperibus: quarta verò aduenis. Sic ibi: cùm verò cunctis pauperibus attribuenda sit pars illa tertia, manifestum est prouinciales pauperes non esse eo subsidio defraudandos. Quod si ita fiat, nihil certè supererit pro extraneis, nisi fortè hospites sint; immò neque istis ex portione illa subuenire voluerunt Apostoli, sed ex alia, quæ secundum alios Canones Episcopis assignatur. Et hæc quidem Maiorem illam propositionem satis apertè demonstrant. Minor autem est manifesta; quia ex nouâ illâ dispositione nihil est sublatum pauperibus, quia neque Apostolica est consuetudo in mores inducta vllatenus abrogata: neque Ecclesiæ pietas imminuta: id quod sacri Canones nouiores exponunt; sic enim in Cap. Tua nobis [Cap. Tua nobis, de decimis.] de decimis. Innocentius III. Nec decimas (quæ tributa sunt egentium animarum) præsumerent detinere. Sic ille: ex quo illatio manifesta deducitur, teneri inquam Episcopos, sicut & Ecclesiasticos alios, ad subuentionem pauperum, qui sunt ipsis comprouinciales, nec posse, quod eis debitum est, alijs applicare.

Quod quidem limitandum est nisi in [Limitatio circa consanguineos alibi existentes & egentes.] Hispaniâ sint Episcoporum consanguinei, ijs enim succurri ab eisdem potest, vtpotè indigentibus, iuxta id, quod Concilium Tridentinum his verbis exponit Seßione 25. Cap. 1. de reformatione. Omnino verò eis interdicit, ne ex redditibus Ecclesiæ consanguineos, familiæresúe suos augere studeant: cùm & Apostolorum Canones prohibeant, ne res Eccle [Concilium Trident.]siasticas, quæ Dei sunt, consanguineis donent: sed si pauperes sint, ijs, vt pauperibus distribuant. Sic Concilium. Cùm ergo frequentissimè accidat, vt consanguinei Episcoporum extra illorum territorium sint, dum ijs Concilium subueniri permittit, non debet ad præsentes tantùm subuentio coarctari. Canones Apostolorum, ad quos alluditur, sunt 39. & 75. & de his mentio in Cap. Quisquis 12. quæst. 2. vbi eadem extat Concilij doctrina circa consanguineos. Pro quo & est Cap. Est probanda 86. dist. in quo sic dicitur: Est probanda & alia liberælitas, vt proximos seminis tui non despicias, [Cap. Est probanda 86. dist.] si egere cognoscas: meliùs est enim, vt ipse subuenias tuis, quibus pudor est ab alijs sumptum deposcere, aut alicui postulare subsidium neceßitatis: non tamen vt illi diuites fieri velint, ex eo, quod tu potes conferre in apibus; caussam enim natura præstat, non gratia. Hæc ibi; & alia ex D. Ambrosio 1. Officiorum, Cap. 30. Vide Portel Tomo 2. Casu 94. Licèt autem ibi non loquatur de Episcopis, quia tamen illa naturæ ratio communis est, meritò ad illos in casibus similibus deriuatur.

Quia verò Concilium de redditibus tan [Limitatio alia, & de fructibus tantùm de amalibus sit sermo.]tùm Ecclesiasticis loquitur, non est illud ad emolumenta alia præter decimas ampliandum, quia in illis est portio pauperum inclusa, non ita in alijs, vt eleëmosynis, pro Missis in funeribus, oblationibus, procurationibus, visitationibus, confirmationibus, firmis, & alijs pœnis pecuniarijs, si quæ à iure Cameræ Episcopali applicantur, vt benè cum multis docet Dom. Solorzanus Lib. 3. Cap. 10. numer. 75. & in Politicâ Lib. 4. Cap. 10. Pag. 576. Col. 1. Quibus addendum etiam magnum emolumentum ex quartis funeralibus, & oblationum, de quâ Concilium Limense tertium Actione 4. Cap. 20. vbi citatur Cap. Conquerente de officio iudicis ordinarij. In eo autem quartæ oblationum mentio nulla; in quâ tamen obtinuit consuetudo; sicut etiam inuasuit, vt Cathedraticum, aut Synodaticum, de quo ibidem Honorius III. non soluatur. Cùm tamen Auctores dicant non posse præscribi, vt videri potest apud Barbosam de Potestate Episcopi, Allegat. 86. §. 3. Dicendum & de hoc inferiùs, vbi de Parochis, & Assertione 5. de quartâ verò decimationum alia est in Indiis dispositio. Pro libertate autem Episcoporum circa prædicta facit Cap. Episcopi 12. q. 1. [Cap. Episcopi 12. q. 1.] in quo sic dicitur. Episcopi de rebus proprijs, vel acquisitis vel quidquid de proprio habent, hæredibus suis (si voluerint) deresinquant; quidquid vero de prouisione suæ Ecclesiæ fuerit, siue de agris siue de fructibus siue de oblationibus, omnia in iure Ecclesiæ reseruare censuimus. Sic ibi ex Concilio Agathensi: vbi quod de oblationibus dicitur, vel iure nouo im [Quid de oblationibus.]mutatum est, vel de illis intelligendum, quæ intuitu Ecclesiæ fiunt, & est commodior explicatio & consona Cap. Clerici 13. quæst. 2. Vbi sic dicitur: Clerici vel sæculares, qui oblationes parentum, aut donatas aut testamento relictas, retinere perstiterint, aut ipsi, quod donauerant Ecclesijs vel Monasterijs, crediderint auferendum; sicut sancta Synodus constituit, velut necatores pauperum, quousque reddant, ab Ecclesijs excludantur. Sic ibi ex Concilio eodem Cap. 4. videatur P. Molina Disputat. 142. §. Dixi hodie: vbi quid oblationum nomine prioribus illis Ecclesiæ temporibus præcipuè intelligeretur, benè exponit, & P. Fagundez circa 5. Ecclesiæ præceptum Lib. 4. Cap. 1. numer. 5.

Sunt autem, qui Episcopis hac in parte [Sententia fauens, vt opera vbique fieri queant.] plus faueant asserentes, posse illos opera pia in alijs locis ab eo diuersis, in quo Beneficium est situm, efficere; sicut & Beneficiarios quoslibet. Sic enim tenet Nauarrus in Apologiâ circa hanc materiam Monito 77. cuius sententiam laudat P. Molina Disput. 145. §. Illud verò, & sequitur Cardinalis Lugo Disput. 4. num. 39. quando necessitates non sunt extremæ, aut graues, ob rationem quandam plus subtilitatis, quàm soliditatis habentem, attentâ Iuris Canonici dispositione, ad quam est præcipuus recursus habendus. Pro quo & Dom. Solorzanus Lib. 3. Cap. 10. num. 65. & in Politicâ Pag. 575. Col. 2. Qui tamen plura adducit ita oppositum probantia, vt id potiùs sentire videatur, conuenientiam apertè protestatur. Videatur in locis, pro quibus seipsum citat: sic etiam tenet P. Bauny in praxi Beneficiorum, Disput. 15. Quæst. 23. Dub. 6. Quod & videtur probare multorum Prælatorum munificentia, qui extra prouincias suas Monasteria, & collegia celeberrima construxerunt, vt Salmanticæ, Vallisoleti, Hispali, Compluti, & alibi videre licet. Verùm [Limitatio ab eadem addita vix locum habens.] limitatio, quæ additur, talis est, vt vix locum habere ea doctrina possit: dicitur enim id tunc fieri posse, quando ita postulat commune diœcesis, Regionum, aut totius Ecclesiæ bonum: vt si collegium in vniuersitate à loco Beneficij distanre ad ministros Ecclesiæ educandos, aut aliud simile fiat, vel certè occurrit peculiaris alia ratio, quæ id persuadeat. Quæ si desint, tunc opera pia potiùs fieri debent in populi vtilitatem, qui redditus contribuit. Id, quod non de populo, in quo sita est Cathedralis, sed de aliis, ad quos diœcesis extenditur; est accipiendum, iuxta eorum indigentiam & qualitatem. Hæc inquam limitatio vix locum, vt dixi, generali doctrinæ relinquit: cùm enim subsidium Episcopi ad totam se debeat diœcesim extendere, incredibile est in eâ multas, & graues necessitates non occurrere, quibus illud debeat impendi. Communis autem boni respectus adeò in longum protenditur, vt propter illud non debeant pauperes gementes & flentes in miseriarum valle relinqui; quod enim Collegium fundetur ad educandos Ministros, bonum quidem est, sed multùm profectò expectandum quousque operis huius vtilitas sentiatur.

Quòd autem id non habeat vim, ex eo [Respectum boni communis non suffragari.] liquet, quia si respectus dictus contra subuentionem præsentium necessitatum præualeret, fieret ex eo, quidquid Episcopus per multos annos ex redditibus Ecclesiasticis, detractâ congruâ, comportat, posse in huiusmodi operibus extra diœcesim factis insumere, nullo totius suæ vitæ tempore subsidio pauperibus impertito. Quod quidem ex illa sequitur positione, quia commune bonum priuatis alijs debet anteferri. Id autem nisi temerè, nequit admitti, est enim contra sacrorum Canonum dispositionem, de quâ dictum num. 77. Quòd si magnos Prælatos talia quædam [Quid de exemplis magnorum Prælatorum.] cum fructu & laude patrarunt, dici potest, vel à Pontifice specialem facultatem habuisse; vel ea bona in id genus operum contulisse, quæ ex redditibus Ecclesiasticis non obuenerant, sed aliunde iuxta dicta num. præced. Pro quo & videri potest Diana Parte 4. Tractat. 4. Resol. 171. vel si ex redditibus fuêre prædictis, ea tamen de congruâ subtraxerunt: talia enim donari liberaliùs posse, aut [Quæ congruè subtrahuntur, pro libitu posse expendi.] de illis pro libito disponi, communis sententia est, quam cum alijs tenent P. Molina Disput. 145. & 146. Cardinalis Lugo Disput. 4. citat. num. 35. P. Thomas Sancius Disput. 4. citat. dubio 43. num. 3. P. Petrus Hurtadus de Charitate Disput. 160. §. 113. & alij apud Dianam parte 4. Tractat. 4. Resol. 171. & Parte 5. Tractat. 8. Resol. 27. §. Nota etiam idem tenentem. Et Dom. Solorzanus Libr. 3. Cap. 10. num. 70. & seqq. plures congerens, & in Politicâ Pag. 576. Col. 1. Cùm autem redditus sunt pingues, per annos aliquos summa sic subtractorum ad cumulum magnum potest excrescere.

Et circa hoc docti & exemplares Prælati [Notandum exemplum.] solent esse diligenter attenti, & hoc ipso, quo hæc scribo, tempore, cùm illustrissimus D. Gaspar de Villaroel Episcopus Arequipensis, mille octi-regales in hanc Regum ciuitatem ad [Etiam post hæc scripta Archiepiscopus Platensis.] impressionem libri cuiusdam à se constructi misisset, admonuit curatores operis, ne scandalizarentur ex tali sumptu, nam illud victui subtraxerat suo; quod quidem, & aliàs ab eodem fieri solitum, vt opera pietatis promoueat, pro quibus, ne ipsi quidem Bibliothecæ parcit, quâ nihil viro esse litterato quidquam pretiosius potest, & quidem ad effectum prædictum posse ex redditibus id desumi, quod necessarium occurrit, satis verosimile est: nam in Prælato sic docto, vt opera [Pro impressione libri expensas fieri posse, nihil congruæ detrahendo.] possit in publicum dare, quod pro editione necessarium est, debet ad congruam sustentationem etiam necessarium iudicari. Docti enim Prælati, qui operibus huiusmodi, Ecclesias, quibus præsunt, illustrant, maiori stipendio digni sunt, vt tenet Nauarrus in Apologiâ citatâ, Monito 82. num. 7. P. Molina Disputat. 145. §. Dubium est, & alij. Prætereà librorum editio cùm in bonum commune redundet, opus pium est, & intra diœcesim conceptum; vnde cùm pro editione adhibetur aliquid, nihil fit à communi regula peregrinum, etiamsi editio alibi facienda sit; vt si Episcopus pro aliquo solueret, quod in exterum erat mittendum creditorem. Item ex Tridentino, vt vidimus, potest Episcopus competentes Consan [Sicut & pro filiorum etiam superiorum sustentatione.]guineis facere donationes; quod quidem erga filios præsertim locum habet, vt omnes admittunt, & ad filios illegitimos, etiamsi spurij, id extendunt: pro quo citati, Prior agens de spolijs Clericorum, §. vltimo, num. 9. & seqq. & alius Disp. 146. in fine. & prætereà P. Thomas Sancius suprà dubio 38. n 6. & seqq. Sunt autem libri nobilium [Libros esse Ingenij filios.] ingeniorum filij, vt ex Platone, & Aristotele notum, pro quo & Martialis Lib. 1. Epigram. 34 illud: Custodit ipse Virginis pater chartæ: vt ergo illi viuere possint, & honorem apud homines, quantus illis est debitus, comparare, id potest ab Episcopis, & alijs conferri, quod ad eorum necessarium visum fuerit editionem.

Iam quod peculiaris alia ratio occurrere [Peculiares aliæ rationes vt iuuare possint.] potest præter illam communis boni, iuxta Auctores, de quibus num. 80. vt opera pia possint extra diœcesim fieri, faciliùs admitti potest, sed nihil tunc diuersum à communi doctrinà contingit: nam si opera illa in bonum commune non tendunt, bonum equidem erit priuatorum, quorum indigentiæ subuenitur. Potest enim ea talis esse, vt subsidium extra diœcesim transmitti oporteat, sicut in casu de quo num. præced. cui similes alij excogitari possunt. Et quidem non est [Notanda pro resolutione doctrina in fauorem Prælatorum.] opus vt sit illa nimis vrgens; cùm enim iuxta receptissimam sententiam (cuius oppositam iudicat improbabilem P. Turrianus in Selectis Cent. 2. Dub. 27. & 28. vbi ait multos ita hac ætate sentire) Episcopi dominium reddituum habeant, qui ad eorum pertinent portionem; liberam etiam habent eorum distributionem. Vnde vt dilapidatores non dicantur, quæuis rationabilis caussa erit satis: non enim rationi consentaneam dispersionem Concilia, & Sacri Canones damnant, cùm illi pauperibus videntur substrahi, sed à & ratione alienam distractionem. Pro quo sunt verba Concilij Tridentini pòst allata num. 78. quibus consanguineis, vt pauperibus tantùm iubet ab Episcopis sacra emolumenta distribui; sic enim subdit: Eas autem (res scilicet Ecclesiasticas, quales redditus secundùm datam ibidem explicationem) [Concil. Trident.] non distrahant, nec dißipent, illorum caußâ. Sic Concilium, statim ad Ecclesiasticos omnes etiam Cardinales, vrgens documentum extendens. Quod autem de consanguineis dictum, omnem alium humanum respectum comprehendit: non ergo distributio quæuis, sed distractio, & dissipatio prohibetur. Nequit autem talis dici distributio, quàm pietas, & ratio non penitus humana persuadet: & in fauorem huius resolutionis sentit. D. Villaroel post eam elucubratam visus, dum Parte 2. Quæst. 14. art. 4. n. 84. ait diœcesanos pauperes præferendos, licèt alijs possit succurri, si opes ad omnia suppetant, & Diana Part. 10. tract. 14. Resol. 36. vbi alios adducit.

§. IV. In quartæ exactione quomodo peccare possint.

DIco quintò: Episcopi Indiarum pec [Assertio 5. circa quartæ exactionem vt contingant grauiter peccari.]cabunt grauiter, & cum obligatione restitutionis, si in exigendâ quartâ funerali, & oblationum, ita Beneficiarios vrgeant, vt illi plusquàm debent, inuiti contribuant. Res est plana: sed praxis non ita plana esse solet, ministrorum forsitan immoderantiâ, arbitrantium obsequium se dominis eâ ratione præstare. Testatur Beneficiarius se non posse soluere summam eam, quæ ei soluenda proponitur: compositione enim circa hoc vti frequentiùs iuuat; eò quòd molestum Beneficiarijs accidat obuentiones quotidianas adnotare. Plus tamen paullò, aut minùs non ægrè deprehenditur, quantùm possit ex illis Prælato deberi. Dum verò timent ex negatione postulatæ summæ offensionem eius incurrere, eam redimunt solutione. Solet autem in istis pro regulâ assumi id, quod semel solutum est; minùs enim eo alij Prælato tributo admitti renuitur. Quia verò Beneficij grandis esse opinio soleat; quandoque quod anteà fuit solutum, augetur: cùm tamen opinio talis non inde ortum habeat, quòd obuentiones pingues sint; sed quia maior eo loco pro contractibus commoditas adsit, vnde fiunt Parochi locupletes, vt ergo hæc aspera fiant in vias planas, totum id est Parochorum conscientiæ relinquendum, dum aliud non constat manifestè, vt Prælati docti & timoratæ conscientiæ faciunt; quod autem ijs abundantiùs est, à malo est. Experimentis non raris compertum, complures Parochos plus titulo quartæ soluere, quàm sit tota obuentionum summa, dimidium stipendij à Rege assignati, aut etiam plus aliquid in solutionem dictam destinantes. Quàm autem inuitè hoc faciant, ipsi clamant, nisi aliqui fortè sint, qui non grauantur contribuere, eò quòd sic beneuolos sibi Prælatos curent, ne & ipsi curent circa eorum vitam inquirere, sed illos sinant suis cupiditatibus inseruire, vel certè vt mitiùs cum eis agant, si quid fortè ad eos fuerit de eorumdem agendi ratione delatum. Aut quodam munificentiæ spiritu ducantur, qui in quibusdam dominari solet, ne pusilli & vilis animi erga personas adeò sublimes videantur. Verùm quando [Quando obligatio restitutionis etiam in ijs, quæ sponte tribui videntur.] de indebitâ quantitate constat per moraliter certas coniecturas, neque moralis habetur certitudo de sic soluentis animo, id, quod est incertum, non debet contra certum præualere. Vnde nequit tutâ conscientiâ sic oblatum recipi, aut receptum retineri, in quo sicut in alijs, communis est scriptorum doctrina, de quâ nos sæpiùs, secundùm communiter contingentia debet iudicari; cùm rarus profectò sit, qui vltroneus tribuat Episcopis id, quod se meminè debere cognoscit: cùm soleant, & ista per visitatores exigi, à quibus meritò sibi timeri possunt, qui in solutione tali inuenti fuerint parciores; & quidem non solùm excessus dictus grauis solet esse soluentibus, sed quartæ solutio vniuersim grauissimum onus censetur. Vnde & seriò & instanter actum est in Regio Concilio pro parte Parochorum, vt illud ipsis tolleretur, sed etiam Apostolica Sedes pro eodem interpellata; multis enim Indiarum in partibus quartæ vsus non inualuit, & Episcoporum redditus nimiumquantùm increuerunt. Quòd si aliquorum tenues sint, id Regiâ liberalitate suppletur; ibi namque etiam Parochi tenuissimas habent obuentiones, vnde & non facilè inueniuntur, qui velint exiguis adeò stipendijs ministrare. Nihilominùs nihil obtentum; & Episcopi suo se dicunt iure tueri, vti ab Apostolicâ Sede in Concilio Limensi tertio, vt num. 79. vidimus, confirmato. Quando ergo onus ex se tale est, non debet nouo addito onere ab Episco [Monitum salutare.]pis intolerabile reddi, vt portantes obruantur. Et hinc eorum aliqui excusationem pro frequentandis mercimonijs sumunt, dum aiunt se aliter non posse procuratoribus visitatorum, & quartarum solutionibus satisfacere. Quod an verum coràm Deo sit, ad me non attinet iudicare. De quo vt admonui iam, etiam dicendum inferiùs Titul. 16. num. 24.

§. V.

Non posse officia vendere quibus in sui muneris executione iuuantur.

DIco sextò: Episcopi nequeunt ven [Assertio 6. negans licere venditionem officiorum ministerialium.]dere officia, quæ ad illorum prouisionem spectant, & ministerium spirituale non concernunt, de quibus, sicut & de Beneficijs, nulla esse dubitatio potest. Sic tenet Illustrissimus Zapata de iustitiâ distributiuâ, Parte 2. Cap. 18. num. 15. P. Thomas Sancius Lib. 2. Conciliorum, Cap. 39. n. 3. & apud eum Salon, Aragon, Garcia, & Ludouicus Lopez. Et habetur expressè in Concilio Limensi tertio Actor. 3. Cap. 8. vbi sic dicitur. Officia Notariatus aut Fiscalatus, quemadmodum est in Concilijs Prouincialibus sæpè dispositum, neque vendantur, neque locentur, sed hominibus probis, atque industrijs gratis ab Episcopo conferantur: si secùs fuerit factum, contractus omnis ipso iure sit nullus. Sic ibi. Concilia autem Prouincialia, de quibus fit mentio, sunt Toletanum Act. 2. Cap. 15. Compostellanum Act. 3. Cap. 24. & Limense secundum Seßione 2. Cap. 101. Cùm autem Toletana fuerint plura, oportuit peculiarius aliquid adnotari. Est autem vltimum Act. 2. decreto 15. Rationes pro eo sunt manifestæ. Prima; ex notabile indecentiâ in eo, qui esse debet Christianæ liberalitatis exemplar. Secunda; ex respectu quodam spirituali officijs præfatis adhærente. Tertia; quia aut officialis integrum meretur salarium, aut non. Si primum; iniustè illi detrahitur: si secundum, iniustitia manifesta committitur. Dum plus exigitur, vt ex eo supersit, quod Episcopo tribuatur. Quo argumentandi genere vsi sumus suprà, Titul. 4. numer. 168. in simili contrahendi modo. Nec dici potest salarium quidem esse iustum, & Officiali debitum attentâ proportione; eum tamen velle gratis Episcopo portionem eius elargiri: gratis quidem, non quia pretium officij non sit, sed quia voluntariè, & nulla sibi ab aliquo impositâ necessitate vult sic cum Episcopo contractare. Non inquam dici potest; quia verè talis Officialis ex necessitate id facit, quia non inuenit alium vitæ modum, quo sibi possit de necessarijs prouidere. Ad eum modum, quo is, qui vsuras petit, etiamsi voluntariè ad eas petendas accedat, necessitate tamen id cogente facit, quia remedium aliunde suis incommodis non occurrit.

Prædictum autem argumentum, etsi [Modus alius contractandi cum medietate emolumentorum explosus.] non videatur contra venditionem procedere, quæ pro certa summa pecuniæ fit, sed contra modum alium contrahendi, vt scilicet emolumenta diuidantur inter Episcopum, & Officialem, verè tamen contra vtrumque constat militare. Si enim certa summa tradatur, ex eo fit, quod dicebamus. Ex salario siquidem detrahendum est id, quod labori respondet, & prætereà id quod dandum est Episcopo: quod si post ipsum contractum est illi traditum, id per accidens est; siquidem ei, quod esset detrahendum, respondet id, quo fit compensatio pro illo; vt is, qui officio fungitur, & id ex eo eliciat, quod pro eodem dedit, & prætereà quod labori est proportionatum: vrget ergo pariter adducta ratio. Cui addendum: stipendia Offi [Stipendia Ecclesiastica debere esse moderata.]cialium Episcopalium, sicut & Ecclesiasticorum omnium tribunalium, debere esse valde moderata, vt constat ex Concilio Tridentino Seßione 21. Cap. 1. de Reformatione, vbi illa ratio præmittitur. Quoniam ab Ecclesiastico Ordine omnis auaritiæ suspicio [Concil. Trident.] abesse debet. Vnde notarios, vbi salarium non est illis constitutum, & non viget laudabilis consuetudo nihil accipiendi, pro singulis litteris dimissorijs, aut testimonialibus, decimam tantùm vnius aurei partem accipere posse decernitur. Decima autem vnius aurei pars vnius regalis est, aut paullò plus. Et quod ad hæc dicerent sacri Concilij Patres, si scirent pro testimonialibus singulorum maiorum Ordinum duodecim octi-regales solitos postulari? Addit autem Concilium in rem præsentem opportunè: Nec Episcopo ex Notarij commodis aliquod emolumentum ex eisdem ordinum collationibus directè, vel indirectè prouenire poßit; tunc enim gratis operam suam eos præstare omnino teneri decernit. Sic ibi: vbi statim consuetudines damnantur ad [Responsio quædam refutata.]uersæ, & alia in execrationem turpitudinis huius adiiciuntur. Nec responderi potest sermonem tantùm esse de testimonialibus Ordinum, & non de alijs: nam omnium eadem omnino ratio est; neque lex est pœnalis, sed quæ criminis qualitatem ostendat, & pariter pœnam, non tam ab hominibus quàm à Deo infligendam, vltra diuinam ultionem. Præterquam quòd, qui officium emit, ex omnibus detrahit vnde possit soluere, vnde & emolumenta dicta in Episcopi commodis numerantur.

Ex quibus fit: neque illud Concilij menti [Prælati cuisdam praxis non probanda.] fuisse conforme, quod à quodam Prælato factum; qui officium Notarij cuidam contulit sub eâ pactione, vt medietatem emolumentorum ipsi daret, quam dicebat ad alium pertinere in Hispaniâ degentem, cui officium dictum fuerat impartitum. Quod quidem credibile est ita fuisse, nec Episcopum sub eo honesto colore sibi emolumenta illa reseruasse. Sed tamen id fieri non potuisse ab illo, adducta conuincunt; tum ob speciem auaritiæ, dum non constabat cuinam ea commoda cederent; & an ita erat, quod de alio, ad quem spectabant commoda, dicebatur, vnde qui pactionem sciebant, scandalum patiebantur: tum etiam ob discurssum factum, quia si labor Notarij stipendium merebatur illud, non poterat eo priuari; si autem erat superabundans, iniustitia in eo comperta cernebatur. Quod autem quis sponte in eam pactionem consensisset, non releuabat medietatem exigentem, quia sic reddens necessitate cogente in eas se angustias redigebat, & certè si Episcopus sibi medietatem illam vellet, contractus fuisset iniustus; ergo & dum vult alteri, quia id de iniustitiâ contractûs nihil tollit, & differentia illa per accidens se habet; cùm aliàs per manus Episcopi commoditates illæ ad eum veniant, qui in Hispaniâ eisdem fruitur. Prætereà in Hispaniâ existens nullum habet ius ratione officij ad emolumenta dicta, cùm seruire nequeat; ergo si jus aliquod in eo est, ilud certè non aliud, nisi quod ex donatione Episcopi oritur: ergo si ille medietatem donat, ideò erit, quia eam ad se pertinere existimat, & sic in alium posse transferre: ex quo fit nullam esse reuerà distinctionem adductam, sed tantùm apparentem prætextum ad id honestandum, quod est tot titulis reprobatum.

Dices Regem vendere officia Tabellionum, [Obiectioni ex Venditione officiorum à Rege fieri solita factum satis.] in quibus idem potest argumentum fieri; nam si stipendium, quod labori respondet, iustum est, nequit ex eo aliquid demi, quod Regi tribuatur: si autem proportionem laboris excedit, erit iniustum: & tamen illud non conuincit, vt venditio talis iniusta censeatur: ergo neque erit efficax pro casu, de quo loquimur. Sed hoc non obstat; nam Rex propter supremum dominium potest ita taxare stipendia, vt & labori seruientium proportionata sint, & sibi etiam aliquid ex eisdem tribuatur. Episcopi autem nequeunt tale aliquid facere, quia eorum officium omnino spirituale est, etsi quid adiacet, quod temporalia concernat, spirituali est modo tractandum, & quæstus ex eo, ac nundinatio minimè constituenda. Ex quo prouenit stipendia debere esse valde moderata; vt dicebamus, & præcisè labori seruientium proportionata. Neque enim officia tributaria illis esse debent; sicut Regi: qui cùm possit in iuribus, quæ Tabellionibus soluuntur, partem sibi assignare tributi nomine, ita & summam illis respondentem partibus exigere, cùm vendit officia. Quòd si eo titulo res ista non disponeretur; non posset ab iniustitiæ labe penitus excusari; semper enim stipendium ministri publici proportionatum debet esse labori, aliàs in bonum commune peccatur, dum id exigitur, quod transgreditur æquitatem. Labor autem non ex corpo [Labor vnde æstimandus in ordine ad stipendium.]rali defatigatione æstimandus est, sed ex circumstantijs, & rei, circa quam versatur, pretiositate; sic enim & Medicis & Aduocatis maius stipendium redditur; quàm corporalis exercitatio secundum se spectata mereatur. Et sic Doctores communiter obseruant, & à nobis est superiùs adnotatum In casibus autem dictis obligationem restitutionis induci consequenter dicendum est; quia contra iustitiam excessus committitur, vt adductæ rationes probant. Nec dici potest officium Notariatus, sic [Obligatio restitutionis ex venditione, & contractu dictis.]ut & Fiscalis, esse dominij Episcopalis, & ita absolutè posse onus imponere ei, cui ab Episcopo traduntur, quidquid de prohibitione Conciliari sit, quæ actum non reddit inualidum, licèt reddat illicitum: nam licet ita sit, quod de dominio dicitur, & etiam prohibitionem ex se actum non reddere nullum; ipse tamen ex se talis est ob rationem dictam: nequit enim officium tributarium esse, sicut alia quæ Rex vendit, quia ex conditione sua diuersam habet rationem, & non tantùm ab extrinseco; est enim Ecclesiasticum, & ita eius naturæ, vt ratione illius nequeant grauari fideles; dum plus iusto ab [Episcopos non esse dominos officiorum.] illis postulatur. Dixi autem, licèt ita sit, quod ad dominium attinet; cùm tamen illud reuerà possit negari; vt negat P. Th. Sancius cit. dub. 39. n. 3. dicens Episcopos tantùm esse officiorum dictorum dispensatores, & verosimile satis est, Pontificem nolle dominium eorum tribuere sed meram dispensationem, quia dominium tale ad nihil esse potest vtile, & posset aliàs esse nociuum.

Addendum neque honestari traditionem [Onus eleëmosynæ non posse imponi nisi ex gratitudine.] dictorum officiorum, si Episcopus sub ea conditione tribuat, vt certa Eleëmosyna Religiosæ alicui, aut alteri honestæ personæ tradatur, si obligatio sit iustitiæ futura, sic enim ex dictis sequitur: si autem tantùm sit gratitudinis, id potest tolerari iuxta ea, quæ Doctores aliqui dicunt, loquendo etiam de Beneficijs Ecclesiasticis, & rebus alijs spiritualibus, & vt probabile cum illis tuetur Diana Part. 2. tract. 2. Miscellan. resol. 37. de quo & Nos suprà. In his namque officijs minùs est periculi, quia spiritualia non sunt; sed sæcularia, licèt vt P. Th. Sancius suprà, n. 1. effigiem quandam habeant sacrorum, & Ecclesiasticorum inquantùm sunt ad Ecclesiæ regimen instituta. Sic ergo ei possunt dari, à quo speratur pietatis officium designato pauperi conferendum, & negari alteri, à quo id non speratur: modo tamen conuentionis expresso, ne, qui promittunt, maiori se vinculo credentes adstrictos, grauiter peccare contingat, dum non stant promissis, & restitutionis oneri se obnoxios arbitrantur, & tunc etiam poterunt Episcopi eis officia substrahere, & dare alijs fructiferis arboribus, quæ reddant fructum in tempore suo, nisi constaret emolumenta adeo fuisse tenuia vt vtrique necessitati non sufficerent subleuandæ. Pro quo etiam facere potest doctrina multorum apud D. Solorz. lib. 2. c. 11. n. [Ex duplici probabili sententia roboratur quod ad gratitudinem spectat.] 30. & in Politicâ l. 3. c. 12. pag. 329. §. Especialmente dicentium, quòd Episcopus potest ex iustâ causâ Beneficium, quod confert, aliquâ pensione grauare: ergo & officia, de quibus agimus, grauamine gratitudinis. Facit etiam pro eodem doctrina alia multorum apud eumdem n. 31. asserentium eum, qui eligit aliquem de pluribus, quos testator, vel alius suæ electioni commisit, posse electum grauare, saltem in fauorem aliquorum, quos eligere potuit; qui loquendi modus casum certiorem exprimit, vnde & licet grauare in fauorem aliorum, respectu quorum pietatis officium exercetur, ex quo in casu nostro idem fieri posse efficaciter comprobatur.

An autem Notarij (vt hoc interim dicamus) [Notarij an laici esse debeant.] merè laici esse debeant; vsus declarauit non videri talem obligationem extare: de quo agens D. Solorzan. lib. 3. c. 8. n. 70. & in Politicâ Pag. 563. col. 2. ait in Regiâ Cancellariâ Limensi actum fuisse vt contra Prælatos prouisio expeditur: ne Notarios nisi merè laicos habere possent, id tamen non obtinuisse, & ita contentos fuisse Auditores Regios cautione illâ, vt Notarij non laici ad faciendas relationes, cùm opus est, in Regium Prætorium non admitterentur, eâ ductos ratione, quia semper maximè absurdum, & iniquum reputatum est admitti ad officia sæcularia eos, qui si in officio delinquant, non possint puniri: per tradita à Couarruuia, Vincentio de Trarchis, Petro Caballo, & alijs. Quæ quidem cùm non videatur leuis, videtur ex eâ [Ratio vt tales sint non leuis.] fieri, vt Prælati Ecclesiastici nequeant Notarios habere, nisi omni Ordine Ecclesiastico destitutos; secus enim à nullo videtur posse conuenienti animaduersione puniri: non enim à iudicibus laicis, quia fori illorum non sunt, neq; ab Ecclesiasticis, quia in eorum tribunali non est commissum delictum. Immò generaliter Episcopum non posse cognoscere de delicto admisso à laico Officiali suo affirmat Paponius de iure Franc. lib. 1. tit. 4. arresto 8. Cùm autem hoc maximè absurdum & iniquum fuerit semper reputatum, videtur ex eo fieri grauiter Prælatos delinquere, qui tali absurditati, & iniquitati materiam exhibent, per eorundem electionem. Videtur autem prædicta ratio supponere Nota [An laici puniri à judicibus laicis queant.]rios merè laicos in officio delinquentes, vel quia falsarij, vel quia stipendiorum taxas excedentes, posse à iudicibus laicis castigari: cùm tamen plures Doctores sint id negantes, eò quòd Notarij dicti ad forum Ecclesiasticum spectet: pro quo plures adducit idem D. Solorz. n. 68 cum quibus & videtur sentire. Iuxta quem dicendi modum perstat difficultas eadem, quæ in Notariis non merè laicis, cum puniri nequeant pœnâ proportionatâ. Vt ergo stare illa doctrina possit, videtur necessariò dicendum Notarios merè laicos posse à Iudicibus laicis puniri, si in officio delinquant, quod tenent citati ab eodem n. 66. & 67. & prætereà Gabriel Pereira in tract de manu Regiâ, part. 1. c. 19. n. 13. Paponius de iure Franc. lib. 1. tit. 4. arresto 8. Ceballos tract. de cognitione per viam violentiæ, p. 2. q. 58. n. 10. licèt eorum sententiam impugnet Diana part. 1. tr. 2. res 98. & part. 3. tr. 1. res. 12. & part. 4. tr. 1. res. 30. vbi ait cum pace doctorum virorum non esse dignam responsione, quia sic Congreg. Cardinalium semel, & iterùm declarauit. Et ex mandato Pauli V. Cardin. Gallus: eò quòd sit manifestè contraria sacris Canonibus, communi rationi, & præiudicialis iurisdictioni Ecclesiasticæ: quæ sunt Pontificis verba ex Italico versa.

Sed certè id quod Diana responsione non [Praxis id Prætoriorum amplectitur.] dignum judicat; vsu Regiorum Prætoriorum est receptissimum, & hoc ipso tempore, quo hæc scribo tres Notarij in carcerem missi sunt, dum vnus post alium mittuntur notificaturi judicibus, vt reum quemdam Ecclesiæ restituant ab eadem extractum; in quâ atrocissimum facinus perpetrarat; eatenus excusabile, iuxta forum diaboli, quòd in eo honori suo grauiter læso consultum judicauit. Et difficilè profectò erit praxim istam radicitus extirpare. Vnde & ipsi Auctores, qui aliter iudicant, & pro fauore Ecclesiæ militant, cùm ad subsellia accedunt, viâ penitus contrariâ gradiuntur. Vt videri potest in D. Solorzano, qui cùm sententiam multis, & grauibus citatis Auctoribus fuerit amplexatus, cit. tamen n. 70. & in Politicâ loco item adducto, ait, quod ex eodem dedimus n. præced. In Cancellaria videlicet Limana à se cum alijs Collegis actum, vt contra Archiepiscopum, & eius Vicarium prouisio expediretur, vt illi Notarios merè laicos designarent; eâ additâ ratione, quòd scilicet sic possunt in officio peccantes pœnis debitis coerceri.

Quidquid de hoc sit, Episcopi ex adductâ [Episcopi vnde grauiter peccare possint laicos Notarios non habentes.] ratione non peccant, quod scilicet absurditati maximæ, & iniquæ agendi rationi patrocinium præstent, quia eo pacto delicta Notariorum remanent impunita. Cùm enim illorum delicta ad ipsorum forum spectent, punire ipsos possunt, vt cum alijs probat Diana part. 3. tr. 1. res. 12. eo punitionis genere, quod eorum est consentaneum tribunali, nec sanè leue illud est, licet non sit sanguinis, aut quid simile. Ex alia autem ratione grauiter peccare possunt; si videlicet sciant, ex eo quòd merè laicos non eligant, grauia futura scandala & impediendum negotiorum progressum; quandoquidem Notarij; qui laici non sint, ad informandum in tribunalia Regia non admittuntur vel quid simile. Quod vrgetur ex eo quod, vt id non faciant nihil obstat; sed praxis, quam Regia tribunalia expetunt, iuri, & rationi conformis sit, & ita eam docti Episcopi tenuerunt, Couar. Riccius, & Acuña apud D. Solorz. n. 69. & loco Politicæ citat. aliique. Vbi autem pro [D. Pauli attendenda doctrina.] Regijs tribunalibus probabilis est sententia vsu recepta seruum domini non oportet litigare (iuxta Apostoli monitum) 2. Tim. 2. v. 14. sed mansuetum esse ad omnes, docibilem, patientem, cum modestia corripientem [2. Tim. 2. v. 24.] eos, qui resistunt veritati, ne quando Deus det illis pœnitentiam ad cognoscendam veritatem. Si ergo etiam cum resistentibus veritati lites vitandæ sunt, & mansuetè cum eis agendum: cùm iis, qui veritati resistere dici non possunt, dum probabili ratione ducuntur, potiùs debent omnes, sciendis tantummodò turbis vtiles, controuersiæ deuitari.

§. VI.

Peccare grauiter, si subditorum non suscipiant protectionem, & quomodò in eo se gerere debeant.

DIco septimò. Episcopi Indiarum peccare [Assertio 7. titulo 7. respondens, & modum patrocinij ostendens.] grauiter possunt, si patrocinium subditorum non suscipiant, quando illi, Indi præsertim, humanis sunt auxilijs destituti, eò quòd Magistratus sæculares, aut circa remedium necessitatum negligenter se habeant, aut ab eisdem opprimantur. Pro hoc & Auctores, & textus adducit D. Solorz. lib. 3 c. 7. n. 55. & seqq. & in Politicâ lib. 3. c. 7 pag. 547. §. Pertenece, & seqq. vbi cùm afferat specialem casum Episcopi, qui ex carcere extraxit quendam, quem vrbis Gubernator inauditum, & indefensum, & absque Sacramentorum receptione morti tradere volebat, subdit ijs circumstantijs verificatis, non dubitaturum se eam excusationem admittere (quod & tenet D. Villaroel part. 2. q. 14. art. 2. sed non circa eos, qui ab Audientijs sunt Regiis condemnati, pro quibus stat præsumptio. Artic. autem 3. n. 72. circa miserabiles personas, licèt probabile censeat, negatiuè tamen resoluit, nolens Episcopos se eorum caussis immiscere.) Verùm facultatem à iure con [Quale illud futurum.]cessam Episcopis ad huiusmodi patrocinium, non esse per attributionem iurisdictionis, sed quoad protectionem, instando, vrgendo, & armis non materialibus, sed spiritualibus vtendo; vt Magistratus compellant ad ea, quæ officij sui sunt, quando negligentia, aut præcipitatio in graue cernitur Reipublicæ aut priuatorum etiam detrimentum redundare. Vnde in Hispaniâ recursum ad Episcopos non practicari boni Auctores docent; licèt pro Indiis illum concedat Bobadilla in Politicâ lib. 2. c. 17. n. 110. & casu [Quid pro Indijs speciale.] 84. vbi ait in casu ei simili, de quo dictum, posse Episcopum ordinare Prætori, vt vinctum soluat. Non ergo permittit in carcerem violenter irrumpere, & vinctum extrahere cum periculo conflictûs Regalium Ministrorum, & eorum, qui Episcopi monitis, aut præceptibus obsequentur. Si ergo aliquid tum faciendum, industriâ potiùs, quàm armatâ manu libertas est iniustè oppressi procuranda. Sicut ergo peccare Episcopus potest patrocinium negligens, & oppressis subuenite desistens; [Prou 24. v. 11. & 12.] pro quo apud Salomonem Prou. 24. v. 11. & 12. admonitio illa generalis habetur: Erue eos, qui ducuntur ad mortem, & qui trahuntur ad interitum, liberare non cesses; si dixeris, vires non suppetunt, qui inspector est cordis ipse intelligit, & seruatorem animæ tuæ nihil fallit, reddetque homini iuxta opera sua. Sicut inquam in eo peccare [Vt peccarè in eo queat.] potest, ita & plusquàm sibi est conueniens vsurpando. Medio ergo tutissimus ibit, medium quidem prudentia, non zelus immoderatus, ostendet. Pro quo est elegans sententia apud non veterem, sapientem tamen, & Religiosum Auctorem, ex præclaro Moderatore haustum; sic magni operis molitores admonente: Memores tamen vbique prudentiæ, ac modi essent; quia vt languor ac mollitia num suam cœpta percoquunt; ita calor ac zelus præferuidus sæpè opprimunt.

Iuuat autem ardentis quidem zeli sed [Illustre in D. Ambrosio Episcopi patrocinantis exemplum.] moderatione conditi, illustre exemplum ad ecisse Sozomeni verbis Lib. 7. Historiæ Ecclesiasticæ Cap. 24. in quo sic scribit: Paganus quidam ordine illustris vir Gratianum conuitijs prosciderat, & patre indignum appellauerat; eiusque rei habito iudicio, capitis damnatus erat. Cumque iam ad supplicium duceretur; venit in palatium Ambrosius pro illo supplicæturus. Ceterùm [Sozomenus] cúm Gratianus, eorum instinctu, qui illi damnato infidiabantur, destineretur spectaculis venationum (quales priuatæ delectationis, non publici commodi gratia Principes exhibere consueuerunt) nec atriensium quisquam illi rem indicaret, quasi opportunum non esset; receßit: Progressus autem ad illam portam, per quam feras introducebant; clanculùm se habuit: ac simul cum venatoribus ingressus, non ante caussam rei agere omisit; neque priùs Gratiani, & Aulicorum eius oblectationibus ceßit, quàm salutiferum suffragium Grationo extorfisset, quo morti destinatum liberaret. Hæc Sozomenus & hæc præclara agendi forma, vt grauibus, ac prudentibus verbis, non castrensi tumultu, Prælati reorum caussas, cùm pietas exigit, apud sæculares transigant Magistratus Clericos ergo suos, non armis, sed præceptis salutiferis instruant; sic enim & ipsi & illi, ad omnia charitati propria molimina redduntur procul dubio validiores. Vnde citatus Scriptor post narrationem præfa [Vnde in illo cum Imperatoribus agendi libertas.]tam ita subdit: Quin etiam circa legum Ecclesiasticarum obseruantiam, & institutionem Clericorum sibi commissorum admodùm sedulus erat. Sic ille. Inde ergo libertas loquendi apud Imperatores, de qua idem verbis illis: Vt intelligatur quantâ apud Impe [Idem.]ratores propter Deum loquendi libertate polluerit. Neque nobis loquendi cum Dominis Episcopis, etiamsi propter Deum, vtendum ampliùs libertate. Alia per opus sparsa Index dabit.

APPENDIX

De Patriarcha Indiarum.

PAtriarcha, qui idem est ac Pater Pa [Patriarcha idem qui Primas, iuxta sententiam communem.]trum, seu cognationum vel familiarum, vsu Ecclesiastico peculiarem in Ordine Episcoporum designat dignitatem, qui quadri-pertitus est, vt habetur in Cap. Cleros 21. dist. Esse autem eumdem, qui Latinè dicitur Primas, & supra Archiepiscopos est, qui tres saltem esse debent, vt obseruat Laurentius Beyerlinck in Theatro vitæ humanæ, Tomo 6. Libr. 14. Litterâ P. communis est Canonici Iuris interpretum: sic enim habetur in Cap. 1. 99. dist. in quo Gratianus ita scribit: Primates & Patriarchæ diuersorum sunt nomi [Gratianus.]num, sed eiusdem officij. Sic ille. Pro quo videri possunt citatus Beyerlinck, Syluester V. Patriarcha, vbi pro eo Raynundum adducit, & v. Primas, in quo nihil de illo, referens se ad v. Patriarcha. Lessius Zechius de Republica Ecclesiastica, Tit. de Patriarchis num. 1. P. Azor Tomo 2. Lib. 3. Cap. 35. Quæst. 2. & alij ex Recentioribus.

Pro eodem videtur stare Cap. Nulli, [Ex Cap. Nulli an rectè probari queat.] citat. 99. dist. in qua sic P. Anicetus Pontifex: Nulli Archiepiscopi Primates vocentur, ni illi, qui primas Sedes tenent, quarum Episcopos Apostoli, eorumque successores regulariter, Patriarchas vel Primates esse constituerunt: nisi gens deinceps ad fidem conuertatur, cui neceßè sit præ multitudine Primatem constitui: reliqui Metropolitani nominentur, qui reliquas Metropoles tenent. Sic ille. Ex quo P. Fragosus Tomo 2. Disput. 16. §. 1. num. 5. patere ait idem esse Patriarcham & Primatem. Sed certè non ita videtur patens; immò oppositum insinuari. Cùm enim Diuus Pontifex in Ecclesiis ab Apostolis & successoribus Patriarchas & Primates constitutos dixerit, de futuris loquens Primates tantùm constituendos esse decernit, Patriarcharum nomine prætermisso. Illud ergo Seu, disiunctionis nota est. Quod post hæc scripta inuenio sic tenere Ioan. Filesacum de sacra Episcoporum auctoritate, Cap. 9. §. 8. Vnde Patriarchæ & Primates vt distincti etiam proponuntur in cit. Cap. Cleros. Ex Diuo enim Isidoro Lib. 7. Etymol. Cap. 12. [Cap. Cleros, ex quo oppositum.] sic ibi: Archiepiscopus Græeo interpretatur vocabulo, quòd sit Summus Episcoporum, id est, Primas: tenet enim vicem Apostolicam, & præsidet tam Metropolitanis, quàm ceteris Episcopis. Sic ibi: & ita tenet Illustriss. Barbosa de Potestate Episcopi Tit. 1. Cap. 6. num. 7. & 8. & de Iure Ecclesiastico Lib. 1. Cap. 6. num. 10. & 12. Sed ex alio fundamento, quia scilicet existimat nomen Patriarchæ tantùm quatuor propriè adaptari posse, qui post Romanum celebres in Conciliis, Epistolis Decretalibus, & Iure habentur; Constantinopolitanus scilicet, Alexandrinus, Antiochenus, & Ierosolymitanus, cùm alij, qui Primates sunt, quodammodo tantùm dici tales possint. Quod & tenet P. Fragosus suprà num. 6. dicens lato modo tantùm esse Patriarchas, cùm alij tales per antonomasiam sint.

Vbi quidem quæstio videtur esse de vo [Verosimilior resolutio.]ce, si Primates quoad iurisdictionem, & insignia, ac priuilegia totum id habeant, quod quatuor dicti, pro quo vsus Ecclesiæ consulendus. In quo mihi videtur certum, eum, cui à Pontifice Primatus conceditur, cum nomine Patriarchali verum Patriarcham esse censendum, cùm totum hoc ad Pontificiam dispositionem spectet, & ab Apostolicæ Sedis pendeat voluntate. Sic veri Æthiopiæ Patriarchæ fuerunt Reuerendiss. DD. Ioannes Nonnius Barretus, Andreas Ouiedus, Alfonsus Mendezius, Societatis nostræ; & ideo priuilegiis omnibus frui possunt, qui tales fuerint, Patriarchis in Iure concessis: quod de Minoribus negant P. Azor suprà Cap. 26. Quæst. 7. cum Geminiano, & Barbosa Tit. 6. Cap. 1. num. 37. quia impropriè tales sunt; non negatiui in casu nostro, vbi à Pontifice & nomen & substantia tribuitur dignitatis.

Iuxta quæ concludendum pariter Pa [Patriarcha Indiarum cur & qualiter constitutus.]triarcham Indiarum verè esse talem, cuius creandi à Paulo Tertio (vt ex Gongalez in Reg. 8. Cancel. Glossa. 41. num. 14. refert Barbosa citat. Cap. 6. de Iure Eccles. num. 43. & Dom. Machadus Tomo 2. pag. 343. col. 2. in principio) rationem reddit Gregorius Lopez in l. 12. Tit. 5. Part. 1. Glossa 2. sic scribens: & quando aliqua gens de nouo ad fidem conuertitur, si neceßè sit propter multitudinem, debet Primas ibi constitui, vt in Cap. Nulli 99. dist. & sic videmus temporibus nostris constitui à Papa [Greg. Lopez.] Patriarcham Indiarum maris Oceani. Sic ille. Vbi illud videtur negotium facessere non videri Patriarcham huiusmodi propriè talem, cùm illi solus videatur titulus attributus: nullam enim circa Indicos Præsules, aut eorum subditos, iurisdictionem exercet. De quo testatur D. Villaroel Parte 1. Quæst. 4. Art. 5. num. 37. oculatus testis; qui num. seq. nobiscum quoad discrimen inter Patriarcham & Primatem sentit. Tantùm ergo Titularis apparet, quod non videtur D. Aniceti dispositioni conforme: nouos enim Primates, aut Patriarchas, iuxta communem intelligentiam, constituendos ait, quando id exiget conuersarum gentium multitudo: Cui neceßè sit præ multitudine Primatem constitui. Atqui si Patriarcha nihil circa conuersos operatur, eorum non est necessitati consultum, & ita neque Pontificis sancti menti satisfactum,

Sed certè, cùm id, quod agitur, Pontifi [Quomodo eius dignitas sine iurisdictione.]ciâ dispositione procul dubio peragatur, non est circa illud difficultas concitanda. Patriarcha quidem radicalem erga Indias retinet potestatem: sed quia hucusque non est inuentus modus conueniens, vt exercere illam queat, honor ille circa exercitium vacat, quemadmodum Patriarcha Ierosolymitanus per annos ferè quingentos talem honorem sine vsu habuit potestatis, vt ostendit Cardinalis Bellarminus Lib. 1. de Pontifice Cap. 24. §. Porrò.

[Et pro Indiis tantùm Occidentalibus.]

Quòd autem pro Indiis maris Oceani constitutus dicitur, indicat pro Occidentalibus tantùm eam concessam dignitatem: Occidentalis enim India non ad Oceanum, sed ad mare Indicum specialiter dictum spectat. Vnde Regibus Castellæ sic curantibus ea est creata dignitas, quando regnum Portugalliæ minimè eorum potestati subiacebat. Scribit autem Barbosa in Catalogo Episcopatuum Tit. 1. in fine Archiepiscopum Goanum esse totius Indiæ Primatem. Et [Beyerlinck.] Beyerlinck ita scribit: In eadem Hispania Valentinus Archiepiscopus Hispaniarum, vt Goanus, Indiarum Patriarcha, gaudet nuncupari. Sic ille. Tam autem est vnum à vero alienum, quàm aliud. Dictus quidem Patriarcha D. P. Ioannes à Riuera; sed quia Antiochenus: vnde forsan erroris occasio. Nec de his plura. Qualis Patriarchalis dignitatis vsus possit conuenienter Indiarum Patriarchæ concedi, dictum à nobis Tit. 1. num. 40. & Tit. 2. num. 113. Vtinam vtiliter.

TITVLVS XIV. DE INDICORVM EPISCOPORVM VICARIIS GENERALIBVS

Dicendum hoc loco de illis quia vnum cum Episcopis Tribunal constituunt: circa quos longißima posset institui tractatio, si ea, quæ ad Indicos tantùm spectant, non esset instituti nostri lucidare. Per breuia ergo capita, quæ ad eorum conscientias pertinent, proponemus; pro quo sit

CAPVT I.

Quales esse Indicorum Episcoporum generales Vicarij debeant.

DIco primò. Generales Vicarij [Litteratos esse debere. Et graue in electione non talium fore peccatum.] debent esse homines litterati. In hoc ergo graue esse peccatum potest, & eorum, qui officium affectant, aut oblatum recipiunt, & pariter eligentium. Quod esse non rarum Indiarum malum pudor est attestari: dum homines merè Grammatici, & neque boni eo in genere, ad curam huiusmodi, omnium post Episcopalem maximam, assumuntur. Et solent Episcopi electionis talis excusationèm eam adducere, quòd ipsi circa eorum actiones attentissimi sint futuri, à quibus pariter dirigendi. Qui autem officium affectant, ex eo securas conscientias reputant, quòd litteratorum sint consilio rebus in omnibus imbuendi. Sed nihil horum eos re leuat: quia neque Episcopi dum visitant erga Vicariorum actiones aduigilare possunt, neque populi scandalum eâ ratione depellitur: & impossibile moraliter est vt in omnibus, si expeditio negotiorum opportuna futura est, ad Episcopum recurratur. Quòd autem per Assessores doctos non fiat satis, ex eo constat, quia ita illi de Assessorum consilio debent sententiam pronuntiare, vt quod iudicant intelligant, & non sint emortuæ fistulæ aquæ aliunde profluentis. Vnde Concilium Limense Tertium Act. 3. Cap. 2. sic [Concilium Limense.] decernit: Vicarios verò & iudices, ac Visitatores, ex ijs, qui sapientiâ & moribus præstant, eligant. Sic Concilium. Prætereà ostenditur: quia Vicarius generalis est iudex ordinariam habens potestatem, [Ex ratione iudicis validum argumentum.] & iurisdictionem, vt suprà diximus cum communi Doctorum sententiâ: pro quâ & complures congerit Barbosa de Potestate Episcopi Allegat. 54. num. 37. & seqq. & in Remißionibus ad Concilium Tridentinum Seßione 24. Cap. 16. lit. Z. Nec qualiscumque iudex, sed amplissimi territorij, & diuersorum valde generum passim occurrentium caussarum in materiis spiritualibus, sacris, & momenti maximi. Immò & iudex iudicum, cùm ad eum omnis diœceseos gubernatio deuoluatur: ergo debet esse rei iudiciariæ, in quâ versatur, peritus. Illatio est euidens, quam & iura humana præscribunt L. penult. de iudicibus. Vbi scribentes videantur, si lubet, P. Azor Parte 2. Lib. 3. Cap. 43. Quæsito 10. P. Bauny Tomo 1. Tract. 9. Quæst. 2. Barbosa suprà num. 54. & alij passim. Videtur autem Zerola contrarium sentire in Praxi Episcopali Parte 1. verb. Vicarius, Assert. 21. vbi sic ait: E [Zerola.]piscopus potest tenere Vicarium non Doctorem. Ratio est: quia cùm ipse Episcopus sit Doctor, vt patet vulgatis iuribus, sufficit quidquid sit Vicarius. Sic ille. Sed certè venit commodè explicandus: sufficere inquam quidquid Vicarius sit; videlicet siue Doctor aut non Doctor, dummodò aliàs sufficiens, quia multi sunt Bacchalauri Doctoribus doctiores, aut sine gradu etiam, doctrinâ studio, & experientiâ non mediocri comparatâ; sicut à Concilio Tridentino dictum de Vicario electo à Capitulo; vel aliàs, quantùm fieri poterit, idoneus.

Dicò secundò. Vicarius Episcopi proba [Assertio 2. probatis moribus pariter futurum sub mortalis peccati reatu.]tis moribus esse debet, & aliter electio facta non sine mortalis culpæ reatu constat & eligentis & electi. Id quod in Indiis peculiari ratione verum habet, ob caussam sæpiùs inculcatam de probitate Ministrorum, quia de noui Orbis conuersione agitur, & stabiliendâ fide, ac moribus Christianis. Probant hoc adducti Doctores, & est ornamentum istud cum præcedenti connexum in formulâ, quâ creari Vicarius solet, & ex Iacobo Sbrozio adducitur à Barbosa suprà n. 56. in qua sic dicitur: Nos Dei, & Sanctæ Sedis Apo [Formula creationis.]stolicæ gratiâ Episcopus. N. Salutem in Domino &c. Considerantes igitur probitatem, legalitatem, scientiam, discretionem, & industriam discreti viri. N. iuris vtriusque Doctoris &c. Pertinet etiam ad morum [Qua ætate esse debeat.] maturitatem competentia ætatis: & debere esse saltem viginti quinque annorum, adducti docent: licet Homobonus de statibus Cap. 7. vers. Ætas dicat debere esse viginti octo, & in hoc non posse Episcopum dispensare, ex Cardinali, quem citat, non tamen communiter recepto. Et quidem cùm ad Episcopatum triginta sufficiant: non est mirum si minùs aliquid ad Vicariatum necessarium videatur, cùm aliàs ætas. 25. annorum ad Presbyteratum sufficiat, in quo tantùm constat dignitatis residere. Id colligunt ex Cap. In cun [Cap. In cunctis, de electione]ctis §. Inferiora, de electione, vbi sic dicitur: Inferiora etiam ministeria vt puta Decanatum, Archidiaconatum, & alia, quæ curam animarum habent annexam, nullus omnino suscipiat, sed nec Parochialis Ecclesiæ regimen, nisi qui iam 25. annum ætatis suæ attigerit. Sic ibi. Cùm ergo Vicariatus curam animarum annexam habeat, immò & eorum, qui curam animarum habent, in prædicto Decreto videtur comprehensus: sicut & ad eum spectant quæ sequuntur: & scientia, & moribus commendandus existat. Nihilominus quia expressè id non habetur, fundamentum relinquitur ad contrarium asserendum: cùm prætereà addatur, vt ij, de quibus ibi est sermo, debeant præfixo à Canonibus tempore in Presbyteros ordinari. Quod tamen de Vicariis non est ita receptum, & quidem doctorum, & probitatis eximiæ Prælatorum vsu: vn [Ordines sacros an habere debeant.]de & scimus aliquos post Vicariam functionem matrimoniis innodatos. Sed certè hoc ipsum inconueniens in caussa esse deberet, vt non nisi Sacris initiati ad officium istud adscirentur. Vnde & refert P. Bauny Quæst. 2. citata §. Tertiò debet, declaratum esse in Tolosana Curiâ Vicarium debere esse Sacerdotem, & ita non toleratum in officio quemdam, qui per abusum à sententia contra se latâ ad dictam Curiam appellarat. Neque id mirum, quandoquidem & Breue Clementis octaui extat, quo Vicarij Sacris initiati esse iubentur. Non tamen in Hispania receptum, vt ex aliis testatur Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 8. num. 39. Licet ergo contrarium videatur probabile, quod ad ætatem scilicet attinet, & etiam quod ad Sacerdotium; dummodo cetera suffragentur; in facti tamen contingentia poterunt Episcopi grauiter peccare huiusmodi electionibus, si attentis circumstantiis dispiciant defectus illos executioni officij posse incommodare.

Dico tertiò. Vicarij dicti debent circa In [Assertio 3. ad Indorum curam grauiter obligatos.]dos peculiarem gerere solicitudinem, cuius defectu grauiter peccare continget. Id constat, quia Episcopis obligatio talis incumbit; Vicarij autem ad munus idem circa animarum salutem procurandam assumuntur: vnde quæ de Episcopis dicta sunt Cap. 1. Tituli præced. de Vicariis sunt etiam accipienda. Debent ergo esse solicitudine non pigri, (vt Apostolus loquitur Rom. 12. v. 11.) [Rom. 12. v. 11.] Spiritu feruentes, Domino seruientes. Indorum caussæ multâ egent solicitudine, quia multi sunt pro eorum vexatione soliciti, vnde & diabolus occasionem eos perdendi desumit. Parochorum multi erga eorum pigritantur salutem, dum ad sua commoda indesinentur inuigilant: quorum pigritia Vicariorum est solicitudine propulsanda. Vnde & feruentes spiritu sint oportet: spiritu inquam, non carne, carnis & sanguinis negotia pertractantes; eos sibi beneuolos cupientes, à quibus impleri promptuaria possunt, & ex hoc in illud eructare, Domino, non mammomæ, & genio seruientes, quæ esse Indiarum crinita constellatio solet, dum tot sunt qui sua quærunt, non quæ Iesu Christi, pro quo se ipsos impendere, & superimpendere, Apostoli exemplo, debuissent. Et Vicarij in primis, quibus sunt greges isti primariis Pastoribus ab ipso Pastorum Principe pariter & Pastore commissi. Videatur Dom. Reyna post hæc scripta visus Tomo 1. de Perfecto Prælato Lib. 5. Tract. 5. per plura Capita.

CAPVT II.

An Parochi Indiarum possint esse Vicarij generales.

DIco primò. Si nulla sit specialis neces [Assertio 1. negans, si absentia futura.]sitas, sed sola Episcopi in eo deprehendatur affectio, aut aliqualis commoditas, non potest Parochus in Indiis esse Vicarius generalis, cum necessitate absentiæ à sua Parochia, etiamsi illa per Vicarium suppleatur. Probatur ex generali Doctorum consensu circa obligationem residendi, de quo Titulo præced. num. 20. vbi illam non humani tantùm iuris, sed naturalis & diuini esse monstrauimus. Eo autem sic stante in Parochis, manifestum est abesse non posse, nisi maius Ecclesiæ bonum id postulet, vt communiter Doctores affirmant, & habetur expressè in Concilio Tridentino Seßione 23. Cap. [Sola Ecclesiæ, ac Reipublicæ vtilitas absentiam licitam reddit, non alia minoris momenti.] 1. ibi; Euidens Ecclesiæ, vel Reipublicæ vtilitas. Vbi licet de Episcopis sermo sit: eadem tamen est ratio de Pastoribus aliis, quia Concilium eo loco diuinum præceptum erga omnes agnoscit, ex quo deducit non posse non residere, nisi ex caussis ibidem assignatis: quibus occurentibus ratio naturalis dictat obligationem talis præcepti cessare. Et in casu nostro id liquet: nam cùm residere teneatur Parochus ob bonum Ecclesiæ suæ, rationabile omnino est, vt Ecclesiæ amplioris bonum illi præferendum si: quod perinde est ac dicere spiritualem multorum salutem paucorum esse saluti præferendam. Atqui in casu proposito non interponitur maius Ecclesiæ bonum, vt est compertum, quia nulla est specialis necessitas, & affectio Episcopi circa hoc non est rationi conformis, cuius & aliqualis commoditas non potest incommodis maximis ex absentia Parochi præponderare, vt Concilium clamat, & ratio clarissima persuadet. Et ita generaliter non posse Episcopum vti operâ Parochi in quocumque seruitio suæ diœcesis, nisi pro tempore duorum mensium, quod Consilium ibidem concedit Parochis ad non refidendum iuxta Congregationis Cardinalium Declarationem, tradit Barbosa circa Caput. 1. citatum Seßionis 23. numer. 7. & §. Episcopus non potest. Et de Potestate Episcopi Allegat. 53. numer. 85. & 86. vbi alios pro eodem adducit.

Quod ergo Nauarrus ait Consilio 15. de [Doctrina Nauarri quomodo accipienda, sicut & aliorum.] Clericis non residentib. posse scilicet Parochum abesse, si Vicarius generalis eligatur, quod & alij affirmant; iuxta explicationem datam est admittendum, quando scilicet in eo euidens Ecclesiæ vtilitas deprehenditur. Apostilla autem illius Consilij resolutioni Auctoris obsistit, dum in ea dicitur Sacram Congregationem censuisse Ordinarium hanc licentiam non posse dare, & quòd illius Auctor viderit Curatum licentiam à Papâ circa hoc negotium postulare. Quod ex aliorum etiam facto comprobat Zerola in Praxi Episcopali Parte 1. verb. Parochus §. Sextò. verum est; [Resolutio procedit etiam in diœcesi in qua est Parochia.] tamen Auctorem hunc non de Vicariatu loqui in diœcesi, in qua est Parochialis, sed in alia, & sic procedere ea, quæ ibidem adducit. Et est quidem in eo discrimen non leue, quia Parochus Vicarius effectus à proprio Episcopo, curam suæ Ecclesiæ non relinquit: cùm enim omnium in diœcesi existentium eam habeat, in illis, quæ ipsius est propria, ante eius oculos obuersatur. Nihilominùs doctrina tradita generaliter est accipienda, quia & ratio generaliter vrget, cùm sit verissimum, quidquid de cura illa generali sit, Parochum non residere. Et inconuenientia illa fore certissima, quæ ex Pastorum absentia subsequuntur: vnde & Declarationes Cardinalium ita exprimunt, cùm de seruitio circa propriam diœcesim [In Parochis Indorum id speciale.] loquuntur. Dixi autem in Parochis Indiarum hoc esse peculiare, quia Indi maiore curâ indigent, vti plantæ nouæ, & substituti propriis solent commodis inhiare, nec sperari facilè remedium possit, quandoquidem Vicarios propitios habent, vtpotè eorum facturæ, & quos student emolumentorum opportunâ contributione demereri.

Dico secundò. Etiamsi Parochi vrbani [Asserio 2. & etiamsi in Parochia propria resideant, si officio nequeunt satisfacere.] sint, & in sua possint residere Parochia; si tamen ratione Vicariatûs ita abesse necessarium sit, vt nequeant commodè suo muneri satisfacere, eligi ad illud nequeunt, neque tutâ conscientiâ admittere, stantibus tantùm rationibus, de quibus Assert. præced. Ratio est clara, & ex communi Doctorum sententia desumpta, iuxta quam residentia non requiritur pro materiali tantùm assistentia Parochi, sed pro cura & solicitudine opportunè Parochianis exhibendâ: vnde etsi Vicarium quis habeat, de quo possit non minorem, quàm de se ipso, satisfactionem habere, per se ipsum tenetur in multis ministrare, vt aliàs diximus; pro quo & videri possunt Ioannes Sancius in Selectis [Residentiam materialem non sufficere.] Disput. 47. Mosconius Parte 1. Cap. 2. Diana Parte 3. Tract. 4. Resolut. 156. alios adducens. P. Bauny Tomo 1. Tract. 10. Quæst. 34. præsertim Dicto 5. & quod maius omnibus habet pondus Innocentius Tertius in Cap. Extirpandæ, de Præbendis, v [Cap. Extirpandæ, de Præbendis.]bi sic ait: Qui verò Paræcialem habet Ecclesiam, non per Vicarium, sed per se ipsum illi deseruiat in ordine, quem ipsius Ecclesiæ cura requirit. Sic ille. Tum sic. Qui ratione Vicariatus ministrare nequit in ordine suo, formaliter non residet, quidquid de materiali residentia sit: Atqui non residere absolutè non licet Parocho ratione Vicariatûs: ergo neque stante residentiâ materiali, quæ perinde est ac si non esset.

Ait tamen P. Bauny Dicto 1. quosdam sic [Sententia eorum, quà Parochos seruire per alios posse affirmant, non esse admittendam.] opinari, vt existiment eos, qui per alios munus Parochiale obeunt, quando illi viri docti sunt, ita vt æquè benè omnia ad illud spectantia præstare possint, obligationi suæ satisfacere: quod cùm generaliter asserant, ad casum nostrum poterit specialiùs adaptari. Sed certè talis opinio non videtur admittenda: vt enim citatus Pater ait, eorum est, qui Concilij Tridentini auctoritatem, verbaque quibus Seßione 23. Cap. 1. residentiam ex vi præcepti diuini obligare determinat, præ suis facientes nihili, ad libidinem opiniones sibi fingunt. Neque eorum ratio quidquam euincit, [Præsentiam Parochorum non esse supplebilem, clarè ostenditur.] quòd scilicet per alios æquè benè omnia Parochialia munia obiri possint: id enim est omnino falsum: nam præsentia Pastoris secundùm omnes illius effectus insupplebilis est, quia mercenarius numquàm potest agere vt proprius potest Pastor: & hoc ipsum quod est oues præsentem proprium habere Parochum, magni momenti est, & specialem secum affert confidentiam & consolationem: est enim ad manum recursus, si substitutus excedat, & ad omnia potentius adiumentum. Quodquidem clarè ostendit non posse Parochum se penitus absentare, vt videntur voluisse illi, quibuscum prædictus Auctor disputabat. Non autem id sufficere ex eo etiam probatur, quia non pascens, absolutè pastor non est, etiamsi per alium pascere conetur: sicut medicus non est, qui curam Egrotis medicum non deesse, neque Aduocatus, qui Aduocatorum patrocinium egentibus prouidet, & sic de aliis: Atqui officium Pastoris est, vt ex Concilio Tridentino constat citato Cap. 1. Seß. 23. de Reformat. verbis il [Concilium Trident.]lis: Cùm præcepto diuino mandatum sit omnibus, quibus animarum cura commissa est, oues suas agnoscere, pro iis sacrificium offerre verbique diuini prædicatione, Sacramentorum administratione, ac bonorum omnium exemplo pascere. &c. Ergo dum nihil eorum per se agit, pastoris officium non exercet, vnde nec nomine tali dignus habetur. Iuuant etiam quæ in Concilio post adducta sequuntur, dum sic dicitur: Pauperum, aliarumque miserabilium personarum curam paternam gerere, & in cetera munia Pastoralia incumbere: quæ omnia nequaquam abiis præstari & impleri possunt, qui gregi suo non inuigilant, neque aßistunt, sed mercenariorum more deserunt. Hæc Concilium: quæ quidem non solùm de materiali assistentia, sed formali sunt etiam accipienda: & ex illis planum redditur per Vicarium non posse præstari, qui mercenarij ritu seruit, & in Indiis specialibus & frequentibus experimentis, satis & plusquàm satis habetur exploratum.

Dico tertiò. Licet quod dictum est de [Assertio 3. Rationem maioris boni rarò occurrere.] communi bono, & maiori vtilitate Ecclesiæ, satis verosimile sit, vt vidimus, & ita in Indiis vniuersim loquendo possit practicari: rarò tamen talis occurrit casus, in quo iustificari huiusmodi electio possit. In Capitulis enim Cathedralibus viri esse sufficientes solent, & etiam extra illa. Quia verò iudicium de hoc videtur Episcopis reseruatum, ipsi conscientiam suam consulant, & videant num ad electionem talem ratio inducat, vel impellet affectio. Illi certè qui dispositiones istas solent sine passionum turbatione dispicere, non semel illud vsurpare consueuerunt: Vt quid perditio hæc? habentes quidem personarum cognitionem, & iudicantes caussam posse communem procedere, nihil suâ sede mouendo: quin & meliùs, quia & melioribus offensionibus, quæ in istis solent non leues occurrere, deuitatis. Sed ipsi [Cap. Absit 11. q 3.] fortè plus vident, & ita absit vt quidquam sinistrum de his arbitremur, qui Apostolico gradui succedentes. &c. 11. quæst. 3. & ita ad alia.

CAPVT III.

An Præbendarij Cathedralium possint esse Vicarij Episcoporum.

DIco primò. Præbendarij dicti pos [Assertio 1. affirmans.]sunt esse Vicarij generales Episcorum absolutè loquendo, quia id nullibi inuenitur prohibitum. Immò in Concilio Tridentino Seßione 24. Cap. 16. de Reformatione id supponitur verbis illis: Etiamsi fuerint ex eodem [Concilium Trident.] Capitulo. Quamuis ibi de Vicario Capituli sermo sit: sed quoad hoc nullum est discrimen, & ita Doctores id communiter supponunt, dum de loco agunt, in quo is sedere debet, & quos ex Præbendariis debeat præcedere. Ad quod cum satis tritâ doctrinâ respondent, de Vicario, qui de Capitulo sit, vel qui non sit de illo: pro quo videri potest Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 8. num. 43. & seqq. & in Politica Lib. 4. Cap. 8. pag. 558. Col. 2.

Dico secundò. In Cathedralibus India [Assertio 2. negans in penuria Præbendariorum.]rum potest aliquando tanta esse Præbendariorum penuria, vt Episcopo non liceat Vicarium ex illis eligere, si propter officium diuino sit cultui detrimentum inferendum: in hoc enim esse peccatum mortale potest, vt cum aliis tenet P. Thomas Sancius Lib. 2. Consiliorum, Cap. 2. Dub. 12. num. 4. Tunc ergo aut Episcopus sine Vicario se gerat, si id non impediat diœcesis amplitudo, iuxta ea quæ adducit idem Dom. Solorzanus suprà num. 11. vel alium eligat, qui de Capitulo non sit, idoneum tamen: ceteris enim paribus ille eligendus est, aut si magnus excessus non sit. In casu autem necessitatis, illa legem facit. Quòd si [Quid de casu necessitatis, Præbendarium, & Curatum inter se comparando. Vbi pro Curato potiorem esse rationem.] ex Curatis quisquam idoneus appareat, dubitari potest in quo maius inconueniens sit, in eo scilicet eligendo, an in Præbendario? Circa quod dicendum minus inconueniens esse in Præbendarij electione, quia in illo non ita apparet præsens periculum animarum, & Deus id, quod ad earum salutem spectat, cultui suo patitur anteferri, quando in eo aliqua tantùm diminutio sine scandalo adspicientium intervenit: quia misericordiam magis, quàm sacrificium amat. Vnde & Doctores circa cultum Eucharistiæ aliqua omitti posse communiter asserunt, ne infirmus sine Viatico moriatur. Pro quo est & Decretum [Quomodo diuino cultui præferenda animarum cura.] Concilij Limensis secundi, quod à Tertio confirmatum & renouatum Act. 4. Cap. 18. vbi sic dicitur: Cùm solemnes feriæ aguntur in vrbibus, earum celebritatis caussa Parochi populos sibi Indorum commissos nequaquàm deserant, etiamsi Sacratißimum Corporis Christi Festum, aut etiam dies Parasceues in [Concilium Limense.] magna hebdomada celebretur: neque verò ob id vocentur & inuitentur à Vicariis vrbium: cùm Deo sit longè gratius obsequium oues proprias eo tempore instruere & curare, quàm cum earum periculo vrbanas solemnitates frequentare. Hæc ibi. Quæ quidem sic intelligenda, vt eo modo faciendum sit, etiamsi Vicarius relinquatur: de alio enim vix esse poterat dubitatio.

Dico tertiò. Præbendarij qui ratione [Assertio 3. Vltra tempus, quod officium exigit, absentes non lucrari emolumenta assistentium.] officij à Choro plus absunt, quàm officij administratio exigat, nequeunt assistentium emolumenta lucrari. Id constat: quia in eo, in quo Præbendarius non habet impedimentum assistendi, perinde se habet acsi officium non haberet. Deinde arguere possumus ex iis, quæ circa Præbendarios, quibus ex officio lecturæ onus incumbit, vel in Vniuersitatibus Facultatum ingenuarum Professores sunt, adducit Dom. Solorzanus Lib. 3. Cap. 14. numer. 31. & seqq. & in Politica Lib. 4. Cap. 14. pag. 616. & seqq. illis enim certæ tantùm sunt horæ concedendæ, & non, vt contendebant aliqui, dies integra functionis. Et eam gratiam eisdem factam à Gregorio XIII. habetur in Declarationibus Cardinalium circa Cap. 7. Session. 5 num. 12. §. Non debent. Et ita id tenet P. Thomas Sancius Libr. 2. Consiliorum Cap. 2. Dub. 95. num. 5. de quo & inferius Titulo 18. Quòd autem in quauis alia iustâ non assistendi caussâ, quæ publicum bonum concernat, idem dicendum sit, apud eumdem Dom. Solorzanum habetur num. 37. & talis debet Vicariatus officium reputari. Esset autem maius ad prætensionem [Si publicus Professor sit qualis illi sit absentia concedenda.] dictam fundamentum, si quis esset simul Vicarius, & publicus Theologiæ, aut sacrorum Canonum Professor, vt hic Limæ nonnullos vidimus: occupationes enim illæ integrum hominem exigunt, ex quibus si quidquam temporis relinquitur, aliquali est quieti necessarium, vnde non videntur tales ad assistentiam in Choro diebus omnibus obligandi. Et quidem vt non assistant horis, in quibus exercitio munerum prædictorum vacant, ratio congrua persuadeat; vnde & sic est per dispositionem aut declarationem iuridicam constitutum: Atqui geminata occupatione majus est otium pro studio & requie necessarium: ergo ratio quæ pro vno militat, debet etiam pro alio militare. Id quod roborati potest ex dispositione Concilij Tridentini Seßione 24. Cap. 8. de Reformat. vbi de Cononico Pœnitentiario sic di [Concilium Trident.]citur: Qui dum Confeßiones in Ecclesia audiet, interim præsens in Choro censeatur. Hæc ibi. Si ergo in [Ex concessionibus pro alijs arguitur.] Confessionibus audiendis toto eo tempore distineatur, quo Chorus non vacat, toto eo est pro præsenti reputandus. Cuius ea est ratio, quia totum illud officij conditio requirit: ergo similiter est in casu nostro dicendum. Idem autem esse de Archidiacono, & quolibet alio, dum auocatur à Choro, vt officio fungatur suo, communis resolutio est, pro qua Lælius Zechius de Repub Eccles. Cap. 24. num. 6. & de Canonico pariter, qui Paræciam habet annexam vt videri potest apud P. Bauny Tomo 1. Tract. 11 Quæst. 7. §. Secundus est. Et de ægrotantibus, per adducta à P. Thoma Sancio suprà Dub. 90. ac de aliis legitimè impeditis ex eodem Dub. 92. & seqq.

Et ita quidem videtur dicendum, si quòd [Si tamen ex necessitate officium sit acceptum] Vicarius quis scit, ex necessitate Ecclesiæ proueniat: si autem officium tale ab alio potest æquè benè administrari, non debet talis absentia sustineri. Vnde si velit talis retinere vtrumque, plus certè laborandum illi est, vt & eisdem satisfaciat, & Choro intersit horis feriatis. Quòd si Capitulares non assistenti nihil opponant, nec litem intentent, securâ conscientiâ poterit distributionum commoda reportare. Prohibitio enim non ita explorata est, & qui nihil opponunt, liberalem videntur facere remissionem, quam posse facere multorum sententia est apud P. Thomam Sancium suprà Dub. 108. Dixi debere Vicariatum dimittere, non cathedram, quia Cathedraticis spe [Professorum labor meritò muneratus.]ciale est circa hoc priuilegium à Gregorio XIII. concessum, vt vidimus, ob magnum Ecclesiæ bonum in litteraria professione: quod tamen non ita videtur pro Vicariatu concessum, cui multi possunt idonei reperiri: cùm tamen non ita sit de litterariis Professoribus: arcta enim est via, quæ ducit ad Cathedram, & pauci sunt, qui inueniunt illam. Vnde Præbendarij non debent priuilegium dictum vti iniuriosum sibi calumniari, qui portare se pondus diei, & æstus inclamant, Chori sedibus inhærentes: maior namque est in publicis Professoribus defatigatio, noctes ducentibus insomnes, cùm alij Chori labore contenti sine solicitudine requiescant. Certissima illa Salomonis, vtpotè & Spiritus sancti sententia est. Eccles. 1. v. 18. Quòd in multa scientia, multa sit [Eccles. 1. v. 18.] indignatio: & qui addit scientiam, addit & laborem. Vbi Ioannis Campensis Paraphrasis sic habet: [Paraphrasis Campensis.] Qui enim conatur supra modum sapiens fieri, plurima experietur valde ingrata: & qui ad priorem eruditionem aliquid addere volet, id sine magna molestia non perficiet. Sic ille, post Paraphrasim in Psalmos.

CAPVT IV.

Vtrum Vicarij generales esse possint, quos Episcopi ex Hispania secum afferunt, aut inde ad tale munus accersunt.

RAtio dubitandi est, quia sic aduen [Ratio dubitandi.]titij sunt rerum Indicarum prorsus inexperti, cùm tamen ad munus tale experientia requiratur: id quod præsertim videtur vrgere quando Episcopus & Vicarius simul veniunt, vt vnus alteri esse adminiculo nequeat, cùm cœcus nequeat cœco præstare ducatum. Quòd verò liceat, multorum Episcoporum videtur praxis non facilè damnanda persuadere. Vnde

Dico primò. Nullo modo videtur conue [Assertio 1 Conuenientiam negans.]niens vt Episcopus ex Hispaniâ veniens Vicarium secum afferat, officium cum eo pariter suscepturum. Ratio est clara ex dictis nuper: pro qua facit id, quod habet Barbosa Allegat. 54. num. eodem, de Potestate Episcopi, vbi sic ait: Episcopus [Barbosa.] suum Vicarium generalem debet curare peritum in iis, quæ ad suum munus exercendum pertinent, peritum in Iure Canonico, & Ciuili versatum, ac Moralis Theologiæ non ignarum, & forensium caussarum peritum. Sic ille ex aliis, & cum aliis. Quæ quidem ornamenta planum est in eo esse non posse, qui rerum earum inexpertus prorsus est, quæ ad Prouinciam spectant, cuius est gubernationem subiturus. Et vt id desit, quod de peritia Iuris dicitur; quod tamen ad peritiam eorum, quae ad suum munus attinent, asseritur, indispensabile penitus debet æstimari, vt Cap. 1. dicebamus. Quæ doctrina casui nostro pressiùs adaptatur: res enim Indicæ alterius indaginis sunt, municipalia iura diuersa, vnde experientiam exigunt propiorem. Facit etiam pro eodem id, quod habet P. Bauny Tomo 1. Tract. 9. Quæst. 2. §. Quartò, vbi ait, quòd [P. Bauny notanda doctrina.] cùm Episcopus est alienigena; Belga. V. C. aut Italus, eius Officiales ac Vicariosè regno oriundos esse oportet, ex Choppino Libr. 1. de sacra politia tit. 6. numer. 10. & priori eius ratione omissâ, secunda ex eo procedit quòd caussa erit turbarum in populo, qui cùm rebus suis tutelam atque præsidium nullum esse in eorum sinu cernant, qui linguam suam non norunt, iusta eis haud dubiè daretur querendi caussa se ab Episcopo neglectos. Quæ quidem licet non omnino quadret; habet tamen momenti non parum, non solùm ob neglectos indigenas ad curam hujusmodi, sed ex confidentiæ defectu in eo, quem penitus ignotum habent, licet eadem linguâ loquentem. Omittunt autem Auctores illi quod ad experientiam pertinet, & est sanè potissimum. In eo ergo juxta circumstantiarum qualitatem poterit graue esse peccatum.

Dico secundò. Id quod est Assert. præ [Assertio 2. idem statuens de accersitis ex Hispania.]ced. dictum, currit etiam quando aliquis ex Hispania accersitur constituendus statim Vicarius, curâ Episcopatus ipsi generaliter demandatâ. Ratio est similis: quia idem est experientiæ defectus: quantus autem ille sit, diximus Titulo 1. num. 40. vbi experientiæ ornamentum commendatum.

Dico tertiò. In viro aliàs idoneo experientiæ [Assertio 3. experientiæ defectum suppleri aliquamdiu ab Episcopo posse.] defectus suppleri interim ab Episcopo potest, si ita vices suas tribuat, vt quæ momenti magni sunt, ad se deferenda præcipiat, donec Vicarius sufficientem hauriat rerum notitiam Indicarum. Quòd si propter diœcesis amplitudinem & multitudinem negotiorum, nequeat ab Episcopo satisfieri cum nouitio Vicario, graue in eo esse peccatum potest: quia tenetur omnino suo muneri satisfacere, & cùm per se non possit, debet competentem sibi adiutorem adscire, juxta ea, quæ cum multis affert Dom. Solorzanus Lib. 3. Cap. 8. num. 11. & seqq. & in Politica Lib. 4. Cap. 8. pag. 555. [Consiliatus Barbosa.] Col. 1. & per hæc conciliari possunt, quæ Barbosa adducit Allegat. 1. vsque ad 4. Ex Sbrozio enim de Vicario Episcopi Lib. 1. quæst. 34. Cucho, Lælio, Zechio, Menochio, & aliis statuit Vicarium non futurum exterum, sed qui notos habeat mores hominum ejus loci, pro quo constituitur: & quia jure præsumitur originarium majori fide & diligentiâ administraturum. Sed opponit deinde S. Carolum aliter censuisse, de quo sic Carolus vitæ Scriptor: Vicarium verò generalem in primis [S. Carolus exteros adscissebat. Et quomodo id accipiendum.] grauem, pietate, religioneque præstantem, doctrina spectatum, Iurisconsultum, tum prætereà disciplinæ sacræ studio incensum, Sacerdotemque eligebat. Hos verò, nempe Vicarium generalem, & duos alios, qui tum ad ciuilia, tum ad criminalia deputabantur, adhibere exteros solebat; ne fortè amicitiâ, propinquitate, gratiâ, aut verò metu adducti, ius aliquomodo quandoque violarent, minusue liberè dicerent. Sic ille. Conciliari inquam possunt, vt exteri eligantur, sed non penitus inexperti: accedente autem experientiâ inconueniens illud videtur cessare de minore fide ac diligentiâ, quàm sit eâ, quæ originarijs esse propria solet: multa enim aliunde non suppetentia, per illam possunt opportunè suppleri. Videantur dicta citato illo, num. 40.

CAPVT V.

Ratione officij in quibus grauiter peccare contingat Vicarios Indicorum Prælatorum.

DIco primò. Peccant illi grauiter Pa [Assertio 1. Inhonestos Parochos tolerantes peccare grauiter.]rochorum notam libidinem tolerantes. Pro quo Decretum Concilij Limensis secundi à Concilio tertio confirmatum & innouatum habemus verbis grauissimis Actio. 3. Cap. 19. vbi sic post alia multa: Porrò Parochijs Indorum nullo modo Clericos incontinentiâ notatos aut suspectos præficiant: quin potiùs, cùm tales resciuerint, sine cunctatione remoueant, neque aliunde [Concilium Lim. 3.] remotos aliò transferant: ne propter eos (quod crebrò cernimus) nomen Dei blasphematur inter Gentes. Sed neque iuuenales Indas ad seruitia domestica, siue perpetuò, siue etiam per vices alternantes, tenere vlla ratione permittantur: sed aut famulatu virorum, aut si opus erit, mulierum satis ætate prouectarum seruitio vtantur. Hæc Concilium. Vbi cum Episcopis & Visitatoribus loquitur; spectat autem etiam ad Vicarios, quorum eadem est cum Episcopis solicitudo, sicut & idem est tribunal. Quàm autem lethalis hæc dissimulatio sit, & res ipsa & Concilij verba declarant, quæ præcesserant, illa scilicet: Scientes sibi in æterno Dei iudicio grauißimè imputandum, si eiusmodi Concubinarios monere aut punire dißimulauerint. Sic ibi. Quales autem monitiones esse debeant, & qualiter ac quando ad pœnarum inflictionem veniendum, ibidem decernitur. Concinit autem Diœcesana Synodus Limensis Lib. 3. Cap. 3. Titul. 1. Nec quia de Con [Nec solum de Concubinarijs propriè dictis procedere Decretum.]cubinarijs sermo est, ad eos solùm, qui in rigore tales sunt, eò quòd pellices domi retineant, vxorum more, vt videri potest apud Bonacinam Tomo 3. Disputat. 3. Quæst. 7. Puncto 4. num. 1. pertinere putandum est. Concilium enim in Decreto prædicto ad Concilij Tridentini dispositionem alludit, cuius & meminit, quæ pro eodem habetur Seßione 25. Cap. 14. de Reformat. Vbi non solùm concubinatus traducitur, sed impudicitiæ sordes; vnde sic habet: Prohibet S. Synodus quibus [Concilium Trident.]cumque Clericis, ne Concubinas, aut alias mulieres, de quibus poßit haberi suspicio, in domo, vel extra detinere, aut cum ijs vllam consuetudinem habere audeant: alioquin pœnis à sacris Canonibus, &c. Vnde declarationem, quam adducit Barbosa ibi, quòd scilicet, [Barbosæ explicatio vt possit sustineri.] hoc Decretum de concubinatu, & alijs impudicitiæ sordibus Clericorum non procedit in simplici incontinentia absque qualitate concubinatus, cùm contraria verbis Concilij sit, nullus probare potest. Nisi dicamus impudicitiam non quamlibet, pœnis ibi contentis affici, sed quæ Concubinatus habeat qualitates, hoc est, illi similes, dum extra domum habetur femina, vel consuetudo cum illâ interuenit, acsi domi haberetur: & hoc sibi velle Auctorem illum dictâ explicatione. Quidquid autem de illa sit, Concilium Limense omnem publicam incontinentiam suo Decreto comprehendit, dum Clericos incontinentiâ notatos remouendos statuit, circa quod Vicarios sub reatu lethalis culpæ, & grauissimæ profectò, oportet vigilare.

Vbi coommunem illam excusationem [Notorietas criminis vt necessaria ad procedendum contra Clericos.] de notorietatis defectu oportet expungere. Est quidem omninò tenenda doctrina, quam sacri Canones circa hoc exhibent, & præsertim Iulius III. in Cap. Vestra, de cohabitat. Clericor. & Innocentius III. in Cap. Tua nos, & Gregorius IX. in Cap. Quæsitum, eodem Titulo, dum statuunt non esse contra Clericos ob crimen huiusmodi procedendum, nisi notorium fuerit, neque ab eorum consortio in diuinis abstinendum: & sine accusatore, deficiente notorietate, formandum non esse iudicium, ac etiam credendum non esse testimonio bonorum virorum, inter quos viuere dignoscuntur. Nihilominùs in citato Cap. Tua nos, id decernitur, quod sine accusatore & notorietate potest ad remedium mali huiusmodi deseruire, dum sic dicitur: Sed si de Clericis ipsis [Cap. Tua nos.] talis habeatur suspicio, vt ex eâ scandalum generetur in populo, licèt contrà ipsos non appareat accusator, eis tamen est Canonica purgatio indicenda: quam si præstare noluerint, vel defecerint in præstanda, eos Canonicâ debebit animaduersione punire. Sic ibi. Licèt ergo bonorum virorum testimonia non sint ad punitionis effectum sufficientia, possunt ad suspicionem sufficere, & ad scandalum credendum; neque enim ad hoc iudicij formam Pontifex necessariam esse definit. Indicenda ergo est purgatio Canonica taliter criminosis. Sed certè in populis [Purgationem Canonicam in vsu non esse.] Indorum illa impossibilis est, communiter loquendo, quia nequit ibi esse sufficiens purgationi testium numerus, de quo Cap. Insinuatum, de simoniâ. Præterquàm quòd purgatio Canonica vix iam in vsu habetur: immò ab vsu penitus abiisse, nisi in caussâ hæresis, testantur Iulius Clarus, Salcadus, & Penna, apud Barbosam in Collectaneis ad Decretales, Lib. 5. Titul. 34. Cap. 1. numer. 2.

Quid ergo faciendum suspicione incon [Sed supplenda illa aliquid profecturum faciendo, qualis non erat monitio.]tinentiæ constante? Quia remedium illud in vsu non est, omni est alio prorsus abstinendum? Quis hoc dixerit? Aliquid ergo ad mali adeò pestiferi depulsionem agendum, quod non in solâ monitione consistat, cui parum fidendum est. Et ideò talibus non esse indicendum iuramentum, quo iurent se ad Concubinas non reuersuros, statuit Alexander III. in Cap. Clericos, de cohabitat. sic dicens: Clericos in sacris Ordinibus [Cap. Clericos.] constitutos, qui publicè tenent Concubinas, adeas abiurandas nolumus à tua Fraternitate compelli, ne in eamdem fornicationem instinctu diabolicæ fraudis redeuntes, periurij reatum incurrant. Sic ille. Quibus ergo iurantibus fauorabilis nequit esse præsumptio, quod non iurantibus est credendum, sed admonitionem Prælatorum emendationis propositum magnum se concepisse testatis? Præmittenda quidem monitio, & iterata quidem, iuxta sacros Canones, vt videri potest in Cap. Si quisquam, eodem Titulo: de quâ & Tridentinum, & vtrumque Limense Concilium suprà. Sed si non prosiciant, quid vltra faciendum? Aliquid certè, ne prauo exemplo nouella fidei germina detrimentum lamentabile patiantur. Vel radantur, cancellentur, aut rumpantur penitus, quæ circa hoc scripta sunt, quandoquidem adeò inutilia comprobantur. Circa monitiones ita ex Declaratio [Futuræ tamen & quales.]nibus Barbosa ad citatum Cap. 14. scribit: Specialiter monendi sunt, non autem solùm generaliter, puta per edictum. Et hæ monitiones ex hoc Decreto non sunt [Declarationes Cardinalium.] faciendæ tantùm in visitatione, sed & in alijs quoque temporibus fieri debent. At tempus quod inter vnam & aliam monitionem intercedere debet, arbitrio Episcopi relinquitur. Sic ille.

Sed pergunt hi, de quibus agimus, & sa [Bono sacerdotis nomini quomodo consulendum.]cerdotis famæ consulendum esse identidem clamant, quod & ego meritò clamandum existimo, quia fama sacerdotis pretiosa est, vt iure debeat diuitijs multis anteferri. Sed certè dum de remedio agimus eorum sordibus adhibendo, nihil contra eorum famam attentamus, sed eam talem cupimus, qualis eorum statui debet conueniens iudicari. Famam illi bonam non castè agendo miserè perdiderunt, nec aliter recuperanda illa nisi splendore castitatis reparato. Qui ergo de reparandâ castitate agit, de zelo boni nominis benemeritus haberi debet, non illi iniurius conclamari: adhoc enim Ecclesiastica censura tendit, vt infamia conuertatur in bo [Cap. Inter solicitudines.]nam famam & omne scandalum & suspicio deleatur. Cap. Inter solicitudines, de purgatione Canonica. Quòd si contingat famæ aliquod detri [Famæ bonum animæ præferendum.]mentum, ob salutem multorum non debet illud à Prælatis attendi; immò nec pro bono illius tantùm, qui tale patitur detrimentum; cùm præsertim ille caussam dederit, qui immeritò vult alios famæ suæ scrupulosè prospicere, cuius ille adeò prodigus inuenitur. Id quod in præcepto fraternæ correctionis est manifestum, dum Matth. 18. [Ex præcepto correctionis arguitur.] iubet Christus peccantem secretò esse corripiendum: quòd si non audierit corripientem, id est, obaudierit, à peccato resipiscens, adhibendos testes: posse autem illos pluries aduocari, nunc hos, nunc alios, si spes emendationis affulgeat, graues scriptores dicunt, vt videri potest apud Bonacinam Tomo 2. Disp. 3. circa primum Decalogi Præceptum, Quæst. 4. Puncto 7. num. 15. Post illos autem, si emendatio adhuc desideretur, ad Prælatum tale est delictum deferendum. In quibus perspicuè apparet famam peccantis obscurari. Quod tamen Christus non esse curandum docuit, debitâ moderatione seruatâ; quia de bono animæ illius agitur, quod est famæ præferendum, vt Doctores communiter asserunt, tum scribentes in Euangelia, tum de Charitate agentes in speciali de illâ tractatione. Quòd autem propter vitandum alio [Et propter vitandum aliorum damnum non curanda.]rum damnum, præsertim spirituale, idem dicendum sit, communis est Doctorum Canon in eadem materiâ, sicut & in materiâ de iustitiâ, vbi quæstio illa incidit: an licitum sit manifestare delictum occultum, aut defectum alicuius, ad vitandum damnum proximi: ad quam affirmatiuè respondent, vt videri potest apud Auctorem citatum Disputat. 2. de Restitutione, Quæst. 4. Puncto 8. Patrem Gasparem Hurtadum Disputat. 12. de eadem Difficult. 11. P. Lessium Lib. 2. Cap. 11. Dub. 9. qui alios adducunt. Quòd autem ex nota impuritate Parochi Indorum, grauissimum illis damnum immineat, satis liquet ex dictis numer. 17. Vbi Limensis Concilij verba dedimus, testimonio experientiæ irrefragabili prolocuti.

Dico secundò. Peccant item Vicarij, [Assertio 2. excusationum ex eo quòd non adsint requisita Iuris ad procedendum non possit generaliter applicari.] qui post publicatum edictum ad morum reformationem, venientibus vt grauia scandala denuntient respondent non audiendos, si probare non possint. Quod quidem in eâ videtur posse doctrinâ fundari, quam multi tenent scriptores, iudicem scilicet Ecclesiasticum non posse suo edicto obligare vt sibi occulta crimina detegantur, sed tantùm publica, sic enim colligitur ex Cap. Inquisitionis. §. Tertiæ, de accusationibus. Et Cap. Qualiter, & quando, eodem Titulo: in quibus deciditur ex denuntiatione non posse procedi ad inquisitionem pro puniendo delicto, nisi præcedat infamia, aut clamorosa insinuatio: Quinim [Cap. Inquisitionis.]mò depositiones contra eum recipi non debere; cùm inquisitio fieri debeat solummodo super illis, de quibus clamores aliqui præcesserunt. Sic in priori. In alio verò sicut sequitur: Sicut accusationem legitima debet [Cap. Qualiter & quando.] præcedere inscriptio, sic & denuntiationem charitatiua monitio, & inquisitionem clamosa insinuatio præuenire. Sic ibi. Qui ergo delicta in edicto iussa deferri sine præfatis qualitatibus denuntiat, non debet audiri; quidquid de iure ciuili sit cum maiori rigore procedente. Atque ita tenet P. Gaspar Hurtadus Tractatu de judicio forensi. Disput. 2. Difficult. 7. Sed certè fundamentum hoc non applicatur accommodè: & ex eo fit multa crimina manere non solùm impunita, sed impunitatis securitate [De solâ denuntiatione in ordine ad punitionem procedere sacras dispositiones.] sine remedio perennare. Quidquid sacri Canones de infamiâ ad denuntiationem præcessurâ definiunt, tunc tantùm habet locum, quando denuntiatio solam spectat punitionem, quæ quidem loco accusationis successit, quia hæc rarò iam solet adhiberi cum requisitis illis, quæ in Iure pro eadem apponuntur. Pro quo P. Lessius suprà, Cap. 29. num. 139. ita scribit: Neque prædictis ob [P. Lessius.]stat communis doctrinâ Theologorum & Canonistarum (à qua in re tanti momenti non facilè recedendum) qui docent non esse procedendum ad inquisitionem specialem nisi præuia infamia: quia id intelligendum est quando solùm intenditur punitio criminis, neque inquisitio putatur necessaria ad bonum Reipublicæ, & mali compreßionem: hoc autem prædicta sententia non negat: & hoc modo istæ sententiæ videntur posse conciliari. Sic ille.

Quia verò dicere Vicarij possunt se ma [Certam esse obligationem remedium adhibendi.]gis Iuri conformem sententiam in fauorem fidelium, ac præsertim Clericorum, amplecti; aduertant ex declaratione excessuum, ac præsertim Clericorum, qui magis præiudiciales sunt, certam obligationem procurandi remedium resultare: non enim tantùm iudices sunt, sed etiam Patres, & Pastores, sicut sunt Episcopi ipsi, iuxta dicta num. 7. Et pro quo etiam Auctores, quos adducit & sequitur P. Thomas Sancius Lib. 6. Consiliorum, Cap. 2. Dub. 14. Conclus. 3. Tales autem non [Etiam inflictâ pœnâ.] solùm monendo procedunt, sed etiam pœnam aliquam infligendo: vnde & Prælati Ecclesiastici illam imponere possunt: non quidem ordinariam, sed quæ medicinalis esse possit, & ita cum effectu ad remedium conducere: pro quo Auctor idem suprà, in Proœmio, num. 3. & Dub. 5. num. 8. & Dub. 10. num. 5. & ratio videtur aperta, tum ex ratione officij dictâ: tum etiam quia aliàs multa crimina impunita manebunt, & Reipublicæ status in peius quotidiè ruet. Videatur Laurentius à Franchis, & ipse etiam Vicarius Generalis in Controuersiis, Pag. 248. & 249. vbi ostendit vni facti bonæ famæ esse credendum, etiam in materia maioris momenti.

Quod autem ad correctionem fraternam [Correctionem fraternam non esse necessariò in casu præmittendam.] priùs adhibendam spectat, nequit prædictis obstare, si ea fuerit prætermissa: nam obligationem non esse præmittendi illam, quando crimina sunt publica, communis est sententia Doctorum, qui videri apud eumdem P. Sancium possunt citato Dub. 5. numer. 2. & post alios explicat P. Arriaga Tomo 1. in 2. 2. Disput. 46. num. 6. Si ergo Vicarij denuntiationem recipere renuant, quia edicta de solis publicis delictis procedunt, & aliàs correctionis fraternæ defectum opponant, sibi in tali procedendi modo apertè contradicunt. Item: cùm tot sint caussæ, propter quas omitti correctio potest, & ordinaria sit emendationis desperatio ex illâ, atque ordinarius timor, dum quis, si admoneat, & posteà ad iudicem delictum deferatur, timere satis probabiliter potest delati indignationem, qui delationem ab eo factam, qui admonuit, facilè sibi poterit persuadere. Licèt enim Christus Dominus ordinem seruari iusserit (si tamen proprium præceptum est, quod docti aliqui negant) ex quo talis timor oriri in dela [Quomodo præceptum cum timore denuntiantis componendum.]tore possit, dum post monitionem secretò, & coràm alijs factam, ad Ecclesiam deferri præcipit: id quidem probat multoties aliter posse contingere, aliàs præceptum esset inutile, si videlicet timor semper posset executionem impedire. Potest ergo denuntiatio fieri sine timore damni, & tunc erit obligatoria post correctionem. Quando autem timor non leue habet fundamentum, neque leuis illa est, obligatio cessat; & sic videmus passim accidere: sicut & propter rationes alias obligationem correctionis absolutè cessare, vt videri apud scriptores potest, qui sunt sanè quamplurimi, materiam dictam pertractantes, & ex nouioribus P. Arriaga suprà, & numeris seqq. vbi [P. Arriaga.] sex rationes adducit, propter quas non præmissâ correctione potest delictum statim Prælato denuntiari. Cùm ergo hoc ita sit, in casu nostro, si Vicarius roget an sit præmissa correctio, respondere quis potest à se id factum, ad quod scit se obligatum; neque informationem de hoc exhibere debet, vt est perspicuum. Non ergo Vicarius poterit ex correctionis defectu circa remedium delati criminis prouidentiam debitam subtraxisse.

Dico tertiò. Vicarios in eo etiam gra [Assertio 3. de obligatione circa curam decentiæ habitus Clericorum.]uiter peccare continget, & est illud in Indijs non rarum absurdum, si circa decentiam Clericalis habitus non inuigilent. Qualis ille esse debeat habetur in Cap. Clerici 2. de vita & honest. Cleric. In Clement. Quoniam, eodem Titul. Cap. Non liceat. 23. dist. 21. quæst. 4. per totam. In Concilio Lateranensi sub Innocentio III. Can. 16. & in 10. Seßione 9. In Constantiensi Seßione 14. In Tridentino Seßione 14. Cap. 6. de Reformat. Post septimam Synodum. Can. 16. & Romanam Canone 31. Et quod ad Indias attinet, in Concilijs Limensibus, ex quibus tertium ad magis singularia descendit Actio. 3. Cap. 16. Vestes neque diuersi co [Qualis in Indijs ex Concilio Limensi.]loris, neque sericæ sint, neque aut breuiores & strictiores: neque contrà prolixiores & splendidiores quàm deceat, sed pro Ecclesiasticâ grauitate, talares: remoueantur verò à Clericali vsu noua quædam inuenta indumentorum aut ornatus, quæ milites, non Clericos decent, qualia sunt, quæ patrio nomine vocare solent, lechuguillas, polaynas, puñetes, guarniciones de seda, faxas en los manteos, alamares, monteras, pantuflos, ô Zapatos de seda, follages en las calzas, ô muslos, aunque sean de paño. Hæc Concilium. Vbi quod attinet ad talarem vestem, obligationem esse specialem deducitur ex varijs Concilijs, quæ adducit Ambrosius de Immunitate Ec [De obligatione talaris vestis.]cles. Cap. 23. num. 11. & 12. Gauantus in Commentarijs circa Rubricas Missalis, Parte 2. §. 1. numer. 2. L. Y. Hieronymus Garzia de Sacerdotio, Tractat. 1. Difficult. 2. Dub. 1. Puncto 1. P. Bauny Tomo 1. Tractat. 11. Quæst. 11. Assert. 1. Et secundùm Aaron talarem vestem induere, vt sint in habitu ornato. Verba sunt S. Martini Pontificis in citato Cap. Non liceat. Vbi satis vrgens ratio talis consuetu [Cap. Non liceat.]dinis indicatur; quòd scilicet Euangelici Ministri non debent minori decentiâ procedere, quàm [Illius ratio.] antiqui Sacerdotes, quibus talaris habitus diuino erat imperio destinatus. Maiorem enim in illis decentiam maior dignitas exigit, cùm non aliter illi differant quàm vmbra & veritas, substantia & mortua effigies. Non autem ita est talaris vestis [Exceptio quædam.] in obligatione, vt cum rigore mensura talis tenenda sit, nam & itinerantibus, ac peregrinis breuiores vestes permittuntur, & rusticanis Parochis, etiam in Missæ sacrificio, vt docti Recentiores tradunt, ex quibus videri possunt Homobonus Tractat. 4. Quæst. 145. & Gauantus suprà, circa verba illa Rubricæ: Quarum exterior saltem talum pedis attingat. Debere autem medium crus saltem attingere, citati dicunt.

Et vestem talem dum in publico quis [Esse sub mortali communis sententia.] versatur, non habere, aliquale peccatum esse nequit dubitari; sine illa enim dignosci nequit an quis sit in sacro Ordine constitutus, vnde & reuerentia illi debita exhiberi nequit, ac prætereà statum suum dedecorat, dum more profanorum se gerit. Quòd verò mortale sit in habentibus sacrum Ordinem, atque etiam in Beneficiarijs, tenent communiter Doctores, ex quibus Angelus verb. Clericus 4. numer. 1. Panormitanus in Cap. Si quis, de vitâ & honest. Cleric. Nauarrus in Manuali, Cap. 25. num. 109. Syluest. verb. Clericus §. 2. Remigius in Praxi Curatorum, Tractat. 5. §. 4. P. Reginaldus Tomo 2. Tractat. 3. Cap. 2. num. 10. P. Azor Tomo 2. Lib. 7. Cap. 13. Quæst. 3. P. Bauny suprà, Assert. 4. & alij, quos adducit Hieronymus [Fundamentum pro illa.] Garcia Pag. 28. num. 33. Fundamentum est compertum ex grauissimis, & iteratis Conciliorum, & sacrorum Canonum Decretis, ac pœnarum magnitudine, quæ transgressoribus imponuntur, nec non ex rei ipsius conditione: nihil enim magis indecentius excogitari potest, quàm Clericos, personas adeò sacras, nihil in se, quod tantæ sublimitatis sit indicium circumferre. Quâ ratione Religiosos peccare grauiter habitûs dimissione certissimum est, cui leuitati grauis est etiam adnexa censura. Excusant autem aliqui [Qui excusari possint, qui secus.] eos, qui vt pilâ ludant, aut venationi, vel Comicæ actioni incumbant, tale aliquid faciunt: addunt tamen debere esse aliquomodo occultè, & sine scandalo. Non ergo videntur excusandi, qui vestitu merè sæculari præ foribus domorum suarum adstant recreationis caussa, aut ibidem in mensa lusoriâ propter auram captandam sedent, non semel aut iterùm, quod tolerabile esset, sed frequenter.

Quod autem ad alia attinet à Consilio Limensi recensita, multa iam ex illis curæ esse [Circa recensita à Concilio Limensi excursio.] non debent, quia eorum vsus etiam apud laicos penitus exoleuit, vt lechuguinas, polaynas, follages, puñetes. Sericæ autem veris nimiumquantum vsus inoleuit, vt nullus illis non inueniatur vtens, nisi qui cas assequi nequit, & sunt sanè non multi: [Vestes sericæ.] non videtur ergo graue peccatum in eo esse, & ita in Hispaniâ hujusmodi etiam vsus toleratur. Vnde Eminentissimus Dom. D. Balthassar Moscosus & Sandouel, eximium sæculi nostri ornamentum, Cardinalis, & Archiepiscopus Toletanus, Edicto suo speciali circa hoc die 28. Octobris Ann. 1652. cùm ad multa singularia descendat, serica non prohibet, sed telam vniformi texturâ, vulgò lisam, & sine scissuris, futuram decernit, cum eiusdem coloris interiori assumento, & eiusdem telæ manicis, vel alterius, pretij inferioris. Circa hoc ergo non videtur maior in Indiis rigor affectandus; quamuis expediret, vt vbi propagandæ fidei, & stabiliendæ religionis Christianæ negotium agitur, peculiaris modestiæ ratio in eius Ministris haberetur. Quamuis, quod ad Indos spectat, illos vilioris habitûs gestatio ob temperantiæ significationem nihil moueat, sed ad reuerentiam, & credulitatem magis soleat vestium decentia, & aliqualis splendor permouere. Alia verò à Concilio vetita omnino obseruanda sunt, quamuis in pileolis, qui à monte nomen nacti [Monterarum vsus.] sunt, eo quod per montes gradientibus accommodati sint, & ita dicuntur Monteras, cum distinctione loquendum sit: sunt enim Monteræ honorificæ, quibus domi honesti ciues vtuntur; & istæ non videntur Clericos dedecere, vnde & in vsu apud illos iam pridem fuerunt: aliæ autem sunt, quibus honestæ personæ non vtuntur intra vrbem, & ex se minimè decentes apparent, vnde & vulgus promiscuum eas sibi tamquam vsui proprio conuenientes assumit: & in Clericis in sacris, ac Beneficiariis non debent vlla ratione permitti.

Obligationem autem esse, generaliter [Sub mortali obligare.] loquendo, sub mortali citati affirmant, dum de vestibus prohibitis generaliter etiam loquuntur. Et potest deinde efficaciter ostendi ex eo quòd Concilia & sacri Canones, dum vestes indecentes prohibent, non potuerunt omnes singularum prouinciarum profanos vsus suâ prohibitione, eos designando, complecti: vnde cùm generaliter statuunt, & statim aliqua specialia designant, sicut magis specialiter in Cap. Clerici citato; minimè existimandum est ea so la fuisse prohibita, sed omnia quæ in diuersis regionibus similia occurrunt, & pro vsu Clericorum indecentia reputantur. Item Episcopis præcipitur vt circa hoc inuigilent, & quæ indecora viderint, pœnarum inflictione remoueant; quod præsertim videre licet in Concilio Tridentino citato Cap. 6. Atqui Concilia Limensia in his prouinciis ea penitus indecentia iudicarunt, de quibus agimus, & omnino exterminanda decreuerunt: ergo obligatio ex Conciliis, & sacris Canonibus descendens, hic venit penitus asserenda. Et quidem esset illa, etiamsi à Conciliis Limensibus non fuisset ita sta [Etiam Concilijs Decreto non obstante.]bilitum, quia Concilia suâ determinatione non fecerunt vt essent illicita Clericis, quæ illicita priùs habebantur, sed quòd essent illis illicita ampliùs declararunt, vt ex tenore Decreti constat, dum in eo remouenda dicuntur quædam vestimentorum inuenta, quæ milites, non Clericos decent, vt vidimus num. 22. Quæ autem talia sunt, planum est per Sacros Canones esse prohibita. Indica ergo Concilia id, quod iam erat prohibitum Clericis, intimarunt, nouorum inuentorum enumeratione propositâ. Quòd autem materia sit leuis, dici profectò nequit, quia similia sacris Canonibus prohibita reperiuntur, quorum prohibitio sub mortali vrget, iuxta citatos Auctores. Et Eminentissimus Cardinalis Toletanus in citato edicto similia, & aliqua multò minora prohibet sub pœnâ excommunicationis maioris latæ sententiæ ipso facto incurrendæ, in toto, & in parte transgredientibus.

Solet autem pro iis, qui ex vrbibus exe [Itinerantium abusus.]unt, siue longum siue etiam diarium iter confecturi, plus aliquid circa hoc in Indiis vsurpari: Clericalem enim habitum aliqui penitus dimittunt. Quod quidem in vtroque Limensi Concilio apertè damnatum. In secundo; Seßione 3. Cap. 21. & in tertio Act. 3. Cap. 16. in quo sic [Concilium Limense 3.] dicitur: Porrò cùm iter faciunt decorum Sacerdotale ipso etiam apparatu conseruent. Etenim, quod quidam faciunt, lanceas, sclopetos, aliaque id genus arma gestare, milites Christi magnopere dedecet. Sic ibi. Nec obstat de vestibus nullam fieri mentionem, iam enim de illis præcesserat, cùm immediatis verbis de noctu exeuntibus ageretur, vestitu militari ac profano compositos, sic addendo. Nulla ratione ferendum est. Præterquam quòd cùm decorum Sacerdotale conseruandum in itinere dicatur, ad illud in primis decentiam vestium conducere est penitus manifestum. Quamuis autem de solis Sacerdotibus videatur dispositio dicta procedere, ad omnes spectare constat, de quibus illa procedit: sunt autem generaliter Clerici, quamuis ad eos, [Ad quos specialiter pertineat obligatio.] qui Ordinis sacri sunt, & alios, de quibus Concilium Tridentinum loquitur, obligatio sub mortali spectet, quia in illis maior est indecentia, & de ipsis in speciali dicta Decreta procedunt, vt ex verborum tenore perspicuum habetur. Est autem pro illis expressa decisio Zachariæ Pontificis in Synodo Romana [Synodus Romana.] Cap. 31. vbi sic dicitur: Episcopi, Presbyteri, Diaconi, sæcularibus vestibus non vtantur, nisi vt condecet, tunicâ Sacerdotali talari; sed neque dum ambulauerint in ciuitate, aut in via, aut in plateis, sine operimento præsumant ambulare, præterquàm si in itinere longo ambulauerint. Sic ille. Vbi quod de itinere longo dicitur, non est exceptio totalis, vt in illo possit dimitti habitus Clericalis; sed vt non debeat commune operimentum afferri, quod propter longitudinem sit impedimento futurum: de talari autem tunicâ nihil dicitur, quia illa ita accommodari potest extremitatum eleuatione, vt non impediat: quod tamen in operimento, pallio inquam, aut mantello, non ita fieri potest, vt passim experimur. Quòd autem sine talari tunicâ in villis, aut prædiis, vel in itinere, aut sine breuiore aliqua, sed cum vestibus, quæ sunt prorsus laicis communes, Clerici incedant, intolerabilis indecentia est, sed non infrequens, vnde circa illam oportet Prælatorum diligentiam efficaciùs militare.

Neque verò tueri se illi possunt senten [Sententiam Caietani non posse in patrocinium aduocari.]tiâ Caietani in Summa, Verb. Clerici peccata, vbi ait in dimissione habitûs Clericalis tunc tantùm esse peccatum mortale, quando in eo est temeritas, contumacia, aut contemptus: quod tamquam valde probabile approbat Villalobos Tomo 1. Tract. 11. Difficult. 16. num. 5. & Diana Parte 3. Tract. 4. Resolut. 183. Nam in primis Caietanus ante Concilium Tridentinum scripsit, in quo res hæc quoad obligationem non solùm est innouata, sed etiam ampliata, vt ex tenore Decreti constat, graues namque in eodem pœnæ propositæ, culpæ arguunt grauitatem. Deinde temeritas, contumacia, & contemptus iuxta id æstimanda sunt, quæ idem Concilium ad incurrendas pœnas sufficere suo Decreto determinat: atqui illud sic habet: Tanta autem hodie aliquorum [Concilij Tridentini Decretum.] in oleuit temeritas, religionisque contemptus, vt propriam dignitatem, & honorem Clericalem parui pendentes, vestes etiam deferant publicè laicales, pedes in diuersis ponentes, vnum in diuinis, alterum in carnalibus: proptereà omnes Ecclesiasticæ personæ, quantumcumque exemptæ, quæ aut in sacris, aut dignitates, personatus, officia aut Beneficia qualiacumque Ecclesiastica obtinuerint: si postquàm ab Episcopo suo, etiam per edictum publicum moniti fuerint, honestum habitum Clericalem illorum Ordini & dignitati congruentem, & iuxta ipsius Episcopi ordinationem & mandatum non detulerint, per suspensionem ab Ordinibus &c. Iuxta [Quæ temeritas & contemptus sufficiant ad pœnas incurrendas.] quæ post monitionem Episcopi temeritas, contemptus, & contumacia est ad pœnam sufficiens incurrendam; ante monitionem autem temeriritas & contemptus sunt, quia supra illa cadit monitio, vt apertè verborum tenor ostendit: temeritas autem & contemptus in eo apparent quòd laicales vestes deferantur, Clericalibus dimissis: eo enim ipso Clericalis videtur dignitas parui pendi: ergo iam interuenit quod à Caietano requiritur vt in dimissione possit mortale peccatum inueniri: neque enim temeritatem, contemptum, & pertinaciam, aut contumaciam collectiuè exigit, sed quodcumque illorum: quamuis iuxta Concilij doctrinam neque temeritas sine contemptu, neque contemptus sine temeritate reperiatur. Temeritas enim in præsenti materiâ pro actione sumitur sine caussa rationabili ab homine sui status æstimatore iniquo prodeunte. Duo ergo Auctores citati eodem modo sunt accipiendi: præterquam quòd expressè affirmant peccatum mortale tunc esle, quando Clericus ita vestitus incedit, vt nequeat dignosci Clericatus: multò ergo magis quando ea, quæ specialem indecentiam habent, & specialiter sunt prohibita, ab eisdem vsurpantur.

Dico quartò. Vicarij generales Indiarum [Assertio 4. circa curam Monialium, & grauissimum in eo peccatum.] grauissimè peccare possunt, si circa Moniales curam non exerceant singularem. Circa illas nonnulla Concilij tertij Limensis Decreta extant Act. 2. Cap. 33. & tribus sequentib. Sed illud Capitis 35. summi inter alia momenti, vbi sic dicitur: Abbatissæ, siue Præpositæ, sæcularibus facilem cum Sanctimonialibus colloquendi licentiam non conce [Concilium Limense 3.]dent, nisi parentes aut fratres fuerint. Atque ijs ipsis, non ita crebrò: sine teste verò loqui non permittant. Porrò Clerici illarum Collocutoria ne frequentent: quod si absque Prælati permissu eas visitare pro nihilo duxerint, excommunicentur. Sic ibi. Summi inquam momenti hoc est, vt ab eo videatur tota Monialium spiritualis cultura pendere. Monialis qui [Summa cura à colloquiis sæcularium ercendæ.]dem à solicitudine dicta, & cùm ad colloquia secularium frequenter accurrit, esse desinit Monialis, & Manualis effecta, valde incipit cælestis Sponsi oculis displicere. Tunc illi amica, tunc speciosa, tunc dulcis voce, & decora facies cùm [Cant. 2.] in foraminibus petræ, & cauerna maceriæ: cùm scilicet non Manualis, sed Monialis intra Monasterij septa, velut columba in petræ foraminibus, & maceriæ cauernâ deprehensa. Proptereà Pontifices circa hoc fuêre cautissimi, licentias huiusmodi volentes esse rarissimas: vnde frequentiam videntes, neque impedientes, contra eorum faciunt voluntatem; & contra diuinam, maximè in hoc negotio perspectam, cùm ex frequentiâ tali religiosa obseruantia, multis interuenientibus scandalis, detrimenta quamplurima patiatur. Et hoc quidem non solùm in Monasteriis Ordina [Etiam Ordinariis non subiectos quoad hoc subisci.]rio subiectis, sed in exemptis etiam ab Ordinariis eisdem obseruandum, ad quos etiam quæ ad clausuram spectant constat pertinere ex dispositione Concilij Tridentini Seßione 25. Cap. 5. de Regularibus. Ad custodiam autem clausuræ spectare accessum ad Moniales impedire, & ita etiam Episcopalis curæ & auctoritatis id esse, benè aduertit Barbosa de Potest. Episcopi Allegat. 102. num. 11. Quod quidem in Indiis magis necessarium, in quibus distantia Pontificis maior in caussa esse solet maioris in istis licentiæ vendicari: sicut & [In concentu musico eliminandus abusus.] in musico concentu, pro quo videnda quæ dixi in Epithalamio num. 954. & seqq. Et nunc addo Extrauagantem Ioannis XXII. quæ est vnica inter communes Lib. 2. de vita & honest. Clericor. omnino legendam, in eâ enim id expressum, quod nostris temporibus deprehendimus.

Dico quintò. Vicarij dicti peccare item [Assertio 5. circa ludos Clericorum auertendos.] lethaliter possunt, dum serio & exactè non student ludos Clericorum auertere, & ne domos eisdem publicè deputatas cum dignitatis suæ dedecore manifesto frequentent. Quod quidem, nullo id specialiter etiam docente, arguit peccatum in eo esse lethale, ex dicto capite, & quia plurium est occasio peccatorum. Quibus incommodis Concilium Secundum Limense remedium est conatum adhibere Seßione 3. Cap. 22. sicut & Tertium Act. 3. Cap. 17. vbi sic dicitur: Ita multorum Clericorum in ludendo creuit excessus, vt coga [Concilium Limen. 3.]mur remedia austeriora tentare, quo & Ecclesiastici Ordinis infamia aliqua ex parte aboleatur, & perditi mores illorum, qui in huiusmodi insaniunt, quoad fieri poterit corrigantur. Hæc pro exordio: ex quibus affatim liquet quàm grauiter in hoc Clerici delinquant & quàm sit strenuè eliminando huic contagio à Prælatis Ecclesiasticis adnitendum. Pergit iam, & sic ait: Quicumque ergo aleæ, chartisue [Summa, quæ ludi in Peruuio potest.] pictis, aut alteri Iure prohibito ludo vacauerit & summam excedentem quinquaginta aureos luserit, excommunicationis sententiam ipso facto incurrat. Sic Concilium. Quod quidem malum hoc adeò extirpare tentauerat, vt circa summam, propter quam excommunicationis esset incurrenda sententia, si ludo exponeretur, nimis rigidum iudicium pronuntiarit. Statuerat enim, vt si Clericus ludo prohibito pretium duorum aureorum excederet, excommunicationem ipso facto inductam pateretur. Id tamen à Sacra Congregatione temperatum est, & summa est ad effectum pœnæ, quam diximus, assignata, vt in Animaduersionibus ad Concilium dictum, testatum reliquit P. Iosephus Acosta, Concilij eiusdem Luminare clarissimum. Et vtinam moderatione dictâ sanctum Concilij obtinuisset intentum: Verùm perditi mores illorum, qui in huiusmodi insaniunt, vt Concilium loquitur, neque prædictis possunt repagulis contineri. Cùm enim absolutio ab excommunicatione tam sit facilis, quàm & peccati, quia non reseruatur, juxta ea, quæ Doctores tradunt apud Dianam Parte 5. Tractat. 9. Resolut. 5. parum aut nihil huiusmodi curatur obstaculum. Debet ergo mortua lex viuâ Vicariorum solicitudine roborari: quod dum non agitur, tuta esse conscientia nequit, rem momenti tanti negligendo.

Circa summam autem dictam dubitari po [Dubium circa summam dictam.]test, an si sola illa ludo exponatur, & sorte lucrum accedat, ita vt quinquaginta aureos, vel plus aliquid, qui ludit, acquirat; possit vni sorti maiorem quàm sitquinquaginta, summam exponere, ex propriâ summâ, & ex lucro, maiori summâ confectâ, absque eo quòd excommunicationis fulmine feriatur? Et supponitur eum, qui lucratus est, & id posteà simul cum quinquaginta aureis perdit, in pœnam dictam non incidere, quod ex dicendis constabit. At videtur res dubia, quia sic ludens verè summam excedentem quinquaginta aureos lusit; quod tamen sub pœna dicta à Concilio prohibetur. Præterquàm quòd intolerandus apparet excessus in personâ sacrâ, cui talis ludus absolutè vt indecens prohibetur, summam adeò ingentem vni sorti exponere, quam neque Reges ipsi exponere consuerunt. Pro quo est sententia Nauarri, & aliorum apud P. Thomam Sancium infrà, Dub. 28. num. 5. Ad hoc ergo etiam Concilij prohibitionem extendi valde verosimile apparet, attentâ præsertim sacræ Congregationis moderatione, quæ valde improportionata est summæ à Concilio duorum aureorum appositæ, etiamsi cum limitatione dicta veniat accipienda, quam verba Concilij præseferunt: ergo non est extensio alia supra extensionem dictam facienda, vt iam non solùm quinquaginta, sed etiam centum, & maiores etiam summæ, crescente lucro, liceat exponere iactui vni, aut chartæ pictæ responsioni.

Aliunde autem contrarium potest Concilij intentum ostendi, ex eo quòd non successus [Cum ea posse simul maiorem lucro acceptum sorti exponi quæ videantur ostendere.] ludi fortunatus attenditur, sed ne Clerici facultates suas, quas in pia opera oportet expendi, ludo dilapident, summas ingentes sordibus exponendo: id autem quod lucro accrescit, durante ipso non videtur plenè ad illum pertinere, qui lucratus est, ob contingentiam amittendi: nec enim licet semper ludum dimittere, quia id non sine offensione colludentium esse solet, & hæc potest noua ratio reputari. Deinde. Iuxta receptum loquendi morem, qui enim in ludo ingentem summam lucratus, eam statim perdidit, & simul eam, quam attulit ludo exponendam, hanc se lusisse dicit, quia perdidit, non ita aliam: vnde & Clericus, qui multa lucratus, ea statim cum allata quinquaginta aureorum summâ perdidit, dicere verissimè poterit se tantùm aureos quinquaginta lusisse; quia modus ille loquendi id tantùm indicat, quod est inter ludendum amissum. Sic Sacerdotem quemdam grandevæ ætatis, qui diu Parochus Indorum fuerat, dicentem audiui: Mentiuntur Indorum Parochi, qui dicunt seipsos alere non posse emolumentis Paræciarum, & opus ideò esse se ad commercia conuertere. Ego namque septuaginta mille octiregales in meam sustentationem (& erat illa satis lauta & abundans) insumpsi: & totidem alios lusi, nullis vnquam commerciis, & mercimonijs inplicatus. Quod ita dictum, quia perdiderat, non reputans quod lucratus aliquando, & deperditum posteà: sic enim summam poterat protulisse maiorem. Quod probari vlteriùs potest ex sententiâ multorum, quos adducit & sequitur P. Thomas Sancius Lib. 1. Consiliorum, Cap. 8. Dub. 8. num. 1. dicentes filium familias, qui tantùm potest ludere determinatam quantitatem, quando est in [Ex probabili sententia circa filium familiàs roboratur.] eodem ludo posse sorti exponere quidquid ludo acquisiuit. Quorum ratio est: quia lucrum dicitur, quod in fine ludi reportatur: & ita qui cum eo lusit, tantùm dicitur lucrari id, quod ad ludum adduxit, & non id, quòd cùm perdidisset, recuparauit. Lucri ergo accrescentis, dum continuatur ludus, nulla ratio habetur, quando ea, quæ ludo exponi potest, quantitas limitatur. Quòd verò illa excessiua pro vna sorte videatur, non vrget in ordine ad prohibitionem dictam: tum quia in Indijs animi magnificentiores sunt, & pecunia minoris æstimationis: tum etiam quia in ludo genus quoddam contractus exercetur, in quo iam plus, iam minùs potest fortunæ committi; vnde dilapidare non est, cùm sit lucrari contingens. Est ergo hæc pars etiam verosimilis, & cùm in terminis adeò pœnalibus simus, & lubricâ materiâ, non debent occasiones grauiter lædendi conscientias & vincula spiritualia inducendi, nimium rigidè ampliari.

Dicta verò eatenus accipienda, quatenus [In ludo esse graue peccatum ex circumstantijs posse.] iuxta illa euitari pœna excommunicationis potest; ex circumstantijs enim alijs potest in ludo graue esse peccatum ex illius frequentatione, si ex prohibitis sit, vt sunt qui in aleâ consistunt; tum ratione scandali ob frequentiam eamdem in domibus ludo generaliter expositis: sicut etiam ex eo quòd Parochi non rarò ad Sacramenta administranda vocati, moram faciunt, magnis cum periculis ægrotantium. Et in hoc vltimo dubium esse nullum potest, sicut neque in scandalo quoad frequentiam verò, cùm ludi prohibiti sunt, videatur P. Th. Sancius suprà, Dub. 28. qui alios adducit: & Recentiores alij de contractibus scribentes, qui sunt sanè complures. Est autem in Con [Concilij Limensis Decretum circa honestum ludum.]cilio Limensi citato Capite sic statutum: Exceptum tamen esse volumus honestum aliquem, ac recreationis tantùm caussa susceptum ludum: in quo comestibile quidpiam pretium sit; & tale vt duorum aureorum valorem non excedat: quod etiam ipsum frequens esse non debet. Sic illud. Iuxta quod frequentia in ludis prohibitis præcipuè condemnata supponitur, quæ & in ijs, qui honesti habentur, prohibetur. Et circa priora peccatum mortale agnoscit Thomas Hurtadus Tractat. 2. num. 701. Habentur autem honesti aliqui, in quibus taxillorum vsus est, sed præcipuè valet industria; sicut & in chartis pictis, qui ad recreationem tantùm, & non ad desperationem ludentium & dissipationem fortunarum ac conscientiarum sunt inuenti. In his ergo moderationem dictam Concilium exoptat: sed certè in eo non videtur per se loquendo graue esse peccatum posse, etiamsi frequentia sit, & pecunia pretium, nec tantùm comestibile aliquid, iuxta ea, quæ cum alijs docet P. Thomas Sancius Dub. 28. citato, Ecclesiasticos [Ludi prohibiti qualiter Ecclesiasticis liceant.] inquam non peccare mortaliter ludentes ludis prohibitis, dummodo id frequenter non faciant, & in consuetudinem conuertatur. Sic numer. 7. Ludi ergo alij honesti, etiamsi frequentes sint, sine peccato mortali stare poterunt, quia inter eos magnum est discrimen, & absolutè prohibiti non sunt, qui à Concilio etiam in casu nostro non debent censeri prohibiti taliter, vt graue in illis debeamus peccatum agnoscere, etiamsi quantitas duorum aureorum excedatur: nisi quatenus frequentia ex circumstantijs potest meritò damnabilis reputari. Id quod etiam Episcopis in ludo [Quid de Episcopis.] chartarum pictarum & talorum concedit Illustrissimus Villaroel Parte 1. Pacificæ gubernat. quæst. 3. Art. 3. num. 59. dummodò officio non desint, nec notabilem ludo quantitatem exponant, de quâ Art. 4. num. 94. & Art. 5. num. 8. De illis certè non videtur Concilium loqui, licèt eorum alias sit vrgentior obligatio, sine Censurâ tamen. Videri etiam potest Synodus Diœcesana Limensis Lib. 3. Titul. 1. Cap 2. in quâ pœnæ graues imponuntur Clericis habentibus tablagia, & ingredientibus domos, in quibus illa sunt, vt lusores videant, aut aliquid à lucrantibus accipiant.

Dico sextò. Vicarij Generales grauiter [Assertio 6. circa munerum acceptionem. Cap. Statutum, de rescriptis in 6.] peccant munera accipientes, si modus in ijs à Iure præscriptus non seruetur, & cum onere restitutionis. Sic P. Thomas Sancius Lib. 3. Consiliorum, Cap. 1. Conclus. 2. Modus ille est, vt esculenta tantùm & poculenta in quantitate moderatâ recipiantur, liberaliter attributa: sic enim de iudice delegato statuitur in Cap. Statutum, §. Insuper, & §. Si quid autem de Rescriptis in Sexto. vbi sic dicitur: Insuper, vt gratis, & cum omni puritate iudicium coràm ipso procedat, nullum munus, vel quidquid aliud, nisi forsan esculentum, vel poculentum, mera liber alitate oblatum, quod paucis consumi poßit diebus: vel nisi cùm ipsum propter caussam sibi commissam contigerit extra suum domicilium proficisci, moderatas expensas recipere ab eisdem partibus qualitercumque præsumat. Si quid autem contra Constitutionem præsentem receperit, ad ipsius restitutionem integram teneatur, nullâ eorum, quibus restitutio facienda fuerit, remißione vllatenuus profuturâ eidem. Sic Bonifacius VIII. Ex cuius verbis id tantùm videtur deduci, non posse scilicet à partibus coràm Delegato Pontificis caussam habentibus quidquam accipi, nisi iuxta moderationem assignatam, & ita obseruat Glossa. Poterit ergo aliquis Constitutionem dictam minimè ad iudices alios esse extendendam arbitrari. Nihilominùs quod ad fauo [Eseulenta & poculenta accipi posse ab omnibus iudicibus Ecclesiasticis.]rem attinet valde vrgens est, vt videlicet esculenta & poculenta à quibuslibet alijs iudicibus accipi possint, paucis consumenda diebus, iuxta arbitrium boni viri, vt cum Glossa ibi Doctores affirmant. Cùm enim iudices à Sede Apostolicâ Delegati omnium eximij sint, in quibus maxima debet esse circa iudicandum puritas, eò quòd non propriâ, sed Apostolicâ auctoritate iudicent, & ita omnibus sunt ordinariis iudicibus superiores, vt constat ex Cap. Sanè, de officio & potest. iudi. deleg. & Cap. Cùm olim Magister, eodem Titulo. Vnde & in illis Apostolica est auctoritas honoranda. Cap. vlt. 93. dist. & Cap. 5. 94. Cùm inquam tales sint, & nihilominùs accipere prædicta possint: quia non est verosimile quòd propter illa ad iniustam sententiam moueantur, vt expressit Pontifex in Cap. Etsi quæstiones, de simonia, ad finem: In alijs etiam iudicibus idem potest verosimiliter iudicari; & ita omnibus licet acceptio prædictorum. Aut ergo [Et ita Vicarijs, pro quibus ratio.] Vicarij generales Delegati sunt, vt volunt multi, & ita Delegatorum priuilegio per quamdam consequentiam perfruuntur: aut Ordinarij; & ita in illis valet dicta coniectura. Cùm enim pro Ordinarijs iudicibus nihil inueniatur in Iure Canonico circa acceptionem munerum generaliter constitutum ex ijs, quæ circa Delegatos disposita comperiuntur, iudicandi forma conuenienter vsurpatur: præsertim quia id naturali iuri maximè conforme deprehenditur, ex quo decisionis ratio desumitur; quòd scilicet muneribus talibus non soleat iudicis animus promoueri: quod in Ecclesiasticis maximè verum habet, qui Deo propinquiores cùm sint, ad eum maiorem debent habere respectum, magis à terrenis quæstibus alieni.

Circa id verò quod pœnale, & ita odio [Circa obligationem restituendi.]sum, in prædictâ extat Constitutione, obligationem scilicet restituendi, videri potest non vrgere, quia iuxta vulgatam regulam, odia sunt restringenda, & ita neque esculenta aut poculenta maioris pretij, neque alia diuersi generis, restitutioni obnoxia remanebunt. Nihilominùs contrarium est asserendum, quia licet Constitutio prædicta id expressè non statuat, neque alius Canonicus textus; pro eo est generalis doctrina de iudicibus, qui ea, quæ ipsis à partibus dantur, restituere tenentur, quia inuitè & coactè traduntur, numquam aliàs danda, si caussa apud ipsos non versaretur. De quo diximus Titulo 3. numer. 27. Qui verò ibidem num. seqq. oppositum probabile esse diximus de iudicibus laicis loquendo, in Ecclesiasticis idem potest affirmari. Quod quidem verosimilius tunc erit, cùm munera ab illis dantur, qui partes in negotio non sunt, nec sanè futuræ ita proximè: cùm constat Pontificiam decisionem de iis solùm procedere, qui partes in negotio sunt coràm Delegato iudice litigantes. Et ita Synodus Diœcesana Limensis Lib. 1. Titul. 8. Cap. 1. num. 4. similem prohibitionem proponens respectu Vicarij, & Officialium, sub pœna dupli, etiam esculentorum, prædictam limitationem adiecit, de litigantibus, aut qui litigaturi credantur. Circa pœnam autem dupli dicendum Titulo sequenti, numer. 14. Vbi pro regulâ esse potest id, [Quando liberalitas mera existimanda sit ex doctrinâ Glossæ.] quod circa præfatam Constitutionem habet Glossa Verb. Mera liberalitate. sic dicens: Vt exactum, vel petitum, directè vel indirectè non fuerit. Sic illa, citans Cap. Dilectus. de simoniâ. 2. in eo autem sic Innocentius III. Illud tamen gratanter recipi poterit, quod fuerit sine taxatione gratis oblatum. [Cap Dilectus, de simoniâ.] Sic ibi. Vbi tamen de iudicibus sermo non est, sed de Prælatis admittentibus aliquos ad Religionem: eadem tamen est ratio, quia omnes recipere aliquid prohibentur. Si ergo neque directè, neque indirectè fuerit quidquam exactum aut petitum, liberalis videtur esse largitio. Videant ergo Vicarij an esculenta & poculenta sint argenteæ pinnæ, aureæ glebæ, si à litigantibus ingerantur. An paucis duratura diebus, quæ prioris generis sunt, & eorum replent apothecas. An liberaliter donata, quæ occasione conuiuiorum expetuntur, licèt oblato nonnumquam pretio, sed non admisso, aut certè modico, quia vel vlterioris remissionem faciunt Indorum Parochi, vel ab Indis talia funt exiguo dato pretio extorquenda potiùs quàm emenda. Et re coràm Deo expensâ dispiciant quid sint ei, qui non irridetur, responsuri, &c. Nos illos in consideratione ad alia facturi gradum relinquamus.

TITVLVS XV. DE VISITATORIBVS EPISCOPORVM.

DE illis inquam, qui ab Episcopis mittendi sunt, dum per [Visitationum scopus ex Concilio Trident.] seipsos nequeunt illi annis singulis suam diœcesim visitare, aut saltem biennio, si aliud non patiatur eius amplitudo, vt decernitur in Concilio Tridentino Sessione 24. Cap. 3. de Reformat. Quod quidem & in Indiis ita faciendum, quia in Regulâ generali non inueniuntur exceptæ; neque sine grauibus stare inconuenientibus potest, vt Parochorum, præsertim Indicorum, visitatio vltra biennium protrahatur. Si tamen Visitatores futuri tales, de quibus confidi meritò possit, Episcoporum non solùm præsentiam, sed & zelum & diligentiam suppleturos, de quo dictum Titulo 13. num. 63. & de quo etiam luculenter Concilium Tridentinum vbi suprà, vbi cùm sic dicatur: Visitationum autem omnium istarum præcipuus sit scopus sanam orthodoxamque doctrinam, expulsis hæresibus, inducere, bonos mores tueri, prauos corrigere, populum cohortationibus & admonitionibus ad religionem, pacem, innocentiamq́ue accendere: cetera prout locus, tempus, & occasio feret, ex visitantium prudentia ad fidelium fructum constituere. Sic Concilium, visitationum scopum sanctè & sapienter executum. Cùm inquam sic dicatur, ab eo quàm longissimè absunt, qui nullo ad illas alio mouentur intuitu, quàm turpis quæstûs, ex quo st vt nihil ex prædictis sperari possit, sed vt, quæ remedio indigent, ad deteriorem statum, ijs conniuentibus, redigantur. Satiùs ergo fuerit visitationem omitti, quàm huiusmodi futuram destinare.

Obscuros & tenebrosos reddit homines cupiditas: vnde & Iudas eiusdem [Auaritia illi maximè aduersatur, quæ mentes obnubilat.] impulsu ad sacrilegum contractum explendum egrediens, & sic Magistrum, Lumen de Lumine, traditurus, talis ab Euangelista proponitur, dum ait: Cùm ergo accepisset ille buccellam, exiuit continuò: erat autem nox. Ioan. 13. v. 30. Vbi quidem non sine mysterio additum noctem tunc fuisse, cùm Iudas auaritiæ stimulis actus exiuit. Patres & Interpretes multi considerant, ex quictus D. Ambrosius Lib. 2. de [Ioan. 13. v. 30.] Cain & Abel Cap. 4. sic scribit: Non solùm exiuit, sed continuò, & nocte exijt. Nec mirum si noctis tenebras habebat, qui Christum deserebat. D. Cyrillus Alexandrinus [D. Ambr.] Lib. 9. in Ioan. Cap 19. sic etiam ait: Hac de caußâ sestinat, & impellit etiam Iudam, cum post panem omnino separauerit, tum moram tum benedictionis virtutem timens, ne [D. Cyrill, Alexand.] scintillam in animo eius accenderit, ac inde illuminauerit. Sic ille. Vbi & audiendus D. Augustinus Tractat 62. in Ioannem, ita scribens: Erat autem nox. & ipse, qui [D. August.] exiuit, erat nox. Cùm ergo exisset nox, ait IESVS: nunc clarificatus est Filius hominis v. 14. Dies ergo diei eructauit verbum, id est, Christus discipulis fidelibus, vt audirent eum, & amarent sequendo: & nox nocti annuntiauit scientiam; adest Iudas [Psalm. 18. v. 2.] Iudæis infidelibus, vt venirent ad eum, & apprehenderent persequendo. Hæc diei illius clarissimum lumen, cuius & illud paullò ante præmissum: Cogitauit pecuniæ lucrum & inuenit animæ detrimentum. Inde ergo nox, & inde etiam nebulones, qui ad visitationes egressi, nihil nisi lucrum pecuniæ cogitant, ex quo suarum, & multarum etiam aliarum animarum inueniunt detrimentum. Et quorsum hæc, cùm visitationes lumen ad illuminationem gentium afferre debeant, de quo Zacharias Baptistæ parens suo in Eucharistico Cantico sic locutus: Visitauit nos Oriens ex alto. Illuminare his, qui in tenebris, & in vmbra mortis sedent: ad dirigendos pedes nostros [Lucæ 1. v. 78. & 79.] in viam pacis. Lucæ 1. v. 78. & 79. Ecce visitationum Ecclesiasticarum normam, Pro quo Illustrissimus Barbosa de Potestate Episcopi, Titulo 2. Glossa 10. num. 22. qui audiatur dignissimus, sic locutus: Verus quidem Episcopus, dum exit ad discur [Illustriss. Barbosa.]rendum per omnes Parochias est quasi sol egrediens ad illustrandas terras, vt videlicet tres actus illos hierarchicos exerceat, qui sunt purgare, illuminare, & perficere. Nam quemadmodum matutinus lucis splendor nocturnas tenebras fugat, ita sancti Pontificis [Visitatores futuros soles.] præsentia, veluti spiritualis quidam sol, tenebras flagitiorum, & perditorum hominum virtutis suæ fulgore depellit. Hæc ille & alia, verus & ipse jam Episcopus, qui nouit facere & docere. Quando ergo Episcopi, quia visitare per se ipsos nequeunt, alios sunt missuri, soles profectò oportet inquirant, vnde & à caligine auaritiæ peregrinos. Quòd si non soles inueniant, curent certe per alios, qui videlicet illustrati ab ipsis, soles alij videantur: quales Concilium Limense tertium describit Actio. 4. Cap. 1. De quibus vt dicamus aliquid, quod ad Indicos specialim attinet, sit iam

CAPVT I.

De Procuratione Visitatoribus tribuenda.

CIrca illam Concilium Limense [Concilij Limensis 3. decretum circa Procurationem.] tertium Act. 4. Cap. 2. ita loquitur; id quod Concilium secundum Seßione 2. Cap. 110. circa idem statuerat prorsus amplexus, Procurationis nomine ita vnicuique Visitatori competens salarium aßignetur ab Episcopo, vt neque de pœnis Cameræ Episcopalis, neque de condemnationibus, visitatori ipsi aut Officialibus eius aliquid proueniat. Sic Concilium: cuius statuti transgressio cùm [Visitatoribus ab Episcopis salarium assignandum.] grauem materiam concernat, & ad iustitiam commutatiuam spectet, non stabit sine lethalis culpæ reatu. Debent ergo Episcopi Peruuiani, ex vi statuti prædicti ita facere (aut illi saltem, ad quos Concilij se extendit auctoritas). Debent etiam & ij, & alij, ex obligatione iustitiæ salarium competens Visitatoribus assignare, quia nemo suis militare stipendijs debet: nisi fortè aliquis tanti inueniatur zeli, & non quæ sua sunt, sed quæ Iesv Christi quærens, vt velit Deo seruire gratis, solâ pro necessariis procuratione contentus. Sed quis erit hîc, & laudabimus eum? fecit enim mirabilia in vitâ suâ. Erunt qui sic spondeant, sed non tandem ex illis, qui iuxta Scripturam excutiunt manus suas ab omni munere. Quòd si salarium soluendum ex dictis pœnis assi [Quid si ex pœnis Cameræ.]gnauerint, in eo grauiter Episcopi peccabunt, quia occasionem præbent eas aggrauandi; quod inconueniens voluit Concilium remouere. Si autem reuerà iustæ illæ fuerint, & stipendium ex iis deductum etiam labori respondeat, non erit obligatio restituendi, quia prohibitio Concilij non reddit actum nullum, vt ex eius tenore constat, iuxta communem doctrinam in hac materiâ, de quâ & nos suprà.

Si verò salarium nullum assignetur, an de [Quid si salarium non assignetur.]beat stipendium labori reddi, quæstio est, circa quam videndus Dom. Solorzanus Lib. 3. Cap. 8. num. 59. & seqq. & vt aliquid circa illam dicamus, qui visitationes huiusmodi ambiunt, & magni faciunt dum assequuntur, neque de salario quidquam in pactum deducunt, eò quòd emolumentis sint ministerij huiusce contenti, & ex eo spes promoueant suas pro Præbendis honorabilibus obtinendis, dum inter merita ad illas functiones dictæ numerantur. Mortaliter peccant, si mortuo Episcopo salarium ex spoliis petant, & si consecuti fuerint, ad restitutionem obligantur. Ratio est clara, quia ipsi de salario nihil cogitarunt, nec sub pactione illius seruierunt: ergo non debetur. Neque ex famulis argui potest, qui admitti petunt, nullâ constitutâ mercede, sed alimentis contenti; quibus tamen salarium deberi tenent plures, de quo diximus Titulo 8. num. 31. Quia in illis est ratio diuersa, eò quòd necessitate coacti id faciant, quia aliter nequeunt vitæ suæ instituere rationem: licèt minoris pretij futurum stipendium sit, eo quòd merces vltroneæ vilescant. Hi verò, de quibus agimus, inuiti non seruiunt, sed maximè spontanei, vnde nihil prætereà illis debetur. Pro quo est [Pragmatica circa hoc specialis.] Pragmatica Matritensis An. 1616. in quâ decernitur vt salaria non conuenta peti nequeant ab iis, qui Magistratibus, Prælatis, aut aliis dominis famulantur, à quibus alias commoditates, vel fauores in temporalibus, vel spiritualibus sperare possunt. Tales enim ij sunt, qui visitationes ob caussas prædictas, non solùm precibus, sed etiam intercessionibus primariorum virorum, aut etiam nobilium feminarum aucupantur. Si autem rogati munus prædictum obeant, & de salario non agant, pudore ingenuo præpediti; certum est deberi illud ab Episcopis, & posse peti post eorum mortem, aut etiam viventibus eisdem, si necessitas aut quiduis aliud cogat pudoris obstacula superare.

Sed quid si emolumenta tanti pretij fue [Quid quando emolumenta stipendium æquant.]rint, vt stipendium superent, aut saltem æquent, ab Episcopis conferendum. Respondeo, si emolumenta ex eo accesserint, quod sine obligatione restitutionis obtineri potuit, & est quasi fructus genuinus officij, non deberi salarium aliud, quia meritò salarij nomine id censeri potest: & cùm illud ex donatione Episcopi proueniat, sed ipsum in officij collatione procedere, dum aliud non assignat: cùm enim emolumenta huiusmodi salarium æquent, iis compensare laborem intendit, in quo nihil contra iustitiam agit, quandoquidem labor satis est fructu dicto compensatus, vnde superabundans aliud nequit postulari. Aut emolumenta talia fructus tantùm industriæ sunt. Et tunc salarium est prætereà debitum, quia fructus industriæ non est laboris pretium: & ita videmus in officiis aliis salarium deberi, quamuis multoties maiora ex industriâ emolumenta proueniant. Si verò emolumenta inde habeantur, vnde haberi nequeunt, quia vel auctione iurium, vel ex muneribus, subdistinguendum est vlteriùs. Aut enim, iniustitiâ prædictâ non obstante, Visitator in aliis suo officio satisfecit: & tunc ei stipendium debetur, sicut & debet ipse, quæ iniustè accepit restituere. Aut non satisfecit: & tunc stipendium non debetur. Si autem ex parte satisfecit, debebitur aliquid, sicut & ipse Procurationis partem, quæ non debetur nisi Visitatori formaliter tali, & non aliud sub vmbra speciosi nominis agitanti: vnde si ex toto satisfactio defuit, tota erit restituenda Procuratio ob eamdem, de quo & inferiùs. Quòd si illicitè accepta aliqua sint, [Specialior difficultas, in qua duplex dicendi modus.] sed quæ non sit restituendi obligatio, de illis sicut de fructibus industriæ philosophandum esse potest alicui videri: est enim industria, sed non bona, qualis in laicis Magistratibus, qui contra leges & iuramentum negotiantur. Et hoc videtur probabile. Contrarium tamen est verosimile, quia sub ea conditione videtur ab Episcopo salarium constitui, si Visitatores illud aliunde non eliciant grauando visitatos: ea enim industria dici nequit, quæ tunc accidit, cùm aliquid quæritur per media aliàs licita, & solùm mala est aliquando, quia hic & nunc prohibita: in casu autem nostro etiamsi prohibitio non extaret per Conciliorum leges, grauamen esset iniustum, vel modus procedendi; vnde malitiæ potiùs, quàm industriæ debet fructus reputari, & acceptio salarij per media illicita, non tamen contra iustitiam. Neque credibile est Episcopos aliter circa hoc velle se gerere, & malitiæ ita conniuere, vt ex illâ in ministerio adeò sacro duplicatum commodum reportetur.

Circa Officiales autem idem est cum pro [Circa Officiales iuxta eamdem doctrinam procedendum.]portione dicendum, in quibus genuini officij fructus, & industriæ, ac malitiæ distinguendi sunt; quibus etiam salarium deberi manifestius est, quia in illis non sunt respectus illi cumulandi merita ad prætensiones alias, sed suo ex labore viuendi, vnde fauet illis apertè Pragmatica, de qua num. 4.

Sequitur in Concilio sic: Tempus autem non [Circa tempus quid à Concilio statutum, & quando obligatio restitutionis ex mora.] longius in visitatione consumant Visitatores, quàm necessarium esse perspexerint; si secus egerint, ita vt propter sua commoda, aut quouis alio respectu, diutiùs immorentur, excomunicatione feriantur. Sic Concilium. Vbi id prætermissum, quod maximè aduertendum videbatur, teneri scilicet visitationem protendentes ad restitutionem expensarum à Parochis, & Indis propter demorationem auctarum: quod equidem, quia videbatur compertum, fortè prætermissum. Et restitutio à Visitatoribus ex integro facienda, quia Officiales caussa detentionis non sunt, & si quid consumunt, id Visitatorum caussâ faciunt, cuius si imperiis obsisterent, graues inde possent moleftias sibi superuenturas suspicari: neque iuxta eorum arbitrium, sed Visitatorum, tempus est visitationi necessarium regulandum. Si verò de iniustâ demoratione constet, & Visitatores non restituant, Officiales ad restitutionem tenentur portionum ad se pertinentium, si mala quidem fides fuit, absolutè; si autem bona, in quantum facti sunt locupletes: iuxta communem doctrinam. Et pro prædictis facit Glossa in Cap. Exigit, de Censibus &c. verb. Teneantur. Sic dicens: & tenetur etiam familia de eo, quod percepit, & ipse Episcopus tenetur de facto ip [Glossa.]sorum 86. dist. Cap. An putatis. Sic illa. Quòd verò ad excommunicationem attinet, non est illa [Difficultas circa excommunicationem.] lata, sed ferenda. Et videtur difficile quomodo habere locum possit, quia propter peccatum præteritum imponi nequit, vt est Doctorum receptissima sententia. Tantùm ergo habere locum prædicta dispositio potest, si moras faciente Visitatore, id resciat Episcopus: tunc enim pœna talis infligi poterit, nisi à Visitationis loco recedat.

[De obligatione seruandi Instructionem.]

Additur tandem illo in Capite sic: Instructionem verò ab hac sanctâ Synodo factam pro Visitatoribus, sub mortalis peccati reatu, & secum deferre, & fideliter obseruare teneantur. Sic ibi. Id autem quod pro Peruuianis Prouinciis à Conciliis statutum est, ad omnes est Indicas alias prouincias extendendum, si per Prouincialia Concilia, vel aliàs, confectæ instructiones sint: formæ enim sunt in modo procedendi seruandæ, & in re grauissima, & ita omissio non potest non esse, generaliter loquendo, grauiter criminosa. Et ita Synodus Diœcesana Pacensis sub mortali declarat obligare Lib. 1. Tit. 7. Cap. 1. Quia verò esse aliqua in talibus Instructionibus possunt, quæ meram rationem instructionis habeant, in iis deficere non erit mortale; quæ autem talia sint, nequit in speciali decerni, vnde ad iudicium est virorum prudentium prouocandum. Vbi certè res magni momenti apparet, præceptum est: neque ex eo quòd instructionis nomine affectæ sint, ideò sola est in eorum obseruatione conuenientia, & non obligatio recognoscenda: Instructiones siquidem tales vera præcepta sunt, vt de iis, quæ Magistratibus dantur, tradit Dom. Solorzanus Lib. 4. Cap. 9. num. 57. addens ab illis securâ conscientiâ non posse recedi. Instructio, de qua Concilium habetur integra in Synodo Diœcesana Limensi Ann. 1614. Libr. 1. Tit. 7. Cap. 1.

CAPVT II.

De obligatione restitutionis eorum, quæ à Visitatoribus illicitè recipiuntur.

IN Concilio Tridentino Seßione 24. Cap. [Concilij Tridentini decisio circa restitutionem.] 3. de Reformat. Sic circa ista deciditur: Quòd si quisquam, quod absit, aliquid amplius in supradictis omnibus casibus accipere præsumpserit, is præter dupli restitutionem intra mensem faciendam, alijs etiam pœnis iuxta Constitutionem Concilij generalis Lugdunensis, quæ incipit, Exigit, nec non & alijs pœnis in Synodo Prouinciali arbitrio Synodi, absque vlla spe veniæ, mulctetur. Sic Concilium: quod ea solùm accipienda decreuerat, quæ ad victum spectant, vbi non est consuetudo, quòd neque illa tribuantur. Quibus Concilium Limense tertium insistens Act. 4. Cap. 4. sic statuit: Munera quæ [Consilium Limen. 3.]cumque, aut commodi aliquid præter ea, quæ sunt à iure permissa, neque Visitator ipse recipiat, neque suos recipere permittat: sed neque emat, neque permutet cum his, qui visitantur, equitatum, aut aliquid aliud: si quid huiusmodi acceperit, sciat se ad dupli restitutionem intra mensem faciendam iuxta Constitutionem Concilij Tridentini in conscientiâ teneri: quòd si non restituerit intra prædictum tempus, ab omni & beneficio, & officio esse suspensum, secundùm Gregorij X. in Concilio generali editam sanctionem. Hæc Concilium. Vbi maior quædam declaratio ex [Illius Decretum nihil addit Tridentino.]tat, cùm reuera quidquid additum, in Concilij Tridentini Constitutione comprehensum videatur. Quod enim non solùm munera, sed commodum etiam omne recipi prohibeatur, satis illa Concilij Tridentini verba declarant: Quòd si quisquam aliquid aliud &c. Non solùm autem Visitatorem non posse accipere, sed neque permittere vt sui, eo sciente, accipiant, satis perspectum est, quia quod sui ita accipiunt, etiam ipse videtur accipere: quod enim mei caussa fit, meum quodammodo fit. L. Prætor ait. D. de edendo. cùm aliàs debeat suorum præiudicialem cupidinem cohibere. Præterquam quòd & id expressè à Tridentino prouisum verbis illis: Ne re ipse, aut quisquam suorum &c. & in Lugdunensi Cap. Exigit, de Censibus &c. in Sexto à Tridentino citato. Quod item ad emptionem, & permutationem equitatus cum iis, qui visitantur, in generali est prohibitione contentum, quia numquam ista emuntur iusto pretio, neque permutatio nisi pro melioribus fit, & ita iam aliquid vltra debitum accipitur. Quòd si omnis abesset dolus, & necessitas vrgeret, idque fieret post absolutam visitationem, non est credibile id Consilium vetuisse. Immò Innocentius, Hostiensis, & alij a [Quid recipi iuxta nonnullos possit.]pud Glossam in citato Cap. Exigit, asserunt pro vecturis, & ferraturis equorum pecuniam posse Visitatores exigere, si indigeant.

Circa restitutionem autem dupli intra [Obligationem dupli videri in conscientia vrgere.] mensem id adiectum, vt in conscientiâ ad illam teneantur, pœnis, nisi ita fecerint, Generalis Concilij designatis. Vbi non obscurè videtur innui, quod à Concilio generali Lugdunensi, & à Tridentino de restitutione dupli constitutum inuenitur, in conscientia obligare. Concilium siquidem Lugdunense, cuius determinationi Tridentinum inhæret, verbis vtitur obligationem talem indicantibus, dum ait: Duplum eius, quod receperint, intra mensem reddere teneantur. Vbi cùm teneri dicantur, & de compulsione addatur nihil, conscientia sic accipientium conuenitur. Et quidem cùm obligatio dicta Patriarchis, Archiepiscopis, & Episcopis imponatur, vt ex iis, quæ statim subiiciuntur, apparet, dum dicitur: Alio [Cap. Exigit, de Censibus &c.]quin ex tunc Patriarchæ, Archiepiscopi, Episcopi, duplum ipsum vltra prædictum tempus restituere differentes, ingressum sibi Ecclesiæ censeant interdictum. Sic ibi. Fit ex eo obligationem talem ad forum conscientiæ spectare: nam si ita non esset, Constitutio talis respectu dictorum esset inutilis. Quis enim Episcopum compellet vt duplum reddat? Recursum enim ad Archiepiscopum circa hoc nullus audebit. Quòd si ad Archiepiscopum detur recursus, vbi tamen Archiepiscopus est delinquens, ad quem est, vt compellat reddere, recurrendum? & vt recursus etiam ibi admittatur, qui moraliter loquendo videtur impossibilis, Patriarchæ excessus à quo veniet corrigendus? A Pontifice? At quis non videat hoc ineptè dici, quod licet possibile de iure sit, non tamen de facto? Si ergo pœna ante sententiam in foro conscientiæ non obligat, inutilis quoad prædictos est. Circa alios autem idem faciendum, quia eodem modo de omnibus Constitutio Lugdunensis Concilij procedit, sic enim sequitur post adducta: Inferiores verò ab officio & beneficio nouerint [Cap. idem.] se suspensos, quousque de duplo huiusmodi grauatis Ecclesiis plenariam satisfactionem impenderint: nullâ eis in hoc dantium remißione, liberalitate, seu gratiâ valitura. Sic Concilium, & Greg. X. in illo. In quibus nihil de iudiciali cognitione habetur, & suspensio ipso facto apertè videtur indicata verbis illis, Nouerint se suspensos. Si enim sententia [Suspensio ipso facto.] condemnatoria, aut saltem declaratoria criminis expectanda esset, non possent noscere se suspensos, sed suspendendos. Et quidem cùm de Prælatis Superioribus ita decisum præcessisset, & in aliis nihil occurrat, quod diuerfum decisionis modum aut rationem variandæ decisionis ostendat, de omnibus est pariter sentiendum.

Quòd autem remissio circa hoc non ad [Remissio non admittitur, quia Ecclesia facienda restitutio.]mittatur, etiamsi circa illud exerceri liberalitas videatur, ex eo prouenit, quia restitutio Ecclesiæ facienda est, & ita Ecclesia ius habet creditoris, (qualecumque illud sit) in cuius præiudicium nequit remissio aut renuntiatio fieri. L. 3. finali. D. quæ in fraudem Credit. ibi: Omnis prorsus alienatio in fraudem creditorum facta, reuocetur. De obligatione autem restituendi Ecclesiæ manifestè pronuntiat Textus in cit. Cap. Exigit, dum dicitur in illo: Duplum eius, quod receperint, Ecclesiæ, à [Cap. Exigit.] quâ id receptum fuerit, intra mensem reddere teneantur. Non quidem ex eo quòd ab Ecclesia ipsa semper receptum sit, cùm apertissimè procedat Constitutio dicta de acceptis à quocumque ex visitatis, vt ex vltimis eius verbis constat, ibi: Nulla [Nomine Ecclesiæ qui veniunt.] eis in hoc dantium remißione &c. Et ex aliis antecedentibus, dum dicitur: Debitam exigere pecuniam, vel etiam à volente recipere, vel aliàs Constitutionem ipsam recipiendo munera &c. Vbi Glossa sic habet: & posito quòd dantes munera vellent eis remittere, nihilominùs accipientes tenentur ea restituere in du [Glossa.]plum. Sic illa. Non ergo dantes Ecclesiæ tantùm sunt. Cùm autem dicitur, Duplum eius, quod acceperunt, Ecclesiæ, à qua id receptum fuerit, intra mensem reddere teneantur: ex quo videtur sequi solum id, quod est ab Ecclesia receptum, eidem esse restituendum: nomine Ecclesiæ ij veniunt, qui ad Ecclesiam visitatam pertinent: nam & Ecclesia in primis visitanda est, & ex eius bonis solui procuratio solet, & ij, qui ad eam pertinent, eius nomine designantur, etiam quando non ab Ecclesia, sed à Communitate solet procuratio solui: tunc enim Ecclesia non materialiter, sed formaliter sumitur pro speciali fidelium congregatione. Et ita Indorum populis facienda restitutio, vbi illi ad procurationem contribuunt: quam consuetudinem sustinendam decernit Synodus Diœcesana Limensis Lib. 1. Cap. 10. Tit. 7. Quòd autem Constitutio accipientes à quibuslibet ex visitatis complectatur, præter dicta probat etiam Decretum Concilij Tridentini citatum, dum ad eam se refert; nec tamen nomine Ecclesiæ vtitur; sed dantes & recipientes quoslibet comprehendit: vnde vtriusque mens est eadem, & ita idem esse debet etiam intellectus. Licet autem in Constitutione eadem, audacia, temeritas, & præsum [Audacia, temeritas, & præsumptio quales putantur.]ptio in receptione damnetur, ex eo solùm deduci potest non esse pœnis dictis obnoxios, qui ex ignorantia, aut prætextu aliquo non irrationabili contra eamdem deliquerint, iuxta dicta Tit. 12. num. 286. Qui autem scientes & volentes (vt omnes præsumendi sunt facere, qui transgressores fuerint deprehensi eò quòd primum hoc quasi principium in suo officio nequeant ignorare) tale aliquid fecerint, excusari à directa transgressione nequeunt, vnde neque à pœnis in Constitutione signatis, quia verè audax, temerarius, & præsumptuosus est, qui contra legem adeò grauem & momenti tanti, sciens volensque delinquit: vnde Concilium Tridentinum, cùm prohibitionem cauendi verbo propuisset, dicens: Interimque caueant: posteà verbo præsumendi est vsum verbis illis; Accipere præsumpserint: vt præsumptio tunc intelligatur adesse, quando incautè à scientibus & volentibus quidquam ex prohibitis fuerit attentatum. Propter hæc ergo Concilium Limense meritò potuit obligationem restituendi duplum ad forum conscientiæ spectantem affirmare. Quomodo autem pro victualibus accipi pecunia possit, & ita circa dictam Constitutionem moderatio quoad hoc fuerit adhibita à Bonifacio Octauo, videndum in Cap. Felicis eodem Titulo.

Et obligationem dictam in foro animæ [Obligatio in Conscientia ex Glossa ostenditur, & ex alijs.] videtur apertè fateri Glossa in citatum Cap. Exigit, dum sic ait: Tenentur restituere duplum illius, quod receperunt, sub pœna maledictionis æternæ: à qua absoluendi non sunt, nisi priùs restituerint duplum &c. Pro quo etiam est P. Lessius Lib. 2. Cap. 16. num 38. vbi postquàm Constitutionem dictam præmisisset, ita scribit: Not andum hic est legem pœ [P. Lessius.]nalem de duplo, obligare ante sententiam, quod perrarum est, nec vnquam præsumitur, nisi ex modo loquendi sit euidens. Sic ille, euidentiam circa huiusmodi obligationem in foro conscientiæ recognoscens ex Constitutionis tenore collectam, licet nihil pro illius ponderatione subiungat. Idem tenet P. Thesaurus Parte secunda suæ Praxis. verb. Mu [P. Thesaurus.]nera, Cap. 8. Bonacina Tomo 3. Disput. 2. Quæst. 7. Puncto 8. num. 8. in simili loquens de pœna dupli à Paulo secundo, & Sixto quarto impo [Bonacina.]sitâ gubernatoribus Status Ecclesiastici munera recipientibus, eâ redditâ ratione, quæ similiter in casum præsentem quadrat, quia videlicet in Bulla dicitur, Reddere teneantur, quod iam in Constitutione citatâ vidimus reperiri. Pro quo & videndus Tomo 2. Tract. de legibus, Disput. 1. Quæst. 1. Puncto 7. §. 2. n. 15. & 19. & Tomo. 1. Tract. de Horis Canonicis Disput. 1. Quæst. 5. Puncto 2. num. 7. quibus in locis plures affert similiter sentientes, dum regulam dictam ad obligationem in conscientia dignoscendam adducunt. Vnde Diana Parte 9. Tract. 8. Resolut. 42. §. Sed difficultas. addu [Diana.]cit P. Thesaurum suprà sic scribentem: Nota quòd hæc pœna dupli obligat in Conscientia, etiam ante declaratoriam, propter particulam illam, Reddere teneantur, vt de eadem particula dicunt communiter Doctores in Cap. 2. de Censibus in 6. Sic ille, communem sensum Doctorum circa intelligentiam præfatæ Constitutionis attestans; illa enim est, quam citat, in quâ, vt vidimus, verba prædicta reperiuntur. Citat autem Auctor idem Patrem Sa verb. Suspensio ipso iure num. 13. vbi nihil habet. Numero autem 15. Constitutionis dictæ pœnam pro [P. Sa.]ponit, sed de puncto difficultatis, in quo sumus, nihil addit: Si autem ex eo quòd de sententia nihil addat, pro ea, quam prosequimur, adduci potest, similiter etiam & P. Bauny Tomo 1. Tract. [P. Bauny.] 8. Quæst. 11. Dub. 2. eodem modo loquitur.

Quibus non obstantibus, Nauarrus Lib. [Sententia opposita ab alijs defenditur.] 3. Consiliorum Titulo 39. Consilio 11. tradit Primò Caput dictum quatenus punit pœnâ dupli, potiùs diminuere, quàm inducere pœnam iuris, quia est quadrupli in eos, qui ratione officij publici aliquid malè accipiunt. Cap. Concußionis 1. quæst. [Nauarri Asserta.] 1. & Cap. sequenti & Cap. Quoniam 18. dist. L. Sancimus C. Ad legem iuliam repetund. à Gratiano transcripta in Cap. Sancimus 1. quæst. 7. Secundò præfatum Caput inducere pœnam ipso iure incurrendam, quatenus suspendit ipso iure Visitatorem concussorem. Tertiò, talem posse absolui à peccato, restituto tantùm simplo, per Clement. 2. de hæreticis §. 1. in illis verbis: A quâ scilicet ex [Clement. II. de haret.]communicatione non poßint absolui, donec plenè satisfecerint de pecuniâ sic extortâ. Per quæ clarè significatur sufficere simpli restitutionem. Quartò, à fortiori eum, qui intra mensem restitueret simplum, non incursum iri suspensionem; quia cùm posset absolui à suspensione incursâ si solueret simplum: ergo à fortiori tolleret incurrendam: quia difficilius tollitur quæsitum, quàm impediatur quærendum. L. seruus C. de pactis. Quinto, à suspensione incursa posse absolui restituto simplo, iuxta Glossam Clement. citatæ, in verb. Officij, quatenus habet Officialem Inquisitionis aliquid per concussionem quærentem, incurrere quidem pœnam quadrupli præter excommunicationem, sed absolui posse ab eâ, restituto simplo, & ita pœnâ non solutâ, pro quo adducit Aretinum. Nauarrum sequitur Zerola in Praxi [Zerola.] Parte 2. verb. Visitatio, dub. 1. vbi ait etiam incursa pœna, quod non accidit, nisi dilatâ solutione vltra mensem, non teneri nisi ad simplum. Tenet item P. Palaus Parte 6. Disput. 3. Puncto 28. num. [P. Palaus.] 10. locutus in simili de pœnâ impositâ à Paulo secundo, & Sixto quarto in Bulla citata: quod & Diana amplectitur vt probabile Resolut. citata.

[Diana.]

Fundamentum prædictæ sententiæ communis est doctrina, de qua nos supra Tit. 4. num. [Illius fundamentum.] 69. & 75. iuxta quam pœna, quæ actionem exigit eius, cui imponitur, non obligat ante sententiam, saltem criminis declaratoriam, pro qua videri potest Diana Parte 1. Tr. 10. Res. 23. & P. Palaus tom. 1. tr. 3. disp. 2. punct. 2. Sed in hoc prædicta sententia videtur claudicare: admittunt enim illius [Circa illud Auctores eiusdem claudicare.] Auctores ante omnem sententiam teneri accipientem reddere quod accepit: in quo tamen eadem ratio est, quando id quod est acceptum, à volentibus datum est, vel illius remissio facta; in hoc enim Constitutio dicta pœnalis est, vt docet Nauarrus suprà num. 4. remissio enim debiti, & solutio æquiparantur in Iure L. Si rem. §. Omnis D. de pignor. action: & L. 1. D. Qui satis d. cogant. Et vbi à volente aliquid donatur, concussio non est, vt nomen ipsum concussionis indicat. Aut enim per voluntariam largitionem dominium transfertur, aut non. Si Primum: Iam est quis pœnæ suæ executor, priuans se dominio. Si secundum: Id non videtur dici posse iuxta illorum Doctorum sententiam, de qua num. 11. dum asserunt ex eo quòd in Constitutione dicatur, Reddere teneantur, colligi obligationem in conscientia: quod & ij, de quibus nunc agimus, non negant, vnde & obligationem talem agnoscunt. Atqui verba dicta de duplo reddendo procedunt, & de distinctione simpli & dupli nihil additur: ergo sicut circa duplum sententia declaratoria requiritur, ita & circa simplum: ex quo fit translatum esse dominium; si enim non esset translatum, ante omnem sententiam vrgeret obligatio. Dicant illi quibusnam verbis dominij translatio vetita inueniatur. Nullis equidem: atqui non illis, vt probatum est: ergo nullis, iuxta eorum philosophandi rationem. Ex quo fiet soluentem simplum, suæ pœnæ esse executorem, quod admittere nequeunt præfati Scriptores. His præiactis, sit iam

Resolutio Assertionibus proposita, & roborata.

DIco primò. Ante omnem sententiam [Assertio 1. obligationem esse soluendi duplum.] est obligatio reddendi duplum. Sic citati num. 11. & probatur ex dictis num. 9. quod & tenent num. 11. adducti.

Dico secundò. Assertio præcedens præcipuè locum habet in Indiis, quoad Prouincias illas, in [Assertio 2. Id præcipuè in Indijs.] quibus obligat Limense Consilium. Id constat ex eius declaratione, de qua num. 8. sic enim statuere potuit, etiamsi non esset à iure Canonico constitutum: & declaratio dicta roborata est Apostolicâ confirmatione.

Dico tertiò. Probabile est ob Scriptorum au [Assertio 3. oppositum probabile.]ctoritatem non esse in foro conscientiæ obligationem soluendi duplum. Sic ostendunt adducta num. 12. & 13.

Dico quartò. Etiam vbi Concilium Limense [Assertio 4. etiam in Indijs.] obligat, aliquatenus sustineri potest vt non improbabile, non esse prædictam obligationem. Probari id potest, quia Concilium in illo suo Decreto non videtur aliter obligare velle, quàm Concilia duo generalia, quorum citat Sanctiones. Atqui illa explicationem prædictam probabiliter admittunt: ergo & illud: quod quidem dem dum addit in Conscientia teneri; ita exponendum est, ut id sit probabilissimum, & sic meritò amplectendum, non verò vt debeat quasi omnino certum amplecti.

Dico quintò. Non est improbabile o [Assertio 5. nec simpli gratis accepti obligationem esse, vt probabile fundatur.]bligatio reddendi simplum non vrgere in foro conscientiæ, quando id, quod est acceptum, omnino gratis datum est, & ita translatum illius dominium. Hoc probat ratio adducta num. 13. & idem est quando fit remissio; quia totus ille rigor ad forum exterius spectare dicendus est. Et quia vix vllus est futurus, qui de restitutione agat, hac viâ poterunt conscientiæ circa hoc grauatæ subleuari: licet in hoc maximè obseruari debeat vix esse vllum, qui gratis omnino donet caussâ pendente: post absolutam autem visitationem se [Quid circa Indias notandum.]cus contingere potest: quamquam in Indiis non ideò visitatio quoad omnem suum effectuum finita censeri debet, quòd processus sit à Visitatore confectus quoad ea omnia, quæ ad officium eius spectant, iuxta id, quod Act. 4. Cap. 3. decernitur pro Peruuianis Prouinciis, ad quas se Limensis Concilij Sanctiones extendunt, quòd scilicet [Concilium Lim. 3.] processus circa crimina grauiora Parochorum à Visitatoribus fulminentur vsque ad diffinitiuam exclusiuè. Cùm enim diffinitiua restet, circa illam informatio Visitatorum multùm potest habere momenti, propter id quod additur verbis illis: Atque ita obsignati ad Ordinarium transmittantur, adhibito ipsius Visitatoris de vnaquaque caussâ iudicio, vt tandem Episcopus vltimam sententiam ferat. Sic ibi. Cùm ergo iudicium Visitatorum in ordine ad diffinitiuam tantopere conferre possit, multùm etiam valere, vt fauorabile illud sit, munera poterunt: vnde ex finitione processuum, non debet visitatio ita finita censeri, vt illa accipere penitus liceat: nisi adeò verosimilis iustificatio ex parte donantis sit, vel quia ex gratitudine, aut alio honesto respectu, vt accipiendi scrupulus possit rationa [Noua probatio, & vrgens.]biliter consopiri. Et ad hoc probandum fuit quod ex Nauarro adduximus num. 12. qui simplum tantùm reddendum esse ait, quia Clementina illa, de qua ibi, eo videtur esse contenta. Atqui Clementina solùm id reddi iubet, quod iniquè extortum est, ibi: Donec planè satisfecerit de pecunia sic extortâ. Ergo de ea, quæ sic extorta non est, alia debet esse ratio. Et vrgeri potest ex eo quòd Clementinæ post Sextum Decretalium librum editæ sunt, quia & eorum Auctores pariter vnus ante alium floruerunt. Cùm ergo in posteriori Constitutione sic dicatur vt vidimus, illius decisio ad prioris declarationem potest deseruire: cùm aliàs in materiâ vrgentiore procedat, in Officialibus inquam S. Inquisitio nis. Hoc ergo non est penitus improbandum.

Dico sexto. Restitutio iuxta probabilio [Assertio 6. Ecclesiæ faciendam restitutionem supra simplum accepti.]rem sententiam facienda, ita disponenda est, vt quod vltra acceptum est reddendum, Ecclesiæ tribuatur. Sic in citata Constitutione habetur, vt vidimus numer. 10. quod intelligitur, quando Procuratio ab ipsa Ecclesia data est, seu eius nomine, vt fieri aliquando solet, & illis temporibus, quibus Constitutio est edita, videtur fieri consueuisse; eò quòd Ecclesia communia bona habeat ad hoc & alia huiusmodi deputata. Verba Concilij: Duplum eius quòd acceperunt, Ecclesiæ, à qua id receptum fuerit, iuxta mensem reddere teneantur. Quod ergo ab Ecclesia receptum non est, non est eidem ex obligatione reddendum. Si autem Ec [Quomodo Ecclesiæ formaliter sumptæ.]clesia formaliter sumatur, pro Congregatione scilicet illâ fidelium speciali, quia à Communitate contributio facta est, vt fieri posse declarat Congregatio Cardinalium apud Barbosam circa citatum Caput 3. Seßion. 24. tunc Ecclesiæ etiam reddendum est: quod conuenienter impletur, si pauperibus tribuatur, aut in aliis piis operibus expendatur. Quod communiter tenent Scriptores, vt videri potest apud Dianam Parte 9. Tractatu 8. Resolut. 42. qui alios adducit: & circa hoc esse dubitatio nequit. Id verò quod acceptum [Circa restitutionem accepti diuersæ sententiæ.] est, cui sit reddendum, inter Doctores non conuenit: Alij enim dicunt reddendum Ecclesiæ, iuxta decisionem Concilij: alij distinguunt de licitè datis, ad redimendam scilicet vexationem, aut aliter; & de datis illicitè: & priora asserunt illis esse restituenda, qui dederunt; secus alia, quæ sunt pauperibus eroganda. Sed occurrunt nonnulli, & etiam illicitè data, iis, qui dederunt, restituenda contendunt, quia non est eorum translatum dominium, & vt eo priuentur debet condemnatoria, aut saltem declaratoria sententia præcedere. Et hoc vltimum tenent P. Palaus suprà num. 10. & Diana §. Videndum.

Et prædicti quidem dicendi modi pro [Verosimilius reddendum etiam Ecclesiæ.]babiles sunt: id autem verosimilius apparet, quod ex Constitutione ipsâ videtur non obscurè deduci, dum in ea dicitur reddendum Ecclesiæ, à qua receptum est: pro quo & est illud in eadem: Nouerint se suspensos quousque de duplo huiusmodi grauatis Ecclesiis plenariam satisfactionem impenderint. [Cap. Exigit.] Quomodocumque ergo sumatur Ecclesia, iuxta num. 10. & præced. illi restitutio facienda est, quia in eo est grauata. Si autem Parochus, neque Ecclesiæ nomine neque Communitatis, ad quam [Quid de datis à Parocho suo nomine. vbi cum distinctione responsio.] spectet Procuratio, sed suo dederit, & id licitè, valde verosimilis est sententia Alfonsi à Leone de Censuris, Recollect. 4. lit. M. verb. Munera, eidem esse reddendum: quia vbi delictum non interuenit, neque pœna esse debet; immò hoc videtur penitus exploratum. Si autem illicitè, restitutio est Ecclesiæ facienda, quia sic Constitutio determinat, complectens casus omnes eidem adaptabiles, vbi sine innocentis præiudicio id stare potest. Et licet de Ecclesiâ tantùm videatur loqui, inde ad alios argumentum deriuatur: & ita reddendum Communitati quatenus grauata est. Ei ergo, qui est grauatus, restitutio facienda. Atqui Parochus grauatus non est, quia ipse sponte dedit: ergo iuxta Constitutionis mentem non est illi facienda restitutio. Cùm ergo illi facienda non sit, debet equidem Ecclesiæ fieri aut pauperum subuentione, aut piorum aliorum operum effectione. Si dicas, Ecclesiam non esse grauatam, & solùm erga grauatos restitutionem indici. Respondeo, licet grauata Ecclesia non sit, ei tamen [Ecclesiæ, etsi non grauatæ, cur fieri debeat restitutio.] restitutionem faciendam, quatenus pro grauatis & non grauatis idem restitutionis modus assignatur. Quod ex eo vlteriùs ostenditur: Nam, vt n. 10. probauimus in Constitutione prædicta non solùm agitur de acceptis ab Ecclesiis, sed à quocumque alio ex visitatis: ergo cùm pro illis nullus alius assignetur, cui debeat restitutio fieri, nisi Ecclesia, fit eidem faciendam esse: aliàs neque per sententiam eidem facienda erit, quia grauata non est: & tamen faciendam esse per sententiam Auctores illi fatentur, & tantùm declaratoriam criminis exigunt: declaratoria enim criminis ad crimen accipientis refertur, non ad dantem, cui nulla assignatur pœna: ergo non debet dominio rei propriæ priuari. Quod autem dicitur de necessitate sententiæ, sine qua nullus priuari rei suæ dominio potest, ex dictis circa primam Assertionem refellendum est, cùm sit adeò verosimile Constitutionem in conscientiâ obligare, quod præter Citatos tenet etiam Nauarrus Consilio citato num. [Notanda doctrina ex defectu rationis in præsenti, quæ aliàs vrget.] 5. Et in hoc quidem, præterquam quod mens videtur expressa Pontificum, deficit ratio illa, propter quam dicitur pœnas huiusmodi non obligare in conscientiâ; quòd scilicet iam esset quis pœnæ executor circa se ipsum: id enim non accidit in præsenti, quandoquidem is, qui dedit, solùm habet ratione pœnæ vt non recuperet, quod iam ipse à se abalienauerat, in quo negatiuè se gerit: non ergo ex eo capite quidquam est quod obstet, iuxta veriorem sententiam loquendo, de qua in prima Assertione.

[Assertio 7. Quod restituitur, posse redonari.]

Dico Septimò. Si quis id, quod ab aliquo accepit, eidem restituat, & ille ipsi redonet omnino sponte finito officio, talis redonatio nullius est momenti, quia restitutio est Ecclesiæ facienda. Contrarium sentit Diana suprà in fine. sed id procedit ex eo quòd teneat restitutionem faciendam ei, qui dedit: finito autem officio nullum est obstaculum receptioni. Sed cùm contrarium vt probabilissimum sit propositum, iuxta illud philosophandum est, licet Dianæ sententia non careat probabili aliquo fundamento.

Assertiones aliæ circa absolutionem à pœnis ob illicitam receptionem incursis.

DIco octauò. Habens facultatem ab [Assertio 8. Quidquid pœnale, in restitutione posse tolli ab habente facultatem absoluendi à suspensione.]soluendi à suspensione dictâ, quando restitutio vltra mensem differtur, probabiliter loquendo, potest tollere pœnam restitutionis, quoad omne id, quod pœnale in illâ est. Est autem pœnalis redditio dupli, & etiam simpli, quando omnino gratis datum est, iuxta dicta. Negat hoc Nauarrus Consilio citato num. 4. & 5. de facultate sacræ Pœnitentiariæ loquens, quia illius facultas, & similes, non sunt nisi pro foro conscientiæ tantùm, pœna autem dicta non pertinet ad illud: & prætereà tantùm est ad absoluendum à pœnis Ecclesiasticis, non autem ad tollenda grauamina in præiudicium tertij, quia id necessarium non est ad Sacramenti Pœnitentiæ administrationem. Sed affirmant alij, ex quibus P. Sa verbo Suspensio ipso iure, num. 15. sic ait: Quòd si [P. Sa.] absoluatur à potente absoluere, non tenetur ad duplum. Quòd autem non obstet, in eo iuri tertij aliquo [Probatio ex recepta doctrina de commutatione votorum pœnalium.]modo derogari, ex communi aliâ doctrinâ roborari potest, quam tradunt scribentes in Bullam Cruciatæ, dum aiunt, Confessarium virtute illius posse commutare votum pœnale quoad pœnam pecuniariam ex eius fractione incursam. Sic plures, quos adducit Diana Parte 1. Tract. 11. Resolut. 46. & idem dicendum de aliis similem facultatem habentibus, qualem habent communiter Regulares. Ratio illorum est; quia talis pœna obligauit ex vi voti à principio; quod cùm commutari possit, etiam & pœna. Neque in hoc ius tertij violatur, quia ex pura promissione non acquiritur, quod propriè ad iustitiam spectet, vt communiter Doctores tenent: estque illud in promissionibus pœnalibus certius, quia minùs voluntariæ sunt, propter quod etiam in votis pœnalibus facilior est dispensatio: & quæ reseruata aliàs sunt, cùm pœnalia deprehenduntur, dispensationem more non reseruatorum accipiunt, sic asserentibus plurimis, de quo dictum. Tit. 12. num. 464.

Hoc autem non videtur præsenti casui [Non bene casui præsenti accommodari ostenditur.] accommodari posse, qua in ordine ad ea, quæ restituenda sunt, est ius in illis, quibus facienda est restitutio: per Constitutionem enim Pontificiam ipsis applicantur, iuxta dicta num. 10. vnde cùm integrè redduntur, dicitur plenaria fieri satisfactio, vt vidimus num. 17. Satisfactio autem proprium iustitiæ dicit ius in eo, cui facienda est. Præterquàm quòd id, quod de commutatione voti dicitur, locum non videtur habere posse; quia ibi obligatio soluendi pœnam oritur à voto: in casu autem nostro obligatio similis non oritur à suspensione, sed suspensio cadit supra obligationem ipsam in conscientiâ vrgentem, iuxta dicta Assert. 1. eo quòd vltra mensem fuerit dilata redditio, & plenaria satisfactio esse debeat. Et idem est de pœnâ Interdicti, quæ Prælatis superioribus imponitur. Et quidem ante elapsum mensem, & incursum Ecclesiasticum vinculum tenentur omnes dicti pœnam soluere, à qua obligatione nullus absoluere potest. Si ergo elapso mense incurratur, & ita pœna prædicta possit illis simul cum absolutione ab Ecclesiasticâ Censurâ remitti, iam ex dilatione solutionis, & incursione pœnæ, commodum reportatur, quod non videtur vllatenus admittendum.

Et prædicta quidem satis vrgentia sunt, [Nihilominus probabilitas sustinetur, & fundatur amplius.] vt non possit cum absolutione pœna prædicta remitti: nihilominùs ad fundandam probabilitatem ita sentientium, illud suffragari potest, quòd licet pœna à lege Ecclesiasticâ applicetur, non est tamen penitus exploratum in Ecclesiâ, verum ex tali applicatione ius iustitiæ resultare, etiamsi in conscientiâ debeatur: tantùm enim imponitur obligatio eam soluendi; quod stare sine rigore iustitiæ potest, sicut stat obligatio soluendi pœnam ex voti violatione incursam in casu dicto. Quando autem obligatio non est certa ex titulo iustitiæ, sine iniuriâ stat priuatio, vnde & absolutio, quam comitari potest, non tollit propriè ius tertij, quia ius propriè dictum illud tantùm est, quod à iustitia vt proprium obiectum respicitur. Licèt autem ex incursione Censuræ commodum huiusmodi reportetur, id videtur esse per accidens, eò quòd qui absoluit, cuius potestas ad oblationem Ecclesiastici vinculi directè tendit, pœnam nondum solutam inuenerit. Cùm enim beneficium Principis sit, latè interpretandum est, iuxta regulam Iuris notissimam: vnde non solùm ad Censuram, sed ad pœnam etiam extendendum.

Dico nonò & vltimò. A pœnâ Interdi [Assertio 9. circa absolutionem ab Interdicto. per Bullam, & priuilegia.]cti, de quâ num. 9. absolui possunt, qui in eam incurrerunt, virtute Bullæ Cruciatæ, & virtute priuilegiorum Regularium. Primum constat ex tenore ipsius Bullæ, & secundum item ex peculiaribus concessionibus, in quibus ferè omnes communicant: neque enim illi peioris debent esse conditionis quàm alij. Et ita quod ad Bullam attinet, communiter tradunt scriptores, ex quibus videri possunt Trullench Lib. 1. §. 7. Cap. 2. Dub. 16. Villalobos Tractat. 27. Clausulâ, 9. §. 2. num. 26. P. Mendus Disput. 25. num. 112. P. Escobar de Mendoza Tomo 1. Problematicarum disquisit. Lib. 7. num. 102. & alij, quoscitant. Quod verò ad priuilegia spectat videndum apud P. Suarium Tomo 4. de Religione, Tractat. 10. Lib. 9. Cap. 2. num. 23. Et hoc procedit, si opinione probabili, de quâ Assert. 8. se velint prædicti tueri; aliàs namque non est refugium illud necessarium. Cùm enim reddere, quòd lege præscribitur, teneantur, absolui nequeunt, nisi post satisfactionem; eâ autem factâ non videtur absolutio necessaria: quia Interdictum impositum, dum aliquid ab Ecclesiâ præceptum non fit, eo facto cessat sine alia absolutione, vt aduertit Glossa circa citatum [Specialis doctrina circa absolutionem ab Interdicto.] Caput. Exigit, verb. Quousque. Et in Cap. Si qui sunt. 81. dist. verb. Emendent. Pro quo & videri possunt Auctores, quos adducit Diana Parte 5. Tractat. 10. Resolut. 74. Quia verò Censura sine absolutione non tollitur, dicendum in prædicto casu à Iure absolui eum, qui tandem præceptum impleuit, vt loquuntur citati: si enim Ius interdicere potest, cur non & absoluere?

CAPVT III.

An vsus quorumdam Indicorum Episcoporum probari debeat, qui Visitatores secum ducunt, dum ipsi per diœcesim discurrunt.

ADoctis, & piis sic factum vidi; nescio [Vsus quorumdam, & difficultas circa illum.] autem an semper pietas hæc, iuxta Apostolum, sit ad omnia vtilis, quæ vtilitati præcipuè temporali Visitatorum videtur militare. Vnde aliquos ex iis satis nummatos ex hoc euasisse ministerio certa experimenta de [1. Tim. 4. v. 8.]monstrarunt. Non video autem vnde hæc possint emolumenta procedere. Procuratio enim geminari nequit (si tamen & illa esse lucrosa potest) vt & sua Episcopo, & Visitatori sua etiam tribuatur: cùm vnam tantùm esse reddendam, expressum habeatur in Cap. Felicis, de Censibus, &c. In Sexto. Quòd si Episcopus Confir [Vna tantum debetur procuratio, & hæc visitanti, & non tantùm Confirmanti.]mationis tantum Sacramentum administraturus diœcesim obeat, suis id sumptibus debere facere Concilium Tridentinum videtur statuisse Seßione 24. Cap. 3. de Reformat. dum Procurationem tantummodò ex titulo Visitationis concedit: & ita declaratum à sacrâ Congregatione Cardinalium videri potest apud Barbosam ibi, & Allegat. 73. num. 53. de Potestate Episcopi. Vbi alios adducit: quod & notauit ante illos P. Sà. Verb. Episcopus, num. 14. Neque videtur fieri satis, si dicatur Episcopo & Visitatori eadem victualia ministrari, neque inde sumptus eorum, qui visitantur, augeri, quandoquidem Visitatori seorsim visitanti deberentur: cùm certum sit splendidiorem procurationem Episcopis exhiberi. Præterquam quòd ex victualium exhibitione nullus ditescere potest; cùm tamen, vt diximus, Visitatores prædicti non modica ex visitatione pecuniarium emolumenta consequantur. Videtur ergo res ista grauandis conscientiis opportuna.

Dico primò. Vsus prædictus iustificari [Assertio 1. vnde iustificari possit.] potest, si Visitatores timoratæ conscientiæ sint, & vt tales cogniti, & qui ad expediendam breuiùs Visitationem, & minùs grauandum visitatos, sedulam operam conferre possint. Et splendidior quidem Procuratio tunc Episcopis attribui potest, & ab eisdem tutâ conscientiâ admitti: quia & visitare dicuntur, cùm ad ipsos grauiora negotia referantur, & Visitatoribus assistant, vt suo illi muneri meliùs satisfaciant. Circa quod, cùm ex zelo boni communis agitur, & Episcopi non suam, nec suorum, sed Dei caussam spectare penitus comprobantur, non est scrupulus iniiciendus, cùm aliquid hac in parte eorum sit reinquendum arbitrio, nec temporis ita limitanda momenta, quæ & Pater pro bono communi Ecclesiæ in eorum posuit potestate. In quo & ipsis cùm docti sint, & doctorum regantur consilio, facilè poterunt scrupulis aditum occludere, vel, si subintrauerint, propulsare. Si autem, quod [Vtilis admonitio.] absit, caro & sanguis, quibus regni Dei possessio edictis cœlestibus denegatur, in visitatione se immisceant, iterum iterumque monebo, vt videant ij, qui pro munere oculi esse in Ecclesiâ debent, quomodo ea lucra Visitatoribus obueniant, quæ Episcopis visitantibus neutiquam, seruatis iustitiæ legibus, obuenirent. Leuamen enim laboris in illis non debet in eorum grauamen, qui visitantur, redundare.

Dico secundò. Emolumenta prædicta [Assertio 2. vnde emolumenta prouenire possint.] possunt ex eo prouenire quòd visitatoribus finitâ visitatione dona aliqua tribuantur. Circa quod id recolendum, quod dictum num. 15. & pretiosiora illa esse possunt eò quòd Visitatores Episcoporum nepotes sint; ille enim respectus non parum confert, vt eo pacto Episcoporum gratia foueatur. Vbi dubitari potest an Episcopi ex eo [Peculiaris difficultas.] capite absurdè procedant, scientes eos, qui visitandi sunt, donationibus huiusmodi grauandos, quas quidem non facerent, si alij essent Visitatores, aut Episcopi ipsi per se visitarent. In quo quidem suus apparet vexationis modus, quia non dantes, vt miseri & illiberales, habentur nihili, & de illis minùs decora opinio propagatur: quod incommodum vt vitent, opportunum remedium donationum assumunt. Nihilominùs cùm vexatio dicta nihil contra iustitiam importet, non est dicendum ex eâ parte illam violari; nisi & Episcopi ægrè se ferre significent donationes tales suis Visitatoribus, consanguineis præsertim, non fieri. Et qui ab illis abstinent, miseriæ & parcitatis possunt à se notam depellere, honesto titulo non donandi ex scrupulo prohibitionis ostenso. Ex quo fit eos, qui donant, non penitus inuitos donare, sed quia haberi volunt liberales, vnde liberalitatis titulus ex necessitate prædicta non tollitur, sicut neque omnis ratio debiti contra illam est, vt docet D. Thomas 2. 2. [Liberalitate quæ ratio debiti non repugnat.] quæst. 117. artic. 5. vbi in responsione ad primum ait, quòd licet liberalitas non respiciat debitum legale, attendit tamen debitum quoddam morale ex quadam ipsius decentia, non ex eo quòd sit quis alteri obligatus, vnde & ad iustitiam aliquomodo pertinet.

Dico tertiò. Licèt contra iustitiam non [Assertio 3. contra charitatem in prædictis peccari.] agant Episcopi, ob rationes dictas, possunt tamen contra charitatem delinquere, dum occasiones non tollunt grauandi visitatos, etiamsi grauamen ab eorum præcipuè voluntate originem trahat. Cùm enim possint Episcopi illud vitare, & vt Patres etiam commodis subditorum attendere, ac damna in omni genere, quantùm est in ipsis, amoliri: contra huiusmodi debitum prædicta occasionum intrasione committunt; sicut generaliter illi, qui occasiones præbent vt alij liberalibus donationibus patrimonium extenuent, quando illæ non ita piæ sunt, vt earum respectus omni alteri humano respectui debeat anteferri. Non videtur autem graue peccatum, quia neque immodicæ donationes ex se graue peccatum [Non videri graue peccatum ex titulo donationum, etiamsi immodicæ sine sed ex communi damno.] sunt, vt communiter tradunt Doctores, & videri potest apud P. Molinam Disput. 271. §. Quidam exemplum. Et P. Lessium Lib. 2. Cap. 47. num. 61. Quamuis in casu nostro non ex eo solùm capite philosophandum sit quòd in donationibus peccatum admisceatur, potest enim non admisceri, iuxta dicta; sed ex eo quòd damnum visitatis generaliter inferatur; quemadmodum iuxta probabilem sententiam, de quâ Titulo 1. numer. 157. monopolia exercentes non peccant contra iustitiam, sed contra charitatem: & quidem grauiter ob commune detrimentum Reipublicæ; quod tamen ex iustitiâ non tenentur vitare. Et similiter qui sine vi & fraude Nouitium [Exemplo Monopoliorum & Nouitium avocantis.] à Religione extrahit, vt docet Cardinalis Toletus Lib. 5. Cap. 19. num. 4. Vbi tamen peccatum graue sponte exeuntis non interuenit. Sic ergo graui scrupulo non caret modus procedendi Episcoporum, de quo agimus; cùm constet visitatos grauari donationibus, etiamsi absolutè sint spontaneæ, dum illis occasiones, quæ vitari facilè ab Episcopis poterant, obtruduntur. Vnde illud Dauidis ad Absolonem conuiuium valde spontaneum: vt bonus arbitrabatur parens, offerentem: Noli fili mi, noli rogare, vt veniamus omnes, & grauemus te. 2. Reg. 13. v. 26. Nisi [2. Reg. 13. v. 25.] fortè dicatur ex eo respectu condemnationes esse leuiores: quod & ipsum scrupulo non vacat: [Pœnas in id absurde conuerti.] vt scilicet Parochorum culpis leues imponantur pœnæ, cùm mereantur grauiores: sic enim per leuia remedia morbi ampliùs ingrauescunt. Et à ratione prorsus alienum est, vt Ecclesiastica censura in nepotum ac familiarium emolumenta conuertatur. De quo hæc satis.

CAPVT IV.

De nonnullis alijs circa Visitatores.

COncilium Limense tertium Act. 4. [Visitationis tempore Parochum præsentem non futurum.] Cap. 3. præcipit, vt dum informationes secretæ fiunt, is, qui visitatur, abesse cogatur, vt Indi liberè valeant de suis Parochis querelas proferre, & sibi factas læsiones iniustas denuntiare. In quo quidem manifestum est grauiter Visitatores delinquere, si secus fecerint; aliàs siquidem Visitationis fructus vix erit vllus, & miselli isti suis sub grauaminibus contabescent. Additur à Concilio sic: Interim [Concilium Lim. 3.] dum Parochus absens est, alius, si commodè fieri queat, Pastoris officio fungatur. Sic ibi. Quid ergo si commodè fieri nequeat? Non equidem proptereà Parochus sustinendus; sic enim, vt dixi, non valebunt Indi liberè conqueri, & frustra [Quis eius loco futurus.]nea reddetur visitatio. Visitator ergo ipse munus Pastoris obibit, vt in Diœcesanâ Synodo Limensi Lib. 1. Titulo 7. Cap. 10. decernitur: quod quidem non sine inconuenientibus fortè constabit. Licèt enim paternum erga Indos, quos defensurus pergit, debeat affectum præseferre, vnde & ipsi pro remedio animæ ad eum non verebuntur accurrere; strepitus tamen ille iudicialis minùs opportunus est, & rerum occurrentium instantia, in caussâ erunt, vt Indi ad eos pro remedio dicto, dum occupatos vident, accedere reformident. Præterquàm quòd periculum est ne, vt obuentionum emolumenta reportent, visitationis tempus protrahant. Vbi dubitari potest an om [Obuentiones an integrè habiturus & beneficij fructus.]ni fraude doloque cessante obuentiones integrè reportare possint, si præsertim Parochi fideles tandem suo in officio deprehensi fuerint, neque aliquâ fuerint condemnatione mulctati. Et affirmatiuè videtur respondendum, quia altari ex integro deseruiunt, vnde & integrum debent seruitij sui fructum obtinere. Quod autem Parochi inculpati inueniantur, nihil obstat, quia absentia talis, in quâ altari non seruiunt, est quid consequens eorum officium. Quòd si ratio innocentiæ valeret, fieret ex eâ neque partem emolumentorum illis esse detrahendam. Et id est Diœcesanæ Synodo Limensi conforme Lib. 3. Tit. 2. Cap. 1. Vbi dicitur doctrinarium in diebus absentiæ non lucrari [Synodus Limensis.] stipendium, etiamsi absit cum licentiâ: quod de obuentionibus saltem accipiendum. Et Pacensi etiam Lib. 3. Titul. 4. Cap. 1. statuenti substitutum [Synodus Pacensis.] omnes habiturum obuentiones, neque circa hoc conuentionem admittendam. Ex Synodo autem, seu annuo salario, nihil videtur detrahendum, quando visitatio breui concluditur: si autem diu protrahatur iustis de caussis, secus dicendum est, in quo arbitrium Episcopi requirendum. Sicut enim vacante Parochiali Ecclesiâ ad Episcopum spectat Vicarium designare, congruâ eius arbitrio fructuum portione assignatâ, vt decernitur à Concilio Tridentino Seßione 24. Cap. 18. de Reformat. Ita etiam in casu præsenti, & similibus dicendum: quia omnium eadem ratio est, vnde & eadem debet esse dispositio. Neque contra hoc facit id, quod habet Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 15. num. 52. & in Politicâ Pag. 629. §. Cerca de. Vbi adductis Regiis schedulis affirmat talibus esse integrum stipendium reddendum per quatuor menses: id enim tantùm intelligendum quando Parochus est ab officio suspensus; aliàs enim alimentis priuari nequit. Integrum stipendium intelligitur congruum, & labori respondens, attentâ proprietarij necessitate.

Sequitur post prædicta in Concilio con [Pœnæ Visitatoris causas iniquè transigentis.]sultissima cautio verbis illis: Visitatores omnes monet hæc sancta Synodus: quòd si timore Dei postposito processus aliquos occultauerint, aut iniquâ collusione cum visitatis, eorum vitia dißimulauerint, ad Ordinarium prædictas caussas integrè non transmiserint, Visitatores ipso facto excommunicatos esse decernimus. Sic ibi. Vbi satis aperta decisio est. Pro conuenientia autem pœnæ propositæ, quæ reclamante per appellationem Parte, nihilominùs à Sacrâ Congregatione Cardinalium ex auctoritate summi Pontificis, rata habita & confirmata est, sic in Proœmio eiusdem Concilij dicitur. §. In Actio. 4. Cap. 3. Fol. 8. Pag. 2. Et sunt verba doctissimi Patris Iosephi Acostæ: Sciunt ex parte illa [Illius conuenientia ex P. Iosepho Acosta.]rum regionum, visitatorum sæpè cupiditate & fraudibus visitationes non parum fuisse corruptas, vnde remedij nihil rebus Ecclesiasticis allatum sit; quin potiùs damni plurimum datum. Quam visitationis Canonicæ perniciem amouere cupiens Synodus, statuit à Visitatoribus caussas criminales Parochorum cognosci quidem, sed definitiuam sententiam reseruari. Ne verò aut processus occultarentur, aut corruptè transigerentur, excommunicationis latæ sententiam intentandam censuit, idque Sacræ Congregationi etiam placuit. Hæc ille. Vbi cùm excommunicatio supra iniquam collusionem cadat, & Visitatorum, ac eorum, qui visitantur, commune crimen importet, ab [Si collusio desit, vnius malitia ad illam non sufficiet.] eâ liber erit, qui suâ tantum peruersitate eo in negotio vtitur, & ob fines prauos iudicium corrumpit, visitatis nihil cooperantibus, etiamsi post confectos processus aliquid ab illis accipiat, de quo pactio nulla præcessit. Id quod verba ipsa Concilij satis insinuant, dum dicitur: Aut iniquâ collusione cum visitatis, eorum vitia dißimulauerint. Non ergo dissimulatio quæuis pœnâ dictâ feritur, sed ea, quæ ex iniqua collusione procedit. Quod quidem iuxta communem doctrinam est, & vulgaria iura de restringendis odiis, & pœnalibus statutis. Vnde multò potiùs idem asserendum, [Contra aliquorum indiscretum zelum circa honorem Ecclesiasticorum.] quando quis ex indiscreto zelo occultari curat Parochorum vitia: aliqui enim tales sunt, qui in eo arbitrantur obsequium se præstare Deo, reipsa Iuris Canonicas dispositiones, & Conciliorum Decreta damnantes, eorumque zelo suum præferentes, vti qui Ecclesiasticorum honori plus sibi consulere videantur. Sed certè intolerabilis est ista præsumptio, & quantùm oporteat vt Ecclesiastici pœnarum fræno in officio contineantur, res ipsa clamat, & notant Doctores in Cap. Ad reprimendam, de officio iudicis Ordinarij. In prædictis ergo graue peccatum est, sed Excommunicationis pœna solùm iuxta propositam Concilij formam limitanda. Et quia reseruata non est, à quolibet poterit Confessorio legitimè exposito, submoueri.

Quia verò processus per testificationes [Testificationibus Indorum qualiter deferendum.] Indorum confici potest; immò multoties per solas illas: quid tunc præstandum sit, prouidè & sapienter cautum ab eodem Concilio Actio. 4. Cap. 6. in quo sic concluditur: Denique vbi neceßitas exigendi testimonij vrgens fuerit, & ex solo Indorum testimonio respondeat, perpendat quan [Concilium Limense 3.]tum fidei talibus debeat adhibere, quos facilè ad peierandum induci notum est. Sic illud. Quod dum facilitatem ad peierandum in his gentibus notam affirmat, satis declarat non esse eumdem numerum testium sufficientem ad concludendum contra aliquem, qui iuxta receptas Iuris regulas aliàs sufficiens haberetur. Circa quod pro Peruuianis extat Ordinatio DD. Francisci à Toleto Peruuiani Proregis, quam & alibi obser [Ordinatio pro Peruuianis, & an illi se conformare debeant Ecclesiastici. Vbi pro parte affirmatiua arguitur.]uari affirmat Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 1. Cap. 27. n. 57. iuxta quam sex Indi vnum integrum testem conficiunt. Vnde dubitari potest an Visitatores huic se debeant stylo conformare, vel tutâ conscientiâ possint aliter procedere, ac minori testium numero esse contenti. Et videtur equidem asserendum prius: non quidem ex eo quòd Ordinatio dicta Ecclesiasticos iudices liget ex vi directâ, & iurisdictionis alicuius titulo, quod meritò negabunt omnes rectè sentientes: sed ex illius ratione, quæ pro omnibus tribunalibus idem videtur habere momentum. Viri enim experti & docti sic censent, vt non maiorem fidem sex mereantur Indi, quàm vnus testis integer: in iudicio autem Ecclesiastico, cùm non mutentur res, & de fide adhibendâ agatur, eodem est modo sentiendum. Quemadmodum rerum pretium idem est respectu illorum & laicorum: quia attentâ rerum vendibilium conditione, viri eo in genere experti & sani iudicij, tale pretium iustum arbitrantur.

Nihilominùs oppositum magis videtur [Negatiua prafertur.] similius vero: nam Concilium probè nouerat Ordinationem talem non multò antè editam; & tamen illius non meminit, vt iuxta ipsam Ecclesiasticum iudicium formaretur. Præterquam quòd à tempore Ordinationis dictæ anni fluxerunt iam plures, & maior in Indis capacitas deprehenditur, vt meritò plus fidei debeat eorum dictis adhiberi. Et quidem respectu laicalis iudicij semper videtur discrimen aliquod obseruari debuisse. Sex enim Indi vnum integrum testem constituunt, attentâ eorum incapacitate & facilitate ad peierandum: ergo si capacitas supra communem sit, aliter est procul dubio sentiendum, quia dissimilium simile non debet esse iudicium, & à disparatis non fit eadem illatio. L. Papinianus. D. de Minoribus. Et Cap. Ad audientiam, de decimis. Sic cùm matrimonium generaliter loquendo contrahi ante pubertatem nequeat, ea regula fallit, vbi malitia supplet ætatem, iuxta dispositionem Cap. De illis, de dispensatione impuberum. Maior ergo capacitas diuersum ius statuit. Sapienter ergo Concilium Visitatorum arbitriorum istam committendam censuit, vt perpendat quantùm fidei talibus debeat adhibere. Solerti enim inuestigatione falsitas testium detegi poterit, sicut & dictorum sinceritas coniectari. Etenim cir [Cap. Prætereà, de testibus.]cumspectus iudex atque discretus motum animi sui ex argumentis & testimonijs, quæ rei aptiora esse compererit, confirmabit, vt ait Cælestinus Tertius in Cap. Prætereà, de testibus, &c. Pro quo est & Cap. Cùm autem, eodem Titul. in quo [Cap. Cùm autem eod. tit.] Innocentius Tertius sic loquitur: Ac eos diligenter examinare procures: & de singulis circumstantijs prudenter inquirens, de caußis videlicet, personis, loco, tempore, visu, auditu, scientiâ, credulitate, fama, & certitudine, cuncta plenè conscribas. Hæc ille. Quæ si à Visitatoribus strenuè perficiantur, testificantium Indorum poterit depositiones quoad earum qualitatem explorare.

Et hoc modo conuenienter stare po [Concilij dispositio vt stare commodè queat, cùm Indorum testimonium non videatur admittendum.]test Concilij dispositio, dum præfatis verbis, vt perpendat quantum fidei talibus debeat adhibere, additur: Quos facilè ad peierandum induci notum est. Talibus namque nulla adhibenda fides, vt colligitur ex Cap. Testimonium, de testibus, &c. vbi periurus à testificando repellitur, etiamsi videatur emendatus; cùm tamen emendatis in aliorum criminum genere plus Canonicæ Sanctiones indulgeant. Hi namque, quos facilè ad peierandum induci notum est, non plus merentur fidei quàm illi, qui aliquando peierarunt. Et videntur emendati: habitus enim, seu naturalis inclinatio, maius motiuum suspicionis generat, quàm vnus actus eius, qui habitualiter affectus non est: cùm vna hirundo non faciat ver, neque vnus actus vitiosum, iuxta doctrinam Philosophi. Si ergo fides non adhibenda talibus, [Ratio necessitatis à Concilio reddita, quæ in caussis alijs solet admitti.] vt quid ad testificandum admittantur? Rationem reddit Concilium ex necessitate desumptam, verbis illis: Vbi neceßitas exigendi testimonij vrgens fuerit. Ratione enim necessitatis admittuntur testes, aliàs non admittendi, vt constat ex pluribus Canonici iuris decisionibus, & præsertim ex Cap. Tam Litteris, de testibus, &c. vbi sic dicitur: Nos, vt tantæ irregularitatis obiectio non remaneat indiscußa, mandamus quatenus testes, si [Cap. Tam Litteris de testib. &c.]ue laicos siue fœminas, &c. Verùm si attendamus quod statim sequitur, ex eo videtur ratio prædicta penitus informari; sic enim ibidem: Dum [Ex decisione illius obiectio.]taxat idoneos, qui ad hoc fuerint probandum inducti, recipiatis legaliter, & examinatis prudenter. Atqui Indi idonei non sunt, ipsius attestatione Concilij, cùm asserat eos facilè ad peierandum induci, & esse id notum. Vnde Dom. Solorzanus suprà, numer. 55. & in Politicâ Lib. 2. Cap. 28. Pag. 233. [D. Solorz.] Col. 1. ait quòd meliùs agi cum Indis videtur, si eis non credatur, quàm si peierandi occasio præbeatur, propter iudicij infirmitatem, falsitatisque suspicionem, prout in simili disposuit Concilium Matisconense Cap. 21. Pro quo & adducit Decretum Limensis Concilij, de quo agimus. Sed cùm Decretum dictum eos à testificando non repellat, id tantùm dicens, quod vidimus, immeritò ad intenti probationem adducitur. Dicendum ergo Concilium ob vrgentem necessitatem Indos ad testificandum esse admittendos decernere, quia ex solerti examinatione verosimile Visitator potest formare iudicium. Licèt autem idonei non sint, si in indiuiduo singuli inspiciantur, eorum tamen numerus idoneitatem supplere potest. Quòd autem eis occasio peierandi præbeatur, malum est, quod propter bonum commune permittitur, ne grauissimæ caussæ maneant indiscussæ, vt sacri Canones loquuntur. Et quidem fœminas idoneos testes non esse habetur in Cap. Forus, de verb. [Cap. Forus, de verb. Signific.] Significat. Vbi sic dicitur: Natura si vir, non fœmina: nam varium & mutabile testimonium semper fœmina producit. Sic ibi. Cùm ergo ad testificandum accersuntur, occasio illis peccandi ministratur: & tamen admittendas Sacri Canones determinant, eâ quam vidimus, redditâ ratione.

Eadem Act. 4. Cap. 5. agit Concilium de [De visitatione fabricæ & ornamentorum.] visitatione fabricæ & ornamentorum. Et quod ad ibi contenta spectat, nullam exigit discussionem. Potuisset autem conuenienter addi, vt circa illa peculiaris ratio haberetur, & Parochorum mulctæ in ornatum cederent Ecclesiarum. Sunt enim plures Indorum Paræciæ satis pingues, vnde & earum opulenti Pastores, quorum mensæ, & alia suppellex, sublimem redolent dignitatem. Cùm tamen Ecclesiæ nihil splendidum, nihil decens, nihil quod sine fastidio spectantium possit conspici, præseferant. Et certè vbi Ecclesiæ paupertas & [Parochos ad ornatum Ecclesiæ teneri.] indecentia talis est, debere Rectorem de suo tribuere, quando superfluum habet, res ipsa videtur clarissimè persuadere. Si enim debet pauperibus, quomodo non Ecclesiæ quæ & pauper est, & in quâ præter paupertatem tot alij tituli concurrunt, ad religionem, charitatem, pietatem pertinentes? Prætereà id tradunt communiter Scriptores, iuxta id, quod sacri Canones indicant, vt videri potest apud P. Azor Tomo 2. Lib. 9. Cap. 3. §. Nonò quæritur. Dom. Solorzanum Tomo 2. Lib. 3. Cap. 23. num. 10. iunctis iis, quæ ex Doctoribus aliis, quos citat, habet P. Thomas Sancius Lib. 4. Consiliorum, Cap. 2. Dub. 14. quod scilicet nomine fabricæ veniant etiam ornamenta. Concilium etiam Tridentinum Seßione 21. Cap. 8. de Reformat. iubet vt ab Episcopis, singulis annis, quæ ad Dei cultum spectant, visitentur, [Concilium Trident.] curentque congruentibus remediis, etiam per sequestrationem fructuum, vt quæ renouatione indigent aut restauratione, refricantur. Est autem satis opportunum iuris remedium, vt Parochi circa diuinum cultum, aut aliàs delinquentes, suis sumptibus, quæ ad illum spectant, cogantur instaurare. Pro quo & extat Decretum Concilij Limensis Tertij Act. 3. Cap. 14. vbi statuitur vt defectus doctrinæ Ecclesiis Indorum debeat cedere: quan [Concil. Limense 3.]do scilicet propter absentiam aliqua de legitimis stipendiis subtrahuntur: quamquàm & ibidem dicatur pauperibus oppidi posse distribui. Sed certè si Ecclesia pauper est, ita vt decenter in eâ nequeant diuina peragi, omnium est prima inter pauperes computanda, quando necessitates tantùm communes sunt. Quòd autem Ecclesiis Indorum sua sit assignata portio, nouena inquam cum dimidiâ, vt videri potest apud Consilium idem Cap. 13. Actionis citatæ, ea, quæ diximus, non debet infirmare. Hic enim & nunc Ecclesia in statu paupertatis est, qualitercumque id obtigerit & ita hic & nunc subueniendum est ipsi, quæ sibi nequit ex legitimè debitis subuenire. Præsertim quia cùm portio dicta assignata sit, incuriæ Parochi adscribendum est, quòd ea non applicetur cum effectu, vnde ex hac parte non debet impunitus remanere. Et quidem cùm videamus Parochorum plures Ecclesiarum suarum & fabricam & ornatum promouere in eisdem Prouinciis, in quibus Ecclesiæ aliæ squalidæ & indecoræ cernuntur, socordiæ profectò Rectorum incommodum tale venit adscribendum, quibus viles sponsæ sunt, vnde ab illis deberent meritissimò remoueri. Nec plura de Visitatoribus, vt ad visitatos, Parochos inquam, transeamus.

TITVLVS XVI. DE INDICIS PAROCHIS, AC PRÆSERTIM INDORVM.

Eorum tractationem aliis præmittimus, quia vbi res Indica præsertim agitur, quæ per illos præcipuè administratur, non debent locum postremum occupare. Et de Hispanorum Parochis non multa sunt, quæ peculiarem postulent discußionem, vnde illis præmißis, ad alios gradum faciemus. Sit ergo

CAPVT I.

De Parochis Indicis Hispanorum peculiaria nonnulla proponuntur.

§. I.

Circa notitiam linguæ Indicæ, vbi notanda nonnulla de obligatione prædicationis in Parochis.

DIco Primò. In Parochiis Indo [Assertio 1. Parochos Hispanorum & Indorum, horum linguam scire debere.]rum, in quibus Indi etiam sunt, Hispanicum idioma non benè callentes, Parochi illorum linguam ita callere debent, vt circa illos possint quidquid Parochi officium exigit, exercere. Pro hoc facit apertè Cap. Quoniam, de officio Ordinarij, de ciuitatibus loquens, in quibus ciues diuersarum linguarum sunt. Sic etiam est Regiis schedulis cautum. Et iure quidem optimo: quia aliàs inepti penitus erunt respectus illorum. Et quemadmodum si linguam Hispanicam ignorarent, neutiquam possent pro Hispanis Parochi constitui, sic etiam de Indicâ linguâ dicendum. Videantur ea, quæ adducit Dom Solorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 15. num. 76. & seqq. & in Politica Libr. 4. Cap. 15. pag. 632. Fr. Ioannes Baptista in Animaduersionibus pro Confessariis Indorum, fol. 213. num. 33. Illustriss. Zapatu in Disceptatione de Iustitia distributiua, pag. 125. & 126. & res ipsa sine nouâ probatione indicat in hoc esse peccatum mortale absolutè loquendo, vt citati cum aliis affirmant. Nec valet, si dicatur Parochiam præcipuè esse Hispanorum, & id, quod est præcipuum, attendi debere. Nam in primis negari id potest, quia in Indiis conuersio Indorum præsertim agitur, & ideò Parochorum cura ad eos debet præsertim extendi. Deinde etsi portio minùs præcipua sit, ita ad eorum curam est obligatus Parochus, vt illis plenè prouideat, non secus acsi soli illi in Parochia versarentur.

[Euasio ex eo quòd per alios possit prouidere, præclusæ.]

Dices, posse per alios prouidere. Sed contra, quia ei, qui absolutè non est idoneus in eo genere, de quo agimus, non agimus, non suffragatur similis excusatio, quòd scilicet per idoneos potest defectus talis suppleri. Sic in defectu scientiæ præcipuè tradunt Doctores, pro quo videri potest Illustriss. Barbosa de Potestate Episcopi Allegat. 63. Et quidem quæ Concilia, & sacri Canones determinant circa collationes Beneficiorum vt dignioribus dentur, nullius essent roboris, quia quod dignitatis defuerit, poterit per alios suppleri: ex quo fieret etiam indignos eligi posse, quia & illis tale suppeteret supplementum. Est ergo electio dicta ignorantis linguam aut irrita, vt volunt multi apud Dom. Solorzanum; aut irritanda, si electus non speretur conuenienti tempore illius notitiam & vsum adepturus, vt videri potest apud Fr. Ioannem Baptistam num. 34. vbi generaliter id statuit de indignis, & præsertim loquitur de ignorantia linguæ; addit tamen sic: Nota hoc pro Parochis populorum Indorum, nescientibus Indorum linguam: pos [Fr. Ioannes Baptista.]sunt tamen per alium prouidere, scientiam & peritiam linguarum Indorum habentem. Sic ille. Cuius doctrinæ aliquis insistens poterit arbitrari sine peritiâ linguæ Indicæ posse Parochum quempiam constitui, quando defectus ille per alium suppleri potest. Sed certè Auctoris illius alia est mens: loquitur enim in casu, quo idoneus non inueniatur ex ea parte; cùm tamen aliàs talis sit. Neque obiici potest casum non habere locum, quandoquidem sunt alij, per quos suppleri talis defectus potest. Nam vel illi superueniunt post factam Beneficij collationem: vel si iam aderant, fortè non apti vt illis posset Parochialis cura demandari, quia præter linguæ peritiam multa alia ad id muneris exiguntur.

Cùm ergo habiturus Parochialem curam [Quæ peritia linguæ in Parocho requiratur. Et in primis necessariam pro Confessionis Sacramento & alij.] linguam Indorum debeat scire; dubitari potest qualis illius peritia requiratur. Circa quod in primis dicendum eam requiri, quæ sufficiat ad Sacramentum Pœnitentiæ administrandum: quæ si habeatur, circa administrationem aliorum nulla erit difficultas: pauciora enim ad illa necessaria sunt, & breuiori possunt instructione conferri, stante necessariâ pro illis dispositione. Ratio est clara: quia hoc est, quod maximè spectat ad officium Parochi: vnde & defectus in illis valde substantialis est, vt communiter dicunt Docto [Ex Ferdinando Zurita notanda doctrina.]res, & res ipsa clamat. Addit autem Ferdinandus Zurita in Enchiridio Indico Quæst. 5. Proposit. 2. ad ordinarium Confessarij munus sufficere mediocrem linguæ Indicæ cognitionem, licet ignoret alicuius vocis significationem, dummodò omnia ferè percipiat. Quod est equidem notandum ad scrupulos remouendos, & ne Indi sæpiùs cogantur peccata eadem confiteri. Deinde, talis peritia necessaria est, quæ ad instructionem [Necessaria quæ ad prædicationem sufficiat.] generalem sit sufficiens in iis, quæ ad mores formandos pertinent, vnde & quæ ad prædicationem sit necessaria. Sic statuit Concilium Tridentinum Seßione 23. Cap. 1. de Reformat. omnia prædicta amplectens his verbis: cum præcepto diuino mandatum omnibus, quibus animarum cura com [Concilium Trid.]missa est, oues suas agnoscere, pro his sacrificium offerre, verbique diuini prædicatione, Sacramentorum administratione, ac bonorum omnium operum exemplo pascere &c. Et quidem stante obligatione circa alia dicta, circa prædicationem non videtur locus excusationi superesse: notitia enim linguæ Indicæ ad illa sufficiens est vt ex superiori loco possit Parochus suos Parochianos instruere, si diligentiam aliquam præmeditationis adhibeat. Vnde experimento constat faciliùs prædicare eos, qui addiscendis Indicis linguis operam nauant, quàm in audiendis Confessionibus expediti reperiantur. Pro qua obligatione clamat Synodus Diœcesana Limensis Ann. 1614. Libr. 1. Tit. 1. Cap. 4. vbi singulare præceptum scribendi conciones ad reddendam rationem habetur. Et pro eadem est celebris Schedula Philippi Tertij Regis nostri die 4. Aprilis Ann. 1609. formam statuens in Beneficiorum prouisione tenendam, de qua Dom. Solorzanus suprà num. 14. ibi: Y de los asi examinados escojan los Arzobispos y Obispos tres los mas dignos, teniendo consideracion à la suficiencia de la lengua para dotrinar, y predicar &c.

Possunt autem quandoque id per alios [Per alios id fieri aliquando posse, non semper. Nicolaus I. Pont.] idoneos præstare: quod iam olim Nicolaus Primus respondit ad Consulta Bulgarorum Cap. 106. sic dicens: nec enim curamus, quantùm ad fidem nostram pertinet, qui prædicent, sed quem prædicent. Sic ille. Quod quidem ita intelligendum est, vt quandoque id fieri possit, non semper: sic enim Concilium Tridentinum intellexit Sessione 5. Cap. 2. de Reformat. ita loquens: Archipresbyteri quoque, Plebani, & quicumque Parochiales, [Concilium Trid. solos eximit impeditos.] vel aliàs curam animarum habentes Ecclesias quocumque modo obtinent, per se, vel alios idoneos, si legitimè impediti fuerint, diebus saltem Dominicis & Festis solemnibus, plebes sibi commissas pro suâ & earum capacitate pascant salutaribus verbis, docendo quæ scire omnibus necessarium est ad salutem: annuntiandoque eis cum breuitate & facilitate sermonis vitia, quæ eos declinare, & virtutes, quas sectari oporteat, vt pœnam æternam euadere, & cœlestem gloriam consequi valeant. Hæc Concilium, solùm excusationem eorum admittens, qui legitimè fuerint impediti, vnde constat alios generaliter teneri. Videndi Bonacina Tomo 2. Disput. 5. Quæst. vnica. Puncto 2. num. 19. & Disput. 6. Quæst. vnica. Puncto 8. & Diana Parte 6. Tract. 7. Resolut. 13. & quidem cùm Concilium dicat id faciendum pro suo, & audientium capacitate, omnis videtur excusationi locus interclusus, nihil enim supra vires petitur, nisi velint officij obligationes supra vires esse, vnde illas, admittendo ipsum, subire minimè debuissent. Probat autem Ferdinandus Zurita suprà Quæst. 26. prædicari posse etiam cum [Pro mediocritate linguæ Indicæ animaduersio.] periculo falsum aliquid proferendi, per quod Indi in errorem aliquem inducantur. Quod quidem ad capacitatem referri potest, de quâ Concilium loquitur. Nihilominùs cautè accipiendum est, scribi enim concio potest, iuxta citatam Synodum, & Indi consuli circa id, in quo dubium erga significationem vocabulorum occurrit. Neque ex Episcopis argui potest, quorum plures [Ex Episcopis non prædicantibus argui nequit.] numquàm suggesta conscendunt; cùm tamen docti sint, & timoratæ conscientiæ, quique omnes officij sui partes studeant adimplere: cùm nihilominùs iure diuino teneantur ad pascendas oues, etiam prædicatione, vt ex Concilio Tridentino vidimus num. præced. Ad hoc enim dicendum in Episcopis ita vsu rceptum, quamuis non desint, qui rem hanc minimè scrupulo vacuam arbitrentur. Habent prætereà graues occupationes, propter quas illis conceditur, vt per alios id facere possint, vt constat ex Cap. Inter cetera, de officio Ordinarij. Quod tamen in Parochis secus habet, vt est manifestum, & præsertim Indorum.

Ex doctrina tamen quorumdam videtur [Qui eos excusent.] ea obligatio cessare, si in Parochia sint Concionatores. Sic Diana suprà sibi contrarius, cum Trullench, quem allegat. Alij, quia in oppidis, [Diana.] in quibus Parochi sunt, adsunt Concionatores, qui frequenter ad populum verba faciunt dignè, & vtiliter, ac multò meliùs quam Parochi ipsi: tunc enim, cùm facile sit Parochianis ad Conciones ire, si quæ sunt necessaria ignorent, illis est & non Parochis adscribendum. Sic Posseuinus de Officio Curati Quæst. 3. Cap. 3. cuius doctri [Posseuinus.]nam proponit, & videtur amplecti P. Bauny Tomo 1. Lib. 10. Quæst. 32. § §. penult. & vlt. licet ex [P. Bauny.] ipsius doctrina contrarium sequi videatur, cùm ait Concionatores dictos ab Episcopis Substitu [Sibi non consonus.]tos, vt quod Parochi per se nequeunt, per ipsos faciant. Iuxta quæ Parochi, qui per se possunt, non videntur excusandi. Excusat autem à mortali idem Pater eos, qui inopiâ doctrinæ laborant; aut commeatum non habent ad alendum Concionatorem. Sic §. Primò, inopia. Sed certè [Qui & refellitur circa alia.] non video quomodo id stare possit, cùm Parochus sufficienti debeat instructus doctrinâ constitui: & vt num. præced. ex Concilio Tridentino diximus, non ad elegantem & politum dicendi modum, aut eruditione conspicuum, teneatur, sed pro sua & audientium capacitate. Audient autem oues Pastoris sui verbum sanum, & irreprehensibile, iuxta Apostoli monitum proponentis, si illi grauitas morum, & vitæ exemplum auctoritatem præterea concilient. Et humano timore depulso vsus facilitatem conferet, vt multiplici experientiâ passim comprobatur.

§. II.

Obligationes aliæ eorumdem Parochorum.

DIco Secundò. Hispanorum Parochi in [Assertio 2. Hispanorum Parochos in Indijs ad omnia teneri, quæ generaliter Parochis incumbunt.] Indijs sub graui reatu conscientiæ tenentur ad omnia illa, quæ de Parochis generaliter tradunt Doctores, pro quibus videri possunt Posseuinus, Piasecius, Zerola Summistæ verb. Parochus P. Bauny Tomo 1. Tract. 10. P. Fragosus Tomo 2. Libr. 10. Disput. 21. P. Cressolius in Mystagogo Libr. 3. Cap. 44. & seqq. P. Reginaldus, P. Filliucius, Lelius Zechius, Diana, Barbosa de Potestate Episcopi, locis, quos dabunt Indices, Hieronymus Garcia integro opere de Sacerdotio, Bonacina diuersis in locis, sed præsertim Tomo 2. Disputat. 6. Quæst. Vnica, Puncto 8. num. 4. & alij passim. Quod quidem expressisse oportuit, quia sunt aliqui res Indicas alijs oculis adspicientes, vt scilicet ea, quæ alibi obseruantur, in illis debeant pariter obseruari. Cùm sit profe [Et speciali quodam titulo. Et ita debent.]ctò certissimum Indicos Parochos maiori debere virtutum exemplo fulgere, ob rationem superiùs inculcatam: quòd scilicet in teris sint, in quibus de conuersione infidelium agitur, & de promouendâ Christianâ religione, vnde ipsi prælucere eisdem debent vitæ probitate, & obligationum suarum obseruatione constanti, atque Hispanis insuper, vt & illi pusillos non scandalizent: quod quidem ægrè obtinebitur, si Parochos non habeant, quorum monitis & exemplis ad moderationem vitæ formentur. Debent ergo, vt aliquid in speciali dicamus,

Primò, Residere in Parochia, aut valde pro [1. Residere in Parochia.]pe. Ex Declaratione sacræ Cardinalium Congregationis. Pro quo Riccius Parte 4. Decisione 41. & Diana Parte 3. Tract. 4. Resolut. 156.

Secundò. Non abesse præter spatio temporis [2. Non abesse nisi &c.] iure, aut speciali licentiâ, iuri eidem conformi, permissa. De quo Tit. 14. num. 4.

Tertio, Prædicare, iuxta dicta §. præced. Pro [3. Prædicare,] quo & Limensis Synodus Cap 4. citato.

Quartò, Per seipsos Sacramenta administra [4. Per se ipsos ministrare.]re: licet quandoque per alios possint. Videndus Diana Resolut. citatâ, apud quem alij, & dicta Tit. 14. num. 6. & 7.

Quintò, Infirmis præsertim succurrere, ne [5. Infirmis adesse.]que post administrata Sacramenta eos penitus deserere. Pro quo Paulus V. in suo Rituali, & Concilium Limense Tertium Act. 2. Cap. 29. vbi de extremè laborantibus, & Dom. Machadus Tomo 2. pag. 129. Docum. 23.

Sextò, Ad dicendas Missas, Confessiones [6. Non admittere incognitos. Concilium Trid. Ses. 23. c. 16.] audiendas, & concionandum, eos non admittere, de quibus sufficienter non constat idoneos esse & approbatos.

Septimò, Eos, qui pagos incolunt, & tamen Paræciani eorum sunt, suæ curæ commendatos [7. Docere rudimenta fidei etiam rusticanis.] habere, vt & illi, quæ necessaria sunt ad salutem sciant, & quæ ad Christianam agendi rationem spectant, instruantur, atque ad eorum obseruantiam excitentur. Et hoc supponit generalem obligationem docendi omnes rudimenta fidei, de quâ P Fragosus suprà §. 1. num. 2. vbi circa modum docendi puellas specialis instituenda ratio; in illis enim defectus iste magis solet errorum germina pullulare, cùm factæ fuerint grandiores.

Octauò. Non exigere quidquam pro officij [8. Gratis officium exercere, exceptis &c.] sui functionibus, præter id, quod lege aut consuetudine legitimè præscriptâ est constitutum. Vbi horum nihil licebit pacisci: sed cum paterna moderatione, vt rigidi non videantur exa [Declaratio Card. 1. Feb. 1593.]ctores.

Nonò, Pauperum Paræcialium specialem solicitudinem gerere, quod specialiter in Conci [9. Pauperum cura.]lio Tridentino iniungitur, cùm de obligatione residendi agitur: Seßione 23. Cap. 1.

Decimò, Libros Baptismi, Matrimonio [10 Libres habere Baptismi &c.]rum, & alios habere, ex quibus id omne constet, quod ad commune bonum conducere potest. Idem Concilium Seßione 24. Cap. 1. & 2. de Reformat. Matrimonij. P. Thomas Sancius Lib. 7. de Matrim. Disput. 10. num. 13.

Vndecimò. Celebrare Missam, quoties id ad [11. Missam celebrare.] officij rectam administrationem ita spectat, vt defectus in eo non leuis populo videatur. Varietatem opinionum videre licet apud P. Bauny suprà Quæst. 12. Ad solos dies festos obligationem redigere est plurimos ex Paræcianis consolatione maximâ & fructu ingenti priuare, præsertim in sacratioribus temporibus, vt Aduentus, Quadragesimæ, Octauæ Corporis Christi, & si qua alia occurrant.

[12. Nec stipendium pro ea accipere, quando est obligatoria.]

Duodecimò, Non recipere stipendium pro Missis, quas celebrare tenentur, vt declarauit sacra Cardinalium Congregatio, & ita Diana Parte 4. Tract. 4. Resolut. 232. mutauit sententiam, quam tradiderat Parte 2. Tractat. 14. Resolut. 26. Videndus etiam Parte 11. Tract. 8. Resolut. 67. Vbi etiam contra nonnullos nouitatum architectos, qui pro applicatione fructûs Sacerdoti correspondentis duplicari posse stipendium asserunt, de quo & Tract. 7. Resolut. 27. Digna sanè sententia, quam Ecclesia inter absurdas alias, reprobatas iam ab ipsâ, aut reprobationi proximas, comprehendat; quantumuis pro ea militet Thomas Hurtadus Tractatu 2. Resolut. 17. nonnullos adducens: qui & num. 187. & 188. doctrinam aliam minimè admittendam proponit, iuxta quam duplicatum stipendium potest recipi à diuersis. Sed Decreto standum, iuxta [Efficax procuratio.] quod est optima pro Assertione ratio, quia pro applicatione Sacrificij nihil accipi potest, esset enim simonia: si ergo stipendium licet, id tantùm est ob laborem in sacrificando: atqui labor est debitus: ergo ex tali titulo nihil accipi potest. In quo sunt qui censeant, etiam cùm labor est indebitus, non posse accipi stipendium, si Parochia suppeditet tantos redditus, quantis Parocho opus est ad vitæ onera. Sic P. Bauny suprà Quæst. 14. & ante eum Vega verb. Missas, Casu 33. & 34. [Etiam cum obligatoria non est, iuxta aliquos, pro quæ arguitur.] Quod fundari potest ex eo quòd Parochi tunc accipiunt stipendium in sustentationem: atqui illam iam à Paræcianis habent: ergo accipere vlteriorem nequeunt. Si dicatur argumentum multùm probare, quia ex eo sequeretur generaliter eum, qui sufficientem sustentationem habet, non posse stipendium accipere; cùm tamen contrarium sit communi doctrinâ receptum. Pro quo videri potest P. Oñate Disput. 84. num. 149. & seqq. Occurri potest, quia in casu, de quo loquimur, Parochus sustentationem habet à Parochianis tribuentibus temporalia, quia accipiunt spiritualia: ergo spiritualia huius diei nequeunt aliis conferri. Et licet possint Parochiani obligationem dicendi Missam remittere, non tamen censendi sunt sic remissionem facere, vt bonum, quod ex Missa illis prouenire potest, aliis tribuatur. Qui discursus, licet à præfato non proponatur Auctore, est tamen consideratione dignus, vt Parochi in hoc non sint ex pecuniarum cupiditate præcipites, vbi docti, neque scrupulosi aliàs Scriptores periculum deprehendunt. Iuxta quæ [Synodales Pacenses circa Missam pro Sponsis, non admittuntur.] non videtur admittendum, quod habetur in Synodo Diæcesana Pacensi Lib. 1. Tit. 5. Cap. 19. scilicet pro Missa benedictionum nuptialium posse accipi stipendium, quia non est obligatio illam pro sponsis dicendi. Quidquid de improbabilitate & ignorantia indignè dicat P. Turrianus in Selectis Parte 2. Disputat. 31. Dub. 16. Iubet etiam Concilium secundum Limense pag. 19. Summarij, num. 67. Missas Cathedralium, & Pa [Quidquid circa Missas in Festis à Concilio Limensi statutum.]rochialium Conuentuales, etiam Indorum, dici pro populo in Dominicis & Festis, quas ex tunc applicauit. Censet autem Dom. Villaroël non esse pro eo obligationem, quia Concilium non est vsum verbis præceptiuis. Sic Quæst. 9. Art. 5. parùm consentaneè ad ea, quæ dixerat Quæst. 2. Art. 1. num. 12. quòd scilicet ex grauitate mate [Dom. Villaroël minùs consequenter locutus.]riæ colligitur obligatio, etiamsi verba præcepti non sint. Deinde, Si applicatio Concilij valuit, non potest alia non esse culpabilis. Debuit ergo probare Concilium non potuisse applicare, licet præcipere potuerit. Sed certè Concilium opi [Vbi notanda alia.]nione est vsum probabili; & cùm res dubia remaneat, non poterit Parochus alteri applicare, cui se quomodolibet obligarit. Quod autem ad obligationem applicationis attinet, iuxta citatum Concilij Decretum, statuunt etiam Synodus Diœcesana Limensis Libr. 1. Tit. 5. Cap. 15. & Pacensis Libr. 1. Tit. 5. Cap. 11. addens, quod si non possit dici in die festo, dicatur sequenti.

Decimotertiò, Audire Parochianorum [13. Parochianorum Confessiones audire. Pro quo vrgetur.] Confessiones, quoties illi conuenienti ex caussa petierint. Video circa hoc extare opiniones, de quibus Diana Parte 2. Tract. 16. Resolut. 2. & Parte 11. Tract. 8. Resolut. 29. vbi semel aut bis audire detrectantem non peccare mortaliter, ex P. Dicastillo statuit contra Bonacinam. Pro quo & videndus P. Escobar de Mendoza Tomo 2. Theologiæ moralis Lib. 16. à num. 607. vsque ad 615. Et quidem Auctores aliqui, dum fauere conantur Parochis, & eorum reipsa, licet alia sit ipsorum mens, fouere socordiam, fidelibus incommodare grauiter comperiuntur. Quis ferat diem esse solemnem, ac Iubilæum in Parochia, & confiteri volentes Parochianos à Pastore repelli, esseque coràm Deo illum à reatu immunem, qui sic coràm hominibus damnabilis inuenitur? Cer [Ex obligatione circa Eucharistiam robur additur.]tè si Eucharistiam peterent, & negaret, nullo pacto excusabilis haberetur: ergo & negans Pœnitentiæ Sacramentum. Illatio est vrgens: quia respectu vtriusque eadem ratio est in officio fundata Pastoris. Video Patrem Bauny. Quæst. 20. de Eucharistia idem quod de Confessione sentire, [P. Bauny.] & veniale in eo tantùm peccatum agnoscere; magnum tamen: quod quidem tale existimat ob auctoritatem P. Suarij, P. Vazquez, P. Valentiæ, Cardinalis Toleti, Victoriæ & Viualdi, quibus addere & alios posset. Atqui illi mortale esse affirmant: ergo parum eorum auctoritati defert, dum tantùm veniale esse contendit. Meliùs P. Lessius circa Additiones S. Thomæ quæst. 8. num. 29. nostram vt omnino tenendam statuens Positionem: sicut & Pharaonius Tract. 1. Seßione 20. Casu 1.

Decimoquartò, Turpes cantilenas, sonos, [14. Turpia in sonis, & actionibus ab Ecclesia propulsare.] salutationes, repræsentationes, & comessationes, arcere ab Ecclesia. Pro quo videri potest P. Fragosus suprà num. 23. & 24. & circa cantilenas & sonos, quæ à me dicta in Epithalamio Tit. num. 954. & seqq. & circa conuiuia, admittit ille cum Raphaele de la Torre vt in angulo Eccle [Quid circa conuiuia.]siæ aliquid sine tumultu sumatur: non equidem probamus, quod videtur in Indijs, vt non longè ab altari maiore, in quo sanctissimum est Eucharistiæ Sacramentum solemni pompâ propositum, lautiores epulæ pariter proponantur. Abusus est penitus extirpandus: si tamen sit qui fæminas nobiles audeat contristare.

Tandem, Lectioni vacare, vt ea quæ ad sui [15. Lectioni & studio insistere.] officij administrationem spectant, dignè exequi possint. Neque enim satisfaciunt, dum dicunt, si quid difficultatis oriatur, posse tunc aut libros, aut doctos consultare. Multa siquidem occurrunt in ipsa administratione, in quibus consultationi non est locus, & vel committendus error, vel erroris periculum incurrendum. Videatur Concilium Limense Tertium Act. 3. Cap. 22. Et P. Cressolius Lib. 3. Cap. 49.

§. III.

Difficultates nonnullæ circæ eosdem expeditæ.

PRima sit, an eiusdem Parochiæ plures esse [An plures Parochi esse eiusdem Parochiæ possint. Vbi pro parte negatiua arguitur.] Parochi poßint.

Id quidem in Indiis vsu receptum videmus, sed sunt qui id minimè probent, ex quibus Oldradus Staphylæus, & Lælius Zecchius, quos adducit, & sequitur P. Bauny Quæst. 3. alijque adducti à Trullench Tractatu de Iure Parochi, Tomo 3. Dub. vltimo, num. 1. quibuscum & sentit: qui id probant Primò, ex Cap. Dilecto. de Præbendis, vbi [Cap. Dilecto, de Præbendis.] sic habetur: Ad vnicum ius spirituale, quod vacabat ibidem, in simul duos Canonicos instituere prædicto Legato non licuit: nam si duo vnicam Præbendam haberent, id esset contra Turonense Concilium, quod Præbendarum sectionem inhibet: si verò duobus receptis, vni tantùm Præbenda daretur sub expectatione, alius contra Lateranense Concilium remaneret. Hæc Innocentius III. ex quibus ad Parochiale beneficium sit efficax argumentum. Secundò, quia inter Beneficiarium & Ecclesiam, cui præest, matrimonium quoddam spirituale contrahitur, ex Doctoribus apud P. Comitolum Lib. 1. Quæst. 72. num. 8. Atqui maritalis coniunctio vnius cum pluribus turpis, & omni iure nulla est atque inanis. Ridiculè ergo vni eidemque Parochiæ vt mulieri viros plures tribuunt aduersarij. Tertiò, vnius eiusdemque corporis non est nisi vnum caput: & Parochia corpus est, cùm instar membrorum habeat differentiam, in quæ à Parocho vita spiritualis vt à capite per gratiam manat: ergo eam regere non est plurium, sed vnius tantùm, & iuxta hæc ita statuitur L. 2. Titul. 16. Part. 1. Quibus non obstantibus.

Dico tertiò, vnius & eiusdem Parochiæ [Assertio 3. affirmans.] plures possunt esse Rectores. Sic Bellamera, & Cardinalis Tuschus apud citatum Auctorem, qui pro eodem adducit Galliæ vsum, quamuis in fine conetur respondere ad illum, dicens illos non esse Parochos, sed viros industrios, qui nomine Episcoporum, non quidem curam animarum exerceant, sed curæ tantùm exercitium. Quod est [Vsus Galliæ defenditur.] creditu profectò difficile, Ecclesiis scilicet illis non esse de Parochis prouisum, qui vt veri Pastores fidelium curam peculiarem gerant, & per solos mercenarios negotium tantum transigatur. Curam quidem animarum non habent. Quis ergo illam habebit? Episcopi? Atqui illos non posse commodè Ecclesiis particularibus curâ immediata prouidere, generalis Ecclesiæ vsus iam olim ab ipsis Ecclesiæ exordiis demonstrauit. Aliàs cur Parochi in Ecclesiis creantur, cùm sufficiant Episcopi, curâ apud ipsos residente? Et quidem viri illi industrij, qui nomine Episcoporum curæ exercitium habent, Ecclesiis numerosis adhibentur. Tales autem Ecclesias Parochorum curâ destitui, quæ minoribus impenditur, non videtur iuxta æquitatis regulas admittendum. Et ita in Indiis sic est diuersis in locis constitutum. Vbi distinctio illa nequit admitti: dantur enim administrationes istæ vt vera Beneficia per oppositionem, & Canonicam institutionem. Id quod est iuxta communem Doctorum sensum, iuxta quem, si plures sint eiusdem Parochiæ Parochi, cuiuslibet ex illis licentia sufficit, vt alius possit Matrimonio assistere. Pro quo P. Busenbaum Lib. 6. Tractat. 6. Cap. 3. Dub. 2. §. 3. duo sint & Pharaonius in Appendice, Tractat. 1. Seßione 13. Casu 2. Quòd autem nihil obstat, constabit vlteriùs obiectorum solutione.

Ad primum dico ex Capite illo consta [Solutio obiectionis 1. de Præbendarum indistinctione.]re Præbendam diuidi non posse regulariter loquendo, quia duobus commodè seruire nequit. Quòd autem si pinguis sit, & pro duobus sufficiens, diuidi possit, manifestè habetur in Cap. Vacante, eodem Titulo. Vbi sic dicitur post pro [Cap. Vacante, de Præbendis.]hibitam diuisionem: Nisi rationabili caußa de vacante Præbendâ supra dicta duæ fuerint constitutæ, ac tot sint vtriusque prouentus, quòd per vtramque sit vtrique prouisum in Beneficio competenti. Sic ibi Pontifex idem. In citato etiam Cap. Dilecto, sic [Cap. Dilecto cit.] habetur: Quamquam interdum hi, ad quos spectat electio, de communi assensu augmentare valeant numerum Præbendarum, quoddam ius spirituale de nouo creando, &c. Idem ergo dici de Beneficio Parochiali potest, iuxta plenam facultatem pro Indiis concessam Regibus nostris à Sede Apostolicâ, interueniente iudicio Episcoporum, vt omnis circa hoc dubitatio debeat consopiri.

Ad secundum, si ita est, quod Parochi [Solutio 2. de vnico sponso.] sponsi sunt, communis omnibus remanet difficultas, quomodo scilicet, cùm Episcopus sponsus sit, duo esse Ecclesiæ sponsi queant: immò & tres videntur concedendi: nam Christus etiam sponsus est: vnde in officio Consecrationis & dedicationis Ecclesiæ dicitur: Sponsum eius Christum adoremus in eâ. Dici ergo potest quod in his metaphoricis & mysticis locutionibus non sunt omnia, quæ in iis, ex quibus similitudo trahitur, requirenda. Sic sapiens de sapientiâ loquens, hæc habet: & quæsiui sponsam mihi eam assumere. Sapient. 8. v. 2. Quomodò ergo sapientia tot habet sponsos, quot sapientes sunt? Et certum est sapientem de illâ vt de vnâ loqui, sicut constat ex Cap. 10. & 11. vbi magnalia Patrum veteris Testamenti eidem adscribit. Deinde dici potest Parochos non esse sponsos, sed Rectores, vt eos Sacri Canones vocant. Neque P. Comitolus Doctorem aliquem in speciali allegat aliter sentientem: quòd si aliqui sint, minùs propriè locuti, & per quamdam similitudinem Episcoporum, in quo non est multùm insistendum.

Ad tertium facilis est responsio iuxta nu [Solutio 3. de vno capite.]per dicta de mysticâ locutione, addendo quòd sicut Paræciani vniuntur nexu aliquo vt efficiant vnum corpus, ita dici potest quòd Parochi vniantur & vnum caput efficiant, sicut Capitulum Sede vacante vnum caput est: quo pacto dici etiam posset esse vnum sponsum, qui ex multis conflari potest: sic enim Alexander III. Reipublicæ Venetæ concessit vt Adriatico mari in signum pleni dominij desponsaretur: cuius desponsationis ceræmonia celebris annuatim repetitur die Ascensionis Domini, de quo multi agunt Auctores. Neque lex adducta vrget, quando praxis, de quâ loquimur, Regiâ auctoritate fulcitur, quæ suis potest in legibus dispensare. De Episcopis alia ratio est, quia sunt præcipua Capita, & ita ex eo benè arguit Innocentius III. in Cap. Quoniam, de Officio Ordinarij. Illud præfatis addendum: quòd cùm ratio multiplicandi Parochos numerositas Paræcianorum sit, non debent per hebdomadas alternatim seruire: & ita decernitur in Synodo Diœcesanâ Limensi Libr. 1. Titul. 5. Cap. 14. Quod vtinam obseruetur.

Secunda difficultas, An tales Parochi, si [An teneantur ad restitutionem Horas non recitantes Parochi.] Horas Canonicas non recitent, teneantur ad aliquam restitutionem.

Ratio dubitandi, quia obligatio restitutionis oritur ex eo quòd Beneficiati recipiant redditus Ecclesiasticos cum eo onere, scilicet propter officium, vt constat ex Cap. Cùm secundùm Apostolum, de Præbendis. Cap. Finali, de Rescriptis in Sexto. Et ex Concilio Lateranensi sub Leone X. Seß. 9. §. Statuimus. Et aliàs debent esse sufficientes [Pro negatiua fundamentum.] ad congruam sustentationem ex citat. Cap. Cùm secundùm, vbi sic dicitur: Dignum est vt Ecclesiæ stipendijs sustententur, in quâ, & per quam diuinis obse [Cap. Cùm secundum, de Præbendis.]quijs adscribuntur. Sic ibi. Vnde graues scriptores tenent, Beneficium tenue, quòd scilicet tenues redditus Ecclesiasticos habet, non inducere obligationem restitutionis, vt videri potest apud P. Thomam Sancium Lib. 2. Consiliorum, Cap. 2. Dub. 66. qui hanc sententiam ait esse probabiliorem [Ex Beneficio tenui arguitur, ex quo non oritur obligatio.] in praxi: pro quâ & Diana multis adductis Parte 2. Tractat. 12. Resol. 9. & P. Escobar de Mendoza Tom. 1. Lib. 3. n. 160. In Indijs autem Parochi Hispanorum tenues redditus Ecclesiasticos, ex decimis inquam, recipiunt, & quod ad congruam sustentationem necessarium est, ex stipendiis peculiaribus habetur, quæ pro singulis ministeriis assignata sunt, in quibus id fieri sine indecentia, & simoniæ apparentiâ potest. Quod tamen nescio an plenè sic agentes consequantur. Ea au [Attendenda ministeria alia præter recitationem.]tem quæ ministeriis respondent, non esse cum aliis computanda, sed attendendum tantùm id, quod ex decimis Beneficiarij obtinent, ex multorum sententiâ deducitur, quos P. Sancius adducit suprà, Dub. 68. & Diana Resolut. 8. eosdem secuti: dicentes in Capellaniâ tenuitatem attendendam respectu fructuum, qui supersunt, dempto stipendio, quod Missis debetur, & Dub. 83. tamquam probabiliorem idem Pater amplectitur sententiam quamplurium, quos ibidem profert, tenentes in ordine ad restitutionem attendendos fructus, qui respondent ministeriis, vbi in speciali de Curatis id asseritur, & de illis nihil restituendum. Pro eodem videndus P. Bauny in Praxi Beneficiorum, Disputat. 13. Quæst. 36. Assertione 3. vbi pro eadem alios adducit. Et Tomo 1. Tractat. 10. Quæst. 36. qui Assertione 4. cum aliis ibidem citatis concludit Parochum, sicut & Episcopum quintâ receptorum fructuum parte restitutâ satisfacere, quod & tradit Trullench Tomo 1. in Decalogum, Lib. 1. Cap. 7. Dub. 16. num. 3. addens Canonicum quartâ, & alios tertiâ. Vbi ergo illi perpauci, nihil videtur obligatio restitutionis vrgere.

Dico quartò. Si id quod Parochis Hi [Assertio 4 negans obligationem, quando ex decimis bona pars sustentationis non habetur.]spanorum in Indiis decimalium fructuum tribuitur, adeò tenue sit, vt non præstet bonam partem sustentationis, non tenentur quidquam ex eisdem restituere. Sic Auctores, quos adducit P. Sancius suprà, Dub. 67. vbi propositis variis dicendi modis circa designationem bonæ huius partis sustentationis, benè concludit relinquendum id esse prudentis arbitrio, quia pro diuersitate prouinciarum, locorum, & temporum, diuersimodè possunt alimenta constare. Quod quidem in Indiis maximè verum habet, & passim experimur: turbatio enim Europæ in multa Indiarum detrimenta protrahitur, in quibus aliàs magna esse circa prædicta diuersitas consueuit, vt non debeant Ecclesiastici nimium circa id, de quo agimus, degrauari. Faciunt pro eodem Auctores, quos adducit Diana Parte 1. Tractat. 12. Resolut. 8. eorum sententiam vt probabilem proponens, quatenus dicunt eum, qui habet Beneficium Curatum, non teneri restituere, nisi partem respondentem obligationi recitandi Horas. In nostro ergo casu id, quod Horis respondet, tenue est, vt supponimus, & ita restituendi obligatio nulla.

Dico quintò. Etiamsi id, quod ex deci [Assertio 5. non esse integrè restituendum, etiamsi ad sustentationem sufficiant.]mis aut primitiis accipitur, ad bonam partem sustentationis sufficiat, non est integrè restituendum iuxta defectum recitationis Horarum, vt per dies, quibus omissa est recitatio, nullum lucrum habeatur. Id probo. Quia licet specialibus ministeriis sua specialia iura respondeant, ex quibus sustentatio potest integrari; non adeò existimandum est decimalem portionem pro solâ Horarum recitatione concedi; id enim fundamento caret: datur ergo vt stipendium Pastori, qui diuersimodè pascere potest, licèt eorum labori non sit adæquata, vnde pro defectu recitationis non est integrè redhibenda.

Dico sextò. Id quod iuxta computatio [Assertio 6. in Indicis Parochis nullam sub peccato extare.]nem dictam potest recitationi Horarum respondere, non est ex obligatione iustitiæ restituendum, aut ex aliâ, quæ sub peccato sit. Probabilitatem huius Assertionis ostendunt dicta n. 15. & 16. quia id, quod respondere potest, est adeò tenue, vt non inducat ex se obligationem recitationis; licèt aliàs ratione Ordinis sacri illa vrgeat. Contrarium tamen satis probabile est, & cui meliùs faciant, si se Parochi conformarint. Et [Potest pro Pœnitentia imponi, & mutari ab alijs Confessarijs.] oportebit aliquando vt Confessarij pro satisfactione talem restitutionem iniungant, & vt Pœnitentes circa hoc minimè se opinione probabili tueantur. Quia verò circa Pœnitentiam à Confessario impositam fauorabiles sunt opiniones, iuxta quas illa mutari ab aliis Confessariis potest, non erit erga casum præsentem maior quàm circa alios difficultas, vnde & mutari ab aliis Confessariis poterit, congruâ interueniente ratione, aut Indulgentiarum obtentione suppleri, secundum diuersas concessiones pro iniunctis Pœnitentiis, & non impletis Iubilæorum, & similium, de quibus passim Doctores. De obligatione Parochorum Indorum circa prædicta dicendum inferiùs, num. 49.

Tertia difficultas, Quo Rituali vti debeant [Quo Rituali vti debeant.] in sacrorum administratione.

Circa hoc sic habet Concilium Limense tertium. Act. 2. Cap. 37. Cùm nuptiæ benedicuntur. [Concilium Lim. 3.] Missa iuxta præscriptum noui Romani Missalis dicatur, nihil penitus mutato: cæremoniæ verò consuetæ fiant ad Ecclesiæ ianuam prout moris est donec Sanctißimi Romani Pontificis auctoritate Manuale commune publicetur, quod oportebit per omnia sequi. Sic Concilium. Circa quod.

Dico septimò. Cùm Manuale prodierit auctoritate Pauli V. Decretum Concilij præfatum [Assertio 7. Romano vtendum, pro cuius auctoritate certatur.] pariter obseruandum. Et quidem Manuale prædictum auctoritatem Pontificiam habere mihi est indubitabile ex Bullâ eiusdem Pontificis, vt ostendit P. Ægidius Coninck in responsione contra Coquetium circa hanc materiam n. 38. P. Martinon Tomo 5. Disputat. 50. num. 21. Pro quo & Diana Parte 3. Tract. 3. Resolut. 4. §. Ad tertium. Quidquid nonnulli apud eumdem dixerint, asserentes illud ab vno Doctore confectum, & illius auctoritatem non excedere. Neque consensum Pontificis, aut iussionem obstare, quâ confectum fuit & evulgatum, quia totum id nullum pondus rebus confert, quæ in eo præscribuntur, cùm non præcesserit serium & exactum Theologorum examen. Quæ quidem satis liberè pronuntiata [Libera & temeraria aliquorum pronuntiata.] sunt, & sine temeritatis notâ dici nequit res tanta, vbi res maximè Theologicæ continentur; sine serio ac sufficienti Theologorum examine à Pontifice promulgata. Et verò si auctoritas Pontificia in eo non est, non satis consultum ab eo damnis, quæ ex arbitrariâ sacrorum administratione, ac præcipuè Sacramentorum, quibus occurrere voluit, poterant pullulare. Immò neque hucusque à Romana Sede prouisum; quod incredibile est. Cùm ergo obliget iuxta subjectam materiam, licet Limensis Concilij non extaret auctoritas, quæ specialem obligationem induceret, eidem esset obsequendum. Iam verò, li [Ex vi Decreti Concilij specialis obligatio.]cet dicamus Manuale dictum obligationem sub mortali non importare, ex vi Decreti prædicti aliter asserendum, in partibus, ad quas Concilij auctoritas propagatur. Neque obstat loquendi modus. Quod oportebit per omnia sequi. Verbum enim Oportet obligationem etiam grauem solet [Verbum Oportet aliquando illam indicat.] designare, iunctâ materiæ grauitate, & magno in obseruatione momento, vt aliter non videatur communi bono consultum. Pro quo Nauarrus in Manuali Cap. 23. num. 34. Medina Tractatu de Ieiunio, Cap. 7. & alij. Nec dissentit P. Suarez Lib. 3. de legibus Cap. 15. num. 10. vbi tantùm ait ex vi verbi non deduci obligationem; quod non negamus: vnde & ipse, quòd aliunde colligi obligatio possit, ex dictis scilicet, non negabit: qui & idem ipso loquendi modo videtur indicasse, juxta doctrinam Diui Thomæ 2. 2. quæst. 104. artic. 2. quam ibidem adducit, quatenus ait quòd quacumque ratione constet subdito de voluntate Superioris, habetur præceptum saltem tacitum. Vbi & videndum quid de circumstantiis ait, iuxta quas vis præcepti dispicienda.

§. IV.

Aliqua insuper circa Prædictos notatu digna.

DIco octauò. Præfati Parochi grauiter [Assertio 8. Peccare grauiter altercantes cum Religiosis circa funeralia.] peccare possunt (quod & vtinam non sæpè contingat) cum Religiosis circa iura funeralium altercantes, quando aliqui in eorum Ecclesijs sepeliuntur. Priuilegia ipsorum circa hoc notissima sunt, de quibus Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 22. num. 25. & seqq. & in Politica Lib. 4. Cap. 22. pag. 686. in fine, vbi & Auctores congerit de illis agentes, & schedulas Regias allegat, vt illa à Prælatis & Curatis obseruentur. Vt autem iura ampliora sint cum Religiosorum jacturâ, informationes confici à vero alienas, quis non videat ab eorum statu penitus abhorrere? Contra Conuentum Patrum Minorum Limanæ hujus Ciuitatis informationem instructam audiui, ex qua habebatur eum octiginta Octiregalium, seu Pataconum millia in annuis redditibus, ex Capellaniis, funeralibus, & emolumentis alijs numerare. Quod equidem aduersum est penitus veritati. Nec duplicia ergo iura, neque Quartam funeralem, neque oblationes se posse requirere pro certo habentes, prorsus conquiescant. Quibus illud dicere conuenienter possumus, quod militibus D. Ioannes Baptista: Neminem concutia [Lucæ 3. v. 14.]tis, neque calumniam faciatis; & contenti estote stipendiis vestris. Lucæ 3. vers. 14. vbi verbum Concutere iuridicum esse potest, quatenus Concußio in Iure est iniqua acceptio alicujus ratione Officij publici, de quo Tit. præced. num. 12. Alia autem satis aperta sunt.

Dico Nonò. Quia Parochi Hispano [Grauiter peccare incuriâ erga Æthiopes, circa quos quæ sint præstanda proponuntur.]rum solent etiam Æthiopes curæ suæ habere commissos, peccant grauiter si circa eos omnia non præstent, quæ circa Hispanos præstanda ab ipsis officij sui iura compellunt. Immò plus aliquid circa eos præstare debent, quia eorum major est necessitas. Instruendi ergo illi, quod diebus saltem Dominicis & Festis faciendum præcipit Limense Concilium tertium Act. 2. Cap. 5. & de Baptismo solerter inquirendum: ad prædicationem vocandi eorum captui accommodandam: curandum vt annuæ Confessionis & Communionis præcepta expleant, & volentes matrimonium contrahere non repellendi, quando ea, quæ ad ipsum spectant, ritè peracta sunt, eo solùm quòd sibi iura exactè non soluant, nescio quomodo, nullo eorum caussam apud judices agente, constituta: volentes vt quod ipsi non habent, à dominis soluatur, contra quorum multoties voluntatem contrahunt, id si resciuerint, qui protinus vetituri: & si non vetare conringat, nolentium tamen circa illud plenum præstare consensum, cùm sint solâ permissione contenti: vnde nec sunt ad jurium solutionem in [Ad licentiam pro matrimonio præbendam non tenentur eorum domini.] conscientiæ foro etiam adigendi. Nam vetare quidem, iniquissimè sit; cùm tamen fiat sæpè, contra Concilij Tridentini Decreta Seßione 24. Cap. 9. de Reformat. matrimonij. Et Limensis 2. Seßione 2. Cap. 19. ac Tertij Act. 2. Cap. 36. Licentiam autem præbere, & beneplacitum ostendere, non est obligationis sub reatu culpæ lethalis; ad id enim nullum est vrgens caput, & cùm valde iniucunda dominis esse soleat, non sunt in eo ipsorum conscientiæ à Confessarijs aggrauandæ: & pro hoc stat P. Sancius Lib. 7. de Ma [Cui & reniti possunt.]trimonio Disput. 21. num. 7. vbi & ait dominum posse tutâ conscientiâ reniti, nullum tamen obstaculum inducendo. Cùm ergo domini non teneantur ea tribuere, quæ Parochi sibi deberi contendunt, neque aliunde seruis suppetant, quid restat faciendum? Furtóne quærant? Ita fortè eueniet: sed indignum est vt Christiani Pastoris ouicula ob illius auaritiam ad talia sit animæ præcipitia compellenda. Et Concilium quidem Limense Tertium suprà Cap 38. sic habet: Pactiones quascumque tacitas vel expressas pro [Concilium Lim. 3. pactionem omnem excludit.] Sacramentis administrandis, aut sepulturâ conferendâ sacri Canones tamquàm simoniacæ labis commercia fœdißima detestantur: laudabiles tamen consuetudines in populo Christiano receptas amplectuntur, & probant. Sic ibi Concilium: quod tamen statim circa Indos ita obseruandum præcipit, vt nihil ab ipsis pro talibus, aut etiam pro Sacramentalibus exigatur aut recipiatur, sub pœna quadrupli: redditâ ratione, quia ad Neophytorum fidem stabiliendam magnopere id necessarium est, & sine scandalo nequit contrarium admitti. Quod quidem in Æthiopibus vim habet eamdem, qui & Neophyti sunt, & magis quàm Indi humanis præsidiis destituti.

Non prætereunda tamen Sanctionis il [Consuetudines quæ tolerari queant circa dicta.]lius conclusio, quæ sic habet: Quicumque tamen Indorum in Hispanorum vrbibus domicilium habent, quia & in fide instructiores sunt & nostrorum hominum vsum crebrò affectant, cum ijs poterunt consuetudines in sepulturis, & ceteris, si quæ sint laudabiles, [Concilium idem.] obseruari. Hæc Concilium. Quæ quidem & erga Æthiopes obseruare licet, sed moderatione dictâ circa consuetudines, Si quæ sint laudabiles: quæ desumpta est ex Cap. Ad Apostolicam, de simonia, in quo de benedictionibus nuptiarum inter alia agitur, sicut & in Cap. Cùm in Ecclesiæ, vbi consuetudines generaliter remouentur, quibus potiùs peccata cumulantur. Putant autem [Cap. Cùm in Ecclesiæ, de Simonia.] plures ex hoc licere (verba illius sunt) quia legem mortis de longa inualuisse consuetudine arbitrantur: non attendentes, quòd tantò grauiora sunt crimina, quantò diutiùs infelicem animam tenuerunt alligatam. Sic ex Concilio Lateranensi. Talis autem est consuetudo, vt à seruis iura nuptiarum sic exigantur, vt non valentibus reddere, nuptialis assistentia & benedictio denegetur. Et in legibus quidem humanis ob paupertatem rigor illarum temperatur, vt in Cautione Mutiana: de quo P. Molina Disput. 206. §. Quando aliquis. Quomodo ergo rigor non sit in casu, de quo loquimur, vbi negotium animæ agitur, temperandus?

Dico Decimò. Cùm Missæ ab aliqui [Assertio 10. Circa Missas à Testatoribus relictas, notanda doctrina.]bus dicendæ post mortem relinquuntur iuxta Executorum placitum, aut magis speciali determinatione, nequeunt Parochi superiori circa hoc etiam disponente potestate, quartam eorum partem assumere, iuxta ea, quæ habet Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 22. num. 31. & in Politica pag. 687. §. Tambien & multò minùs stipendium maius exquirere, quod nescio quomodo alicubi inualuit sine iuridico fundamento. Et quidem Testator, si viueret, eleëmosynam pro Missis ad libitum posset impertiri: ergo & dum circa mortem disponit, idem facere potest, quia nullo iure illi absoluta dispositio prohibetur. Cumque Executores liberam etiam circa hoc dispositionem habeant, non debent ab eadem impediri, quia voluntas eadem Testatoris reputatur. Et verò si Executor quidquam circa dispositionem Testatoris immutet, recusari potest ab iis, quorum interest, & ab officio remoueri, per Textus & Doctores, quos adducit Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 2. Cap. 6. num. 4. & P. Sancius Libr. 4. Consiliorum, Cap. 1. Dub. 61. Ex quo fit extraneum non posse agere vt talis voluntas immutetur, cui nullo modo Testator voluntatem suam voluit commendatam. Stipendij [Stipendium non posse augeri] etiam augmentum minimè etiam tolerandum est, quod & contra Testatoris est voluntatem, & cum legatorum aliorum detrimento, aut etiam Testatoris ipsius, si Missæ ea de caussa ad minorem numerum redigantur. Nec valet si dicatur, stipendij designationem arbitrio Prælatorum reseruari: licet enim id verùm sit: positâ tamen stipendij taxâ pro virorum eleëmosynis, cam pro defunctis augere, contra omnem videtur æquitatem; cum illis enim magis piè & liberaliter est agendum: neque in dicentibus Missas labor aliquis peculiaris accrescit, vt inde stipendium debeat accrescere, & ita injustitia in eo manifestè videtur deprehendi, sicut esset si pro Missis viuorum ea inæqualitas statueretur. Et quemad [Sicut net pretium, nisi fortè pro exteris.]modum in assignatione pretij contingeret, si vnum pro quibusdam, aliud pro aliis esset. Nisi fortè pro exteris esset maius, quàm pro indigenis, quod aliquando licitum esse tenet P. Lessius Lib. 2. Cap. 21. num. 30. cum P. Molina Disputat. 246. & aliis. Quod quidem in casu nostro locum non habet, quia Testatores pro extraneis habendi non sunt, neque animæ, pro quibus dicendæ Missæ, vti extraneæ tractandæ, quas ad corpus Ecclesiæ Christi pertinere constat, & Ecclesia pia mater singulari affectu complexatur. Neque dici vlteriùs potest aliquid addendum [Neque ob laborem Collectoris.] stipendio, quod labori Collectoris respondeat: quia & hoc contra voluntatem Testatoris est, qui non per Collectorem, sed per Executorem vult negotium dictum expediri, ad quod, si negligens fuerit, poterit Ordinarij officio compelli: vel certè si Collectori quidquam conferendum, id communi stipendio detrahatur, sicut pro vino, cerâ, & alijs detrahi solet.

§. V.

De Quarta funerali ac Canonica portione ab Indicis Parochis exoluendâ.

DIctum de hoc Titulo 13. numer. 79. & [Dicendorum ratio.] 84. sed ampliorem declarationem in locum præsentem reseruauimus, vbi non vacat rem ex professo persequi, de qua multa Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 22. & in Politica Lib. 4. Cap. 22. sed specialia quædam adscribere, & Parochorum conscientias satis in hoc grauatas delinire: non quidem placendi studio, sed sacrarum legum moderatione sanis oculis præsentatâ. Pro quo suppono circa hoc standum esse consuetudini, vt habetur in Cap. Requisisti, de Te [Standum esse consuetudini circa illud.]stamentis. Et in Cap. Certificari, de sepulturis, in quo sic loquitur Clemens Tertius inductâ Diui Hieronymi auctoritate: Vnaquæque Prouincia in suo sensu abundet secundùm rationabilem consuetudi [Cap. Certificari, de sepulturis.]nem regionis, illa iustitia circa medietatem, vel tertiam, aut quartam partem, pro locorum diuersitatibus attendatur. Sic Pontifex. Circa quod Zerola in Praxi Parte 1. verb. Legatum, §. 3. Conclus. 5. Et quod de quantitate dicitur, ad alia est pariter referendum propter eamdem rationem, ad ea scilicet, ex quibus Quarta solui debeat: in hoc enim magna varietas esse potest, vnde & variæ etiam sunt circa hoc iuris Canonici decisiones, vt videri specialiter potest in Cap. De ijs, quod est finale de Testamentis. Cap. Cùm inter. & Cap. Ex parte 3. de verborum significat. Neque consuetudo quæ [Rationabilis illa futura, & quæ talis dicatur.]nis, sed rationabilis attendenda, vt ex tenore decisionis constat, & sic intelligendum, quamuis id non exprimeretur, quia, vt ait Panormitanus in Cap. Cùm venerabilis, de consuetudine, irrationabilis non meretur nomen consuetudinis. Quæ autem consuetudo rationabilis dicatur, diuersimodè Doctores conantur exponere, sed non omnes id assequuntur, vt videri potest apud Dianam Parte 6. Tractat. 5. Resolut. 1. Omnes enim dicunt rationabilem esse, quæ est iuxta rationis æquitatem. Sed hoc opus, hic labor est, in declarando inquam quando contra rationis æquitatem sit, quia potest esse consuetudo contraria legi, lex autem valdè est rationis æquitati conformis; & nihilominùs non esse irrationabilis, cùm constet legem [Peculiaris, sed genuina explicatio.] posse per consuetudinem abrogari. Sed his non obstantibus iuxta prædictum dicendi modum explicari potest, vt tunc consuetudo rationabilis dicatur, quando attentè considerata nihil dissonum ex se importat, neque oculos prudentium offendit: si secus autem accidat, irrationabilis censenda est, quia videlicet sine intuentium offensione stare nequit, & ita rationi contraria est, hoc est, benè formato discursui, cui lumen rationis assistit. Sicut enim contra rationem agit quis, dum ab eo recedit, quod ipsi vt conueniens proponitur, ita erga aliorum actiones eius debet iudicium regulari; vt scilicet contra rationem in aliis esse iudicet, quod ipse in se tale reputat, vnde nec faceret, si iuxta rationis operaturus esset æquitatem. Qui explicandi modus iuxta eorum mentem æstimari potest, quos adducit Diana pro suâ sententiâ, quam sic possumus aliquatenus illustrare. Pro quo & videndus P. Becanus de Legibus, Cap. 8. quæst. 6. num. 4.

Iuxta quæ in materiâ præsenti dicere [Materiæ præsenti accommodatur.] possumus consuetudinem rationabilem eam esse, ex quâ nihil offensionis habetur: quod equidem contingit siue parum, siue nihil Parochi Episcopis soluant, Canonicæ nomine portionis. Et alicubi nihil solui, ex Vincentio & Hostiensi affirmat Ioannes Andreas in Cap. Requisisti, citato. & alios pro eodem adducit Dom. Solorzanus suprà, num. 19. & in Politicâ Pag. 684. in fine. Id [In Lusitaniâ nihil olim datum.] quod iam olim pro Lusitaniâ constitutum est ab illius Prouinciæ Concilijs, vt constat ex Cap. Placuit, & Cap. Priscis, 10. quæst. 3. pro quo & videndus P. Azor Tomo 2. Lib. 9. Cap. 12. Quæst. 3. Alibi aliter, & quidem parum. Ex quo nullus offenditur, quia sciunt Episcopis abundè alimenta suppetere, & aliundè æquitati consonum est, vt quæ donantur Ecclesiæ Rectori, plenè habeat, cùm ex eis Ecclesiæ ipsius fabricæ & ornatui debeat viuens & moriens prouidere. Non ita verò accidet, si ea, quæ Rectoribus donantur, sic Episcopi participare velint, vt & illi parcè viuant, abundantibus Episcopis, & Ecclesiæ sine ornatu & decore vilescant, aut excessus quartæ sit, cùm tamen esse non debeat: licèt enim Canones de tertiâ etiam, immò & aliquando de medietate disponant: cùm tamen obseruandam consuetudinem dicant, & hæc generaliter sit recepta, vt plus quàm quarta non soluatur, excessus debet irrationabilis reputari. Siue quod nulli Episcopi respondeat officio, vel allegetur sic exegisse antecessorem; cùm tamen legitimè præscripta esse debeat. Pro quo Zerola, & ipse Episcopus suprà, ita scribic Conclus. 10. Cauere debent locorum Ordinarij, per prætextum quod ipsi inceperint exigere [Zerola.] hanc quartam, intendant introducere consuetudinem, &c. addens sufficere decem annorum spatium, quia consuetudo hæc est iuxta ius commune, & non contra illud. Vt tamen nec tempus sufficiat, etiamsi longum sit, id facit, quod habetur in Cap. 1. de Consuetudine in Sexto, vbi consuetudo reprobatur, quæ de ambitionis radice processerit. Et [Cap. 1. de Consuet. in 6.] potest caussæ præsenti adaptari, vbi periculum est ne consuetudo ex radice tali, aut certè consimili, radice inquam amaritudinis sursum germinante, iuxta Apostoli doctrinam, oriatur.

Est insuper aliud circa consuetudinem [Consuetudinem vi introductam non valere.] dictam obseruandum, quòd scilicet non vi aut metu introducta sit; si tamen reuerà aliud est hoc; nam dici potest eo ipso quòd rationabilis esse debeat, id satis indicatum: irrationabile enim videtur, vt per id, quod vi & metu extortum est, & semper inuitè & coactè tributum, ius legitimum legi æquiualens acquiratur. Hac enim de caussà in citato Capite de Consuetudine reprobatur illa tamquàm corruptela, quæ de ambitionis radice processerit, quia valde dissonum est, vt ambitio in legem transeat, & super iniustitiam regula iustitiæ fundetur. Quando autem vi & metu consuetudo inducitur, idem accidit, quia de auaritiæ radice procedit, armis, quibus resisti nequit, roboratæ. Hinc est vt si per vim aut metum grauem populus aliquid faciat, etiam per longum tempus, talis consuetudo non debeat legitimè introducta reputari. Quod declarauit sacra Rota in vnâ Giennensi, Portionis. die 13. Nouemb. 1613. Pro quo & Doctores alios adducit Diana suprà, Resolut. 9. Vbi alia [Noua pro eo & vrgens ratio.] ratio occurrit, propter quam talis consuetudo non debeat censeri legitima: nam qui reluctantes faciunt, nolunt suo facto consuetudinem firmare, & arma contra se tribuere: cùm tamen ad legitimam consuetudinem necessarium sit, vt qui actus frequentant, eo faciant fine, introducendi scilicet consuetudinem, & consequenter obligationem, vt tenent Doctores, quos adducit citatus Auctor Resol. 10. & alij quos citat & sequitur Sayrus in Claui regiâ, Lib. 3. Cap. 11. numer. 9. Pro quo non prætermittenda verba Dominici [Dominicus Sotus.] Soti Lib. 1. de Iustitiâ, Quæst. 7. Art. 2. vbi sic ait: Periculum existit inter viros potentes, vt si semel vasalli vrbanitatis ac beneuolentiæ gratiâ domino ac patrono suo munuscula obtulerint, statim vrbanitas in consuetudinem rapitur, & gratia in ius debitum conuertitur. Sic ille. Quod quidem periculum in Episcopis Indiarum est etiam præsentissimum, dum de quarta agitur: quorumdam enim liberalitas in consuetudinem aduocatur, & ius ex gratiâ conficitur, quadam minimè probandâ conuersione. In quibus etiam quod de vi & metu est dictum, pariter locum habet; timent enim Parochi eorum indignationem, quæ carò illis constare potest, dum non leuiter aggrauantur ob criminationes obiectas, mittuntur iudices, suspenduntur ab officio, & spes illis meliora ad Beneficia resecatur. An hæc leuia sunt? Nec mirandum si accidant vbi auaritia cœperit imperare. Et præfata positio verbis Gregorij VII. coronanda, qui Cap. 5. de regulis iuris ita loquitur: Quod latenter, aut per [Cap. 5. de Regulis Iuris.] vim, vel aliàs illicitè introductum est, nullâ debet stabilitate subsistere.

Quia verò circa prædicta possunt dubita [Consuetudo in praxi quando legitima iudicanda.]tiones frequentes suboriri, videndum quo pacto se gerere debeant, quibus onus solutionis imponitur. Potest ergo dubitatio esse circa consuetudinis rationabilitatem, & circa illius præscriptionem. In quo quidem proborum & peritorum consilio res erit transigenda. Et quod ad tempus attinet sic sentiunt Dominicus Sotus, Medina, P. Granadus, & alij apud Dianam suprà, Resol. 2. Circa quod & Sayrus suprà, n. 8. §. Sin verò, cum alijs, & præsertim cum P. Valentia Tomo 2. disp. 7. quæst. 5. Punct. 8. qui dicunt pro temporis & rei grauitate requiri communem existimationem bonorum ac prudentium, vt illud sufficiat, vel non sufficiat, prout ipsi æquum & iustum iudicauerint. Idem autem de rationabilitate dicendum ratio eadem persuadet. Quòd si circa vnum aut aliud diuersa prædictorum sententia sit, probabile negotium relinquetur, vnde & sequi is, cui id constiterit, securè poterit quam maluerit opinionem. Quod quidem cùm generale sit, in caussâ, de quâ agimus, specialem non habet difficultatem: id tamen addendum, [In Indijs quid speciale.] ad iudicandum in Indiis consuetudinem contrariam populo, quod & suo modo in Ecclesiasticis procedit, rationabilem esse, & legitimè præscriptam, maiora quàm alibi fundamenta requiri, ob acriores auaritiæ stimulos, quibus aliquando inducta consuetudo, quæ non solùm corruptela dicenda est, sed tyrannis manifesta, iam pridem damnata à Concilio Cabilonensi, vt habetur in Cap. Quiæ cognouimus, 10. quæst. 3. Pro quo & Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 22. num. 29. qui & num. 22. bonis testibus affirmat Prælatorum aliquos hac in parte valdè Iuris dispositiones extendere: quam damnabilem extensionem Reges nostri abolendam prouiderunt, datis super eo rescriptis, de quibus numer. 21. 25. & 26. & in Politicâ Pag. 687. §. Y que es. Quibus positis, vt ad resolutionem veniamus, & quod est veritati conforme pronuntiemus, pro eo deseruient sequentes

Assertiones circa Quartæ obligationem.

DIco primò. Episcopi Indiarum pos [Assertio 1. Episcopos Indiarum illam exigere posse.]sunt Quartam iuxta Iuris dispositionem exigere. Sic Regio est rescripto dispositum, cuius tenorem adducit Dom. Solorzanus suprà, numer. 21. & Concilium Limense tertium approbatum à Sixto V. Act. 4. Cap. 20.

Dico secundò. Plus quàm quartæ exigi ne [Assertio 2. non posse plus quàm illam.]quit, etiamsi Canones medietatem, aut tertiam partem soluendam esse deciderint. Probatur ex nuper allatis, quia quartæ solùm exactio permittitur, & illa sola iam est in vsu, vt diximus num. 25.

Dico tertiò. Cùm Ius disponat vt circa hoc [Assertio 3. & solùm laudabilem consuetudinem obseruandam, de quâ dubium non sit.] laudabiles consuetudines obseruentur, illæ profectò obseruari debebunt, & iuxta eas exactio fieri. Constat ex dictis num. præcedentib. Quòd si tales non appareant, aut de illis opiniones sint, ex dictis etiam constat quid agendum sit.

Dico quartò. Non est laudabilis consuetudo ad certam summam quotannis Parochos obligare. Id liquet: nam consuetudo talis damnata est [Assertio 4. talem non esse, si eadem summa quotannis exigatur.] in Regio Indiarum Senatu, & pro eo extat schedula citata Assert. 1. Non ergo laudabilis reputanda est, quæ à tot sapientibus, grauibus præmissis querelis, reprobata est, & magnis inconuenientibus, ac præsertim ex multiplici Indorum grauamine emergentibus, est obnoxia iudicata.

Dico quintò. Assertio præfata intelli [Assertio 5. posse aliquam tolerari.]genda est de summâ determinatâ, quæ debitam portionem excedat: si enim ea talis sit, vt plus aliquantulum minusúe contineat, non videtur improbanda, vt dixi Titulo 13. num. 84. Quod quidem ex citatâ schedulâ constat, quâ ratio decisionis his verbis proponitur: Porque los Clerigos [Regia schedula.] por tener grato al Prelado, y à sus Visitadores, se estienden à dar mas de lo que les pertenece por esta porcion, y todo viene à salir y cargar sobre los Indios. Quando ergo nihil tale accidit, non est cur determinatio dicta debeat improbari. Tunc equidem reprobanda quando is, qui alteri in Beneficio succedit, summam eamdem exhibere compellitur; quia cùm ipse nescius qualia sint emolumenta, pro quo peculiaris experientia requiritur, in Beneficium veniat, non potest ad determinatam contributionem obligari. Sicut agricola ad certam adigi nequit decimæ portionem: in quo tamen compositio admittitur, iuxta diuersa Capita in Titulo de Decimis, & receptam consuetudinem.

Dico sextò. Qui ad certam summam obliga [Assertio 6. tenere Parochos ad habendos libros circa quartam.]ri nollet, deberet librum ad scribendas obuentiones habere, quia aliàs non posset id exequi, ad quod eius se extendit obligatio. Vnde & Episcopi poterunt Parochos ad eos habendos per Censuras obligare. Sic Dom. Solorzanus suprà, num. 35. quod & in Diœcesanâ Synodo Limensi An. 1624. statutum est Lib. 1. Titulo 5. Cap. 10. Et quòd circa hoc non admittantur conuentiones, in Synodo etiam Pacensi libri obligatio proponitur Lib. 1. Titulo 2. Cap. 23. & ratio est clara ex dictis quoad Parochos: Episcopi autem suo iure vtuntur, estq́ue id expediens ad vitandas controuersias, & deonerandas conscientias Parochorum. Quo pacto vitari & medium aliud potest, iuramenti scilicet, quod Dom. Solorzanus, etsi [Quid de iuramento.] absolutè licere dicat num. 34. non tamen opportunum reputat; & meritò, quia neque in solutione vectigalium, & Regiorum aliorum iurium, tale medium frequenter adhibetur. Vnde nec illud in Ecclesiasticis Prælatis conueniens apparet, in quibus minor erga res temporarias affectio debet residere. Libri ergo habendi præceptum, cum præcepto pariter, vt omnia, ex quibus quarta sit debita, conscribantur, ad negotium istud debet sufficiens medium iudicari.

Dico septimò. Ex iis, quæ à Testatore, [Assertio 7. non deberi ex ijs, quæ Parocho ve tali non tribuuntur.] vel Executoribus, Parocho tribuuntur, non vt Parocho, sed ex amicabili alio respectu, non debetur quarta. Sic Doctores, quos adducit, Dom. Solorzanus suprà, num. 31. & in Politicâ Pag. 688. Col. 1. eosdem secutus. Ratio est, quia pro obligatione tali non est in Iure fundamentum: si enim Parochus non esset, & illi relinquerentur, ad nihil esset obligatus, vt habetur expressè in Cap. Requisisti, de Testamentis, in quo [Cap. Requisisti, de Testamentis.] sic dicitur: Illud autem est generaliter obseruandum circa eum, qui potest proprium poßidere, prælationem vel administrationem Ecclesiæ non habentem; quod si aliquid ei relinquatur specialiter, non solùm à propinquo, verùm etiam ab extraneo, intelligitur esse relictum non intuitu Ecclesiæ, sed personæ, nisi probatio in contrarium appareret: & idcircò de illo nec Episcopus, nec Ecclesia potest in vita eius sibi aliquid vendicare. Et hoc intelligitur esse verum, cùm fraus minimè procuratur, quæ, si detecta fuerit, patrocinari non debet. Sic Innocentius Tertius. Cùm ergo Parochus in casu de quo loquimur, perinde se habeat acsi talis non esset, neque intuitu Ecclesiæ à Testatore relicta, aut ab Executoribus oblata tribuantur; nihil ex illis ad Ecclesiam aut Episcopum constat pertinere.

Et ex huius Textus decisione resoluen [Ex emolumentis ob associationem funeris an quarta Episcopis debeatur.]dum venit dubium inter Capitulares, & Episcopos Indiarum exortum, dum isti contendunt Quartam sibi deberi ex mercede, quæ illis tribuitur ob associationem funerum. Quod quidem cùm ad Regium Indiarum Consilium delatum esset, nihil ab eo decisum, iubente tantùm vt Regia Limana Cancellaria super eo informaret, quibusque Archiepiscopus rationibus niteretur, & in quantam summam emolumentum istud quotannis euaderet. Sic refert Dom. Solorzanus suprà num. 32. & in Politica. §. Y el Dean, [Quid pro parte affirmatiua.] & seqq. addens non difficilè potuisse Consilium quæstionem istam absoluere. Nam cùm Quarta debeatur ex iis omnibus, quæ occasione funerum ad Ecclesiam perueniunt, & ex eleëmosynis, quæ pro dicendis Missis Curatis tribuuntur, vt Auctores citati resoluunt: non videtur quo iure discrimen constitui possit in hac oblatione, seu satisfactione, quæ Capitularibus pro funere sociando præstatur, etiamsi ipsi prætendant id totum veluti pretium laboris sui esse censendum. Nam hæc ratio æquè in Missis & aliis prætexi potuisset. Sed [Quid pro opposita.] certè non pauci viri docti oppositum censuerunt, quod & Concilium Regium videtur indicasse, dum reddi sibi rationes iubet, quibus Archiepiscopus niteretur, quasi nouam & insolitam talem exactionem reputans, quæ videlicet in iure communi satis obuia, & tantis viris perspecta, fundamentum sufficiens non haberet. Et, vt dixi, ex allati Capitis tenore decidendum venit, dum ex [Quæ præfertur. Vbi vtilis doctrina.] iis, quæ intuitu Ecclesiæ non conferuntur, quidquam Ecclesiæ, aut Episcopo debitum inficiatur: atqui in associatione dicta nullus est Ecclesiæ intuitus, sed tantùm peculiaris pompæ quæstuosus apparatus, cum Capitulari, vt dicitur, Companarum sono, qui vt talis ad peculiarem etiam honorem spectat; rarissimè proptereà à Testatoribus disposito, sed ab hæredibus, aut aliis, sui potiùs quàm defunctorum respectu habito, ne parci & ingrati in his supremis functionibus habeantur. Est enim stipendium ingens, quod à Capitulis est pro associatione huiusmodi constitutum. Et quidem intuitus specialem affectionem dicit, iuxta communem intellectum, pro quo Glossa in citatum Cap. verb. Præsumitur. & verb. Nec est. In casu autem nostro illa desideratur. Debet etiam quarta ex iis tantùm solui, quæ quis relinquit pro anima sua in morte, iuxta Glossam in Cap. Conquerente, de officio iudicis Ordinarij, verb. Mortuariorum. Præterquam quod merces laboris est, quæ minimè fraudenda, iuxta generalem doctrinam, nisi vbi specialis iuris dispositio est, vt in Missis, & ita, vti odium, restringenda, iuxta notam regulam: si tamen & in Missis res adeò certa sit, pro quo iam

Dico octauò. Non est omnino certum [Assertio 8. Pro legato Missarum non esse deberi certum.] quartam deberi ex legato relicto Parocho Ecclesiæ, in qua quis eligit sepulturam, pro Missis per illum faciendis, licet Doctores aliqui ita sentiant apud Dom. Solorzanum suprà num. 31. quibus addendus P. Azor suprà Cap. 13. Quæst. 7. vbi post propositam quæstionem circa Quartam Parochialem, ita scribit: Debetur, quia Episcopalis [P. Azor.] etiam quarta ex illo soluitur. Cap. Cùm inter vos, de verbor. significat. Sic ille. Vbi cùm vnicum Assertionis fundamentum sit citati Capitis auctoritas, videndum restat an tale sit, vt ex eo certa deduci resolutio queat. Et videtur quidem non certa, licet probabilis sit: quia licet in eo sic dicatur: At [Cap. Cùm inter vos, de verb. significat.] Capellani prædictæ Capellæ dicentes primitias & decimas, vel ea, quæ offeruntur pro Mißis mortuorum Sacerdotibus, & quæ pro Septimis, & tricesimis, & Anniuersariis, panes & alia, quæ intra hebdomadam offeruntur, & mortuorum iudicia oblationum nomine minimè contineri: de his omnibus tertiam partem soluere vobis nolunt. Licet inquam sic dicatur, & statim Honorij sententia sequatur, in hunc modum: Volumus igitur & mandamus, vt per vestrum Clericum à vobis in eadem Ecclesia constitutum, de omnibus supradictis, & aliis oblationibus quocumque titulo ad Ecclesiam peruenerint, sine diminutione aliqua, integrè tertia vobis portio persoluatur. Sic Pon [Illud non vrgere ostenditur.]tifex. Licet inquam sic eius decisio habeat, non tamen generaliter procedit, quia Abbas S. Petri Spoletani probauerat plusquam quadragenariam præscriptionem. Vnde & Pontifex iubet non deduci id, quod ad necessarias expensas in dictâ Capellâ faciendas pertinebat. Quod esse contrarium iuris vtriusque dispositioni ostendens Glossa. verb. Necessarias, vt videri specialiter potest in Clementina Statutum, de Electione; & ratione aliquorum præmissa, cur nihilominus Honorius sic censuerit faciendum, ita subdit: Illa est ratio potior, quia Tertia ista integraliter præ [Glossa Cap. citati.]scripta est, vnde integraliter debet solui, & onus fabricæ incumbit Capellano de aliis partibus. Sic suprà de Præscriptionibus Cap. De Quarta. Hæc Glossa Bernardi Parmensis, Canonici Bononiensis, & Pontificij Capellani. Sicut ergo in eo, quod ad necessarias expensas pertinet, allegari prædictum Caput nequit, nisi vbi Quadragenaria præscriptio præcessit, & legitimè probata est, ita neque in aliis: cùm aliàs Pontifex non declaret quæ sint oblationum nomine generaliter intelligenda: sed narrationi insistens omnium enumeratorum solutionem iniungat.

Et in Missis quidem peculiaris difficul [Vrgetur ex stipendio Missarum eas facienti debito.]tas est, quia cùm id, quod pro ipsis dicendis relinquitur, stipendium laboris sit; non videtur rationi consonum, si eas dicens iustâ mercede fraudetur, vt paulò superiùs dicebamus. Vt ergo resolutio prædictorum scriptorum irrefragabilis sit, aliud debet firmius præsidium aduocari. Tunc certè probabilius, cùm stipendium maius est, quàm communiter dari solitum; eo enim fine sic videtur auctum, vt iustâ Rectori manente mercede, habeat vnde possit suam Episcopo & Ecclesiæ reddere portionem. Quamuis quod ad Ecclesiam attinet in Indiis non inueniatur vsitatum: vnde veteri tantùm de more id fuisse testatur Dom. Solorzanus suprà num. 8. verbis illis: Quæ Parochiæ solebat reseruari. Et expediret quidem, quia pro illarum fabricâ, quæ Hispanorum sunt, nihil apparet specialiter deputatum, licet pro Ecclesiis Indorum sit, de quo Limense Concilium Tertium Act. 3. Cap. 13. & quod diximus, eatenus accipiendum est, quatenus ad Iuris dispositionem reducitur, quæ non ita videtur comperta, vt nonnulli existimant: de consuetudine autem alia est ratio, circa quam philosophandum est iuxta dicta in præmissis ad Assertiones, & iuxta proborum ac peritorum consilium procedendum. Et erunt fortè eorum aliqui, rationabile non existimaturi, seclusâ Pontificiâ decisione, vt quis Missarum stipendio fraudetur, cùm dignus sit operarius mercede sua, iuxta Christi [Quid si Missæ Episcoporum arbitrio distribuantur.] notissimum pronuntiatum Lucæ 10. vers. 7. adductum in Cap. 1. de sepulturis, & alibi. Si dicatur non fraudari stipendio, sed quartam Missarum partem Episcopo dandam vt ipse eas dicendas pro suâ voluntate distribuat: id quod vsu videtur roboratum. Si vsus quidem legitimè præscriptus, non est penitus improbandus: sin minus, iuxta dicta temperandum arbitrium, quia neque pro eo Iuris decisio suffragatur.

Dico Nonò. Quædam sunt, ex quibus [Assertio 9. Aliqua ex quibus non debeatur, recensentur.] Canonica portio indubitanter quia pro illis sunt manifestæ decisiones in Iure. Cap. finali de Testamentis sic habetur: De ijs, quæ in ornamentis, vel pro Cereis, seu fabricâ, luminaribus, anniuersario, septimo, vicesimo die, siue aliis, ad perpetuum cultum diuinum legantur Ecclesiis, vel reliquis piis locis, Ca [Cap. finale de Testam.]nonica portio, dummodo in fraudem non fiat, vt ea Episcopus, seu Parochialis Ecclesia, debeat defraudari, deduci non debet. Hæc ibi. Quibus consonant quæ habentur in Cap. Ex parte 31. de verbor. significat. Quia verò nonnihil varietatis est, hic etiam proponenda. Sic ergò ibi Honorius Tertius: [Cap. Ex parte. de verb. significatione.] Cùm igitur ipsi (sicut ex eorum interpositione accepimus) non intellexerint quòd de his, quæ in ornamentis Ecclesiasticis, vel ad fabricam Ecclesiæ reparatione indigentis, aut ad Ecclesiæ luminaria, nec non de his, quæ pro anniuersario, septimo, tricesimo, ac vicesimo faciendis, vel de his, quæ personis specialiter, nisi fortè id fiat Ecclesiæ ratione, à quocumque legantur, aliqua debet solui portio &c. Diuersitas quidem in eo apparet, quòd in priori loco absolutè statuitur, vt de ijs, quæ pro fabrica Ecclesiæ legata fuerint, nihil pro Ca [Circa relicta pro Ecclesiæ reparatione, diuersitas in modo loquendi non obstat.]nonica portione detrahatur: in posteriori autem non ita absolutè id afferitur, sed cùm Ecclesia indiget reparatione: vnde si reparatione non indigeat, videtur deberi. Sed hoc non obstat, quominùs generalis decisio debeat sustineri, quia iuxta Glossas vtriusque Capitis eadem est, & cùm sit fauorabilis, amplè interpretanda. Illud ergo, Reparatione indigentis, sic accipiendum est, vt ad tempus etiam futurum extendatur: id est, pro reparatione, quando illa indigere contingat, juxta vulgarem quòd fauores conuenit ampliari. Atque ita tenent graues Scriptores apud Barbosam de Potestate Episcopi, Allegat. 86. num. 24. quidquid alij sentiant ibidem adducti. Et vt diuersum aliquid continere fateamur, standum equidem decisioni Gregorij, quæ posterior est, licet in Decretalium libris prior habeatur. Gregorius enim Honorio successit, vnde nulla restat difficultas. Quod autem de relictis personis specialiter dicitur, non ratione Ecclesiæ, juxta id est quod diximus. num. 31.

Id verò quod de luminaribus traditur, [In relictis pro luminaribus ceremonia explicata.] non videtur consonum decisioni Cap. Cùm inter, de verbor. significat. Vbi portio Canonica soluenda disponitur ex lampadibus cum oleo, ibi: & lampades cum oleo, quæ prædictæ Capellæ ab ali [Cap. Cùm inter, de verb. significat.]quibus offeruntur. Sic præfatus Honorius. Sed hoc debet negotium facessere, dici enim potest Primò ibi ratione præscriptionis id concessum, ex quo ea confirmantur, quæ diximus Assert. 9. decisionem scilicet illius Capitis non esse generalem. Secundò posteriorem esse decisionem Gregorij, & ita illi potiùs standum. Tertiò decisionem vtriusque in prioribus Capitibus procedere de luminaribus, pro quorum perpetuo vsu aliquid relinquitur; cùm tamen Cap. Cùm inter vos, de luminaribus procedat, pro quorum temporario vsu aliquid offertur. Sed illud non videtur admitten [Pro relictis ad vsum temporarium similiter philosophadum.]dum: pro quo & faciunt ea, quæ adducit Bernardus Parmensis in citatum Cap. finale de Testam. fauore enim religionis, & ob reuerentiam diuini cultus, prædicta disponuntur, & summa est ratio, quæ pro religione facit. L. Sunt personæ D. de Relig. & sump. funer. & sicut de legatis piis non deducitur falcidia, quod & leges humanæ disponunt C. ad l. Falcidiam authent. Similiter. Et alibi: ita neque ex legatis pro diuino cultu, ne sacri Canones minùs in hac parte fauere pietati videantur. Et hoc specialiter procedit in oblationibus, quæ caussa mortis fiunt, vnde dispositio Iuris pro illis in Titulo de Testamentis apposita, & legati nomine significata. In alijs autem idem dicendum ob eamdem rationem, nisi ex legitima consuetudinis præscriptione aliud habeatur.

Circa Quartam, Sede vacante.

DIco decimò. Sede vacante an debeat [Assertio 10. Circa id dubiam esse quæstionem. Et deberi quæ probant.] solui Quarta, ita vt futuro Episcopo reseruetur, dubiæ quæstionis est, præsertim in Indiis. Et vt debeatur, adducitur Cap. Quoniam quidam 75. dist. in quo statuitur sic: Redditus verò eiusdem viduatæ Ecclesiæ integros reseruari apud Oeconomum eiusdem Ecclesiæ censemus. Hæc ibi ex Con [Cap. Quoniam 75. dist.]cilio Chalcedonesi Can. 25. Item Cap. Quia sæpè, de Electione in Sexto, in quo Bonifacius Octauus graues pœnas statuit in eos, qui bona à Prælatis Ecclesiarum dimissa, vel vacationis tempore obuenientia, [Cap. Quia sæpè, de Elect. in 6.] quæ in vtilitatem ipsarum Ecclesiarum expendi, vel futuris deberent successoribus fideliter reseruari, occupant, inter se diuidunt, surripiunt, dilapidant, dißipant, & consumunt, in earum graue dispendium & iacturam. Prætereà Clement. Statutum, de Electione, in qua sic Clemens V. in Concilio Viennensi: Statutum super bonis à Prælatis Cathedralium, Regula [Clement. Statutum. de Elect.]rium, & Collegiatarum Ecclesiarum dimißis, aut obuenientibus tempore vacationis earum, futuris successoribus fideliter reseruandis, editum, locum declaramus habere in omni emolumento, quod prouenit ex iurisdictione & sigillo Curiæ Ecclesiasticæ, vel sæcularis, aut aliàs vndecumque quod ad Prælatos (Ecclesiis non vacantibus) pertineret; consuetudine qualibet contrariâ non obstante. Hæc ibi: propter quæ ita tenet Dom. Solorzanus suprà numer. 37. sed simplici assertione, verbis illis: Sed nihilominùs contrarium dicendum existimo: pro quo & aliquos adducit, quibus addi potest Barbosa Allegat. 114. num. 8. vbi generaliter loquitur de obuenientibus tempore vacationis. Et assertionis prædictæ hoc solùm fundamentum est, Iuris inquam dispositio, quam in Indijs etiam locum habere non videtur posse dubitari, quia Episcopi iuxta Iuris dispositionem exigere Quartam possunt, & id Regia rescripta concedunt, vt vidimus num. 28. vbi & Decretum Concilij Limensis adduximus.

Sed contrarium potest probari Primò. [Oppositum fundatur. Primò ex defectu fundamenti; seu tituli, qui triplex.] Quia vt debeatur, obstat defectus fundamenti, propter quod est sacris Canonibus constituta: pro quo audiendus Illustrissimus Barbosa Allegat. 86. citatâ, num. 7. vbi sic ait: Episcopo debetur Canonica hæc portio, potißimùm tribus ex caußis. Prima in recognitionem superioritatis, sicut cetera iura Episcopalia, de quibus in Cap. Conquerente, de Officio Ordi [Barbosa.]narij, & in Cap. De quarta. Et in Cap. Auditis, de Rescriptis. Secunda ob communicationem, quæ inter Episcopum, & Ecclesias sibi (commißas, &) subiectas reperitur. Cap. Requisisti. vers. Secus, de Testamentis. Tertia ob curam, & cæleste pabulum, quod impartitur Ecclesiis inferioribus, vt satis deprehenditur, ex Cap. 1. ibi, Cœlesti pabulo, de sepulturis Constant omnes ex Abbate. Cap. Officij 14. numer. 6. de Testamentis. Et ex Lapo de Canonicâ portione, Parte 2. numer. 1. Sic ille. Atqui manifestum est prædictas caussas vacante Ecclesia locum penitus non habere: ergo tali stante defectu illa non debetur.

Secundò. Quia Iuris dispositiones ad [Secundò, quia ex Iure nihil vrget.]ductæ non videntur vrgere. In primis enim de Canonicâ portione ibi sermo nullus, cuius nec Glossæ meminerunt, aut antiqui Iuris interpretes. Deinde Cap. Quoniam quidam, de bonis tantùm viduatæ Ecclesiæ loquitur. Cap. verò, Quia sæpè conditionatè loquitur. Si videlicet talia bona fuerint, quæ debuerint Episcopis reseruari: quæ autem talia bona sint, non declarat: quæcumque autem fuerint, si occupentur, pro eo pœnæ ibidem iniunctæ procedunt. Clementina prædictum statutum confirmat, vnde similiter intelligenda, cum declarationibus subiunctis de emolumentis ex iurisdictione & sigillo Curiæ, cuius optimam rationem reddit Ioannes Andreas in illius expositione verb. Declaramus: qui emolumenta omnia ad fructus iurisdictionis & sigilli reuocat, vt ab ipso statim explicantur, & licet Barbosa Allegat. 86. citatâ, num. 9. cum Innocentio, & Petro Vbaldo Perusino dicat Canonicam portionem esse de lege iurisdictionis, cuius emolumenta reseruanda Episcopo asserit Clementina: ad illud dici potest, esse quidem, sed non solum, cùm in rationibus aliis fundetur, de quibus num. præcedent. Et ex quibus vna integra & adæquata conflatur. Quod autem additur, & maius in hoc negotio pondus videtur habere, scilicet: Aut aliàs vndecumque, quod ad Prælatos (Ecclesijs non vacantibus) pertineret: sic exponendum est, vt aliquam necessariò Iuri & rationi conformem limitationem admittat. Et quidem distributiones, quæ præsentibus tantùm dantur, & obuentiones, quæ interessentiam requirunt, successoribus non debent Episcopis reseruari, cùm tamen ad ipsos, Ecclesijs non vacantibus, pertinerent: quia id est Iuri & rationi conforme & conditionem importat, ex quâ ius oritur, vnde ea sublata nequit consistere. Cap. Licèt, de Præbendis. & Cap. Vnico de Clericis non residentibus in Sexto. Pro quo & Dom. Machadus Tomo 2 Pag. 148. Col. 1. Cùm ergo quarta funeralis & oblationum exercitium peculiare requirat in Episcopis, quod vacantibus Ecclesiis stare nequit, ius in ipsis ad illam non est admittendum, sicut neque Clementinam de illis loqui, cùm Iuri & rationi debeat conformis iudicari.

Tertiò. Quia Parochi onus hoc semper [Tertiò, quia non est generalis pro eo, neque rationabilis consuetudo.] grauissimum reputarunt (de Indiis loquor) & valde conati sunt illud sibi impositum amoliri: pro quo neque est generalis in illis consuetudo, ad quam Iuris expressâ decisione deficiente, non videtur à Prælatis recurrendum. Quòd enim consuetudo rationabilis non sit, multi docti & probi iudicant, & vt talis esset, modus introductionis eius obstaret; quia reluctantibus Parochis, & metu adactis, nec volentibus iteratâ solutione illam firmare taliter, vt se adsoluendum obligarent. Quæ quidem consuetudinis firmita [Ex ingenti summa in vacationibus arguitur, & Regia circa decimas dispositione.]ti obstare ostendimus num. 24. & seqq. Accedit ob ingentia vacationum spatia in Indiis summam quartarum ad notabilem excrescere quantitatem; vnde non videtur credibile iuxta mentem esse Pontificum, vt nullo laboris merito, sed suis lotis, vt vulgò dicitur, manibus, se dominos numerosæ pecuniæ deprehendant. Et quia in decimarum summâ ex eodem vacationum capite accrescente, hoc est inconueuiens deprehensum, neque visum opportunum, vt Episcopi sic repente diuites Euangelicum munus auspicerentur, habituri aliàs redditus ampliores; Reges nostri quibus decimæ ab Apostolicâ sunt Sede concessæ, tertiam tantùm partem pro expeditione Bullarum, Pontificalium ornamentorum comparatione, & itineris sumptibus, eisdem congruentem iudicarunt, vt diximus Titul. 5. num. 113. Quia verò quartæ emolumenta alterius considerationis sunt, neque de iis quidquam eisdem attributum, nihil de illis ab ipsis dispositum inuenitur, nisi vt iuxta Iuris dispositionem ea exigant, vt vidimus num. 28. & 29. Reges ergo nostri non arbitrantur ex emolumentis quartæ summam ingentem extare; sic enim consequenter arbitrari possent habere illos vnde sumptus facere pro præfatis possint: & ita viri sapientes ex Regio Indiarum Consilio, ex quorum sententiâ talia disponuntur, non videntur exactionem quartæ vacationis tempore generaliter approbare. De Pontificis autem voluntate aliunde non constat, & vt non sit dissimilis, faciunt adductæ coniecturæ.

Iuxta hæc ergo habent Indiarum Epi [Quid ex prædictis possint deducere Episcopi.]scopi vnde retundere impetum exactionis huiusmodi possint, cùm ius ad illam non sit ita, vt iudicant, expeditum. Probant illam viri docti, vnde quis erit, & laudabimus eum, qui pro illa non militet, sua decimali portione, & emolumentis alijs, de quibus nulla est controuersia, contentus? Sed certè cum Episcopis agimus, viris in Ecclesiâ primarijs, & à quibus perfectio exacta ex muneris obligatione requiritur. Si ergo inter perfectionis huius partes eam reponit Apostolus, vt litigiosus non sit. 1. Timoth. 3. v. 3. Non litigiosum: tunc maximè indecorum credat esse litigium, cùm circa pecuniam versatur, vnde Apostolus id cœlesti lumine perfusus admonuit, dum sic iunxit: Non litigiosum, non cupidum. satis indicans illud se [1. Tim. 3. v. 3.] præcipuè damnare litigium, quod solet cupiditas excitare. Vnde Concilij tertij Toletani Cap. 20. feruida illa monitio: Ne videamus in Ecclesiâ Dei exactores potiùs quàm Pontifices nominari. Sic Con [Concil. Tol. 3.]cilium, & habetur Cap. Quia agnouimus 10. q. 3. Quibus addendum, etiamsi Prælatis, quidquid hac in parte expetunt, concedatur; quia sic Ius ipsis videtur indulgere; iuxta ipsius tamen Iuris dispositionem, si diuites sint, vel aliàs habeant ex fructibus dignitatis congruam sustentationem, id quod [Quartam in Ecclesiæ beneficium debent expendere.] ex quartâ accipiunt, debere in Ecclesiæ beneficium expendere. Sic habetur in Cap. Placuit, citatâ quæst. 3. in quo ex Concilio Bracharensi secundo Cap. 2. ita scribitur: Placuit vt nullus Episcoporum per suam diœcefim præter honorem Cathedræ [Cap. Placuit 10. q. 3.] suæ, id est, duos solidos, aliud aliquid per Ecclesias tollat: neque tertiam partem ex quacumque oblatione populi Ecclesijs Parochialibus factâ sibi vsurpet; sed Ecclesiæ reparationi seruetur, & singulis annis Episcoporatio fiat: nam si tertiam partem illam Episcopus tollat, lumen & sartatecta abstulerit Ecclesiæ. Hæc ibi. Quibus similia extant in Cap. Priscis, & in Cap. Vnio, sic ex Conc. Toletano [Cap. Vnio Ibid.] subditur: Vnio nostræ Congregationis decreuit atque instituit, vt tertias, quas antiqui Canones de Parochijs suis habere Episcopos censuerunt; si eas exigendas crediderint, ab ipsis Episcopis dirutæ Ecclesiæ reparentur, &c.

Circa oblationes Resolutio postrema.

DIco vndecimò & vltimò. Id quod di [Assertio 11. circa oblatimes. Vbi deijs, quæ causa mortis fiunt, tantùm deberi Quartam.]ctum est de quarta funerali, non est ab oblationes, quæ caussâ mortis non fiunt, extendendum. Id probo ex Cap. Conquerente, de Officio Ordinarij, vbi Honorius III. iura Episcopalia determinans, & ea, quæ in contributionibus consistunt, definiens, sic ait: Synodatici, seu Cathedratici nomine duos solidos Quartam decimationum, & mortuariorum, visitationem quoque annuam. [Cap. Conquerente, de Officio Ordin.] Sic ibi. Quibus Pontifex obligationem illam sustulit, quæ à Gelasio Papa erat imposita circa oblationes, de quo in Cap. Nec numerus 10. q. 3. & in Cap. Eleutherius 18. quæst. 2. dum statuit vt circa hoc seruetur pactio & consuetudo, quoad [Specialis Gelasij Constitutio circa illas.] quotam scilicet, & vt illa designetur ex conuentione aut consuetudine, nihil certum haberi potest: & vt sublatam non velimus, sed in suo robore persistentem, illa certè moderationem habet singularem, dum sic ibi Pontifex: Nec illa pars oblationum omnium generaliter intelligenda est, sed vel anniuersariæ Dedicationis, vel quorumdam etiam solemnium dierum: prout inter Episcopum & sacerdotem tempore Dedicationis conuenerit. Hæc ille. Iuxta quæ, vbi nihil est in Dedicatione conuentum, ei visus Episcopus renuntiasse. Quòd si successores sibi non potuisse incommodare contenderint, constituant dies, sed cum moderatione prædictâ, inde, quod obuenerit, habituri.

Neque obstat quod habetur in Cap. [Recensentur nonnulla, ex quibus solui debet, ex Cap. Cùm inter vos.] Cùm inter vos, de verb. Significat. Vbi multa recensentur oblationum genera, ex quibus Honorius, qui & auctor Cap. Conquerente, solui iubet Canonicam portionem, videlicet ex ijs, quæ in ciminili ponuntur; quod de altari suscipit (Sacerdos) & facit per Ecclesiam deportari, & quæ ante Crucem, & in Mißâ Trinitatis, & ea, quæ pro desponsatis dantur, & lampades cum oleo, quæ prædicta Capellæ (S. Hilarij) ab aliquibus offeruntur, vel quæ dantur nuntio, qui ad recipienda talia per præfatæ Capellæ Parochiam destinatur. Non inquam obstat, quia ibi [Sed non esse generalem decisionem ostenditur.] plus quàm quadragenaria consuetudo inualuerat, ad quam Pontifex respectum habuit, vt ostendimus numer. 32. & 33. Neque nos vim negamus consuetudinis rationabilis, & legitimè præscriptæ, si conditiones eas habeat, de quibus numer. 24. [Concil. Lim. 3.] & seqq. Concilium etiam Limense tertium Act. 4. Cap. 20. Quartam Oblationum soluendam statuit: sed non vrget contra dicta, cùm id velit tantummodò solui, quod iuxta Iuris dispositionem debetur, & modo, quem sacri Canones statuunt, quæ sunt illius verba. Facit pro Assertione Minorensis Episcopus Zerola in Praxi, verb. Legatum num. 3. vbi sic concludit: Quarta Parochialis non debetur nisi de his, quæ obueniunt ratione funeris, & [Zerola.] de legatis omnibus factis Ecclesiæ apud quam defunctus elegit sepulturam. Hæc ille. Sicut ergo Ecclesiæ non debetur, cui magis est Parochus obstrictus, ita neque Episcopo. Vnde iuxta Iuris Canonici dispositionem, Parocho intestato decedenti non succedit Episcopus, sed Ecclesia, cuius habuerat administrationem. Cap. Dilectus, de Sucess. ab intestato. Concilium etiam Tridentinum, vbi Quartæ meminit, solius funeralis fecit mentionem, vt videri specialiter potest Seßione 25. Cap. 13. de Reformat. Quomodo autem oblationes debeantur Episcopo celebranti in quacumque Parochiâ, non autem in loco exempto, nisi ex vrbanitate, videri potest apud Barbosam Allegat. 80. numer. 11. & seqq. & hæc pro quarta à Parochis debita sit satis attigisse, non Hispanorum tantùm, sed Indorum etiam applicanda, ad quos operæ pretium est vt iam tandem transeamus.

CAPVT II.

Circa Indorum Parochos nonnulla percurruntur.

LOngiorem pro illis non atteximus discussionem, quia in superioribus est præmissa, vnde satis erit, quæ sunt dicta, nonnullis additis, refricare. Pro illis ergo

Dico primò. Futuri Indorum Parochi Indicæ [Assertio 1. circa linguæ Indicæ peritiam in Parochis necessariam.] linguæ debent habere peritiam, & eâ destituti grauiter peccant, dum tale munus assumunt, sicut qui illos approbant, præsentant, aut Canonicè instituunt. Videantur circa hoc dicta Cap. præced. §. 1. & Titulo 13. numer. 67. Circa quod his diebus grauis concertatio extitit. Cùm enim [Casus specialis circa illam non annuente Prorege judicio Capituli, & ad examen nominatos compellente.] Capitulum Ecclesiæ Truxilliensis, Sede vacante, tres à se probatos ad Proregem, Patronatum Regium exercentem, vt iuxta morem eorum vnum eligeret pro Indicâ Parochiâ remisisset; & non contemnendis relationibus illos peritiam linguæ sufficientem non habere renuntiatum Proregi fuisset; vti minùs legitima nominatio ad prædictum est Capitulum reuoluta, vt rem attentiùs & legaliùs expediret. Pro quo cùm competens temporis spatium suo arbitrio designasset, nouo facto examine, iidem sunt nominati, & ad Proregem nominatio destinata. Sed frustrà: nam relatione aliquorum de insufficientiâ præfatâ, non est ad præsentationem progressus factus, sed notificatum illis vt comparerent coram Prorege ipso examen subituri. Sic sactum, & iudicium Capituli præsentatione ipsâ comprobatum. Quod cùm in oppositione aliâ similiter factum esset, iudicium Capituli minùs est legitimum deprehensum, & nominatus ante alios inuentus est minùs habens, sicut & secundum locum tenens, & solus postremus præter communem expectationem, Beneficium est ob peritiam linguæ, & alia congrua morum & doctrinæ ornamenta consecutus. Quod cùm sic factum sit, & zelus debuerit sic agentis commendari, an tamen secundùm scientiam fuerit, dubitarunt multi, alij apertiùs inficiati. Vn [Non approbatur factum.]de enim Patrono potestas talis, cuius solæ partes in præsentatione sunt positæ, cùm examen, & alia consequentia, ad ius Prælati spectent, & negotium merè spirituale sit, cui nequit nisi violatis legibus laica se potestas immiscere? Cùm ex vi iuris patro [Cap. Transmissæ, de iure patr. Glossa. Patroni potestas circa solam præsentationem.]natus, non conceßio, sed præsentatio pertineat ad Patronum: quæ sunt verba Gregorij Noni in Cap. Transmissæ, de iure patronatus, vbi Glossa sic ait: nota ergo vim & potestatem, quam habet Patronus Solam præsentationem; vnde nil aliud sibi vendicare debet. Sic illa. Et est hæc communissima doctrina Iuris auctoritate firmata, de quâ nequit dubitari. Si præterea addamus quæ Concilium Tridentinum Seßione 24. Cap. 18. de Reformat. circa examen eorum qui ad Parochiales Ecclesias sunt assumendi, disponit: debent enim esse in eo examinatores Synodales, qui cum Episcopo, aut eo impedito, cum ipsius Vicario concurrant. Quæ & [Minimè ad Examinatores.] obseruanda exactissimè in prouisionibus Indiarum Regio edicto cauetur, cuius tenorem adducit Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 15. numer. 14. & in Politica pag. 624. Videnda etiam Cardinalium declaratio infrà numer. 8. per quam omne aliud examen remouetur, etiamsi ius ad illud cumulatiuè dicatur haberi ex immemoriali consuetudine. Et quid ad hæc Patronus, & ab eodem Examinatores designati, nec pro linguæ peritia tantùm, sed etiam pro doctrinâ?

Si communis equidem præsentandi mo [Ex ordinario præsentandi modo roboratur.]dus esset, & Prorex nullâ præcedente Episcopi, aut Capituli nominatione, aliquem aut aliquos deberet præsentare, non liceret ipsi ad examen vocare, sed informatione de idoneitate præmissâ, præsentatio ab ipso fieri debuisset. Cùm enim Regi in præsentatione nihil tale in vsu sit, & id Ecclesiæ consuetudo non ferat, non debet Prorex plus sibi eius generis adrogare. Ex eo autem quod nominatio in Indiis Ordinarij præcedat, non plus potestatis substituto Patroni confertur, quia nullum amplioris huius licentiæ extat fundamentum. Cùm Parochialis collatio ex priuilegio ad aliquem Abbatem, vel quempiam alium inferiorem pertinet, declarauit sacra Congregatio Cardinalium, vt videri potest in earum vltima Recognitione circa citatum Caput Tridentini. §. Quoties aliquis, Collatores tales nihil quoad examen posse illis verbis: neque Abbas eam ob caussam vllum exa [Congregatio Cardinalium.]minis edictum proponere potest, neque illius officij partem vllam attingere: sed id totum pertinet ad Ordinarium &c. Idque eâ ratione; quia cùm sola collatio sit illis concessa, non debent circa examen partem vllam sibi vendicare: cùm tamen Prælati Ecclesiastici sint, & videatur Iuri & rationi consentaneum vt collaturus Beneficium, per examen agnoscat illo esse dignum eum, cui est ab ipso conferendum. Quid ergo de Patrono laico est æquum censeamus, qui & ob statum, & Pontificiam indulgentiam, minori est præditus facultate?

Præterquam quod iudicio Ordinarij circa [Vrgetur ex eo quòd Ordinarij iudicio standum sit.] sufficientiam eorum, qui præmisso examine eliguntur, omnino standum est, quando nullus est, qui de tali iudicio appellet ob prætermissionem suam, cùm notoriè dignior sit: tunc enim appellationis recursus conceditur à Pio V. in Bullâ publicatâ Kalendis Aprilis 1567. Pro quo extant Declarationes Cardinalium plures, quæ videri in recollectione & recognitione citatâ possunt. Vnde vnius aut alterius dicto standum non est, sed actis iuridicis vbi præsertim doctrina, & timorata conscientia Ordinariis suffragantur. Cap. Lugdunensis 9. quæst. 2. & Cap. Nisi essent, de Præbendis, ibi: nisi essent viri prouidi & honesti. &c. [Cap. Nisi essent de Præbendis.] Vbi Doctores. Et hoc quidem in casu nostro effectus comprobauit: nominatus enim primo loco à Capitulo est à Prorege præsentatus, ex quo apparuit transuersales delationes veritatis fuisse præsidio destitutas. Quòd si in secundo casu secus euenit, ad id quidem responderi potest ex doctrina sacræ Rotæ, quam amplectitur Barbosa Allegat. 60. num. 91. §. In prouisionibus, vbi statuit cùm in prouisione Curati Beneficij per Sedem Apostolicam additur; Si per diligentem [Notanda doctrina pro repetione examinis euitandâ.] examinationem per te adhibitis Examinatoribus in Synodo Diœcesana deputatis, ad hoc idoneum esse repereris, super quo conscientiam tuam oneramus: eâ clausula non obstante, non esse nouum examen necessarium, si prouisus iam priùs esset examinatus: satis enim per illud dispositio Pontificis adimpletur. Pro quo bonos textus & Auctores adducit. Nec enim debet prouisus ca [Barbosa.]suali conditioni cum periculo amissionis exponi, aut nouum iudicium, quod mutabile est, sæpè subire. Idoneus enim casu (verba illius sunt) vt puta memoriâ labente, vel Præsulis, & Examinatorum aspectu perterritus, deficere potest in examine; siue tamquàm dependens etiam ab arbitrio & iudicio Ordinarij; vel Examinatorum &c. Iuxta quæ sic etiam accidere potuit in casu nostro. Et vt reuerà ita sit, quod minùs sufficiens extiterit, id non est tantæ considerationis, vt propter vnum aut alterum contingens, modus debeat receptus, & Superiorum Ordinationibus constitutus, dum nihil euidens in contrarium occurrerit, variari. Neque Patroni conscientia ex eo grauatur, dum iuri se Indiarum, satis prouidè disposito, cum euitatione turbarum, quas nouitas excitare solet, accommodat: cùm timere potiùs debeat, ne, dum sacris se plus iusto intrudit, lepram aliquam non facilè medicabilem patiatur.

Pro resolutione autem prædictâ mouere [Exemplar circa idem non benè allegari.] potuit nescio quod Proregis alterius exemplar. Sed exemplaria huiusmodi non talia esse solent, qualia illa, de quibus Apostolus Hebræor. 9. v. 24. scilicet: Exemplaria verorum: in quibus scilicet veritatis, iustitiæ, & æquitatis respectus reperiatur. Et quæ talia non sunt, trahi non debent in exemplum. L. Quod contra rationem D. de regulis iuris. Pro quo & regula Iuris 64. in Sexto, quæ sic habet: Quæ contra ius fiunt, debent vtique pro infectis haberi. Non ergo vt exemplaria proponenda, de quo & dictum Titulo 3. num. 92. Po [Neque peculiarem in Indijs potestatem ex concessione Pontificum.]tuit etiam Vicaria potestas allegari eius, quæ in Regibus nostris est, pro iis disponendis, quæ ad Indorum conuersionem, & stabiliendam in Indiis Christianam religionem spectant. Quâ quidem videtur vsus gloriosæ memoriæ Philippus Tertius, dum modum obseruandum in Prouisionibus Indicorum Beneficiorum præscripsit die 4. Aprilis 1609. de quo num. 43. nullam specialis alicuius Pontificij Indulti faciens mentionem. Sed hoc quidem non solidum firmamentum est. Quid quid enim de Regibus nostris sit, de quo dictum aliàs, Proregibus certè sunt fines præscripti, quos vltra citraque nequit consistere recti cura ministerij. Et cùm negotium adeò peri [Proregum potestas quos habeat limites.]culosum sit, non est hæc amplianda, sed cum omni moderatione tractanda potestas. Quod quidem generaliter de Proregibus loquendo verum habet, vt ostendit Dom. Solorzanus suprà Lib. 2. Cap. 11. num. 15. & 16. Vbi quod clausula Cum libera in mandatis à Rege, Proregibus datis, limitationem habet ex formâ præsciptâ.

Quòd autem in caussis, de quibus agi [Illustratur & vrgetur præclara Dom. Solorzani doctrina.]mus, id maximè verum sit, eiusdem est verbis exornandum, dum citato Cap. 15. num. 46. & seqq. ita scribit: Si caussæ, & caussarum cognitio desideratur, iam apparet quàm sit à Iuris Canonici principiis alienum, quòd Prorex, & alij Gubernatores, quantumuis Regium Patronatum exerceant, se (etiam simul cum Prælatis) his caußis immisceant, à quibus laici omnino abstinere debent. Cap. Decernimus, cum vulgat, de Iudiciis & quidem sub Censuris Bullæ Cœnæ Domini. §. 9. & 10. & Concilium Tridentinum Seßione 24. de Reformat. Cap. 18. quod solùm Patronis laicis personam Beneficiarij præsentare permittit: ceterùm eius examen visitationem, & correctionem, Prælato dumtaxat relinquit, vtpotè soli, & vero iudici Clerici. Hæc ille: cuius postrema verba vim specialem pro casu nostro præseferunt. Nam examinatio actûs veri iudicis est, vti præambula ad sententiam iuridicam de sufficientiâ, quam Examinatores non ferunt, licet iudicium suum circa eamdem interponant. Ex quo fit Patrono non [Dilemma fortissimum.] posse vllatenus conuenire. Pro quo tandem rogo, cùm auditis Examinatoribus à se designatis Prorex ad præsentationem procedit, virtute cujus examinis id præstat? Si prioris illius coràm Ordinario: ergo illud sufficiens fuit: si posterioris, non est seruata in illo forma Concilij Tridentini citato Cap. 18. Non ergo legitimè prius illud est reiectum, & ad aliud prouocatum. Et certè non videtur dici posse vi prioris præsentationem fieri, de cuius legitimitate fuerit Prorex certioratus: nam hæc mera verba sunt, cùm constet examen ad habendam certitudinem sufficientiæ prorsus ordinari: atqui Prorex ratione secundi examinis tantùm est certioratus de sufficientiâ, de quâ se penitus incertum fatebatur: ergo vi illius fit præsentatio. Et Examinatores quidem in secundo examine iudicium suum proferentes, non aiunt legitimè prius examen fuisse peractum, sed sufficientem esse examinatum. Illis enim constare nequit de prioris examinis legitimitate, quia accidere potuit vt iam examinati, & minùs sufficientes, non legitimè approbati, scientes posteà se iterum ab Examinatoribus per Proregem designandis, fore examinandos, studium auxerint, & sufficientiam fuerint consecuti. Quod neque suffragari in caussâ præsenti potest, quia habilitas debet inspici de tempore primi examinis, ex Rotâ & aliis ab eâdem citatis in Decisione quadam ex nouioribus 15. Nouemb. 1649. §. Non vrget, apud Dianam Parte 10.

In casibus ergo similibus poterit Prorex [Quid in casibus similibus faciendum.] præsentationem differre, & Ordinarium monere vt videat si quidquam fuerit in nominatione commissum, vnde offensio aliquorum, de quâ ipsi constat, fuerit excitata. Illo autem legitimè omnia peracta rescribente, & in priori persistente iudicio, annuendum quidem, quidquid vnus aut alter contradicat. Nam & Examinatores aliqui possunt esse contrarij, & Capitulares item: quorum tamen iudicio non statur, si maior pars oppositori suffragetur. Immò plus aliquid sacra Congregatio censuit, vt refert Garcia de Beneficiis Parte 9. Cap. 2. num. 109. Cùm enim roga [Congregationis Cardinalium notanda responsio.]tum esset, An si pluribus examinatis, aliqui vltra dimidiam vocum partem fuerint consecuti, & sic approbati, vnus autem omnia suffragia prospera reportarit: Episcopus factâ per Examinatores relatione possit, postposito alio, in quem omnia suffragia confluxerunt, vnum ex eis eligere, qui vltra dimidiam partem vocum habuerunt, cum omnes approbati dicantur? Congregatio respondit posse. Hinc constat Capitulari, qui in contrariâ sententiâ fuit, non esse credendum, neque Examinatori, & multò minùs iis, qui extra conclaue examinis fuerunt, qui passione multoties, non zeli puritate, ducuntur, aut rem non habent penitus exploratam. Quia verò a [Posse aliquando Proregem iudicio Ordinarij non stare.]liquando contingere potest, vt de indignitate alicuius Proregi constet, circa quam Ordinarius ignorantiâ laborauerit, reijcere eum poterit, & in loco secundo aut tertio nominatum præferre: immò & tenebitur sic facere, etiamsi Ordinarius judicet expedire, vt talis ex vno Beneficio, in quo periculosè versatur, debeat transferri ad aliud. Præsentatio enim indigni iniqua est absolutè loquendo: quòd si aliàs remotio expediat, remoueatur vtique, sed non promoueatur, qui culpâ suâ Paræcianorum odium prouocarit. Et ita nuper accidit Excellentissimo D. Comiti de Alba de Aliste post doctorum virorum consultationem quemdam primo loco nominatum ab Illustrissimo Limano Archiepiscopo semel iterùm repellente. Pro quo hæc satis

Dico secundò. Parochi Indorum debent [Assertio 2. Prædicandum Indis] illis prædicare, juxta dicta. n. 3. & 4.

Dico tertiò. Parochi Indorum peccant grauiter, dum illos in diebus festiuis ad oblationes [Assertio 3. Non extorquendas oblationes.] compellunt. De hoc dictum Titulo 12. num. 468. & 469. Vbi etiam de obligatione restitutionis videatur etiam Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 15. num. 92. & in Politica pag. 633. Col. 1.

Dico quartò. Parochi Indorum, dum deci [Assertio 4. Parochos non teneri ad restitutionem ex officij omissione cum decimas non accipiunt.]marum partem non accipiunt, non tenentur ad restitutionem ex Officij diuini omissâ recitatione. Constat ex dictis num. 15. & seqq. Quia verò iam est pro Indis à Regio Concilio sententia pronuntiata, vt non debeant speciale tributum pro sustentatione Parochorum soluere, & decimas pariter, sed vnum aut alterum: quòd si obligentur ad decimas, inde eorum Parochos suam debere accipere portionem: rebus sic stantibus obligatio restitutionis erit, juxta eam proportionem, quæ loco est citat. demonstrata. Vide Tit. seqq. num. 18.

Dico quintò. Parochi Indorum nequeunt [Assertio 5. Non posse contractare.] cum illis, aut per illos, contractationem lucrosam exercere. Pro hoc videnda, quæ ex professo diximus Titulo 9. n. 151. & seqq.

Dico sextò. Parochi Indorum ad illa [Assertio 6. Teneri ad omnia Parochis communia.] omnia tenentur, quæ Parochis communia sunt, de quibus Cap. præced. §. 2. Cùm enim veri Parochi sint, & ipsi hoc frequenter inculcent ad iura Parochialia exigenda, non debent se in odiosis, si tamen verè odiosa sunt, ad obligationes scilicet, eo quòd Indorum sint, semiparochos tantùm æstimare. Alia pro eisdem videnda Titulo 13. n. 4. & seqq.

Dico septimò. Parochi Indorum tenentur [Assertio 7. Et ad vtendum Rituali Pauli V.] Rituali vti Pauli V. vbi eius esse copia potest. Videantur dicta num. 19. Dixi Vbi eius haberi copia potest. quia hæc quandoque non extat, immò neque aliorum, ex quibus Mexicanum quoddam solet esse frequentius, quo vti licebit, quia sic est multorum vsu receptum. Et ita statuit Synodus Diœcesana Limensis Libr. 1. Titulo 5. Cap. 17. vbi vsum Toletani præscribit, & in eius defectu, Mexicani, quia tunc temporis Romanum nondum fuerat euulgatum. In forma quidem Extremæ Vnctionis aliqualis solet esse diuersitas, sed quæ ad substantiam non spectat. Vt verò in hoc & in alijs, quæ ad Sacramentorum administrationem pertinent, omnimoda conformitas esse possit, facile erit Parocho ad aliquem in ciuitate residentem scribere, vt ex Rituali Romano ea fideliter depromat, quæ majoris momenti sunt: quod & Parochus ipse facere poterit in Ciuitatem veniens, vt sæpè accidit. Et cùm hoc facilè fieri possit, & res non exigui momenti sit, non videtur vacare culpâ id facere prætermittens, quia modus administrandi Sacramenta ab Ecclesia præscriptus, non est alligatus litteris Typographiâ expressis, quandoquidem res ipsa, non modus litterarum imperatur.

Dico octauò. Parochi Indorum graui [Assertio 8. Et vt asperè Indos non tractent.]ter peccare possunt, si se erga illos asperos & seueros exhibeant. Pro quo militant, quæ Titulo 7. num. 6. diximus de Commendatarijs Indorum loquentes, id enim in Parochis locum habet potiorem. Et ratio est manifesta, timiditate eorum [Vide etiam Tit. 11. n. 2.] ac pusillanimitate perspectâ. Quomodo enim ad illos confidenter accedent confessuri peccata, & animarum remedium inter diaboli frequentia tentamenta quæsituri? Quâ de caussa, vt diximus Titulo 12. num. 442. casus omnes ad forum Pœnitentiæ spectantes concessi sunt cunctis Indorum Confessarijs à Concilio Limensi Tertio eamdem reddente rationem, imbecillitatis inquam [Concilium Lim. 3.] eorum, & spiritualis sensus inopiæ. Sed extat magis speciale circa hoc eiusdem Concilij Decretum Act. 3. Cap. 3. vbi si habetur: Porrò Parochis, ceterisque Ecclesiasticis ministris seriò præcipit, vt Pastores se meminerint, non percussores, & tamquàm filios Christianæ charitatis sinu Indos foueant & portent. Quòd si quispiam percutiendo, maledicendo, aut aliàs quoquo modo Indum aliquem læserint, Episcopi ac Visitatores seuerè admodum & inquirant & vindicent. Profectò enim turpißimum est Dei Ministros in sæculi satellites verti. Sic Concilium: cuius & circa idem Decretum habetur aliud Act. 4. Cap. 8. vt Parochi per se ipsos non cædant aut puniant illos. Videndum illud, est enim quod legatur dignissimum.

Dico nonò. Parochi Indorum circa vestium, [Assertio 9. Circa vestitus decentiam.] decentiam debent suo statui congruentem obseruare: iuxta dicta Titulo 14. n. 21. & seqq.

Dico decimò. Parochi Indorum exemplo vitæ debent illis singulariter prælucere, quia cùm [Assertio 10. De vitæ exemplo.] de conuersione eorum agatur, & firmamento fidei in illis statuendo, cum Christianæ perfectionis auctario, quidquid scandalizare eos potest, generalem ruinam loco ædificationis inducit. De hoc dictum Titulo 13. num. 65. Et consulenda præcipuè quæ dicta sunt Titulo 1. Cap. 3. vbi de qualitatibus Ministrorum Indicorum.

Dico vndecimò. Parochi Indorum sub rea [Assertio 11. De graui obligatione disponendi Indos ad Eucharistiam.]tu lethalis culpæ tenentur illos ad Eucharistiæ susceptionem disponere, & eam ipsis suo tempore ministrare. Pro quo sunt Auctores, quos adducit Dom. Solorzanus Cap. 15. citato, num. 95. & in Politica suprà Col. 2. Et illis addendus Ferdinandus Zurita in Enchiridio Indico Quæst. 3. Et videri possunt quæ diximus Titulo 12. n. 443. & seqq. vbi de hoc actum ex professo. Sunt etiam pro eodem grauissima Concilij Limensis tertij Decreta Act. 2. Cap. 19. & 20. quorum prius allegat Dom. Solorzanus, in quo de tradendo Viatico agitur, qui & secundum de Paschali Communione poterat etiam allegare. Circa vtrumque autem, quæ ibidem diximus consulenda, vbi Parochorum obligatio satis demonstrata. Vide etiam inferiùs num. 78. Iam ergo ad alia, pro quibus sit

CAPVT III.

Parochis Indorum vt sit prohibita cohabitatio fœminarum, & obseruanda circa illam.

DIctum de hoc Titulo 14. num. 15. & [Concilij Lim. 3. Decretum circa cohabitationem fœminarum.] seqq. vbi Concilij Limensis tertij grauissimum Decretum adductum, cuius tamen hoc loco circa cohabitationem huiusmodi peculiaris prohibitio discutienda. Sic ergo Act. 3. Cap. 19. in fine habetur: Sed neque iuuenculas Indas adseruitia domestica, siue perpetuò siue etiam per vices alternantes, tenere vllâ ratione permittantur: sed aut famulatu virorum, aut, si opus erit, mulierum satis ætate prouectarum seruitio vtantur. Sic ibi. In quo quidem Concilium Sacrorum Canonum est instituta secutum. Nam Cap. In [Alia Sacrorum Canonum.]hibendum, quod est primum de Cohabitat. Clericor. ita dicitur: Inhibendum est vt nullus sacerdos fœminas, de quibus suspicio potest esse, retineat. Sed neque [Cap. Inhibendum, de cohabitat.] illas quas Canones concedunt, matrem, amitam, & sororem: quia instigante diabolo & in illis scelus perpetratum reperitur, aut etiam in pedisequis earumdem. Sic ibi. Et Cap. A nobis, eodem Titulo, ita dicitur: Cum Clericis quoque non permittas mulierculas habitare, nisi fortè de illis personis existant, in quibus [Cap. Anobis, eodem Titul.] naturale fœdus nihil permittit sæui criminis suspicari. Sic Innocentius III. cùm prius Caput deductum fuerit ex Concilio Moguntino. Personas autem magis in speciali designat Lib. 37. Titul. 6. Part. 1. Nec videtur dubitari posse de graui circa hoc obligatione, grauitate rei ipsius, & Canonum verbis inspectis, quamuis vsus notabilem indux [Ea grauiter obligare. Sed vsu temperata, & qualiter.]erit laxitatem, vt sententia illa, quam adducit Glossa in citat. Cap. Inhibendum, videatur admittenda, illud scilicet procedere de Clericis suspectis & iuuenibus, ac de mulieribus etiam suspectis: pro quibus etiam Lib. 38. Titul. eodem: cessante ergo suspicione, stare cum illis habitatio poterit. Videatur inquam admittenda, ne plurimos grauis huius præcepti reos, qui bonâ aliàs fide procedunt, & æternæ damnationi addictos fateamur. In casu autem nostro minimè est tale [Non tamen circa Parochos Indorum.] aliquid admittendum, cùm Concilium permissionem circa hoc omnem abscindat, dum ait: Neque vllâ ratione permittantur, & circumstantiæ tales sint, vt oporteat iis attentis cautelam specialissimam adhibere. Inter Indos enim viuitur, de quorum conuersione agitur, & à quorum persuasione longissimè omnis debet esse suspicio, quæ suos possit maculare Pastores.

Sed circa hoc casus non prætereundus [Casus specialis de Parocho ægrotante.] occurrit. Ægrotat Parochus languore prolixo, qui grauet medicum, & multò magis patientem: fœminarum seruitio illi est opus, quia vbi non est mulier, ingemiscit egens. Eccli. 36. v. 27. nec prouectæ satis ætatis, vt Concilium loquitur, ad id idoneæ. Quid ergo faciat miser inter angustias deprehensus? Quid insuper, si contingat infirmum corpore, animo etiam periculosius infirmari, & cum seruitricibus non solùm cogitatione & verbo, sed & opere, semel & iterùm, immò & sæpè peccare? Circa quæ

Dico primò. Si necessitas manifesta sit, sine [Assertio 1. necessitatem manifestam excusare.] graui peccato potest iuuencularum seruitium assumi. Sic habetur in Cap. 4. de Regulis Iuris, Lib. 5. vbi sic dicitur: Quod non est licitum in lege, neceßitas facit licitum. Sic hodiè si quis ieiunium fregerit ægrotus, reus voti non habetur. Sic ibi. In casu autem [Cap. 4. de Regul. Iur.] nostro manifesta est necessitas, vnde & licita fractio, si tamen fractio legis, vbi illam constat non obligare. Sic citandi Assert. 3.

Dico secundò. Ad assumptionem præ [Assertio 2. probabilem timorem notabilis grauaminis sufficere.]fati famulatus non est necessarium quod damnum seu grauamen subsecutum sit notabile, sed sufficit probabilis existimatio de illius grauitate cum manifesta experientiâ alicuius non euidenter leuis nocumenti. Quod probari potest ex receptissimâ doctrinâ circa opinionem probabilem, quòd scilicet illam possit tutò quis amplexari. Nam ex probabili fundamento nocumenti nascitur probabile etiam iudicium, quòd lex tunc non vrgeat: nam vbi euidens est, euidenter sequitur posse à verbis legis recedi: ergo vbi probabile, sufficiens est ad probabile iudicium, quod securè in praxi sic iudicans possit amplecti. Neque enim credibile est prudentem legislatorem, Ecclesiasticum præsertim, iuxta pietatis regulas procedentem, eo cum rigore obligare velle, vt non nisi cùm euidens est nocumenti periculum, à verbis legis possit recedi: quia sicut homines vt vitæ suæ aut saluti consulant, non solùm euidentia pericula, sed probabilia etiam vitare debent: ita & legislator communi circa hoc bono debet attendere, & naturali inclinationi conseruandæ vitæ condescendere. Quod quidem in exemplo ieiunij [Ex ieiunij cessante obligatione firmatur.] nuper allato euidenter apparet: non vult enim Ecclesia infirmos obligare lege de ipso latâ, quam sic receptissimus vsus interpretatus est, vt tunc cessare illius censeatur obligatio, quando notabilis alicuius imminet probabile nocumenti periculum, iuxta medicorum iudicium, aut propriam experientiam. Si enim euidens tantùm periculum ad deobligandum esset necessarium, rarò vsus carnis liceret, cùm illius necessitas solùm ex probabilibus haberi soleat coniecturis, & à medicis præscribi. Et ita communiter philosophantur de Ieiunio agentes quoad substantiam assertionis, quorum sententia conuenienter potest breui hoc nostro discursu comprobari.

Dico tertiò. Si lapsus iterati sint, ita [Assertio 3. probabile esse no obligari ad dimittendam occasionem etiamsi lapsus iterati.] vt proxima occasio censeri possit, probabile videtur non obligari Parochum ad prædictum famulatum dimittendum, & absolui posse, stante firmo proposito inposterùm abstinendi etiamsi expertus sit se post Confessiones aliàs recidisse. Sic colligitur ex multorum Doctorum sententiis, circa filios familias, famulos, medicos, chirurgos, mercatores, & circa eos generaliter, qui si dimittant peccandi occasiones, commodam pariter vitæ sustentationem amittent, ægrè, si dimiserint victuri, & sic potiùs morituri. Quod quidem & ad Parochos accommodari posse, qui occasione Confessionum, aut Extremæ vnctionis, dum fœminis Sacramenta ministrant, grauiter labi contingit, graues Auctores affirmant, qui videri possunt apud Dianam Parte 3. Tractat. 5. Resolut. 3. [Diana.] iunctis ijs, quæ habet, Tractat. 3. Resol. 269. & Parte 5. Tractat. 14. Resolut. 107. & 108. Auctoribus autem ab eodem adductis addendi Bassæus in [Bassæus.] Floribus Theologicis. verb. Absolutio, num. 7. vbi ait absolui posse Concubinarium, qui non dimittit Concubinam ob aliquod graue incommodum. P. Martinon Tomo 5. Disputat. 53. num. 287. vbi idem affirmat quando occasio non potest relinqui sine [P. Martinon.] graui scandalo, vel infamia vel magno detrimento spirituali, aut temporali, & Pœnitens proponit firmiter vti auxilio diuino. P. Bauny Tomo 1. Tractat. 4. Quæst. [P. Bauny.] 14. Dicto. 3. vbi adductis alijs, in quibus sunt P. Laymam, & Mag. Candidus, Assertionem probat Primò, quia cùm est iusta caussa exponendi se periculo peccandi, pœnitens nec occasionem vult expressè & actu, nec peccatum ex eâ consequens, sed commodum suum, nempè priuationem damni, in famâ, honore, pecunijs; quo bono non frueretur, si occasionem prædictam amitteret, aut vitaret. Secundò, quia iusta & rationabilis caussa efficit, vt eam nolenti deserere, non sit plenè voluntaria, nec illi in culpam imputetur; cùm naturali iure liceat cuique honorem suum defendere, vitæ, & statui necessaria non omittere, secundum Nauarrum in Manuali Cap. 3. num. 21. Cap. 14. num. 35. Ergo talis occasio defectu voluntarij vitiosa non erit. Sic ille. Remigius in Praxi Parochorum editionis 4. Tractat. 2. Cap. 6. §. 14. & in terminis magis specialibus loquens Ioannes Sancius in Selectis Editionis Lugdunensis Disput. 10. num. 20. quem tamen impugnat validè P. Arriaga Tomo 8. Disputat. 38. num. 35. & seqq. tamquàm improbabiliter locutum; vnde neque à Diana admissus Resolut. 108. citatâ. Sed casus noster vrgentior est, vt constat. Pro quo & videndus Thomas Hurtadus Tractat. 1. Cap. 4. vbi cum P. Laymam Tomo 1. Tractat. 6. Cap. 4. numer. 7. §. Excipe, graue incommodum corporis excusare asserit.

Dico quartò. Vt Assertio præcedens [Assertio 4. adiiciuntur quœdam vt sustineri possit probabiliter.] possit probabiliter sustineri, aliqua adiicienda sunt, sine quibus minimè sustineri potest.

Primum, vt seruitrices dictæ non cogantur ad præfatum ministerium, non solùm quia liberæ sunt, sed etiam quia ad persistendum in statu peccati cogerentur. Inuitari autem possunt, quia [1. Non cogendas seruitrices.] necessitas facit, vt periculum, cui exponuntur, voluntarium inuitanti non sit, iuxta nuper dicta. De coactione autem alia est ratio, quia non est illis liber exitus à peccati statu, in quod etiam inuitæ pertrahuntur.

Secundum, vt Parochus illis tempus ad Con [2. Vt tempus tribuatur ad Confessionem.]fessionem peccatorum tribuat, illasque exhortetur, vt de peccatis pœniteant, & propositum emendationis concipiant, nec sibi deinceps, si ad peccandum prouocauerit, vlla ratione conniueant. Hoc namque non solùm herilis cura, sed multò magis Parochi requirit officium.

Tertium, vt non solùm instante Confessionis [3. Fraternè corrigere, & modus, quo id faciendum.] tempore, sed ante illud etiam præceptum fraternœ correctionis adimpleat, exhortando prædictas, vt à peccato abstineant, nec prauo suo moueantur exemplo, qui, si vt fragilis labitur, cum proposito tamen emendationis subinde confitetur.

Quartum, vt easdem instruat non peccare se [4. Instruere, sine peccato sibi assistere possi.] mortaliter, eò quòd eas assistentes habeat, etiamsi aliquando libidinosæ persuasioni consentiant, quia extra domum maioribus sunt periculis obnoxiæ, neque habent ita commodam vitæ sustentationem. Supponerem ita se habere, vt frequenter contingit, & in casus contingentiâ mihi assertum. Sed quid si tale aliquid non extet, & tales honestiùs, & cum decenti ad vitam subsidio agere extra domum Parochi possint? Contra [Sed casus excipitur.]rium prorsus dicendum, teneri inquam recedere; immò & non accedere, si quod est futurum præsentiant, ex communibus regulis circa hanc materiam, de quo citati pro Assert. præcedentib.

Quintum, si cum his modò seruienti [5. Dimittendas, quæ specialiter prouocant, si aliæ non tales inueniri possint.]bus occasio peccandi vrgeat ob specialem affectionem, quod tamen speratur non ita fore cum alijs, dimittendæ illæ, etiamsi incommodum aliquod, non tamen notabile, ex mutatione sequatur. Si autem idem cum alijs futurum, retineri priores possunt, sic enim non multiplicantur peccata, & minùs est scandali. Vt autem illud cesset, quod ex Confessione prædictarum, & infamiâ item apud Confessarium oriri potest, neque enim illæ nisi explicatâ complicis qualitate confiteri scient, debebit Parochus eas monere, vt eidem Confessario, cui Confessus ipse fuerit, confiteantur, si id commodè fieri possit. Sed numquid [An possint eidem confiteri.] poterunt confiteri ipsi? Affirmant plures, quos adducit, & sequitur Bassæus verb. Concubinatus, numer. 6. & in specie casus nostri Portel Tomo 2. Casu 50. num. 1. secluso periculo noui consensus carnalis, aut defectu doloris, & inter caussas, quœ hoc licitum reddere possunt, vitationem infamiæ adducunt; si videlicet expediret fœminam apud alium Confessarium non infamari. Est autem [Admittitur vt probabile.] idem de Parocho in casu nostro, & similibus, & cùm sit probabile, non est cur illud penitus debeamus improbare, licèt improbet P. Fagundez in Præceptum 2. Ecclesiæ, Lib. 4. Cap. 3. num. 35. ob auctoritatem Cœlestini Pontificis in Cap. Non [Cap. Non debet 30. q. 1. non obstare.] debet 30. quæst. 1. vbi grauissima pœnitentia imponitur ei, qui cum eâ carnaliter commiscetur, cuius audierat in Confessione peccata, eò quòd, vt ibidem dicitur, filia spiritualis sit. Sic pœniteat quomodo de filia spirituali. Ad quod tamen citati respondent casum Textûs esse diuersum, quia hîc non agimus nisi de audiente peccatum eius, cui carnaliter commixtus est, cùm Textus procedat de eo, qui cùm audierit, posteà spirituali filiæ commiscetur. Iuxta quæ casui nostro parum videtur dicta sententia fauere, cùm de eo agamus, qui non solùm earum peccata audit, quibuscum peccauit, sed quarum iam etiam peccata exceperat; ex quo si non diuersæ speciei peccatum habetur, esse tamen circumstantiam aggrauantem multi Doctores tenent, quos adducit & sequitur Ioannes Sancius in Selectis, Disputat. 11. num. 5. & 6. Sed nihilominùs stat Doctorum, quos citauimus, non improbanda sententia; quidquid enim de qualitate circumstantiæ illius peccati sit, qui cum filiâ Confessionis peccat, etiamsi demus speciem mutare, totum illud potest audire is ipse, qui peccauit, Sacerdos, rationabili caussâ subsistente, & auditum absolutione delere, cùm in citato Canone, aut alio, prohibitio nulla extet; nec ratio [Nec rationem filiationis spiritualis.] filiationis (si tamen verè talis est, quod negant multi apud Auctorem citatum, & ille etiam amplectitur, sicut & Pharaonius Tractat. 1. Seßione 11. Casu 5.) obsistere nequeat: nam & veram naturalem filiam baptizare quis potest, & filiam etiam spiritualem à se baptizatam à peccatis absoluere, quod in Parochis est obuium.

Dico quintò. Quæ dicta sunt, vt hoc [Resolutionem dictam non esse generaliter vsurpandam, & quid pro animæ securitate proponendum.] auctoritati scriptorum demus, & fragilitati aliquorum, quibus desperationis periculum imminet, aliquantulùm deferamus, raris debent casibus adaptari, & tam ijs, quàm alijs Christi proponenda sententia Matth. 18. v. 8. & 9. dicentis: Si autem manus tua, vel pes tuus scandalizat te, abscinde eum, & proiice abs te: bonum tibi est ad vitam ingredi debilem vel claudum, quàm duas manus, vel duos pedes habentem, mitti in ignem æternum. Et si oculus [Matt. 18. v. 8. & 9.] tuus scandalizat te; erue eum, & proiice abs te: bonum est tibi, &c. cum D. Hieronymi nota expositione in Officio S. Michaëlis. Cui sententiæ alia consonat apud eumdem Euangelistam Cap. 5. v. 29. & 30. vbi ita Dominus: Quòd si oculus tuus [Et cap. 5. v. 29. & 30.] dexter scandalizat te, erue eum, & proiice abs te: expedit enim tibi vt pereat vnum membrorum tuorum, quàm totum corpus tuum mittatur in gehennam. Et si dextra manus tua scandalizat te, abscinde eam, & proiice abs te: expedit enim tibi, &c. Vbi non contentus oculum aut manum dixisse, dexterum & dexteram expressit, vt quæ non solùm vtilia, sed vtilissima sunt, si occasionem proximam peccato præbeant, amputanda demonstraret. Et Diuus quidam Io [D. Ioannes Chrystom.]annes Chrysostomus Homiliâ 17. in Matthæum, ita pro casu nostro exponit, vt per dexterum oculum & manum, mulierem amicam accipiat, de quâ iam sermo præcesserat: illa enim abiicienda est, si suo aspectu, voce, aut gestu ad libidinem provocarit. Ingemiscet quidem ad hæc infirmus: quomodo enim quis eruto oculo, abscissâ dextrâ, & præciso pede non ingemiscat? Circa quod sic P. Cornelius in citatum locum Matth. 5. scribit: Concupiscentiæ resecandæ adeò viuaciter & tenaciter oculis, & corpori, immò & ipsi animæ inhærent, [P. Cornelius.] insiteque sunt, vt sine ingenti vi & doloris sensu auelli nequeant: quare qui eas resecant, ita dolent, acsi ipsum oculum, vel dentem sibi eruerent. Norunt hoc experti: inde dicitur mortificatio quòd mortis sensum, doloremque pariat. Sic ille. Ingemiscet profectò, & mortis quidem sensu, vbi mulier non est; sed ingemiscat; & mortis sensu: nam meliùs est sic ingemiscentem in vitam intrare, quàm lenimentis mulierum temporalis peccati, vt Apostolus loquitur, habentem iucunditatem, ad tenebras exteriores, vbi æternus erit gemitus, & stridor dentium, irreuocabili iustissimi iudicis sententiâ condemnari. Quàm erit terribile vocem eius, & aliorum insultantium audire, dicentium. Vlulate Pastores. Videatur Dom. Villaroël visus à me post hæc scripta Parte 1. Pacificæ gubernationis Quæst. 2. Art. 6. Vbi circa materiam præsentem latè & eruditè discurrit.

CAPVT IV.

Parochi Indorum quam habeant specialem obligationem circa Sacramentum Baptismi.

DIco primò. Parochi Indorum te [Assertio 1. Circa Baptismum infantium obligari sub mortali Indorum Parochos.]nentur sub reatu lethalis peccati curare vt infantes quamprimùm possint baptizentur. Cuius ratio est, quia periculum speciale circa illos imminet, ne sine Baptismo decedant: incuriosè enim illi tractari solent & cùm parentes ebrietati sint dediti, aut opprimi à dormientibus possunt, aut eorum vitæ periculum minimè deprehendi. Non tamen proptereà statim à natiuitate baptizandi sunt, quia id cum solemnitate fieri commodè nequit, & eam semper omitti non est conueniens. Illud tamen obseruandum semper, vt quoties parentes infantem baptizandum ad Parochum deferunt eò quòd eorum iudicio periclitari videatur, Baptismum non differat, eò quòd ipse non periclitari censeat, etiamsi illius sit solemnitas omittenda. Ratio est clara tum ob periculum generale, de quo dictum; tum quia repulsi solent filios secum in remotiores stationes adducere, vbi vel mori contingat vel vitam sine Baptismo ducere longiorem. Vnde & Sacerdotes, quibus in ipso itinere paruuli baptizandi offeruntur, eos baptizare debent, & si non longè absit Parochus, dum mortis periculum repræsentant: neque enim reiecti ad Parochum ibunt, & id accidet, quod dudum de repulsis à Parochis dicebamus. Religiosi autem id faciliùs præstare possunt ob priuilegium ipsorum. Admonenditamen Parochi, vt benè obseruat Dom. Reyna Tomo 2. de Prælato perfecto Lib. 3. Tract. 2. Cap. 6. de quo, & nonnullis aliis materiam præsentem concernentibus, videnda quæ diximus Titulo 12. Cap. 8. [Assertio 2. de obseruandis circa Patrinos.]

Dico secundò. Circa Patrinos id obseruandum quod Concilium Limense Tertium decernit Act. 2. Cap. 9. in Prouinciis quidem, vbi illius viget auctoritas ex obligatione inde ortâ; alibi ex ratione congruitatis, quia Decretum magnam præsefert conuenientiam. Sic ergo ibi: Conuenit impedimenta, quæ ex cognatione spirituali [Concilium Lim. 3.] oriuntur, Indis quoad fieri potest detrahere; ne ignorantes (quod sæpè accidit) in gradibus illicitis coniungantur. Eam ob caussam, & in superiori Synodo, & in hac commodum visum est, vt in quouis populo, aut Parochia Indorum, certus sit designatus Patrinus vel Susceptor, qui baptizandos de fonte leuet: sed hunc designare pertinebit ad Ordinarium, qui etiam plures, vt iudicauerit expedire, pro numerositate populi poterit constituere: ita tamen vt certi sint & quorum fidei possit institutio spiritualium filiorum committi. Sic Con [Videri cessare obligationem Decreti, cessante ratione.]cilium. Quod quidem cùm vnicam tantùm afferat sic statuendi rationem, eâ sublatâ, videtur obligatio obseruationis cessare, iuxta communem doctrinam, de qua sæpiùs est à nobis dictum. Est autem ratio, Ne ignorantes (quòd sæpè accidit) in gradibus illicitis coniungantur. Atqui ignorantia ista potest facilè præcaueri, debent namque Parochi Baptismi librum habere, in quo scribendi sunt Patrini, vt dictum num. 7. Cùm ergo ex illis cognatio spiritualis constet, non apparet probabile coniunctionis incestuosæ periculum. Præterquam quòd Patrinis, suo cùm funguntur officio, à Parochis cognatio, quam contrahunt, declaranda est. Si ergo contra prohibitionem fecerint, non ignorantes iam, vt Concilium loquitur, sed scientes & volentes in iura Ecclesiæ delinquunt.

Nihilominùs stare potest determinatio [Defenditur tamen.] dicta, quia vel Parochi instructionem præfatam minùs exactè perficiunt, vel Indi illius obliuiscuntur: succedentibusque Parochis, quæ ab aliis acta sunt, in promptu non habentur, neque libri pro casuum occursu consistuntur. Quibus addi etiam potest à Concilio rationem aliam subjungi spiritualis institutionis, pro qua non multi capaces inueniuntur. Et licet, vt ait P. Suarez Tomo 3. in 3. p. quæst. 67. in Commentario, Art. 8. §. 1. [Obligatio Patrinorum communiter cessat.] inter Catholicos rarò vrget obligatio dictæ institutionis, quia ab ijs apud quos baptizati educantur, illius cura suscipitur; & in populis etiam Indorum, in quibus Parochi resident, peculiaris circa hoc cura sit: quia tamen non semper illa exacta est, & plures etiam sunt populi ad vnam Parochiam pertinentes, in quibus Parochus residere nequit; conuenientissimum fuit vt erga Patrinos id, quod est propositum à Concilio statueretur. Id autem quàm sit generaliter conueniens statim apparet, vt & generaliter debeat tale aliquid obseruari. Non videtur autem omnino necessarium vt Patrini ab Ordinariis assignentur, quandoquidem Parochis sufficiens circa hoc notitia est, & cùm Episcopi non ita frequenter, vt opus erat, Parochias visitent, nequit ab ipsis peculiaris ista prouisio, quæ inter minutiora computatur, expectari. Addo non videri prohibitum à Concilio, quominùs assumi interdum alij Patrini possint, sic parentibus rogantibus, si illi benè instructi sint, & præsertim si parentes ex nobilioribus sint, quibus & nobiles etiam Patrini pro filijs consentanei sunt, & quos ipsi non erubescant Compatres appellare.

Dico tertiò. Parochi Indorum solicitè prouidere debent, & sub lethalis culpæ grauami [Assertio 3. Cura sub lethali populis, in quibus Parochi non resident.]ne, ne in populis, in quibus non resident, aliquis sine Baptismo decedat. Ratio est clara: quia damnum est maximum & irreparabile, & ad Rectoris officium in primis spectans. Id vt caueatur, solent Indorum Parochi aliquos bene instructos formam Baptismi docere, & alia ad ipsius substantiam necessaria, vt si casus necessitatis incidat, se non expectatis baptizent. Formam autem non latinè, sed proprio Indorum idiomate proferendam tradunt, & scripto etiam in portâ Baptisterij affixam, quia Sacristæ legere & scribere non rarò sciunt. Vnde non probandum quod ait Fr. Ioannes Baptista in Animaduersionibus pro Confessariis Indorum fol. 225. pag. 1. quòd [Baptizaturi in absentia Parochorum quâ id linguâ facturi.] si sint in populo aliqui Indi callentes linguam Latinam, eis tradant Parochi tale officium, & faciant eos in scriptis seruare modum, quem debent inter baptizandum habere. Vbi quidem non videtur loqui de callentibus quoad intelligentiam. Vbi enim tales? Cùm præsertim de illis agamus, qui in iis populis resident, vbi Parochorum præsentia deficit. De callentibus ergo quoad modum pronuntiationis loquitur, Monialium instar, quæ Latinè legunt & cantant: & tunc non videtur conueniens, quia picarum, aut psittacorum more pronuntiant. Vnde melius est vt suo id faciant idiomate; sic enim dicunt, quod mente percipiunt, & ita digniùs Sacramentum administrant. Quod vtilissimum monitum tradunt D. Antoninus, Cardinalis Toletus, P. Suarez, & P. Sa, quos adducit & sequitur P. Quintanad. Tomo 1. Tract. 1. Singul. 7. in fine, & alij. Non dubito tamen Sacristam benè instructum, & qui non solùm benè Latina verba pronuntiat (& sunt qui pronuntient multi, Europæis plurimis cultiores) sed etiam intelligat, licet aliàs Latinæ linguæ ignarus, magisterio Parochi, aut alterius, posse Latinè baptizare: quod & videtur magis expediens, quia sic etiam magis ad Ecclesiæ ritum accedit, digniorque de re, quam agit, conceptus ab eodem efformatur.

Addit autem præfatus P. Baptista alia, [Asserta quæ Fr. Ioan Baptistæ circa Baptismum.] circa quæ oportet aliquantulum immorari, sic enim num. 48. scribit: Indorum Parochus in populis, quos vocant de Visita, designet aliquos Indos, & eos instruat vt poßint baptizare tempore neceßitatis, ne fortè paruuli abortiui, vel infirmi sine Sacramento Baptismi discedant. Et illi sint acriores ingenio, & qui numquam inebriantur, quos sæpè requirat de modo, quo baptizant, etsi defectum nullum inueniant in Baptismo commisisse, non curent eos denuò baptizare. Faciant etiam vt eliciant actum coràm ipsis volendi semper facere, quod facit Ecclesia, quoties eos baptizare contigerit, quia hæc intentio sufficit, vt dicunt Doctores. Sic ille. Vbi circa id, quod ait de requirendis iis, qui numquàm inebriantur, absque dubio talis est diligentia laudanda: sed nescio an facilè inueniendus, qui numqum hoc natiuo defectu laboret. Sunt quidem multi tales in oppidis Hispanorum, & in oppidis etiam, in quibus Parochi resident, studio singulari in huius vitij extirpationem intenti: & in aliis tamen res satis dubia est: sed fortè qui inuenientur tales, minùs apti ad illud erunt ministerium, quia non ita acres ingenio. Quid ergo tunc faciendum? Optimus ille erit, qui minimis vrgetur, iuxta Pœtæ sententiam. Quia [Baptismus ab Indis collatus sub conditione repetendus.] verò dubium aliquod de fideli administratione tunc punget, etiamsi rogatus omnia ritè se peregisse testetur non penitus ei credendum, sed sub conditione Baptismus conferendus. Quod quidem iuxta complurium Doctorum sententiam procedit, qui affirmant vnum testem non sufficere ad faciendam plenam fidem de Baptismo, si talis sit conditionis vt non sufficiat ad moralem certitudinem, qui videri possunt apud P. Quintanam suprà Singul. 1. num. 5. & singul. 3. n. 6. Pro quo & facit id, quod docet P. Bauny Tomo 1. Tract. 2. Quæst. 18. §. Quod autem vbi concludit [P. Bauny notanda doctrina.] tunc tantùm non iterandum sub conditione Baptismum, cùm de illius certitudine leues tantùm scrupuli sunt. Quis autem non videat in casu nostro non leues tantùm scrupulos inueniri, & §. sequenti id magis explicans, addit tunc leues scrupulos non esse, cùm iustam dubitandi caussam conditio baptizantis suppeditat, vt quia rationem rarò ad consilium adhibet, sed temerè ac inconsultè agit multa, cùm sit præcoci ingenio: ob quam caussam non est improbabile temerè etiam & inconsultè, ac proinde sine intentione debitâ, aut in formæ applicatione peccasse; & generaliter quia rationes sunt vtrimque verosimiles. Quæ quidem casui præsenti possunt penitus adptari.

Si verò res ita se habeat, vt Indus Ba [Etiamsi rationem reddant rectæ administrationis, contra aliquos.]ptismi minister, non solum ebrietati deditus non sit, sed neque vnquam ebrietati succumbat, & rogatus de modo traditi Baptismi, nullum in eo Parochus defectum inueniat; tunc quidem minimè iterandum Baptismum citatus Auctor affirmans, videtur rem extra quæstionem positam arbitrari. Quod quidem iuxta eorum conscientiam procedit, qui id de obstetricibus sufficienter instructis, & aliis, tum viris, tum fœminis, asserunt, dum requisiti à Parocho rationem sui facti reddunt, in quo nihil ad substantiam pertinens possit desiderari. Pro quo cùm Auctores adducat P. Quintanad. Singul. 5. num. 1. ac 2. & seqq. probet omnes ferè baptizatos domi, aut generaliter extra Ecclesiam à personis laicis, baptizandos iterùm sub conditione: addit. num. 9. obstetricem posse adeò bene instructam esse, & diu expertam in administratione Baptismi, vt nulla præ [Quid ex obstetricibus.]sumptio vel suspicio haberi possit de illo: secus de parentibus & cognatis. Iuxta hæc ergo videtur idem de Indo dicendum, cùm & benè instructum & expertum in talibus supponamus. Sed est certè quod obstet: nam gens ista valde est ad mendacia procliuis, vnde Indorum testimonia, etiamsi iurati deponant, exiguam merentur fidem, vt vidimus Titulo præced. n. 29. In re ergo momenti tanti non est illis ita credendum, vt baptizati salus periclitetur. Pro quo est Canon 84. sextæ Synodi in Trullo sic determinans: Quoties [Sexta Synodus.] non inueniuntur firmi testes, qui eos absque vlla dubitatione baptizatos esse dicant, nec ipsi propter ætatem de sibi tradito mysterio aptè respondere possunt debere absque vlla offensione baptizari, ne fortè eiusmodi dubitatio eos purificationis sanctificatione priuet. Sic ibi. Atqui Indi non sunt testes firmi; non ergo est illis plena adhibenda fides.

Pergit citatus Auctor, & sic addit: Dato [Sine Baptismo rite suscepto posse Indum saluari, vt asserat citatus P. Baptista.] etiam quòd Indus sic instructus non benè baptizasset, si paruulus ad annos posteà deueniret discretionis, optimè posset saluari, quia pro baptizato se haberet, vt patet. Cap. Apostolicam, de Presbytero non baptizato. Si etiam decederet ante annos discretionis, non damnaretur, secundùm Alexandrum Hallensem, & S. Thomam, vt piè creditur. Namque si sic baptizati deberent iterum baptizari sub conditione, sequeretur quòd baptizati ab obstetricibus, essent sub conditione baptizandi, cùm sint illitteratæ, & faciliùs possunt errare in forma, quàm isti Indi: quod tamen fieri non arbitror. Sic ille. qui in eo quod de obstetricibus ait, qualiter sit admittendus, iam diximus, sicut & Indos minori esse dignos fide. Id autem, quod de eo ait, qui [Quis non, tuta doctrina.] Baptismum non verè suscepit, neutiquam admittendum, nisi quatenus, dum pro baptizato se gerit, votum Baptismi conceperit per verum actum fidei, & contritionis, aut amoris Dei super omnia sufficientis ad iustificationem, siue illius forma, siue tantùm dispositio sit. Baptismus enim in re, vel in voto est omnino necessarius ad salutem, vt definit Concilium Tridentinum Seßione 7. Canone [Conc. Trid.] 5. de Baptismo verbis illis: Si quis dixerit Baptismum liberum esse, hoc est, non necessarium ad salutem, anathema sit. Et hæc est receptissima sententia Theologorum, neque oppositum tutò defendi potest; tum ob præfatam Concilij definitionem, tum ob multa alia, quæ adducit P. Suarez Tomo 3. in 3. p. Disput. 27. Sect. 1. & 2. & alij, quibus ex nouioribus addendi P. Bauny Tomo 1. Tractat. 1. Quæst. 20. P. Martinon Tomo 4. Disputat. 24. Sect. 5.

Caput autem Apostolicam, ita exponen [Cap. Apostolicam, declaratum.]dum est: id quod ex eo constat: nam Innocentius II. in prædictâ responsione asserit Presbyterum per fidem Christi saluatum, non accepto Baptismo. Verba illius sunt: Quia in sanctæ matris Ecclesiæ fide, & Christi nominis confeßione perseuerauit; ab originali peccato solutum, & cœlestis patriæ gaudium esse adeptum, asserimus incunctanter. Sic ille. Atqui fides ad iustificationem non sufficit, vt est dogma fidei: ergo alia ad iustificationem necessaria in dicto Presbytero concurrere debuerunt: hæc sunt contritio, aut amor in quibus votum Baptismi continetur, cùm contineatur propositum seruandi Dei legem sub mortali obligantem, vt Baptismi legem constat obligare, quam erat Presbyter paratus implere, si se non baptizatum recognosceret: quemadmodum qui conteritur habet votum restituendi, licèt nihil se debere credat, si tamen acciderit, vt reuerà ab ipso aliquid alienum teneatur. Et eodem modo exponendum Cap. Debitum de Baptismo, vbi Alexander III. de Iudæo, qui se ipsum baptizauit, sic ait: [Et Cap. Debitum.] Si talis continuò deceßisset, ad cœlestem patriam protinus euolasset propter Sacramenti fidem, & non propter fidei Sacramentum. Sic ille negans recepisse reipsa Baptismum, quia nullus baptizare seipsum potest, & illius votum admittens.

Negari tamen nequit quo minùs in vtroque [Attritionem cum voto sufficere, in vtroque Capite indicatum.] Capite magnum fundamentum appareat, vt asseramus non esse necessariam contritionem perfectam cum Baptismi voto, sed attritionem eam sufficere, quæ ad peccata grauia generaliter extendatur. Neque enim potuit Pontificibus constare Presbyterum & Iudæum contritionem perfectam habuisse, vt ratione illius iustificati in cœlum protinus euolarent. De attritione autem alia est ratio, quia cùm Presbyter acceptis suo ipsius iudicio Sacramentis decesserit, congruam fuit credendum dispositionem adhibitam ab ipso, sicut & Iudæum eam, quæ ad Baptismum necessaria est, cùm iustificationis efficaci desiderio teneretur, vnde actio illa inconsulta resultauit. Verba illa notentur: Asserimus incunctanter, protinus euolasset: quæ omnem dubitationem excludunt; cùm tamen de contritione perfectâ non fuerit obuium iudicare. Negat id P. Suarez Disputat. 8. Sect. 1. §. Ad [Neque esse improbabile, licèt communis sententia sit contraria.] rationem, probans non sufficere attritionem cum expresso voto, quod & alij communiter tenent. Sed, vt dixi, prædicti Canones non parùm vrgent pro contraria positione, vnde illa non est vt penitus improbabilis refutanda. Et Concilium Tridentinum Seßione 14. Cap. 4. definiens quod licet, sine Sacramento Pœnitentiæ per se ad iustificationem perducere peccatorem nequeat, tamen eum ad Dei gratiam in Sacramento Pœnitentiæ impetrandam disponit: [Baptismi, Pœnitentiæ Sacramenti diuersa pro eo ratio.] non videtur esse contrarium: nam de Sacramento tantùm Pœnitentiæ ibi est sermo; cùm tamen in Sacramento Baptismi alia esse ratio possit, eò quòd illud est ianua aliorum, & minorem cognitionem rerum diuinarum petit; cùm tamen in iis, qui iam baptizati sunt, maior supponatur, & ita maior etiam dispositio ad iustificationem sine Sacramento Pœnitentiæ requiratur.

Iam quod de paruulis à citato Auctore [Paruulos sine Baptismo saluari nullo modo admittendum.] dicitur, minimè probandum est, & pia illa credulitas reiicienda, quæ iuxta fidei regulas nullâ ratione procedit. Errat sæpè pietas talis, quæ dispositiones diuinæ prouidentiæ, iuxta desiderij sui vana commenta metitur. Vnde D. Augustinus Lib. 1. de peccatorum meritis & remiß. Cap. 23. ita circa præsentem caussam scribit: Nulla ex arbitrio nostro salus æterna præter Baptismum Christi pro [D. August.]mittitatur infantibus, quam non promittit Scriptura diuina humanis omnibus ingenijs præferenda. Stat generalis Christi sententia Ioan. 3. v. 5. Nisi quis re [Ioan. 3. v. 5.]natus fuerit ex aquâ & Spiritu sancto, non potest introire in regnum Dei. Cui innixa Concilia, sacri Canones, & Patres ita pronuntiant, vt Baptismus re, aut voto, necessarius sit ad salutem: Atqui infantes, qui sine Baptismo decedunt, nec re, nec voto, illum suscipiunt; ergo in Dei nequeunt regnum introire. Si dicas votum quidem posse dari, sed non in illis, benè tamen in parentibus, aut alijs eorum curam habentibus, idque videri sufficiens; quia sicut paruuli alienâ in alijs reguntur voluntate, quæ vt propria reputatur, ita & in hoc sufficere debet, in quo maximum illorum bonum situm est; quæ fuit sententia Caietani 3. [Votum parentum sufficere, sententia Caietani, quæ refellitur.] p. quæst. 68. circa artic. 2. addentis votum hoc aliquo exteriori religioso signo manifestandum, quando nequit reipsa Sacramentum applicari. Si inquam dicas, in primis citatus Auctor, cum quo est controuersia, minimè se opinione Caietani tuetur, sed Alexandri, quam non benè attribuit D. Thomæ, cùm S. Doctoris diuersa valde sententia sit, vt videri potest apud P. Suarium Disput. 27. Sect. 3. §. Dico primò. Quòd si cum Caietano sentire libeat, illius quidem sententia iam pridem ab scholis relegata est, nec securè defendi potest, quia sine solido fundamento, in lege vniuersali Christi, vti ab Ecclesiâ intellecta est, exceptionem valde generalem & regularem ac indeficientem affirmat, scilicet: Nisi quis renatus fuerit, &c. præter eos, qui voto susceperint proprio, aut alieno, cùm per se non possunt. Cùm tamen votum vnius pro alio apud Concilia, Patres, & communem Ecclesiæ sensum minimè reperiatur. Quod doctè prosequitur P. Suarez suprà, dicto secundo, affirmans sententiam Caietani ad minùs esse temerariam & [Illius Censuræ.] errori proximam, & ita meritò à Pio V. ex Commentarijs in D. Thomam expungi iussam: quamquàm, vt ait P. Martinon Disput. 24. citat. num. 49 in quibusdam adhuc exemplaribus Romæ non cusis inueniatur. P. Lessius de Baptismo quæst. 68. num. 19. fidei proximam Caietano contrariam iudicat assertionem, vnde & illam censere videtur erroneam, & P. Arriaga Tomo 7. Disput. 24. num. 34. ait esse erroneam, si non omnino hæreticam, vt Sotus asseruit in 4. distinct. 5. quæst. vnicâ, art. 2. pro quo & videndus P. Dicastillus Tomo 1. de Sacramentis, Tractat. 2. Disput. 1. num. 297. Licet P. Mæratius Tractatu de Baptismo, Disput. 7. Sect. 2. num. 4. nullam notam peculiarem inurat, præter mandatum Pij V. & P. Becanus infrà, numer. 1. solam temeritatis. Et quidem ille fidelem D. Thomæ non egit interpretem, in eo enim Articulo S. Doctor nullum aliud Baptismi votum agnoscit, nisi illud, quod propriâ concipitur voluntate, per desiderium, in quo fides per charitatem operatur.

Quod verò ad sententiam Alexandri at [Deum inscitiam & malitiam supplere Ministri quorundam sententia.]tinet, ita reuerà est eum in illâ fuisse, quam & Altisiodorensis tenuit, & Syluester apud P. Suarium suprà, §. 1. Tabiena, Armilla, Gabriël, Durandus, apud P. Filliucium Tomo 1. Tractat. 1. Cap. 5. numer. 80. Bartholomæus ab Angelis in Exam. Confessor. de Sacramentis, Dialogo 1. §. 31. qui asserunt, cùm Sacramentum administrari incipit, & aliquis in tali administratione defectus committitur, à Deo illum suppleri. Quod & D. Bonauentura, Gabriël, & Gerson apud P. Sua [Quam moderantur quidam.]rium ita tenent, vt dicant legem vniuersalem pro eo non esse, sed quod generalis lex à Christo lata locum priuilegio relinquat: cui autem illo frui contingat, eum scire solùm, qui gratiam facit, & cui voluerit ipse reuelare: circa quod negare [Omnes reiecti.] non possumus Deum hac in lege, sicut in alijs, posse dispensare, & priuilegium pro suâ voluntate bonâ, beneplacente, ac perfectâ concedere, sicut in alijs accidit, pro quibus generales leges sunt: quòd autem aliquoties ita contingat, immò & sæpiùs, vt citati Auctores exstimant, sine fundamento dicitur. Quemadmodùm circa immunitatem à peccato originali in conceptione philosophandum est: licèt enim Deus priuilegium alijs concedere possit, quod Virgini concessit, illud tamen reipsa concessum aut concedendum, temerè quisquam affirmauerit. Sicut aliquos ex infantibus, qui sine Baptismo decesserunt, & locum pœnalem habent, educendos inde, & in gloriam subuehendos. Aut quosdam, qui pro peccatis non satisfecerunt in vitâ, morientes ad cœlum statim euehi, Deo pœnam plenariè remittente. Videndus P. Suarez suprà, dicto 2. vbi temerarium esse ait si quisquam, seclusâ speciali reuela [Sententiæ præfatæ Censura.]tione, infantem aliquem sine Baptismo saluari sit ausus affirmare: & similiter loquitur P. Becanus quæst. 5. de Baptismo, num. 3. P. Dicastillus numer. 298. & alij. Quam notam non effugiet, qui omnes Indorum infantes non ritè ob ministrorum inscitiam aut malitiam baptizatos, in regnum di [Et efficax impugnatio.]xerit cœlorum intrare. In quo quidem dicendi modo mera hallucinatio est: cùm enim non recipientibus re aut voto Baptismum ianua cœlestis claudatur, & qui ex inscitiâ aut malitiâ ministri irritè baptizatur, neque re, neque voto Baptismum recipiat: vnde potest colligi aperiendam illam tali substantiali defectu non obstante? Si dicatur inde colligi; quia non debet inscitia aut malitia ministri, Dei sapientiâ & bonitate in hoc potior esse negotio. Tunc sic. Ergo si minister nihil erga administrationem faciat, sed ab ea prorsus abstineat, sciens aut nesciens, incuriosè aut malitiosè, nihilominùs saluabitur infans, quia in [Probabilem immeritò P. Valentiam censuisse.] eo casu eadem præualet ratio. Hoc autem quis audeat pronuntiare? Nihil ergo circa hoc probabiliter dici potest, quidquid dicat P. Valentia Tomo 4. Disput. 3. Puncto 3. vbi ita scribit: Probabiliter arbitrantur Theologi, Deum in infantibus supplere defectum ministri, quando hic malitiosè subtrahit intentionem; & in adultis eumdem defectum ministri suppleri per deuotionem & fidem ipsius suscipientis. Sic ille, contra receptissimum iam Theologorum sensum, vt notauit P. Escobar de Mendoza Tom. 2. [P. Mæratius suprà, n. 5. à censura abstinet. Et P. Lessius tantum ait esse improbabilem.] Theologiæ Moralis, Lib. 11. n. 423. & hoc quidem quoad paruulos: quoad adultos verò id stare potest iuxta dicta num. 67. & de his satis, vt Parochi circa rectam Baptismi administrationem valde soliciti sint, scientes nullum esse priuilegium Indorum vt sine Baptismo in cœlorum regnum admittantur; neque Parochorum, qui ad hæc & similia somniculosè procedunt, pro ijs, qui pereunt, rationem iudici seuerissimo reddituri.

Dico quartò. Parochi Indorum lethalem culpam admittunt, qui in diebus Baptismi [Assertio 4. die Baptismi curandum ne Indi inebrientur. Et quale circa hoc in Parochis peccatum.] eos ebrietati vacare permittunt, dum Festum volunt sibi lætissimum celebrare. Hoc aliquando contingere exploratissimum habetur. Ingressus noctu Indorum populum, dum iter facerem, populares in domo quadam congregatos inueni, & in ijs quosdam penitus ebrios, alios eò properantes. Cumq́ue ab vno aliquo, qui fortè egressus, quid hoc esset interrogassem, respondit: hodie Angelulos baptizauimus. Et erat quidem Parochus in populo tunc, sed qui ad hæc nihil prorsus mouebatur. Vtinam Dei sit misericordiam consecutus: nam mors eius non diu pòst superueniens funestis est perditionis ominibus celebrata. Quid ergo? Siccanè est futura celebritas? Cùm Salomonis matre respondeo. Prouerb. 31. v. 6. & 7. vbi sic ille ex illâ: Date siceram mœrentibus, & vinum his, qui amaro sunt animo: bibant, & obliuiscantur egestatis suæ, & doloris sui non recorden [Prou. 31. v. 6. & 7.]tur ampliùs. Quæ quidem Indis mirificè congruunt, qui dum bibunt, mœroris, amaritudinis animi, egestatis, & doloris minimè recordantur. Bibant ergo; sed ita bibant, vt bibentes miseriarum lenimen accipiant, non verò illas maiori alio pergant cumulare. Christiani sunt. Hoc lucrum subiectionis suæ. Sed Christiani non erunt, dum ebrietatis vitium, aut funditus, aut magnâ ex parte non aboletur. De quo aliàs. Cùm ergo Christianitatis initium in baptizatis est infantibus celebrandum, absit, absit, quod Christianitati valde aduersum miserandis experimentis comprobatur. Quàm autem hoc ad Parochorum spectet curam satis perspicuum est, vt non sit opus circa illud ampliùs distineri. Vide infrà num. 85.

CAPVT V.

Circa Sacramentum Pœnitentiæ Parochi Indorum qualiter obligentur.

CIrca Sacramentum Pœnitentiæ videantur dicta num. 8. & Titulo 12. Cap. 11. pro quo &

Dico Primò. Etsi aliquorum sententia [Assertio 1. Parochos debere Indos audire, confiteri ex deuotione volentes.] sit Parochos non teneri sub reatu mortalis culpæ ad audiendas Paræcianorum Confessiones, nisi quando illi ad Confessionem similiter obligantur, vt num. 8. vidimus: in Parochis Indorum id nullatenus videtur admittendum: si enim repulsam patiantur confiteri ex deuotione volentes, graue scandalum patientur, & horrore similis accessus ad illos ex repulsa concepto, etiam cùm obligatio Confessionis instabit, accedere verebuntur. Præterquam quòd cùm stabiliendæ apud Indos fidei negotium agatur, & de Christianis moribus inducendis, debeantque Parochi ad Confessionis frequentiam exhortari, cooperari re ipsa debent ad ea, quibus talis obtinetur finis; aliàs ridiculi exhortatores habendi sunt, & eius, quod ædificare contendunt, destructores. Videndi Doctores, quos adducit P. Escobar Tomo 2. Theol. moral. Lib. 16. num. 608. & 609.

Dicò secundò. Parochi Indorum, cùm [Assertio 2. Et ad ægrotos accurrere, eos similiter audituri.] ad Confessiones ægrotantium vocantur, accurrere citiùs debent, & tantò celeriùs, quantò illi longiùs distant, in aliis scilicet Paræciæ populis, etiamsi incommodum non leue sit in itinere ratione temporis, distantiæ, aut viæ arduæ sustinendum. Circa Parochos generalis illa doctrina est, teneri inquam Sacramenta ad salutem necessaria ministrare cum graui incommodo: an autem si vitæ sit aut fortunarum, sunt qui negant, alij & numero & auctoritate maiores affirmant, qui videri possunt apud P. Bauny Tomo 1. Tract. 10. Quæst. 35. P. Baldellum Tomo 2. Lib. 2. Disput. 19. numer. 16. Trullench. Tomo 1. in Decalogum. Cap. 5. Dub. 6. num. 13. P. Petrum Hurtadum Disputat. 144. de Charitate §. 35. Dianam Parte 5. Tract. 3. Resolut. 53. & Bassæum. verb. Parochus. §. 3. Omnes autem videntur supponere graue incommodum non obstare, quando circa grauissima tantùm altercantur. Videatur P. Palaus Tomo 1. Tract. 6. Disputat. 1. Puncto 9. Iuxta hæc ergo nullum Parochis restat effugium, si audire Confessionem renuant periculoso morbo laborantis. Sed erunt fortè qui dicant sententiam [Ex sententia quorundam effugium.] esse aliquorum, qui censent obligationem Parochorum tunc tantùm vrgere, non obstante vitæ periculo, cùm infirmus nequit alio medio salutem æternam consequi; & ita ad audiendam Confessionem non teneri, quando infirmus habere actum contritionis potest, vt ordinariè accidit: nulli enim Deus auxilium pro eo subtrahit instante occasione, & multò magis instante necessitate. Quæ doctrina applicari etiam potest pro graui incommodo; quia non videtur consonum vt quis illi se exponat ob iuuandum eum, qui se ipsum potest à periculo liberare.

Verùm hæc obstare nequeunt: nam li [Præcluditur ex difficultate in Indis habendi actum contritionis. Et etiam ex officij obligatione.]cet opinio multorum sit non teneri quempiam spirituali alterius necessitati cum periculo vitæ, aut graui honoris vel fortunarum iacturâ succurrere, quando ille iuuare se potest, quia non est in extrema necessitate constitutus, vt videri potest apud P. Palaum suprà num. 6. & 9. In Parocho tamen aliter res habet, qui tenetur non solùm in extremâ, sed etiam in graui subuenire, vt aduertunt Doctores apud eumdem num. 12. quibus addendus Cardinalis Toletus Lib. 4. Cap. 10. num. 4. Licet autem possit quis absolutè actum contritionis elicere, non ideo leuis necessitas reputanda est, quando morti proximus Parochum vocat, vt eidem confiteatur: quia præter difficultatem actûs prædicti, vtilissima est illi confessio, & tunc indiget maioribus gratiæ præsidiis, essetque ipsi grauissimum molestiæ genus periculossimo illo in articulo Sacramenti beneficio priuari: à quâ molestiâ nequit se ipsum eximere, vnde non debet leuis necessitas iudicari. Et vt hoc demus repectu aliorum, in iis, de quibus loquimur, oppositum est indubitanter asserendum. Indi enim, morbi præsertim turbatione concussi, difficillimè poterunt actum contritionis habere, quem exhortatore, & instructore strenuo etiam adnitente, vix erit qui eliciat: quid iam eo penitus destitutus? Hinc est, vt non solùm in Parochis, sed [In non Parochis grauem etiam obligationem extare.] in aliis etiam obligationem succurrendi rusticis & ignaris talis obligationis, habendi scilicet contritionem, cum Confessarij copia deest, Doctores agnoscant, etiam cum vitæ periculo, vt videri potest apud eumdem Scriptorem num. 6. citato. Ergo id de graui incommodo potiori ratione dicendum, de quo Assertio procedit, & pro quo videri potest Bassæus verb. Charitas n. 18. lit. B.

Dico tertiò. Quod ad periculum vitæ, [Temperatur doctrina, quando est certa subuentio: non obstante periculo.] & alia minora spectat, ea, quæ Doctores dicunt, de constitutis in extrema necessitate, sunt Parochis, & Sacerdotibus aliis applicanda respectu Indorum. Constat illud ex nuper dictis. Addo tamen doctrinam eorum sic esse temperandam, vt obligatio vrgeat, quando non obstante periculo, subueniri verosimiliter potest, non autem quando ob periculi certitudinem redditur incerta subuentio. E. g. Vocatur Indorum Parochus (quod & in alijs contingere potest) vt Confessionem ægrotantis audiat, in cuius domum vt vadat fluuius traijciendus est, cuius est valde periculosa traiectio; &, si in eo Parochus pereat, ægrotus pariter sine confessionis iuuamine remanebit. Videtur quidem tunc obligatio cessare, quia est genus quoddam impossibilitatis. Secus esset, si post auditam Confessionem, esset necessaria traiectio ob insequentes hostes, vel si ægrotus contagio laboraret. Hinc Doctores de Parochis etiam agentes, & eorum obligationem cum periculis dictis asserentes, addunt: Si modo speretur remedium profuturum. Vt videri potest apud P. Palaum suprà num. 13. & Bassæum §. Porrò, id dilucidè attestantem, & in proprijs terminis.

[Cardinalis Toleti doctrina de probabili profectu vt accipienda.]

Nec aliter accipiendum, quod ait Cardinalis Toletus suprà num. 2. verbis illis: Si sibi probabile est profuturum. Verbi gratia, Est aliquis in mortis articulo, quem probabiliter scio non habere contritionem, nec esse confessum; si tamen ergo, qui Sacerdos solùm illi adsum, cognosco illum probabiliter confessarum, & saltem illum atterendum, teneor illum audire etiam cum periculo vitæ meæ temporalis: puta, si fortè inimici insequuntur, quia tempus est belli, vel si fortè ille laboret peste, vnde contraham, si accessero &c. Probabile namque pro verosimili accipit, quod mihi profectò tale videatur, vnde & determinatum iudicium circa futurum euentum habeam: quod certè tale esse non potest, quando periculum est dicti generis. Quis enim determinatè proferat se traiecturum fluuium, & ad ægrotum peruenturum? Cumque circa illud esse probabile iudicium nequeat, ex eo sequitur neque de profectu in adeundo infirmum posse tale iudicium efformari. Quod ergo citatus Cardinalis de inimicorum infectatione ait, & periculo inde imminente, sic accipiendum, vt talis infectationis damnum post auditam Confessionem sequatur: si enim periculum certum ante Confessionem immineat, idem est quod de fluuij traiectione dicendum. In peste autem id est manifestius, quia nocumentum illud ex Confessione suboritur, licet periculum [Casus specialior.] antecedat. Quòd si contingat antequam ad infirmum laborantem peste perueniat, Parochum in periculum infectionis incidere ex corruptione aëris, ita vt nocumentum antecedat: nihilominùs obligatio audiendæ Confessionis vrget, quia eo nocumento non obstante, certum est posse Confessionem audiri, eò quòd infectio non interimat eâ celeritate, quâ flumen, cursum penitus impediendo. Et id quod de flumine est dictum, de præcipitiis etiam in itinere occurrentibus est dicendum, si noctu iuxta illa incedendum sit & de similibus: valde enim terribilia huiusmodi mortis genera sunt, nec credendum ad illa charitatem aut iustitiam obligare: sicut neque Parochum cum tali onere velle officium Parochiale subire: vnum ergo damnum, cùm ex defectu Confessionis tantùm immineat, non est illius remedium ita tentandum, vt illud, & aliud etiam satis terribile, subsequatur; mors inquam Confessarij flumine aut præcipitos deuorata.

Dico quartò. Parochi Indorum non [Parochum non teneri ad abscedentes prolibito se conferre ni audiat.] tenentur sub mortali ad audiendas Confessiones eorum ire, qui nolentes habitare in oppidis, in quibus commodè possunt, longius abscedunt, licet eorum reductionem teneatur procurare. Ratio est: quia obligatio talis non est iustitiæ: hæc enim tantùm obligat pro Pareciæ terminis, & tali habitationis modo, quo possit omnibus opportunè succurri. Neque charitatis, quia hæc nequit esse obligationi iustitiæ contraria: atqui Parochus tenetur non deesse ijs, qui in populo sunt, idque ex iustitia, quod nequit cum illa absentia componi. Secus autem accidit, cùm populi multi vnius Paræciæ sunt: ad id enim necessitas nota compellit, & omnes illi pro vno diuersos habente vicos reputatur. Quid ergo tunc fa [Quid cum illis faciendum.]ciendum? Præmonendi ergo Indi ne secedant, quia illis non poterit Parochus, cùm mors immineat, adesse: sic enim non obtemperantes sibi ipsis debent damnum imputare. Deinde ij, qui vocaturi veniunt Parochum, instruendi sunt vt ægrotum ad habendum dolorem de peccatis excitent, de diuinâ misericordiâ confidendo, ipsis, quod in se est facientibus, minimè defuturam. Prætereà vt quàm possint commodissimè ægrotum ad se adducant, quod Indi facere industriè solent. Nec timent inde irregularitatis incommodum, quia cùm id non sit faciendum, nisi volente & consentiente ægroto, salutis æternæ solicito, quam & Parochus modò illo desiderat, nullum ex eo irregularitatis potest periculum emergere, iuxta sententiam multorum dicentium non contrahi illam ab eo, qui hortatur alium ad [Irregularitatem non contrahi ex actibus charitatis, & ex hortatione ad illos.] ponendam vitam pro virtute, aut vertere ægrum, qui ex eo citiùs moritur; sine animo tamen accelerandi mortem, & transmutantem eum de lecto in lectum, aut præbentem cibum & potum. Pro quo videri Auctores possunt apud Dianam Parte 3. Tract. 5. Resolut. 79. & Parte 5. Tract. 3. Resolut. 117. & addendus P. Sa verb. Irregularitas ex deformitate licita num. 4. & maximè ad rem qui iacentem in via lethalibus vulneribus saucium, leuari curat, & dum erigitur, expirat. Quod licet negauerit P. Comitolus Lib. 6. Quæst. 52. & tres alij cum ipso, asseruit tamen alius, pro quo & facit auctoritas Sacerdotis sic monentis, in quo erat cum pietate doctrina, quod & alij posteà secuti sunt, ex quibus citatus Diana & ante eum P. Filliucius Tract. 19. num. 278. In nostro ergo casu ægrotus pro salute æternâ periculo se mortis exponeret, & ita pro virtute; vnde qui ad id exhortaretur aut operam nauaret, ab irregularitate esse immunis; cùm aliàs ea etiam concurrant, de quibus dictum, vt satis probabilibus fundamentis talis Parochus, dum dicto modo agit, innixus videatur. Cùm prætereà nihil, nisi volente infirmo, faciendum sit, & ex parte Parochi vis interueniat nulla, aut temerè quidquam attentetur.

Dico quintò. Parochi Indorum in au [Assertio 5. In ipsa Confessione vt se gerere Indorum Confessarius debeat.]diendis Confessionibus non debent esse contenti simplici eorum narratione, sed paternâ pietate erga illos se gerant, monentes semel & iterùm ne peccatum aliquod, pro quo verecundantur, occultent, secreti obligationem incultantes, & amore, quo eos diligunt, ex reuelatione cordis sui ardentiorem futurum, eo quòd fragilitatem eorum notam habeant, & fallacias diaboli. Quod quidem maximè necessarium est, & præsertim in morti proximis, attentâ Indorum indole: vnde ratione defectus in huiusmodi diligentiâ, graue potest peccatum inueniri. Quod quidem iuxta communem Doctorum assertionem procedit, qui dicunt Confessarium omne id agere debere, quo Deo Pœnitens reconcilietur. Pro quo Eligius Bassæus audiendus verb. Confessarius 4. num. 17. §. Octauo, Si. Vbi sic loquitur: Quamuis Con [Confessarij ex officio ad quid teneatur.]fessarij officium sit audire potiùs Pœnitentem, quàm interrogare, vt notat Dominicus Sotus in 4. dist. 18. quæst. 2. artic. 4. quia tamen scopus illius est animam illam Deo reconciliare per medium à Christo institutum, [Eligius Bassæus.] tenetur sub peccato mortali omnia media adhibere ad finem istum necessaria, inter quæ est integritas Confessionis, quam per interrogationes procurare debet. Sic ille. Apud quem §. Secundò, in Confessario duo illa carmina occurrunt ex D. Thoma desumpta in 4. dist. 17. in Expositione Textus in fine, quibus Confessarij qualitates exprimuntur, quod scilicet debeat esse.

[Illius qualitates.]

Confessor dulcis, affabilis, atque suauis
Prudens, discretus, mitis, pius atque benignus.

Quæ quidem in Confessariis Indorum elucere quammaximè oportet; sin minùs, reconciliare eos Deo non poterunt confessionis beneficio, vnde grauium criminum rei cum eisdem damnationis periculo subiacebunt.

CAPVT VI.

Indorum Parochis quæ obligationes circa Sacramentorum aliorum administrationem incumbant.

PRo Eucharistia consulantur dicta [Assertio 1. In diebus communionis ebrietatis occasiones submouendæ.] in fine Cap. 2. & locis ibidem citatis, pro quo item

Dico primò. Cùm Indi in præcipuis festiuitatibus communicare soleant, eorum Parochis maximè curandum est, ne in diebus huiusmodi occasiones ebrietatis occurrant, sed ad Ecclesiam vocandi, & deuotæ sunt iterandæ cantilenæ, ne eodem die, quo Calicem Christi gustant, quoad rem quidem contentam in eo, licèt non quoad modum, gustent etiam calicem Dæmoniorum, quod Apostolus 1. Cor. 10. v. 20. & 21. cauen [1. Cor. 10. v. 20. & 21.]dum monuit dicens: Nolo autem vos Socios fieri dæmoniorum: non potestis Calicem Domini bibere, & Calicem dæmoniorum: non potestis mensæ Domini participes esse, & mensæ dæmoniorum. Notabilis profectò altissimi Sacramenti ea videtur iniuria, quam debet Parochus amoliri: & si quidquam eo inscio huius generis accidat, non debet impunitum re [v. 22.]linqui. An æmulamur Dominum? subdit Apostolus, v. 22. Quod sic licet accipiamus: vbi æmulatio, vbi zelus pro Dei honore, si hîc non exardescit?

Dico secundò. Parochi Indorum tenen [Assertio 2. Teneri Parochos ad exactissimam instructionem. Et qualis in speciali futura.]tur ad exactissimam instructionem circa hoc Sacramentum. Constat ex generali obligatione: quòd autem exactissima circa hoc esse debeat, ex eo quòd, si talis non sit, grauissimè possit circa illius fidem & vsum offendi. Exactissimam autem dico, non absolutè, sed comparatiuè, respectu scilicet eorum, de quibus agimus, quibus sat erit credere in Hostiâ & Calice esse Christum, sed non prius quàm sacerdos in Missâ verba Consecrationis proferat: & eumdem, qui in Hostiâ esse in minoribus illis, quæ pro communicantibus consecrantur. Vide P. Dicastillum Tractat. 4 Disput. 10. numer. 126. & 127. de Peruuianis in specie loquentem, cùm generali doctrina. Sic ipsum voluisse pro magno fidelium bono, vt amoris argumentum exhiberet, & pignus gloriæ daret. Accipiendum præmissa mortalium peccatorum confessione, & aliter grande committi peccatum, & accipientem debere esse ieiunum. Aquam, quæ post Communionem datur, non esse Sacramentum, aut aliquid illius, sed ideò dari, ne quidquam ex accepto Sacramento in ore resideat. Nam & hoc infantibus istis exponendum est, circa quod errare aliquorum potest pusilla capacitas, dum in ætatem non euadunt plenitudinis Christi; quod & condonandum ipsis, nam & nos infirmi fuimus in hac parte; & serò ad perfectionem notitiæ peruenit conuersa Gentilitas. Sunt multi eorum, vt aliàs admonui, Europæis plurimis in diuinorum scientiâ neutiquam inferiores: & id agitur, vtinam seriò ab omnibus, vt similes nobis in ea euadant, sintque omnes [Isa. 54. v. 13.] docibiles Dei, quod ab Isaia dictum Cap. 54. v. 13. & implendum circa Eucharistiæ mysterium testatus Dominus. Ioan. 6. v. 45. vbi de illo pleniùs [Ioan. 6. v. 45.] disserebat.

Dico tertiò. Parochi Indorum tenentur [Assertio 3. Obligari grauiter ad disponendos Indos pro Confirmatione.] sub reatu mortalis culpæ Paræcianos suos Disponere ad receptionem Confirmationis. Ratio est clara; quia ius habent ad illud, quidquid de obligatione sit, & eo ipso quòd suscipere velint, consequenter instructi debent accedere, atque ius etiam habent, vt à Parochis suis eam requirant instructionem, quæ pro dignâ sufficiat receptione. Nec valet si dicatur id ad Episcopum pertinere, ad quem & collario Sacramenti: nam Episcopi Indiarum ordinariè id præstare nequeunt, quia neque Indorum linguam callere solent, neque diutiùs apud Confirmandos residere. Præterquàm quòd ex collatione ad Episcopum spectante non infertur ad eum omnimodam dispositionem spectare; quemadmodum ad ipsum spectat collatio Ordinum, cùm tamen dispositio ad illos aliunde supponatur. Ideò namque Episcopis inferiores Pastores dantur, vt sint pro eorum muneribus adiutores. Sufficiet autem Indis si sciant Confirmationem esse rem sanctam à Christo institutam ad firmandos Christianos in fide, vt resistant veneficis, & seductoribus, ministris diaboli: iterari non posse; quod inculcandum, quia solent Indi sæpiùs ad illud recipiendum accedere: atque ad tale Sacramentum suscipiendum debere in statu esse gratiæ, contritione, aut Confessione præmissâ. Quia verò Indis communiter difficile est contritionem habere, ad Confessionem excitandi sunt. Sed quia probabile est per Confirmationem posse primam gratiam haberi, si quis bonâ fide cum dolore peccatorum accedat: si Confessionem commodè præmittere nequeant, ad contritionem sunt permouendi, ex quo saltem habebitur vt attritionis actum eliciant, qui sufficiens erit dispositio, accedente, vt dixi, bonâ fide. Debet etiam Patrinos huius Sacramenti in libro adnotare, sicut in Rituali Romano disponitur. Circa quod obseruandum in [Notandum circa cognationem spiritualem.] Appendice prædicti Ritualis ex Toletano additâ pag. 413. dici cognationem spiritualem in hoc Sacramento contractam non egredi Confirmantem & Confirmatum, & huius patrem & matrem. Vbi de Tenente mentio nulla est, inter quam etiam & Confirmatum ac eius parentes spiritualem cognationem contrahi determinat Concilium Tridentinum Seßione 24. Cap. 2. de Reformatione Matrimonij. Pro quo videri potest P. Thomas Sancius Lib. 7. de Matrimonio Disput. 54. numer. 10. Videtur ergo in citato loco defectus manifestus, cùm ad Concilij Decretum remissio fiat, & non speciale aliquid circa Hispaniæ consuetudinem indicari. Expedit autem vt Indi Patrini non sint, ne impedimenta Matrimonij multiplicentur, sicut in Patrinis Baptismi Concilium Limense tertium præcauisse vidimus num. 60. & seqq.

Sacramentum Extremæ Vnctionis ad Parochorum curam omnino pertinet, vnde pro illo, præter dicta Titulo 12. Cap. 12. vbi & ipsorum obligatio declarata.

Dico quartò. Parochus non solùm ex generali obligatione tenetur Indis Sacramentum Ex [Assertio 4. Teneri conferre Extremam Vnctionem.]tremæ Vnctionis conferre, si videlicet aliquomodo petant, saltem interpretatiuè, ex eo quòd ita affecti erga saluationem sunt, vt si memoriæ occurreret, omnino peterent: sed ex speciali etiam offerre, & nihil de eo curantes ad illius susceptionem adhortari. Primum tenent communiter Theologi, pro quo videri potest P. Gaspar Hurtadus Tractatu de Extrema Vnctione Difficult. 12. in fine, Diana Parte 5. Tract. 3. Resolut. 83. & alij & videtur ita certum, vt inde orta sit grauis inter Theologos difficultas, eisdem diuersimodè sentientibus, an scilicet talis obligatio vrgeat, etiam cum periculo vitæ, vt tempore pestis, & sic aliàs: & qui negant, & videri apud Dianam possunt suprà & etiam Resolut. 93. non vnam exceptionem adhibent, & ad id reducitur, vt si receptio Sacramenti ad salutem æternam ægrotantis videatur necessaria, non possit illud ob mortis periculum denegari. Secundum autem ex iis quæ diximus Titulo 12. numer. 355. & ex modò allatis [Et etiam offerre, & hortari ad illam.] constat: nam Indis ob defectum capacitatis deesse necessarius dolor in Confessione potuit, & sic statum conscientiæ non fuisse immutatum, posteà tamen talis excitari potuit, qui cum Sacramento Extremæ Vnctionis satis fuerit ad eorum iustificationem. Potest ergo æterna multorum salus in huiusmodi administratione consistere: quod cùm frequenter accidere queat, peccabunt grauiter Parochi, si tale negligant subsidium exhibere.

Pro quo & extat Concilij Limensis Secundi Decretum Seßione 13. Cap. 75. à Concilio tertio innouatum Act. 2. Cap. 28. cuius hic est tenor: Extremæ Vnctionis Sacramentum nulla ratio [Concilium 2. & 3. Limense.] patitur Christianis morbo periclitantibus denegari: ne ergo post hac quorumdam Parochorum desidiæ fvriuolam de hoc excusationem prætereat, innouato Superioris Synodi Decreto, strictè mandamus omnibus Indis fidelibus, atque Æthiopibus, per suos Parochos, suo tempore pœnitentiam ostendentibus, hoc Sacramentum administrari: atque inter cetera à Visitatoribus diligenter de hoc inquiri pœnasque arbitrio Ordinarij negligentibus imponi. Hæc Concilium. Vbi cùm ostensionem pœnitentiæ requirat verbis illis, suo tempore pœnitentiam ostendentibus, ex eo colligi nequit, eum, qui subito morbo corripitur, & sensibus destituitur, hoc esse Sacramento defraudandum: si enim manifestè in statu peccati mortalis non sit, non est illi denegandum, vt in Rituali Romano dicitur, & est communis Doctorum sententia, qui videri apud Dianam possunt Parte 3. Tract. 4. Resolut. 171. vbi cum aliis id extendit ad tempus Interdicti, de quo & Tract. 3. cit. Resolut. 84. & 89. Verum est tamen Doctores omnes de necessitate non loqui, sed tantùm asserere id licitè fieri posse. Zambranus tamen de Sacramento Extremæ Vnctionis Cap. 5. Dub. 2. num. 3. Syluius, quem adducit & sequitur Bassæus verb. Extrema Vnctio 2. num. 3. §. Aduerte, & alij, necessarium esse affirmant, & duo postremi etiam cum periculo vitæ. Concilium ergo iuxta Rituale exponendum, pro quo & Concilium ipsum Tertium Actione eâdem Cap. 37. Et videnda quæ diximus num. 19. vel de ostensione interpretatiua pœnitentiæ, de quâ nuper. Quòd si aliquantulùm dubitent, sub conditione ministrent, sicut aliàs licet, & habetur in Rituali, & de pueris, de quibus dubium est an vsum rationis habeant, docent Doctores, quos citat & sequitur Diana Tractat. 3. citato Resolut. 85.

Restat Sacramentum Matrimonij, circa quod multa diximus Titulo 12. Cap. 14. & ad doctrinæ complementum

Dico quintò. Parochi Indorum pro ad [Parochos pro ijs quæ ad Matrimonium spectant, nihil exigere posse.]ministratione huius Sacramenti, eo modo, quo administratio ad ipsos spectare potest, nihil possunt à contrahentibus exigere, iuxta dicta num. 21. & 22. & si exigant, ad restitutionem tenentur; quia præter simoniacam labem, genus rapinæ est, dum ab inuitis extorquetur. Non posse etiam oblatum recipi, ex ibidem adductis constat, cum moderatione adhibitâ. Vbi si pecunia interueniat in ipso administrationis actu, aut quid simile, eadem videtur restitutionis obligatio: rarò enim Indi hæc vltrò faciunt. Si autem post actionem sacram esculentum aliquid mittatur, accipi sine scrupulo potest, quia vltroneum est, vtpotè ad nuptialem solemnitatem spectans, & non sine mittentium offensione posset repudiari. Et pro prædictis faciunt duæ Declarationes Cardinalium in Recognitione Ioannis Gallemart circa Cap. 1. [Duæ pro eo Cardinalium Declarationes.] Seßionis 24. de Reformat. Matrim. quarum prior sic habet: Petenti an ob difficultatem exigendi id, quod Parocho debetur ante benedictionem ex laudabili consuetudine, poßint cogi coniuges ad illud deponendum contra Abbatem. in Cap. Ad Apostolicam n. 2. & 4. in fine, Congregatio respondit, petitioni indignæ non esse respondendum. Erat ergo indigna Parochi petitio, quia nihil tale ante benedictionem exigi potest. Posterioris tenor sequens est: Congregatio Concilij censuit consuetudinem ab his, quorum nuptiæ benedicuntur, aliquid recipiendi, demum esse obseruandam, si ab initio pro fidelium voluntate, nullâ exactione aut compulsione fuerit introducta & nec etiam à sponte dantibus quidquam recipiatur antequàm benedictionem Sacerdos liberè fuerit impertitus. Hæc Congregatio, caussæ præsenti, iuxta nuper dicta, penitus adaptanda.

Dico sextò. Ritus nuptiarum in Ma [Assertio 6. Ritus Romanus cum Indis exactè seruandus.]trimonijs Indorum exactè obseruandus, sicut in Matrimonijs Hispanorum quoad omnia, quæ in Rituali Romano disponuntur. Probatur ex dictis cit. n. 19. Concilium etiam Limense de illis specialiter loquitur. Licet autem aliqua non videantur magni momenti, & ita neque omissio lethalis, alia autem grauiora sunt, vt quòd secundæ nuptiæ non benedicantur, quando vidua nubit iam aliàs benedicta. Quòd autem sponsus [Quædam contrarietas ex Appendice Ritualis Toletani.] prior de consensu interrogetur, vt Romanum Rituale præscribit, non videtur in Hispania, & consequenter in Indijs obligare, quia in Appendice Ritualis prædicti, ex Manuali Toletano & Hispaniæ veteri vsu, contrarium proponitur auctoritate supremi pro istis Commissarij. Et licet in Præfatione dicatur, nihil contrarium Rituali Romano in Appendice apponi, sed quædam addi ad maiorem recipientium Sacramenta vtilitatem illius Rubricis conformia, cui protestationi prædicta contrarietas videtur obstare, & ita non esse id quod additur, admittendum. Stat nihilominùs id, quod diximus; quia cùm iuxta Concilium Tridentinum Seßione 24. Cap. 1. de Reformat. Matrim. Sic habeatur: Si quæ Prouinciæ aliis vltra præ [Concilium Trident.]dictas laudabilibus consuetudinibus & ceremoniis hac in re vtuntur, eas omnino retineri Sancta Synodus vehementer optat: id Rituale pariter obseruandum vult, vt constat ex Rubrica positâ in fine Ritus celebrandi Matrimonium. Quâ facultate sibi vtendum Ecclesiæ Hispaniæ censuerunt, vt in Appendice habetur pag. 414. Præfatio ergo de Matrimonio non procedit, vnde alia etiam circa ipsum aliquatenus diuersa in Appendice propo [Circa iungendas nubentium manus observatio.]nuntur. Quale est illud post consensum coniugum exploratum: Sacerdos ponat manum dexteram sponsi super manum dexteram sponsæ, & dicat: Ego vos &c. Sic Pag. 420. cùm tamen in Rituali pag. 221. sic habeatur: Mutuo igitur contrahentium [Rituale Romanum.] consensu intellecto, Sacerdos iubeat eos inuicem iungere dexteras, dicens: Ego coniugo &c. Et hoc profectò magis iuxta honestatem & decentiam apparet; quamuis id quod in Appendice dicitur, ita possit exponi, vt Sacerdos non debeat sponsæ tangere manum, sed sponsi, dum eam manui sponsæ superponit. Et sic fortè alia. In quo quidem seruanda consuetudo, & sic circa Matrimonij ceremonias accipiendum, quòd à Concilio est Limensi decretum, vt obseruari scilicet debeat ad vnguem Rituale Romanum, nisi vbi illud laudabili dicat standum esse consuetudini.

Dico septimò. Parochi Indorum cona [Assertio 7. Vt nuptiæ sine superstitionibus & ebrietatibus celebrentur, curæ Parochorum est, & grauiter vrgentis]ri debent ne nuptiæ ebrietatibus, & superstitionibus ex Gentilitate residuis, celebrentur. Quod enim sanctum est, non debet diabolicis additamentis temerari. Possunt Indi circa prædicta instrui & instructionis ita capaces sunt, vt mirum sit quantùm in aliquibus lex continentiæ præualuerit. Inuenti sunt, qui post nuptialem benedictionem per dies aliquot se continuerint, iuxta Angeli monitum ad Tobiam iuniorem: Per tres dies continens esto, &c. Tobiæ 6. v. 18. donec Confessarij facultate percepta, ad quem sibi recursum haben [Tob. 6. v. 18.]dum decreuerant, ad sobrium illius vsum processerunt. Discent omnia, & quæ didicerint mo [Continentiæ Indorum exemplum.]ribus expriment, si ab iis, ad quos doctrina spectat, vt eorum munus exigit, doceantur. Videantur num. 79. sunt tamen qui se timore damni imminentis excusent, quia Indi poculis immersi, si [Timor damni an excusare Parochos non impedientes possit.] retrahi ab impotenti huiusmodi voluptate curentur, sæuire in sic retrahentes solent: vnde & inuentus est Parochus, qui cœtibus ad crapulam institutis benedictionem daturus accedebat, à conuiuis inuitatus: timebat enim ne contra se in furorem acti verterentur. Sed certè ibi multi trepidauerunt timore, vbi non erat timor: id enim contendimus; curâ & solicitudine Parochorum agendum, ne nuptiæ ebrietatibus profanentur: quod scilicet ad illas neutiquam veniatur, hortamentis iteratis, comminationibus, & aliis mediis, quæ charitas & prudentia dictabit. Quòd autem ebrietates futuræ non sint, non poterit semper humanâ industriâ caueri: quia non potest Parochus conuiuorum calices ad certum numerum moderari. Ebrietate autem extante, non ideò omnimoda est permittenda licentia, vt ad summum illa se porrigat, & damna extrema subsequantur. In id ergo iuxta virium possibilitatem incumbendum, Dei implorato auxilio, & Sancti populo Tutelaris. Nec diffidendum quando diuinæ gloriæ caussa agitur, eius gratiam defuturam. Quod autem Parochus ille circa mensæ benedictionem faciebat, indecorum censebat ipse, sed timori id dabat canis mutus, nec valens latrare, vnde & vexilla, quæ in processionibus portari solent, sinebat ad epulum populare deferri. Fateor, si timor grandis mali ex iis erat, qui cadere in virum constantem possunt, excusari à graui peccato quatenus in mensa assidentes Dei bonis misericorditer collatis fruerentur; non verò vt illi eisdem abuterentur; licet contrarium sibi persuasum haberet: vexilla autem deferri ex titulo aliquo accidere poterat, quia scilicet Festum alicuius Confraternitatis agebatur, non verò in contemptum religionis, quod minimè permittendum. Sed rarò equidem tale quid accidere potest, vt scilicet timor talis sit, qui Parochum ab officij sui opportunâ administratione præpediat. Satius ergo fuisset vt Parochus prædictus, nihil pro Deo ausurus, in domo, aut in cella, sibi vacans tantummodò, resideret. Et hæc pro Sacramentis.

CAPVT VII.

Indorum Parochi erga morituros, & mortuos, vt se gerere debeant.

COnsulenda circa hoc instructio, quæ in Rituali Pauli V. habetur, ibi enim luculenter ostenditur quomodo debeant Parochi ægrotantes inuisere, & periclitantibus assistere; quod quidem circa Indos maximè oportet obseruari. Vnde

Dico primò. Parochi Indorum grauissimè [Assertio 1. Assistendi periclitantibus grauissimam esse Parochorum obligationem.] peccant, si eos morbo periclitantes deserant, Sacramentorum administratione contenti, quando ad id fuerint aduocati. Constat ex grauissimo eorum damnationis æternæ periculo: sunt enim facilè mobiles siue ad bonum siue ad malum. Et licet peccare contingat in mortis periculo constitutos, non audent Confessarium accersere, neque obligationis suæ plenum conceptum efformant, morbi quatione distenti. Solent etiam inter eos diaboli esse ministri, qui in extremis agentes diabolicâ malignitate peruertunt: & vt vt ait Concilium Limense tertium Act. 2. Cap. 42. [Concilium Lim. 3.] eorum tanta est nequitia, vt vno die euertant, quidquid à Christi Sacerdotibus per annum ædificatur. Quæ omnia curam debent Parochorum accendere, cùm sit certum animam pro animâ, quæ perierit, [Ex communi Doctorum sententia euidens argumentum.] si torpuerint, reddituros. Et quidem cùm Doctores communiter affirment, etiam cum periculo vitæ, debere Parochum Paræcianis suis Sacramenta conferre, ne scilicet illi iacturam animarum subeant, talibus destituti subsidiis; satis ex eorum constanti assertione colligitur, Parochos non posse sine grauis criminis reatu illis deesse, qui eorum assistentiâ indigent, secluso vitæ periculo, licet incommodum sint aliquod perpessuri. Quod si nonnulli sunt, qui secus sentiunt, eâ certè ratione mouentur, quia vitæ tuendæ ius naturale est, & charitas in homine incipit à se ipso: supponentes planè obligationem vrgere quando periculum tale non imminet. Pro quo P. Bauny Tomo 1. Tract. 10. Quæst. 35.

Dico secundò. Sciant Parochi Indorum [Assertio 2. Et applicandi illis Indulgentias, præsertim Cruciatæ.] posse Indos ab eisdem absolui ab omnibus peccatis iuxta dicta Titulo 12. Cap. 11. & prætereà Indulgentiæ illis applicandæ sunt, quæ in Bullâ Cruciatæ conceduntur: illam enim Indi suis in oppidis residentes communiter sumunt, & aliquando etiam ad sumendum compelluntur: vel si quæ aliæ aliunde habeantur. Et hoc sedulò accurandum est, quia Indi pœnitentias impositas obliuioni tradere solent, vnde Charitas Pastorem debet impellere, vt grauem satisfactionis sarcinam eo facient remedio leuiorem. Et quidem cùm Parochi Indorum eos ordinariè ad sumendum Bullam impellant, inhumanum videtur, vt cùm illa esse ipsis magis proficua potest, tunc circa illam negligentes habeantur. Vnde non immeritò affirmari potest eos in hoc grauiter peccare, quia Indos ingenti fructu spirituali suâ negligentiâ defraudant, & ingentium pœnarum oneri obnoxios relinquunt, à quo eos possunt facilè liberare: quod quidem à Pastoris officio maximè alienum esse quis non videat? Et ita etiam in eo plus quàm leuem reatum admisceri. Et est illud iuxta communem de charitate do [Magnum in communi doctrina Assertionis fundamentum.]ctrinam, ex qua habetur grauiter peccare eum, qui damnum graue alicuius non impedit, cùm possit sine suo: & in hoc fundatur obligatio fraternæ correctionis; quia scilicet debemus proximi malum imminens propulsare. Quòd si obligatio ratione officij vlterius accedat, iam non solius charitatis, sed iustitiæ etiam negotium agetur. Et tale est officium Parochorum, in quo charitatem & iustitiam connecti, benè post alios obseruat P. Bauny Quæst. 35. citata.

Dico tertiò. Id quod à Concilio Li [Assertio 3. Ex defunctorum Indorum bonis nihil à Parochis vsurpandum.]mensi tertio Act. 2. Cap. 39. circa defunctos Indos decernitur, omnino seruandum est, sic autem habet: ex bonis Indorum, qui decedunt, Parochi partem aliquam nullatenus vsurpare præsumant, etiam sub illo prætextu, quòd quintam eorum portionem pro defuncti anima erogare velint: sed integrum sit Indis de suis bonis disponere vt ipsis placuerit. Quòd si ab intestato decesserint, ad hæredes, quid pro anima de [Concilium Lim. 3.]functi erogandum sit declarare pertineat. Hæc Concilium. Quæ quidem sanctè proposita, ne circa hoc Parochi ignorantiâ laborarent. Sed certè omni tali sanctione sepositâ, obligatio iustitiæ Parochos sub reatu peccati mortalis vrgeret. Nam cùm legitimi successores sint per leges con [Quinta bonorum pars non debet necessario ab heredibus pro anima defuncti expendi.]stituti, nequit ab illis subtrahi, quod ad ipsos constat pertinere, nisi crimine rapinæ commisso. Cumque illi non teneantur quintam hereditatis partem pro animâ defuncti expendere, sed tantum ad competentem funeris impensam, vt videri potest apud P. Molinam Disput. 162. §. Quando quis; contra eorum ius apertè fit totum illud expendendo, vnde & obligatio restitutionis est clara, iuxta prudentem æstimationem, non enim est ex integro facienda restitutio, quia & heredes competentes debebant funeris expensas facere, & aliqua pro defuncti animâ pariter erogare. Circa quod specialius aliquid statuit Synodus [Synodus Diœcesana Limensis specialiùs disponens.] Diœcesana Limensis Lib. 5. Titulo 2. Cap. 6. quod scilicet si Indi habentes filios dicant vt post mortem suam bona distribuantur pro Missis, Parochi id non faciant, sed tantùm quintam partem post soluta debita & legata, & quòd secus facientes ad restitutionem teneantur. Si verò habeant ascendentes, tertiam partem, iuxta leges Regni. Pro quo etiam Synodus Pacensis Lib. 1. Tit. 2. Cap. 13. [Et Pacensis.] vbi quòd pro intestatis, si Caciquij sint, aut principales, non plures quàm quadraginta Missæ dicantur. Quod iam Limensis statuerat Lib. 1. Tit. 5. Cap. 19. vbi quòd pro pauperibus dicantur quatuor aut sex, & non cantatæ. Si quid autem bona fide fa [Quid cùm bona fides.]ctum fuerit, restitutionis obligatio cessabit, dummodo Parochus ex dispositis non sit factus locupletior, iuxta communes regulas in materia restitutionis. Et ad hunc modum philosophandum est de aliis, in quibus Parochi nonnulli grauare conscientias solent ita manifestè, vt non sit opus circa illa quæstiones agitare, sed vt ipsi conscientias reconueniant suas, & grauatas eas deprehentes, conentur Deo & proximis satisfactionem iustam exhibere.

CAPVT VIII.

Quædam alia pro Indorum Parochis.

DIco primò. Parochi Indorum gra [Assertio 1. Grauiter peccare Parochos ad expugnationes euntes.]uiter peccant si ad expugnandos Indos proficiscantur. Pro hoc stat Limense Concilium tertium Act. 2. Cap. 7. sic decernens: nemo ex Clericis, qui doctrinæ Indorum præsunt, vel aliàs vtcumque agunt, ad bellum contra Indos, aut alias quascumque expeditiones, vt ministeriis spiritualibus milites iuuet, proficiscatur, nisi de ex [Concilium Lim. 3.]pressa licentia sui Episcopi. Qui secus fecerit, excommunicationem latæ sententiæ ipso facto subiaceat. Sic Concilium, decisionis suæ ratione præmissâ, quia in huiusmodi expeditionibus leges solent iustitiæ violari, & irreparabilia damna deuictis inferri. Quæ quidem ratio omnes tangit. Et ita obligatio ad omnes illos extenditur, qui Concilij legi [Pœna excommunicationis quos tangat.]bus non tenentur; licet excommunicatio ad illos, sicut neque ad Religiosos, non extendatur. Secus erit si expeditio sit pro defensione, vt modò accidit respectu Chilensium, & Calchaquiensium, quorum arma nimisquantùm experimur infesta.

[Assertio 2. Circa modum in Confessione tenendum]

Dico secundò. Parochi Indorum circa præmittendam Confessionem Sacro id præstare debent, quod à Concilio Limensi tertio. Act. 2. Cap. 18. illis, & aliis sæcularibus Sacerdotibus, ad quos illius iurisdictio protenditur, his præscri [Concilium idem.]bitur verbis: Celebraturi Sacerdotes nullatenus sacris vestibus induti peccata confiteantur: sed cum Confessione opus habent, antequàm se induant, & quidem genibus prouoluti id faciant: nec nisi apud Confessarium ab Ordinario approbatum. Qui aliter vel audierit, vel fecerit confeßionem, sciat se & præcepti reum, & salutarem ei pœnitentiam iniungendam. Sic Con [Rationes cur Sacerdos sacris vestibus indutus non debeat confiteri.]cilium: cuius sanctionis ratio non vna esse potuit: vel quia id decens non apparet, quod eadem inhibetur: vel quia contingere potest, vt qui sacris vestibus indutus confitetur, non sit ad absolutionem dispositus, ex quo fiet, vt vel sic celebraturus sit, vel si vestes deponat, id non sine adstantium offensione contingat. Siue quòd Confessiones eo modo factæ, celerius quàm expediat, siant. Quin etiam quòd Sacerdos vestibus sacris indutus, iam mundus supponitur, vnde & manus antequàm se induat lauat in signum exactæ munditiæ, vt Oratio indicat pro lotione ab Ecclesia institutâ. Ad abstergendum omnem maculam, &c. Præterquàm quòd sacerdos sic indutus Maiestatem quamdam diuinam præsefert ob repræsentationem Christi, vnde non est iuxta decorum eius personam Pœnitentis agere se alteri subiiciendo. Quibus etiam addi potest, Confessarium, cùm sit iudex, superiorem debere eâ in actione videri; quod secus accidit, cùm sacerdos dicto modo confitetur. Et cùm Concilium nomine præcepti vtatur, manifestum est in transgressione aliquod esse peccatum.

Dubitari autem potest an mortale sit, [Oppositum non videri mortale.] quod videtur materiæ grauitas indicare. Nihilominùs contrarium videtur verosimile; quia cùm Concilium ad mortale obligare intendit, id solet explicare. Neque indecentia talis est, vt maiorem obligationem arguat: & Sacerdos in ipso celebrationis actu Pœnitentem agit, dum Confessionem præmittit, & adstantibus se peccatorem profitetur. Et vobis, fratres, &c. & in oblatione hostiæ, Pro innumerabilibus peccatis, & offensionibus, & negligentijs: sicut & in peculiari pro se oratione: Qui me peccatorem, &c. Pro quo & illud in Canone: Nobis quoque peccatoribus, & sic alibi. Religiosi autem tali præcepto non tenentur, & [Neque in Religiosis etiam veniale.] potest sine peccato aliquo confessio ab indutis fieri, quia antequàm se induerant, non habuerunt copiam Confessarij: neque in illis est periculum prædictum de indispositione pro absolutione. Et licet venialia tantùm peccata habeant, non absurdè videntur facere, dum ex affectu eximiæ puritatis procedunt, vt sic dignius sacrificium valeant immolare. Erit autem tunc conueniens, vt non induti Casulâ id faciant: illa enim est singulare indumentum sacerdotis. Quod autem de appro [Approbationem Confessarij necessariam.]batione Confessarij dicitur, in Consilio Tridentino habetur expressum Seßione 26. Cap. 15. de Reformat. Vnde nec Parochus confiteri non approbato potest, cùm neque possit Episcopus sibi non subditum sacerdotem à proprio Ordinario non approbatum, eligere, iuxta Cardinalium declarationem, vel Pontificiam potiùs post factam ab illis relationem, quæ circa citatum Caput habetur ante omnes alias. Posse autem Parochum [Quid de Parocho, & Clericis alterius diœcesis.] alterius diœcesis Parocho confiteri, affirmat Beia Tomo 1. respons. Casu 16. quem sequitur P. Bauny Tomo 1. Tractat. 10. Quæst. 11. de Parochis, in principio. Et Quæst. 17. Aßert. 1. & est valde probabile. An autem simplici sacerdoti in aliâ diœcesi approbato, probabile quidem est, sed non vt prius illud: quamuis fundamenta, quæ citati adducunt pro Parochis, id etiam probent de quibuslibet approbatis. Sed quæstiones istæ Parochis omnibus sunt communes.

Dico tertiò. Parochi Indorum, & [Assertio 3. tabachum ante Missam sumi non posse, sine mortali peccato.] est de alijs, sicut & de sacerdotibus non Curatis, nequeunt sine peccato tabachum ante Missam sumere in locis, ad quos Concilij Limensis Decreta perueniunt. Constat ex illius Capite 24. Act. 3. vbi sic dicitur: Prohibetur sub reatu mortis æternæ Presbyteris celebraturis, ne tabachi fumum ore, aut Sayri, seu tabachi puluerem naribus, etiam prætextu medicinæ, ante Missæ sacrificium sumant. Sic [Concil. Lim. 3.] Concilium tertium: cuius adeò est perspicua mens, vt nequeat circa illam vllatenus dubitari. Non defuit tamen qui ita censeret, sacerdotem quidem, qui Missam dicere decreuit, non posse [Singularis cuiusdam expositio.] tabachum sumere: eum autem, qui celebrare nolens, animum posteà mutat, id posse facere, etiamsi tabachum sumpserit ante voluntatis mutationem. Verbum enim illud Celebraturis eam vim habet, vt eos tantùm designet, qui propositum habent celebrandi, iuxta participij huiusmodi proprietatem; futurum enim significat, non vtcumque, sed ex animi destinatione: vnde & qui statuit aliquid non facere, dicere absolutè potest se id non facturum, & ita Sacerdos: Volo sumere tabachum, quia hodie non sum celebraturus.

Sed hac exponendi ratione nihil excogi [Omnino inepta conuincitur.]tari ineptius potuit, attentâ Concilij mente, quod totum est in huiusmodi indecentiâ erga Missæ celebrationem submouendâ: & illud apertè militat in casu præsenti. Quemadmodum Ecclesia sumptionem cibi & potûs ante Communionem vetuit, indecentiæ habitâ ratione, vt exposuit D. Augustinus Epistol. 112. quæ est ad Ianuarium, sic scribens: Placuit Spiritui sancto, vt [D. August.] in honorem tanti Sacramenti, priùs in os Christiani corpus Dominicum intraret, quàm reliqui cibi: nam ideò per vniuersum orbem mos ille seruatur. Sic ille. Sicut ergo ineptum esset asserere eum, qui communicare statuit, debere exactum seruare ieiunium; qui autem ieiunium fregit, quia non communicare statuerat, mutatâ voluntate, communicare posse, cùm eadem omninò indecentia inueniatur in eo, quam Spiritus sanctus, Ecclesiam in suis legibus dirigens, vitandam voluit: ita est pariter in proposito casu dicendum vbi similis indecentia à Concilio intenditur remoueri. Neque Grammaticus ille sensus obstat, quando de mente aliàs liquet, & communi omnium ita est vsu comprobatum. Quod similiter circa Decretum Concilij tertij Mexicani dicendum, quod Lib. 3. Titulo 5. §. 13. ita statuit. Præcipitur ne vllus Sacerdos ante Missæ celebrationem, [Concil. Mexicanum 3.] aut quæuis alia persona ante Communionem quidquam tabachi per modum fumalis euaporationis, aut quouis modo percipiat. Sic illud. Cuius decernendi modo eadem posset explicatio adhiberi; quia præceptum ponitur de Communione agenti; ei enim, qui de illâ non agit, constat non imponi: ergo qui non agens sumpsit, si voluntatem mutet, non est à beneficio sacræ Communionis arcendus. Sed futilis est ista subtilitas, & viro cordato prorsus indigna.

Quod ergo dicitur: Non sumant, non [Non sumant, quem sensum reddat.] percipiant, idem est quòd non sumpserint, non perceperint; quòd si sumpserint, aut perceperint, non celebrent. Quemadmodum in Rubricâ, quæ habetur ante primam Missam Natiuitatis Domini, sic dicitur: Sacerdos, quoniam in die Natalis Domini ce [Rubrica pro Missas Natiuitatis Dom.]lebrat tres Mißas, in primâ, & secundâ Mißâ non sumat purificationem, sed in tertiâ Mißâ tantùm. Vbi verbum Celebrat, licèt præsentis sit, significationem habet de futuro. Et ita idem est atque; quia celebraturus est. Sicut ergo qui vnam tantùm Missam dicere statuit, si purificationem sumpsit, nequit alias celebrare prætextu verbi Non sumat, illud iuxta modum dicendi præfatum exponendo; ita similiter in casu nostro dicendum. Illud enim Non sumat. Sic est exponendum, vt eam vim habeat, si sumpserit, non celebret. Et de illo quidem, qui non celebrare decreuerat, affirmari absolutè poterat esse celebraturum, non solùm ab eo, sed ab aliis, quibus potuit reuelare: & sine reuelatione item per moralem certitudinem, vt si celebrare nolit, quia stipendium non suppetit, & accedat, qui illud offerat, aut aliud occurrat, propter quod propositum mutandum esse verosimili ratione credatur. Vnde & iuxta [Participium de futuro quam habeat vim.] Grammaticæ leges illa est maximè propria significatio, quia de futuro, & per participium ad id designandum, institutum, siue voluntas faciendi sit, siue coactè aut inscienter fiat: vnde & daturus pœnas dicitur, qui nihil minùs quàm illas affectat, & luiturus corpore, quod deliquit. Et de eo, qui reipsa veniet, venturum dicitur, antè quàm voluntatem habeat veniendi, immò & antequàm in rerum natura sit, sic iuxta illud Daniel. 9. v. 26. & sanctuarium dißipabit populus cum duce venturo. Quod post Christi mortem impletum. Et id quidem adeò perspicuum est, vt non videatur operæ alicuius pretium circa ipsum occupari.

Præceptum autem dictum sub mortali [Præceptum sub mortali obligans imponi potuisse probatur.] obligare satis ex ipsius tenore apparet; & potuisse ita disponi, pro certo haberi debet; communiq́ue Doctorum assertione probatur. Si enim vna panis mica, aut vnâ aquæ gustula, sumi ante Communionem nequit, & ita potuit Ecclesiæ præcepto constitui, quomodò non etiam statui possit, ne quis ore putido ex tabachi fumo, & substantiâ illâ per nares aut os sordidè & importunè deuolutâ, Hostiam puram, Hostiam sanctam, Hostiam immaculatam, & panem sanctum vitæ æternæ suscipiat? Vnde & similis prohibitio, & quidem cum notabili extensione, vt neque intra Ecclesiam sumatur, pro diœcesi Hispalensi, auctoritate Vrbani VIII. in Breui speciali, de [Pro eo quid Hispali.] quo Cardinalis Lugo Dubio 9. infrà citando n. 1. & alia Cardinalis Borgiæ, de quâ Thomas Hur [Synodus Canariensis.]tadus Tractat. 11. num. 390. sicut & auctoritate Synodi Canariensis in Constit. de vita & honest. Clericor. Fol. 228. Vbi sub excommunicatione latæ sententiæ præcipitur, ne Clerici ante Missam, & per duas horas post eam dictum tabachum sumant, & ita obligationem ex præfatis prohibitionibus prouenientem admittit Diana Parte 5. Tractat. 13. Resol. 1. qui & videndus Parte 8. Tract. 7. Resolut. 3. & Dianam circa hoc hallucinatum Parte 10. Tract. 16. Resol. 23. licèt aliàs multa in fauorem tabachistarum congerat: vbi tamen doctus Pater egregiè hallucinatur: ait enim in fine illius Resol. 1. quòd in Partibus, in quibus Concilia id prohibent, ideò forsitan est, quia tabachus tali modo sumitur, vt ad vomitum prouocat. Et illud ait se apertè colligere ex citatâ Constitutione Synodi Canariensis, vbi tabachi sumptio per duas horas à Missa dictâ prohibetur: nam aliàs non prohiberetur post sumptam Eucharistiam: etenim post illam non solùm tabachus, sed omnis cibus potest sumi. Sed certè alia est prohibitionum istarum ratio, cùm apertissimè constet tabachum vt communiter sumitur ad vomitum non prouocare eos, qui eidem assuefacti sunt; & in ordine ad effectum illum, prouocandi scilicet ad vomitum, speciali modo sumi. Quod ergo à Synodo est Canariensi constitutum, ex diuersa sanè intentione processit; vt scilicet Sacerdotes à vitiosâ consuetudine sumptionis talis arceantur, & decorum suæ dignitatis obseruent, quam dedecere graueolentiam illam humanæ societati intolerandam satis videtur manifestum. Præterquàm quòd vitium hoc nimisquantùm hæret, vt censeant multi diabolicum [Cap. Tribus gradibus.] aliquid in sumptione ista interuenire. Pro quo Thomas Hurtadus Tractat. 11. Cap. 1. & Resolut. 1. §. 1. Videatur Cap. Tribus gradibus, de Consecrat. dist. 2. vbi longior abstinentia post Eucharistiæ sumptionem à D. Clemente Papa inuenitur iniuncta.

Stante autem obligatione generaliter lo [Etiamsi non traiciatur in stomachum prohibitionem vrgere contra Thom. Hurtadum.]quendo, de sumptione etiam per nares aut fumi aut pulueris accipienda est, quia de illis expressè locutum Concilium; vnde minimè audiendus Thomas Hurtadus suprà, numer. 188. qui non videtur textum legisse Concilij. In eo etiam non admittendus, quòd prohibitiones huiusmodi dicat numer. 165. non extendi adsumptionem oretenus contingentem, cùm scilicet nihil in stomachum traiicitur; quod seclusis prohibitionibus peculiaribus, non esse contra ieiunij naturalis legem pro Communione requisiti. Affirmat Cardinalis Lugo Lib. 1. Responsorum Moralium, Dubio 9. numer. 7. alios secutus, de quibus ibi. Non inquam audiendus, quia, vt [Quid seclusa prohibitione Concilij.] vidimus, prohibitio Concilij traiectionem non attendit, sed indecentiam, quam Concilium Mexicanum expressit, & Vrbanus Octauus, dum pro Diœcesi Hispalensi iubet ne intra Ecclesiam ore aut naribus tabachus sumatur; vbi manifestum est ad ieiunium neutiquam haberi respectum: cuius prohibitionis duo citati Auctores faciunt, sicut & alij, mentionem; & ad intentum nostrum à Cardinali Lugo sapienter obseruatur numer. 1. Hoc ergo supposito, ad materiæ huius notitiam pleniorem sint

Dubiorum quorumdam circa Tabachum Resolutiones.

PRimum, An Religiosi dicto Concilij præcepto teneantur.

[Religiosos non teneri ex vi legis, contra aliquos.]

Et teneri quidem duplici ex Capite probari potest. Primò, quia legibus Concilij tenentur, iuxta multorum sententiam, ex quibus sunt P. Vasquez Tomo 2. in 1. 2. Disputat. 167. Cap. 4. vbi de legibus Ieiunij specialiter loquitur. Emmanuel Rodericus Tomo 1. qq. regul. quæst. 66. art. 2. Villalobos Tractat. 2. Difficult. 30. num. 4. Sed quia oppositum est valde probabile, quod inter alios defendit P. Suarez Lib. 4. de Legibus, Cap. 20. de quo & nos suprà: ideò ex hac parte nequeunt Religiosi vehementer vrgeri. Secundò, ex eo [An ex fractione ieiunij naturalis.] quòd Tabachi sumptione ieiunium naturale frangatur, quod seruari ab omnibus debet Eucharistiam accepturis. Sed certè si de Tabachi puluere aut succo per nares sumpto, sermo sit, cùm id neque comedere, neque bibere sit, parum roboris inde positio dicta desumit. Potest autem aliqua esse difficultas, si in stomachum traiiciatur. Sed cùm sint Auctores id de alijs sic traiectis negantes, quia neque comedere, neque bibere est, difficile erit fractionem inde naturalis ieiunij [Et negatiua pars iuxta probabilia principia defenditur.] comprobare. Sic ergo de aquâ per nares attractâ, & in stomachum transmissâ, affirmat P. Fagundez Lib. 3. circa tertium Ecclesiæ Præceptum, Cap. 5. num. 14. quod ex doctrinâ P. Suarij, & P. Henriquez probat, licèt illi de aquâ sic sumptâ in speciali non loquantur: vnde non benè Diana suprà, Resolut. 1. §. Hoc supposito, P. Suarium vt in speciali sic asserentem adducit. Videatur. Tomo 3. in 3. P. Disput. 68. sect. 4. §. Quæret rursus. Ex eius tamen doctrina colligitur, dum ait id, quod per modum respirationis attrahitur, non frangere ieiunium naturale, etiamsi nutrire possit. Quòd si in aquâ id est verosimile, idem etiam erit in vino, & in quolibet alio succo aut puluere: pro quo Diana loco dudùm citato, vbi alios adducit, & præsertim Alfonsum à Leone de tabacho loquentem; licèt non desint qui contradicant.

De fumo autem maior videtur esse diffi [Circa fumum ore sumptum sententia affirmans.]cultas, quando per os sumitur: & tunc, si in stomachum traiiciatur, illud frangi affirmant P. Præpositus Tomo 4. in 3. p. quæst. 80. numer. 39. §. Ex dictis. Antonius de Leon in qq. moralibus de Chocolate p. 2. §. 4. num. 10. & seqq. id generaliter de quacumque sumptione pronuntians. Thomas Hurtadus suprà, Resolut. 2. vbi alios adducit. Sed pro sententiâ contrariâ pugnat Diana suprà, & alij, quos ipse, & etiam Hurtadus adducunt, qui probant. Primò, quia sic sumptum in stomachum non traiicitur, sed per nares emittitur. In quo quidem deceptus Diana: non enim sumitur, vt per nares eiiciatur, sed vt consulatur stomacho verâ illâ, aut existimatâ virtute. Licèt enim verosimile sit id, quod cum alijs probat Cardinalis Lugo suprà, numer. 5. & seqq. Tabachum oretenus sumptum posse effectum in stomacho habere, nullâ in eum substantiæ traiectâ particulâ; ea tamen philosophia neque certa est, neque communiter nota, & ita aliter vsus habet. Secundò; quia sumitur per modum respirationis, & non per modum cibi, aut potûs, per actionem scilicet comedendi aut bibendi, iuxta doctrinam grauium scriptorum, ita præceptum dictum explicantium. Et hoc est vnicum, & verosimile talis sententiæ fundamentum: quam & sequitur Æligius Bassæus verb. Communio sacra, numer. 41. & P. Escobar de Mendoza in Theologiâ morali, & Examine Confessariorum, pro eadem adducitur, dum Tractat. 7. Exam. 6. in fine, ita scribit: Taba [P. Escobar de Mend.]chine pulueres, fumus, aut folium, prohibet à Communione? Puluis, aut fumus, minimè, qui nullam cibi aut potus rationem habet per nares traiectus. Sic ille. Sed cùm de fumo per os sumpto nihil dicat, pro oppositâ potiùs videtur militare. Et iuxta hæc etiam accipienda resolutio Hieronymi Garciæ in summâ morali de sacerdotio Tractat. 3. Difficult. 5. Dub. 2. num. 47. vbi se Dianam sequi profitetur, & in fine concludit sic: Defiendo que no es culpa graue el tomallo antes de celebrar, per euitar los escru [Hieronym. Garcia.]pulos, que podia causar esto, supuesto que tiene buen fundamento. Sic ille. Qui tamen de puluere & fumo per nares sumptis locutus fuerat, & id quidem ex non benè percepto sumptionis modo: fumus enim tabachi non per nares, sed per os sumi consueuit, & ita Dianæ sententiæ non videtur penitus consentire. Sicut neque Cardinalis Lugo de sumptione tantùm per nares locutus cit. num. 1. cum Pasqualigo in Praxi Ieiunij, Decisione 438. Quod neque admittit Dom. Solorzanus, qui absolutè sumptionem per os & nares abhorret, & carpit in Politicâ Indianâ Pag. 118. §. Y siempre, sic subdens: Siendo asi, que en opinion de Antonio de [D. Solorz.] Leon quebrantan con esto el ayuno natural, y en la mia, y en la de todos quantos bien sienten el Eucharistico. Hæc ille. Quibus non obstantibus, sunt qui contrarium sentiant, & se benè sentire contendant, nec solùm theorici, sed practici etiam assertores.

Cùm ergo modus dicendi prædictus ne [Ratione scandali non licere Religiosis, sed eo cessante, esse probabile.]que ratione, neque auctoritate sit penitus destitutus, & ita vt improbabilis nequeat condemnari, si nihil aliud obstet, id modò dispiciendum, vt Religiosis vsum non licere sit prorsus asserendum. Et obstare quidem scandalum poterit, quod generaliter circa leges similes Auctores affirmant, vt videri potest apud P. Suarium suprà, num. 10. Dianam Parte 1. Tractat. 10. Resolut. 11. qui & videndus circa ieiunium Tractat. 9. Resolu. 38. vbi plures adducit. Quod quidem in præsenti casu maximè locum habet; est enim quàmuerissimum scandalizari eos, qui sic agentes conspiciunt Religiosos, in his præsertim regionibus, de quibus iam dictum, curam deberi specialem haberi, quia de conuersione infidelium, stabiliendâ fide, & Christianis moribus inducendis agitur; vnde maiori debent Religiosi moderationis exemplo prælucere. Licebit ergo quod est cum multis nuper propositum, cessante scandalo; sicut de fine alio, in casu de quo loquimur, dixit Hieronymus Garcia, licet non congruè applicata doctrina, dum ex Dianâ asserit Tabachi sumptionem à Concilijs prohibitam ob prouocationem nauseæ & vomitus, & ita eo periculo cessante, prohibitionem etiam cessare.

Præter dictos autem sumendi modos [Folium posse sumi, si non traiiciatur.] sunt alij, dum scilicet folium ore sumitur, sed non traiicitur in stomachum, nisi quatenus succus aliquis saliuæ admixtus deglutitur, sine intentione tamen comedendi: neque enim comestione opus ad ingentem excitandam commotionem, de quo dictum num. 98. Et sic sumptum non frangere ieiunium tenent Diana, Hieronymus Garcia num. 46. P. Escobar de Mendoza in fine Examinis citati Patres Neapolitani Societatis, quos consuluit, & secutus est Cardinalis Lugo num. 5. & seqq. & alij. Et comprobari potest ex doctrinâ P. Tanneri, & Bartholomæi à S. Fausto apud Dianam, de circumferente ore aliquid aromaticum; quod & Bonacina affirmat Tomo 1. Disput. 4. de Eucharistiâ, Quæst. 6. Puncto 2. num. 9. cum P. Coninck Quæstion. 80. de Sacramentis. num. 48. & alijs: ex quo necessarium est nonnihil saliuæ adhæreat, non tamen impediens Communionem. Dum autem addunt, sed nihil ex intentione deglu [Quid ex intentione, aut per modum saliuæ.]tit: non est ita intelligendum, vt neque id, quod per modum saliuæ admiscetur, non debeat ex intentione deglutiri. Nam cùm certum sit admixtionem talem fieri, potest quis intentionem habere sumendi illud sic admixtum, quia id est cum intentione saliuam deglutiendi coniunctum, quam potest quis habere, quia actus licitus est. Sic ergo accipiendum est, vt ex intentione nihil deglutiatur, ne minimum quidem, quod saliuæ admixtum non sit, sed per se stans, siue ex folio, siue ex succo, siue in quo potior pars tabachi sit, quàm saliuæ, quæ insensibiliter admiscetur. Circa quod, cùm fundamentum non leue videatur habere, & sic boni loquantur Auctores, non est cur rigidè vsque ad Censuram transgressionis mortalis censeamus.

Alius est etiam sumendi modus, in luto [De sumptione in luto, & alijs.] scilicet; fit enim massa quædam, aut electuarium, quod capsulâ inclusum affertur, & parui coclearis vsu ori illatum nescio qua ratione tractatur. Si ergo transglutitur, naturalis est ieiunij fractio manifesta, quia medicamenti prætextu sumitur, & fortè aliquoties tale est. Si verò post sumptionem expuitur, alteratione per illud, quæ intenditur, subsecutâ & aliquid tantùm per modum saliuæ traiicitur, adinstar eorum, qui cibos gustant, quibus condiendis assistunt, aut qui vino os abluunt; idem est quod de folij sumptione dicendum, eadem stante ratione; licèt defuturi non sint qui secus sentiant, & fortè meliùs: sicut neque modi alij sumendi, vt pillularum saccharo conditarum, de quibus Thomas Hurtadus; facilè enim est inuentis addere, & præsertim, vbi vitiosa cupiditas dominatur, æmula vanitatis.

Secundum dubium est, An Episcopi di [Episcopi an præcepto teneantur. Vbi pars negatiua fundatur, ex receptis principijs.]cto tenantur præcepto.

Circa quod Religiosus Episcopus, cùm anceps esset, licèt doctus ille, alium duxit Religiosum & doctum pariter consulendum, & non teneri respondit ille: qui moueri potuit ex eo quòd sumptio prædicta ex se naturalis ieiunij fractiua non sit, iuxta dicta: præceptum autem ad solos Præsbyteros dirigitur, vt ex eius tenore constat: nomine autem Presbyterorum in odiosis non veniunt Episcopi, sicut neque nomine dignitatis, vt communiter notant Doctores. Videantur Naldus verb. Episcopus, num. 1. & 3. P. Sà verb. Episcopus, num. 9. & P. Suarez Tomo 5. in 3. p. Disput. 31. Sect. 1. num. 53. Præterquàm quòd sermo generalis non comprehendit personam loquentis. L. Inquisito. C. de solutionib. Cap. Petitio, de jure jurando. Quod materiæ præsenti accommodat Barbosa de Potest. Episcop. Alleg. 93. num. 27. Cùm ergo Episcopi Prouinciales prædicti Decreti Auctores fuerint, non videntur eo se voluisse comprehensos. Neque enim de multis sic decernentibus aliter sentiendum est, ac de vno aliquo, cum Synodalem Constitutionem condit, ad quam non obligari communis sensus Doctorum est, de quo Barbosa suprà. Quæ ratio apud eos certè vim habeat, qui existimant Concilium Prouinciale non esse superius singulis in eo assidentibus, de quo Titulo 9. num. 155. & 158. & seqq. Vbi cùm ostensum sit oppositum, & validè comprobatum, non est illi multùm insistendum. Prior autem solidior est, iuxta quam Episcopi ab eo sunt onere liberandi: si tamen ita cautè procedant, [Nisi adsit scandalum.] vt scandalum non sequatur; ne illis Christi veniat applicanda sententia, in Pharisæos iactata, quòd scilicet pro alijs onera grauia disponant, quæ ipsi ne digito quidem mouere velint, molestiam omnem recusantes. Et in Episcopis Indiarum peculiarem esse rationem ex dictis num. 98. circa Religiosos compertum habetur, de quo & aliàs.

Tertium, an prohibitio dicta ad omnes se Communicantes extendat.

[Ad communicantes omnes non extendi.]

Et de extensione in iis partibus, ad quas se iurisdictio Mexicani Concilij protendit, dubitari nequit, quia ita in illo expressum habetur: de aliis autem, cùm prohibitio expressa non sit, & soli nominentur Presbyteri, iuxta id videtur iudicandum. Probabile namque est, secluso præcepto, obligationem sub mortali non esse: si ergo præceptum ad omnes Communicantes non extenditur, obligatio eorum alia à communi non erit. Neque ex obligatione Sacerdotum colligi obligatio aliorum potest, licet idem omnes recipiant, & eamdem videantur decentiam postulare. Quia licet idem sit; modus tamen recipiendi est diuersus, soli enim sacrificant Sacerdotes. Et ita sicut in Communicantibus non requiritur specialis vestium ornatus, qui tamen pro Sacerdotibus necessarius est, ita etiam circa alia dici potest. Pro quo est item, Sacerdoti, qui conscientiam peccati mortalis habet, nec copiam Confessarij, onus Confessionis faciendæ, quamprimùm possit, imponi à Concilio Trid. Seßio 13. [Conc. Trid.] Cap. 7. Quod tamen onus Communicantibus aliis iniunctum non est, vt communiter Doctores affirmant. Erat equidem Concilio perfacilè Communicantibus omnibus sub reatu eodem præcipere: cùm ergo ita non fecerit, credendum est inuoluere omnes minimè voluisse. Nam si voluisset, expreßisset, vt sæpè aliàs dictum ex Cap. Ad audientiam, de decimis, & textibus aliis.

Videtur tamen consuetudo aliud sua [Consuetudinem tamen à Confessarijs confouendam.]dere: nullus enim communicare audet post tabachi sumptionem; & si secus fieret, scandalum non exiguum oriretur. Vnde videtur hoc esse à Confessariis confouendum, vt nullum communicare permittant fumosis ore aut naribus accessurum. Licet autem circa præscriptionem consuetudinis non sint qui quæstionem moueant defuturi; insistendum illi, & ob reuerentiam Altissimi Sacramenti conniuendum; vt vires sumat. Vnde accedenti & dolenti quod incautè Tabachum sumpserit, cùm esset communicaturus, dicendum vt in alium diem differat Communionem. Neque enim negari potest quin saltem indecentiæ aliquid in eo sit, quod ad dilationem satis; accedente virorum sapientium sententiâ, qui præter indecentiam præceptum graue esse contendant. Neque timendum, ex eo quòd fideles obligationem in eo grauem recognoscant, occasiones grauium lapsuum. Cùm enim illi satis cautè in hoc se gerant, & Confessariorum iudicio stare experientia notum sit, nulla esse occasio potest, quæ illis perniciosa sit futura. Dum ergo illi se Confessariorum iudicio submittant, Confessarij opinione probabili vti possunt, vt sic diuini Sacramenti reuerentiam tueantur. Neque enim ibi locum habet, quod sententia communis amplectitur, Confessarium scilicet debere se opinioni Pœnitentis accommodare; quia Pœnitens nullâ se opinione tueri contendit, iudicio Confessarij penitus pariturus.

Alia circa eamdem materiam.

PRæter Tabachum Concilium apponit [De Sayri, & Topasayri.] Sayri, qui puluis est Indicus ad sternutandum validissimus, vt sic caput grauatum multipliciter alleuietur, quod etiam dicitur Topasayri, nec graueolentiam illam, quam Tabachus, relinquit. Illo ergo vti non licet, vbi Concilij viget auctoritas. Quia verò sunt alia, siue ex genere Indicarum plantarum, siue ex Europæis, aut aliunde petita, quæ sumi solent, vt rosacei pulueres & ex Sandalo, dubitari potest an debeant [Pulueres alij non expressi, an prohibiti.] etiam prohibita censeri à Concilio. Et vt prohibita censeri non debeant est obuia ratio ex doctrina communi de lege pœnali, quæ debet strictè interpretari: cui insistere qui voluerit, non poterit facilè erroris conuinci. Pro quo & argui ex eo potest, nam cùm pulueres dicti Orbi ferè vniuerso communes sint, & contingere possit vt ante Communionem sumantur, non inuenitur pro hoc quidquam in Conciliis cautum, vnde neque Indica Concilia existimanda sunt prouidentiùs circa illos quidquam statuisse. Est ergo pars ista non inuerosimilis: sed qui eam sequi voluerit, scandalum vitare debet: qui enim viderint puluerem quemlibet Tabachi more desumi, pro Tabacho non imprudenter iudicabunt, quia iudicium iuxta communiter accidentia solet [De Tabachistis non bonum conceptum Dom. Solorzanus habuit: neque Auctor.] efformari. Et quidem neque bonum illud de Tabachistis multi habere solent, nec tale quale sibi Sacerdotalis & Religiosa debet dignitas accurare: vnde Dom. Solorzanus in Politica pag. 118. Col. 1. in fine post adducta aliqua contra putidam illam consuetudinem ita subdit: Cosas todas que en mi concepto son bastantes para no hacerle bueno de los que se dan à deleyte tan asqueroso. Sic ille. Cui & ego libenter subscribo, & ita sanè sentio. [In Beneficijs post habendos.] Vt in prouisione Beneficiorum meritò debeat ratio consuetudinis istius haberi, & minùs dignos, ne indignos penitus dixerim, eos habendos decernere, qui illâ notati fuerint deprehensi. Vitium enim est, quod & ipsi non negant, & sordidum quidem ac fœdum, rebusque sacris tractandis peculiarem inconcinnitatem adducens. Quomodo ergo in Beneficijs conferendis habenda de hoc ratio non sit, & vitium istiusmodi supprim endum?

Et dubitari quidem potest an huic vi [An in statu mortalis peccati sint huic vitio dediti. Et pro parte affirmante arguitur septem rationibus.]tio dediti in statu mortalis peccati sint; quod probari potest Primò. Quia graue nocumentum saluti inferunt, ex eo quòd pulueres cerebro notabilem inducant siccitatem, quo nihil illi magis aduersum esse potest. Fumus autem hepar, & viscera adurit, vnde & mortes subitæ non rarò contingunt: pro quo faciunt Carmina, quæ ex Ioanne Barclayo adducit Dom. Solorzanus suprà ex iis Hispanè versa, quæ habet Tomo 2. Lib. 1. Cap. [Prima ratio.] 8. num. 27. quorum illud semel & iterùm vsurpatum: [Dom. Solorz.]

Planta nocens. O lethifero Planta horrida fumo! [Barclayus.]

Quando autem graue nocumentum saluti ex immoderantiâ eorum, quæ ore sumuntur, infertur, graue peccatum esse communiter Doctores affirmant, vt videri potest apud Cardinalem Toletum Lib. 8. Cap. 60. n. 1. P. Lessium Lib. 4. Cap. 3. n. 7. P. Escobar suprà Tract. 2. numer. 23. §. Quandonam. Bassæum verb. Gula. num. 3. & alios. Secundò, quia iuxta citatos, Gula tunc est peccatum [Secunda.] mortale, quando ex nimio cibo aut potu probabiliter timetur aliquod peccatum mortale. Pro quo Cardinalis Toletus suprà §. Sextò, Quando: cui alij consentiunt. Atqui Tabachistæ non vni, sed multis mortiferis peccatis obnoxij sunt, qui & vehementiâ appetitûs vrgente, quidquid obstiterit, transgredientur: possunt autem multoties mandata sub mortali obligantia interponi. [Tertia.] Tertiò. Quia communis etiam doctrina est, gulam esse peccatum mortale, quando ex ea sequitur scandalum, vt apud eumdem §. Quartò quando, & alios citatos. In casu autem nostro sic vsuvenit, si præsertim huic vitio implexi Sacerdotes [Quarta.] aut Religiosi sint. Quartò Quia res sacræ & diuinæ indecorè tractantur, vestes sacræ inficiuntur, & Corporalibus ipsis sordes ad nauseam prouo [Quinta.]cantes instillantur. Quintò. Quia tales nihil pro dignitate, & vt res exigunt, faciunt. Sed properè, tumultuariè, ad sordidam illam voluptatem semper anhelantes. Vnde & cremandus die sequenti prouectæ ætatis homo ob fœda crimina, cùm à Sacerdote ad dispositionem Christianam efficaciter, licet suauiter, vrgeretur, inter doloris pro peccatis actus Tabachum postulabat: pro quo à Sacerdote correptus consuetudinem caussabatur. Ergo neque æternæ salutis negotium in extremo articulo conuenienter sinit pertractari. Sextò, quia, vt dixi num. 95. multi viri gra [Sexta.]ues, docti, & experti, diabolicum aliquid in sumptione ista tantoperè inhærescente admisceri arbitrati sunt, & nunc etiam arbitrantur. Tandem, [Septima.] Præfati viri de Tabachistis bonum se non habere conceptum voce & scripto protestantur: in bono ergo illi statu non videntur esse; quandoquidem ex leuibus defectibus non debet absolutè sinister conceptus efformari. Sed erunt qui hæc non vrgere contendant, & mortale peccatum in abusu prædicto negent, & suam pergant hinc & inde petitis rationibus comprobare sententiam. Sed durum sanè erit, si quod ipsi probant, Deus fuerit inuentus reprobare. Et nil tale timentibus dicatur: Fumo pereant, qui fumos non vendunt, emunt tamen, contra eius, qui ignis consumens est, manifestissimam voluntatem. Pro quo hæc satis.

CAPVT IX.

Circa ministerium Altaris nonnulla alia pro Indorum Parochis.

IN Concilio Limensi tertio Act. 4. Cap. 11. [A Parochis Indorum Missale Romanum penitus obseruandum.] sic habetur In Missali auctoritate Summi Pontificis edito, nihil addatur, aut detrahatur, aut immutetur quouis modo, sed quemadmodum est ab Apostolica Sede constitutum, Missæ ceremoniæ omnes, ceteraque diuina peragantur. Hæc Concilium. Quæ quidem omnes in altari ministrantes obstringunt, [Concilium Lim. 3.] sed circa Indorum Parochos inculcanda illa, quia circa hoc solent frequentiùs culpabiles inueniri. Debent ergo pileo vti, dum ex Sacristia exeunt, & ad illam reuertunt: sic enim in Missali præcipitur: per medium ad altare ascendere, & non per latus, Calicemque manibus portare, & non in altari aliàs positum satis esse censere, cùm debeat portari patena & hostia super positis. Sic alia sunt, in quibus lapsus multiplices; sed præ aliis fortè maior ille in quibusdam, qui eò quòd inter Indos se tantùm versari videant, grauitatis pro sacrificij maiestate debitæ penitus obliuiscuntur. Ibi ergo magis damnabiles, vnde excusationem suæ leuitati prætexunt: quia enim Indi sunt qui assistunt, ideò illi ad reuerentiam sunt Sacramenti, sui Rectoris exemplo singulariter pertrahendi, docti alium de illo formare conceptum, quod vident à viro dignitatis tantæ sublimi circumspectione tractari. Quòd autem nihil addendum sit, detrahendum aut immutandum, à Pio Quinto in suâ Constitutione præcipitur, quæ in principio Missalis occurrit, verbis illis: ac huic Missali [Decretum Tridentini pro absoluta obseruantia rituum & ceremoniarum.] nostro nuper edito nihil vnquam addendum, detrahendum, aut immutandum esse decernendo, sub indignationis nostrâ pœnâ, hac nostrâ perpetuò valiturâ Constitutione statuimus, & ordinamus. Sic ille. Et quidem cùm ita sit à Pontifice constitutum, non videtur cur Concilium suo illud voluerit Decreto firmare. Sed certè conuenientissimum fuit, quia in Indiis ea licere videntur quæ pro cuiusque libitu disponuntur. Vnde & pro Regiis, & pro Ecclesiasticis Constitutionibus obseruandis, peculiaris debet à Gubernatoribus & Prælatis conatus adhiberi. Est etiam Decretum dictum Decreto Tridentini Concilij conforme Seßione 22. de obseruandis & vitandis &c. Vbi Episcopis huiusmodi cura præcipitur, vt per edicta & pœnas, ritus & ceremonias ab Ecclesia probatos faciant obseruari.

Addit sequentia Concilium: Inter Mis [Circa pacem in Missa quid ex Concilio Limensi 3. & Missalis Rubrica.]sarum alicui sæculari pacem cum patenâ dari, aut per Ministrum Ordinis sacri ad feminam cuiuscumque dignitatis deferri nullâ ratione permittatur. Sic Concilium, cui penitus concinit Synodus Diœcesana Pacensis Lib. 3. Tit. 8. Cap. 50. Vbi quid ad pacem cum patenâ dandam spectat satis ex Rubrica Missalis constat. §. 10. num. 3. in quo sic dicitur & instrumentum pacis ei porrectum à Ministro iuxta ipsum ad dexteram &c. Debet ergo esse peculiare instrumentum; & non patena. Licet autem id pro omnibus videatur dispsitum, ita vt Ecclesiasticis etiam pax instrumento, & non patenâ sit danda, quia nulla in dictâ Rubricâ, & aliâ, quæ habetur num. 8. indicatur diuersitas: pro solis tamen laicis vsus obtinuit vt patena non debeat adhiberi. Immò & pro Prælatis expressè loquitur Gauantus in Commentario Rubricæ citatæ L. F. sic dicens: Minister daturus pacem genuflectit ad dextram Celebrantis, & dicto tertiò Agnus Dei, por [Gauantus.]rigit instrumentum osculandum eidem Celebranti: tum factâ genuflexione, accedit ad Prælatum & alios, quibus idem instrumentum porrigit &c. Pro quo & facit id, quod testatur in eiusdem §. num. 8. vers. Ordo verò, Commentario, verbis sequentibus: neque datur vnquam cum patenâ, vice tabellæ, seu instrumenti, quam patenam prohibuit Pius V. in Epi [Patenæ vsus in pace vt prohibitus & permissus.]stola ad Archiepiscopum Tarraconensem suprà citatâ num. 5. Sic ille. Prohibitio autem videtur fuisse generalis, vt probat particula Vnquam, quæ adiungitur cum negatione. Verùm dicente Auctore prædicto patenam à Pio V. fuisse prohibitam. ex eo videtur fieri non prohibitam illam per ea, quæ in Missali habentur. Cumque aliàs Epistola illa Pij V. ad particularem Prælatum fuerit directa, neque vt vniuersale Rescriptum intimata, patenæ vsus non videtur generaliter fuisse sublatus. Ideo circa hoc non vna est vbique consuetudo, & licet quod ad laicos spectat, peculiare Pontificium Decretum extet, Proregi tamen patenâ datur pax, & supremis alijs Prætoriorum Præsidibus, ac considentibus Auditoribus. Nec mirum erit, si Prætores Indorum tale quid velint, & obtineant, Parochis conniuentibus, ne difficiles experiantur salarij sibi reddendi solutores, aut aliàs aduersantes.

Circa feminas autem id, quod à Con [Cum Proregum vxoribus in vsu, sicut & ceremoniæ aliæ maritis propriæ. Sed nimiâ extensione.]cilio statutum est, cum Proregum vxoribus non solùm temperatum, sed etiam ampliatum: si enim publicè sacris Missarum solemnijs intersint, per patenam illis datur pax, & alia pariter fiunt, quæ fieri cum Proregibus solent, quia eisdem honorum prærogatiuis, quibus mariti, perfruuntur: ad eum modum, quo Reginæ illis, quas dicimus Regaliàs, iuxta vulgatum Iuris pronuntiatum, quòd vxores radijs virorum illustrantur. In quo quidem, vt de Regibus non loquamur, quia eorum alia ratio est, quibus & Pontifices plus indulgent, erga res Ecclesiæ beneuolas habere conueniens arbitratis: nimia videtur licentia præsumi, quia nullibi illa concessa; & neque in ciuilibus ea est honorum simultas, vt est planum: quia Proreginas comitari non debent Auditores, neque in sellis sedere illæ possunt, illis adstantibus, Proregum more: & vt in illis esset, circa diuina nequit extendi, quia à diuerso fonte procedit: vnde & Pontifex potest; quod ad id spectat, prout libuerit, indulgere. Et huc certè videtur Concilium respexisse verbis illis: cuiuscumque dignitatis. Quod si in talibus hoc officij genus indecens à Concilio iudicatum, multò id erit indecentius respectu aliarum. Videant ergo Religiosi, qui vt Patronarum gratiam ineant, per Sacerdotem stolâ ornatum pacem illis deferendam iubent, an id Ecclesiæ sit ritui & dispositioni conforme. Est autem amplior pro thurificatione concessio in Ceremoniali Episcopo [Amplior pro thurificatione concessio.]rum. Reginis enim & magnis Principissis conceditur, sicut & viris, immò & omnibus Magistratibus. Pro quo Dom. Villaroël Parte 2. Quæst. 11. Artic. 6. num. 16. Vbi quòd Missale tantùm Proregi deferendum, iuxta Regiam schedulam. Sic num. 5. Quomodo autem in Chilensi Ecclesiâ pacem Diaconus Regiæ Audientiæ præbeat, cui consuetudini ipse morem gesserit, & de alijs dispensationibus circa Ceremoniale à Regio Indiarum Consilio iussum obseruari, quibus vrbanitatem suam posteris commendatam relinquit, videndus Art. 3. num. 87. & 88. quæ an à Supremo diuinæ Majestatis Consilio approbatæ fuerint, erit cùm certò certius videamus. Et post hæc scripta à Supremo Consilio Indiarum rescriptum vt Patenæ vsus in Pace neutiquam admittatur. Quibus præjactis,

[Assertio 1. Parochos Indorum mortaliter peccare cæremonias negligentes.]

Dico primò. Parochi Indorum cæremoniarum sacrarum incuriosi, & eo se gerentes modo, de quo numer. 107. mortaliter peccant. Probatur. Quia rem omnium diuinissimam indignè tractant, & suo exemplo Neophytos ad irreuerentiam cum fidei exilitate compellunt. Et pro Rubricarum obseruatione, vt alia omittam, stat Declaratio Pontificis, quam adducit Diana Parte 2. Tract. 14. Resolut. 4. ex Emmanuele Roderico, & Henriquio Villalobos, & sic habet: cùm Cæsar Episcopus Nouariensis in Hispanijs Nuntius Apostolicus esset, fuit coram eo dubitatum an Religiosi [Declaratio Pontificis pro Rubricarum obligatione.] peccarent mortaliter in Canone Missæ dicendo commemorationem pro Episcopo loci, in cuius locum ponebant Superiorem Ordinis: consulta ab ipso Nuntio Sancta Sedes Apostolica respondit eos mortaliter peccare, cùm sit ad vnguem Missale obseruandum, nec in Collectis Missæ posse aliquid addi sub eadem pœnâ, præter Orationem solitam pro Rege, & eius prole & exercitu. Sic Pontifex: propter quod citati ita sentiunt. Et Hieronymus Garcia Tract. 3. Difficult. 8. n. 20. affirmat circa hoc omnes conuenire. Pro quo & videndus P. Dicastillus Tract. 5. Disput. 4. Dubit. 13. Mirari autem iuuat Dianam ita absolutè sentientem, circa Rubricas id addere, quod nequit cum prædicta resolutione constare: Nam Resolut. sequenti ait contra aliquos, non peccare mortaliter Sacerdotem, qui cùm se induit sacris vestibus, Orationes tunc dicendas ex præscripto Missalis omittit; eâ redditâ ratione, quia pro illis dicendis nullum extat præceptum, & quædam in Missali ponuntur, quæ solùm ad consilium spectant, & ex quadam decentia debent obseruari. Et addit sic: Vide Fagundez loco citato (scili [Dianam non consequenter locutum.]cet Tract. 1. in Præcepta Ecclesiæ Lib. 3. Cap. 21. num. 9.) & num. 32. vbi probat Regulas Missalis non obligare ad mortale, nisi contineant essentiam, seu quasi essentiam sacrificij; reliqua verò non esse præcepta, sed consilia, & instructiones. Sic ille. Qui Resolut. 55. quæstionem de Rubricarum obligatione cum eodem Patre decidit, sic tamen concludens: Et ego puto ita omnino esse tenendum, vt docet Fagundez Tract. 1. Lib. 3. Cap. 21. & seqq. quæ intelligenda sunt, si vnam, vel alteram Rubricam non obseruaret; non autem si nullam; aut si in rebus substantialibus sacrificij delinqueret, vt alibi dictum est. Sic ille: quæ, vt dixi, nequeunt cum prædictâ resolutione componi. Quòd enim in Canone nominatur Episcopus, Rubrica vna est, minimè ad substantialia sacrificij spectans: & quòd pro Episcopo ponatur Prælatus Religionis, leuis mutatio est, quatenus ad vnam tantùm Rubricam pertinet minimè substantiale: & tamen iuxta illum in tali mutatione peccatum mortale est, ob declarationem Pontificis, qui generalem eam obligationem pro ratione reddit, quòd scilicet Missale sit ad vnguem obseruandum: ergo stare eiusdem assertio nequit, de leui tantùm obligatione circa prædictam obseruantiam.

Deinde, Peccatum mortale fatetur [Contra eumdem arguitur.] committi, si nulla Rubrica obseruetur, non autem si vna vel altera: atqui inter nullam & vnam, vel alteram, medium est, quod scilicet plures non obseruentur, sunt enim illæ multiplices; tertia inquam, aut media, aut maior eorum pars. Cùm ergo vnius tantùm, vel alterius exceptio fit, ex eo sequitur inobseruantiam plurium peccatum esse mortale: cùm additur omnimoda præteritio, quæ plurium sit, non videtur lethalis culpæ damnari: manet ergo confusa decisio, & vt non manere dicamus, neque Auctorem sibi post exiguum progressum contradicere; dicamus sanè quod ex re esse videtur, eum de vna aut altera Rubrica tantùm locutum, & id addidisse, quod omnino certum est, scilicet Rubricarum absolutam penitus violationem sine culpa mortali non stare. Quòd autem responsio omnino exacta non sit, minùs est curandum, quàm vt contradictionem in Auctore tanto adeò celerem asseramus. Dici etiam potest aliquid citato loco deesse, hæc scilicet verba: aut notabilem eorum partem, post illa: Non autem, si nullam. Quod verosimile redditur ex eo quod P. Fagundez, quem ille [P. Fagundez.] sequitur, aliquam moderationem adiiciat n. 7. cit. Cap. 21. sic dicens: & ideò non peccare, communiter loquendo, mortaliter illum Sacerdotem, qui aliquam, aut aliquas earum, scienter sine caussa omitteret; modo non dimittat tantam illarum partem, vt nouum ritum in Ecclesiam introducat. Hæc ille. Est autem manifestum quòd nouus celebrandi ritus introducitur, quando notabilis ceremoniarum pars aut omittitur, aut mutatur: quia licet non sit animus introducendi illum, quoad se tamen introducit: ridiculum enim esset conari simplicem Sacerdotem, aut etiam Parochum, ritum introducere in Ecclesiam, qui ab omnibus esset obseruandus. Prædictis autem si addamus id, quod de Parochis Indorum diximus, & rationibus peculiaribus, quæ pro illorum obligatione militant, res videtur extra dubium.

Dico secundò. Violatio præcepti cir [Assertio 2. Patenæ vsum in pace contra Ecclesiæ præceptum esse mortalem.]ca patenæ vsum in dandâ pace satis verosimiliter dici potest esse mortalis. Probatur. Quia patena res sacratissima est, & ita in illius vsu ordinatio debet Ecclesiæ seruari. Cùm enim ad recipiendum Christi Corpus destinata & consecrata sit; quidquid præter illum contra Ecclesiæ præceptum fit, materiam grauem concernit, vnde non debet leuis in eo tantùm lapsus iudicari. Quod vrgetur ex dictis pro Assertione præced. ex Declaratione Summi Pontificis circa nomen Antistitis: quia minus in eo videtur esse ad obligationem prædictam fundamentum; cum ibi vsus rei sacræ nullus sit, contra Ecclesiæ prohibitionem. Deinde. Quòd patena ad vsum sacrificij consecrata esse debeat, ceremonia quædam Ecclesiæ est; & tamen graue peccatum esse eam sine consecratione pro sacrificio adhiberi, omnium sententia est: licet sint qui sufficere dicant in ea celebratum esse sacrificium, quia per Corporis Christi contactum altior modus consecrationis habetur. Quòd autem ritus talis sub reatu culpæ lethalis vrgeat, ex grauitate materiæ Doctores colligunt: ergo similiter est de illius vsu dicendum, quando grauiter prohibitus deprehenditur. Circa feminas autem non videtur posse verosimiliter dubitari, quia in eo specialis indecentia reperitur, & ab vsu Ecclesiæ videtur abhorrere.

Dico tertiò. Pacem feminis per Mini [Assertio 3. Pacem feminis per Ministrum sacrum deferri, mortale esse.]strum sacrum deferri, peccatum mortale est. Probatur. Quia Concilium ait nullo modo id esse permittendum, supponens esse prorsus indecens. Quod autem Decretum hoc sub mortali obliget, ex eo ostenditur, quia materia grauis est, & non leuis momenti: & si obligatio grauis non esset, ferè inutilis redderetur. Quotus enim quisque ex sæcularibus est, qui circa venialia hæreat, cùm occasio occurrit, in quâ benemereri de feminis primariis possit, aut earum sit indignatio subeunda? Dictum de hoc aliàs: & in genere sacrarum actionum, de quibus loquimur, hanc regulam scriptores docti constituunt ad dignoscendum quales Rubricæ obligationem grauem inducant, quales leuem: vt tunc grauis sit, quando materia est grauis; tunc leuis, quando circa leuem versatur illa materiam. Pro quo videri potest [Ex prohibitione ministrandi in alteri fœminas arguitur, & quid circa illam.] Hieronymus Garcia suprà, num. 6. & seqq. Et pro exemplo leuium adducuntur illæ, quibus disponitur, vt signacula in Missali ante egressum ex sacristiâ suis locis accommodentur: quòd manus hoc aut illo modo in Gloriâ & Credo habeantur, &c. Atqui in casu nostro Decretum Concilij circa materiam versatur grauem. Quis enim non videat rem esse momenti non leuis vt Minister sacer fœminæ pacem non deferat? Sicut grauis prohibitio est, quâ cauetur ne fœmina in Missâ ministret, vbi haberi copia alterius Ministri potest: quandoquidem etiam eo deficiente, sunt qui negent; & satiùs esse putant vt Sacerdos ipse defectum Ministri suppleat, vel vt Missam penitus omittat: pro quo sunt Doctores, quos adducit & sequitur idem Garcia suprà, Dub. 5. numer. 4. tam enim graue videtur Ministrum sacrum ex altari ad fœminam descendere, quàm fœminam ad altare accedere, ministerium præstituram.

Dico quartò. Quando Proregum vxo [Assertio 4. quid in Proreginis, & alijs.]res, licèt id videatur asserendum, quod num. 109. satis comprobatum manet: quia tamen sunt aliqui contrarium verosimile reputantes, & ex omissione possunt non leues turbæ in Indijs excitari sustineri id potest; non tamen in vxoribus Præsidum, aut aliorum supremorum Gubernatorum, quia pro illis nihil est, quod vsum decentem ostendat, neque pro eisdem ea faciunt, quæ pro prioribus vidimus suffragari. Sed iam cessat difficultas iuxta dicta num. 109.

Dico quintò. Religiosi, etiamsi Con [Assertio 5. quæ obligatio in Religiosis.]cilij Limensis Decreto non teneantur, quia tamen Decretis Pontificijs subiecti sunt, circa Patenæ vsum pariter obligantur. Quod per Ministrum sacrum pax illis non deferatur, communis omnibus videtur obligatio, quia vti indecens à Concilio, non esse vllo modo permittendum, irrefragabili est testimonio pronuntiatum: vnde circa indecentiam dubium esse nequit, accedente Pontificiâ prædicti Decreti approbatione, cum alijs Concilij eiusdem, & aliunde contra receptum est illud Ecclesiæ morem: ergo non est leuis tantùm abusus, quam in eâ nimis officiosa actione committunt.

Dico sextò. Grauiter peccant Indo [Assertio 6. Indas cantatrices in choro neutiquam admittendas.]rum Parochi, qui pro sacris officijs puellas cantatrices adhibent, quæ cum cantoribus alijs in choro decantent. Ratio videtur manifesta: quia id contra morem Ecclesiæ est, & singularem habet indecentiam, atque reciprocæ incontinentiæ periculum. Neque ex Monialibus sumi argumentum potest: illis enim propter statum adeò sacrum id conceditur, neque viris intermixtæ sunt. Excusationem ex eo habere Parochi nequeunt quòd viris careant, qui ministerio Chori inseruire possint; melius enim erit ministerio tali carere, quàm illud inducere, vbi tot damnabiles circumstantiæ reperiuntur. Timebat D. Augustinus in cantu Ecclesiastico periculum sensibilis voluptatis ex vocum suauitate, vt ipse eleganter prosequitur Lib. 10. Confeßionum, Cap. 33. vbi hæc post alia habet: Ita fluctuo inter periculum [D. Augustinus quid in Ecclesiastico cantu sentiret.] voluptatis, & experimentum salubritatis, magisque adducor, non quidem irretractabilem sententiam proferens, cantandi consuetudinem approbare in Ecclesiâ: vt per oblectamenta aurium infirmior animus in affectum pietatis assurgat. Tamen cùm mihi accidit, vt me ampliùs cantus, quàm res, quæ canitur, moueat, pœnaliter me peccare confiteor, & tunc mallem non audire cantantem. Sic ille. Cùm ergo ita in Ecclesiâ canendum sit, vt infirmiores animi in affectum pietatis assurgant, in quo periculum illud sensibilis est timendus excessus: quid iam fuerit, vbi puellæ cantant, ex quarum cantu nihil ad pietatem spectans sperari potest, sed maiora pericula pertimeri. Erunt fortè qui hoc velint defendere; sed videndum quo illi fundamento moueantur; & erit profectò non solidum: vnde Episcopi [Ab Episcopis abusum dictum remouendum.] graui debent absurditatem istam edicto prohibere, iuxta id, quod Concilium Tridentinum eisdem præcipit Seßione 22. in Decreto de obseruandis & vitandis in celebratione Missæ: illa enim verbis eiusdem comprehensa, dum ait: Hæc igitur [Conc. Trid.] omnia, quæ summatim enumerata sunt, omnibus locorum Ordinarijs ita proponuntur, vt non solùm ea ipsa, sed quæcumque alia huc pertinere visa fuerint, ipsi pro datâ sibi à sacrosancta Synodo potestate, ac etiam vt Delegati Sedis Apostolicæ, prohibeant, mandent, corrigant, statuant, &c. Et pro Indicis Parochis hæc satis, vt iam ad Religiosos veniamus.

TITVLVS XVII. DE PAROCHIS INDORVM RELIGIOSIS.

Non pauca, nec leuia circa illos occurrunt, vnde operæ erit non superuacuæ pretium circa illa expedienda, licèt non prolixè, diligenter tamen institisse, pro quibus sit

CAPVT I.

An expediat Religiosos circa Indos munus suscipere Parochorum.

QVæstionem hanc eruditè versat Dom. Solorzanus Tomo 2. Libr. 3. Cap. 16. & in Politicâ Libr. 4. Cap. 16. & vt sine illâ aliquid certum & sine offensione tradamus

Dico Primò. Generaliter loquendo negari [Assertio 1. generaliter loquendo esse conueniens.] nequit conueniens esse vt Religiosi curam Indorum cum Parochiali obligatione suscipiant. Constat; quia per Bullas Pontificum, & Regias schedulas, præcedente maturo virorum sapientium consilio, ita est sæpiùs iudicatum: neque enim dici potest in negotio momenti tanti id, quod erat minùs expediens, statuisse. Et quidem expedire potest vt Religiosi curam animarum cum Episcopali obligatione suscipiant, pro quo Canones sacri sat plures occurrunt: ergo & quòd cum Parochiali obligatione, quod minùs multò est; vt constat. Quod denique probari ex effectu potest: nam fides Christiana in Indijs, præsertim Occidentalibus, si non initium, incrementum tamen, & pluribus etiam in partibus vtrumque Religiosorum zelo & solicitudine, post Dei gratiam deberi res ipsa clamat, & pro eo est illustre testimonium gloriosæ memoriæ Philippi II. Regis nostri in schedulâ 16. April. 1583. vbi sic habet: Y supuesto que este fue el fin, que para ordenarlo se tubo, (quòd [Schedula Philippi II.] scilicet Religiosi pro conuersione Indorum Parochialem eorum curam haberent) y que el efeto ha sido conforme à lo que se procuraba, y procura, y que con vida Apostolica, y santa perseuerancia han hecho tanto fruto, que por su dotrina, mediante la gracia y ayuda de Nuestro Señor, ha venido à su conocimiento tanta multitud de almas, &c. Cùm ergo conuenientia & vtilitas ex effectu probetur, neque enim illa aliunde meliùs probari potest, vt in rerum omnium genere exploratum habetur; sitq́ue verissimum quod dictum aliàs à D. Augustino in Psalm. 54. v. 1. verbis illis: Effectus pro [D. August.]bauit virtutem. Sicut & quod à D. Leone Magno Epistol. 114. & habetur in Cap. Fertur. 1. quæst. 1. [D. Leo Magnus.] sic locuto: aut qualem fructum de se producturus est, cui graui pasti radix infecta est? Conuenientissimum profectò ostenditur Parochialibus Indorum Ecclesijs Religiosos esse propositos, cùm dispositioni tali vberrimos constet fructus respondisse, neque infectam radicem felici adeò prouentu coronatam.

Dico secundò. Vbi de conuersione In [Assertio 2. Indis à Religiosis conuersos non statim relinquendos. Et Parochialem eorum curam habendam.]dorum agitur, & nouellæ in populis plantationes sunt Religiosorum Apostolico labore collectæ, non solùm conueniens, sed necessarium prorsus est, Parochialem eorum curam habere. Probari id facilè potest; quia nisi ita fiat, omnis eorum labor breui frustrabitur: Indi enim charitate & suauitate Religiosorum attracti, dum in aliorum statim potestatem veniunt, qui, vt frequenter accidit, quæ sua sunt quærunt, non quæ Iesv Christi, in fide tepescunt, vnde & ad pristinos errores, & remotiores habitatiunculas reuertuntur. Non ergo per Euangelium tantùm generandi in Christo, sed iterùm atque iterum parturiendi, donec formetur Christus in illis, exemplo Apostoli. Gal. 4. v. 19. sic dicitur: Filioli mei, quos iterùm [Gal. 4. v. 19. & 20.] parturio, donec formetur Christus in vobis. vbi & obseruandum id, quod addit statim: Vellem autem esse apud vos modò, & mutare vocem meam: quoniam confundor in vobis, v. 20. Quibus satis declarat quàm fuerit Galatis exitialis absentia Euangelici genitoris. Parturiuit in Christo, vel Christo; sed quos parturierat, dereliquit, & inde errores in illis, inde in spirituali genitore confusio. Commisit alijs recèns genitos infantes, qui Euangelizare alijs tenebatur; sed non illi genitori similes, inde ipsis lamentanda jactura. Quid ergo in casu nostro dicamus, vbi neque ij, qui geniti sunt, Paulum habent genitorem, altitudine doctrinæ, & miraculorum magnitudine fidem validissimè confirmantem; & qui geniti, minoris profectò capacitatis sunt, & notissimæ inconstantiæ: & licet alia pro huius Assertionis comprobatione adduci possent, vni experientiæ maximè deferendum est: nam quod scimus loquimur, & quod vidimus, testamur, vt aliàs Dominus Ioan. 3. v. 11. Sed cùm addat ille: & testimonium nostrum non accipitis: quid iam mirum, si nec nostrum accipiatur?

Dico tertiò. Stabilitâ iam fide, si res Chri [Assertio 3. idem esse stabilita iam fide, si meliùs per eos res Christiana promouenda sit.]stiana meliùs per Religiosos, quàm per Parochos sæculares promouenda sit, ita vt ex illorum abscessu magnum sit detrimentum acceptura, conuenientissimum est eos in Parochiali curâ conseruare; immò & necessarium, & obligatorium. Id probo ex Bullâ Alexandri VI. sat celebri in hac materia, ob donationem ab eo factam Regibus Catholicis Indicarum omnium regionum. In ea siquidem obligatio eisdem imponitur mittendi maximè idoneos pro amplificatione in illis fidei Christianæ Ministros, vt vidimus Titulo 1. Cap. 3. vbi & ostendimus obligationem dictam ad omnes in Regnis Successores pertinere. Atqui obligatio talis non est tantùm pro conuersione, sed pro stabilitate fidei, ad quam non sufficit qualiscumque cura, sed magnâ opus est; non solùm generaliter loquendo, cùm Gentes ex suis erroribus eruuntur, sed singulari ratione in Indiis ob inconstantiam dictam indigenarum, & diaboli ministros ad peruersionem intentos, nondum penitus relegatos; à quibus, etsi absentes sint, timeri potest, quia & absentes nocere possunt, dum ab his, aut aliis consuluntur; qui semina im pietatis & superstitionis nondum prorsus extincta dispergunt. Si ergo Religiosi huic damno meliùs occurrere possunt, & sine illis grauia sunt detrimenta futura; id stare non poterit saluâ Catholicorum Regum conscientiâ, ad quos non modò ex charitate, sed etiam ex iustitia spectat illis seriò & constanter obstitisse. Quod roborari ex eo potest: nam Indi, etiamsi ex parentibus fidelibus geniti sint, Neophyti tamen censentur in ordine ad fruendum priuilegiis omnibus, quæ pro Neophytis ab Apostolicâ sunt Sede concessa: non est ergo in illis ita radicata fides & Christiana instituta firmata, vt iam velut antiqui Christiani omnino tractandi videantur.

Dico quartò. Si res ad eum statum venerint, vt de Religiosis non plus, quàm de sæcula [Assertio 4. Si secus, ab eo esse arcendos munere.]ribus Sacerdotibus speretur, poterunt Reges Catholici id quod sibi bene visum fuerit circa eorum conseruationem imperare, neque enim ad illam videntur obligati, vt satis declarat Philippus Secundus in citatâ Schedulâ num. 1. Pro quo & facit, quòd cùm dubia sit conseruationis vtilitas respectu Indorum, manifesta est in conseruatione pernicies respectu Religiosorum, vt ea ostendunt, quæ adducit Dom. Solorzanus Lib. 3. Cap. 16. num. 37. & seqq. & in Politica Cap. etiam 16. & adeò irrefragabilia sunt, vt nequeant nisi per contradicendi pessimum spiritum denegari. Dubia autem vtilitas præponderare non debet damno manifesto, vt est compertum, & Doctorum omnium assensu firmatum. Immò cùm dubia est vtilitas, & damnum item dubium, nequit præponderare illa, sed debet quis sibi consulere, quia & se plus amare debet; vnde & vulgatum axioma est charitatem in vnoquoque à se ipso debere incipere: quod quidem tunc est verissimum, quando de damnis spiritualibus agitur, circa temporalia enim alia est ratio. Videantur P. Palaus Tomo 1. Tract. 6. Disput. 1. Puncto 7. & alij apud ipsum. Pro quo est & regula illa, quam [Pro quo notanda regula charitatis.] ex doctis Scriptoribus adducit Bassæus verb. Charitas, num. 24. quòd scilicet in iis, quæ pertinent ad singulas coniunctiones, magis diligendi sunt illi, qui secundùm eas sunt nobis coniunctiores. Prælati ergo Religionum magis diligere debent Religiosos suos, quàm eos, quibus dari ad Parochialem curam possunt, stante eo, de quo loquimur, statu, & ita eos ab imminentibus damnis remouere: immò & prouidentiam circa hoc sublimiorem habentes, quia & illis incumbit vniuscuiusque statui, pro illius conseruatione, secundùm modum sibi possibilem, accuratam solicitudinem adhibere. Quod de Regibus etiam [Regum Catholicorum obligatio circa tuendam obseruantiam Religiosi status.] nostris asserendum, quibus Indiarum donatio ab Apostolicâ Sede facta, & cura in spiritualibus peculiaris imposita: ad quam non vltimo loco spectat Religiones, quæ in Indiis existunt, iuxta propria instituta viuere: quia si secus accidet, magnum inde propagationi fidei, & Christianæ Reipublicæ statui potest detrimentum comparari.

Dico quintò. An res ad eum statum ve [Assertio 5. Quid de facto, aliis iudicandum relinquitur.]nerint, vt iuxta illa agendum sit, non est meum iudicare. Videant alij, ad quos huiusmodi cura spectat. Licet enim sint qui ita iudicent, vnde & amotio Religiosorum à Paræciis Indicis iam pridem fuisset executioni mandata, nisi Religiosorum, quorum hoc interesse videtur, preces obstitissent, vt videri potest apud Dom. Solorzanum, citatis locis; quem negat Fr. Ludouicus Miranda in Manuali Tomo 1. Quæst. 43. Artic. 6. §. Ad secundum. Mihi tamen à tali est iudicio, dum ab eius, qui compellere ad huiusmodi possit, imperio non vrgeor, penitus temperandum: cùm illud sit dixisse satis, si reuerà is status sit, de quo Assertio procedit, Prælatos Religionum non posse remotioni Religiosorum à Regibus nostris intimatæ, reluctari: quod ex adductis circa Assertionem præcedentem constat. Neque temporalia commoda, quæ ex prædictâ amotione cessabunt, attendenda sunt: omnibus enim illis Religiosa est obseruantia præferenda; nec tolerandum damnum, non vnius aut alterius, sed in corpus Religionis obserpens, de quo prædicti testantur, & quod experimentis certis Prælati ipsi deprehendunt. Quod quidem ita iudicarunt Religiosi [Religiosorum Nouæ Hispaniæ iudicium.] Patres Mexicani, cùm de Parochorum visitatione per Ordinarios faciendâ, cum remotionis, si sic caussæ exigerent, potestate, & examine præuio, iuxta Regium Philippi Quarti Regis nostri rescriptum die 9. Febr. An. 1622. efficaciter ageretur. Adeò enim hoc Regulari instituto contrarium visum illis, vt Parochias potiùs dimittere, quàm tali se jugo submittere, necessarium fuerint arbitrati. Pro quo videri potest Mag. Fr. Ioannes de Grisalua in Chronico Ordinis D. Augustini Prouinciæ Mexicanæ, & aliarum Nouæ Hispaniæ, Ætate 4. Cap. 9. vbi præfatum rescriptum ad litteram adducit, & de dimissionis protestatione pertractat.

Et duo ibi adnotanda succurrunt. Pri [Duo circa illud notantur.]mum, dimissionem talem non sine graui incommodo circa temporalia futuram, quia eâ admissâ, sustentatio pro Religiosis necessaria minimè suppetebat. Pro quo fol. 185. pag. 1. §. El quinto inconueniente es grauißimo, y tocando en lo temporal &c. Secundum, non obstante grauissimo illo inconuenienti, ad dimissionem Doctrinarum accurrendum, quia stare conseruatio non poterat cum obseruantiâ Religiosa. Pro quo in libello supplici ipsorum, cuius tenoris partem suæ Prouisioni inseruit Excellentissimus Comes de Priego Mexicanus Prorex, de quâ citatus Scriptor fol. 180. Col. 2. Sic habetur: Y auiendolo asi entendido los Pro [Libellus eorum supplex, damna dimissionis protestantium.]uinciales de las Religiones de Santo Domingo, S. Francisco, y S. Agustin, presentaron ante su Excellencia vn memorial ô peticion, proponiendo los inconuenientes que tenia la execucion de la dicha Cedula, y los que asi mismo de que las dichas Religiones dexen y desamparen las Dotrinas, que de mas de cien años à esta parte han tenido, y estàn à su cargo: y sin embargo de ellos, y por escusar los mayores, que resultan de sugetarse los dichos Religiosos à la obediencia, visita, y reformacion del dicho Arzobispo, y demas Obispos de este Reyno, en derogacion de su exencion, y priuilegio, renunciaban y renunciaron las dichas Dotrinas, exonerandose de ellas, y poniendolas en manos de su Magestad, y de su Excellencia en su Real nombre, para que se siruiese de proueer en ellas de Ministros mas conuenientes. Sic ibi. Id quod fusiùs prosecuti in Memoriali, quod Procuratores dictarum Religionum Regiæ Maiestati præsentarunt, de quo idem idem fol. 181. Col. 4. & sequentibus foliorum 182. 183. & 184. ex cuius tenore illud imprimis, quod veluti compendium ceterorum præmissum, iuuat adiecisse, ex fol. 182. Col. 3. vbi sic dicitur: que si los Religiosos estan sugetos à los [Memoriale eorumdem pro eodem.] Obispos en las Dotrinas, en visitarlos, castigarlos, y remouerlos, serà total destruycion de las Ordenes, y obseruancia de su Regla. Sic illi. Et ante ipsos Fr. Ioannes Baptista in Animaduersionibus pro Confessarijs [F. Ioan. Baptista.] Indorum fol. 390. vbi ita scribit: Illud autem sine formidine dico, quod in casu, quo Fratres subijci Episcopis cogerentur, vel remotionem à locis, in quibus habitant: potiùs Doctrinas, domos, Conuentus, supellectilem, & patriam etiam deserere & relinquere deberent, quàm in huiusmodi discrimine & periculo (ne dicam totalem Religionis destructionem) Ordinem suum aduocare. Sic ille. Ex quibus habetur intentum: propter commoda inquam temporalia non esse Indorum Parochias retinendas, nec posse Prælatos pro illarum retentione contendere, quando res ad eum statum redactæ sunt, vt illarum administratio non iudicetur necessaria. Et obseruantiæ Regularis damna certissima deprehendunt. Et quidem Mexicani Patres ministerium suum valde necessarium pro spirituali Indorum salute iudicarunt, vt ex eorum constat Memoriali: & tamen dimittendas Doctrinas ob grauamen prædictum censuerunt. Quid ergo censeri oporteat, vbi necessaria eorum administratio non apparet, & damna circa obseruantiam grauissima sentiuntur.

Dico sextò. Societas Iesu prudentissimè [Assertio 6. Societatem IESV meritò doctrinas detrectare.] faciet Doctrinas vbi de conuersione Indorum non agitur, detrectando: neque admittere illas debet vbi solitariè agendum est, & non tenenda forma vitæ regularis. Sic Patres illi Peruuianæ Prouinciæ, quando circa hoc maior vrgebat Parochorum necessitas, iudicarunt, vt habetur Tomo 3. Historiæ generalis Societatis Libro 6. num. 315. Quod equidem vsque ad indignationem Proregis obfirmatum: vnde & patientiæ ipsis non leues occasiones pullularunt: vt videri potest Lib. 6. Historiæ num. 341. Tomo 4. Ex Libro autem 4. n. 275. & seq. aliquid hoc loco opportunè delibandum: sic ergo ibi: illud difficultates habuit maximas, suscipiendæ necne Paræciæ, in quibus Curionum [Eiusdem Historia.] munia cuncta exercentur. Obijciebantur ex vna parte sæpè decantata pericula, ex licentiâ, ex occasionibus, intemperantiâ gentis, tum auaritiæ nota in exigendo Camerico (sic vocant collatam ab indigenis ad victum stipem) & stipendio à patronis, aut Fisci Regij Præfectis: vnde & lites quotidie orirentur, & grauis offensio populis, existimantibus Euangelium sibi venale proponi. Super hæc aßiduè cum potestatibus sæcularibus Religiosam administrationem perturbantibus: nec quos Præpositis Regularium videretur in Paræciis collocari, vel abduci finentibus. Nec minùs cum Episcopis decertandum &c. Ex altera parte extrema memorabatur gentis neceßitas. Societatis Institutum propriè ad propagationem Euangelij factum. Quid huc, aiebant, venimus? Quid Societas in hisce regnis spectat nisi Euangelij propugnationem? Stationes liberæ, cura, excursiones per interualla satis non sunt. Nam neque ea gentis huius ingenia sunt, quæ sine aliquo imperio ad officium pelli; ac nisi aßiduè instes, diu officium ipsæ conseruent. Pueris aßimiles sunt, magistri præsentiâ, paternaque animaduersione egentes. Hæc cùm dicerentur, & Proregis flagitatio magnificè explicaretur, visum est id etiam genus attentandum Euangelicæ culturæ: sed hactenus, vt testarentur Proregij, & quibus oporteret, experimenti caussa id erat suscipiendum. Interim incommodè leuari posse, si probatißimi quique in eam curam deligerentur, & Præsidem apud se haberent prudentem ac vigilem: ijdemque omnes vnâ aliquâ domo religiosè viuerent. Nam cupiditatis & auaritiæ nomen facilè sublatum iri &c.

Cùm ergo genus prædictum Euangelicæ [Quid reipsa factum.] culturæ attentatum esset, in vno Iuliensi oppido experimentum substitit, de quo n. 280. & illud quidem bene vertit, sed non vlteriùs progressum, nisi in vnâ Sancti Iacobi Paræciâ Ciuitati Regum adiacenti: licet Reges nostri suam circa hoc semel atque iterùm declararint voluntatem: vt videri potest apud Dom. Solorzanum Lib. 3. Cap. 16. num. 70. & in Politica pag. 643. §. Del mesmo, & seq. Cùm etiam non multis abhinc annis, doctrina, quæ de Chauin dicitur, occasionis ingressus inde percommodi ad Gentiles suscepisset, rebus iuxta votum non succedentibus, eò quòd pauci Gentiles fuissent inuenti, eam dimisit, reclamantibus Indis, & querimonias suas ad Regium vsque Consilium iaculantibus, de cuius imperio Peruuianus Prorex apud P. Prouincialem expostulauit, reditumque expetit: quod tamen non potuit impetrare. Scio tamen ferudè caussam istam de tradendis Societati Doctrinis apud Regium Consilium agitari, sic Regiis Ministris instantibus, salutis Indorum zelo constanti permotis; & quem instantiæ istæ sint habituræ exitum, nequeo coniectare. Parendum sanè Regum nostrorum imperiis, qui tamen nihil quod lædere Institutum Societatis possit, aut honestum illum agendi modum ab ipsis commendatum, valeat vllâ ratione deterere, subire eamdem pa [Illius eximia commendatio, verbis Philippi 3.]tiantur. como quiera que os encargo procureis siempre mostraros muy grato con los Prelados de esta Orden, y darles el confidente y facil despacho, que se requiere: por el buen exemplo, que con su honestidad, y vida exemplar conseruan, con tanta edificacion de las Almas. Verba sunt Philippi Tertij Regis nostri ad Principem Squilacensem Peruuianum Proregem in Epistola Ann. 1620. die 28. Martij, apud Dom. Solorzanum cit. loco Politicæ. vbi de Doctrinis tradendis agitur. Et quidem honestatis laus in Indiis adeò debet eximia reputari, qualem magnus ille vir P. Iosephus de Acosta, suâ illâ notabili [In Indiis quanta castitatis laus.] sententiâ reputabat, de qua P. Sacchinus Tomo 4. historiæ Societatis Lib. 7. num. 352. verbis illis: Frequenter vsurpans, in Peruuia non alia expetenda miracula in virtutis testimonium, quàm conseruatam in [P. Sacchinus.]tegrè castitatem. Sic ille.

CAPVT II.

An Religiosi Indorum Parochi ex iustitiâ, & non solùm ex charitate Parochiale debeant officium exercere.

NEgant aliqui, ex quibus Emmanuel [Ex charitate tantum administrare quæ probent.] Rodericus Tomo 1. qq. regul. quæst. 35. art. 5. sibi penitus concinnente Fr. Ludouicus Miranda in Manuali, Tomo 1. quæst. 43. artic. 5. §. Tertiò pro. Et id probant, quia Religiosi semper hoc onus sub prædictâ obligatione suscipere detrectarunt; neque est vnde possit obligatio talis suboriri. Quòd enim Pius V. An. Dom. 1567. die 23. Martij, expeditâ Bullâ eos ad Parochialem curam habiles reddiderit, ad id concessâ facultate non probat intentum; quia in eadem Bullâ addit, Vt hactenus consueuerunt: ex quo potiùs oppositum comprobatur. Addit tamen teneri Religiosos ex iustitiâ facere, si non omne ad quod Curati tenentur, quia verè Curati non sunt; id tamen totum, quod fecissent ibi Clerici Curati, vel alij Religiosi, impediti ne ministrent, quia illi eos, quominùs id faciant, impedierunt, se huic muneri destinantes, & coràm Rege agentes, ne sibi ministerium huiusmodi tolleretur. Quia ratio naturalis dictat, vt vnusquisque soluat damnum, quod suâ caussâ fuit illatum. Cùm charitatis autem obligatione, ex quâ aliquid inchoatum est, posse obligationem subsequentem iustitiæ coniungi, constat in eo, qui ex charitate confessionem audire alterius incipit, quam tenetur ex iustitiâ perficere, propter iniuriam, quam Pœnitenti faceret, qui propter obtinendam absolutionem peccata reserauit: vt cum communi sententia docet D. Sotus in 4. dist. 28. q. 41. Hæc Fr. Emmanuel, in quibus secutus Mag. Veracruz, & Mag. Noronam, qui ita censuerant, & exposuerant, vt videri potest apud Fr. Ioannem Baptistam Fol. 256. n. 11. Pro eodem stat Fr. Antonius Remesal in Historiâ Guatemalensi Lib. 10. Cap. 22. P. Pellizarius Tractat. 8. Cap. 4. numer. 90. & alij item, nihil nouis declarationibus Regij Consilij permoti, de quibus statim.

Dico primò. Parochi Indorum, vbi [Assertio 1. in nouis conuersionibus solùm ex charitate administrari.] recèns eorum conuersio est, neque Regius patronatus exercetur, sed iuxta Apostolica priuilegia proceditur, non administrant ex iustitiâ, sed solùm ex charitate. Id probo. Quia ad asserendam iustitiæ obligationem nullum est fundamentum, &, vt ex Fr. Emmanuele diximus & est sanè verissimum, Religiosi semper onus huiusmodi recusarunt. Neque in illis ea currit ratio, quæ ab eodem adducta est, ex obligatione scilicet supplendi damna: quia reuerà talia damna non sunt, cùm sit nemo, qui de tali agat conuersione, neque apud Reges nostros prætensionem vrgeat: & vt talis aliquis sit, quòd ipsis id, quod prætendunt, non concedatur, ex negotiatione Parochorum dictorum non prouenit, sed quia Reges nostri conuenientissimum iudicant curam talem ipsis non præbere, efficaciorem ad Parochialia munera illorum charitatem, quàm horum iustitiam reputantes. Hoc enim posse contingere etiam respectu Episcoporum circa ouium suarum curam, benè ostendit Fr. Ioannes Focher apud Fr. Ioannem Baptistam Fol. 393. & seqq. siue autem ab eisdem conuersi sint, siue ab alijs; dummodò Parochum non habeant, possunt circa illos Parochialia omnia exerceri, & etiam Matrimonio iungi, licèt alibi habeant domicilium. Pro quo P. Thomas Sancius infrà, num. 13. adducendus Conclus. 4. & alij apud ipsum.

Dico secundò. Si admittatur Religio [Assertio 2. non oriri obligationem justitia ob impeditos alios, esse verosimile.]sos ex charitate administrare, dici verosimiliter potest, quamuis oppositum verosimilius sit, non oriri obligationem iustitiæ, ex eo quod se pro retinenda possessione tueantur, & sic alios ex iustitiâ administraturos impediant. Quòd ex eo probari potest: nam impeditio talis non est per iniustitiam, vt suppono, sed iustis adductis rationibus, vt non remoueantur: atqui velle possessionem antiquam continuare, non est nouum velle obligationis onus subire, quod & ipsi sic agentes asserunt: ergo superior titulus ex charitate fuit, ille ipse vim habet, & non alius. Nec dicas Reges conseruationem Parochorum non aliter velle, quàm si illi onus titulo iustitiæ suscipiant. Nam licet id verum sit si de ingressu loquamur, non tamen de conseruatione, quando onus est ex solâ charitate susceptum; quod contingere poterit, vel quia Regia edicta alicubi vsu recepta non sunt, vt in aliquibus Fratrum Minorum Prouinciis, pro quo Fr. Ioannes Baptista Fol. 212. §. octaua veritas. Vel si Religiosi prætendant, idq́ue habeat fundamentum, non obstante Regiâ dispositione obligationem tantùm charitatis pro ingressu eosdem vrgere, de quo statim.

Dico tertiò. Verosimilius est Religio [Assertio 3. teneri ex justitiâ à Rege præsentatos, aut locum ejus tenentibus.]sos, qui ex præsentatione Regij patronatus curam Parochiarum suscipiunt, ex iustitiâ ad plenam administrationem teneri, nisi ipsi contrarium protestentur, & non obstante protestatione, Parochiæ conferantur. Sic Fr. Ioannes Baptista Fol. 177. Pag. 2. num. 12. & Fol. 318. Pag. 1. §. Vt autem, & seqq. Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 16. num. 24. vbi adducit Ioannem Focher, & Emmanuelem Rodericum, cuius tamen sententiam iam vidimus. Et in Politicâ Pag. 632. Quod & contestati sunt Prouinciales trium Religionum Nouæ-Hispaniæ in Epistolâ, quam ad præclaræ memoriæ Philippum II. scripserunt, & à Fr. Ioanne Baptista ad verbum refertur Fol. 178. & seqq. Idem supponit Magister Grijalua in Historiâ D. Augustini Prouinciæ Nouæ-Hispaniæ, &c. Ætate 3. Cap. 35. vbi de Societate Iesv loquens, & eius in Philippinas ingressu Ann. 1580. ita scribit: Porque segun su santo Estatuto, sin encargar [Præclarum elogium Societatis IESV.]se de esta, ô de aquella Dotrina con titulo de Curas, administrando los de Iusticia, la Charidad los lleba por todas las partes, donde conocen que ay necesidad, y con tanto zelo y cuydado predican la fe, y administran los Santos Sacramentos, como si fueran propios Curas, y como si lo debieran hacer de Iusticia. De manera que sin tener propio ganado, obrando con todos los Pastores, tienen en todos los merecimientos no pequeña parte. Sic ille. Et est communis ac receptissima persuasio; vt non dubitet Dom. Solorzanus affirmare, post formulam præsentationis, quam Dom. Franciscus à Toleto Peruuianus Prorex in regionibus istis constituit Regio Patronatui conformem, pro comperto apud omnes habitum Religiosos ex iustitiâ administrare.

Fundamentum Assertionis præcipuum [Fundamentum Assertionis ex rescriptis varijs.] ex Regiâ dispositione desumitur, varijs in rescriptis, sed præcipuè in illo Ann. 1587. die 16. Decembris, in quo sic dicitur. Y porque lo que tanto importa, como es la Cura de las Almas, y mas las de estos tan nueuos en la Fe, no conuiene quede à voluntad de los Religiosos: los que estubieren en las dichas Dotrinas, Curados, y Beneficiados, han de entender en el oficio de Curas, non ex voto charitatis, como ellos dicen, sino de Iusticia, y obligacion, administrando los Sacramentos no solamente à los Indios, sino tambien à los Españoles, que se hallaren viuir entre ellos. A los Indios por los Indultos Apostolicos sobredichos, y à los Españoles por Comision vuestra, para lo qual se la aueis dedar, &c. Extat Tomo 1. Indicarum schedularum, Pag. 97. & eam ex citatis adducunt Dom. Solorzanus, & Fr. Ioannes Baptista, qui etiam Regiam Epistolam profert tenore integro, scriptam PP. Prouinciali & Diffinitoribus Prouinciæ S. Euangelij Ordinis D. Francisci in Nouâ-Hispaniâ, in quâ obligatio prædicta eisdem intimatur. Et similes aliæ Prouincialibus aliorum Ordinum destinatæ sunt, vt declarat Titulus prædictæ Epistolæ Fol. 380. Pag. 2. Non ex voto charitatis, (como allà lo platicais) sino de Iusticia y obligacion. Verba illius sunt. Quòd autem Reges nostri ita disponere potuerint, non debet in dubium reuocari, quia Patronatum habent amplissimum in Indijs, & peculiarem facultatem ad huiusmodi prouisiones. Possunt ergo sub eâ conditione tantùm præsentare, vt qui præsentantur, obligationem subeant, quam Curati generaliter habent. Et huius ratio optima in prædicto rescripto redditur; quòd scilicet res momenti tanti, qualis est Cura animarum, non est Religiosorum libito relinquenda. Et Indis non solùm, si indignæ sint, sed etiam si tantùm ibi habitent, posse Sacramenta administrari, & eos Matrimonio iungi, ex Bullâ Pij V. probat D. Thomas Sancius Lib. 3. de Matrimonio, Disput. 26. num. 2. qui & num. 3. de vagis idem statuit, parùm conformiter ijs, quæ habet num. 7. vbi Episcopi necessariam ait esse licentiam, ob rationes quasdam parùm vrgentes stante priuilegio.

Neque obstat quod ex Bullâ Pij V. ad [Pij V. verbis occurritur, circa modum consuetum administrandi ex charitate.]ducitur, scilicet Parochiale officium Religiosis concedi, sicut anteà consueuerunt: quòd autem ex charitate tantùm administrare consueuerint, videtur manifestum; sic enim in citatis Regijs rescriptis habetur: vt num. præced. vidimus: Non ex voto charitatis, como allà dicen. Como allà lo platicais. Pro quo latiùs discurrit Ioannes Focher in Opusculo de veris Indiarum Occidentalium Ministris; & ex eo Fr. Ioannes Baptista Fol. 390. pag. 2. & seqq. Videtur autem difficile quomodo obligatio iustitiæ imponi à Rege possit, quia obligatio talis [Quomodo à Rege talis possit obligatio imponi.] quid spirituale est, & ad rem maximè sacram spectans, Sacramentorum inquam administrationem, & alia Parochialis officij ad forum animæ pertinentia ministeria. Sed vt dixi, prædicta non obstant; quia Bulla Pij V. ad instantiam Philippi II. Regis nostri impetrata est, & cùm ipse obligationem iustitiæ futuram exprimat, credendum omnino est, iuxta eum sensum à Pontifice talem obtentam facultatem. Quod ergo Pontifex ait sicut anteà consueuerant, non ad modum administrationis spectat, de quo Pontifici nihil enarratum est, sed ad substantiam administrationis, & quantùm ad independentiam ab Ordinarijs ibidem concessam. Præterquàm quòd ex concessione Alexandri VI. de quâ Titulo 1. Cap. 3. Reges nostri possunt, & debent Ministros pro conuersione Indorum, & ijs, quæ ad ipsam conducunt disponere: & accedente ampliori Indulto Iuris patronatus, sicut facultas est illis quoad præsentationem, ita & quoad illius modum. Quòd si prædicta non sufficerent, non est credendum in re tanti momenti sine consultatione Sedis Apostolicæ id factum, de quo agimus; quandoquidem & Rex ipse ob prædictam caussam, quòd scilicet res summi momenti sit cura animarum, & ita modo debito debeat administrari, ac proptereà non ex charitate tantùm, sed ex iustitiâ, id à se iniungendum fuerit arbitratus. In id enim, quod vitare contendebat, prorsus impegisset, indebito modo se gerens in obligatione imponendâ; quod eius facultatem excedebat.

Dico quartò. Ex prædictâ obligatione [Assertio 4. obligationem iustitiæ quæ sequantur.] iustitiæ hæc habentur. Primò, Religiosum Parochum ad residentiam teneri, nec posse pro libitu abesse, sed iuxta id, quod Parochis generaliter permittitur. Secundò, neque Prælatos posse absentiam indulgere, aut etiam Parochos rebus in alijs occupare. Tertiò, teneri ad omnia, ad quæ veri Parochi, etiam cum vitæ periculo, vbi charitas non vrgeret. Quartò, quoad sufficientiam in doctrinâ, & linguæ peritiâ, eamdem cum alijs obligationem habere. Pro quo Fr. Ioannes Baptista Fol. 384. ita scribit: Hæc & alia multa te [Fr. Ioan. Baptista.]nentur Parochi suis præstare ouibus, vt debitè suum officium exequantur, vt patet per multas Seßiones Concilij Tridentini. Sed ad hæc quis tam idoneus? Non illi profectò, qui sine vlla, vel saltem mediocri, diuinarum litterarum cognitione, & linguarum peritia, nullum non mouent lapidem, vt huic muneri, & potiùs oneri & operi præficiantur. Quos quanta maneat vltio & vindicta sacræ litteræ apertè testantur, &c. Quintò, tenentur ad damna omnia resarcienda, quæ ex eorum incuriâ prouenerint. Sic citati numer. 9. & adductus nuper Auctor post adducta ex eodem, acriter pro Assertione depugnans. Sextò, magis obligati sunt Parochiali Ecclesiæ, quàm suæ Religioni, in ordine ad subsidia conferenda: vnde & necessitatibus illius, & pauperum Paræcianorum debet priùs subuenire. Pro quo Dom. Solorzanus Lib. 3. Cap. 16. num. 86. & in Politicâ Capit. 16. §. Antepenultimo. Et ante illum P. Suarez Tomo 4. de Religione, Tractat. 8. Cap. 19. num. 20. Tandem, stante præcepto Prælati, & necessitate ad officium pertinente, huic occurrendum est, illo cum reuerentiâ prætermisso, etiamsi cum Censuræ impositione procedat. Horum omnium rationes sunt manifestæ, pro quibus & faciunt, quæ sequenti Capite disseremus.

CAPVT III.

An Religiosi Indorum Parochi Beneficium propriè Ecclesiasticum habeant, & teneantur illud acceptare per Canonicam institutionem, Ordinario conferente, & non tantùm in Commendam.

RAtio dubitandi est, quia Beneficium [Beneficium quid sit & inde ratio dubitandi 1. quia fructus non percipiunt.] propriè dictum est ius percipiendi fructus ex bonis Deo dicatis Clerico competens propter diuinum officium, vt communiter illud definiunt Doctores, & videri apud summistas potest, & præsertim apud eorum Principem Syluestrum verbo dicto 2. 1. Atqui Parochi Indorum tale ius non habent, quia Indi aut decimas non soluunt, vt in Nouâ-Hispaniâ, pro quo Mag. Grijalua in Historiâ D. Augustini illarum Prouinciarum, Ætate 4. Cap. 11. Fol. 188. Col. 4. Vel si soluunt, ad eorum Parochos non pertingunt, pro quorum sustentatione portio tributi deducitur, quæ primus effectus dicitur. Talis autem portio non computatur inter bona Deo dicata, vnde & prohibentur Ordinarij Censuris vti, vt ad illam soluendam Regios ministros compellant. Vnde & resolutio Titul. 16. num. 49. circa recitationem officij. Secundò, quia Parochiale officium non [2. Ex defectu perpetui tituli.] datur illis in titulum perpetuum, & ita non habent Parochi illius proprietatem. Pro quo faciunt, quæ habet Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 3. [Dom. Solorzanus] Cap. 16. numer. 26. & in Politicâ Pag. 639. §. Però todas. Vbi ex Regijs schedulis ostendit Doctrinas esse amobiles ad nutum Regiæ Maiestatis. Qui etiam num. 23. cit. Cap. de formâ agens, iuxta quam in Peruuio conferuntur, ait præsentationem Regiam Ordinario exhiberi, ab eoque præsentatum examinari, & habilem repertum administrandi licentiam accipere, citra vllam tamen aliam collationem, vel institutionem. Perpetuitatem autem esse de ratione Beneficij communiter docent Doctores, ex quibus aliquos adducit P. Palaus Tomo 2. Tractat. 13. Disputat. 1. Puncto 1. num. 6. Pro quo & P. Suarez Tomo 4. de Religione, Tractat. 8. Lib. 3. Cap. 19. numer. 23. Tertiò; quia [3. Quia tantùm videntur dari in Commendam.] cessante proprietate & perpetuitate, Beneficium tantùm videtur dari in Commendam, quia non datur in titulum: illi autem qui sic Beneficium Curatum accipiunt, non sunt propriè Prælati, sed Procuratores, licèt habeant legitimam administrationem, iurisdictionem, & auctoritatem, iuxta communem praxim, quamuis sint qui secus sentiant quoad plenam iurisdictionem. Pro quo videri potest P. Thomas Sancius Lib. 2. Consiliorum, Cap. 2. Dub. 48. Ex quo videtur sequi, Religiosos non teneri ad collationem Canonicam requirendam, quia illa tantùm requiritur pro Beneficijs quæ dantur in titulum, qualia non sunt, quæ ipsis tribuuntur, sed precariò conceduntur, vt loquitur Dom. Solorzanus num. 11. vnde & P. Pellizarius Tract. 8. Cap. 4. num. 9. ait illos non esse propriè Parochos.

Et ita contendunt Religiosi nonnulli, [Fundamentum aliud ex Apostolicis priuilegijs.] licèt aliud videatur esse eorum fundamentum, priuilegia scilicet circa hoc à Sede Apostolicâ concessa, scilicet à Pio V. de quo num. 9. ab Adriano VI. in celebri Bullâ, quæ vocatur Omnimoda: quam non esse abrogatam ex eo probari potest, quòd nullibi talis abrogatio reperiatur. Quòd si alij Pontifices concessiones alias cum limitatione protulerunt, id non obstat ampliori præcedenti concessioni, vt diximus Titulo 12. num. 15. 388. & 389. Quod est etiam iuxta Bullas Leonis X. Clementis VII. & Pauli III. de quibus Fr. Ioannes Baptista Fol. 172. & [Item ex modo præsentationis.] seqq. Prætereà, in Regiis schedulis, quibus modus obseruandus in prouisionibus præscribitur Doctrinarum, circa Religiosos nihil speciale traditur quoad Canonicam collationem per Ordinarios faciendam. Et licet Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 17. num. 1. & in Politicâ Lib. 4. Cap. 17. in principio dicat ex eo quòd circa alios traditur, colligi quid sit circa Religiosos dicendum, & ita à Rege præsentandum ex tribus sibi oblatis à Prælato, quem maluerit ab Ordinario instituendum: id certè non videtur vrgere, quia à disparatis non fit illatio, vt est Iuris axioma certissimum: neque enim est eadem Religiosorum causa & sæcularium Clericorum, cùm illi habeant diuersum Prælatum, & pro eisdem extent singularia priuilegia. Præterquàm quòd in Schedulis Ann. 1620. 1628. & 1634. apud Dom. Solorzanum num. 7. & 9. in quibus forma circa prouisionem Religiosorum habetur, cùm tres à Prælatis & Capitulis nominandos statuatur, ex quibus vnus sit ab eo, qui Regio nomine Patronatum exercet, eligendus, ibi sistitur: Eligirà vno qual le pareciere: nec de Canonicâ institutione quidquam additur ab Ordinario faciendâ. Et quidem hîc locum habet quod dictum sæpiùs iuxta Iuris pronuntiata: Quòd si voluisset, expreßisset. Cap. Ad audientiam, de decimis. Cardinal. Mantica decis. 54.

Dico primò. Parochialis cura in Reli [Assertio 1. absolutè affirmans habere proprium Beneficium]giosis est verum & proprium Beneficium. Probatur Primò ex Regiis Schedulis, in quibus ita asseritur. Philippus enim II. sic loquitur in Schedulâ Ann. 1583. die 6. Decembris. Y en el entretanto que no vbiere los que conuiniere para todas las dichas Dotrinas, y Beneficios, repartireis los que quedaron [1. Probatio ex Regijs Schedulis.] igualmente entre las Ordenes que ay en esas Prouincias. Et in Schedulâ Ann. 1587. die 16. Decembris, sic idem. Los que estubieron en las dichas Dotrinas Curados y Beneficiados. Hoc idem probant quæ adducit Dom. Solorzanus Cap. 16. num. 1. & seqq. Pro quo & stat P. Thomas Sancius Lib. 3. de Matrim. Disputat. 26. num. 7. vbi ait reuerà esse Parochos. [2. Ex obiectorum solutione.] Secundò, quia si aliquid obstaret, id esset quod adductum nuper: atqui illud non obstare constat: nam quod de bonis Ecclesiasticis dicitur, non est ad decimas fructuarias reducendum, quia & decimæ personales esse possunt, quæ in Indis ad portionem illam assignatam reuocantur, respectu cuius est in Parochis verum spirituale ius ratione fundamenti, quod est spirituale ministerium. Quia verò portio dicta non videtur vt decimalis tractari, iuxta dicta, sed vt stipendium doctrinæ; dici potest ad decimas ius habere, sed ius illud esse impeditum, & pro illis dictam portionem substitui, dum res componuntur. Prætereà, est in illis ad bona Ecclesiæ, ad ea scilicet, quæ Ecclesiæ legantur & offeruntur, & ita de oblationibus participant, de illis scilicet, quæ eorum sustentationi accommodata sunt, non de aliis, quæ ad ornatum & cultum Ecclesiæ spectant: pro quo Naldus. Verb. Parochus numer. 20. & pro eodem apertè facit Indorum Parochos esse propriè Beneficiatos, cùm tamen decimæ illis non soluantur. Id autem quod de perpetuitate dicebatur, [Perpetuitatem non esse de ratione Beneficij, de absoluta loquendo.] non vrget: nam & Beneficia Manualia sunt, quibus propriè rationem Beneficij conuenire probat cum aliis P. Bauny in Praxi Beneficiorum Disput. 1. Quæst. 16. vbi specialiter de Beneficiis Religiosorum agit. Pro quo & P. Azor Tomo 2. Lib. 3. Cap. 26. Quæst. 12.

Quomodò autem aliqua perpetuitas ne [Aliqualem requiri, quæ & casui adaptatur.]cessaria sit benè explicat P. Palaus suprà numer. 5. iuxta aliorum & propriam mentem, quòd scilicet sufficiat perpetuitas in ipso Beneficio, licèt non sit in Beneficiato. Quod in casu quidem nostro apertè conspicitur: Parochiale enim Beneficium in perpetuum est fundatum, per hos tamen aut illos, secundùm diuersos eorum status, administrandum. Et cùm citatus Auctor ita censeat, non videtur consequens, quod subdit citato num. 6. dicens, quòd licet hoc in rigore ita sit; at in iure Canonico, & ex communi acceptione Beneficij, solùm venit intelligendum, quod etiam in Beneficiato perpetuum est. Si enim in rigore ita est: [P. Palaum non videri consequenter locutum.] ergo & iuxta ius Canonicum, per quod Beneficiorum institutiones habentur. Quòd si iuxta Canonicum ius non est in rigore tale: ergo absolutè tale non est: & ita ille num. 7. affirmat Beneficium Manuale deficere à ratione Beneficij communiter accepti. Nisi velit communiter quidem Beneficium illud tantùm intelligi, quod perpetuum est, non ita tamen communiter, etiam illud, quod in Beneficiato non habet perpetuitatem. Non quòd propriè tale non sit; sed quod licet sit propriè tale, non ita communiter designari solet in ordinario loquendi modo. Quo pacto non benè pro se adducit P. Thomam Sancium Lib. 7. Operis Moralis, Cap. 29. num 106. [Ratio vrgens pro Manualibus.] ibi enim absolutè negat Beneficium Manuale esse propriê tale, & non tantùm in minùs communi modo loquendi. Ratio autem videtur vrgentissima: nam ratione Beneficij Manualis habetur ius spirituale verè & propriè ad bona Ecclesiæ, propter officium: atqui in hoc ratio Beneficij consistit, in cuius definitione nihil prætereà additur, vt videri apud citatos potest & alios quos ipsi citant: ergo est verè & propriè Beneficium.

His addendum Beneficia, de quibus agi [Perpetuitatis modus alius in Religiosorum doctrinis.]mus, ex se perpetua esse; quia non dantur pro tempore determinato: licèt enim Reges nostri, cum Religiosis Doctrinas relinquendas statuunt, eos non adquirere proprietatem admoneant; nulli tamen eam habenti tollenda est, sed post vacationem Beneficium Clericis tribuendum. Pro quo Schedula Ann. 1583. die 6. Decembris, in quâ de hoc præsertim agitur & quod dixi, insinuatur. Et licet in Schedulâ Ann. 1585. quam adducit Mag. Grijalua in Historiâ Augustianâ Nouæ-Hispaniæ, &c. Fol. 176. sic dicatur: Prefiriendolos (sæculares scilicet Sacerdotes) à los Religioos que las tienen y han tenido: id non videtur de personis Religiosorum in eis tunc temporis existentibus, sed de Religionibus intelligendum: ita vt doctrinæ, quas religiosi vnius Religionis habent, aut habuerunt, Religiosis eiusdem aut alterius, minimè conferantur quæ in possessione sunt. Quia verò aliunde Doctrinæ Manuales esse possunt, eò quòd à Prælatis possint remoueri Parochi, dicendum Doctrinas ex se perpetuas esse, & ita Parochos per totam vitam in illis posse persistere, vt persistunt aliqui. Quòd autem pro delictis amoueri possint, omnibus est Beneficiatis commune, & pro Religiosis extat Cap. Monachi, de statu Monachorum. Ex quibus fit non esse alicuius momenti id, quod de Commendis dicebatur: Commendæ etenim non sunt, sed cum proprietate retinentur.

Quòd autem pluribus Schedulis cauetur, [Regias Schedulas non obstare.] & specialiter illâ Ann. 1624. die 22. Iunij, de quâ Dom. Solorzanus Cap. 16. num. 77. Que por lo susodicho no puedan los Religiosos adquirir propiedad, ni perpetuidad quanto à las Dotrinas. Id inquam non officit, quia Reges tantùm intendunt Religiosos ad retinenda Beneficia non posse allegare proprietatem, vt illis fiat iniuria, si ab eisdem remoueantur. Quòd verò cùm ea possident, illorum proprietatem & dominium habeant, non inficiantur, & ita illam habere affirmat Emmanuel Rodericus Tomo 3. qq. regul. quæst. 29. artic. 4. de Fratribus etiam Minoribus locutus. Et Dom. Solorzanus Cap. 16. citato, num. 86. Quòd si ipse ait, vt vidimus numer. 16. Beneficia dicta precariò [Quomodo dicantur precariò dari.] concedi, constetque aliàs eius, quod precariò accipitur, non adquiri dominium: non est aliter exponendum. Scilicet eo loquendi modo significari absolutam Regum nostrorum potestatem ad illorum subtractionem. Non esse autem precariò data, ex eo euincitur, quia datur verum & proprium ius ad plenam administrationem, & ad disponendum de fructibus atque emolumentis; quod valde alienum est à ratione precarij, in quo merus vsus traditur ad voluntatem dantis reuocabilis. Et ex iis probatur dominium & proprietatem adquiri durante possessione, licèt reuocabili per superiorem potestatem: quia est absoluta potestas administrandi, cui non obstat respectus ille reuocabilitatis, quia respectu Pontificis omnia Beneficia illam habent, & ille non obstat proprietati.

Iam quod de Priuilegiis Pontificiis di [A priuilegijs præsidium nullum. Et 1. de priuilegio Pio V.]citur robore est penitus destitutum: nulla enim peculiaris concessio habetur, per quam possint Religiosi, vbi Episcopatus erecti sunt, & Regius Patronatus exercetur, officium Parochi sine Ordinariorum licentiâ administrare: præter illam celebrem Pij V. quæ, cùm ad instantiam Philippi II. impetrata sit, Regum nostrorum est voluntati relictum, vt illius vsum quatenus sibi bene visum fuerit, temperarent. Et ita, cùm in illâ habeatur vt Religiosi in locis sibi assignatis & assignandis officium Parochi exercere possint, Ordinariorum locorum, vel aliorum quorumuis licentia minimè requisita: nihilominùs Regio Philippi III. Rescripto die 28. Martij 1620. ad Proregem Peruuianum, declaratum est, id non derogare Regio Patronatui, & ita praesentationem requiri Regio nomine factam. Item, per aliam Schedulam die 14. Nouembris 1603. ab eodem Rege ad alias se Schedulas referente, approbatio Ordinariorum vt necessaria [Regia Schedula.] proponitur: Sin ser primero examinado y aprobado por el Prelado de aquella Diocesis. Sicut ergo circa approbationem ita est dispositum, potuit similiter circa Canonicam institutionem disponi. Et quidquid de aliis temporibus fuerit, in præsenti ita res ferunt, quia iussio Regis vrget. Vnde cùm circa Societatem, pro tribus, quas in Peruuio habebat Do [Circa Societatem quid actum.]ctrinas, à Proregibus & Prælatis benignè actum fuisset, & neque in præsentatione, neque in Canonicâ institutione, aut Ordinarij approbatione, eius fuisset Religiosa libertas onerata; sicut neque pro alijs Paraquariæ Prouinciæ, ex recèns ab eius filijs, in fame & siti, in laboribus multis & multi sanguinis effusione conuersis, ad magnam Dei gloriam congregatis; jam communem formam experiri compellitur, & ad præsentationem recepto more, alia ad Prælatos spectantia peraguntur: licet quoad Paraquarias Reductiones rigor sit aliquatenus temperatus in eo quòd Religiosam posset obedientiam retardare.

Et hæc sanè videtur Pontificum mens, [Pontificum mens circa prædictam obligationem.] vt constat ex Bullâ Clementis Octaui pro Fratribus Franciscanis, cuius tenorem adducit Dom. Solorzanus Cap. 16. cit. n. 63. vbi declarat Religiosos officium Parochi exercentes, censendos esse intra Claustra agere vt non debeant ab Ordinariis, quasi agentes extra illa, tractari, sic enim ibi: Ex Apostolicæ Sedis speciali Indulto deputari so [Clemens. 8.]leant, qui ab eorum Superioribus nominati, ac à locorum Ordinarijs, seu eorum Officialibus approbati priùs fuerint &c. Gregorius XV. in speciali Constitutione die 5. Febr. 1622. ita statuit Has generali, [Greg. 15.] & perpetuò valiturâ Constitutione decernimus, statuimus, & declaramus, vt deinceps tam Regulares, quàm Sæculares, quomodolibet exempti, siue animarum curam personarum sæcularium Monasteriis, seu domibus Regularibus, aut quibusuis aliis Ecclesiis, vel Beneficiis, siue Regularibus siue Sæcularibus incumbentem exerceant, siue aliàs Ecclesiastica Sacramenta aut vnum ex illis ministrent, præuiâ Episcopi licentiâ & approbatione; siue quoquo modo in dictæ curæ exercitio, aut in eorum Sacramentorum, vel alicuius ex illis administratione de facto absque vlla auctoritate se ingerant: in his, quæ eiusmodi curam, seu administrationem concernunt: omnimodæ iurisdictioni, visitationi, & correctioni Diæcesani Episcopi, tamquàm Sedis Apostolicæ Delegati, plenè in omnibus subijciantur. Sic ille, plenissimâ additâ priuilegiorum derogatione. Cùm ergo nequeat dici Religiosos se in administrationem Parochialem ingerere, fatendum necessario est, id ab illis faciendum præuiâ Episcopi licentiâ & approba [Illius Constitutio etiam pro Indiis vim habet.]tionê Quod autem in Indiis id etiam seruandum sit, planum apparet, dum pro illis non ostenditur priuilegium speciale, per quod Constitutioni prædictæ derogetur, quam adducit Dom. Barbosa in Collectaneis ad Concilium Tridentinum Seßione 25. Cap. 11. de Regularibus. Licet autem Pontifices de Canonicâ collatione & institutione loqui non videantur: ex illorum tamen verbis constat, non posse Religiosos Bullis se tueri, in quibus sine licentiâ & approbatione Ordinariorum eis conceditur Parochiale munus exercere. Eo autem admisso, circa Canonicam collationem non est cur hæreant, quia nihil plus per eam grauantur, & Prælatis plena iurisdictio relinquitur, vt si delinquant, amouere eos possint, aut si vtiliores circa alia sint futuri. Vt videlicet si fuerint dilapidatores, si incontinenter vixerint, [Cap. Monachi de statu Monachorum.] aut tale aliquid egerint, pro quo amouendi meritò videantur: aut si etiam pro neceßitate maioris officij de Consilio Fratrum fuerint transferendi. Sic ex Concilio Lateranensi in Cap. Monachi, de Statu Monachorum. Pro quo etiam est Cap. Ea quæ, eodem Titulo. Quamuis autem Prælati in Indiis id facere nequeant, nisi Patrono annuente; neque in hoc speciale videtur esse grauamen, quia etiamsi Canonica institutio non interueniat, idem debet iuxta Regias Schedulas obseruari. Vnde iam

Dico secundò. Quamuis dicamus Paro [Assertio 2. Qualiacumque sint Religiosorum Beneficia, Canonica institutio pro illis non repugnat.]chalia Beneficia Religiosorum in Indiis non esse propriè talia ob defectum perpetuitatis, nihilominus Canonica institutio stare pro illis potest. Probatur. Quia Beneficium Manuale datur in titulum, vt probat Rebuffus in Tractatu Nominationum Quæst. 9. num. 26. Ergo & Indica similiter dari possunt, & consequenter Canonica institutio. Illationem probo: quia titulus est ius sacræ functionis obeundæ, & propter eam commodum temporale pro victu conueniens ex rebus Deo dicatis exigendi, iuxta communem scribentium doctrinam, [Quid sit Titulus.] pro quâ Nauarrum, Seluam, & P. Reginaldum adducit P. Bauny in Praxi Beneficiorum Disput. 1. Quæst. 2. §. Est autem ius. Atqui nulla est disconuenientia in hoc quòd tale ius ab Episcopo tribuatur, quandoquidem Pastor est ouium, circa quas est illud exercendum, & quòd hoc solemni aliquâ ceremoniâ fiat: ergo nullo modo Canonica institutio respectu eorum, de quibus est sermo, repugnat.

Dico tertiò. Cùm non videatur im [Assertio 3. Iuxta probabilem sententiam de ratione propria Beneficij, quid fieri possit.]probabile Parochialia Beneficia Regularium non esse propriè talia, eo quòd in titulum perpetuum non conferantur, si Canonica institutio desit, dummodò alia concurrant, non erit grauis peccati reus taliter administrans. Probatur. Quia opinio probabilis tutò in agentis vtilitatem potest aduocari. Quòd si dicatur in materiâ Sacramentorum id non licere, iuxta communissimam sententiam, occurrendum est, [Notanda doctrina circa Sacramentorum valorem.] notanda doctrina, quòd scilicet in casu nostro nullum Sacramentum periclitatur, ex cuius dubiâ receptione periclitari etiam possit salus eorum æterna, qui sunt illa recepturi, vt patet discurrendo per singula. Nam Baptismus à quocumque datus est validus. Ad Eucharistiæ consecrationem character sacerdotalis sufficit. Pro Confessione satis est simplex Sacerdos ab Episcopo approbatus. Extrema vnctio quoad valorem non pendet à Parochiali potestate. Matrimonium non tale est Sacramentum, ex cuius dubia receptione cum probabili administratione, timeri damnatio queat: & vt demus posse facere de attrito contritum, si ex parte contrahentium nihil desit; non ideò illo priuabitur effectu, ex eo quòd Parochus, vt talis receptus, aliquem patiatur defectum, propter quem in foro conscientiæ probabiliter talis non sit: quia non est administrator Sacramenti, sed publicus testis; cùm contrahentes ipsi illius ministri sint, & in ipsis materia & forma resideat, & ita de Sacramenti validitate nequit dubitari. Quod notandum pro similibus, in quibus occurrere probabiles opiniones possunt. Constitutiones autem diuersæ Pontificum, quas adducit Lauretus à Franchis in Controuersiis. Quæst. 86. ne Religiosi curam animarum sine licentiâ Sedis Apostolicæ suscipiant, nihil obstant, tum quia de veris Beneficiis loquuntur, tum etiam quia in casu nostro dispensatio est, de quâ dictum.

CAPVT IV.

An Religiosi Indorum Parochi ad examen ab Ordinario faciendum teneantur.

DVrus est hic sermo, sed necessariò [Examinis necessitas.] deuorandus abiis, qui vel zelo salutis Indorum munus Parochiale suscipiunt, vel propriæ vtilitatis intuitu: cùm enim amatur, vt est præclara Diui Bernardi sententia, aut non laboratur, aut labor amatur. Est illud ad prædicta consequens: si enim approbandi ab Episcopis, de eorum est sufficientiâ sufficiens etiam necessariò iudicium efformandum: vnde si aliàs de illa non constet, per examen notitia comparanda. Si inquam aliàs non constet: constare enim potest, & ita examinis obligatio cessa [Nisi de sufficientiâ constat.]bit, non obstante Decreto Concilij Tridentini Seßione 24. Cap. 18. de Reformat. quia ad formam illam non tenentur Regulares in Beneficiis, quæ ipsis conferri consueuerunt, prout est à Congregatione Cardinalium declaratum, sic referente Gonzalez ad Regulam 8. Cancellariæ. Glossâ 6. num. 162. & Nicolao Garcia de Beneficijs [Nec obstare Regiam Schedulam.] Parte 9. Cap. 2. num. 197. & seq. Pro quo & faciunt quæ circa hoc tradunt Doctores adducti à à Dom. Solorzano Lib. 3. Cap. 6. num. 20. & seqq. Sicut enim non est obligatio totius formulæ obseruandæ, ita neque alicuius eius partis, circa quam nihil est specialiùs declaratum. Et quemadmodum in approbandis Confessariis examen requiritur; additur tamen Aut aliàs idoneus iudicetur, ita & in præsenti intelligendum. Neque obstat Schedula Regia Ann. 1634. de quâ Dom. Solorzanus Cap. 17. num. 14 in qua sic dicitur: y para ser Curas los dichos Religiosos, aunque sean Superiores de las Casas, o Conuentos, donde moran y habitan, y son como Cabeceras de las dichas Dotrinas, deben, y han de ser examinados por los Obispos y Ordinarios Seculares, y por sus examinadores en el distrito de las dichas Dotrinas. Pues ninguno puede cuydar de esta ocupacion Christianamente sin licencia suya. Y en el Idioma tambien lo deben ser, por la persona, que se diputa para esta enseñanza. Sic ibi. Non inquam obstat, quia totum id debet intelligi secundùm Canonicas dispositiones: neque enim Reges nostri Piissimi & Religiosissimi addere in rebus hujusmodi obligationes intendunt, quæ ad Superiorem potestatem spectant, sed eorum, quæ disposita sunt, executionem vrgere. Cùm ergo Religiosi ad dictam formam seruandam non sint à Concilio obligati, neque ratione Regij rescripti existimandum est obligationis aliquid accreuisse. Vnde neque cùm examinandi illi sunt, necessarium est vt illud per [Quinam Examinatores sufficiant.] Examinatores Synodales fiat, sed vel per Episcopum ipsum, aut per alios sibi benè visos. Sicut neque per magistrum Indici idiomatis, quia & in hoc esse sufficiens notitia sine examine potest: & vt habenda per illud sit, alij esse Examinatores possunt, quibus non minùs confidere Ordinarius queat: immò si ipse Indici idiomatis gnarus sit, vt sunt aliqui, nullus eo meliùs rem istam poterit explorare. Et similiter exponendum est, quod habetur in alia Schedula Ann. 1603. Die 14. Nouembris, de qua citatus Auctor Cap. illo 17. num. 13. vbi tamen de Examinatoribus nihil sed tantùm Sin ser primero examinado y aprobado por el Prælado de aquella Diocesis, asi en quanto à la suficiencia, como en la lengua &c. Vt autem ea, quæ ad hoc spectant pleniùs habeantur,

Dico Primò. Religiosi, qui sine appro [Assertio 1. Peccatum lethale in intrusione.]batione Episcopi in administrationem Parochialem se ingerunt, mortaliter peccant. Probatur. Quia in re grauissimâ Pontificis & Patroni mandata transgrediuntur, & iura Episcopalia violant.

Dico secundò. Præfati nequeunt emolumenta Beneficij percipere, & si percipiant, ad restitu [Assertio 2. De obligatione restitutionis emolumentorum.]tionem tenentur, faciendam Ecclesiæ, iis exceptis, quæ pro alimentis consumpta, & possunt aliqualiter eorum labori respondere. Dixi aliqualiter, quia non debet fieri similis computatio cum iis, quæ legitimo Parocho tribuuntur: illi enim, qui sine approbatione administrat, multò minus tribuendum est, quia est quasi vltroneus venditor, cuius merces vilescunt, ita enim & hujus vilescit labor pro dimidia parte, vt multi circa prædictos affirmant.

Dico tertiò. Semel examinatus pro vnâ [Assertio 3. Pro vna Parochia quando repetendum examen.] Parochiâ, si ad aliam transeat; debet examinari, si in alio Episcopatu, aut alterius linguæ sit. Sic deciditur in Regiâ Schedulâ citatâ Ann. 1634. Habet autem eamdem limitationem, Nisi aliàs idoneus iudicetur, propter dicta. num. 26.

Dico quartò. Quando in eodem Epis [Assertio 4. Quid in eodem Episcopatu, vbi diuersa est lingua.]copatu Religiosus ad Parochiam diuersæ linguæ transit, non debet nisi circa illam examinari. Probatur ex præfatâ Schedulâ, in qua sit dicitur: Los examinados y aprobados vna vez no han de voluer à serlo, ni por los proprios Arzopispos, y Obispos, ni por sus sucessores. Y esto se ha de entender para el mismo [Regia Schedula.] Arzobispado, ò Obispado, en que fueren examinados, y en que se les vbiera dado, y diere la aprobacion, como à tales Curas sin limitacion alguna. Mas si sobreuiniere causa, que lo pida, ô por demeritos en la suficiencia, ô falta del Idioma, ô por suceder, como de Ordinario sucede, que traten de mudarse ô pasarse à otra Dotrina, en que aya, ô se hable otra lengua, es justo que se examinen; y declaro que pueden y deben ser examinados de nueuo; porque ya no se halla en ellos aquella suficiencia, que merecia la primera aprobacion, y asi lo podran hacer y mandar los Azorbispos, ô Obispos para quietud de sus conciencias. Hæc ibi. Ex quorum tenore colligitur pro eo tantùm examen requiri, cuius sufficientia primam approbationem non meruit: atqui circa solam linguæ sufficientiam hoc contingit, quia circa illam examen non præcessit: ergo circa alia non est illud adhibendum.

Dico quintò. Vt demerita propter defe [Assertio 5. Defectum sufficientiæ non debere plenè probari.]ctum sufficientiæ, & peritiæ in idiomate Indico, ad nouum examen sufficiant, non debent plenè probari, sic enim ad examen veniendum non est, cùm de insufficientiâ constet, & ita Schedula non est sic intelligenda. Tunc ergo adhibendum illud, quando rumor talis est, indicia, & quærimoniæ Indorum, vel aliorum relationes. In re enim tanti momenti prouidere Episcopi spirituali saluti ouium suarum debent, & id præstare, quod diues ille, apud quem villicus diffamatus est, dum eum accersens dixit: Redde rationem villicationis tuæ Lucæ. 16. num. 1. & 2. Neque enim iniuria aliqua in hoc interuenit, dum sine iuridicâ probatione ad examen accersitur, quia examen non est grauamen aliquod irreparabile, & in eo, optimâ ratione redditâ, Religiosus cumulum meritorum adauget, & famæ suæ dispendium amolitur. Quia verò hæc, quæ contra Indorum Parochos dici possunt, difficilis probationis sunt vt ad examen deueniatur minùs multò necessarium est, quàm vt ad inquisitionem iuridicam, iuxta ea, quæ in Iure Canonico disponuntur. Et specialiter in Cap. Qualiter & quando 2. de accusationibus, vbi citatus Euangelij locus adducitur. Iuuat autem, quod in fine citati Capitis habetur, dum sic concludit Innocentius Tertius iuxta Concilium Lateranense: Hunc autem ordinem contra Regulares personas non credimus vsquequaque [Cap. Qualitates & quando, de accusationibus.] seruandum, quæ, cùm caussa requirit, faciliùs & liberiùs à suis possunt administrationibus amoueri. Sic ille. Quod quidem in administrationibus, de quibus agimus, maximè verum habet, quæ Religiosorum propriæ non sunt, & in quibus ingentia damna potest adducere solitudo. Pro quo est Cap. Monachi, de statu Monachorum, in quo [Cap. Monachi, de statu Monachorum.] sic dicitur: Nec soli inter Seculares homines spiritualium hostium conflictum expectent, Salomone dicente, Væ soli, quia, cùm ceciderit, non est qui subleuet eum. Eccles. 4. v. 10. Sic ibi, ex Concilio etiam Lateranensi, vbi ad Parochialem curam respectus habetur; sic enim ibidem præmissum: Nec singuli per villas & oppida, per quascumque Parochiales ponantur Ecclesias, sed in maiori Conuentu, aut cum aliquibus fratribus maneant: nec soli &c. Pro eodem est Cap. Illud 7. quæst. 1. & Cap. In omnibus, 81. dist.

Dico sextò. Vt Religiosus tempore va [Assertio 6. Supplentes non indigere speciali approbatione.]cantis Beneficij, aut absentiæ Parochi administret, non est necessaria approbatio Episcopi specialis, sed à Prælato poterit Religiosus alius adhiberi. Id probo. Quia per Bullam Pij V. possunt sine licentiâ tali ad Parochiale munus applicari: etsi autem illa temperata sit, iuxta dicta Cap. præced. totum illud in ordine ad prouisionem Parochorum est, quibus est facienda collatio: atque circa interinarios nihil derogatum est; vnde neque examen debet præmitti, quia illud pro Canonicâ institutione, & præcedenti approbatione præmittitur. Non debet autem vacationis tempus ex industriâ pro commodis temporarijs [Vacationum tempus non prorogandum.] interim seruientis prorogari: quia id non sine injuriâ Patroni fit, & est contra ipsius Beneficij institutionem, quod per proprietarium administrari debet, cùm ij, qui ad tempus præficiuntur, minùs diligenter, & sic non sine Ecclesiæ damnis, vt experientia docet, administrent. In quo tamen paruitas materiæ esse potest, & vnius mensis spatium non videtur mortalis culpæ damnandum, quia comparatione triennij, aut quadriennij, pro quo solet conferri, pars magna non est. Et in Parochialibus Beneficijs Laicorum quatuor menses Ordinarijs conceduntur in Indijs; licet hoc permissio potiùs sit, quàm facultas, cùm Concilium Tridentinum. Seßione 24. Cap. 18. de [Concilium Tridentinum quantum concedat.] Reformat. decem dies assignet; licet addat: vel aliud tempus ab Episcopo præscribendum: quod certè proportionatum esse debet, vt non sit pauciorum, ita vt commodè prouisio fieri possit: neque ita plurium, vt præfatus numerus enormiter excedatur. Et ita vltra alios decem dies prorogari non posse, ex Bulla Pij V. & duobus Prouincialibus Concilijs refert Zerola Parte 1. verb. [Zerola.] Parochia §. 2. Dub. 3. Sed Indijs, propter distantiam, plus aliquid indulgendum. In quo quidem Episcopi peccare grauiter possunt, dum propter humanos respectus hujusmodi differunt prouisiones.

CAPVT V.

An Prælati Religiosi pro Parochiis Indorum debeant proponere digniores.

AFfirmatiuam sententiam absolutè [Digniores proponendos qui censeant.] tenet Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 17. numer. 23. & seqq. pro quâ alios adducit, ex quorum generali doctrinâ id sequitur. Sed in speciali pro Indiis refert Fr. Ioannem Baptistam in Animaduersionibus pro Confessariis Indorum Parte 2. vbi cum Mag. Veracruz concludit, quòd cùm in Capitulo Prouinciali Definitorium debeat eligere Guardianos & Priores, qui simul his Parochijs fungantur, debent semper eligere meliores sub mortali peccato, vt docet D. Thomas 2. 2. quæst. 63. artic. 1. & q. 185. & Quodlib. 6. quæst. 9. quem sic explicat Sotus de Iustitiâ & Iure Lib. 3. quæst. 6. artic. 2. Caietanus in Summa V. Beneficium, & egregiè Nauarrus in Miscellaneo Latino de Oratione num. 43. Sed certè neque Mag. Veracruz, neque Fr. Ioannes Baptista de Curatis Indorum locuti: vnde verba illa, Qui simul his Parochiis fungantur, de suo addidit citatus Auctor, neque ab eis dicta ad electionem pertinent Parochorum, sed generalior doctrina est, sicut & in § §. seqq. Videantur fol. [Eorum fundamenta.] 261. pag. 2. & 262. Sed quidquid de hoc sit, probari prædicta sententia potest ex communi, satisque receptâ doctrinâ, quæ in Concilij Tridentini grauissimo Decreto Seßione 24. Cap. 18. de Reformat. magnum habet fundamentum: quod scilicet ad Beneficia Curata digniores sunt eligendi: id quod cùm in Beneficiis secularibus maximè verum habeat, in Regularibus, de quibus agimus, pariter asserendum: quia pro illis seculares Parochi eligendi erant, & ita digniores: quòd autem tales non eligantur, ex oppositione Religiosorum prouenit, vt fatetur citatus Fr. Ioannes Baptista fol. 384. pag. 2. sic dicens: Quòd autem simus caussa (damnorum inquam ex [Fr. Ioan. Baptista.] defectu in ministerio) patet, quia totis viribus procuramus, ne in nostros populos Clerici vel Fratres alterius Ordinis intrent, Sacramentaque ibi ministrent. Immò si ibidem Episcopus, vel Senatus Regalis Clericos præficerent in Curatos, nos valde de hoc conquereremur. Et peto nunc, quis tenetur in dictis populis Indorum aßignatis ministrare Indis Sacramenta, diebusque festiuis Missas celebrare? &c. Non Clerici, quia inde amoti sunt nostris importunis precibus; non Episcopi, quia absunt; ergo Fratres ad supradicta tenentur. Sic ille.

Dico primò Quando Prælati tres assi [Assertio 1. Peccare grauiter Prælatos minùs dignis locum meliorem in nominatione tribuentes.]gnant, ex quibus Patronus eligat præsentandum pro doctrinâ, grauiter peccant, si in assignatione eos præferant, qui minùs digni sunt, ob humanum aliquem respectum carnis & sanguinis. Videantur dicta Titulo 2. Cap. 4. & Titul. 3. num. 76. & seqq. Et quæ de Regibus loquentes diximus Titulo 1. num. 69. & seqq. Ratio est: quia cum ij, qui Regio nomine præsentant, communiter eum eligant, qui meliorem locum in assignatione Prælati tenet, talisque sit ipsius Prælati voluntas: vnde si nominare vnum solùm posset, illum, quem primo proponit loco, nominaret: ex eo fit fidelitatem debitam in re magni momenti violari, & damna consequenter velle, quæ ex minùs digni administratione sequentur, quae sunt sanè non leuia, & ita leuis esse culpa nequit. Nisi fortè excessus non sit magnus; tunc enim aliquid est humanis obligationibus concedendum, vt neque in eo veniale peccatum inueniatur. Pro quo videri potest P. Thomas Sancius Lib. 2. Consiliorum, Cap. 1. Dub. 2. n. 17. vbi alios adducit.

Dico secundò. Sine peccato stare potest [Assertio 2. sine peccato stare posse non proponi digniorem.] vt Prælati minùs dignum proponant, omisso digniore. Id probo ex doctrinâ Dominici Soti Lib. 3. de Iustitiâ, quæst. 6. art. 2. argum. 1. post Conclus. 9. & aliorum, quos sequitur P. Sancius loco dudùm adducto, num. 23. §. Tertiò, limitanda. Di [Notanda pro eo doctrina.]cunt illi posse digniorem omitti, quando breui expectatur locupletior Præbenda eidem conferenda. Iuxta quam philosophandum in nostro casu: cùm enim Prælati Religiosi multas habeant Doctrinas, quæ passim vacant, & in illis plures occurrere possint, quæ digniorem Pastorem requirant; prudenter facient, si pro illis eos, qui tales fuerint, reseruarint. Quod enim Doctores citati dicunt de locupletiori Præbendâ, ita intelligendum est, vt non debeat maior commoditas eligendi tantùm attendi, sed quando cum illâ bonum est Ecclesiæ connexum: neque enim Beneficia pro locupletandis Ministris, sed pro bono Ecclesiæ præsertim instituta sunt. Beneficio ergo pro quo maior esse potest industrij Ministri necessitas, conuenienter, qui nunc omittitur, reseruatur. Pro quo est etiam sententia aliorum, [Et alia obseruatione dignissima.] quos sequitur idem Pater num. 24. dicentium digniorem posse postponi respectu pinguioris Beneficij, quia in minùs pingui vtilior esse potest, ob speciales circumstantias: iuxta singularem in hac materiâ præ oculis habendam, bonum scilicet Ecclesiæ bono priuatorum esse præferendum. Cùm ergo Prælati in prædicto modo proponendi eum possint habere respectum, non debent ob prætermissos digniores condemnari.

Dico tertiò. Dummodo Prælati Reli [Assertio 3. quid circa praxim, ad vitandos scrupulos.]giosi eos proponant, de quibus plenam habent satisfactionem, quantùm humana fragilitas nosce sinit, quæ nec abesse patitur imperfectiones cum virtutis substantiâ consistentes, rarò continget in prætermissione digniorum graue peccatum inueniri. Id probo. Nam Cardin. Caietani sententia [Caietani ad probationem senentia. Vbi Beneficij consideratio duplex adhibenda.] est in Summâ. v. Electio. & v. Beneficium. §. vltim. & sentaculo 12. quæst. 4. quem multi docti Recentiores sequuntur, dicentes obligationem esse eligendi digniorem, si consideretur Beneficium formaliter, quatenus scilicet est prouentus honoris, & bonorum temporalium, quia sic ad regulas distributionis communium bonorum spectat. Si tamen attendatur ad principale, quod reperitur in Beneficijs, scilicet officium pascendi, & ministrandi diuina, satis est si conferatur digno, quia sic non est distributio honoris, sed oneris, pro quo & alias rationes adducit Salon 2. 2. q. 63. art. 4. Contr. 3. Fol. 1004. & seq. Licèt autem citati illam reprobent cum Couarruuia Reg. Peccatum, 2. p. §. 7. n. 4. vers. Igitur; quia reipsa duo illa inseparabilia sunt: in casu tamen nostro videntur posse separari: quia doctrinæ non sunt institutæ pro honore & prouentu rerum temporalium in Religiosis, in quibus oneris potiùs quàm honoris distributio est. Quòd si aliqui eas ex deprauato illo affectu appetant, id certè per accidens est. Addunt illi, vtro ex illis modo considerentur Beneficia, danda esse dignioribus, saltem ex virtute fidelitatis, quâ tenentur dispensare fideliter præficiendo Ecclesiæ Ministrum digniorem suis muneribus obeundis. Verùm hoc non obstat, & ex eo potiùs argui potest pro nostra positione: nam fidelitas omnino seruatur à Prælatis Religiosis, dum loco sæcularis Clerici aliàs seruituri, Religiosus plenæ satisfactionis offertur, licèt dignior non sit: nam generaliter loquendo plus est fidendum tali, quàm Sacerdoti sæculari non ligato votis, nec profitenti perfectionem, aut in scholâ virtutis educato; qui non solùm Episcopo, sed etiam Prælato suo administrationis est rationem exactam redditurus. Vnde præsumptionem pro Religiosis extare benè ostendunt Auctores, quos adducit Dom. Solorzanus Cap. 16. numer. 57. factâ cum sæcularibus Sacerdotibus comparatione. Licèt negandum non sit multos ex iis probatæ virtutis existere, & qui in Parochiali curâ non sint Religiosorum dignissimis posthabendi.

Dico quartò. Prælati Religiosi graui [Assertio 4. contra abusum nominantium ignaros Idiomatis, & socium peritum assignantium.]ter peccant, si doctrinas in titulum Patribus grauioribus conferri faciant, dum eos ad illas nominant, Indicum Idioma non callentibus, alium illis associantes in eo peritum, vt Parochiales per eum functiones obeantur. Sic Dom. Solorzanus Cap. 17. num. 26. & seqq. & in Politicâ Pag. 651. vbi & Motum proprium sæpiùs adductum, & Textus alios expendit, ex quibus constat peritiam linguæ in Parocho necessariam esse, vt per se ipsum administret: pro quo & faciunt adducta Titulo præced. numer. 3. & Titulo 13. num. 4. & speciale Rescriptum Philippi III. in propriis terminis casum decidentis. Estque id adeò perspicuum, vt mirum sit apud viros doctos & pios tale quid accidere potuisse. Et videtur sanè peccatum tale [Peccatum commune trium.] commune trium: Prælati inquam proponentis, Patroni præsentantis, & Episcopi approbantis ac Canonicè instituentis. Cùm enim debeat examen præcedere, & reuerà non præcedat quale necessarium est, sic enim de linguæ defectu constaret; dum ita omnes ad huiusmodi absurdum concurrunt, in eadem sunt pariter damnatione. Nisi fortè Religiosus socius examen subeat, & [Fraus qui in eo esse potest, prorsus damnabilis.] præsentetur, atque approbetur, eique Canonica institutio fiat: cùm tamen in foro Religionis aliter se res habeat, eò quòd Religiosi existiment se ad illa omnia non teneri, eisque proptereà subiici, quia si secus facerent, turbæ inde excitarentur, & stipendium Parochialis curæ minimè solueretur. Quod quidem dissonantiam habet insignem, & fraudem Religiosâ sinceritate prorsus indignam: vnde nec credibile est tale quid alicubi practicatum: neque occultari illud posset: detectum autem remedio fuisset opportuno per superiorem prouidentiam extirpatum. De hoc certè Schedula Regia non loquitur, quia talis in Regiorum Consiliariorum mentem venire non potuit absurditas, cuius postrema verba oportebit expungi, dum ibi sic dicitur: Quedando con [Regia Schedula circa quid versetur.] esto sugeto todo lo que como tales Curas hicieron, à los escrupulos, nullidades, è inconuenientes, que se dexan considerar. Licèt enim circa præfata possit quisquam opinione probabili se tueri, sine periculo nullitatis, iuxta dicta num. 25. in casu tamen isto omnino deficit probabilitas, & grauiter debita fidelitas violatur, vnde non possunt non acres scrupuli suboriri. Ad ea, quæ initio Capitis allata sunt, quid sit dicendum, constat ex dictis circa Assertionem præcedentem.

CAPVT VI.

An Religiosi Prælatorum possint præcepto compelli ad Parochialem curam Indorum.

NOn vna est circa hoc Auctorum [Diuersæ sententiæ & 1. affirmans, & illius fundamentum.] mens. Affirmant Ludouicus Lopez 1. p. Instructorij, Cap. 56. Col. 3. Emmanuel Rodericus Tomo 2. Summæ, Cap. 9. num. 6. Pro quo & P. Palaus citat P. Suarium Tomo 3. de Religione, Lib. 10. Cap. 10. in fine; qui tamen id absolutè non tenet, sed tantùm ait ex speciali titulo, quem exposuerat, illud quandoque fieri. Et hoc titulo interdum coguntur Religiosi [P. Suarez.] per præcepta suorum Prælatorum ad suscipiendum munus Parochorum apud Indos, quia iam illud ministerium ex dispensatione Pontificum talibus Religionibus appropriatum est. Verba illius sunt. Pro explicatione autem tituli sic præmiserat, probans Religiosum posse compelli ad acceptandum Beneficium Regulare: Quia illa Beneficia, & eorum ministeria pertinent propriè ad munera talis Religionis, & ideò cadunt sub materia obedientiæ Prælatorum eius. Argumento Cap. Quorumdum de Electione in Sexto, ibi: extra administrationes proprij Ordinis. Et Cap. Cùm singula, de Præbendis, in Sexto. Sic ille. Qui de illis videtur Beneficiis locutus, quæ Monasteriis adnexa sunt. Et quidem Cap. Quorumdam ne [Cap. Quorumdam, de Electione in 6, quid determinet.]que vnum, neque aliud probat, quia illud Proprij Ordinis, ad Prælaturas est proprij Ordinis referendum, ad quas quis sine speciali Prælati licentiâ potest Præbere consensum: neque decisio illa potest casui præsenti accommodari, vbi de licentiâ ad Prælaturas extra Religionem admittendas agitur, & negatur id fieri posse, etiam cum Prælati licentiâ, quando in discordiâ factæ sunt electiones. Quid hoc ad rem? Vnde Glossa verb. Ordinis, ait circa administrationes proprij Ordinis hîc nihil noui iuris statui. Caput autem Singula id probat, quod dicebamus, de Beneficiis quidem Monasteriis annexis P. Suarium locutum, sic enim ibi: Prohibemus insuper, ne Prioratus, vel Ec [Quid Cap. Singula, de Præbendis, ibid.]clesiæ, aut administrationes, seu officia vnius Monasterij consueta per eiusdem Monachos gubernari, committantur deinceps absque auctoritate Sedis eiusdem alterius Monasterij Monachis gubernanda, &c.

Quidquid de hoc sit id, quod præfati af [Sententia negans, & ratio pro illâ.]firmant, negat P. Thomas Sancius en Opere Morali, Lib. 6. Cap. 2. numer. 50. id probans, quia est præter Religionum institutum, & res periculis plena. Et licet Pius V. id concesserit, ex eo pro [P. Sancius.]batur licitum esse tali fungi ministerio, non autem Religiosos posse ad illud obligari. Addit autem num. 51. posse Religiosum cogi ad suscipiendum Beneficium consuetum regi per Religiosos Monasterij, quia talis gubernatio pertinet ad Monasterium, & ita ab eius Prælato posse tale onus imponi. Videtur autem hoc ad Indorum Parochias referendum, quando iunctæ sunt Monasteriis, & Religiosi conuentualiter viuunt, & non soli, quia de Parochiis Indorum agens ad ea se refert, quæ dicenda ab ipso numer. seq. & illum sequitur P. Palaus Tomo 3. Tractat. 16. Disputat. 4. Puncto 5. numer. 3. quoad Parochias Indorum; addit tamen sic: Quòd si Beneficium Regulare sit tui [P. Palaus.] Ordinis, ad illud subeundum compelli à tuo Prælato potes. Cùm enim à Religiosis illius administrari debeat, necessum erat vt Prælatus, apud quem est Ordinis administratio, potestatem haberet compellendi ad illius Beneficij administrationem. Sic ille. Cuius ratio videtur ad Parochias Indorum aduocanda, licèt ille pro ipsis ex eo arguat, quia Beneficia sæcularia sunt: Pontificia enim concessio non mutat Beneficij sæcularis naturam, & consequenter non præstat vt ad illud subeundum obligare Prælatus possit. Sed id non videtur satisfacere: quia semel susceptâ administratione talium Beneficiorum, cùm à Religiosis administrari debeant, necessarium est vt Prælatus, apud quem est Ordinis administratio, potestatem habeat compellendi ad talem administrationem: vnde parum interest, quòd Regulare ex naturâ suâ, aut sæculare sit, quia idem onus circa administrationem incumbit. Aut ergo ratio citati Doctoris pro Beneficijs Regularibus eneruis est, aut sæcularibus etiam debet applicari.

Dico primò. Si Religiones aliquæ à [Assertio 1. affirmans quando à Pontifice indicitur Religioni administratio.] Pontifice compellantur Indorum Parochias administrare, poterunt Prælatieos, quos idoneos iudicauerint, ad curam talem constringere. Sic colligitur ex Auctoribus generaliter affirmantibus, & constat ex nuper adductâ ratione: quia cùm administrare teneantur, ad talem administrationem necessaria est potestas compulsiua, aliàs stare non posset administratio.

Dico secundò. Idem erit, si aliunde necessitas [Assertio 2. idem statuens, vndecumque sit necessitas.] oriatur, vt quia Rex vrget, cuius nequit sine grauibus inconuenientibus voluntati contrairi. Ratio est eadem.

Dico tertiò. Si Religiones omnino voluntariè curam prædictam assumant, nequeunt [Assertio 3. negans, si voluntaria sit assumptio in Religione, & soli sint Parochi futuri.] Prælati Religiosos ad illam compellere pro iis locis, in quibus conuentualiter non viuunt. Id constat: quia tunc non vrget necessitas. Et prætereà ex communi doctrinâ scriptorum, iuxta quam Religiosi non possunt compelli ad ea, quæ sunt supra aut præter regulam, & proprium institutum: de quâ P. Suarius Lib. 10. citat. cap. 8. P. Sancius Cap. illo 2. præsertim n. 15. P. Palaus Disp. 4. cit. Puncto 4. & alij apud ipsos, quibus addendus Bassæus verb. Religio 4. n. 9. P. Busembaus in Medullâ Theologiæ Moralis, Lib. 4. Cap. 1. §. 1. Non tenetur. Talis autem est occupatio prædicta, cùm ad sæculares spectet, & plena sit periculis, iuxta dicta.

Dico quartò. Si Conuentus aliquis sit, [Assertio 4. affirmans, si Beneficium sit annexum Conuentui.] in quo Cura prædicta habeatur, possunt Prælati Religiosi subditos ad illam suscipiendam compellere. Sic citati n. 38. & ratio est; quia licet Beneficium ex se sæculare sit, dum tamen Conuentui adnectitur, conditionem sortitur Regularis, cùm Ecclesia Regularis sit, & Regulari modo administretur, cessentque pericula, quæ in solitariè agentibus inueniuntur. Si qua autem sunt ex conditione officij, illa quidem ministeriis etiam sunt adnexa, quæ maximè propria Ordinum Mendicantium sunt, cùm debeant esse Ordinariorum Præsidum adiutores. Huius tamen oppositum non est im [Oppositum probabile.]probabile, si Cura in tali Conuentu omnino voluntariè suscipiatur: neque inconueniens erit vllum, si nullus, qui talem Curam velit assumere, reperiatur; poterit enim tale Beneficium dimitti, cuius dimissio libenter ab Ordinariis admittetur, cùm nihil magis exoptent, quàm vt Religiosi, quæ sua sunt tractent, & sæcularibus Sacerdotibus, quæ sæcularia sunt Beneficia, tractanda derelinquant. Si tamen ad bonum Conuentus [Notanda limitatio.] conseruatio Beneficij valde conferat, non debet administratio voluntaria omnino censeri, vnde alia militat ratio, de quâ dictum.

Dico quintò. Religiosi Societatis Iesv [Assertio 5. pro Societate generaliter affirmans.] compelli possunt ad Parochialem curam Indorum quomodocumque illa à Superioribus suscipiatur. Probatur ex amplissimâ obedientiæ materia, quam eius institutum amplectitur. In Constitutionibus enim Parte 3. Cap. 1. §. 23. & Parte 6. Cap. 1. §. 1. dicitur obediendum esse in omnibus, in quibus manifestum peccatum non cernatur: vnde obligationem obediendi in Societate latiùs patere, quàm in aliis Ordinibus affirmat P. Lessius Lib. 2. Cap. 41. numer. 75. §. Alterum est: sicut & in Ordine Minorum, quia in illius Regulæ Cap. 10. dicitur obediendum in omnibus, quæ non sunt contra Regulam, vel animam: contra animam enim solum peccatum est. Pro quo & [Illius obedientia quam late pateat.] Illustrissimus Caramuel in Theologiâ Morali numer. 1392. ita scribit: Vnde Patres Iesuitæ, quia promittunt obedientiam in omni materia, quæ non sit euidenter mala, posito Superioris præcepto, tenebuntur iuxta minùs probabilem sententiam operari, aut etiam actio [Caramuel.]nes probabiliter malas elicere. Sic ille. Licèt autem circa hoc limitationem aliquam esse admittendam doceant P. Suarez Tomo 4. de Religione, Tractat. 10. Lib. 4. Cap. 12. num. 10. & seqq. P. Sancius suprà, num. 16. & P. Palaus Cap. 4. num. 7. §. Religiosi verò. Ea tamen in iis tantùm locum habere [Neque limitationem, quam Doctores adhibent, obstare.] potest, quæ conformia Instituto non sunt, quatenus conducere non possunt ad spirituale bonum proximorum, quorum saluti debet illa vacare: si autem ipsa aliquid ad prædictum finem expedire iudicauerit, non debet à materiâ obedientiæ, quam profitetur, excludi. Atqui assumptio Parochialis curæ Indorum potest conueniens ad spiritualem illorum profectum iudicari: ergo & obligari ad illam poterunt tale Institutum profitentes.

Quod quidem roborari potest ex eo, [Ex loco Constitutionum robur additum probationi.] quòd Parte 9. Constitutionum, Cap. 3. §. 20. de Generali loquens D. Ignativs his verbis decernit: Generatim loquendo in rebus omnibus, quæ ad propositum Societati finem perfectionis, & auxilium proximorum ad Gloriam Dei faciunt, omnibus præcipere in obedientiæ virtute poßit. Sic ibi. Quis autem non videat ad auxilium proximorum conducere curam prædictam posse, idque ad Dei Gloriam, cùm Gloria eius ex hominum salute singulariter propagetur? & multò illud potiùs, quàm ex cælorum magnitudine, ornatu, splendore, de quibus Vates summus: Cæli enarrant Gloriam Dei. Psalm. 18. v. 1. Potest item roborari ampliùs ex eo quòd citato, Cap. 3. §. 9. habetur, dum dicitur in Generali esse potestatem admittendas quascumque personas Societatis ad quælibet loca ad quamuis actionem ex ijs, quibus vti [Alius pro eodem.] ad proximorum auxilium Societas solet, exercendam. Constat autem Societatem Indorum Parochialem curam exercere solitam, in Iaponiâ, Sinâ, Indiâ Orientali, Brasiliâ, Nouâ-Hispaniâ, Paraquariâ, Nouo-Regno Granatensi, Chilensi, & Peruuiano, atque vbicumque ad maiorem proximorum vtilitatem iudicat expedire. Licèt enim, vt diximus, num. 7. & 8. Societas doctrinas prudentissimè & cautissimè detrectet; vbi tamen expedire iudicat, tale onus non refugit sustinere: & ita quando tale accidit, id non sine speciali conuenientia fieri, debet ab eius filiis iudicari. Ex quo fit compelli illos ad curam Parochialem posse: neque sententiâ illâ grauium ex ipsa Societate Doctorum se tueri posse: quandoquidem pro Societate specialis ratio militat iam proposita & roborata. Quemadmodum sententia com [Sicut & posse ad Indias mitti, & alia infidelium loca.]munis est, Religiosos non posse compelli vt in Indias se conferant conuersioni Gentilium vacaturi, vel ad alios infideles mitti: cùm tamen in Societate secus accidat, vt citati docent, & etiam Ludouicus Lopez & Emmanuel Rodericus, quos pro eo laudat P. Sancius num. 47.

CAPVT VII.

Qualiter Religiosi Parochi ad visitationem ab Ordinariis faciendam teneantur.

TEnentur equidem, quia sic à Sede [Teneri illos, & obligationis fundamenta.] est Apostolicâ constitutum, sic etiam Regiis Schedulis, iuxta potestatem ab eadem Sede concessam. Et quidem Pius V. ex cuius magis speciali Indulto Religiosi possunt Parochialem curam exercere, dum statuit in Bullâ sæpiùs allegatâ, vt sine alicuius licentiâ praedictam curam exerceant, nullam de visitatione faciens mentionem: non ideò censendus est illam penitus exclusisse, quia, vt sæpiùs dictum est, iuxta vulgatum Iuris axioma, à separatis non fit illatio; & stat optimè Parochialem curam independenter à quocumque Ordinario assumi & dimitti cum Ordinarij iure circa inspectionem administrationis: & ita vbi huius iuri expressè derogatum non est, debet penitus recognosci. Potestati enim Ordinariorum non detrahitur, nisi [Iuri Ordinariorum non derogatur, nisi per expressa.] inquantùm est expressum. Vt ex Cap. Auditis. & Cap. Cùm olim, probat Ioannes Andreas in Cap. 1. de Priuilegijs, in Sexto. §. Quantùm ad ista. Pro quo est & Cap. Pastoralis, de Priuilegiis, vbi Innocentius Tertius declarat Religiosos, quibus à Papa concessum est, vt Ecclesias ei subiectas possint in proprios vsus conuertere, non auctoritate propriâ, sed à Diœcesano loci possessionem illarum accipere debere, nisi in priuilegio aliud exprimatur: vbi sic concluditur: Quia per [Cap. Pastoralis, de Priuilegiis.] indulgentiam huiusmodi Episcopali iuri non credimus derogari. Habent autem Episcopi ius fundatum circa visitationem Religiosorum in his, quæ curam Parochialem concernunt, non solùm per Concilium Tridentinum. Seßione 25. Cap. de Regularibus, vbi id expressè deciditur, quæ decisio anterior fuit comparatione Concessionis Pij Quinti: sed etiam per iuris communis dispositionem in Cap. Cùm Capellas de Priuilegiis: quod benè expendit Dom. Solorzanus Cap. 17. n. 48. & 49. & quod ex re præsenti maximè videtur esse Pius Quintus præfati priuilegij auctor ita luculenter declarauit, vt videri potest in Collectaneis Declarationum Barbosæ circa citatum Caput Tridentini. Voluit tamen (verba illius sunt) vt [Pij V. Declaratio.] in omnibus Ecclesiis Parochialibus, in quibus Curæ animarum, etiam laicorum exercetur, habeant Ordinarij facultatem eas Ecclesias & personas in iisdem Curam exercentes, visitandi, & corrigendi, in his dumtaxat quæ ad dictam Curam, & Sacramentorum administrationem spectant, ita vt ab hoc Decreto nullus videatur exemptus. Sic ille ex Religioso Pontifex, & Religiosorum singularis Patronus: vt non debeant illi de hoc onere querelis interminabilibus proclamare. Pro quo & Regiæ Schedulæ extant, moderationem dictam, post varias circa illud altercationes & controuersias, exprimentes: de quibus agit Mag. Grijalua in historia Augustiniensi Nouæ-Hispaniæ ad finem Ætatis 3. & per plura Capita Ætatis 4. Dom. Solorzanus Cap. 16. num. 77. & seqq. Cap. 17. num. 46. & seqq. & in Politica Lib. 4. Cap. 16. & 17. & Dom. Felicianus à Vega in Cap. Ceterùm de Iudiciis. num. 36. Pro quibus

Dico primò. Episcopi visitare Religio [Assertio 1. affirmans, quòad Curam Parochialem.]sos possunt quoad ea, quæ officium Parochiale concernunt. Constat ex dictis. Quæ autem sint illa, declaratur in Regio Rescripto die 22. Iunij 1624. quod per iterata alia iussum ad vnguem obseruari, vt videri potest apud Dom. Solorzanum citatis locis, ibi, En lo tocante à la administracion [Quæ ad illam spectent explicantur ex rescripto Regio.] de Curas, y no en mas, visitando las Iglesias, Sacramento, Chrisma, Cofradias, limosnas de ellas, y todo lo que tocare à la mera administracion de los Santos Sacramentos, y ministerio de Curas &c. Quæ quidem meritò expressa sunt, qui ad Parochialem curam manifestè spectant. Nomine autem Chrismatis, Baptismalis fons etiam intelligitur, qui in aliquibus Schedulis expressus habetur, eò quòd ad solemnem illius administrationem adhibendum sit, & fons ipse sacro sit Chrismate consecratus: vnde & pariter accipiendum venit Oleum sacrum pro Sacramento Extremæ vnctionis, quod cum Chrismate solet asseruari. Ecclesiæ item nomine venit sacristia, & ornamenta sacra; circa quæ Episcopi specialem debent solicitudinem adhibere, sicut & circa Calices, Corporalia, & Missale: in his enim omnibus magnæ solent indignitates admisceri. Libri item Baptismi, Matrimoniorum, ac defunctorum: Eleëmosynæ pro Ecclesiiis datæ: neque enim ad illas, quæ ex Confraternitatibus colliguntur, arctanda est visitatio, licet illæ solæ fuerint in citata Schedula designatæ. Deinde circa modum agendi Religiosi Parochi inquirendum in iis, quæ ad ipsum vt talem pertinent, de quibus dictum est Titulo præcedenti. Et pro quibus legi solet Edictum ad hanc regu [Specialis additio circa explicanda Indis sua priuilegia.]lam conformandum. Quibus addo ad Parochi Indici officium etiam pertinere, vt Indos faciat de suis priuilegiis certiores. Pro quo Ferdinandus Zurita in Enchiridio Indico Quæst. 10. Et obligationem hanc sub mortali vrgere satis compertum apparet, quia res est magni momenti, & Pontificiis gratiis Parochorum incuriâ germina ista nouella fraudantur. Obseruat autem citatus Auctor priuilegia posse consuetudine abrogari, & quando tale accidit, obligationem cessare, cujus erit indicium, si violatores legis puniantur. Sed circa hoc cautè procedendum est, quia Indi numquam voluntatem etiam tacitam habent suis priuilegiis renuntiandi, & desuetudo ex defectu potest notitiæ contingere, neque aliud de Pontificia est præsumendum voluntate. Videantur dicta Tit. 12. num. 426. Hoc ergo videant, & disponant visitantes.

Dico secundò. Visitatio prædicta circa [Assertio 2. Ad mores non extendendam.] mores & vitam Religiosorum non debet extendi. Sic constat ex dictis, & satis innuitur in prædicta Schedula verbis illis: En lo tocante à la administracion de Curas, y no en mas. Sed eo non contenti Regij Consiliarij Indiarum Regio nomine [Regia Schedula modum procedendi disponens.] sic pergunt: Que en los excesos personales de las costumbres y vidas de los Religiosos Dotrineros, no quedasen sugetos à los Arzobispos, ô Obispos, para que los castigasen por las visitas, aunque fuese à titulo de Curas: sino que en caso que se tubiese noticia de exceso, sin escribir, ni hacer procesos auisasen secretamente à sus Prelados Regulares para que lo remediasen, y que sino lo hiciesen, los Arzobispos y Obispos pudiesen vsar de la facultad, que les da el Sancto Concilio Tridentino, de la manera, y en los casos, que lo pueden hacer con los Regiosos no Curas. Y que en este acudan al Virrey, que los ha de nombrar, y poder remouer, à representarle las causas para que lo haga, como se ha hecho, y hace en el Peru. Hæc Rex. Circa quæ obseruandum est [Notandum circa crimina personalia, & ad officium spectantia.] aliqua esse Religiosorum posse crimina Parochorum, quæ videntur simul personalia, & ad officium pertinentia. Vt verbi gratia, si Religiosus sit ludo aleatorio deditus, quia illi immersus est, cùm ad ea, quæ sunt officio propria, vocatur, non accurrit, vnde & grauia detrimenta subsequuntur. In hoc ergo cùm testium depositiones excipiuntur, ita procedendum est, vt tantum scribatur Religiosum ad ea, quæ officij sunt, administranda vocatum non accurrere, & in tali ac tali occasione id accidisse. Quod verò ad ludum spectat, quia personalis defectus est, non processandum, sed ad Regularem Prælatum deferendum, vt remedium apponat, iuxta Schedulæ tenorem. Quòd si ita inter se connexa sint ea, quæ ad officium, & quæ ad personam spectant, vt secerni non possint, respectus officij debet præualere, quia maioris momenti est, cùm damnum importet publicum, & aliud sit tantùm personale. Vt si potestate officij ad aliqua perpetranda vteretur, ad quæ personalis respectus minimè suffecisset. Itaque illa personalia censenda sunt, quæ cum officio nullam habent connexionem secundùm se spectata, licet per accidens habere possint. Vt si Religiosus aleâ ludat, & multas pecunias exponat, quæ ratione officij proueniunt: posset namque similiter ludere, si aliunde haberet, & sic in aliis. Non ita si mercimoniis vacet, textrinas habeat, erga Indos asperè se gerat, & alia, quæ sæcularibus Parochis ratione officij prohibentur: hæc enim nullo modo, nisi Parochi essent, exercerent. Et ita accipiendum [P. Pellizarius.] quod habet P. Pellizarius Tract. 8. Cap. 4. num. 16. dum ait cum aliis comprehendi ea, quæ occasione, colore, fauore, & auctoritate officij committuntur,

Nec debet circa mores & vitam inquisi [Inquisitionem non faciendam, etiam sine processu.]tio fieri ad habendam notitiam, etiamsi nihil processandum sit, sed eo tantùm fine vt à suis Prælatis corrigantur: id quod Regia Schedula satis indicat verbis illis: Sino que en caso, que se tubiere noticia de exceso, sin escribir &c. Vbi de notitiâ tantùm agitur, quæ haberi sine inquisitione potest, & accidit cùm Indi, aut alij, scandala Parochorum Episcopis aperiunt, quod & facere possunt, si remedium aliâ viâ non sperent, aut eam iudicent meliorem. Nec videtur peccare grauiter Episco [Non peccare grauiter, inquirentes.]pus, qui extraiudicialiter interrogat ad notitiam hauriendam, vt à Prælatis Religiosis, quæ damnabilia occurrerint, faciat emendari. Tantùm enim videtur inquisitio iudicialis prohibita in ordine ad correctionem ab ipsis titulo superioris iurisdictionis adhibendam, vt ex verbis illis apparet, Para que los castigasen por las visitas. Quòd au [Prælati vt secretè admonendi.]tem secretè admonendos Prælatos dicitur, non ideo est, quia in eo absolutè secretum seruandum sit, eò quòd res, de quibus agitur, sint secretæ; tunc enim Religiosi Parochi fraternè corrigendi, iuxta formam à Christo traditam. Pro quo est & Regia Schedula Philippi Secundi Ann. 1585. in quâ sic dicitur: Y que à los Religiosos, que estubieren en las dichas Dotrinas, asi mismo los visiten y corri [Schedula Philippi 2.]jan en quanto à lo mas fraternalmente, teniendo particular quenta de mirar por el honor y buena fama de los tales Religiosos: en los excesos que fueren ocultos: y que quando mas que esto fuere menester, ò conuiniere, den noticia à sus Prelados para que los castiguen: y que no lo haciendo, lo hagan ellos, conforme à lo dispuesto en el Santo Concilio de Trento. Quod verò de rebus, quæ secretæ sunt, non agatur, ex eo constat quia si Prælati remedium non adhibeant, Episcopi facultate sibi à Concilio traditâ vti debeant, quæ pro secretis non est, cùm ad id lex sufficiat Charitatis. Id ergo tantùm secreti intimatione præscribitur, vt Religiosi Prælati iudicialiter non conueniantur, sed amicabiliter; efficaciter tamen, quia res summi momenti agitur, à qua pendet multorum æterna salus, & ex cuius conniuentiâ multorum sequi potest æterna damnatio. Quid autem ex Concilio Tridentino habeatur, ad quod se Regiæ Schedulæ referunt, consta [Concilij Tridentini dispositio circa correctionem.]bit legenti Seßionis 25. Caput 14. de Regularibus. Vbi breuis illa, sed valde formidanda conclusio: Episcopo instante, à suo Superiore intra tempus ab Episcopo præfigendum, seuerè puniatur, ac de punitione Episcopum certiorem faciat: sin minùs, à suo Superiore officio priuetur, & delinquens ab Episcopo puniri poßit, Sic Concilium.

Quomodo autem puniendus sit, ibi non [Delinquens grauiter priuatione Doctrinæ puniendus. Vbi aliquis notatis digna.] dicitur: videtur autem ex Regia Schedula manifestum, sic enim additur: Y que en este acudan al Virrey, que los ha de nombrar, y poder remouer, à representarle las causas, para que lo haga, como se ha hecho, y hace en el Peru.Potest ergo quacumque graui caussâ existente, quæ ad mores Religiosi spectet, eum pœnâ priuationis Doctrinæ punire: neque enim medium quid in Regia Schedula admittitur, vt scilicet puniri possit, & in Parochiali officio conseruari. Et quidem meritò: nam Religioso, qui vti exemplar virtutis, immò & perfectionis proponitur, grauiter in publico delinquenti nulla esse pœna magis proportionata potest. Vnde non sunt Parochorum sæcularium more tractandi, quibus plura permittuntur, sed iuxta Decretalem Innocentij Tertij de qua n. 30. [Cap. Qualiter & quando, de accusationib.] faciliùs & liberiùs à suis possunt administrationibus amoueri. Tenentur autem Proreges Episcoporum deferre sententiis, aliàs nullius illæ roboris remanerent; & ita in Schedula adducta deciditur, verbis illis; Que los ha de nombrar, y poder remouer. Neque enim dicitur quòd nominare seu præsentare possit, sed quòd reipsa nominaturus sit; & statim additur potestas remotionis: quod est dicere: Nominet alium, quia potest aliàs nominatum remouere. Ratio autem discriminis inter Religiosos & sæculares non solùm est iam adducta ex maiori eorum obligatione; sed etiam quia sæcularis, si facilè remoueatur, sine subsidio pro vitæ necessariis manet, neque ad Beneficium aliud poterit adspirare: quod secus in Religioso accidit, cui non possunt deesse necessaria ad Monasterium redacto, in quo vti in proprio elemento securiùs & quietiùs residebit. Quòd si id doleat, eo ipso magis est illi conuentualis secessus necessarius, vbi ea, ad quæ vocatus est, studeat exercere. Si verò Prorex remotionem renuat, ipse viderit, cui & damna ex irrationabili resistentia penitus imputanda, de quo & Episcopus ipsum admonebit.

[Assertio 3. Visitare Episcopos per alios posse.]

Dico tertiò. Episcopi, si impediti legitimè sint, possunt Religiosos Parochos per alios visitare. Sic in Schedula dicta declaratur verbis illis: Que los Arzobispos y Obispos por sus personas, ô por las que ellos eligiesen estando impedidos, pudiesen visitar los Religiosos Dotrineros. Et pro eodem extat Schedula Philippi Secundi ad Episcopos NouæHispaniæ transmissa, in qua cum singulis lo [Schedula Philippi 2.]quens, sic ait: Os ruego y encargo, que quando por vuestra persona no pudieredes visitar las Dotrinas de eso Obispado, conforme à lo proueido en la Cedula mia de 1. de Iunio, de 1585. donde mas en particular se trata de esto, enuieis à las dichas visitas de Religiosos, que estubieren en las Dotrinas, en quanto à Curas, y del Santißimo Sacramento, Pila del Bautismo, y fabrica de las Iglesias, y demas cosas tocantes à ellas, y del culto Diuino, con Religiosos de las mismas Ordenes. De manera que donde vbiere Frayles Dominicos, vaya Frayle de la misma Orden por Visitador, y que la misma forma se guarde con los Agustinos, Franciscos, Mercenarios, y de la Compañia, y esto para los casos, y en la forma, que se contiene en la dicha Cedula. Fecha en Madrid à 21. de Diciembre de 1595. años. Quæ Schedula Originalis habetur in archiuo R. P. Commissarij Generalis Ordinis Minorum in Noua-Hispania, vt testatur Fr. Ioannes Baptista in Animaduersionibus pro Confessariis Indorum fol. 396. in fine.

[Ad omnes Prouincias potest extendi.]

Et illa quidem possent Religiosi aliarum Prouinciarum se tueri, quia in ea non fuit inspecta ratio aliqua specialis, que in Religiosis Nouæ-Hispaniæ, & non in aliis, militaret, sed generalis illa ibidem præmissa: Que les es causa de [Ratio in eadem reddita.] mucha inquietud y desasosiego, enuiarlos à visitar en quanto Curas, con Clerigos, ô Religiosos de otras Ordenes: y conuiene escusar todas las occasiones, que los pueden diuertir de su principal fin. &c. Quæ quidem ad omnes Religiosos in Indijs Parochialem curam exercentes constat pertinere. Quando enim ratio est generalior quàm dispositio, hæc per illam ampliatur, juxta Textus & Doctores, quos [Cui videtur renuntiatum ob inconuenientia.] adducit Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 2. Cap. 22. num. 71. Videntur autem Religiosi fauori isti renuntiasse, quia & inconuenientibus est obnoxius, iuxta id, quod citatus P. Fr. Ioannes Baptista eodem loco scribit ita dicens: Sed & hoc suam [Fr. Ioan. Baptista.] habet difficultatem, si Episcopi aliquem eligerent in Visitatorem Religiosum ambitiosum, honoris, & pecuniarum cupidum & auidum, & erga Religionem suam malè affectum. Vnde eligi non debet ad tale munus subeundum qui sibi sumit honorem, sed qui vocatur à Deo tamquàm Aaron. Sic ille. Cùm verò dicatur Episcopum tunc tantùm aliquem suo loco missurum, quando ipse est impeditus; non tenentur Religiosi Visitatorem admittere, qui à non im [Episcopi non impediti nequeunt mitere Visitatorem: & quid, si mittatur, agendum.]pedito mittitur; & Episcopus in hoc non videtur à graui culpâ eximius. Quia verò de impedimento, aut illius defectu, non facilè possunt Religiosi iudicare; vbi oppositum non constat, admittenda visitatio est: & cùm constiterit, vitandi tumultus, & res vrbanè & pacificè transigenda: neque enim Religiosa iura defendenda sunt more castrorum; & modo ipso defensionis arma præbenda contrariis, dum in eo iniuriæ verbis & actionibus Religiosâ moderatione indignis admiscentur.

Dico quartò. An Religiosi Indorum [Assertio 4. Religiosi Parochi an possint per Censuras premi.] Parochi occasione visitationis & correctionis, quæ Episcopis licet circa Officium Parochiale, possint ab illis per Censuras premi, quæstio momenti non leuis est: in qua partem affirmantem multis firmat Dom. Solorzanus Lib. 3. Cap. 17. num. 57. & seqq. & in Politica fol. 657. §. Pero [Affirmatiua sententia. Et illius fundamentum.] no obstante, & seq. & Lauretus à Franchis in Controuersiis pag. 9. & 10. minimè Religiosis infensus, licet Vicarius generalis Auenionensis. Et est præcipuum illius fundamentum absoluta iurisdictio Episcoporum in Religiosos Parochos quatenus tales, quæ ex supradictis constat: vbi autem iurisdictio in foro externo est, datur pariter potestas ad compellendum per Censuras, quæ sunt arma Ecclesiastici brachij ad subditos in officio continendos. Pro quo P. Thomas Sancius Lib. 7. de Matrimonio, Disput. 33. num. 22. & 23. plures Auctores adducit: & ita plures etiam sunt, qui in casu nostro ita sentiunt à Dom. Solorzano citati, qui ita practicatum aliquoties ait, præcedente declaratione Limæ Peruuij Metropoli. Obseruandum tamen nullum ex præfatis Auctoribus esse Religiosum. Pro parte verò ne [Negatiua & fundamentum item.]gante sunt plurimi apud P. Sancium suprà, quatenus generaliter asserunt concessà iurisdictione in aliquem, qui priuilegium habet ne possit excommunicari, aut Censuris aliis coërceri, non illas posse in eum ferri, &, si ferantur, esse inualidas. Pro quo facit manifestè Cap. 1. de Priuilegiis in Sexto §. In eos autem. Religiones autem talibus priuilegiis gaudere ibidem P. Sancius ostendit.

Et vt Mendicantes gaudeant, secluso [Pro Mendicantibus vrgetur ex Cap. 1. de Priuilegiis in 6.] nouo aliquo alio priuilegio, vel cui possit aliquid circa valorem opponi, expendi potest id, quod est animaduersione dignissimum, licet à Doctoribus non videatur adnotatum; in citato inquam Capite sic haberi: In eos autem, quibus ne interdici, suspendi vel excommunicari à quoquam valeant, à Sede est Apostolica indultum, (sicut sunt Religiosi quamplures,) in quorum priuilegiis continetur &c. Quæ decisio negari nequit quominùs hodie verum habeat quoad omnia in illa contenta: vnde & modò sunt Religiosi quamplures tale priuilegium habentes, quia nunc Religiones præcipuæ extant, quæ tempore decisionis præfatæ vigebant. Est namque Decretalis illa Innocentij Quarti in Concilio Lugdunensi, quod celebratum est Ann. 1245. Quis autem non videat Monachales omnes illius temporis, etiam nunc vigere, sicut & Mendicantium plures? Aut quis insuper dubitare, eas ipsas, aut earum aliquas esse, quibus tale sit priuilegium ab Apostolicâ Sede concessum? Non est autem reuocatum illud, [Circa reuocationem obseruatio.] quia de tali reuocatione non constat. Licet enim Alexander Quartus priuilegia concessa ab Innocentio Quarto & aliis, præter Regias personas, quibus ab antiquo talis erat gratia concessa, reuocauerit speciali Constitutione; Clemens tamen Quartus illo clementior, vt ait Ioannes Andreas in Glossa, reuocationem abrogauit, temperamento addito, de quo in Cap. Ne aliqui, eodem Titulo, per quod Ordinarij Censuris vti in Priuilegiatos nequeunt, quando priuilegium concessum non est personarum intuitu, sed Religionum, aut locorum, vt in casu nostro. Ex quo videtur euidenter deduci Religiosos Mendicantes excommunicari non posse, aut Censuris aliis percelli, nisi quando id in speciali ab Apostolicâ fuerit Sede dispositum, vt in casibus aliquibus apud Tridentinum. Et idem est de Religiosis aliis cum Mendicantibus communicationem priuilegiorum habentibus; quia, vt ex amplissima concessione singulis facta constat, omnia priuilegia participant Religionibus quibuscumque concessa: ergo & illa, de quibus testatur Concilium, & Innocentius in Decretali illa, cùm non constet esse reuocata. Qui discursus videtur euidens generaliter loquendo, quamuis in casu, de quo loquimur, sit specialis difficultas inferiùs declaranda. Et ita, licet prædicto discursu non adducto, non posse Religiosos grauari Censuris, nisi vbi specialis pro eo concessio est, si priuile [Negantem qui tueantur.]gium generale habeant, tenent Gambaro, Emmanuel Rodericus, & P. Henriquez, quos adducit & sequitur P. Thomas Sancius citato num. 23. & in Opere morali Lib. 6. Cap. 1. num. 14. P. Gaspar Hurtadus Tractatu de Censuris Disput. 12. n. 5. P. Martinon Tomo 5. Disput. 58. num. 29. P. Bauny Tomo 2. Tract. 1. Quæst. 12. ad finem P. Pellizarius Tract. 8. Cap. 4. numer. 117. §. Maius dubium, iuncto Summario eiusdem numeri. Tamburinus, Scortia, Peyrinus, Portel, Villalobos, Aloysius Bariola, quos adducit, & sequitur Diana Parte 3. Tract. 2. Resolut. 76. & Parte 5. Tract. 9. Resolut. 43. & alij complures.

Difficultas autem, quam dixi circa præ [Difficultas circa illam ex Decretali citata Innoc. IV.]dictum discursum extare, in casu de quo loquimur, occurrit, in Parochis inquam Episcopis in omni Parochiali iure subiectis, ex eo quòd in prædicta Decretali additur post prædicta, in fine illius; sic enim dicitur: Nec forsan ipsi Monachi ad Monasteriorum suorum Prioratus Ordinarijs eisdem subiectos (vt vel gerant eorum regimen, vel in eis tamquàm proprij locorum ipsorum Monachi resideant) fuerint destinati: tunc enim etsi liberè poßint ad eadem Monasteria reuocari; ne tam illorum, quàm ipsorum Prioratuum Monachi reputentur (cùm non sit inconueniens aliquem vtrobique locum habere Monachicum) vnum alteri subesse Monasterio, vel ab ipso noscitur dependere: ratione tamen eorumdem Prioratuum dicti Ordinarij sua iurisdictione in ipsis etiam quoad præmissa, quamdiu morantur in illis, licitè vti possunt. Hæc ibi. Iuxta quæ etiamsi amplissimum priuilegium sit, quale ibidem exponitur, vt Ordinarij Censuris vti nequeant erga sic Priuilegiatos: si tamen in loco sint iurisdictioni Episcopi subiecto, aut cum illius regimine, aut sine illo, priuilegium cessat erga præmissa; scilicet suspensionem, excommunicationem, & Interdictum: vt exponit Glossa verba illa Textus: Quoad præmissa: quia de illis decisio apertè procedit. Cùm ergo Parochi Religiosi Indorum in loco Episcopo subiecto sint, priuilegium exemptionis prædictæ non videtur vllatenus suffragari. Non enim hîc locum habet [Glossæ doctrinam non tollere illam.] exceptio, quam addit Glossa, post adducta verba sic dicens: & intelligas hoc quando Prioratus ille tale priuilegium non habet ex se, nec ex superiori Monasterio: quia si maius Monasterium habet priuilegium quòd Monachi sui, & Prioratuum sibi subiectorum, à quoquam excommunicari non poßint, &c. tunc secus. Non inquam habet locum, quia Doctrinæ Indorum tale priuilegium non habent, neque Prioratus, aut Prælaturæ aliæ, quibus aliquæ illarum subiectæ esse solent quoad obseruantiam Religiosam, illud item allegare possunt; quia Ecclesiæ etiam illæ, in quibus Prælatura exercetur, Parochiales sunt, & ita Episcopo subiectæ, proptereaque non gaudent priuilegio. Licèt enim contingere possit vt Prælatus non sit Parochus; quia tamen Ecclesia, & tali Prælato subditi sub iurisdictione Episcopi sunt, & domorum etiam, quas ædificarunt, domini non sint, vt expressè est Regiis Schedulis declaratum, de quibus Dom. Solorzanus Cap. 16. [Domos Parochorum non esse.] num. 87. Prioratus talis dici potest subiectus Ordinario, vt Decretalis loquitur; quia quoad maiorem sui partem subiectus est. Quamuis ergo (vt hoc detur) Prælatum nequeat Censuris impetere; subditos tamen poterit, qui Parochiale munus administrant.

Quod cùm probabile esse negari non [Quid pro praxi.] possit, difficilè speret quisquam occurrente occasione, id quod fauorabile est Religiosis, ab Episcopis eligendum. Sed habent illi vnde obuiare molestijs huiusmodi possint, cedendo, ne cædantur mucrone Censuræ, & res ita disponendo, vt numquam ad extrema hæc remedia veniatur. Debent autem Domini Episcopi considerare non ita opportunum esse remedium, quod potest sine difficultate frustrari. Cùm enim Religiosi opinionem pro se habeant, iure, ratione, & magnorum scriptorum auctoritate firmatum, Censuris se non ligatos possunt, cùm interminatæ illæ fuerint, arbitrari; & ita quoad forum an imæ nihil factum nimiâ illâ seueritate, & multoties etiam [Pœnæ aliæ præter Censuras.] quoad externum, cùm sine testibus ordinariè Parochi in populis degant, vbi suæ sunt absoluti domini voluntatis. Alijs profectò pœnis vti possunt, vt ex Hostiensi aduertit Ioannes Andreas in citatum Cap. Volentes, quod est primum de Priuilegijs, vbi illa ipsius verba: Dicit Hostiensis quòd etiam [Ioan. Andreas.] deponere illos poterunt, & in arctum Monasterium detrudere, si caussa talis fuerit, &c. Et quidem Monasterium quantumuis amplum satis erit arctum ijs, qui vitæ Doctrinariorum assuefacti, obseruantiam domesticam ægerrimè possunt tolerare. De quo Prælati testantur, vt videri potest apud D. Solorzanum Cap. 16. n. 38. Vide etiam infrà, Titulo 20. n. 60. & Titulo 12. n. 233.

CAPVT VIII.

Qualiter Religiosi Indorum Parochi Religionis vinculis teneantur.

SVnt illa plura, quoad vota scilicet, & alia, quæ iuxta Regulam, aut Prælatorum præcepta possunt eorum conscientias onerare, pro quibus

Dico primò. Votum Castitatis ita obligat Pa [Assertio 1. circa votum Castitatis, reseruationem vim habere.]rochum Religiosum vt si quid reseruatum, quod ad illud spectet, sit, non possit ab eo sine licentiâ Prælati Regularis absolui. Id constat. Quia Parochus talis absolutè manet subiectus Religionis Prælatis in omnibus, quæ ad mores pertinent, cùm circa ea tantùm, quæ Parochialis officij sunt, Ordinario debeant subiacere: ergo in ijs, quæ ad votum castitatis spectant omnimodam retinet subiectionem. Sicut de aliis Religionis obseruantijs Auctores dicunt, quæ cum officij administratione non pugnant: vt videri potest apud P. Pellizarium Tractat. 8. Cap. 4. num. 115. & alios pro Tertiâ Assertione citandos. Et quidem nulla est ratio laxamenti circa hoc, quando constringi possunt habenae, debent, vt maioribus periculis maior cautio adhibeatur. Quia verò contingere potest [Quid si nulli inferiori Prælato subiecti sint.] vt Parochus aliquis nullius Monasterij Prælato subiectus sit, sed tantùm Prouinciali: circa hoc à Prouincialibus prouidendum, & obseruandum quod Religionum statuta præscribent. Si autem nihil præscriptum inueniatur, videndum quid in more sit. Quòd si nec de more constiterit, communes regulæ reseruationis seruandæ, quæ apud Doctores occurrent. Vt si Prælato reseruatum peccatum sit, absoluatur cum onere comparendi, vel gerat se vti non habens copiam Confessarij, iuxta diuersas opiniones, si autem nihil est in Religione reseruatum Prouinciali, sed Prælato Monasterij, qui nullius Monasterij Prælato subiectus est, videtur posse cui voluerit confiteri, & hoc est verosimile. Quamquàm inuerosimile non sit reseruationem tunc ad Prouincialem transire, quia immediatus Religiosi talis Prælatus est; nec credibile reseruationis habenas tunc laxari, quando, vt dixi, cohibendæ potiùs sunt. Sed quia reseruatio odiosa est, erunt quibus hoc non placeat, nec facilè fuerit eos à suâ sententiâ dimouere. Et idem est pro reseruatis circa materias alias obseruandum. Possunt autem confiteri non approbato ab Ordinario: quod secus esset, si Ordinario ipsi essent plenè subiecti, iuxta ea, quæ tradit P. [Amotis ab officio durare approbationem, cum notanda doctrina.] Pellizarius suprà num. 135. Amotis tamen ab officio, durat approbatio, quia non pro Indis tantùm approbati sunt, sed etiam pro Hispanis, iuxta Regiam Schedulam, de quâ numer. 13. & ita sine limitatione sexuum & personarum. Videatur citatus num. 136. qui num. 133. ait quando Parochi sunt amobiles ad nutum, non posse eligi in Confessarios ex delegatione aliorum Parochorum: cuius oppositum est probabile, & ita in Parochis Indicis sine scrupulo aliquo circa Indos practicandum: immò & valde expediens est, cùm etiam Indi cuilibet approbato confiteri possint. Circa Hispanos autem non esset ita certum, si Parochi essent amobiles: sed certè non sunt, quia & Religiosos non esse tales constat ex dictis num. 18. & seqq.

Circa votum Paupertatis,

DIco secundò. Circa votum pauperta [Assertio 2. difficultas ex eo quòd Parochi Indorum videantur dominium reddituum adquirere, sicut & Episcopi.]tis maior videtur esse difficultas ob receptam multorum sententiam de Beneficiarijs dominium Ecclesiasticorum reddituum adquirentibus: quod quidem & in Parochis Religiosis videtur admittendum, sicut & in Episcopis Doctores admittunt, qui videri possunt apud P. Thomam Sancium in Opere moral. Lib. 6. cap. 6. n. 7. qui num. 13. ait esse probabile: ob similem rationem, quia videlicet ita adiudicatur sua portio Beneficiario Regulari ac Seculari cum liberâ transferendi in alium dominij facultate: vnde tam amplè potest disponere inter viuos de sui Beneficij redditibus, quàm potest Beneficiarius sæcularis, vt docent Doctores quamplures, quos adducit & sequitur P. Sancius suprà n. 14. & Dom. Solorzanus Lib. 3. Cap. 16. num. 85. Nihilominùs [Contrarium statuitur vt certum] vti certissimum tenendum Beneficiarium Religiosum voto paupertatis adstringi, neque reddituum Ecclesiasticorum, aut bonorum aliorum, quæ adquirit, proprietatem comparare. Sic P. Suarez Tomo 4. de Religione, Tractat. 8. Cap. 19. num. 7. P. Sancius suprà. num 36. Dom. Solorzanus dudum citato Capite numer. 84. Thomas à Iesv de statu Monachorum Parte 2. Cap. 7. Dub. 3. quod etiam de Religiosis Episcopis tenet Dom. Villaroël Parte 1. quæst. 3. art. 4. numer. 67. & seqq. & Parte 2. Quæst. 14. art. 4. num. 74. & alij apud ipsos. Ratio est clara; quia Parochus talis manet verus Religiosus: neque paupertatis votum, quoad id, quod essentialiter importat, quomodocumque explicetur, incompatibile est cum munere Parochiali: cumq́ue aliàs circa hoc nulla extet dispensatio, nullum est fundamentum vt oppositum quidquam asseramus.

Est autem specialis difficultas in Religio [De ijs, qui in Societate nondum professi aut formati, dubium speciale.]sis Societatis, qui vota post biennium tantùm emiserunt, & dominij capaces sunt: illi enim, si in Indiis Parochiale munus administrent, videntur fructuum Beneficij adquirere proprietatem, & ita non solùm inter viuos, sed etiam post mortem posse disponere, iuxta formam in Constitutionibus assignatam. Sed certè & in illis etiam resolutio prædicta locum habet: sic enim Societas Beneficia prædicta admittit, vt in nullo lædatur votum paupertatis, & sub eâ conditione, vt ex emolumentis nihil sibi Religiosi adquirant, [Idem de illis affirmandum.] sicut inuiolabili est praxi semper obseruatum. Licèt ergo stare possit, quod docet Cardinalis Lugo Disput. 3. de Iustitiâ, num. 90. iuxta mentem R. P. Mutij Vitelleschi Societatis nostræ Præpositi Generalis, eum, qui biennij tantùm emisit vota, posse sibi adquirere dominium notabilis alicuius quantitatis, quæ aut hæreditate aut donatione proueniat; cùm tamen in ordinarijs adquisitionibus domui aut Collegio adquirat. In casu tamen nostro, si emolumenta Beneficij in magno pretio sint, non sunt illâ regulâ comprehensa, quia sub conditione dicta adquiruntur: si autem non magni valoris, stare illa potest: quamuis Prælati debeant illis abundantiùs prouidere. Vnde nec distributio illorum eisdem permittitur pro suo arbitrio facienda: idque omnes ita sibi persuasum habent, vt neque in ordine ad proprias necessitates, si quando occurrant, insciis Superioribus, quidquam audeant attrectare.

Neque obiici potest facultatem amplè [Concessio Iuris pro distributione quomodo non obstet.] distribuendi à Iure haberi, cui nequit ex inferiorum dispositione quidpiam contrarium stabiliri. Nam Ius quidem, vel Ecclesia, vt cum aliis Doctoribus loquitur P. Sancius num. 14. citato. concedit plenam reddituum administrationem: sed cùm priuilegium sit, illi potest renuntiari, eò quòd Religio noxium sibi futurum esse præuideat, ob specialem circa paupertatem perfectionem, aut morem suo instituto conuenientem, in eadem obseruatum. Sicut priuilegiis quibusdam iuxta ea, quæ ad officium S. Inquisitionis spectant, renuntiauit, vt constat ex Decreto 21. Congreg. 5. & in materiâ paupertatis loquendo, Con [Conc. Trid.]cilium Tridentinum Seßione 25. Cap. 3. de Regularibus. Concedit omnibus Monasterijs & domibus tam virorum, quàm mulierum & Mendicantium, exceptis domibus Fratrum S. Francisci, Capucinorum, & eorum, qui Minorum de obseruantia vocantur, etiam quibus, aut ex Constitutionibus suis erat prohibitum, aut ex priuilegio Apostolico non erat conceßum, vt deinceps bona immobilia eis poßidere liceat. Cui tamen Concessioni Societas nostra quoad Domos Professas renuntiauit. Non est ergo mirum si amplæ illi facultatati distribuendi bona ex Beneficio obuenientia renuntiauerit. Præterquàm quòd cùm Beneficia dicta ita à Pontifice data sint, cuius mentem Regiæ Schedulæ declararunt, vt ea quæ ad mores spectant curæ Prælatorum Regularium reseruentur: & ad mores maximè spectet, præsertim in Indiis, ne Religiosi liberam habeant bonorum administrationem, eo ipso ea, quae ad hoc spectant, ad eosdem spectat moderari.

Et ex prædicto discursu constat quid de [Religiosis aliorum Ordinum quid liceat circa illam.] Religiosis aliorum Ordinum circa potestatem distribuendi bona Beneficij sit dicendum. Possunt enim Prælati distributionem huiusmodi moderari, & applicare fructuum partem atque emolumentorum piis operibus, inter quæ Monasteriorum necessitates meritò debent computari: habito tamen ante alia & præ aliis respectu ad necessitatem Parochialis Ecclesiæ, & pauperum Paræcianorum iuxta dicta num. 15. & tenendam omninò sententiam Thomæ à Iesv suprà, §. Ex quibus, quæ pro Indicis Parochis specialiter militant, quia manent absolutè sub obedientiâ Prælatorum, vnde ab illis tantùm corrigi possunt in iis, quæ ad mores spectant, iuxta dicta Cap. præcedent. Quòd si applicatio talis non fiat, aut portione aliquâ pro opere pio assignatâ, reliqua Parocho relinquantur, illa sanè poterit pro suo arbitrio in opera pia dispensare. Poterit etiam reseruare sibi aliqua, si præuideat necessaria sibi futura post Parochiam dimissam, eò quòd Religio non plenè prouideat ad Religiosorum necessitates subleuandas. Ad Monasterium autem reuersus tenebitur ea manifestare Prælato, & iuxta illius licentiam vsum temperare. Circa quod, nisi Religio sit penitus relexata, non potest non aliquid dispositum inueniri: Parochis enim distribuendi, & sibi retinendi facultatem tribui ad liberum vsum extra monasterium, & intra illud, non sine graui stare paupertatis iniuriâ potest; nisi quantitas valde moderata sit, quam cùm Religiosus suo labore collegerit, non est penitus inordinatum, vt eâ ad monasterium regressus perfruatur: quamuis [Quæ secum offerunt, Monasterij fieri.] eo ipso quòd regrediatur, aut ad aliud vadat, ibi habitaturus monasterij fiant, vt benè explicat P. Suarius Tomo 4. de Religione, Tractat. 8. Lib. 3. Cap. 19. num. 11. cuius illa sunt verba: Existimo autem [P. Suarez.] eo ipso quòd persona redit ad Monasterium cum talibus bonis, incorporari bona illa bonis Monasterij: quia in primis talis Religiosus iam non potest habere liberam administrationem talium bonorum, quia hoc repugnat Religiosæ vitæ, cùm iam illa persona sit omnino actu subiecta Prælato Religionis: ad illum ergo iam spectat talium bonorum administratio. Vnde eo ipso quòd Religiosus secum defert talia bona ad Monasterium, quantùm est ex se illa applicat, & Prælatus illa permittendo, consequenter acceptat: & ideò ex tunc incipit dominium talium bonorum esse apud Monasterium. Sic ille.

Sed quid si Prælatus nesciat, quia Reli [Cùm Prælatus ignorat, & Religiosus non applicat, quid dicendum.]giosus occultat, & neque iste vult ea Monasterio applicari? In primis contra paupertatis votum peccare, ex eodem Patre constat. Deinde, sufficit tacita Prælati voluntas: quia sicut illa sufficit, iuxta communem Doctorum sententiam, vt Religiosus alienare aliquid, aut consumere possit: ita etiam, (& multò id potiùs) vt possit Monasterij bonis incorporari. Neque obstat Religiosum applicationi reluctari, quia circa hoc non est dominus suæ voluntatis, & talis applicatio beneficio iuris communis habetur: vt si existens in Monasterio aliquid adquirat, quod tamen applicari Monasterio nolit, sed suo vsui reseruare. Erit autem idem si pecunias, aut alia secum non ferat in Monasterium, sed apud sæcularem deponat: quia cum personâ adueniunt iura. Nisi fortè ante dimissam Parochiam, sciens eam breui dimittendam, statuerit bona talia dispositioni Prouincialis reseruare: tunc enim, etsi ea in Monasterium apportet, Monasterij non erunt, sed eius, cui Prouincialis voluerit applicare. Id insuper obseruando ingentem pecuniæ quantitatem, neque cum Prælati licentiâ posse Religiosum retinere; quia licet non sit contra formalem rationem paupertatis, quæ solùm in Professis proprietatem excludit; est tamen contra statum; quia adeò pecuniosus & potens ad sua commoda pecuniâ promptâ vti, si sæcularis esset, minimè pauper haberetur: ergo multò minùs Religiosus in statu pauperis viuens. Vnde Concilium Tridentinum Seßione 25. Cap. 2. de Regularibus, sic statuit: Nemini igitur Regularium, tam virorum, quàm mulie [Concilium Trid. quid circa paupertatis vsum statuat.]rum, liceat bona immobilia vel mobilia, cuiuscumque qualitatis fuerint, etiam quouis modo ab eis acquisita, tamquàm propria, aut etiam nomine Conuentus, poßidere vel retinere, sed statim ea Superiori tradantur, Conuentuique incorporentur. Nec deinceps liceat Superioribus bona stabilia alicui Regulari concedere, etiam ad vsumfructum, vel vsum, administrationem, aut Commendam. Administratio autem bonorum Monasteriorum, seu Conuentuum, ad solos Officiales eorumdem ad nutum Superior um amouibiles pertineat. Mobilium verò vsum ita Superiores permittant, vt eorum supellex statui paupertatis, quam profeßi sunt, conueniat: nihilque superflui in ea fit, nihil etiam, quod necessarium, eis denegetur. Quòd si quis aliter, &c. Hæc si Religiosi considerent; quod à nobis dictum est, quàm sit rationi & veritati conforme, non poterunt non indubij penitus iudicare. Pro quo & addo Declarationem Cardinalium apud [Declaratio Cardinalium pro eodem.] Dom. Barbosam, & alios, sic habentem: Per talem licentiam Regulares ipsa immobilia, vel mobilia superflua poßidentes, à culpa vel à pœnæ non excusantur. Nec credendum est Superioribus asserentibus se posse concedere licentiam poßidendi mobilia aut immobilia superflua. Sic illi.

Dixi bona posse à Religioso Parocho [Quæ bona Religiosus secum afferre non possit, nec donare.] vel Monasterio, vel Prouinciali, vt ea iuxta id, quod magis expedire viderit, applicet, condonari, quando distributio illi permissa est. Quod intelligendum de bonis, quæ illi non intuitu Ecclesiæ data sunt, aut ab ipsa ex eodem intuitu adquisita: si præsertim iam sint in ornamenta, & alia vtensilia conuersa. Pro quo videndus Dom. Solorzanus citato 16. num. 87. & in Politica fol. 646. Idem erit, si ipsi ex adquisitis propriâ industriâ, aut ex salariis, quidquam pro seruitio Ecclesiæ fecerint: in quo Clericorum Secularium alia ratio est, iuxta ea, quæ habet P. Suarez citat. Lib. 3. Cap. 16. num. 26. Nisi aliter apud se statuant, nolentes vt talia Ecclesiæ sint, si contingat eam ad Sæculares Clericos deuenire, aut si ipsi Parochialem curam dimiserint. Quae quidem voluntas quantùm ad forum conscientiæ sufficiat: in foro autem externo non suffecturam credo; quia cum seruitio Ecclesiæ applicatum sit, ex illius intuitu factum, præsumptionis erit non leuis: circa quod pro re nata talium arbitri iudicabunt. Vnde non est generaliter admittendum quod affirmat P. Sancius in Opere moral. Lib. 7. Cap. 32. num. 76. & ex eo Cardinalis Lugo Disput. 3. citat. num. 234. & P. Pellizarius Tract. 8. Cap. 4. num. 128. Religiosum scilicet Parochum [Non semper Ecclesiæ adquirere.] Ecclesiæ adquirere, quando Beneficium est sæculare. Nisi dicamus eam doctrinam, quæ etiam est P. Suarij citato Cap. 19. numer. 28. rectè stare, quando Beneficium non solùm ex institutione suâ, sed etiam ex vsu sæculare est; quia videlicet non semper solet per Regulares administrari, & Regularis, qui nunc administrat, pleno est iure Ordinario subiectus: quod non ita accidit in Parochiis Indorum: licet enim ex institutione sua sæculares sint, & Sæcularibus destinatæ, solùmque ratione necessitatis Regularibus ad tempus attributæ: illi tamen Ordinariis non pleno iure subduntur; in quo Beneficia ista à communi talium conditione deficiunt, sic disponentibus Pontificibus, qui ad hoc habent absolutissimam potestatem.

Quibus addendum (vt quæ ad hanc [Peccare grauiter profane expendentem, etiam cum Licentiâ. Et accipientes ad restitutionem teneri.] materiam spectant, terminemus) Religiosum, qui ea, quæ ex Parochiali Beneficio adquirit, in vsus profanos, aut inhonestos expendit, mortaliter peccare, neque ad hoc posse licentiam amplam Prælatorum, aut prætensum ius ratione Beneficij suffragari, vt communiter tradunt Doctores, & videri possunt P. Suarez suprà num. 20. P. Sancius Lib. 6. Cap. 6. num. 14. & Lib. 7. Cap. 19. numer. 31. P. Pellizarius. numer. 130. & alij, quos adduximus Titulo 3. numer. 39. Ex quo sequi videtur clarè, accipientem sic data teneri ad restitutionem: quod etiam communi est Doctorum assensu firmatum. Videantur dicta Titulo 1. num. 146. & Titulo 3. num. 38. & seqq. & Thomas à IESV suprà Parte 3. Cap. 2. De ludo au [Quid ludo exponere possint.]tem communis est Religiosis omnibus difficultas: & licere aliquid illi exponere ad honestam recreationem, sententia est satis recepta Doctorum: pro quo videri potest P. Molina Disputat. 520. paullò post principium. Et P. Sancius Cap. 19. citato 10. numer. 79. Vbi plures congerit sic docentes. Addit autem posse ludo exponere ad rationem quatuor vel quinque aureorum pro centum sibi quotannis ad sustentationem concessis. In Indiis autem constat maiorem licere quantitatem Pro quo & facit, quòd cùm in Concilio Limensi Tertio Act. 3. Cap. 17. lata esset [Ex Concilio Lim. 3. desumpta quantitas.] excommunicatio aduersùs Clericos aleis vel chartis pictis ludentes, aut quolibet alio ludo prohibito, si quod exponunt, valorem duorum aureorum excederet: à sacra Cardinalium Congregatione auctoritate Sixti V. id temperatum est, vt pœnam excommunicationis non incurrant, nisi summam luserint quinquaginta aureos excedentem, vt constat ex Præsatione Concilij ipsius §. 1. Prudenter enim Patres illi iudicarunt quinquaginta aureos in Indiis non esse notabilem quantitatem, idque pro singulis vicibus. Vt ex hoc intelligamus quatuor aut quinque aureos à Doctoribus prædictis pro Religiosis assignatos, in Indiis ad maiorem debere summam excrescere, vt graue in eo peccatum inueniatur. Vnde aliquali seruatâ proportione (neque enim omnimoda seruari debet; cùm adeò dispar sit sæcularium Clericorum, ac Religiosorum conditio) neque viginti sufficient, & plus aliquid requiretur, quod difficile fuerit prætaxare. Et hæc circa Paupertatem, vt iam

Circa Votum Obedientiæ.

DIco tertiò. Religiosus Parochus in [Deberi illam in omnibus, quæ ad mores spectant.] Indiis debet in omnibus, quæ ad mores spectant, & cum officij administratione non pugnant, Prælatis Religionis obedire, iuxta qualitatem præcepti. Constat ex dictis. Quia cùm in Ordine ad præfata exemptus non sit, debet obedientiam more aliorum. Et est hoc communi doctrinæ Scriptorum consonum, asserentium, quòd si Ecclesia, cui Religiosus præest, sit subiecta Prælatis Religionis quoad spiritualia, & ipse quoad illa subiectus manet, pro quo & aliàs subiectionis qualitates adducunt, videndas apud P. Sancium Cap. 6. citato num. 36. Sed adducta [Doctrina P. Suarij, quæ videtur obstare.] est satis, vbi de spirituali obligatione tractamus: Ecclesiam autem Parochialem, durante Religiosi administratione, subiectam esse in spiritualibus Prælatis Religionis, ex eo ostenditur, quia Religiosus ipse illius Pastor in ordine ad illa subiectus est: vnde si malè administret, puniri potest, & ideò Ecclesia quoad omnia visitatur. Vnde & dici etiam potest quoad temporalia subiecta, quia de ijs etiam curare Prælatus debet. Neque accommodari hic potest, quod docet P. Suarius citato Cap. 29. num. 19. videlicet quòd si Ecclesia sit omnino exempta à iurisdictione Episcopi, & subiecta Prælato Regulari, eâ ratione tenebitur Beneficiarius. Monachus illi parere, sicut teneretur parere Episcopo, si ordinario iure illi esset subiecta. Si autem Ecclesia sit subiecta Episcopo, non tenetur Monachus parere Prælato in rebus, quæ pertinent ad regimen Ecclesiæ, quia tenetur parere Episcopo: ergo non proprio Prælato, non enim potest in eadem materiâ duos habere Superiores inter se non subordinatos. Tum etiam quia illa non est materia obedientiæ, eò quòd non pertineat ad Regulam, neque ad obseruantiam Religiosam. Vnde licet Prælatus Religionis simul sit quasi Episcopus illius Ecclesiæ, non tenebitur Monachus Beneficiarius illi parere in tali materiâ ex vi obedientiæ, sed solùm ratione iurisdictionis, sicut tenetur parere Episcopo. Hæc autem exemptio manifestior est, quando Ecclesia non est Religioni pleno iure subiecta, vt probat idem Pater num. 24. & multo magis quando est Beneficium sæculare.

Non inquam applicari potest, quia, vt [Applicari non potest in præsenti.] diximus num. 60. Beneficia Indica, de quibus loquimur, specialem habent conditionem, neque debent iuxta regulas aliorum Beneficiorum penitus gubernari: neque enim omnino Regularia, neque omnino Sæcularia sunt, licet sine addito diminuenti sæcularia dici possint, ob rationem adductam citato loco. Pro quo & videri potest P. Sancius citato Cap. 29. Lib. 7. num. 24. vbi bene ostendit non præscribi statum Beneficij etiam post quadragenariam possessionem, quando sæculare concluditur Regulari ex dispensatione. Vnde & Episcoporum jurisdictioni subsunt quoad omnia Parochialia, & Religiosis Prælatis etiam quoad illa: non vt contrarium quidquam statuere possint, sed vt ea impleri faciant, & suâ etiam prouidentiâ addant, quæ viderint expedire, supplendo multoties eorum negligentiam aut impotentiam: & etiam circa mores & vitam, in quo plenissimâ gaudent potestate. Non esse au [Duo Superiores quomodo circa eamdem materiam esse possint.]tem inconueniens, vt circa eamdem materiam duo sint Superiores, quando Superioritas dicto modo exercetur; ex se apparet verosimile: & jam ibi aliquis modus subordinationis interuenit. Vnde & Parochum delinquentem circa Parochialia posse à suo Prælato puniri, tradit cum alijs P. Pellizarius Tract. 8. Cap. 4. num. 117. licet sint qui secus sentiant. Et quidquid de Beneficiis aliis sit, in iis, de quibus loquimur, aliter se res habet, quia sic recepta sunt. An autem Prælato iubenti [Prælato iubenti circa Parochialia an ex voto obedientiæ sit illa præstanda.] circa Parochialia debeatur obedientia ex vi voti, vel extraordinariæ iurisdictionis, non multùm ad negotium obedientiæ interest, cùm constet similiter obediendum. Et licet sententia P. Suarij, quam & tenet P. Palaus Parte 3. Tract. 16. Disputat. 4. Puncto 25. num. 2. verosimile fundamentum habeat; contrarium tamen non inuerosimiliter probari potest ex dictis Cap. 6. Si enim Religiosi compelli possint ad acceptandam Parochialem curam, quod & P. Suarez ibidem adductus videtur docuisse: consequenter etiam compelli poterunt ad rectum administrationis modum: quia sicut ipsum Parochiale officium materia obedientiæ est, ita & illa quæ ad ipsum spectant, saluâ Ordinariorum potestate.

Circa obligationem habendi Socium ex eadem Religione.

AFfirmant communiter Doctores, si Be [Quid iure statutum, cum distinctione Monachorum, & Canonicorum.]neficium Regulare sit, & Religioni pleno iure subiectum, ex Cap. Monachi, de Statu Monachorum & Cap. Quod Dei timorem, eodem tit. Si verò pleno iure subiectum non sit, & ita neque Parochus amobilis ad nutum, secus censent: quia in priori casu, cùm sub obedientiâ Religionis maneat, ad eius Prælatos spectat decenti eorum modo viuendi prouidere: quod cùm cesset in posteriori, quandoquidem Religiosus ab obedientia Prælatorum eximitur, non est obligatio Socium tribuendi. Sic P. Suarez Cap. 19. citato num 28. P. Palaus Disput. 4. Puncto 25. num. 4. P. Pellizarius num. 121. & plures alij, quos adducit P. Sancius Cap. 6. citato num. 39. vbi alios modos dicendi commemorat: eum autem sequitur, vt Religiosi Monachorum nomine designati, semper ad id teneantur, non verò Canonici Regulares, nisi quando commodè possunt: sic enim videtur decerni in prædicto Cap. Quod Dei timorem. Et quidem ita est, pro quo sola litteræ inspectio sufficit, ex qua sunt illa. Li [Ca. Quod Dei timorem, de Statu Monachorum.]cet autem in Lateranensi Concilio de Monachis caueatur, ne singuli per villas & oppida per quascumque Parochiales ponantur Ecclesias &c. Quia tamen istud de Canonicis Regularibus specialiter non cauetur, qui etsi à sanctorum Monachorum consortio non putentur seiuncti, regulæ tamen inseruiunt laxiori &c. Iuxta quæ manifestum est inter Monachos & Canonicos quoad habendum Socium diuersam Iuris dispositionem induci. Cùm ergo in fine sic additur: Sic annuendum duximus postulatis, vt exercens Plebani officium, si commodè fieri poterit, vnum Canonicum Regularem tecum habeas ad cautelam: cuius in iis, quæ Dei sunt, & Regularis obseruantiæ, tam consortio, quàm solatio perfruaris. Cùm inquam sic additur, obligatio nulla, quæ peccatum importet, imponitur; aliàs inter Monachos & Canonicos nullum esset discrimen, quod tamen Innocentius Tertius ibidem intendit stabilire. Quod ergo dicitur, Si commodè fieri poterit, ad vo [Commoda illius expositio.]luntatem est Beneficiarij penitus referendum: commodè enim non potest fieri, quod est renuenti inclinatione faciendum, quamuis aliàs ratione sustentationis & habitationis, commoditas non deficiat. Idem igitur videtur, acsi diceret, Si molestum non sit futurum. Et tunc consilium est, & prætereà licentia conceditur vt socius pariter morari cum illo possit, quia de hoc forsitan aliquis dubitaret, an scilicet Canonicus non Parochus extra Conuentum cum Parocho habitare valeret, cùm sit extra Claustra constitutus.

Quidquid de hoc sit, in Parochis Indo [In Parochis Indicis obligationem cessare.]rum specialis ratio ad non habendum Socium occurrit, quia propter necessitatem illis est Parochialis cura commissa, vt Pius V. in suâ exprimit concessione; ratione cuius necessitatis etiam sic fieri cœptum, vt Religiosi sine socio in Parochiis degerent; quod & posteà, eorum etiam aucto numero, sic etiam factum & continuatum, vt iam obligatio dicta videatur consuetudine penitus abrogata. Pro quo & aliorum potest sententia succurrere apud P. Sancium suprà, dicentium [Quorumdam sententia, & explicatio. Cap. citati.] Monachos & Canonicos Regulares teneri ad habendum Socium, Si commodè fieri poterit: & in hoc esse illos prorsus æquales, discrimenque à Pontifice constitutum in eo consistere, vt Canonicis faciliùs quàm Monachis Parochialia Beneficia conferantur. Quod equidem probabile est: vbi & alium explicandi modum possumus [Alius explicandi modus.] adhibere: Pontificem scilicet ita Parochialem curam illi, de quo erat sermo, concedere, vt licet Regulæ inseruiret laxiori, Monachorum tamen subire obligationem deberet, habendi scilicet Socium ad cautelam. Discrimen ergo à Pontifice traditum inter Monachos & Canonicos, in eo est, in quo à Pontifice constituitur, quòd scilicet isti Regulæ inseruiant laxiori: sed eo non obstante statuit, cùm de Parochiali curâ agitur, quoad obligationem habendi socium penitus exæquandos. Obligatio autem vtrorumque est. Si commodè fieri poterit. Id quod respectu Indicorum Parochorum frequenter accidit quia vel idonei deficiunt: vel, si extent, vitam illam solitariam renuunt: vel à Prælatis non conceduntur, quia eos pro Conuentibus necessarios iudicant: vel quia vt in plurimùm molesti sunt, nec solatio, vt Pontifex ait, sed tormento: vnde non videtur circa hoc scrupulus inijciendus. Ex quo & commodum illud sequitur, vt non multiplicetur eorum numerus, qui vitæ laxiori assueti, difficilè ad domesticam obseruantiam reuocantur. Pro [P. Suarez] quo P. Suarius Cap. 19. citato num. 21. optimè philosophatus, dum ait quòd reuocatio Religiosi ad Claustrum est valde vtilis, & vicißitudo illa est moraliter necessaria ad bonum Religionis; ne per longam consuetudinem existendi extra Claustrum amittat Religiosus consuetudinem etiam obediendi, & alios Religiosos mores &c.

Illud tamen hoc loco addendum teneri [Obligationem extare, si numerus Paræcianorum sit magnus. &c.] Religiosum Parochum pro habendo socio solicitudinem adhibere, & Prælatum Religionis præbere illum, quando ob Paræcianorum numerum, aut oppidorum distantiam, vel aliâ ex caussa nequit commodè administrare. Et tunc quidem ad Ordinariorum prouidentiam spectat Parochiæ diuisio, concurrente Patrono. Neque enim hic locum habet priuilegium, de quo P. Pellizarius suprà num. 113. §. Quæri potest, Ordini Ierosolymitano concessum, vt ob numerositatem nequeat Episcopus Parochias dismembrare: quod participant aliæ Religiones: quia cùm Parochiæ Indicæ sæculares sint, & precariò à Religiosis habeantur, de illis diuersa est ratio. Pro quo Concilium Limense Tertium Act. 3. Cap. 11. sic loquitur: & antiquißima Iura, & nouißima Concilij Tridentini Decreta (Sessione 21. Cap. 4. de Refor [Concilij Limen. 3. Decretum circa numerum Parochianorum.]mat.) Episcopos magnoperè admonent, ne plures Parochianos Rectori alicui committi patiantur, quàm quibus poßit sufficere ad Ecclesiastica Sacramenta administranda, & diuinum cultum peragendum. Quod maturè expendentes Patres in hac ipsa vrbe iam pridem ad Synodum Prouincialem congregati: vt animas suas liberarent, super speculam Domini constituti, clarâ voce pronuntiarunt, testatique sunt, iudicare se non posse vni Rectori plures Parochianos Indos quàm quadringentos tutè committi: sed neque ipsis adhuc quadringentis vnum sufficere certò se affirmare: interim tamen id tolerandum esse. Post hæc, & alia sic concluditur: Itaque censemus in quocumque populo Indorum, qui contineat Parochianos trecentos, aut etiam ducentos, proprium Parochum debere constitui. Cùm autem pauciores fuerint quàm ducenti, curet, & efficiat Prælatus vt eò reducantur, vbi commodè regi possint. Hæc iuxta duo Concilia; vt videant Parochi, in quorum populis Indi multiplicati sunt supra numerum, quomodo debeant eisdem aduocato socio subuenire.

Neque enim caussari possunt se ad id [Excusationem esse inualidam ex eo quòd salarium non augeatur, ex illius superabundantia ostenditur.] non teneri, dum salarium non augetur, scientibus Episcopis Paræcianorum excessum, neque ignorante Patrono, quibus est potiùs defectus, qui in administratione obuenerit, imputandus. Nam, vt in eodem Concilij loco habetur, emolumenta Parochorum maiora sunt, quàm eorum singulis debeantur: sic enim ibi: Cùm præsertim Indorum tributa, quæ Doctrinæ potißimo titulo exiguntur, tanta sint, vt longè plures Ecclesiasticos Ministros non rarò alere poßint. Sic ibi. Quibus addendæ obuentiones pro Indorum numerositate multiplices. Deinde. Et, si salarium non augeatur, tenentur Parochi dum morbo impediuntur, Paræcianis de Ministro prouidere, quia id exigit Pastoralis cura: ergo & in casu, de quo loquimur. Et cum hoc onere videntur Beneficia ista conferri, licet in collatione ipsà illud non exprimatur. Quod quidem in Parochis Religiosis euidentiùs apparet, quia illis pro sustentatione pauciora sufficiunt, vnde & iubentur habere socium ad cautelam, consortium, & solatium, iuxta dicta. Et ita supponitur obligatio ad eorum sustentationem: ergo multò magis in partem solicitudinis, quando illa necessaria est. Vnde si requisiti Prælati Socium tradere nequeant, aut nolint, cùm possint, debent Parochi sæcularem Sacerdotem aduocare, etiamsi præceptum Prælatorum id vetantium extet: quia in eo & charitas, & iustitia aliud manifestissimè persuadent. Quòd si etiam certam summam contribuere Prouinciali, aut Conuentui alicui, præcepto imposito, compellantur, & eam in stipendium coadiutoris insumant, ad illam, neque aliquam eius tenentur portionem in foro conscientiæ: & affirmare cum veritate, & etiam iuramento possunt, emolumenta fuisse talia, vt ad contributionem dictam minimè fuerint sufficientia. Si eis fides adhibeatur, benè quidem res se habebunt: sin minùs, patientia illis necessaria erit, quia reddere compellentur; sed non ideò, vt credo, fame morientur. Pro quibus hæc sit satis attexuisse.

TITVLVS XVIII. DE PRÆBENDARIIS ECCLESIARVM CATHEDRALIVM INDICARVM.

EOrum supra Parochos nota excellentia est: sed cùm de Ministris saluti Indorum quærendæ præpositis, & Episcoporum præcipuis adiutoribus tractatio nostra procedat, illos est visum præmisisse. Cùm aliàs ob peculiarem Curam animarum, in quâ Parochi ad Episcopalis solicitudinis partem aduocantur, sint qui tractationem de Parochis tractationi de Præbendariis præponendam arbitrentur, vt videri potest apud P. Bauny Tomo 1. aut etiam anteponant quatenus ex minùs perfectis ad perfectiora procedunt; eo quòd Beneficia Curam animarum habentia simplicibus perfectiora quoad substantiam videantur; immò & reuerà sint: iuxta quæ de illis agit P. Azor Tomo 2. Lib. 3. qui de Parochis Cap. 12. Sed hoc parui momenti est: nec Domini Præbendarij multùm de ordine curabunt, dummodo illis hoc nostro labore aliquantulùm seruiamus. Sit ergo pro ipsis

CAPVT I.

An prouisionis titulum accipientes pro Cathedralium Indicarum Praebendis, si admittant, debeant statim ad seruiendum, præsentatione exhibitâ, se conferre.

QVando Reges nostri aliquos ad Indi [Prouisionis Regiæ stylus, assignatione temporis.]cas solent præsentare Præbendas, in prouisionis schedulis spatium etiam soliti sunt satis competens temporis assignare, intra quod sic prouisi Regiâ præsentatione Prælato Ecclesiæ exhibita, debeant suum ministerium auspicari, non valituram aliter, vt in eadem ex [Formulam prouisionis proponit D. Villaroel. quaest. 19. Art. 3. n. 18.]primi consueuit. Et caussa quidem longi spatij, duorum scilicet, aut trium annorum, ex distantia desumitur, & nauigationum incertitudine. Contingit autem multoties aliquos prouisionem dictam accipientes totum illud spatium expectare, cùm breuiori possint ad Ecclesiam sibi assignatam accurrere, Regiæ beneficentiæ fructum accepturi. Circa quod meritò dubitari potest, an tutâ conscientiâ fieri possit. Et pro parte affirmatiua stat prouisionis ipsius tenor, cui se potest quis, saluâ conscientiâ, accommodare; est [Pars affirmatiua probatur.] enim gratia, & talibus, sicut & priuilegiis, vtimur cùm volumus, iuxta receptum axioma. Præterquàm quòd cùm Regio Consilio Indiarum constet prouisos posse in ciuitate ipsa adesse, in quâ est Ecclesia, ad cuius seruitium promouentur, vel certè non longè ab illa, sic statuere poterant, vt si intra breuius spatium se præsentare non possint, longum aliud minimè patrocinari posset, clausulâ illâ additâ, vel si intra breuius poßint, in quo mora eis nocebit. Atqui tale quidquam non additur: ergo quia non est iuxta prouidentis mentem vt spatium illud, cùm fieri poterit, debeat ex obligatione conscientiæ coarctari. Nihilominùs

Dico primò. Si prouisus de Præbenda sine [Assertio 1. negans, deficiente caussa.] rationabili caussa præsentationem diu differat, non videtur tutâ conscientiâ id facere posse. Probatur, quia cùm Præbenda instituta sit pro feruitio Ecclesiæ, ad cuius auctoritatem, decentiam, & splendorem spectat, dum eo per longum spatium priuatur, damnum notabile patitur, cuius rationabilis caussa non est in eo, qui eidem occurrere potuit, & debuit, acceptâ præsentatione. Damnum autem notabile reputari ex dispensatione Iuris ostenditur, circa tempus, quod Patronis ad præsentationem conceditur; laicis enim quadrimestre, Ecclesiasticis semestre: quia vlte [Ex tempore Patronis designato vrgetur.]riùs prouisionem differre non sine notabili Ecclesiæ potest contingere detrimento. Et ideò negligentes in præsentando intra illud spatium, præsentationis pro illâ vice iure priuantur: quæ pœna grauis profectò est. Cap. Qui diuersitatem 5. de Concessione Præbendæ. Et Cap. Vnico, de iure patronatus in Sexto. Ratio autem decisionis redditur in Cap. Ne defectu 41. de supplen. neglig. Prælator. ne scilicet Beneficia diu vacent. Et Cap. [Cap. Nulla de concess. Præbendæ.] Nulla 2. de Concess. Præb. ibi: Non diu maneant in suspenso. Quid autem prouisio prodest, si electus remoratur? Quod vrgetur ex obligatione, quam Præbendarij habent assistendi in Ecclesiâ, quæ sub mortali est, si absentia sit diuturna, vt cum alijs docet P. Bauny Tomo 1. Tractat. 11. Quæst. 6. [Et ex obligatione assistendi in Ecclesiâ Præbendarijs communi.] §. Est autem. Et §. Quæres. Et in Praxi Beneficiorum, Disput. 13. Quæst. 47. ac Disput. 15. Quæst. 24. per errorem, cùm esse debeat. 25. §. Quæ etsi. Et probabilius, multis adductis, affirmat Diana Parte 2. Tractat. 12. Resolut. 31. P. Palaus Tomo 2. Tractat. 7. Disputat. 3. Puncto 2. Et omnino videndus Bonacina Tomo 1. Disput. 2. de officio diuino in Choro, &c. Quæst. 1. Puncto 2. num. 1. & P. Lessius in Resolutionibus posthumis. verb. Horæ Canonicæ, num. 18. Pro quo & nonnullos adducit P. Thomas Sancius Lib. 2. Consiliorum, Cap. 2. Dub. 112. num. 2. licèt ipse num. 4. & 5. tantùm sub veniali esse dicat, nisi contemptus adsit, aut propter absentiam omittatur Officium diuinum publicum, vel aliàs notabiliter lædatur cultus diuini officij. Atqui prouisus de Præbenda, quam admisit, iam est moraliter Præbendarius, & titulo Præbendæ ab omnibus salutatur, eiusque absentia non sine detrimento diuini cultûs accidit: ergo de illo est simi [Non obstare fructus non percipi.]liter iudicandum. Neque obstat Præbendæ fructus non percipere: quia obligatio residendi ex vi Beneficij habetur ad Ecclesiæ seruitium instituti: distributiones autem neque augent, neque minuunt obligationem, sicut neque alia emolumenta: sed dantur ad inuitandum Præbendarios vt animo promptiore concurrant, vt benè obseruat P. Sancius suprà, num. 6.

Dico secundò. Si rationabilis caussa di [Assertio 2. affirmans stante rationabili caussa.]lationis sit, nullum erit in illâ peccatum. Probatur; quia rationabilis caussa dilationis, est rationabile impedimentum: atqui impedito non currit tempus, vt est regula multis Iuris vtriusque decisionibus comprobata, pro quibus videri potest Glossa in Cap. His quibus de Electione verb. Currit. Vt verò rationabilis debeat caussa reputari, inspiciendum an ex affectu honesto procedat, etiamsi temporale commodum concernat; vt quia tempus illud necessarium est ad recupe [Vnde talis reputanda.]randa debita, vel de rebus suis disponendum. Non verò si ex titulo augendi diuitias per contractus minùs decentes Clericalis statum, aut ex ambitione, quia sic viam munit Præbendæ alteri pinguiori. Erit autem honestissima, si Parochus Indorum sit, & in ædificandâ Ecclesiâ versetur, cuius fabrica eo abscedente, aut nullo modo, aut lentè admodum censeatur processura. Vel si pio alteri incumbat operi illius præsentia promouendo, & absentia negligendo. Et generaliter si Deus habeatur præ oculis, cuius beneplacitum inquiratur, & non mundi vanitas dominetur.

Dico tertiò. Si tempus in Regiâ prouisio [Assertio 3. etiam illâ deficiente validam esse admissionem, immò & non culpabilem.]ne assignatum non sit elapsum, etiamsi rationabilis caussa pro dilatione non fuerit, non peccabit grauiter qui præsentato titulo Præbendæ postulauerit collationem, neque etiam qui sic præsentatum admiserit ad Canonicam institutionem & possessionem. Ratio est; quia quidquid de præterito peccato fuerit, ius ex præsentatione habitum non est amissum, quia Regia prouisio absolutè illum terminum statuit, neque ob dilationem aliàs culpabilem inualidari gratiam à se factam declarat, aut verosimili aliquâ ratione significat. Oportet autem beneficia Principum esse mansura. Sicut Regula habet Iuris in Sexto: pro quo & facit ratio adducta nu. 1. & deseruire potest mul [Ægrotantes lucrari distributiones, etiamsi ex culpa.]torum scriptorum sententia asserentium Præbendarios ægrotantes lucrari distributiones quotidianas, etiamsi propriâ culpâ in morbum inciderint, vt videri potest apud P. Sancium suprà, Dub. 91. Trullench Lib. 1. Cap. 8. Dub. 8. numer. 5. & Zerolam Parte 1. verb. Distributiones, numer. 3. Culpa ergo priuilegio & gratiæ non obstat, quando ita admiscetur, vt ob illam non inueniatur aliud à Principe declaratum: vnde nec veniale in eo videtur esse peccatum.

Dico quartò. Si terminus elapsus sit, ne [Assertio 4. Idem statuens elapso termino.]que rationabilis caussa substiterit dilationis, etiam prouisus poterit tunc tutâ conscientiâ ad Episcopum venire, institutionem Canonicam petiturus. Id probo ex Cap. Si tibi absenti, de Præbendis, &c. in Sexto, vbi sic habetur: Sed si Episcopus (notificatâ tibi Collatione) ad consentiendum terminum com [Cap. Si tibi absenti, de Præbendis in 6.]petentem aßignet: nisi consenseris, poterit eo elapso Beneficium liberè, cui viderit expedire, conferre. Antequàm tamen ipsum contulerit, tuum poterit (non obstante quòd elapsus sit terminus) præstare consensum: & ex tunc de ipso non poterit aliter ordinari. Sic Bonifacius VIII. Propter quam decisionem tenent communiter Doctores nullum tempus in Iure præfixum esse, intra quod Beneficia acceptari debeant, vt videri potest apud Dom. Solorzanum Tomo 2. Lib. 2. Cap. 13. numer. 21. Licèt autem Re [Nullum tempus in Iure designatum pro acceptatione.]giam præsentationem acceptauerit, cui terminus præfixus est, cùm renuntiare illi possit liberè ante Collationem, non est plenè Beneficium acceptatum. Præterquàm quòd Capitis præfati decisio eò tendit, vt Collationi non sit tempus in Iure præfixum, licèt præsentationi & prouisioni sit: ergo dummodo Ordinarius præsentatum velit instituere Canonicè, lapsus termini à Patrono designati non officit; quæ quidem designatio prouisi diligentiam excitat, & obligationem ante oculos ponit, & non formam inuiolabilem proponit, etiamsi dicatur vt Præbenda vacet: vt verò hoc non debeat Regiæ voluntati contrarium existimari, valida est coniectura ex iis, quæ diximus num. 2. circa damna, quæ ex dilatione in Beneficiorum prouisione sequuntur: id namque in casu præsenti maximè verum comprobatur. Si enim post elapsum tempus præsentationi assignatum, ad nouam sit deueniendum prouisionem, aliud erit spatium simile percurrendum, quod iunctum præcedenti longissimam faciet vacationem. Nequit autem tale quid de Regiâ voluntate præsumi, ad maius semper bonum caussæ publicæ, & præsertim Indiarum, intentâ, cuius sunt curæ ab Apostolicâ Sede quoad spiritualia commendatæ. Si etiam addamus non sine graui scrupulo præsentationem ita posse prorogari, contra Iuris dispositiones, præsertim circa Patronos laicos.

Et licet communis sententia sit eum, qui [Tacitam renuntiationem per triennium inductam non benè casui præsenti applicari.] per triennium collationem non acceptauit, censeri iuri sibi competenti renuntiasse, & ita illo priuari: pro quo Dom. Solorzanus suprà, num. 21. & 22. quia est tacita renuntiatio, quæ in Iure expressæ æquiparatur. Cap. Quàm periculosum 7. quæst. 1. In casu tamen nostro aliter res habet, quia nequit tacita renuntiatio præsumi, vbi expressa est Beneficij assumendi voluntas, quamuis [Cap. Quam periculosum 7. q. 1. explicatum.] plus iustò illius executio prorogata. Neque Caput illud quidquam probat, in quo de tacita renuntiatione nihil habetur sed quòd periculosum sit iuri & potestati in spiritualibus renuntiare, quandoquidem quod dimittitur, nequit reassumi, quod Esau exemplo comprobatur, qui vendidit primogenita sua. Atqui Esau non tacitè, sed expressè renuntiauit, vt constat ex Genesis 25. & ex facto: vnde Caput illud desumptum, quia scilicet Diuus Cornelius Pontifex volebat Pontificatui renuntiare, quod ne faciat, Diuus Cyprianus exhortatur. Vbi manifestum est non de tacita, sed de expressâ renuntiatione tractatum. Negandum tamen non est tacitam tantùm renuntiationem inueniri posse, & triennium ad illam sufficere, vbi de contrariâ voluntate non constat, per quam tacita venit elidenda, quia in solâ præsumptione fundatur. Ad ea, quæ initio Capitis pro parte fauorabili sunt proposita, non est opus respondere, cùm ex dictis constet quod ex illis habeatur.

CAPVT II.

An tutâ conscientiâ pauci Præbendarij, ad quos est numerus statutus in erectione redactus, eorum possint emolumenta lucrari.

DEcimalia emolumenta sic disposita [Ratio dubitandi.] in Indiis sunt, vt ad distributiones quotidianas quarta decimarum portio sequestretur Præbendariis dispensanda. Cùm ergo ob Patroni distantiam contingere possit, vt deficientibus Præbendariis alij tardiùs adueniant, & sic eorum numerus reddatur exiguus, inde dubitationis materia, & certè non leuis, vt non debeat hoc loco prætermitti. Circa quam

Dico primò. Quando numerus Præbenda [Assertio 1. affirmans, sed cum diuerso modo obligationis.]riorum adeò est exiguus, vt eorum distributiones veniant duplicandæ, aut ampliores duplo futurae, recipi quidem ab illis possunt, sed cum diuerso modo obligationis. Primum ex eo ostenditur, quia quota illa eisdem assignata est, & pro casibus contingentibus nihil aliud dispositum, dum deficientium numerus non suppletur. Sicut ergo quarta Episcopalis deferenda Episcopis est, & sua etiam portio fabricæ, sicq́ue alijs; ita & Præbendarijs. Secundum autem probatur; quia distributiones decimales secundùm maiorem sui partem sunt stipendium laboris, quod vti proportionatum est eisdem assignatum, de quo num. 2. Atqui numero ad paucos redacto, nequit quod cum dicto excessu superadditur rationem proportionati stipendij habere: ergo non est illius & alterius eadem ratio, & pro vtroque similis obligatio. Maior constat ex dictis. Et prætereà [Distributiones quomodo stipendium diurnum.] est pro illa quod ex communi scribentium doctrina habet Couarruuias Lib. 3. variarum, Cap. 13. num. 1. distributiones scilicet esse veluti diurnum & horarium stipendium his, qui quotidiano ministerio in celebrandis diuinis officijs inseruiunt Ecclesiæ. Pro quo & Zerola Parte 1. verb. Distributiones, num. 3. §. Primum dubium, bene ait, esse denarium diurnum illi ex condigno debitum, qui portauit pondus diei & æstus, vt in Euangelio. Matth. 20. v. 12. & Congregatio Cardinalium circa Caput. 12. Seßione 24. de Reformat. ante num. 40. verbis illis: Amittendas esse distributiones quotidianas, vtpotè quæ debeantur illis, qui adstant. Ideoque dicunt esse salarium diurnum, quod laborantibus debetur. Minor autem est manifesta: nam distributiones sunt proportionatum stipendium, quando numerus est Præbendariorum expletus: ergo quod additur duplò aut ampliùs excedens, supra proportionem est: ex quo fit illationem esse etiam manifestam.

Dici potest supra proportionem non esse, [Ex laborè aucto non benè argui ad totalem acceptionem.] quia augetur labor, dum ille, qui plurium erat futurus, ad paucos reuocatur: sed contra hoc est, quia licet labor aliquantulum augeatur, non tamen in eâ proportione vt totum distributionum incrementum possit illi respondere; cùm aliàs certum sit, quòd præmium laboris iuxta illius debeat crescere proportionem. Quòd autem non sic crescat euidentissimum est. Nam quod attinet ad Chorum non duplicatur assistentia, cùm sit obligatio eadem, licèt hebdomarij munus sit frequentiùs obeundum, vnde & Missa Conuentualis pluries etiam decantanda. At hoc incrementum laboris aliquale tantum est, non tamen duplo maior labor. Præterquàm quòd propter incrementum tale laboris nihil videtur peti ampliùs posse, quia ratione Præbendæ ad id tenetur, quando casus necessitatis occurrunt, vt patet quando Socij ægrotant, aut impedimentum aliud legitimum patiuntur. Et ita etiam accidit in officiis aliis: Auditores enim Regij, si pauciores sint, plus laborare coguntur, nec tamen proptereà salarium maius accipiunt: sicut & Quæstores, & Rationales. Non debent autem Ecclesiastici in hac rerum temporalium caussa à laicis ministris superari. Pro quo est & sententia multorum apud Couarruuiam suprà. §. Tertiò, eadem, quam & sequitur Zerola suprà. §. Primum dubium, asserentium Præbendario, qui gerit vicem duarum personarum, vt quia Canonicus, & Archidiaconus est, non deberi plures distributiones, quia non multiplicatur præsentia, licèt labor aliquomodo multiplicetur: est enim absonum vt quis stipendia sibi vendicet plurimorum, vt habetur in Cap. Quia [Cap. Quia nonnulli.] nonnulli, de Cleric. non resident.

Et pro resolutione propositâ stat etiam [Ex probatis sententijs vrgetur.] sententia, quam cum doctis Recentioribus tenet P. Thomas Sancius Lib. 2. Consiltorum, Cap. 2. Dub. 88. num. 8. quòd scilicet si Canonicus propter excommunicationem, suspensionem, vel aliud impedimentum occultum, Beneficij fructus principales amittat, non tenetur illos restituere aliis Canonicis, sed fabricæ Ecclesiæ, in quâ est Beneficium, vel pauperibus. Id quod numer. 7. etiam docuerat citatus Auctor cum communi etiam Doctorum sententia Recentiorum, de eo, qui fructus principales amittit, quos vocant Grossam, ob non recitatas Horas Canonicas. Atqui idem videtur dicendum quando fructus ex quacumque aliâ ratione supersunt, & ita cùm Præbendæ vacant, quia eadem ratio est. Sicut enim in casibus prioribus non sunt aliis dandi Præbendariis, quia nullus apparet titulus, propter quem illos lucrari possint; ita & in posteriori, cùm ipsis possit Euangelicum illud dici: Tolle, quod tuum est, & vade. Stat enim celebris opinio Glossa in Clement. 2. verb. Suspensos, de vita & honest. Clericor. asserentis absentium partes in fructibus principalibus in Ecclesiam conferendos. Sunt autem distributiones, de quibus loquimur, principales fructus, vt constat, & licet Couarruuias suprà. §. Quartò, quod, contrarium videatur tenere, id tamen cum formidine pronuntiat, sic dicens: & sanè, ni fallor etiam in redditibus principalibus, &c. addens statim [Couarruuias, distinctionem apponit, non probatam.] quamdam distinctionem; vt tunc fructus accrescant præsentibus, quando certa quantitas destinata est ad Ministrorum victum, & laboris mercedem: secus autem si statutum sit, vt cuilibet Ministro detur certa aliqua præstatio: tunc enim absentium partes debentur Ecclesiæ. Quis autem non videat eamdem in omnibus esse rationem, nec maiorem titulum pro lucro extare, quando labor non duplicatur. Quòd si ratione aucti aliqualiter laboris debet stipendium accrescere: ergo & quando certa annua præstatio destinata est, idem debet affirmari: quod tamen negatur.

Deinde, militat principaliter pro Asser [Ex Tridentini Decreto fortior instantia.]tione Decretum Concilij Tridentini Seßione 22. Cap. 3. vbi de non implentibus personaliter competens sibi seruitium dicitur: quod illius diei distributionem amittant, nec eius quoquo modo dominium acquirant, sed fabricæ Ecclesiæ, quatenus indigeat, aut alteri pio loco, arbitrio Ordinarij applicatur. Non ergo præsentibus distributiones accrescunt. Si dicatur cum P. Sancio suprà num. 4. intelligi de distributionibus, quæ amittuntur ab iis, qui non [Differentia quædam distributionum, quam aliqui adhibent, non iuuat.] adimplent onera particularia sibi ab Episcopo imposita, quarum diuersa est ratio ab illis, quæ amittuntur propter absentiam: & ab eodem Concilio Seßione 21. Cap. 3. decernitur, vt inter illos diuidantur, qui diuinis officiis intersunt. Id certè non satisfacit, quia ratio est eadem: sicut enim non adimplentibus onera particularia ab Episcopo imposita, distributiones non accrescunt præsentibus, & imposita sibi exequentibus, quia nullus est titulus, propter quem tale accrementum mereantur, laboris sui pretium proportionatum habentes: ita similiter in aliis, quibus nullum est speciale onus impositum, absunt tamen sine titulo priuilegiato; quia nulla est ratio differentiæ. Neque Concilium cùm distribuendas inter præsentes decernit, eam generalem distributionem intendit, sed proportione accommoda: vt scilicet præsentibus suæ dentur portiones, quæ quidem Choro etiam pleno darentur, non verò quòd in paucos omnis quantitas dispergatur; cùm illa potiùs debeat præualere sententia: Dispersit, dedit pauperibus. Quia verò eo loco quid esset de portionibus absentium faciendum, non statuerat, id Decreto posteriori disposuit: vnde nulla est in præfatis Sanctionibus antinomia; neque necessaria expositio adducta, quam ex Nauarro citatus Auctor desumpsit.

Videtur autem in contrarium stare De [Neque Declaratio Cardinalium.]claratio Cardinalium quam adducit Nicolaus Garcia de Beneficijs, Parte 3. Cap. 1. num. 465. Iuxta illam enim inter duos illos distributionum modos discrimen constituitur, vt aliæ interessentibus accrescant, non ita illæ, de quibus in loco disponitur posteriori. Sed certè de tali Declaratione authenticè non constat. Deinde, cùm discriminis ratio appareat nulla, ita accipienda est dicta Declaratio, vt nullum in re ipsa discrimen sit quantùm ad Ecclesiæ, piorum locorum, ac pauperum commodum, licèt per diuersas debeat manus ad eosdem deuenire. Itaque dandæ illæ interessentibus, sed vt per eos fiat, quod erat per Ordinarios faciendum. Bona enim Ecclesiæ sunt, & in illis non est titulus vt lucrari ea possint: ergo in bonum debent ipsius Ecclesiæ conuerti. Prætereà, quod ad casum nostrum atti [Illam suffragari.]net, ex eadem Declaratione compertum habetur, sic enim in eâ dicitur: Portiones absentium accrescunt deseruientibus, si ex Decreto Concilij Seßione 21. Cap. 3. separatæ sint. Cùm ergo distributiones, de quibus agimus, non sint ex Decreto Concilij separatæ, sed totum emolumentum Beneficiale; fit inde non accrescere seruientibus. Aut ergo Declaratio dicta authentica non est, & sic ex eâ nihil probare aduersantes possunt: aut authentica; & sic Assertioni propositæ penitus conformatur.

Dico secundò, Ex distributionibus accrescentibus sumere Præbendarij possunt pro [Assertio 2. Quid ex accrescentibus sumere Præbendarij possint.]portionatum aliquid labori etiam accrescenti, consideratâ illius qualitate, & eo frui sicut distributionibus aliis. Neque obstat quod diximus de condignitate stipendij secluso incremento dicto, etiamsi illud non augeatur: quia licet ita sit; cùm tamen accrescat illis, iuxta specialem pro Indiis dispositionem, aliquid inde emolumenti percipere possunt, ne velut mericenales sint, per quos ad alios dictarum transeat vtilitas portionum. Et quia cùm reuerâ labor aliqualiter accrescat, & illius intuitu dentur, præmium inde aliquod poterit expectari: quod iuxta Ecclesiæ benignitatem est, quæ distributiones eâ consideratione disposuit. Enimuerò cùm hæc non sine doloris acri sensu aduerteret, frigere templa, silere pulpita, mœrere diuina officia, Canonicorum ea obeuntium paucitate mirabili, credidit optimum factum esse eos præmiis, vti pueros, dulciariis, ad pietatem munusque præstandum illicere, vt loquitur P. Bauny Tomo 1. Tract. 11. Quæst. 17. §. Est autem. Et quidem licet nihil sibi applicandum ex tali accretione Præbendarij haberent, hoc ipsum quod est posse de illis disponere, magni præmij loco habendum esset: quia plura opera pia instituere aut promouere possunt, consanguineorum necessitatibus subuenire, & sic gratiam multiplicem inire, atque honorem non modicum comparare. Quomodo autem portio illa labori respondens dispensanda sit, quæstio est ad integram distributionem assistentiæ respondentem spectans, de qua statim.

Dico tertiò. Si major numerus Præ [Assertio 3. Quid faciendum statuens, cum maior numerus Præbendariorum adest.]bendariorum adsit, ita vt excedant medietatem, videtur sine scrupulo posse quidquid accrescit, assumi. Et ratio est: quia cùm sumi aliquid possit, juxta nuper dicta; id quod accrescit in casu dicto non videtur improportionatum, etsi superabundantia aliqualis appareat, ad benignitatem est Ecclesiæ talis liberalitas referenda.

Dico quartò. Si vnus tantùm Præbendarius, [Assertio 4. Quid quando vnus tantùm adest.] sit vt non semel accidit, non sunt illi distributiones penitus denegandæ, eò quòd distributio respectu vnius solùm esse nequit, vt ex nominis constat proprietate. Id videtur clarum, quia eo quòd solus sit, & sic labor eius minor, non debet esse pejoris conditionis. Habebit ergo proportionatum labori stipendium, juxta prudentis arbitrium. Et distributionis tunc etiam stabit vox propter respectum ad plures, non actu, sed aptitudine. Sicut justitia distributiua exercetur quando vni datur Beneficium non habenti oppositorem. Præter illud autem quod sibi assumpserit, dubitari potest, an alia possit Ecclesiæ aut pauperibus dilargiri, vel ad Episcopum hæc spectat functio, juxta id quod Concilium Tridentinum disponit Seßione 22. Cap. 3. Et videtur quidem satis verosimile ad Episcopum spectare, quia casus est specialis, & momenti magni, nec verosimile Præbendario vni tantùm esse concessam potestatem. Pro quo & facit id, quod cum alijs [Capitulum circa bona Mensæ vt queat disponere.] tradit Dom. Solorzanus Lib. 3. Cap. 13. num. 53. & in Politica Lib. 4. Cap. 14. pag. 620. §. 1. Capitulum scilicet sine Episcopo posse disponere de bonis Mensæ Capitularis siue fabricæ, in rebus non multi momenti. Quod sequitur Dom. Villaroël Quæst. 8. Artic. 2. num. 10. Et est illud Iuris dispositioni conforme, videturque in Indijs seruandum, & maximè in nostro casu, vbi non [Quid fit Capitulum.] videtur esse Capitulum, quia Capitulum est collectio Canonicorum, eodem suffragij caussa commeantium: vt videri potest apud P. Bauny suprà Quæst. [Ab vno posse fieri si non adsit Episcopus.] 21. Si verò non adsit Episcopus, ab vno fieri poterit distributio, quando in Ecclesiam est indigentem facienda, aut in pauperes: quia hæc non patiuntur dilationem. Cui resolutioni accommodari potest id, quod ait Dom Barbosa de Potestate Episcopi Allegat. 53. num. 239. quòd licet Capitulum, siue Clerici inferiores sine Episcopo non possint statuere de quotidianis distributionibus, quia hoc concernit statum vniuersalis Ecclesiæ, diuinaque officia, eorumque regimen: poterunt tamen id facere, quando nihil constituunt contra Episcopi jurisdictionem, aut contra jus commune: id quod ex Auctoribus alijs desumpsit, & de quo infrà Tit. seq. num. 1. In casu ergo nostro id fieri poterit quod diximus, quia jurisdictio [In quo remanet ius Capituli.] ad vnum redacta est. Et in vno solo Canonico ius Capituli conseruari potest: vt cum aliis tradit P. Azor Tomo 2. Lib. 3. Cap. 27. Quæst. 5. quamuis hoc suam habeat difficultatem, pro qua Dom. Solorzanus Lib. 3. Cap. 13. num. 36.

CAPVT III.

Quomodo debeat Præbendariorum defectus suppleri.

CVm id possit in Indiis non rarò contingere, ad Regiam prouidentiam pertinuit casus huiusmodi præuenire, vt scilicet Ecclesiæ debito cultu non careant, & diuina officia cum conuenienti possint decentiâ celebrari. Ideò per Regias schedulas constitutum, vt paucitate Præbendariorum succedente, Episcopi Clericos aliquos deputent adstituros Choro, & Praebendariorum more sacra peracturos, competenti illis stipendio designato. De sua S. Iacobi Chilensi Ecclesia locutus Dom. Villaroël & Schedulam, & factum refert Quæst. 5. Art. 5. num. 25. qui per errorem typographiæ est. 14. Circa quod

Dico primò. Episcopi nequeunt Religiosum [Assertio 1. Id negans de Religiosis.] ad Canonicatum modo dicto designare, etiam conniuentibus Prælatis. Quod quidem non ex eo accidit, quia Religiosis nequeunt sine licentia Sedis Apostolicæ Beneficia concedi. Cap. Super eo, de Regularibus. Cap. Cùm de Beneficio, de Præbendis in Sexto. & alibi: Pro quo alia satis vrgentia adducit Lauretus de Franchis in Controuersiis. Quæst. 89. cùm tale ministerium non sit Beneficium, sed seruitium temporale, sicut de Vicariis temporalibus affirmant communiter Doctores, & esse ab omnibus receptum testatur P. Palaus Tomo 2. Tract. 13. Disput. 1. Puncto 1. in fine. Sed quia id absolutè extat prohibitum in citato Cap. Super eo, verbis illis: Nec ampliùs in [Cap. Super eo, de Regularibus.] Ecclesiis sæcularibus debent assumi: ne contra votum, quod Deo fecerunt, venire probentur. Vbi cùm de iis sermo sit, qui nondum professionem emiserunt; habitum tamen Religionis assumpserunt; ex eo Doctores colligunt, ad Religiosos talem decisionem extendi. Quæ cùm generalis sit, & assumptionem prohibeat, de illâ etiam, quæ temporalis est, necessariò intelligenda. Et ideò Religio [Qui nequeunt esse Canonici.]sum non posse esse Canonicum tenent quamplures, quos adducit P. Thomas Sancius in Opere morali Lib. 7. Cap. 29. num. 75. Pro quo & Thomas à Iesv in Cap. Non dicatis. Parte 2. Cap. 7. Dub. 3. §. 1. In eo enim maximè verificatur ratio, quam Canon inducit, quòd scilicet contra votum Deo factum venire probetur: contra professionem inquam Religiosi statûs, qui humilitatis, obedientiæ, & secessus à sæculo est.

Dices primò aliquos esse Doctores, qui [Sententiam quorumdam contrariam, antiquatam.] affirmant Regulares esse capaces Canonicatûs in Ecclesia sæculari, vt videri potest apud P. Sancium suprà num. 74. Sed contra hos est communissima & verissima sententia ita vsu recepta, vt contraria penitus videatur antiquata, & ab vsu Ecclesiæ reiecta, vnde sine dispensatione Pontificis id numquam ad praxim reuocatur.

Dices secundò communem decisionem tunc [Neque titulum necessitatis suffragari.] quidem obseruandam, cùm non vrget necessitas, eâ autem vrgente ob defectum Præbendariorum, Religiosos posse ad id muneris aduocari. Sic enim affirmat Rebuffus, & Gonzalez alios referens, ex illisque P. Palaus suprà Puncto 3. n. 11. qui ex Nicolao Garcia addit in casu dicto Beneficia non esse conferenda in titulum, sed in Commendam, quia non videtur necessarius modus alius prouisionis; & hic est aptior: siquidem, quandocumque reperiatur minister idoneus, poterit extraneus remoueri. Et sic decisum videri à sacra Congregatione apud citatum Garciam [Doctrina id admittens, in Beneficiis Curatis tantùm currit, & qualiter illud.] Parte 7. de Beneficiis Cap. 10. num. 32. in 1. Declaratione. Verùm neque hoc vrget, quia doctrina illa procedit circa Beneficia Curata, vt videri potest apud citatum Patrem, Auctores pro eadem afferentem. Cùm enim §. decimum cum sententiâ Mandosij terminasset dicentis hodie non dispensari cum Monacho ad Beneficium Curatum obtinendum, statim sequentem verbis illis auspicatur: Limitanda tamen est doctrina &c. Et est illa etiam P. Sancij citato Cap. 29. num. 39. vbi pro eadem plures Auctores adducit. Et ex hac differentiâ argui pro Assertione potest: nam ad Beneficia Curata promoueri Regularis nequit, cùm tamen iuxta Ius commune capax illorum sit, vt constat ex Cap. Quid Dei timorem, de statu Monachorum (iuxta quod P. Lessius verb. Religiosus Casu 2. in Resolutionibus posthumis praxim Belgicam defendit) id enim propter bonum animarum sic est ab Apostolicâ Sede dispositum: immò neque ad tempus ad eadem assumi, vt declarauit Gregorius XIII. cuius Declarationem adducunt plures Scriptores, vt videri potest apud P. Palaum, num. 20. citato & sic se habet: Sanctissimus D. N. Gregor. XIII. noluit licere Canonicis Re [Greg. XIII. Etiam de illis vetuit, licet ad tempus.]gularibus Congregationis Lateranensis, etiam de licentia sui Generalis, absque permissu Summi Pontificis assumere curam animarum etiam ad tempus, multò minùs Beneficium Curatum. Sic Declaratio. Ex qua fit multò minùs licere Beneficium simplex assumere, quia illud neque de iure communi licet, & ita neque ad tempus: quia etiam ad tempus assumptum ea habet inconuenientia, de quibus numer. præced. & ex eisdem fundamentis constat neque Episcopum in eo posse dispensare. Id quod specialiter aduertunt P. Sancius loco nuper adducto n. 76. qui plures adducit, & P. Palaus num. 5. quamuis Staphylæus apud P. Sancium contrarium sentiat, minimè audiendus, sicut nec Gambara apud Lauretum suprà, Doctorum agmine repugnante, & nihil contra eos, quod aliquatenus vrgeat obiectans.

Ratio autem cur non liceat in Benefi [Ratio pro Curato maior, quàm pro simplici.]cio simplici id, quod in Curato, iam insinuata est, quia pro hoc esse potest necessitas, non pro illo, vt colligitur ex Cap. Priscis 55. dist. ibi: Quia eatenus Ecclesiæ vel cunctis, vel sufficientibus priuatæ sunt ministris, vt plebibus ad se pertinentibus di [Cap. Priscis 55. dist.]uina munera supplere non valeant; concedimus vt si quis Monasterialibus disciplinis eruditus &c. Ex Gelasio Papa. Pro simplicium autem Beneficiorum administratione, in quibus magis est honoris & commodi, quàm laboris, talis necessitas non est, cùm illa ad animarum curam non ordinentur, licet ad diuinum cultum decenter exhibendum possint necessaria iudicari, vt in Ecclesiis Cathedralibus accidit: pro eo enim Præbendæ institutæ sunt; & vt vigeat, distributiones quotidianæ dispositæ sunt, vt constat ex Concilio Tridentino Seßione 21. Cap. 3. & ex dictis Cap. præced. Cùm autem cultus diuinus in Monasteriis etiam sit decenter exhibendus, non est conueniens vt, iuxta vulgarem parœmiam, vnum spolietur altare, vt alterum vestiatur: neque inquietandi Religiosi, cùm possint Clerici sæculares inquiri, & dictis muneribus admoueri. Non equidem desunt illi in oppidis frequentioribus: si autem Cathedralis in solitario oppido fundata sit, non est ibi quærendus splendor & pompa insignium ciuitatum. Et pro Festis solemnioribus inuitari Religiosi poterunt, qui libenter accurrent, etiamsi nullius temporalis lucri illecebrâ prouocentur. Quamquàm neque erit indignum, vt aliquid huiusmodi per modum eleëmosynæ aut gratitudinis interdum transmittatur.

Dico secundò. Si Episcopus opinione [Assertio 2. Religiosum factum Canonicum, non posse ab Episcopo puniri ob defectu circa mores.] vtens inuerosimili Religiosum de licentia suorum Prælatorum in Canonicum assumat, non poterit illum pro publicis delictis publicâ animaduersione punire, licet quoad leuiores defectus in suo ministerio corripere illum possit proportionatâ correctione. Primum probo ex eo quòd talis manet absolutè sub obedientia Prælatorum Religionis, & multò magis quàm Parochi, circa quorum mores & vitam nequit Episcopus coërciuam potentiam exercere, vt vidimus Titulo præced. Cap. 7. In eo ergo seruandum quod à Concilio Tridentino statutum est Seßione 25. Cap. 14. de Regularibus, vt tunc tantùm puniri delicta Religiosi possint, cùm notoria sunt, & extra claustra commissa, ac proprius Prælatus admonitus omiserit punitionem, aut de ea Episcopum intra tempus ab eo assignatum non fecerit [Quid circa defectus in ministeria.] certiorem. Secundum autem ex eo ostenditur, quia cùm ad Episcopum pertineat, vt ea, quæ ad diuinum cultum spectant, cum omni decentiâ administrentur, in eo, qui administrant, videntur eidem esse subiecti. Non videntur autem in tali administratione alij esse defectus posse, nisi qui in modo assistendi in Choro, aut Missas celebrandi, occurrere solent, qui graues esse in Religioso vix possunt, vnde non est cur ad grauem sit animaduersionem ab Episcopis veniendum; & ita non probandum, quod à quodam dicitur factum Episcopo, qui suæ Religionis socium, quem fecerat ille Canonicum, & in pu [Factum cuius Episcopi non probandum.]blico grauiter deliquerat Regij Gubernatoris iniuria, in Choro publicè Religiosorum more traduxit, acri verberatione, vt eo pacto Gubernatori satisfactio conueniens præberetur. Nisi fortè à Prælato suo id ipsi permissum, aut socius talis eius obedientiæ penitus subiaceret. Sed non credo subiectionem ad casus istos extendi conuenienter potuisse; quandoquidem supplicium in proprio potuit Conuentu inferri, & pœnis reclusionis, alijsque ex se perspicuis, satisfactio proportionata disponi.

Dico tertiò. Clerici ad Præbendas in [Assertio 3. Clerici subrogati obligationes subeunt proprietarijs communes, quorum & priuilegijs potiuntur, exceptâ obligatione superflua largiendi.] casu dicto supplendas adsciti, ad omnia tenentur, ad quæ proprietarij Præbendati, sicut & eorum frui priuilegijs possunt, si qua sunt in modo seruiendi. Id constat: quia subrogatio fit cum omnibus qualitatibus, quæ in eo essent, pro quo succedit subrogatus, vt probant Doctores, quos adducit Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 2. Cap. 19. num. 22. & Lib. 3. Cap. 9. num. 24. Si verò stipendium non sit integrum, ex eo capite erit inæqualitas, quantum ad obligationem detrahendi congruam portionem pro sustentatione, & reliqua pijs operibus applicandi: vix enim vlla esse videtur: quia si proprietarius tantùm pauperibus, aut piis operibus applicaret, quantum subrogato detrahitur, satis suæ obligationi satisfecisse videretur: ergo cùm illud minus hic habeat, ad nihil aliud videtur obligandus. Hac ratione excusantur qui vicariam habent temporalem, vt videri potest apud P. Palaum Tomo 1. Tract. 6. Disput. 2. Puncto 5. num. 2. & 3. Et prætereà est ratio aperta: quia id, quod detrahitur, piis est operibus applicandum; neque enim reseruandum successoribus est in Indiis, in quibus decimalis grossa pro Præbendariis sequestrata, inter eos diuiditur, licèt pauciores sint quàm esse debeant, iuxta Ecclesiarum erectionem: nihil ergo successoribus reseruatur, & ita quod paucis superfluit, piis operibus destinandum. Quidquid ergo de communi iure sit, de quo post alios eruditè agit P. Bauny in Praxi Beneficiorum, Disput. 15. Quæst. 22. & de nouis statutis in Beneficijs Cameræ Apostolicæ, de quibus Zerola Parte 1. verb. Beneficium, ad sextum: praxis equidem dicta contraria illis penitus non [Quid iuxta ius commune circa dictam obligationem.] est: quia vt constat ex Cap. Quarta, de officio iudicis Ordinarij, & ex Cap. Præsenti, eodem titul. in Sexto. Vacantium Beneficiorum fructus ita administrare œconomi ex præscripto Ordinariorum debent, aut eorum, ad quos cura talis spectat, vt eos aut in vtilitatem Ecclesiarum expendant, aut futuris personis fideliter reseruent. Quando ergo nihil reseruatur successoribus, sed in Ecclesiæ vtilitatem expenduntur, communis Iuris dispositionibus non penitus contraitur. Leges autem de spolijs pro Camerâ Apostolicâ in Indijs non sunt receptæ.

CAPVT IV.

An eo quòd decimalia emolumenta ad distributiones quotidianas in Ecclesijs Indiarum sint redacta, obligatio erogandi superflua pauperibus &c. in Præbendarijs minuatur.

CIrca conuenientiam dispositionis di [Vsus distributionum in Ecclesiis Indiarum, in alijs multis seruatus.]ctæ, pro quâ Concilium Limense secundum Seßione 2. Caput. 66. & tertium Act. 3. Cap. 26. videndus Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 14. num. 19. & in Politicâ Fol. 616. Quod & in nonnullis aliarum Prouinciarum Ecclesijs seruari supponunt Doctores, dum de distributionibus agunt, & earum discrimen ostendunt vsitatumque iam pridem probant Glossæ Decretalium citandæ num. sequenti; & in omnibus ferè Cathedralibus ac Collegiatis Hispaniæ ac Lusitaniæ in vsu esse affirmat P. Fragosus Tomo 2. Lib. 10. Disput. 23. §. 1. vers. Tertiò limitatur. Et vt consuetudine dictâ extante, non [Pro minuenda obligatione quid facere videatur.] sit obligatio erogandi pauperibus, aut in alia pia opera expendendi, quæ congruæ sustentationi superfluunt, ex eo videtur probari, quia ex distributionibus obligatio ista non emergit, vt tenent Doctores plures generaliter loquentes, & inter alios Couarruuias, Syluester, Rosella, quos adducit & sequitur P. Bauny in Praxi Beneficiorum, Disput. 15. Quæst. 23. Dub. 2. Assert. 2. & plures alios apud P. Thomam Sancium Lib. 2. Consiliorum, Cap. 2. Dub. 46. quibus adde D. Escobar à Corro Tractatu de Horis Canonicis, Quæst. 5. §. 2. num. 26. & videtur etiam tenere P. Reginaldus Libr. 10. Tractat. 3. num. 92. Quorum ratio est; quia distributiones conceduntur ob personale ministerium, suntque denarius diurnus labori debitus, vt iam diximus; quando autem tale aliquid est, nequit onus eidem apponi: hac enim de caussâ ex bonis acquisitis ob ministeria Ecclesiastica prædicationis, auditionis Confessionum, celebrationis Missarum, & similium, non est obligatio erogandi quidquam, iuxta communem sententiam Doctorum: censentur enim quasi patrimonialia, vt videri potest apud P. Sancium suprà. dub. 45. numer. 4. P. Palaum numer. 5. apud quem P. Vazquez, P. Coninck, & P. Lessius. Nihilominùs

Dico primò. Præbendarij Indici non [Assertio 1. obligatio eadem sicut in aliis Præbendarijs.] minùs ad eroganda superflua tenentur, quàm si vsitato aliis Prouinciis modo Præbendæ fructus acciperent. Et oppositum videtur improbabile, rationisque atque auctoritatis præsidio destitutum. Licèt enim sint qui de distributionibus videantur generaliter locuti, de illis tamen agunt, quæ verè & propriè tales sunt, iuxta communem sacrorum Canonum, & Doctorum de illis scribentium intellectum. Illæ enim quæ propriæ distributiones sunt, quotidianæ item sunt, quia quotidiè tamquàm denarius diurnus tribuuntur, iuxta dicta num. 7. & ita in Iure, cùm de illis agitur, proponuntur, vt constat ex Cap. Licèt, de Præ [Cap. Licèt de Præbendis.]bendis ibi: Nolumus autem vt quotidianæ distributiones, quæ tantùm residentibus in Ecclesijs, & ijs, qui intersunt horis Canonicis, exhibentur, ei tribui faciatis. Quando autem tota Præbenda in eis consistit, non distribuuntur quotidiè, sed in fine anni. Similiter in Cap. Consuetudinem, vnico de Cler. non resi [Cap. Consuetudinem, de Cleric. non resid.]dent. in 6. ibi: Distributiones quotidianas, quæ aliàs Manualia Beneficia, seu victualia nuncupantur. Vbi Glossæ id obseruant, quas communiter Doctores sequuntur. Hinc Præbenda sic dari solita distributionis nomine non comprehenditur, sed vt quid ab illis distinctum in Cap. Olim, de verb. [Cap. Olim de verbor. significat.] Signific. ibi: Præbendam, quæ tantùm residentibus de communi confertur, sicut vni ex alijs, de communibus prouentibus, & Manualia Beneficia non conferrent, &c. Manualia enim Beneficia distributiones quotidianæ sunt, iuxta id, quod ex Bonifacio VIII. in citat. Cap. Consuetudinem, iam expressum habemus. Concilium etiam Triden [Conc. Trid.]tinum Seßione 21. Cap. 3. ibi: In quibus nullæ sunt distributiones quotidianæ. & Seßione 22. Cap. 3. Illius diei distributionem amittant, &c. Sic alibi. Videndus Dom. Solorzanus citato Cap. 14. num. 23. & seqq. Vbi plures Auctores ita de distributionibus sentientes adducit, quibus addendi P. Thomas Sancius citato Cap. 2. Dub. 111. praeter id quod Dub. 46. citat. vt certum præsupponit in illius initio; distributiones scilicet esse partem distinctam à grossa Beneficij, & quæ titulo illius datur. Pater Reginaldus suprà, numer. 22. & 23. in cuius fine clarè ostendit se de quotidianis distributionibus fuisse locutum. P. Bauny suprà, quæst. 24. quæ per errorem impressionis est. 23. Dub. 6. licèt omninò contrarius sibi in eo, de quo inferiùs. P. Fragosus Tomo 2. Libr. 10. Disputat. 23. §. 1. numer. 2. & 13. Vers. Tertiò limitatur, vt alios omittam.

Ratio autem est manifesta. Quia non est [Ratio pro Assertione manifesta.] titulus aliquis, propter quem Præbendam accipientes modo dicto ab obligatione communi Præbendariorum eximendi sint. Quòd enim hoc aut illo modo Præbenda detur, illius substantiam non variat, neque specialis labor Præbendarijs adiicitur, quandoquidem vt lucrentur, necessariò assistere debent, vt statuitur in Concilio Tridentino Seßione 24. Cap. 12. ibi: Non liceat vigore cuiuslibet statuti aut consuetudinis, vltra tres menses, ab [Conc. idem] eisdem Ecclesijs quolibet anno abesse, &c. Habet ergo modus dictus distributionis illud speciale, vt amissa à non assistentibus accrescant iis qui assistunt: quod non accideret, si Præbendario cuilibet certa esset quantitas annuatim designata: pro quo Couarruuias adductus num. 9. vbi de hac dictum distinctione. Quod quidem tantùm abest vt obligationem Præbendariorum minuat, vt potiùs augeat: quia hoc modo locupletiores redduntur, vt in omnibus omnem sufficientiam habentes abundent in omne opus bonum, iuxta Apostoli monitum, & ita dispergant, & dent pauperibus. 2. Cor. 9.

Dico secundò. Etiam vbi distributiones [Assertio 2. ex distributionibus portionem deberi pauperibus, &c] non sunt tota Præbenda, sed portio aliqua ex decimali massâ detracta, tenentur illas lucrantes ad eumdem expendendi modum, de quo in Assert. præced. Sic Sarmientus, & Nauarrus, quos adducit & sequitur P. Sancius Dub. 46. citato. P. Bauny Dub. 6. contrarius sibi, vt iam dixi: sed posteriori standum Assertioni, vti testamento, quo priùs facta reuocantur. Vt autem in gratiam viri docti contrarietatem talem explicatione commodâ propulsemus, dici potest in priori loco, vbi sic [P. Bauny contraria dicta conciliantur.] statuit: Dico secundò: Nec de annonis diarijs, quas distributiones nominant, quidpiam esse pauperi dandum, quod negatum in negantis cedat exitium: de distributionibus loqui, quæ ad quotidianum victum necessaria sunt, ita vt nihil ex illis superfluat. In secundo autem, vbi sic inquirit: An si distributiones diariæ sint his, quæ ad victum, suique sustentationem honestam ac decentem, Beneficiatus exigit, ampliores teneantur, quod de ijs reliquum erit, in res pias, inopumque commodum impendere? Et respondet statim sic: Omnino, nam omnia bona Ecclesiæ sunt eiusdem generis & conditionis. Et probationem latiùs exequitur: ibi inquam de alijs loqui, quæ abundantiores sunt. Benè verùm est rationem ab eo pro Assertione priori adductam explicationi isti non congruere: arguit enim ex eo quòd Præbendarius ob ministerium suum mercedem illam diariam accipiat, cuius & dominium comparat; & ideò ab Ecclesia non posse onus illud imponi, sicut neque patrimonialibus, quia quasi patrimonialia sunt. Quæ ratio probat, etiamsi aliquid superfluat, non esse obligationem ad illud piè expendendum, si verè quidquam probat juxta Auctoris mentem, pro quâ hæc satis. Fundamentum [Fundamentum Assertionis.] autem Assertionis nostræ iam indicatum est, quia distributiones non habent conditionem diuersam ab aliis fructibus Præbendæ, neque ex modo, quo tribuuntur, illa fundari potest, sicut de distributionibus, in quibus tota est Præbenda constituta, dicebamus. Et illo irrefragabili fundamento præsupposito, videtur euidens consequentia circa quotidianas, de quibus loquimur. Neque illæ absolutè pro diariâ sustentatione dantur: alioqui quod reliquum est Præbendæ & maior est illius pars, deberet in pia opera dispertiri: quia congruâ detractâ, id quod superfluit, sic expendendum est, de quo ex professo dictum Tit. 13. num. 72. & seqq. Hoc autem quis admiserit? Dantur ergo vt diarium subsidium, & leuamentum laboris, & desidiæ excitamentum, iuxta dicta num. 12.

Neque obiecta vrgent: licèt enim stipen [Obiectis sit satis. Vbi quòd ei, cuius dominium adquiritur, potest onus pietatis imponi.]dium laboris sint, id etiam habet Præbenda tota, quia Beneficium datur propter officium; & tamen onus illud pietatis adnectitur. Cui quidem non obstat dominium earum adquiri: nam & iis, quæ sic adquiruntur, potest onus charitatis imponi, quod grauiter quidem vrgeat, nec tamen implementi defectus obligationem restitutionis inducat: est enim obligatio velut paterna ab Ecclesia imposita; Pater autem non ex iustitiâ, sed ex pietate tenetur subuenire necessitatibus filiorum iuxta communem sententiam. Et ita potest quis donationem patri facere intuitu filiorum, vt illis scilicet in necessitate succurrat, nullam specialem eidem obligationem adiiciens, sed vt illi, quæ ipsi est propria, satisfaciat: quod si non fecerit, ad restitutionem non tenetur eisdem filiis faciendam: pro quo videri possunt P. Lessius Lib. 2. Cap. 9. n. 152. P. Filliucius Tract. 28. n. 4. P. Azor Tomo 2. Lib. 2. Cap. 4. quæst. 26. P. Reginaldus Lib. 20. n. 10. Bassæus verb. Alimenta, n. 5. Sayrus in Claui Regia Lib. 7. Cap. 5. n. 15. & apud eos alij, vt non videatur circa hoc posse dubitari.

CAPVT V.

Quid circa congruitatem sustentationis obseruare Indici debeant Præbendarij.

DIctum de hoc Titulo 13. num. 72. & seqq. & specialiter num. 75. cùm de Episcopis ageremus: ibi enim dicta ad Præbendarios sunt, proportione personarum ac reddituum seruatâ, penitus aduocanda. Sed vt aliquid magis speciale pro eisdem adijciamus

Dico primò. Præbendarij Indici non pos [Assertio 1. Quæ vanitatem sæculi redolent, non posse in Congrua computari & quæ illa.]sunt ad Congruam referre, quæ sæculi redolent vanitatem, qualia sunt vestes holosericæ magni pretij, aut earum varietas; serui multiplices, & eorum pretiosus ornatus, quem & in Episcopis damnat Dom. Villaroël, & ipse Episcopus Parte 1. Quæst. 2. Art. 3. num. 14. Qui & pro eorumdem conuiuiis videndus Quæst. 3. Artic. 1. & Parte 2. Quæst. 14. Artic. 4. num. 36. Lecti curiositate mirabiles, & operimentis planè regiis; currus vrbani nobiliorum curribus exæquandi; aulæa similis qualitatis: mensæ ex auro & argento singulariter spectabilis apparatus, & quotidiana fercula illius instar, qui epulabatur quotidie splen [Lucæ 16. v. 19.]didè, consequenter ad illud: Qui induebatur purpurâ & abysso. Lucæ 16. vers. 19. Sic enim fiet vt multi Lazari sint, qui neque micam pro tolerandâ fame, neque malagma pro curandis, aut panniculum pro leniendis vlceribus assequantur. Et hæc quidem satis comperta sunt; cùm Principes potiùs deceant, quam Christi ministros, & Christianæ moderationis exemplaria, quibus commendati pauperes, quibus pia opera demandata: pro quibus Fideles in sudore vultus sui terram colunt, non vt sæculi pompas nutriant, sed vt decentem & honestam viuendi rationem, talibus adiuti præsidiis cum omni tranquillitate complectantur. Ideo contra huiuismodi meritò Diuus Bernardus inuehitur Epist. 42. Col. 3. ita [D. Bernardi præclara declamatio.] scribens: Clamant verò nudi, clamant famelici, conqueruntur, & dicunt: Nobis frigore & fame laborantibus quid conferunt tot mutatoria, vel extensa in perticis, vel plicata in manticis? Nostrum est quod effunditis, nobis crudeliter subtrahitur quod inaniter expenditis. Et nos Dei plasmatio, & nos Sanguine Christi redempti sumus. Nos ergo fratres vestri: videte quale sit de fraterna portione pascere oculos vestros. Vita nostra cedit vobis in superfluas copias. Nostris necessitatibus detrahitur quidquid accedit vanitatibus vestris. Duo ergo mala de vnâ prodeunt radice cupiditatis, dum & vos vanitando, & nos spoliando perimitis. Huc accedit, quòd hæc omnia nec negotiationis studio, nec proprio manuum exercitio vobis laborastis: sed nec iure hereditario poßidetis: nisi & fortè vos in corde vestro dixeritis: Hereditate poßideamus Sanctuarium Dei, Psalm. 82. v. 15. & hæc pauperes modò quidem coràm Deo tantùm, cui corda loquuntur. Ceterùm in futuro stabunt in magna constantia aduersus eos, qui se angustiauerunt. Sap. 5. v. 1. Stante quidem pro eis Patre orphanorum, & iudice viduarum. Psalm. 67. v. 5. Ipsius enim tunc vox erit. Quamdiu non fecistis vni de istis minimis, nec mihi fecistis. Matth. 25. vers. 45. Hæc ille, & alia, ad quæ Præbendariorum debet attentio commoueri, & conscientiæ remorsus fideli eorum exauditione; non Scriptorum quorumdam nimis laxa doctrina sopiri. Pro quo & Auctores quamplures congerit Alfonsus de Valdes in Tractatu de Eleëmosyna pag. 42. Col. 2. & seqq.

Dico secundò. In vrbibus præcipuis In [Assertio 2. Quid in vrbibus præcipuis. Vbi præsertim de curribus honorariis.]diarum, vbi currus sunt honorarij in vsu, poterunt Præbendarij iis vti, si pro necessitate magis, quàm pro vanitate videantur adhiberi, quod eorum structura & ornatus facient manifestum. Nouimus aliquos ex primariis Dignitatibus, qui numquàm vt illis vterentur, adduci potuerunt. Neque erat illud pusillo animo tribuendum; sed quia superfluum existimabant, quibus vna erat terenda via, à domo scilicet in Ecclesiam; vel si quæ rarior alia, pedibus similiter decurrenda, vel si libeat, mulâ decenter instratâ. Nihilominùs id dandum consuetudini, & aliquali necessitati cum moderatione dicta: sic enim multi timoratæ conscientiæ, & doctrinæ non vulgaris faciunt; idque sine scandalo. Si non sit notabilis in ornatu excessus, peccatum erit aliquod, quia & aliquid in eo vanitatis; sed non mortale; cùm aliàs sumptus iste quotidianus non sit: quod & de sellis gestatoriis, aut currilibus, ac similibus pariter asserendum. Vbi & personarum dignitas attendenda: nam vt benè ait P. Bauny in Praxi Beneficiorum [Dignitatem attendendam personarum.] Disput. 15. Quæst. 24. quæ per errorem typographiæ est 23. post dicta ab eodem Quæst. 16. vbi alios magis in speciali loquentes inducit: plura Decano licent, quàm simplici Canonico: vt enim ille meritis ac dignitate praestat; ita & splendidior decet agendi ratio; vnde & consequenter plura licent Canonico, quàm Portionario, & huic etiam plura, quàm dimidiam habenti portionem. Pro quo & P. Molina Disput. 145. §. Primum est. & seqq. & P. Thomas Sancius Lib. 2. Consiliorum Cap. 2. Dub. 41. num. 1. & 9. ex quibus & aliis D. Machadus Tomo 2. pag. 62. n. 4. Sed ille est Indiarum abusus, vt esse omnes pares [Indiarum abusus.] velint: & illi, quorum parentes mechanico sunt opificio noti, vbi dignitatis aliquid in Ecclesia sunt adepti, primarios pergant dignitate & sanguine Præbendarios exæquare. Sed sua sit multis laus, qui Propheticum illud audientes: Sta in gradu tuo. Dan. 10. v. 11. in eo contenti, & iuxta illius qualitatem agentes, nihil insolentiæ permittunt, nihil deferunt vanitati.

Dico tertiò. In Præbendariis Indicis plus [Assertio 3. In quibus plus aliquid splendoris licet.] aliquid splendoris licet quàm in Europâ, vbi fides altas egit radices; & ratione illius plus etiam ad congruam sustentationem assumi potest. Id ex eo ostenditur, quia apud Indos splendor iste peculiarem auctoritatem inducit, & reuerentiam parit, quæ & apud Europæos necessaria est, ne in regionibus istis ex illius defectu grauia incommoda subsequantur. Sic colligitur ex Ferdinando Zurita in Enchiridio Indico Quæst. 32. Proposit. 1. qui tamen Proposit 2. addit id intelligendum [Sed moram splendore illustrandus.] nisi pauperes grauiter egeant. Sed certè quod inde piis operibus detrahitur, singulari est morum honestate supplendum, & eorum splendore exterior ille splendor superandus. Pro quo D. Bernardus Epistola citata sic habet: Vos autem absit vt in talibus honorificandum putetis ministerium vestrum. Videntur quidem honorifica, sed oculo, qui videt in fa [D. Bernardus.]cie, non qui videt in abscondito. Nam quæ videntur in abscondito nullis apparent fucata coloribus: spectabilia sunt tamen. Nullis condita saporibus; prædulcia sunt tamen. Nullis eleuata culminibus; excelsa tamen. Castitas, charitas humilitas, nullius quidem coloris sunt; sed non nullius decoris. Nec mediocris decoris, qui diuinos quoque delectare poßit aspectus. Sic ille. Quomodo autem pro augendo splendore nouis dignitatibus, congruam non liceat augere, benè explicat. Card. Lugo in Resp. moral. Lib. 5. Dub. 11.

Dico quartò. Circa pia opera id de [Assertio 4. Pia opera vbi exercenda.] Praebendariis dicendum, quod de Episcopis Titulo 13. num. citatis. vbi an debeant in loco Beneficij fieri, an possint esse vltramarina? & pro hoc vltimo pugnat P. Bauny Disput. 15. citata Quæst. 23. Dub. 6. arguens Primò, quia de voluntate oppo [Non esse necessarium vt in loco Beneficij, probat P. Bauny tripliciter.]sita Papæ litteris scriptis non constat, aut Canonibus. Vbi enim illi? Quando, & à quibus Beneficiariis promulgata? Secundò. Ex Ecclesiæ in omnes pari ardore charitatis. Tertiò, Ex communi omnium sensu, & receptâ vbique consuetudine, quam erroris arguere, non paruæ fuerit in Politicis imprudentiæ. Sed ad primum & tertium de [Fit satis 1. & 3. rationi.] consuetudine, ex dictis citato loco potest facilè responderi. Nec verum absolutè est sic omnium sensum habere, cùm sint qui secus sentiant, habeatque illud non leue in sacris Canonibus fundamentum. Et ijs, quæ citato loco adduximus, addi [Extrau. Execrabilis.] potest id, quod in Extrauag. Execrabilis, de Præbendis & dignitatibus, ait Ioannes XXII. dum inter inconuenientia, quæ ex Beneficiorum pluralitate sequuntur, illud recenset, quòd hospitalitas in ipsis Beneficiis debita non seruatur. Non vrget autem magis hospitalitas, quàm aliæ Ecclesiarum aut pauperum necessitates, quas in Beneficiorum loco, de quibus agimus, non occurrere est moraliter impossibile. Vnde & P. Molina ad Diœcesim tantùm huiusmodi facultatem admittit, & in casu rarò extra illam asserit prorogari. Et Glossa circa citatum locum verb. Debita, sic habet: Intellige, solita & congruens iuxta quantitatem prouentuum Beneficij. Sic illa ex Hostiensi in Cap. De Monachis, de Præbendis. Pergit autem sic dicens: Pro hoc autem quòd dicit, Debita, videtur quòd ne [Glossa.]ceßitatis, non tantùm voluntatis est hospitalitas. Et in Beneficiatis hoc certum est. Cap. Florentinum 85. dist. [Hospitalitas quomodo debita.] & 42. dist. §. 1. Hæc Glossa. Ex quibus apparet quantùm vrgeat obligatio dicta, vel qualis sit obligationis huiusmodi fundamentum. Ad secundum autem dici potest affectum Ecclesiæ ar [Secunda ratio eliditur.]dentem esse erga omnes filios; illis tamen sufficienter ab eadem prouisum, cùm in omni Christianâ diœcesi sint ex illius dispositione, qui possint subuenire, quòd si non ita fiat, sed contrarium arbitrio Præbendariorum relinquatur, minor eius apparet affectus, quia sic multi possunt remedio opportuno destitui, Beneficiariis ad extraneos inclinatis & quidem in Europæ Prouinciis faciliùs id possit admitti, quia si Beneficiarij vnius Diœcesis in aliam per pia opera sunt propensi, sperari potest vt & Beneficiarij alterius pro illa opera pietatis instituant, sicque inter omnes compensatio reperiatur. Quod tamen in Indiis non accidit: nullus enim in Europa degens de Indiis curat, vt subueniat indigentibus, aut pia opera pro communi vtilitate constituat. Nihilominùs videatur moderatio exposita Titulo 13. numer. 83.

CAPVT VI.

De obligatione Indicorum Præbendariorum circa assistentium in diuinis Officiis.

DIco primò. Circa obligationem di [Assertio 1. Statuta Ecclesiarum seruanda circa assistentiam.]ctam consulenda sunt Ecclesiarum statuta, quæ in forma erectionis solent apponi, & illis standum, ita vt si defectus occurrat, iuxta communes regulas, quas Doctores in hac tradunt materia, & diuersitatem probabilium opinionum debeat iudicari. Sic P. Thomas Sancius Lib. 2. Consiliorum Cap. 2. Dub. 102. qui asserit statuta Ecclesiarum communiter habere, quod est in Concilio Baciliensi dispositum Seßione 21. Cap. Quo tempore quisque debeat esse in Choro. Sic autem ibi: Qui in Matutinis ante finem [Quid ex Concilio Basiliensi.] Psalm. Venite exultemus: & in aliis horis ante finem Primi Psalmi, & in Missa ante vltimum Kyrie eleison, vsque ad finem diuino Officio non interfuerit, nisi fortè neceßitate cogente, petita, & obtentâ à Præside Chori licentiâ, discedere oporteat, pro illa absens habeatur. Hæc Concilium. Sed certè statutum illud, si ser [Non obligare illud.]uatur alicubi, non ex vi illius, sed ex conuenientia, quæ in re apparet, receptum debet reputari quia statuta dicti Concilij vim obligandi non habent, nisi nonnulla, & quidem pauca, quæ vt admitterentur conueniens fuisse Sedes Apostolica iudicauit. Pro quo Lauretus de Franchis in Controuersiis pag. 196. Vnde circa prædictam assignationem non est vbique consuetudo eadem, vt ex Petro Moneta tradit Bonacina Tomo 1. Tractatu de Horis Canonicis Disput. 1. Quæst. 5. Puncto 2. n. 12. §. Verùm, quia

Dico secundò. Stante statuto dicto, [Assertio 2. Vbi receptum illud, aut aliud, quæ inde obligatio.] Concilio Basiliensi conformi, aut alio quouis, quoad amissionem distributionum, non ideò illius transgressio iudicanda est mortalis ad effectum adimplendi præceptum, diuini officij recitandi, aut lucrandi fructus Beneficij. Sic P. Suarez Tomo 2. de Religione Tract. 4. Lib. 4. qui est de Horis Canonicis Cap. 25. numer. 15. & 16. P. Vincentius Tancredi de Religione Lib. 4. Tract. 3. Disput. 6. numer. 8. Quod etiam ex aliorum doctrinâ colligitur, & magis in speciali ex Bonacina, & Moneta suprà ex quibus & Diana Parte 2. Tract. 12. Resolut. 26. in fine. Et quoad priorem partem de transgressione circa generalem obligationem recitationis Officij, ex eo ostenditur, quia pars illa non est notabilis vt communissima Doctorum sententia firmat, pro quâ videndus Diana suprà Resolut. 41. & Parte 5. Tract. 5. Resolut. [Cuius officij pars omissa sub mortali transgressionem inducat.] 26. & Parte 12. Tract. 2. Resolut. 44. P. Palaus Tomo 2. Tract. 7. Disputat. 2. Puncto 5. num. 1. P. Thomas Sancius in Opere morali Lib. 1. Cap. 4. num. 18. P. Bauny in Praxi Beneficiorum Disput. 13. Quæst. 7. D. Escobar. à Corro Tractatu de Horis Canonicis Quæst. 4. §. 6. circa particulam Integrè num. 22. Bassæus verb. Horæ Canonicæ 5. n. 2. vbi diuersas circa hoc Auctorum sententias congerit, & earum aliquas nimis laxas. Medium tenuere beati. Et hæc laus sit P. Suario, qui num. [P. Suarij præferenda sententia.] 16. citato, sic concludit: & saltem videtur necessarium vt nulla Hora integra dimittatur, neque pars alicuius Horæ, quæ æquiualeat minimæ Horæ vel dimidiæ parti eius. Si autem hanc non attingat, non videtur esse peccatum mortale. Sic ille, qui ita præmiserat: Quarè si ex contrario quis omitteret ferè dimidiam partem Completorij, non vuderem dicere illum peccare mortaliter, quia reuerà respectu totius officij diei illa non videtur notabilis pars, nec in se & absolutè videtur tam grauis materia. Hæc doctissimus ille Magister; pro certitudine sententiæ P. Suarij militat P. Turrianus in Selectis Parte 2. Disputat. 31. Dub. 32. vbi ait oppositam de integra minori Hora non esse probabilem. Ex quibus colligit Cap. 30. n. 12. & 13. tunc oriri obligationem restitutionis quoties omissio est mortaliter peccaminosa: quod accidit quando duodecima pars totius Officij omittitur: id quod ex Bullâ Pij V. circa taxationem in huiusmodi omissionibus in ordine ad restitutionem deduci arbitratur. Neque credendum est statuta Ecclesiarum maiorem obligationem inducere ex statuentium intentione, quia de hoc minimè constat, neque opus erat ita arctare conscientias, quas in eo genere voluit Pontifex non vrgendas; cùm ad finem statutorum satis esset impositio mulctæ; quia vt sapienter philosophatur P. Suarez citato num. 15. hoc fundari potuit in prudenti gubernatione Chori, quia multi homines magis mouentur timore pœnæ, vel incommodi, quàm culpæ.

Secundum autem ex hoc ipso probatur: [Pœnam ex omissione non incurri ante sententiam.] nam cùm sit pœna, non priuatur, nisi post sententiam. Licèt amissio ob defectum interessentiæ ante sententiam incurratur, quia Bonifacius VIII. & Concilium Tridentinum eius Constitutionem approbans, reddunt dominij inhabiles recipientes, de quo num 34. vt benè expendit P. Fragosus Tomo 2. Lib. 10. Disput. 23. §. 4. num. 9. Secus tamen accidit in pœnâ per statutum positâ circa interessentiæ modum, pro quo inhabilitas talis non interuenit, & ita applicari potest doctrina citati Auctoris num. 10. Pœna ergo per sententiam infligenda, quæ in hoc genere non est iuxta ordinariam iuris formam pronuntianda, formato processu; sed iuxta Ecclesiarum stylum, designato Punctatore, de quo Zerola verb. Horæ Canonicæ, ad Octauum, & Concilium tertium Act. 3. Cap. 26. Vnde si circa hoc diligentia Punctatoris defuerit, in conscientiæ foro nulla est obligatio, [Pro omissione veniali non vrgere.] quia ibi ad summum interuenit peccatum veniale, & propter illud obligatio restitutionis in materiâ, de quâ loquimur, imponenda non est; vt benè P. Suarez citato Cap. 30. num. 13. Qui licet cum ea distinctione, quam exposuimus, & probauimus, non loquatur, sicut nec P. Vincentius Tancredi, quatenus statuti specialis non meminerunt, sed iuxta obligationem à Pio V. impositam, & vrget etiam extra Chorum recitantes procedant, in eo certè suffragantur. Si prætereà addamus id quod de pœnâ ante sententiam incurrendâ diximus, ab omnibus non probari: id enim negat P. Bauny cum aliis Tomo 1. Disput. 15. quæst. 18. & quia illi de Missâ non loquuntur, iuxta [Quid circa Missam.] ipsorum, & aliorum doctrinam proportionaliter est dicendum, partem à Concilio assignatam non inducere obligationem restitutionis, quia exigua est. Quamuis autem ex eo quòd dicunt communiter Doctores circa obligationem audiendi Missam, designantes quæ sit pars notabilis, cuius omissio graue peccatum inducat, non videatur posse argui, quia obligatio illa pro diebus tantùm est festiuis, & Præbendarij etiam in profestis tenentur assistere; & in festiuis etiam possunt dicendo Missam, aut eam audiendo, à Conuentuali distinctam, satisfacere: nihilominùs optima illa [Optima regula.] habenda regula, quia ex ipsâ intelligitur quænam sit pars notabilis, aliàs dicendum propter omissionem in Missâ nihil in foro conscientiæ deberi; quod non est vllatenus admittendum. Quemadmodum licet possit extra Chorum obligationi Horarum Canonicarum Præbendarius satisfacere, & ita ratione præcepti circa illas non teneatur ad aliam recitationem: tenetur tamen ratione officij, si fructus sit Præbendæ lucraturus. Credo autem ante Euangelium debere assistere, quia illud in Missâ solemni singularem celebritatem habet, & cultus illi specialissimus adhibetur, vnde & pro eo cantando Minister sacer Presbytero proximus traditione libri Euangeliorum consecratur.

Quamquam non videatur improbabile [Instar Horarum posse computari.] Missam instar Horarum posse computari, vt tunc ei satisfactum sit, cùm maiori parti sit assistentia adhibita, vnde ab Offertorio videtur sufficere, vel fortè minùs aliquid, proportione habitâ etiam ad Matutinum, iuxta id, quod tenet P. Filliucius Tractat. 23. Cap. 20. num. 219. & Diana citata Resolut. 26. peccare scilicet mortaliter omittentem dimidiam Horam, sed non teneri ad restitutionem. Id quod est etiam P. Suarij doctrinae confor [P. Suarez.]me citato num. 12. vbi sic ait: Ex dictis ergo colligo, per argumentum à contrario, vel potiùs à definita legis [Horæ non integræ omissionem non inducere obligationem restitutionis.] taxatione, pro minori omißione, quàm sit vnius Horæ integra, non contrahi aliquam obligationem restituendi; solùm enim taxatum est, quod pro singularum Horarum omißione restituendum sit. Cùm autem sit lex rigorosa, videtur restringenda ad terminos suos: præsertim cùm peculiariter sit facta ad declarandam restitutionem pro rata temporis & Horæ. Sic ille, addens statim id, quod ex eodem retulimus num. 29. & sequitur P. Fragosus Tomo 2. Lib. 10. Disput. 22. §. 5. num. 9. &, vt verum fatear, non apparet dudum positæ eiusdem resolutioni conforme, vt verba adducta possunt reddere manifestum. Cùm enim lex rigorosa sit, & peculiariter pro taxandâ restitutione sit lata, ad suos est terminos restringenda: & ita cùm non Horæ partem, sed Horæ absolutè dictæ omissionem ad inducendam obligationem restitutionis exquirat, dum id P. Suarez amplectitur, & pro fundamento statuit, non videtur confonum ad medietatem minorum Horarum, & proportionales Matutini partes obligationem prorogare. Et ita P. Filliucij, & Dianæ sententia non displicet P. Vincentio Tancredi suprà, Disp. 16. Quæst. §. At, Filliucius, & P. Pellizario Tract. 5. Cap. 8. n. 21.

Dico tertiò. Si per statutum non vrgeat [Assertio 3. Assistentiam pro vnâ Horâ posse suppleri per aliam, si statutum tale sit.] obligatio assistendi omnibus Horis, sed per assistentiam , Verbi gratia, in Matutino compensari possit assistentia in primâ, vt alicubi est in vsu, possunt se Præbendarij eidem conformare. Id videtur clarum: quidquid circa vsum dictum in Ecclesijs Indicis obnitatur Dom. Reyna Tomo 1. de Perfecto Prælato, Lib. 4. Tractat. 1. Cap. 8. Quia statuta huiusmodi maturo consilio, & regulis iuris inspectis, à fuis auctoribus prodierunt. Quòd autem iusta esse possint, ex eo ostenditur, quia consuetudo talis potest esse rationabilis: ergo & lex idem indulgens. Assumptum constat, quia hoc spectat ad leuandum assistentiæ laborem, vt in simili tradit P. Palaus Tractat. 7. Disput. 3. Puncto 9. §. 12. num. 14. circa consuetudinem non assistendi Matutino, ex Bonacinâ Disput. 2. de Officio diuino in Choro, &c. Quæst. 5. Puncto 6. num. 14. vbi alios adducit. Et quidem propter eum finem Conc. Trident. Seßion. 24. Cap. 12. tres menses singulis annis absentiæ concedit, non permissione solâ, sed licentiâ: vt id sanè liceat, sicut eius verba declarant, dum ait: Non liceat vltra tres menses, [Conc. Trid.] &c. Sicut ergo tres menses in anno conceduntur, ita & quolibet die vna potest Hora conuenienti ratione concedi, beneficio consuetudinis. De tribus aliis mensibus ob iustam caussam admittit. P. Lessius in Resolutionibus posthumis. verb. Beneficium, num. 44. vide & num. 41. Prætereà, Consuetudine induci potest vt aliqui non assistant ob diuturnam in assistendo defatigationem: & ita vsu receptum in Compostellanâ Ecclesiâ vt Præbendarij, qui per 40. annos seruierunt, etiamsi absint, pro præsentibus habeantur, annuente consuetudini isti Gregorio XIII. vt refert P. Bauny Tomo 1. Tractat. 11. Quæst. 17. §. Primo, quia [Consuetudo Ecclesiæ Compostellanæ.] vbi sic concludit: Iam hoc quæro, cur quod in Ecclesiis Hispaniæ fit impunè ratione consuetudinis, in Nostratibus, id est, Gallis, culpabile sit, nec ferendum? Sic ille. Quod & nos possumus ad Indicas Ecclesias deriuare. Iuxta quæ legitima est consequentia, quòd scilicet lex esse possit pro eodem, quia consuetudo legitimè præscripta & rationabilis vim legis habet, vt ex Iure notum. Cap. Finali, de consuetudine & communi Doctorum consensu, vnde & circa illam lex potest expressa constitui, id indulgens, quod aliàs non est vsu firmatum, vel si firmatum sit, specialius illi robur adiiciendo. De consuetudine enim ad statutum benè arguitur, iuxta Doctores, quos adducit Marius Antonius Lib. 1. variar. Resol. 1. n. 3.

Et citatus quidem Pater consuetudinem [Et notabilis alia Ecclesiarum Gallicarum.] quamdam aliquarum Galliæ Ecclesiarum satis notabilem defendit, quarum Præbendarij discedentes à Choro vixdum inchoatis Matutinis, vt fit Metis, vel interessentes tantùm Missæ, aut Matutinis, vt fit Sibianecti, quidquid præsentibus obuenit plenè recipiunt. Circa quod in fine §. Non ero, sic ille scribit: Quarè est hæc mea sententia dum [P. Bauny vt illi deferendum censeat.] corriguntur (quod facere Episcopo est neceße, aut Papæ, si eius solius potestati subiecti, ab Episcopi sunt censurâ liberi) mea inquam est opinio Canonicos, vbi se Choro steterint, sub initium finemque Officij, aut Horæ vni de præcipuis interfuerint, prout eos facere mos in suis Ecclesijs obtinuit, posse quidquid præsentibus obuenit, seruare. Sic ille, id probans, tum multorum proborum exemplo, qui se huic consuetudini conformarunt, obuentiones integrè reportantes: cùm quia ob diuersas caussas, quas Doctores assignant, absentes frui omnibus iis possunt, quæ sunt præsentibus destinata. Item, quia consuetudo hæc legitimè potest esse præscripta, & potest dici rationabilis, quia ex maiestate Ecclesiæ est vt fas sit Canonicis egredi, cùm aliquamdiu in sacrâ æde precandi caussâ fuêre cum ceteris, acsi velint per se psallere, & non per substitutas ad hoc operas, id vt illis sit liberum. Accedit bona obuenientia posse sibi inuicem largiri Canonicos, si nulli sint nominatim debita, & ea, de quibus agimus, ad præsentes spectant, vnde & liberaliter possunt condonare. Pràterquam quòd lex non obligat, nisi recepta sit, vt plures Auctores docent, ex quibus aliquos congerit: & quæ de negandis distributionibus, absentibus, aut à Choro, vt suprà, discedentibus, ab Ecclesia lata est, in Ecclesiis dictis non est recepta; vbi & dici potest præsentes esse, quia parti assistunt, saltem impropriè & synecdochicè. Sic ille philoso [Non consequenter locutus.]phatur. Et quidem si iuxta ipsum rationabilis consuetudo dicta haberi debet, & ex maiestate Ecclesiarum est, cur corrigendam dicit, idq; necessariò ab Episcopo, seu à Pontifice faciendum? Ea certè corrigenda, quæ à ratione sunt aliena, & ita implicatio esse in dictâ videtur positione.

Deinde. Consuetudo in casu dicto om [Dictam consuetudinem Sacris Canonibus reprobatam. & non esse rationabilem.]nino reprobata est in Cap. vnico de Cleric. non resid. in sexto. & in Concilio Tridentino Seßione 24. Cap. 12. de reformat. Pro quo consulendus P. Thomas Sancius Lib. 2. Consil. Cap. 2. Dub. 110. Quòd autem rationabilis non sit, constat ex eo quòd vt iniqua generaliter improbatur: iniquum enim est, vt qui non laborant, manducent ex iis, quæ sunt laborantibus destinata. Videndus Co [Couarr.]uarruuias Lib. 3. Variar. Cap. 13. num. 5. vbi Philippum Probum id probantem adducit, addens posse stare consuetudinem, si consensu Pontificis sit inducta, & sic concludens: Oportet autem hanc consuetudinem aliquâ ratione & caußâ ab iniquitate defendi; cùm alioqui iniqua esse videatur. Sic ille: & ex hoc refellitur id, quod dicitur de diuersis causis, quas Auctores tradunt, propter quas absentes possunt pro præsentibus haberi: tunc enim Pontificis suffragatur voluntas, de quâ in Cap. citato, verbis illis: Exceptis illis, quos infirmitas seu iusta & [Cap. Vnico supra.] rationabilis corporalis neceßitas, aut euidens Ecclesiæ vtilitas excusaret. Quod à Concilio Tridentino penitus approbatur, Constitutionis eiusdem factâ mentione, propter quam septuagenarios à residentiâ excusari tradit cum aliis Marius Antoninus Lib. 1. Resolut. 85. num. 12. Est etiam Eugeniana Constitutio in fauorem studentium, quam refert Nicolaus Garcia de Beneficijs, Parte 3. Cap. 2. num. 58. & non esse reuocatam probat Thomas Hurtadus Tractat. vlt. num. 733. & seqq. propter quam censent multi etiam lucrari distributiones, vt videri potest apud D. Solorzanum Tom. 2. Lib. 3 cap. 14. n. 24. cùm tamen illæ ibidem expressè excipiantur, quia de propriis accipiendum. Et Bonifacij VIII. in Cap. Cùm ex eo, de Elect. in 6. Sicut & alia Honorij III. in fauorem Magistrorum Cap. Super specula, quod est finale de Magistris. In casu autem, de quo est sermo, nihil tale acci [P. Bauny rationes deliciuntur.]dit: neque enim momenti est alicuius, quod de maiestate Ecclesiarum dicitur, cùm sit illud potiùs maiestati earum aduersum: quòd scilicet Præbendarij officia sacra sua dedignentur præsentiâ cohonestare, totum illud magnum & sublime cultûs diuini negotium Clericis vulgaribus relinquentes. Et cùm non dedignentur ex Beneficio viuere, officium, in quo est summa constituta sublimitas, per se exequi dedignantur. Neque proborum praxis caussam promouere potest, quando in contrarium ratio & auctoritas adeò manifestè stant. Morem planè secuti, & re indiscussâ processerunt: neque adeò equidem probi, qui lucro ita attenti, diuinum cultum, cuius esse promotores soliciti debuerant, adeò frigidè pertractarunt, vt vix pedem in Ecclesiam intulerint, cùm eumdem reuocarint. Videndus P. Lessius infrà Casu 11.

Quod verò ad condonationem attinet, [Condonationem mutuam non licere Præbendatis.] à Concilio Tridentino est penitus condemnata citato in Capite verbis illis: Distributiones verò qui statutis horis interfuerint, recipiant; reliqui quauis collusione, aut remißione exclusâ, his careant, iuxta Bonifacij Octaui Decretum &c. Remissionem autem non solùm esse illicitam, sed etiam inualidam, communis est Scriptorum sententia, qui videri possunt apud P. Fagundez Tomo 2. in Decalogum Disput. 23. §. 4. numer. 6. Lib. 10. de quo etiam inferius Capite 8. Non esse autem receptam legem huiusmodi inconsequenter dicitur, quandoquidem Concilij Tridentini Decretum de accretione distributionum, quæ respectu interes [Legem esse receptam, & eâ non stante iuri naturali standum.]sentium contingit, cùm alij absunt, in præsenti caussa ab eodem Auctore allegatur §. Secundò cum sint. Prætereà, seclusâ lege, iuri naturali standum est: Atqui iuri naturali repugnat, vt qui officio suo deest, præmium consequatur officij. Pro quo est argumentum Auctoris eiusdem [Suâ doctrinâ citatus Auctor redarguitur.] §. Caussa est, vbi ita scribit: Qui de bonis communibus Ecclesiæ vitam propagat, ei quoque ministrare debet, vt dicitur Cap. Secundùm Apostolum, de Præbendis: at in quo est Ecclesiæ vtilis, qui præter speciem suam nihil ei publicè in Choro accommodat? Hæc ille. Quibus nos addere possumus: In quo est Ecclesiæ vtilis, qui nec speciem suam publicè in Choro accommodat, per spatium ibi breuissimum demoratus? Iam quid de assistentia? quæ impro [Impropriè assistentiæ impropiam distributionem largiendam.]priè & Synecdochicè sit talis, benè quidem dictum est; ex quo & fit impropriè & Synecdochicè esse etiam sic præsentibus distributiones tribuendas, vt iustitiæ propria æqualitas teneatur. Quæ quidem ideò à me longiori ratiocinatione propositâ, vt omnibus prosim, & ne pro Indiis simile quidquam præsumatur. Et quidem Auctor idem posteà in Praxi Beneficiorum Disput. 14. [Sanior citati Auctoris sententia.] Quæst. 1. §. Secunda, Beneficium, consimili consuetudine memoratâ, sic subdit: Quod quàm prudenter iustèque id agant, aliorum esto iudicium: hunc ergo morem probare non possum, vtpotè Concilij Decretis oppositum. Hæc ille, quibus potiùs annuendum.

Illud autem verissimè à citato Scriptore [Episcopis dispositionem circa dicta competere.] dictum, ad Episcopum scilicet pertinere consuetudines rationi non conformes corrigere, quia in iis, quæ ad hoc spectant, ius illi ratione officij conuenit: & specialiter in Concilio Tridentino obligatio circa illud intimatur citato Cap. 12. Vide etiam P. Lessium suprà num. 45. & verb. Horæ Canonicæ n. 16. & 17. & omnino Casu 11. dum per Synodum Prouincialem quid debeat fieri non statuitur. Et licet ibidem duos Canonicos adhibendos ad dispositionem hujusmodi decernatur, verbis illis: Intereà verò Episcopus, non minùs quàm cum duobus Canonicis, quorum vnus ab E [Duorum Canonicorum suffragia tantùm consultiua.]piscopo, alter à Capitulo eligatur, in iis, quæ expedire videbuntur, poterit prouidere. Sic Concilium. Illorum tamen duorum non est suffragium decisiuum, sed consultiuum, vt Congregatio Cardinalium declarauit, quæ sic habet: Episcopus te [Declaratio Cardinalium.]netur consilium hoc petere, non autem sequi: consensus enim Capituli non est necessarius. Sic Congregatio, vt extat in Editione Ann. 1631. & ra [Pro illa ratio.]tio est, quia stante petitione consilij, verè cum duobus Canonicis procedit, & prouidet, vnde non est eius jurisdictio contra tenorem dispositionis, cùm sit odiosa coarctanda: & vt talis loquendi modus omnino legitimus ostendatur, ponamus ex duobus Canonicis vnum hoc modo sentire, alium diuerso: tunc quidem si Episcopus vnius iudicium amplectens, iuxta illud statuat, illius statutum stabit, & tamen si suffragia debeant esse decisiua, & ad eum sensum verba Concilij aduocanda, nequit dici cum duobus prouidere: non est ergo sensus ille accommodatus. Et quòd consuetudine introduci possit, vt videtur certè introductum, quòd tale consilium non requiratur, ex Auctoribus colligitur, quos adducit Zerola. Verb. Episcopus §. Decimò.

Quia verò contingere potest vt Episco [Non omnem consuetudinem posse Episcopos abrogare.]pi consuetudinem aliquam remouere velint, quæ rationabilis & legitimè præscripta sit, & Præbendarij probabile fundamentum ad se in eâ conseruandos habere possint, vt circa assistentiam in Matutino & Primâ altercari vidimus, suo illi vtantur iure; neque enim Episcopis ita defertur arbitrium, vt quidquid verosimile appareat, valeant imperare. Pontifices quidem in suis Constitutionibus consuetudines locorum attendunt, nec suæ esse voluntatis affirmant, illis, cùm generaliter statuunt, contraire, quas, cùm sint res facti, possunt ignorare, vt constat ex Cap. 1. de Constitutionibus in Sexto. Non ergo Episcopis aliter est de suâ præsumendum potestate, vt omnem valeant sibi non bene visam consuetudinem statim abrogare, quæ aliis & probis, & sapientibus rationabilis potest apparere. Quòd autem stare consuetudo rationabilis possit, vt Præbendarij non debeant omnibus Horis interesse, & consequenter statutum vim illi tribuens, iam à nobis ostensum num. 32. Pro quo & facit id, quod in Concilio habetur ante adducta verba: sic enim ibi: Cetera, quæ ad debitum in diuinis officiis regi [Concilium Trident.]men spectant; deque congrua in his canendi, seu modulandi ratione, simulque de omnibus Ecclesiæ ministris, quæ necessaria erunt, etsi qua huiusmodi Synodus Prouincialis pro cuiusque Prouinciæ vtilitate & mori [Illorum regulas ad disponenda, quæ ad hoc spectant.]bus, certam cuique regulam præscribit. Hæc ibi. Ex quibus constat id, quod attinet ad conueniendum in Choro, & permanendum ibi, ad Synodum Prouincialem spectare, vel ad Episcopum, dum Synodi statuta non extant, & in iis attendendos Prouinciarum mores. Non ergo necessarium est vt Præbendarij ad omnes Horas conueniant, & in Choro permaneant, si enim hoc necessarium esset, non erat cur circa hoc Synodus aut Episcopus deberent specialiter prouidere. Et per hoc roboratur id, quod numer. 29. diximus circa pœnam non interessentium, quando Pontificium statutum directè non violatur, sed speciale Ecclesiæ, vt debeat sententia iudicis expectari.

CAPVT VII.

Quæ absentia in Præbendariis Indicís debeat iusta reputari.

MVltæ esse pro eo caussæ possunt, iuxta Iuris dispositiones, & receptas Doctorum sententias, de quibus dictum aliquid num. 34. & vt id, quod instituti est nostri, promoueamus, sit

§. I.

De iusta caussa ratione studiorum.

DIco primò. Studiorum caussâ abesse [Assertio 1. Licere absentiam ratione studiorum,] Indici Præbendarij possunt. Probatur, quia id conceditur in Cap. Licet vobis, de Præbendis. Cap. Cùm ex eo, de Electione in 6. & multis aliis locis apud Tiberium Decianum Volum. 1. Responso 43. numer. 1. Dom. Solorzanum Tomo 2. Lib. 3. Cap. 14. num. 21. & seqq. P. Bauny in Praxi Beneficiorum Disput. 14. Quæst. 2. §. Secundò excusat, & seqq. Dom. Barbosam de Potest. Episc. Alleg. 56. numer. 18. & seqq. aliosque. Et concessio talis nullibi reuocata; immò nec videtur posse conuenienter reuocari, stante semper ratione adductâ à Pontificio Octauo dicto Cap. Cùm ex eo. summâ scilicet necessitate doctorum hominum in Ecclesia.

Dico secundò. Absentia ob caussam dictam [Assertio 2. Maximè Theologiæ. Cap. Licet ex eo] maximè habet locum in Theologia. Constat, tum ex illius præstantia, tum ex speciali concessione in Cap. finali de Magistris. Et in Concilio Tridentino Seßione 5. Cap. 1. De Reformat. Vbi de studio Scripturæ sacræ est sermo, quod est Theologiæ fundamentum: & ex illius concessione sufficienter posset intelligi studium etiam Theologiæ concessum: quemadmodum in citato Cap. Licet vobis, sic habetur: In sacra pagina cupienti studere. Et tamen ibi Doctores Theologiam indicatam etiam volunt, sicque habet Summarium eiusdem Capitis, dum in eo ita legitur: Absens in Theologiæ studio fructus Beneficiorum suorum percipit.

Dico tertiò. Idem indultum pro studio [Assertio 3. Et Iuris Canonici.] Iuris Canonici est admittendum, licet in Iure non habeatur expressum. Sic probat Tiberius Decianus Responso citato n. 2. & seqq. vbi Doctores & congruentias adducit.

Dico quartò. Pro studio dicto tantum est spa [Assertio 4. Circa tempus quantum concedendum.]tium temporis concedendum, quantum conueniens apparet secundùm cursum ordinarium studiorum; aliàs non obtineretur finis à Sede Apostolica huiusmodi indulgentiâ prætensus. Cap. finali de Magistris quinquennium conceditur. Cap. Cùm ex eo, quod est posterius, septennium. Est autem inter Doctores controuersum an posterior hæc Concessio modò locum habeat, quia Declarationes Cardinalium extant, quinquennium tantummodò posse concedi concludentes, vt videri potest apud Nicolaum Garciam Tractatu de Beneficiis Parte 3. Cap. 2. num. 81. pro quo & ipse pugnat num. 82. sicut & alij, in quibus Dom. Barbosa suprà num. 31. Sed contrarium tenet Zerola Parte 1. verb. Studium. Ad Tertium, folis Parochis assignatum quinquennium affirmans, & vlteriùs addens circa hoc posse Episcopum arbitrari: & ita non solùm septennium, sed etiam octennium concedere siue pro Theologiæ, siue pro Iuris studio. Et pro eo adducit Concilium Lateranense sub Leone X. Seßione 8. §. Statuimus. [Concilium Later. sub Leone X.] vbi quinquennium pro Philosophiâ, & aliud item pro Theologia conceditur: item Pium Quartum die 24. Nouemb. Ann. 1564. Bullâ spe [Pius IV.]ciali quinquennium exprimentem. Vbi tamen additur, Vel aliud tempus. Concilium Tridentinum citato Cap. 1. Seßionis 5. vbi nulla temporis [Concil. Trid.] limitatio adiecta. Quod quidem mirum videri non debet, si Galliæ consuetudinem attendamus, in quâ decennium pro Magistris & Licentiatis in Theologiâ conceditur: & pro Doctori [Galliæ consuetudo.]bus, aut Licentiatis in Artibus, & Logicalibus inclusiuè, septennium, vt testatur P. Bauny Quæst. 2. citata §. Dixi, iure.

Et addi potest Eugenij Quarti Consti [Eugenij IV. Constitutio quæ Salmanticensi, & alijs, præsertim Indicis Vniuersitatibus, est communis.]tutio, de quâ num. 34. quæ licet pro Salmanticensi Academia tantùm expedita sit, ad omnes alias extendendam multi Scriptores affirmant, quos adducit & sequitur Dom. Solorzanus suprà num. 25. & 26. Vbi id præsertim habere verum ait in Limana & Mexicana, quibus priuilegia omnia Salmanticensis à Carolo sunt quinto concessa. Quod quidem alicui minùs fortè placeat, quia Imperator & Rex potuit quidem priuilegia communicare, quæ ipse, aut eius inclyti Progenitores concedere potuerunt: non verò [Carolus V. vt potuerit priuilegia Salmanticensis ad Indicas extendere.] illa, quæ ad ius spirituale Beneficiatorum spectant, quale est istud, de quo loquimur, & ea, quæ ad ipsum pertinent, & ita Pontifici propria sunt, vt neque Episcopi circa illa plenam habeant potestatem. Potest autem illud reduci ad Alexandri Sexti amplissimam Concessionem circa propagandam fidem, & Ministros prouidendi. Sed hoc etiam difficultatem habet, quia Reges nostri, cùm de studiis generalibus fundandis agitur, vbi Gradus, prout in Vniuersitatibus conceduntur. Sedem Apostolicam per suos Oratores adeunt, vtpotè qui existimant, quæ talia [Ratio pro ampliori spacio quae quinquennij] sunt, eorum excedere potestatem. Quidquid de hoc sit, ratio à nobis adducta vrget, quia nisi competens concedatur tempus, Ecclesia concessionis suæ fine frustratur. Quis enim quinquennio possit in litteris euadere consummatus? Tales profectò, quales illa desiderat in Cap. finali, & [Cap. Cùm ex eo.] Cap. Cùm ex eo. In scientia inquam ita proficientes, vt fructum in Dei Ecclesia suo tempore afferre valeant opportunum. Qui sicut splendor firmamenti in Ecclesia sint, & velut stellæ in perpetuas æternitates mansuri, vt ibi dicitur.

Dico quintò. Quæ Assertionibus præ [Assertio 5. Prædicta Indijs applicanda.]cedentibus dicta funt, Indiis possunt applicari, pro quibus locutus Dom. Solorzanus citatis locis, & in Politica pag. 616. Et ratio est quia nullibi exceptæ inueniuntur: quamuis dici non inuerosimiliter posset excipiendas esse, quia in illis speciales militant rationes, scilicet distantia ma [Quæ oppositum probare videantur.]gna respectu Regiæ Curiæ, vnde prouisiones adueniunt, ex quo fit vt Ecclesiæ multoties competentibus Ministris destitutæ reperiantur: cui incommodo, si ex alia parte accedat, quod ex absentiâ pro studiis emergit, maior videbitur solitudo. Deinde, Pro Ecclesiis Indiarum Ministros debere idoneos eligi, iuxta id, quod ab Alexandro Sexto Regibus Catholicis in celebri donationis Indiarum Bullâ grauiter intimatur. Præterquam quòd in Ecclesiis Europæ, vbi priuilegium dictum viget, solent Vicarij substitui; (licet obligationem talem negat Trullench Libro 1. Cap. 8. §. 9. num. 5.) per quos satis sacris fiat officiis, vt de Gallia testatur P. Bauny suprà §. Dixi, iure. Et generaliùs Zerola. V. Beneficium, ad Tertium, pag. 87. similis enim vbique ratio occurrit: ne scilicet Ecclesiæ seruitium per longum adeò spatium, cùm pro eo abundè sint dispositi prouentus, omittatur. Atqui id fieri in Ecclesiis Indiarum conuenienter nequit, quia nullus pro absenti inter Capitulares admittitur: & quamuis ad canendum posset admitti, non tamen ad alia, quæ Præbendariis propria sunt, tum in Choro, tum in altari. Item cùm in Ecclesiis Indiarum, vt diximus, tota Præbenda sit in distributionibus constituta, eam integrè sic absentes lucrari contendent, quia multi Doctores ita censent, quos refert & sequitur Dom. Solorzanus citato Cap. 14. num. 28. & 29. quod quidem durum videtur, vt scilicet ij, qui in Ecclesia resident, & pondus seruitij sustinent, nil plus eo titulo habeant: vnde sacri Canones distributiones semper excipiunt, sicut & Eugenius Quartus, vt vidimus num. 34. eo quidem respectu vt præsentes & seruientes, non præsentibus nec seruientibus præferantur. Licet autem sint [Ex distributionibus an aliquid detrahendum.] Doctores, qui in hoc casu tertiam distributionum partem detrahendam dicant, vt videri potest apud eumdem Auctorem citato num. 28. tenetque etiam P. Palaus Tomo 2. Tractatu 7. Disputat. 3. Puncto 9. §. 9. num. 13. vers. Solum est: quod est equidem & iuri & rationi apprimè consonum, extatque pro eo Declaratio Cardinalium circa Cap. 1. Seß. 5. num. 25. Cùm tamen in opinione sit, facilè contingere poterit vt contra Præbendarios in fauorem studentium sententia proferatur. Et ita quidem videmus in Magistris practicari, quibus pro absentiæ tempore nihil detrahitur.

Dico sextò. Si priuilegium studentium [Assertio 6. Licentiam Praelatorum in Indiis necessariam.] sit in Præbendariis Indicis practicandum, nullo modo id sine licentiâ debet fieri Prælatorum, qui & eam poterunt denegare. Scio multorum esse sententiam, qui affirmant Prælatorum licentiam non requiri, quibuscum tandem sentit Nicolaus Garcia Parte 3. Cap. 2. num 95. pro quo & alios adducit P. Bauny Quæst. 2. §. Hac tamen. Sed certè multi alij necessariam esse dicunt, ex quibus P. Reginaldus Lib. 30. Tract. 3. Cap. 5. num. 54. §. Quarta sententia, vbi P. Lessium adducit; qui tamen Lib. 2. Cap. 34. num. 163. ad studium Theologiæ, & Iuris Canonici non esse necessariam asserit. P. Palaus suprà num. 7. Dom. Barbosa Allegat. 56. numer. 28. & 29. Citat autem vterque Nicolaum Garciam, qui tamen citatorum. contrarium determinat. Et pro eo stat Cap. Relatum, [Caput, Relatum. Et Cap. Tuæ Fraternitatis.] & Cap. Tuæ Fraternitatis, de Cler. non resid. ibi: Nisi fortè de licentia suorum Prælatorum, vel studio litterarum, vel pro aliis honestis caußis &c. Sic in priori. Et in alio, ibi: Accepta licentia. Ita vt etiam apertè Pius Quartus in Bulla citatâ numer. 39. & Congregatio Cardinalium, de qua Nicolaus Garcia num. 81. & 82. quæ circa ætatem præscribit limitationem: neque iudicium circa illud & alia formari conuenienter potest, nisi Prælatus à Præbendario conueniatur. Pro quo & expendo Cap. Super specula, ibi: Ad Theologicæ profeßionis [Cap. Super specula.] studium aliqui docibiles declinentur: qui, cùm docti fuerint, in Dei Ecclesia velut splendor fulgeant firmamenti &c. Non ergo omnes, sed docibiles, ad Theologicæ professionis, & Iuris Canonici sunt studia destinandi; sed qui docibiles? De quibus scilicet sperari possit, si diu prædictis facultatibus operam dederint, in Dei Ecclesia adinstar splendoris firmamenti futuros, & vt ad iustitam valeant plurimos erudire, vt ibidem dicitur, priùs ipsi iuxta ingenij docilitatem eruditi. Vt ergo ex circumstantiis docilitas possit agnosci, Prælatus necessariò est adeundus, & illius beneplacitum requirendum. Quòd autem in Indiis negare licentiam debeat, nisi casus aliquis rarus accideret, adductæ rationes ostendunt.

Quia verò repulsus appellare potest, vt [Quid si repulsus appellet.] cum Zerola tradunt alij ab eodem citati suprà num. 1. §. Ad Primum. Et P. Palaus §. Nihilominùs, videant appellationis iudices qualiter in huiusmodi caussa procedant: vix enim credibile est, vt maiorem notitiam docilitatis habeant illi, quàm Pastor proprius, qui omnes circumstantias attentè potest expendere, & viciniores testes examinare. Omnibus autem id audiendum, quod habet Glossa in citatum Cap. Cùm ex eo, verb. Lit [Glossa.]terarum, sic clamans: Caueant Episcopi ne dispensent cum iis, qui dociles non sunt; iam enim in eis cessat huius Constitutionis caussa. Vnde nec fiat dispensatio. Sic illa, adducens statim Cap. Quod pro remedio 1. quæst. 7. quod tamen non videtur ad rem, quia ibi tantum dicitur quòd id quod neceßitas pro remedio re [Cap. Quod pro remedio 1. q. 7.]perit, cessante vtique neceßitate debet cessare pariter. Nisi dicamus cessare hic necessitatem, quatenus necessitas possibile respicit: cùm autemis, qui docibilis non est, nequeat necessitati Ecclesiæ succurrere, respectu illius cessat necessitas. Sicut esuriens necessarium habet panem, non lapidem, qui tantùm in panem potest per diuinam potentiam transmutari. Accedit Regia Schedula Philippi Tertij die 14. Augusti. Ann. 1620. ad Proregem, & Audientiam Nouæ- Hispaniæ, in qua iubet Que ningun Prebendado deje de seruir y [Schedula Philippi 3.] residir su Prebenda, à titulo de Cathedra. Ex tali enim iussione clarè videtur inferri neque ratione studij debere residentiam omitti: quia omissio residentiæ ob publicum magisterium magis priuilegiata est, vt constat ex Cap. Finali, de Magistris, vbi cùm pro studentibus concedatur quinquennium, Magistris tamen minimè tempus limitatur, vt communiter obseruant Scribentes, pro quo Dom. Barbosa Allegat. 56. citatan. 32. vbi alios adducit. Et P. Palaus suprà numer. 11. §. Ceterùm: quamuis Glossa non ita resolutiuè in eo loqui videatur. Cùm ergo pro Magistris priuilegium Iuris in Indiis non ita suffragetur, vt illi à residendi obligatione habeantur immunes, neque id certè debet pro studentibus indulgeri. Et licet Schedula dicta non sit ad omnia Indiarum regna directa, ex eâ tamen pro iudicando conueniens fundamentum sumi potest, stante præsertim sententiâ & praxi, pro qua Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 4. Cap. 12. num. 66. & seqq. plures Auctores adducit, quod scilicet Regiæ Schedulæ ad vnum Proregem directæ, non solùm pro illo regno, sed pro omnibus ius statuant, in quibus eadem est ratio, vt in casu est nostro manifestum.

Et ex his constat Parochis potiori ratio [Parochis licentiam denegandam.]ne licentiam huiusmodi denegandam. Pro quo & facit quamplurium Doctorum sententia asserentium illis post Concilium Tridentinum non posse concedi. Cùm enim iuxta illud Beneficia Curata debeant per concursum, dignioribusque conferri; non est possibile digniorem inueniri aliquem, & aliàs penitus illitteratum. Videndi illi apud Barbosam suprà, num. 30. qui & ita decisum affirmant. Quod etiam vt probabilius & in consulendo ac iudicando seruandum amplectitur P. Palaus suprà, num. 8. & 9. vbi plures etiam congerit oppositum sentientes, qui tamen ab Episcopo licentiam petendam affirmant. Tenent etiam Trullench suprà, num. 3. casum tantùm rarum excipiens. Et Thomas Hurtadus Tractatu vltimo, num. 740. nisi quando Cura est data sine concursu, de quo num. 741. Habent ergo India [Nec appellationi deferendum.]rum Episcopi vnde negare eam meritò possint, idque sine appellationis remedio, quia suo vtuntur iure secundùm priorem sententiam, & secundùm posteriorem: cùm enim licentia in hoc vt necessaria statuatur, appellatio subuenire nequit, vt contra id fieri possit. Pro quo est Cap. [Cap. Relatum, de Cleric. non resid.] Relatum citatum, ibi: Nisi fortè de licentiâ suorum Prælatorum, vel studio litterarum, vel pro alijs honestis caußis contigerit eos abesse: nec patrocinari debet eis appellationis diffugium, si contra huiusmodi intentionem Decreti fuerit interiectum. Sic Alexander III. vbi de habentibus Curatum Beneficium agebatur. Extat etiam pro eodem Decretum Concilij Triden [Conc. Trid.]tini Seßion. 23. Cap. 1. de Reformat. vbi statuitur neminem Curam animarum habentem posse sine licentiâ Ordinarij in scriptis, gratisque concedendam, se absentare: quod si secus accidat, censuris absentem posse compellere ad residentiam, non obstante Eugenianâ, Extrauagante inquam Eugenij IV. quæ habetur inter Communes Lib. 5. de Priuilegijs, Cap. 3. & prohibet Censuras ferri in eos, qui Romam tendunt, ibique negotia apud Sedem Apostolicam prosequuntur. Possunt ergo & tales ad residendum compelli, possunt pariter & studentes, idque sine appellatione, aut inhibitione etiam in Romanâ Curiâ.

Dico septimò. Pro studio Iuris ciuilis [Assertio 5. circa Ius Ciuile idem priuilegium extare, iuxta probabilem sententiam.] posse priuilegium dictum suffragari (iis exceptis, de quibus in Cap. Non Magnopere. & Cap. Super specula, ne Clerici, vel Monachi, Religiosis inquam, Presbyteris & habentibus dignitatem, vel personatum, vel Parochialem) tenent Doctores aliqui, ex quibus nonnullos adducit & sequitur Tiberius Decianus Volum. 1. Responso 43. numer. 5. & seqq. quibus addendi Dom. Barbosa Allegat. 56. citata, num. 26. Zerola verb. Studium. Ad quintum, qui etiam alios allegat. Bonacina Tomo 1. Disput. 2. de officio diuino, Quæst. 5. Puncto 3. §. 9. num. 4. & P. Palaus tamquàm probabile suprà, numer. 6. Negant alij, ex quibus videtur Dom. Solorzanus, qui solius Theologiæ, & Iuris Canonici meminit. Pro quo & faciunt Declarationes Cardinalium, quæ numquàm de Ciuili iure loquuntur. Sed certè cùm prior dicendi modus graues Patronos habeat, non potest penitus improbari: præsertim quia Cap. Cùm de diuersis, de Priuilegijs in [Cap. Cùm de diuersis, de Priuileg. in 6.] 6. expressè Ius ciuile commemorat, dum studentes Romæ, vbi iubetur vt regatur & vigeat studium iuris diuini & humani; Canonici videlicet, & Ciuilis, omnibus priuilegiis fruantur, quibus fruuntur ij, qui student in Scholis, vbi generale regitur studium, & ita quòd recipiant integrè prouentus suos Ecclesiasticos. sicut illi, &c. Vbi Innocentius IV. non solùm pro Romæ studentibus priuilegium illud concedit, sed simul ostendit quantùm debeat Iuris Ciuilis studium æstimari; atque ita caussam esse sufficientem, vt abesse Beneficiarij possint: pariterque præsupponit id in studiis aliis generalibus fieri, dum ad eorum similitudinem Romanas vult Scholas frequentari, & similibus priui [Theologiæ cur non in eo expressa mentio.]legiis studentes frui. Quòd si quis miretur quomodo Pontifex in statuendis scholis non meminerit Theologiæ, occurrendum est cum Ioanne Monacho, qui ait illud, Canonici videlicet & Ciuilis, non ita exponendum, vt Canonicum respondeat diuino, & Ciuile humano, sed per vtrumque quod sit humanum exponatur. Id est, positiui, scilicet Ca [Ioan. Monachus.]nonici & Ciuilis: quod dicit diuini intelligatur propriè de sacrâ paginâ. Verba illius sunt. Et meritò quidem, quia Ius Canonicum nequit propriè dici diuinum, quandoquidem iuxta communem Theologorum & Iurisperitorum intellectum, ius diuinum & positiuum omnino distincta sunt, & ita frequentissimè loquimur, dum dicimus aliquid [In Indijs non esse licentiam, pro studio legum concedendam.] esse de iure positiuo, non tamen diuino. Quidquid tamen de hoc sit, in Indiis non est concedenda licentia pro studio legum, non solùm ob generalem rationem dictam, sed quia ad negotium fidei, quod præsertim in eisdem agitur, vix vtilis esse potest. Et quidem merus Legista generaliter loquendo parùm valet, vnde est illud apud Tiberium Decianum suprà. Legista senza Capitulo, val poco: Canonista senza legge val niente. Hinc factum vt in Limanâ Academiâ ita legum studium vigeat, quòd in illo nullus Gradum accipere nequeat; & ita duo tantùm anni cursus exigantur, quia eâ moderatione tantum comparari notitiæ potest, quantum est ad Sacrorum Canonum intelligentiam necessarium.

Dico octauò. Pro auditione Gramma [Assertio 6. pro Grammaticâ licentiam debere concedi, & quid de litteris humanioribus.]ticæ, si talis defectus possit cum Præbendæ adeptione componi, concedi licentia potest, immò & debet, quia sine Grammaticâ Præbendarius lapsus fœdissimos in diuini officij exercitatione committet. Ad litteras humaniores posse licentiam concedi cum Nauarro tenet P. Lessius Lib. 2. Cap. 34. num. 163. P. Reginaldus Lib. 30. Tractat. 3. Cap. 5. num. 54. §. Quarta caussa. Alij etiam sine limitatione id fieri posse concedunt, vt Malderus & Petrus Gregorius, quorum sententiam vt probabilem amplectitur P. Bauny Quæst. 2. citatâ. §. Has tamen: & §. Secundò excusat. Cùm ergo hoc circa humaniores litteras ita habeat, circa Grammaticam non videtur etiam in Indiis, pro Parochis ipsis dubitandum. Sic vidimus Parochum quemdam Indorum ab Episcopo in Seminarium missum, vbi Grammaticam inter pueros addisceret, quod nescio an fuerit consecutus. Si dicas tales, vtpotè penitus illiteratos, esse irregulares, & ita Beneficio priuandos, cuius non sunt capaces ex Cap. Cùm in cunctis, de Electione. §. Finali. Cap. Cùm nobis, eodem Titulo: [Quinam illiterati irregulares censeantur,] pro quo & Doctores apud Barbosam Allegat. 46. num. 5. & 10. & Allegat. 63. num. 1. Occurrendum est ex communi sententiâ Doctorum, qui illiteratos Beneficij incapaces eos tantùm esse dicunt, qui legere nesciunt, vel ad summum, scribere: vt videri potest apud Illustrissimum Zapatam Disceptatione de Iustitiâ distributiuâ, Pag. 120. P. Thomam Sancium Lib. 2. Consil. Cap. 2. Dub. 20. & P. Palaum Tractat. 13. Disput. 4. Puncto 6. num. 9. qui sufficiens iudicat, si legere linguam Latinam sciat. Barbosa num. 9. & 13. cum aliis plus exigit, sed reuerà parum, quod scilicet aliquod principium Grammaticæ habeat. Quòd si inste [Eorum electiones irritandas.]tur electiones istas esse irritandas, licèt validæ sint, vt indignis delatas, contra Concilij Tridentini Decretum Seßione 7. Cap. 3. de Reformat. ibi, [Conc. Trid.] Aliter autem facta collatio, siue prouisio, omnino irritetur. Pro quo Barbosa Allegat. 65. num. 3. & P. Palaus suprà, numer. 8. Responderi potest irritandam quidem, si nulla sit spes meliorationis; cùm tamen esse possit, & rationes aliquæ conuenientiæ, vt irritatio possit suspendi, concesso tempore studij, sitque hoc pacto melior conditio possidentis, vel tolerati ob insignem probitatem, & alia, de quibus Barbosa citato numer. 3. & etiam.

Dico nonò. Pro studio solius Philoso [Assertio 9. ad studium Philosophiæ priuilegium extendi.]phiæ generaliter loquendo verosimile est priuilegium studiorum ad sic studentes extendi. Sic Zerola verb. Studium, Ad quintum. P. Lessius, P. Reginaldus, & P. Bauny num. præced. citati; qui de licentiâ vt de Grammaticâ loquuntur, & apud ipsos alij. In Indiis tamen id non videtur admit [Sed non in Indijs.]tendum, propter rationem generalem, de quâ num. 41. & propter adductam num. 45. circa Ius ciuile: est enim studium hoc ad negotium, quod præcipuè in Indiis agitur, stabiliendae scilicet Christianæ Religionis, vbi dominata barbaries, parùm vtile, & tempus in eo insumendum vtilius posset studiis aliis commodioribus applicari. Et Præbendariis quidem, de quibus præsertim agimus, pro ministerio Chori & Altaris, defectus Logicæ, Physicæ, & Metaphysicæ incommodare non poterit. Sed si tantus amor huiusmodi cognitionis in aliquo vigeat, vt de illius carentia doleat, habet ille profectò horas vacuas, habet & menses, in quibus instructore consulto, possit adeptione notitiæ respirare. Poterit etiam frequentare Scholas, cùm residentiæ obligatio non vrget, nec difficilè fuerit Gradum aliquem consequi, cùm eos, qui in facultate istâ conferri solent, sit facillimum obtinere. Quod si in ciuitate sit, in quâ studia communia non vigent, de Gradu non curandum, vix vtili, nisi quatenus ad superiores est via. Satius fuerit studio probitatis incumbere, sic enim & Magistri & Doctoris lauream magis honorificam comparabit.

Dico decimò. Priuilegio dicto non de [Assertio 10. circa studium Medicinæ negatiua. Et quid pro opposito facere videatur.]bent gaudere, præsertim in Ecclesiis Indiarum, qui Medicinæ operam dare velint. Sunt equidem qui hoc concedant, ex quibus Zerola Verb. Studium ad quintum principale, & in responsione ad dubium primum: vbi cùm prohibitionem proponat, de quâ num. 45. circa alios nullam mouet quæstionem. Colligitur etiam ex P. Bauny Quæst. 2. citatâ. §. In eorum. Vbi quod in Cap. Relatum, de studio litterarum dicitur, vt vidimus num. 44. ad humanas omnes litteras extendendum arbitratur, cùm reuerà omnibus & diuinis & humanis sit commune. Et posset quidem in Indiis specialis ratio conuenientiæ, immò & necessitatis allegari, ob paucitatem scilicet Medicorum, qui huic studio post Philosophiæ curriculum, quæ illius fundamentum est, operam strenuam diuturnamque nauarint. Neque Medicina Præben [Illam non dedecere Præbendarios.]darium dedecet, quandoquidem Præbendarios Medicos constat extitisse, & his ipsis diebus Canonicus Legionensis nescio quam super curando controuersiam Romæ discussam excitauit. Et quidem cùm Medicina simul cum Iure ciuili inueniatur concessa, iis exceptis, de quibus in Cap. [Cap. Super specula.] Super specula, ne Clerici vel Monachi, ibi: Ad Archidiaconos, Decanos, Plebanos, Præpositos, Cantores, & alios Clericos Personatus habentes, nec non Presbyteros. Sicut propter studium Iuris ciuilis potest licentia concedi, iuxta dicta numer. 45. ita & pro studio Medicinæ, cùm de similibus idem iudicium sit habendum. Cap. Inter Corporalia, de translation. Episcop.

Nihilominùs proposita est Assertio su [Probatur Assertio.]stinenda, quia licet Medicinæ studium non sit Ecclesiasticis absolutè prohibitum: quòd tamen abesse à Beneficio possint, vt illi dent operam, contra morem Ecclesiæ est, non enim circa hoc quidquam practicatum extat, neque sine scandalo staret, si ad praxim illud adducere quisquam niteretur. Pro Indiis autem est singularis ratio, quam Honorius III. adducit in citato Cap. Super specula, sic locutus: Quia verò Theologiæ studium [Ex citato Cap. Super specula vrgens ratio.] cupimus ampliari, vt dilatato sui tentorij loco, funiculos suos faciat longiores, vt sit fides Catholica circumcincta muro inexpugnabili bellatorum, &c. Cùm enim in Indiis de propagatione agatur fidei, & ita, vt funiculos suos, dilatato tentorij loco, faciat longiores, omnium maximè necessaria Theologia est, & ita non est ad Medicinam indulgentia Sedis Apostolicæ pro studentibus amplianda. Cuius licet necessitas aliqua subsit, aliunde suppleri potest, prouidendo vt aliorum statuum adolescentes studio eiusdem applicentur. Non est autem eius, & Ciuilis iuris ratio eadem, licèt simul proponantur: quia Iuris ciuilis studium pro Sacrorum Canonum intelligentiâ valde necessarium est, & pro eo, vt vidimus, specialis est Innocentij IV. concessio.

Dico vndecimò. Si in Indiis licentia [Assertio 11. In Scholis Societatis posse priuilegium obtineri.] Præbendariis, aut etiam Parochis, studiorum caussâ concedatur, poterunt illi Philosophiam & Theologiam in Scholis Societatis audire, in quibus illæ cum facultate conferendi Gradus præleguntur. Licet enim Doctores aliqui, Declarationi cuidam Congregationis Cardinalium inhærentes, dicant futurum studium in famosa Vniuersitate, Vt Zerola verb. Studium, Ad Octauum, Bonacina Tomo 1. Disputat. 2. de Officio diuino Quæst. 5. Puncto 3. §. 9. num. 7. & 8. Dom. Barbosa Allegat. citata num. 21. & 22. P. Palaus Tomo 2. Tract. 7. Disput. 3. Puncto 9. num. 1. & alij. id tamen non videtur vrgere, quia iuxta dispositiones Iuris communis id necessarium non est; [Cap. Tuæ Fraternitatis.] & vbi præsertim de eo agitur, scilicet in Cap. Tuæ Fraternitatis, de Cler. non resident. nihil tale iubetur. Quæsiuisti (inquit Innocentius Tertius Episcopo Altissiodorensi,) vt cùm interdum Canonici, quibus studiorum gratiâ est indultum vt in absentia sua fructus recipiant Præbendarum suarum, acceptâ licentiâ se ad villas transferunt, vel castella, in quibus nullum est, vel minùs competens studiorum exercitium, vtrùm Præbendarum suarum fructus sint talibus conferendi? Ad hoc sic ille. Ad quod breuiter respondemus, eis, qui huiusmodi fraudem committunt, (cùm fraus & dolus nemini debeat patrocinium impertiri) præfatam indulgentiam competere non debere. Hæc Pontifex. Quis autem non videat fraudem hic tantùm dolumque notari, dum prætextu studiorum vagandi oblectamenta quæruntur? & quis item non perspiciat nihil tale in studiis Societatis inueniri, vbi valde competens studiorum exercitium reperitur? Vnde Bernardus Parmensis in citatum Caput sic ait: Nota quod nomen [Glossa Bernardi Parmensis. Et alia.] studij de meliori, vel saltem de bono intelligendum est. & Glossa ibidem verb. Sudiorum ita habet: Sufficit, si sit studium conueniens, siue mediocre. D. de Ædil. edicto. Sciendum. §. Illud & l. Si quod. §. Venditor. Hæc Glossa. Et ita non obstante Declaratione dictâ tenet Moneta de Distributionibus. Parte 2. Quæst. 10. num. 17. Nec videtur tandem dissentire Dom. Barbosa, dum ait studium generale illud dici, quod est erectum & institutum per Papam, Regem, seu Principem, & ita non sufficere studium, quod non est Vniuersitas. Studia enim Societatis, in quibus conferri Gradus possunt in Indiis, auctoritate Papæ & Regis id habent, & possunt vocari Vniuersitates. Pro quo est sententia executorialis Regij Indiarum Consilij, quâ concluditur vt in Ciuitate Platensi sit Vniuersitas, vbi de studiis Societatis erat controuersia. Et quidem non parum apparet dissonum, vt studia Abulensia, Oxomensia, & nonnulla alia in Hispania, in quibus nullum est, vel minùs competens studiorum exercitium, vt Textus citatus loquitur, Vniuersitatis nomen obtineant, & quòd illud sit studiis Societatis in Indiis, in quibus valde competens exercitium cernitur, propter aliquorum minùs competentem contradictiunculam, denegandum. Et hæc pro studentibus, iam pro docentibus

§. II

De iusta absentiæ caussa ratione Magisterij.

DIco duodecimò. Professores Theolo [Assertio 12. Professores Theologiæ, & Canonum in Indiis qualiter priuilegiati.]giæ Scholasticæ, Expositiuæ, & Moralis, ac etiam Iuris Canonici, ita in Vniuersitatibus Indicis docere possunt, vt præter horas lectioni competentes, Ecclesiæ debeant iuxta Præbendarum suarum officia deseruire. Pro hoc videndus Dom. Solorzanus citato Cap. 14. n. 21. & seqq. & in Politicâ pag. 617. Quia verò circa hoc amplior concessio extat, videntur illâ se tueri posse. Et est Gregorij XIII. cuius fit mentio in Declarationibus Concilij Tridentini ad Cap. 1. [Greg. XIII. amplior indulgentia.] Seßionis 5. numer. 29. & iuxta quam ita scribit P. Thomas Sancius Lib. 2. Concil. Cap. 2. Dub. 95. n. 5. Verùm iam ex gratia, diebus, quibus legunt, habendi sunt sicut præsentes in Choro & inseruientes, vt declarauit Gregorius XIII. audita relatione Congregationis Cardinalium ad Caput 1. Seßionis 5. num. 12. §. Non debent. Sic ille. Quod & inductâ huiusmodi concessione tenent Gonzalez ad Regul. 8. Cancellariæ §. 7. Proœmij numer. 180. & Nicolaus Garcia Parte 3. Cap. 2. num. 118. & post eos Bonacina Disput. 2. de officio diuino Quæst. 5. Puncto 3. §. 6. num. 2. Trullench Lib. 1. Cap. 8. §. 6. n. 1. & Thomas Hurtadus Tract. 12. num. 1585. Poterunt ergo in foro conscientiæ totius diei distributiones retinere. Quis enim possit illis Pontificiam gratiam impedire? Sed illud videtur obstare, de [Obstantia quædam depulsa, & obseruatio addit a doctrinalis.] gratiâ prædictâ authenticè non constare. Sed obstantia ista ex eo depellitur, quia negari nequit saltem id esse probabile, cùm testimonium pro eo Scriptorum grauium habeamus. Stante autem probabilitate, securè potest Præbendarius Professor, illâ se in retentione dicta tueri, iuxta communem doctrinam, de qua sæpiùs. Sed debet talis consequenter in hac materia procedere: & sicut Declaratione dictâ in suum vult vti commodum, cùm tamen authentica non sit, ita & similis pro detractione tertiæ partis distributionum debet admitti, de qua circa citatum Caput num. 25. [Cap. Ex eo, de reg. iuris.] vt enim habet Regula 38. Iuris in 6. Ex eo non debet quis fructum consequi, quod visus est impugnare. Non tamen ideò improbabile redditur priùs dictum.

Dico decimotertiò. Præbendarij Cathe [Assertio 13. Circa Cathedras Iuris ciuilis affirmans.]dras Iuris ciuilis moderari possunt, & indulto frui, quo & alij Professores. Id negat P. Palaus citato §. 9. num. 3. Sed constat ex dictis num. 45. circa studentes, quia omnium quo ad hoc eadem ratio est. Et ita Thomas Hurtadus Tract. 11. n. 737. ait sic legentes Eugenianâ gaudere, etiamsi sint Curati, pro quo numer. 732. illud magis speciale, omnes exceptos in Cap. Finali, de quibus num. 48. non esse Professores, sed studentes, vt ex tenore ipsius est Textûs manifestum: quamuis Cap. Non magnoperè, vtrumque Religiosis videatur prohiberi, vt exponitur in Cap. Finali. In priori enim sic: Ad legendas leges. sed studium non ita expressum, subintellectum tamen ab Alexan [Cap. Finali, Ne Clerici &c.]dro, exponit Honorius, sic dicens: Contra Religiosas personas de claustris exeuntes ad audiendum leges, vel Physicam Alexander Prædecessor noster olim statuit &c. Quibus circa eosdem ampliùs roboratis, subdit statim: Quia verò Theologiæ studium cupimus ampliari &c. ad Archidiaconos &c. (sicut n. 48. & 49.) hoc extendi volumus & mandamus. Sic ille. Studium ergo est quod prohibet, non magisterium. Est insuper intellectus alius citati Capitis, Non magnoperè. & verò legitimus, iuxta quem [Cap. Non magnopere genuina explicatio.] omnis cessat difficultas: nam cùm in illo dicitur Ad legendas leges, lectio studentium, non legentium indicatur, & ita exponit Honorius, estque iuxta Cap. Quianonnullis, de Magistris, ibi: Legendi studium, & opportunitas proficiendi. Et ita de Re [Religiosis etiam licere]ligiosis etiam loquentes tenent plures, quos adducunt & sequuntur P. Thomas Sancius in Opere morali. Lib. 6. Cap. 14. num. 45. & P. Palaus Tomo 3. Tract. 16. Disput. 4. Puncto 13. §. 6. num. 2. qui cùm addant Religiosos posse in ea facultate graduari, consequenter sentire debent, & eam legere publicè posse, ad id enim Gradus conceditur, vnde & de aliis idem pariter est dicendum. Et quidem decisionis ratio in magisterio deficit: ex eo enim quod in Iure ciuili laureatus illud publicè doceat, Theologiæ studium non desinit ampliari: talis enim huiusmodi studio non est operam iam daturus, neque quemquam impedit quo minùs Theologiæ possit gymnasia frequentare. Ex fun [Circa Medicinam.]damento autem dicto idem videtur in Professore Medicinæ dicendum, & ita de illa similiter Scriptores citati loquuntur. Quia verò hæc ob speciales aliquas circumstantias potest in Indiis dedecere, in iis præsertim, quos Ius excipit, iudicio Episcopi standum est; cùm resolutio nostra circa illos non sit adeò certa, quin possit eidem non inuerosimiliter penitus refragari.

Pro Magistro autem Grammaticæ ma [De Grammatica omnino asseritur.]nifestior est ratio, cùm eam Concilium Tridentinum Seßione 5. Cap. 1. de Reformat. Decreto Innocentij Tertij in Concilio generali, vt habetur in Cap. Quia nonnullis, de Magistris, prorsus insistens, enixè commendet, ita iubens: Saltem Ma [Concilium Trident.]gistrum habeant ab Episcopo cum consilio Capituli eligendum, qui Clericos, aliosque Scholares pauperes Grammaticam gratis doceat, vt deinceps ad ipsa Sacræ Scripturæ studia, annuente Deo, transiire poßint, ideoque illi Magistro Grammatices, vel alicuius simplicis Beneficij fructus, quos tamdiu percipiat, quamdiu in docendo perstiterit, aßignentur: dum tamen Beneficium ipsum suo debito non fraudetur obsequio. &c. Ex quibus fit fructus Beneficij huic ministerio conuenienter applicari, cùm in citato Capite etiam dicatur vt vnius Præbendæ prouentus assignetur: possunt ergo & Præbendæ fructus secundùm illam portionem dari, quæ absentibus denegatur. Quod intelligendum deficiente alio, qui aequè benè id præstare possit. Quamuis P. Palaus §. illo 9. num. 3. sic [Sed deficiente alio, qui pro eo sufficiens.] concludat: Præcipuè cùm non adsit alius, qui doceat, ex dicto Cap. Quia nonnullis. Quibus videtur significare etiamsi alius sit, qui docere possit, locum habere prædictum indultum: id enim significat Particula Præcipuè, quæ casum magis certum exprimit, iuxta vulgatam acceptionem. Sed certè citatum Caput contrarium non obscurè significat, dum in eo sic habet ratio decisionis: Quia [Cap. Quia nonnullis.] nonnullis propter inopiam, & legendi studium, & opportunitas proficiendi subtrahitur &c. Si ergo sit qui gratis doceat, & sit pro ministerio tali sufficiens, vt accidit in ciuitatibus, in quibus sunt Collegia Societatis, nequit Præbendarius in eo, à sua Ecclesia absens, aut in ea non assistens, horis competentibus occupari. Est autem circa hoc [Quod non accidit, vbi adest Societas, alijs præferenda. Et maximè respectu Parochorum.] Declaratio Cardinalium, sic habens: Ante omnia in Seminariis conducendus est Grammaticus, & Musicus, qui pueros instruant: & si reperiantur Iesuitæ, ceteris anteponendi sunt. Sic circa Cap. 18. Seßionis 23. Quod in Parochis potiori ratione dicendum: licet enim ili indulto frui possint, sicut alij, quia cum de Magistris agitur, non excipiuntur, quod & Doctorum auctoritate, & exemplo confirmat Nicolaus Garcia Parte 3. Cap. 2. num. 62. ex quo P. Palaus suprà numer. 4. in casu tamen nostro id, quod de aliis negamus, de ipsis plus vrget, eò quòd residentia in Beneficiis curam animarum habentibus difficiliùs suppleatur, & illius defectus toleretur.

Præterquam quòd specialis Declaratio [Declaratio Cardinalium pro eo, de quarum auctoritate.] Cardinalium extet apud Gonzalez circa 8. reg. Cancell. Glossa 6. num. 254. ex quo citatus etiam Auctor ibidem; iuxta quam Parochus ob lecturam Grammaticæ à residentia nequit excusari. Bene verum est Declarationem dictam vrgentem non videri, etsi demus esse authenticam (circa quod videri possunt quæ adducit Dom. Villaroël Parte 1. Pacificæ gubernat. Quæst. 2. Artic. 3. [Præfata vt vrgeat.] num. 47. & 48. vbi quòd fides authenticis adhibenda est, sed non proptereà vt legibus necessariò obsequendum) quando Parochia est in ciuitate ipsa, in qua & lectura: tunc enim residere dicitur Parochus, etsi certis horis adesse non possit, sicut lectores alij, qui Præbendam in ipsa, in quâ degunt, habent ciuitate. Et vt professio dicta parui facienda non sit, præter dicta ex Conciliis, & Canonibus sacris, Cassiodori elegans commendatio, aureis sanè verbis, adijcienda, quibus Grammaticam, in hunc modum locutus, extollit: Prima enim Grammaticorum Schola est, funda [Grammaticæ præclarum elogium.]mentum pulcherrimum litterarum, mater gloriosa facundiæ: quæ cogitare nouit ad laudem loqui sine vitio, hoc incursu orationis sic errorem cognoscit absonum, quemadmodum boni mores crimen detestantur exter [Cassiodorus]num. Est Grammatica magistra verborum, ornatrix humani generis, quæ per exercitationem pulcherrimæ lectionis, antiquorum nos agnoscitur iuuare consiliis. Hac non vtuntur barbari reges, apud legales dominos manere cognoscitur singularis. Hinc Oratorum pugna Ciuilis iuris claßicum canit. Hinc cunctos Proceres nobilißima disertitudo commendet: &, vt reliqua taceamus, hoc quod loquimur, inde est. Sic ille. Lib. 9. 21.

§. III.

De caußis aliis, & specialiter de iis, quæ pro Indiis in Limensi sunt statuta Concilio.

DIco decimoquartò. Præbendarij In [Assertio 14. caussas generaliter probatas.]diarum, si alias habeant absentiæ caussas, quæ generaliter iustæ à Doctoribus reputantur, eodem sunt iure, quo illi, censendi, & distributiones pariter lucrari possunt, sicut de absentibus ratione studij conclusimus. Pro quo Dom. Solorzanus citato Cap. 14. num. 37. & seqq. & in Politica pag. 617. §. Y en fuerza. Circa illud autem Concilium Limense Tertium Act. 3. Cap. 28. sic statuit: Cathedralis Ecclesia suis Ministris carere non debet. Itaque quod quæstûs, non charitatis caussa [Concilium Lim. 3.] fit, nullâ ratione permittendum est, vt Dignitatem, Canonicatum, aut quamcumque Præbendam in ea obtinentes, ad Vicariatum, aut Curatum, extra illam mittantur: quod in Sede vacante, quia perquam frequens est, ne fiat, Sancta Synodus sub æterni iudicij comminatione denuntiat. Sic Concilium. Vbi cùm eam [Quæ caussa quæstus non fit absentia, probata ab illo, & aliqua illius exempla.] absentiam damnet, quæ caussa quæstûs fit, non videtur comprehendi illa, quæ vt damno alicui temporali magni momenti occurratur, fieri potest: vt si quis esset patrimonium, aut aliquam eius considerabilem partem amissurus: periclitarentur parentes, aut sorores præsentiâ fratris ad remedium orphanitatis indigerent. Est enim hæc iusta & rationabilis corporalis neceßitas quæ in Cap. [Cap. Vnicum de Cler. non resid.] Vnico de Cler. non resident. in 6. vt sufficiens approbatur, & ab infirmitate distinguitur: illius enim nomine omne iustum impedimentum intelligitur, vt docent communiter Scriptores, ex quibus aliquos adducit D. Thomas Sancius Lib. 2. Consil. Cap. 2. Dub. 92. numer. 1. Pro quo & videtur facere Cap. Præsentium 7. quæst. 1. vbi Clerico, qui suis ordinandis negotiis per duorum mensium [Cap. Præsentium, 7. q. 1 quid probet: cuius & congrua explicatio.] spatium abfuerat, indulgendum ab Episcopo, D. Gregorius statuit. Et ita P. Bauny in Praxi Beneficiorum, Disput. 14. Quæst. 2. §. Vndecimò absentiam, propria negotia caussam esse absentiæ legitimam arbitratur. Sed certè cùm in eo Capite negotiorum adducta caussa non probetur, sed solius ægritudinis, circa quam, & non circa negotia Pontifex sanctus iubet inquiri, ex decisione tali non videtur illa sufficienter comprobari, sed reprobari potiùs, quia exceptio firmat regulam in contrarium. Nihilominùs admitti potest, quatenus ægritudo illa potuit occasione negotiorum contrahi: si enim præcessisset, non fuisset commoditas se absentandi, neque fundamentum ad remouendum illum ab Ecclesia, in quâ Beneficium obtinebat. Quod ergo inquirendum circa ægritudinem dicitur, ita est accipiendum, vt videatur an ratione illius absentia maior fuerit, quàm negotia requirebant. Quæ est verosimilis explicatio, pro quâ & facit caussam ordinandi negotia non damnari, vt damnari oportebat, si minùs sufficiens habebatur.

Illud hoc loco speciale occurrit, an distri [Dubium circa Præbendarium à Prorege accersitum.]butiones lucretur, qui à Prorege in Curiam accersitur, eò quòd contra illum aliquid subortum sit, propter quod accersendus, potestate illâ, de qua grauis est controuersia, videatur. Et Dom. quidem Solorzanus de vocatis à Rege & Proregibus id verum reputat citatis locis: sed in iis videtur locutus casibus, in quibus caussa boni publici agitur, cui possunt Præbendarij sic vocati consilium aut operam præstare: est autem diuersa ratio, cùm Præbendarius vt reus comparere cogitur, quomodocumque iudicium illud instruatur. Circa quod illud est certum, si Præbendarius [Si innocens nihil amittere.] innocens in caussâ sit, emolumenta Præbendæ non amittere, quæ Præbendam ipsam constituunt: quidquid de distributionibus sit, secundum partem illam tertiam, quam & studentibus negandam volunt multi, de quo numer. 41. & in casu præsenti id potiùs dicendum, quia absentibus à loco Beneficij etiam ob caussam publicam, vt quia in Concilio generali assistunt, negandum resoluit cum multis P. Thomas Sancius suprà, Dubio 94. licèt alij secùs sentiant apud eumdem, qui Decreto Concilij Constantiensis Seß. 19. §. Item, cum absente, videntur contraire. Est autem oppositum probabile, quando Præbenda in solis est distributionibus constituta. Et in casus nostri specie, quando scilicet iniustum Superioris præceptum interuenit, id tenet Bonacina Disputat. 2. de officio diuino, Quæst. 5. Puncto 2. num. 9. cum aliis, & valde verosimiliter etiam cùm distributiones distinctæ sunt; sicut de iniustè incarcerato Trullench Lib. 1. Cap. 8. Dub. 10. Si verò culpa in eo [Neque etiamsi culpabilis.] resideat, non ideò amittit, quia culpâ illâ non erat tali pœna digna; etsi esset, à competendi erat iudice infligenda, qualis non est laicus Gubernator, qui neque in eo articulo se intromittit. Est ergo tunc iusta & rationabilis corporalis neceßitas; quia licet culpa præcesserit; iustè tamen & rationabiliter Præbendarius edicto Proregis obsequitur, ne maiora incommoda subsequantur. Quemadmodum infirmitas lucrandis distributionibus non obstat, etiamsi culpabiliter contracta fuerit, iuxta dicta num. 4. Est autem circa præ [Declarationes Cardinalium circa predicta.]dicta generalis illa decisio, pro quâ in Declarationibus Cardinalium ad Cap. 12. Seßione 24. de Reformat. sic dicitur: Quando non stat per aliquem quo minùs in suo Beneficio resideat, nullum ob non residentiam detrimentum sentire debet. Hoc sæpè resolutum est. Alia item in hunc modum: Congregatio censuit distributiones quotidianas lucrari eum, qui indebitè coniectus in carcerem fuerit, & fructus Præbendæ, siue massæ grossæ tamdiu deberi, quamdiu per sententiam non fuerit declaratus iustè illum in carcere detineri.

Pergit Concilium, & sic subdit: Nulli [In Hispaniam non licere commeari, nisi resignato Beneficio.] quoque in Ecclesiâ Cathedrali Praebendam obtinenti commeandi in Hispaniam copia fiat, nisi Præbendam suam aut Beneficium priùs resignauerit. Sic illud: cuius oppositum cùm videamus fieri, credendum est ad caussam ipsius Ecclesiæ copiam sic factam reuocari. Et ita illud admittit Dom. Villaroël Parte 1. Quæst. 8. Art. 1. num. 40. Sed certè vix talis inuenietur, qui ob solam Ecclesiæ vtilitatem incommoda & pericula nauigationis assumat. Sua [Circa eos, qui prætextu vtilitatis Ecclesiæ tendunt notanda doctrina.] ergo Præbendarius quæsiturus augmenta, honorificam commissionem accurat, vt sic minùs illi negotiorum suorum prosecutio quæstuosa reddatur: quo euentu non posse lucrari distributiones tenent graues scriptores apud Bonacinam Disput. 2. citatâ, Quæst. 5. Puncto 3. numer. 14. Ex quo frequenter accidit, vt circa propria solicitus, alia frigidè pertractet; vnde & promotus redit, sed non Ecclesiæ caussa promota, post transmissam ipsi à Capitulo ingentem pecuniæ quantitatem. Res ergo ista coràm Deo debet expendi, cùm de tradendâ commissione agitur, & vtilitas ponderanda: & qui de illâ suscipiendâ agit, suam conscientiam oportet inspiciat, quia in præposterâ intentione & traditione graue peccatum interuenit, & restitutionis obligatio manifesta. Videndus Bonacina suprà, num. 17. & seqq. Neque semper ad condonationem confugi potest, quia multoties illa non habet locum vel quia mortui aliqui Præbendarij sunt, vel quia eorum quidam præ verecundia non exigunt, videntes alios ex dignioribus obmutescere: vel proptereà quòd ignorant quo se pacto gesserit Procurator: vnde ad illius est hoc conscientiam remittendum.

Citatum Caput sic Concilium claudit: [Mensis vnius vacatio Indicis Præbendarijs tantùm indulta.] Prætereà iidem in Ecclesiâ Cathedrali Præbendam obtinentes, non ampliùs quàm per mensem, atque hunc interpolatum, ac per dies, non per horas computandum, ab Ecclesia abesse possunt. Hæc Concilium: cuius dispositio non debet dispositioni Concilii Tridentini videri contraria, dum Seßione 24. Cap. 12. absentiam trium mensium indulget: cùm ibidem sic addat: Saluis nihilominùs earum Ecclesiarum Con [Non esse id Conc. Trid. dispositioni contrarium.]stitutionibus, quæ longius seruitij tempus re uirunt. Vnde in margine Decreti citati locus Tridentini præfatus apponitur; vtpotè cui se voluit dicta Synodus conformare. Et quidem meritò ob inculcatas rationes, quia & Ecclesiæ Indicæ ad stabiliendam meliùs Religionem, Ministrorum debent numero competenti decorari: & quia ob distantiam Patroni, ex ordinario numero aliqui semper desiderantur; & sic diuina officia non possent conuenienter celebrari. Vnde & extant plures Cardinalium Declarationes pro diuersis Ecclesiis, quibus minor vacatio per statuta est propria constituta. Neque allegari potest in contrarium statuta dicta ante Concilium fuisse; cùm tamen Limense Concilium post Tridentini confirmationem fuerit congregatum. Nam Concilium generaliter loquitur, & Limense approbatum fuit à Sede Apostolicâ, quæ nihil contrarium Tridentini Decretis nuper editis permisisset. Quomodo autem prædicta dispositio in omnibus Ecclesiis non vigeat, sed Tridentini, indulgentiâ illarum Præbendarij perfruantur, ipsi viderint, neque enim sine magno fundamento id factum debemus arbitrari. Mensem autem non [Cur non per horas facienda computatio.] per horas, sed per dies computandum, eam potest habere caussam, quòd computatio horaria nimis laboriosa est: & prætereà ne quis horam magis incommodam eligat, vt in ea non assistat, dum ex ea mensem integrandum sibi habet persuasum. Est autem decretum prædictum Cardinalium Declarationi conforme, circa citatum Caput, quæ sic habet: Congregatio censuit non posse confici ex [Congregationis Trid. Declaratio.] horis, quibus Canonici residentes absunt à Choro, dies, vt ex diebus & horis confici poßint menses absentiæ, de quibus in hoc Decreto: neque ad constituendum seruitium nouem mensium colligendas esse punctaturas; quasi ij, qui nouem partes punctaturarum ex duodecim, quæ ex seruitio totius anni conflantur, deseruiendo tulerint, seruitio nouem mensium debito satisfecerint: sed ipsos dies residentiæ & seruitij, siue continui siue interpolati, numerandos esse, vt compleant numerum dictorum nouem mensium. Sic Congregatio. Est ergo iuxta spiritum & mentem Ecclesiæ vt eo, quo quis seruit die, integrè seruiat, eo quem elegerit vacationi aut propriis negotiis assignato. Quemadmodum in iis, qui Scholas frequentant, accidit, quibus dies sunt vacationum assignati: id quod conuenientius est, quàm vt, dum Scholas frequentant, non integros dies lectionibus audiendis impendant: quod equidem non potest non esse, & Scholis ipsis & docentibus indecorum, nec de obligatione assistendi plura, vt ad alia transeamus.

CAPVT VIII.

Vtrum Indici Præbendarij absentes lucrari fructus Præbendæ possint ex aliorum condonatione.

FVndamentum dubitationi præbet [Collusio & remissio à Tridentino damnata.] Concilium Tridentinum Seßione 24. Cap. 12. de Reformat. in quo sic dicitur: Distributiones verò qui statis horis interfuerint, recipiant: reliqui, quauis collusione aut remißione exclusa, his careant, iuxta Bonifacij VIII. Decretum, quod incipit Consuetudinem, quod sancta Synodus in vsum reuocat, &c. Iuxta quod sunt etiam Cardinalium Declarationes, ex quibus illa pro Ecclesiâ Vxo [Pro eadem Declarationes Cardimlium.]niensi 22. Nouemb. 1592. tenoris sequentis: Congregatio Concilij censuit non licere Capitulo, aliquo prætextu distributiones quotidianas donare aut remittere alicui, qui ab Ecclesiæ seruitio abfuerit: quin immò eum, qui illas receperit, teneri ad earum restitutionem, nec illas suas facere posse. Sic Congregatio, cuius alia Declaratio idem de Episcopo statuens inferiùs referenda. Pro eadem stat Concilium Limense tertium Act. 4. Cap. 26. sic decernens: [Et Concil. Lim. 3.] Diuino Officio diurno & nocturno, ac Missarum solemnibus intersint omnes Cathedralibus Ecclesiis Dignitates, atque Canonici, quemadmodum in Tridentino & Limensi Concilio constitutum est. Qui verò non interfuerint, sine vlla remißione distributiones amittant, quæ teteris, qui intersunt, eo ipso debeantur: neque verò remißionem aut condonationem vllam in ijs sibi vicißim Capitulares facere poßint; si fecerint, nulla sit, sed distributiones ita perceptas teneatur in conscientiâ restituere, qui fraudem facit. Sic illud, iis conformiter, quæ à Bonifacio VIII. in citato Cap. Consuetudinem, de Cleric. non resident. statuta sunt verbis illis: Qui verò aliter de distributionibus ipsis quicquam [Ac Decretalis Bonifacij 8.] receperit (exceptis illis, quos infirmitas, seu iusta & rationabilis corporis neceßitas, aut euidens Ecclesiæ vtilitas excusaret) rerum sic receptarum dominium non acquirat, nec faciat eas suas; immò ad omnium restitutionem, quæ contra huiusmodi nostram Constitutionem receperit, teneatur. De distributionibus etiam pro Defunctorum Anniuersarijs, largiendis, idem decernimus obseruandum. Sic Pontifex: quæ omnia, licèt adeò videantur perspicua, locum tamen quæstioni relinquunt: an scilicet aliqua via sit, quâ condonationes sustineri possint? Vt neque lethales sint, neque obligationem restitutionis inducant. Circa quod

Dico primò. Remissio aut condonatio [Assertio 1. mortale esse generalem condonationem decernere.] generaliter facta, dum Præbendarij ita inter se conueniunt, vt sibi inuicem remittant, mortale peccatum est. Id videtur clarum: quia est contra legem in materiâ grauissimâ, quæ si non obligaret hoc pacto, inutilis redderetur. Pro quo dictum Titul. 2. n. 3.

Dico secundò. Non obstante remissione di [Assertio 2. obligationem esse restitutionis.]ctâ, est obligatio restitutionis. Constat ex dictis num. præced. & ita vt certum statuunt Auctores, quos adducit P. Thomas Sancius Lib. 2. Consil. cap. 2. dub. 108. n. 2. & Pharaonius Pag. 459.

Dico tertiò. Restitutio talis facienda est Ec [Assertio 3. cui facienda.]clesiæ, aut piis operibus, iuxta Declarationem Cardinalium, quæ extat in vltimâ recognitione, & sic habet: Non licet Episcopo, aliquo prætextu, distributiones quotidianas donare, relinquere, aut quauis [Declaratio Card.] collusione remittere alicui, qui vel ab Ecclesiæ seruitio abfuerit, vel alio quouis modo distributiones legitimè debeat amittere. Nec fas sit cuipiam eas capere; & si acceperit, suas ne faciat, sed eas restituere omnino cogatur, distribuendo fabricæ Ecclesiæ, quatenùs indiget, aut alteri pio loco, Episcopi arbitratu. Sic Congregatio: & [Assertionis ratio.] ratio est: quia licet distributiones amissæ à non seruientibus, iis, qui seruiunt, accrescant; dum tamen generalis ista remissio fit, ij, quibus accrescere debebant, eas remittunt, vnde earum domini non fiunt: cùmque aliàs fructus Ecclesiastici, & patrimonium Christi sint ita expendi debent, vt mos Ecclesiæ seruat, & est ille, quem Congregatio designat. Si dicas remissionem esse conditionalem, si videlicet is, cui fit, eius sit vtilitatem percepturus, seu minùs in dominio seruientis futuras. Contra hoc est, quia talis modus remit [Responsio quædam disiecta.]tendi communiter non habetur: tum etiam; quia modus ille donandi non est proptereà quòd velit se iustitiæ conformare, non aliter donando quàm ei liceat, sed vt fraudem faciat Ecclesiæ, ad quam talia debent bona pertinere, vtilitatem propriam vtilitati eiusdem præferendo: vnde cùm voluntas iuridica & legalis non sit, sed fraudulenta & iniqua, non attenditur conditio, sed remissio penitus annullatur. Quin etiam quòd cùm tales indifferenter diuino Officio defuerint, etiamsi quis donationem conditionatam fecerit, & sic illa locum habere nequeat, sed in eius iure id, quod remisit, remaneat: aliunde habere nequit quod seruitio suo non meruit, cui constat defuisse. Communis ergo defectus communi est animaduersione mulctandus, & ita ex eo nullus debet commodum reportare. Et quidem cùm talis defectus sit, qui in detrimentum Ecclesiæ redundet, nulla alia caussa est præter ipsos, & ita ipsi debent illum redditione fructuum compensare. Quia verò contingere potest, vt Ecclesia non indigeat, ad alia pia opera eius benignitas deriuatur.

Dico quartò. Quando nulla ante re [Assertio 4. Idem statuens in tacita conuentione.]missionem procedit conuentio, ita tamen soliti sunt Præbendarij facere, idem dicendum est. Id probo: quia ibi est genus quoddam tacitæ conuentionis, ex quâ sequitur vt in seruiendo magni deprehendantur defectus, quorum quidem ij sunt caussa, qui talem solent facere remissionem: si enim scirent omnes nihil sibi remittendum, diligentiùs adstarent. Sic ergo, dum absunt, nequeunt mereri stipendium, neque alij donare ipsis illud possunt, quia caussa absentiæ sunt, & sic ad compensationem tenentur Ecclesiæ faciendam, sicut nuper arguebamus. Et hæc ratio maximè vrget quando est expressa conuentio.

Dico quintò. Si nullâ præcedente conuen [Assertio 5. Negans, cum abest fraus vt probabile.]tione modis dictis aliquis distributiones sibi debitas remittat gratis, probabiliter sustineri potest id esse licitum & validum. Sic Gabriel, Nauarrus, Honcala, & Sandoual, apud P. Thomam Sancium numer. 2. citato. Et probatur: quia Concilium eam videtur remissionem tantùm damnare, quæ fraudulenta est, & collusionem importat, vt indicant verba illa. Quauis collusione aut remißione exclusa: remissio enim addita est ad exponendum quid nomine collusionis significatum vellet, vt sit remissio mutua, quæ eo ipso fraudulenta est. Et ita videtur intellexisse Limense Concilium, vt illa eiusdem declarant verba: Teneatur in conscientia restituere, qui fraudem fecit. Pro quo P. Filliucius Tract. 41. num 51. & P. Palaus Tract. 7. Disput. 3. Puncto 9. §. 13. num. 2. & alij citandi.

Quod roboratur ex sententia grauium [Robur additur ex recepta doctrina.] Scriptorum, quos adducit & sequitur P. Sancius suprà Dub. 109. P. Filliucius & P. Palaus locis dudum citatis, quibus adde Dom. Escobar à Corro Tractatu de Horis Canonicis, Quæst. 5. §. 2. n. 209. & Trullench Lib. 1. Cap. 8. Dub. 16. numer. 405. iuxta quam, si Præbendarius restituat distributiones cum pacto de donando posteà, donationem valet, quia reuera idem est acsi non restitueret: si verò sine fraude restituat, & alter sine dolo aut metu reddat ex intuitu amicitiæ, remissio valida est. Etiamsi extent apud Thesaurarium, sed iam designatæ. Quæ est celebris doctrina Glossæ in Cap. Statutum, de Rescriptis in Sexto, licet in alia materia, ad quem tamen resolutionem se remittit in citato Cap. Consuetudinem, verb. Suas: sic enim ibi: Quòd si illi, quorum lucro prædicta ce [Glossa celebris pro eadem.]debant, remittant; numquid est Canonicus absolutus? Satis videtur quòd sic. Instit. de rerum diuis. §. Per traditionem; cùm hic non sit additum remißionem non prodesse, vt suprà eodem lib. de Rescriptis, statutum. §. antepenult. Hæc Glossa, quæ in allegato Capite, vbi remissio submouetur, donationem esse validam & affirmat & probat, quia remissio est donatione facilior. Sed certè, licet facilior sit, quia est rei non apprehensæ, est tamen genus quoddam donationis. l. Peculium, in principio D. de peculio, vbi Bartholus: & in casu nostro eiusdem omnino considerationis: quia cùm Præbendarius sumat dandas sibi statim distributiones absque vlla difficultate, quasi in possessione earum est, & ita cùm eas remittit, nihilo minùs facit, quàm si post apprehensionem eas Collegæ suo donaret. Sicut ergo hoc verosimiliter licet, ita & illud. Vnde nec designatio portionis videtur necessaria. Neque aliter accipiendum quod [Declaratio Cardinalium vt accipienda.] in Declaratione Cardinalium habetur, dum dicitur non posse aliquo prætextu distributiones donari aut remitti, & qui illas receperit, teneri ad restitutionem: loquitur enim de donatione factâ à Capitulo, aut ab Episcopo; ex quibus hic nequit dare quod suum non est, sed Præbendariorum, quibus accrescit: Capitulum autem per modum talis id etiam præstare nequit, quia sic decernente maiori parte, inuiti aliqui priuarentur: & quia, cùm à Capitulo fit, tacita videtur esse conuentio, vt omnibus ea faciat indulgentia, quam omnes sic liberaliter præstant.

Dico sextò. Sententia, quam tenent Em [Assertio 6. Sententia quædam de diuersitate distributionum improbata.]manuel Rodericus, Vega, Sandoual, & alij, ac probabilem reputat Moneta, Naldus autem & Bonacina probabilissimam, vt videri potest apud P. Palaum suprà num. 5. minimè videtur probanda, quatenus affirmant Consilium Tridentinum solùm decernere circa distributiones in posterùm amittendas, si debita assistentia defuerit, non verò circa iam amissas, ad quas, qui adstitit, proximum habet ius: quam distinctionem improbant Nicolaus Garcia, Menochius, & Bonacina, quos adducit & sequitur P. Palaus suprà num. 6. qui dum num. præced. asserit Naldum eam probabilissimam reputare, omnino deceptus est, quia in loco ab eodem, sicut est apud Bonacinam, allegato, scilicet verb. Distributio num. 3. nihil tale habet, sed suam sententiam his verbis proponit: Distributiones quotidianæ in casibus, in quibus in absentia non percipiuntur, non possunt per Capitulum remitti aut donari ipsi absenti; neque is, sic eas accipiens, faceret suas. Sic ille. In quo & lapsus apertè Bonacina dum Disput. 2. de diuino Officio &c. Quæst. 5. Puncto 7. §. 1. num. 5. affirmat Naldum sententiam Emmanuelis & aliorum sequi loco citato. Quæ licet non multùm ad rem facere videantur, omittenda non fuerunt, vt & de veritate constet, & Auctores eam, quæ opus est, diligentiam studeant adhibere, neque aliis facilè credant sæpiùs in errore deprehensis. Ratio autem Assertionis [Illius ratio.] illa est, quia & in amissis distributionibus potest esse collusio à Concilio reprobata: vt scilicet omnes sibi invicem remittant: & aliquando in amittendis de futuro potest fraus deesse, quam diximus Concilium remouere, vt si quis amico dicat se numquam rigorem cum eo in requirendis distributionibus seruaturum, quem sciat non proptereà praesentiam diuinis Officiis substracturum, sed quia aliàs ei libebit, abfuturo equidem etiamsi esset annua Præbendæ commoda perditurus. Et Concilium quidem Limense non videtur [Concilium Limense de quibus locutum.] de remissione amittendarum de futuro locutum, vt ex eius apparet verbis. num. 57. adductis, neque quod nondum est, propriè remittitur aut donatur. Addo distinctionem illam quoad effectum, de quo agitur, nullius esse momenti. Nam si remissio amittendarum nulla est: quando re ipsa contigit amissio ob negatum seruitium poterit Præbendarius remittere & donare non virtute prioris promissionis, sed quia iam est illarum dominus. Si instes non eo ipso quòd dominus sit posse pro libitu disponere, quandoquidem parte suæ Congruæ detractâ, reliquum debet in opera pietatis expendere. Contra est, quia distributiones cum eo onere transeunt ad Collegam, quod de illis etiam diximus num. 22. quæ tota Præbenda non sunt: neque est, vt supponimus, fundamentum aliquod peculiare, propter quod de contrario expendendi modo possit condonator suspicari.

CAPVT IX.

Permissæ vacationis mensibus an Præbendæ fructus debeantur. Et quid speciale circa Indicos Præbendarios.

DIco primò. Vbi Præbenda à distri [Assertio 1. Præbendam certò deberi à distributionibus distinctam.]butionibus distincta est, non est dubium illam mensibus deberi præfatis. Sic communiter Scriptores, qui circa distributiones tantùm quæstionem mouent, aliud vt indubitabile supponentes, iuxta Iuris dispositionem, ac præsertim Concilij Tridentini Seßione 24. Cap. 12. de Reformat. vbi generaliter supponitur absentes Præbendæ fructus facere suos. Aliàs non esset æstimabile beneficium, quod Ecclesia ad leuamen laboris indulget, cùm Præbendarij subsidio ad vitam competenti carerent, quod & indecorum esset aliis modis quæritare. Si dicat sibi illos imputare debere, qui sponte recedunt. Contra est: quia durum inde Ecclesiæ seruitium redderetur, cùm vacationis nihil suppeteret iis, qui Choro manè & vespere interesse deberent, & diebus præcipuè festis, in quibus alij solent à labore continuo feriari. Pro quo Declaratio Cardinalium circa citatum Caput die 5. Iulij 1598. verbis illis: Prout fruuntur in dictis tribus mensibus omnibus fructibus suarum Præbendarum, cùm pro præsentibus & interessentibus habeantur in iure.

Dico secundò. Quando distributiones [Assertio 2. Distributiones probabiliter deberi.] distinctæ sunt, probabile est illas deberi trimestri, aut alio statuto vacationis tempore. Vt non debeantur, faciunt Declarationes Cardinalium, ex quibus est dudum citata, dum in ea sic subditur: Nemo tamen potest frui dictis distributionibus, quando istæ distributiones sunt distinctæ à Præbendis. Idem habetur in alia 17. Iulij 1597. sed strictiori, dum sic ait: Congregatio Concilij censuit non licere Canoni [Cardinalium Declarationes.]cis prætextu immemorabilis consuetudinis vltra tres menses quotannis ab Ecclesia abesse, neque eo trimestri tempore posse absentes quotidianas percipere: quippe quòd huiusmodi immemorabilis consuetudo vtroque casu sublata est Decreto Capitis 12. Seßio. 24. Facit insuper quòd cùm distributiones interessentibus tantummodò debitæ sint, & ita Sacri Canones statuant, exceptio absentium, vt genio indulgeant temporis spatio permisso, nullibi reperitur. Et ita tenent. Naldus verb. Distributiones, num. 3. innixus præfatæ Declarationi consuetudinem etiam remouenti. Diana statim allegandus, pro se adducens non paucos. Tenent item alij, quos adducit Bonacina Disput. 2. de Officio diuino in Choro &c. Quæst. 5. Puncto 6. numer. 7. Et etiam Trullench Lib. 1. Cap. 8. Dub. 3. num. 5. Quòd verò debitæ sint, probat Bonifacij Octaui Constitutio, quam Concilium Tridentinum innouat citato Cap. 12. dum distributiones etiam non interessentibus conceduntur, quando adest iusta & rationabilis corporalis neceßitas. Talis enim debet existimari, [Const. Bonificacij VIII.] quæ in vacationibus istis interuenit, sine quibus Chori labor valde molestus redderetur: pro quo Bonacina eruditè discurrit num. 7. citato ex quo P. Palaus Tract. 7. Disput. 3. Puncto 9. §. 12. num. 4. alijque apud Dianam Parte 10. Tractatu 11. Resolut. 58. Et ante illos P. Thomas Sancius Lib. 2. Consil. Cap. 2. Dub. 103. num. 2. qui istam te [P. Sancius.]net sententiam, sed cum limitatione, quando scilicet statuta Ecclesiæ illas Præbendariis concedunt; vnde videtur supponere absolutè non deberi. Verùm limitatio non videtur absolutè adhibita: quandoquidem, si per Concilium non esset ius ad illas, non possent per statuta concedi, quæ dispositioni Concilij contraria esse ne [Statuta circa Decretum Trid. quomodo fieri queant.]queunt, cùm in eo sic addatur: Non obstantibus quibuscumque statutis & consuetudinibus. Quia verò dubium aliquod circa mentem Concilij esse poterat, dum trimestre absentiæ concedit, sic subdit citatus Auctor post adductam rationem, de qua nuper: Item, quia sic vsus interpretatus est. Hac ergo de caussa possunt statuta fieri, quæ sint Iuris circa hoc interpretationes cum obligationis vi. Et ita tenere nonnullos ait maximè doctos Recentiores. Videtur etiam sic tenere P. Palaus, qui cùm permissionem solitam appro [P. Palaus.]bet lucrandi his diebus distributiones, ex fructibus grossæ arguit, quos certum est lucrari absentes, cùm in omnibus eadem ratio inueniatur. Nec dissentit Bonacina, qui non solùm ratione [Bonacina.] consuetudinis legitimè præscriptæ, quadragenariæ inquam, id licere affirmat. Sed etiam ratione Constitutionis: vnde id currit, quod de Statutis dicebamus, pro quo & alios adducit.

Et hæc ad probabilitatem satis, si adda [Declaratione, Cardinalium non esse contrarias.]mus Declarationes Cardinalium non esse contrarias, quibus Doctores aliqui apud Bonacinam, quos & secutus P. Palaus, ita respondent, vt procedant quando consuetudo non est legitimè præscripta per lapsum 40. annorum: quod quidem minùs apparet verosimile, quia dubitatio non est proposita sub tali formâ, quòd scilicet quadragenaria consuetudo nondum esset præscripta: sic enim alia erat adhibenda responsio, quia de consuetudine non solùm antecedente Concilium, sed subsequente illius Decretum agebatur. Ex quo fit Declarationem dictam minus congruam esse, vtpotè quæ propositæ non fecerit satis quæstioni. Præterquam quòd etiamsi hoc de priori Declaratione concedamus, in qua de consuetudine agitur: in posteriori id locum non habet, quia in illa de consuetudine nihil, vt constat ex illius tenore, num. præced. adducto. Aliter ergo respondendum; & ita dico Declarationem priorem tantùm sibi velle vt ratione immemorialis consuetudinis, quæ sublata est per Concilium, non liceat quotidianas distributiones recipere: quòd verò ex alio titulo liceat, Concilium neque negat, neque affirmat, id Ecclesiarum statutis post Concilium conditis, aut opinionum diuersitati relinquens. Posterior autem valde difficilem resolutionem videtur continere, quia in eâ sic habetur: Illis tribus mensibus à Iure [Illarum quædam difficilis resolutio.] conceßis non est aßignanda caussa absentiæ, quâ quis vult abesse cum licentiâ sui Prælati impetrata à Decano, vel Præsidente in Choro, & frui quibusdam nouis distributionibus per Episcopum impositis, quibus fruuntur in dictis tribus mensibus omnibus fructibus suarum Præbendarum; cùm pro præsentibus & interessentibus habeantur de iure. Sic Congregatio, ex quibus constat Præbendarios dictis tribus mensibus distributiones lucrari ab Episcopo impositas, quia pro interessentibus habentur de iure. Quæ ratio probat etiam distributiones alias ex massa fructuum detractas, & certas alias, statasque lucrari: quia scilicet pro interessentibus habentur de iure, quibus omnes illæ debentur. Cùm ergo hoc ita sit, quomodo addi statim potuit: Nemo tamen potest frui dictis distributionibus, quando istæ distributiones sunt distinctæ à Præbendis. Siquidem distributiones, de quibus præcesserat sermo, distinctæ à Præbendis erant, cùm dicantur nouiter ab Episcopo impositæ & volentes se absentare, iisdem frui debere, Sicut fruuntur omnibus fructibus suarum Præbendarum. Et prætereà respectu omnium eadem est ratio, quia pro interessentibus habentur. Cùm ergo difficilis resolutio sit, & aliqualem videatur compugnantiam præfeferre, non est multùm eidem insistendum, quando præsertim vsus, vt diximus, mentem sit Concilij interpretatus. Et [De illarum auctoritate in genere.] hoc pro explicatione satis, ne videamur passim ad defectum auctoritatis confugere, dum Declarationes dictæ authenticæ non probantur. Pro quo Diana denuò Parte 11. Tractat. 8. numer. 54. apud quem aliqui dicunt non obligare, dum non publicantur, & seruari mandantur. P. Dicastillus Tractatu de Pœnitentiâ, Disputat. 10. numer. 254. & seqq. omnino videndus. Thomas Hurtadus Tractat. 3. Resolut. 45. apud quos Vrbani VIII. Decretum, & P. Escobar de Mendoza Tom. 1. Lib. 5. Cap. 12. Problem. 3.

Dico tertiò. Quando distributiones di [Assertio 3. affirmans absolutè cum Præbenda in distributionibus est constituta.]stinctæ à Præbenda non sunt, vt in Indiis, absentes diebus concessis illas integrè lucrantur. Ita habetur in Declaratione Cardinalium, de quâ nuper, verbis illis: Nemo tamen potest frui dictis distributionibus, quando istæ distributiones sunt distinctæ à Præbendis. Exceptio enim firmat regulam in contrarium. Et ratio videtur aperta: quia ali [Declaratio Card.]quid lucrari deberet respondens Præbendæ: atqui nihil tale est à distributionibus distinctum: [Aperta ratio.] debet ergo lucrari illud. Si dicas lucrari duas tertias partes, sicut de absentibus caussâ studij censent aliqui, vt vidimus num. 41. pro quo & extat Declaratio Cardinalium circa Cap. 1. Concil. Trid. Seßione 5. num. 25. conta est quòd in primis illud multi negarit, vt videri potest apud Dom. Solorzanum ibidem adductum. Deinde. Ibi est specialis ratio, quia non videtur æquitati consonum vt qui non laborant, laborantibus in perceptione fructuum exéquentur: in casu autem nostro par est Præbendariorum omnium conditio, quia omnibus recreationis caussâ recedentibus paria emolumenta proueniunt: & hinc est eum, qui [Ex receptâ doctrinâ vrgetur.] ob perpetratum crimen priuatur distributionibus, non ob id videri priuatum fructibus, quando distributiones à Præbenda distinctæ sunt: si autem non sit distinctio, priuatus distributionibus, etiam fructibus est priuatus, & è contra, iuxta Doctores, quos adducit & sequitur Bonacina Disput. de Officio diuino, Quæst. 1. Puncto 1. numer. 5. Sicut ergo in pœnalibus integra venit portio, ita & in fauorabilibus; pro quo videndus idem suprà, Quæst. 5. Puncto 4. num. 4. & alij apud ipsum. Est prætereà in Indijs specialis ra [Pro Indijs aliquid specialius.]tio, quia illorum Præbendarijs breuius vacationum tempus conceditur: Et prætereà facit pro eo grauium scriptorum sententia, quos citat & sequitur P. Thomas Sancius Lib. 2. Consil. Cap. 2. Dub. 110. num. 2. iuxta quam, si consuetudo induxerit vt dentur distributiones quotidianæ absentibus in eo casu, quo de iure dubium est; an absentibus debeantur, & sit legitimè præscripta, valet. Atqui in Ecclesiis Indiarum ita accidit, sic enim tenet plusquam quadragenaria consuetudo; vnde licet dubium aliquod de iure sit: illud debet penitus consopiri.

Facit item quod cum aliis tenet citatus [Roboratur ex aliorum verosimili valde sententia.] scriptor num. 3. & nonnullis etiam citatus Bonacina suprà, Puncto 6. num. 4. quòd scilicet si ex peculiari caussa in aliquâ Ecclesiâ inducta fuerit consuetudo, vt absentibus distributiones tribuantur, quæ quidem caussa iusta sit, valida sit habenda, vt si ratione studij, vel ad breue tempus. Quis autem non videat in casu nostro rationabilem caussam inueniri. Posset etiam adduci senten [Et Nauarri alia, de die pro barbâ, de quâ discursus,]tia Nauarri de Oratione, Cap. 5. num. 22. & Cap. 21. num. 64. iuxta quam licita est consuetudo, quæ in aliquibus Ecclesiis Hispaniæ viget, quam non est mirum Indicas æmulari, quæ in hoc se putant meliora charismata æmulari; vt Præbendarij singulis mensibus vnum vel duos dies vacationis assumant pro barbæ tonsione, & in illis distributiones lucrentur. Sed consuetudinem talem improbant alij, quos adducit & sequitur P. Palaus Tractat. 7. Disput. 3. Puncto 9. §. 12. num. 18. cui non respondet summarium, in quo sic dicitur: Con [P. Palaus.]suetudo assumendi singulis hebdomadibus vnum vel dimidium diem recreationis pro tonsione barbæ, non satis mihi probatur. Sic ibi. Supponit ergo talem esse consuetudinem: cùm tamen in textu id ponat, quod vidimus. Videtur ergo totum illud per consuetudinem haberi. Quæ quidem si diem integrum singulis hebdomadibus induxerit, intoleranda est, cùm ad functionem illam breue sufficiat spatium, & sint etiam non breuia, quæ post assistentiam in Choro supersunt. Quæ ratio probat etiam neque dimidium esse necessarium diem. Quia verò Ecclesiarum, in quibus docti & pij sedêre Prælati, Præbendarij item notæ probitatis & doctrinæ seruierunt, non est penitus reprobanda consuetudo: si quidpiam moderatum circa hoc inductum sit, debet vtique vt non penitus absonum tolerari. Pro quo facit id, quod iuxta plurium sententiam nuper est dictum, valere inquam consuetudinem, quæ ad breue tempus lucrum distributionem indulget. In casu autem, de quo loquimur, non solùm breuis temporis indulgentia est, sed caussa etiam aliqualis, quæ etsi se sola non esset sufficiens, iunctâ temporis breuitate potest sufficiens iudicari.

Et quidem cùm alia multò maioris con [Ex consuetudinibus circa maiora arguitur, quæ recensentur.]siderationis consuetudine possint in materiâ præsenti firmari, non est cur circa prædictam indulgentiam, quando moderationem habet debitam, hæreamus. Videatur P. Palaus Puncto 12. citat. numer. 2. & seqq. vbi hæc omnia concedit. Posse [P. Palaus.] scilicet vacationem trimestri maiorem introduci, & in illâ distributiones Præbendarios lucrari: & regulariter præsumendum esse caussam esse rationabilem, si consuetudo Prælatis videntibus & non contradicentibus obseruetur. Quatuor mensium vacationem in multis Ecclesiis licitè permitti, & in illis lucrum distributionum Præbendariis obuenire; sicut & cùm Pontifici aut Epipiscopis assistunt, studiis dant operam, suam iurisdictionem visitant, & aliis negotiis vacant, ob quæ absentia cum fructuum perceptione conceditur. Item, qui tempore diuinorum Officiorum Missam in Ecclesiâ celebrant, etiamsi ex solâ deuotione: qui Confessiones audiunt: qui peregrinationem aliquam insignem obeunt: qui per 40. annos seruierunt: & qui Matutino interessentes, tantum lucrantur quantum alij totius diurni Officij pondus sustinentes. Quòd obligatio assistendi per alium impleatur, & vnus Præbendarius pro alio suppleat, & fructus ac distributiones primi anni hæredibus defuncti concedantur. Præbendarios non obligari ad Matutinum, cùm horâ intempestiuâ dicitur. Præbendæ fructus lucrifieri assistendo paucis per annum diebus in Choro, aut vni Horæ diebus singulis: id quod in multis Ecclesiis Hispaniæ sic vsus venit. Hæc ille ex aliis, & præsertim ex Bonacina, quæ multò maiora sunt: quàm quòd præbendariis moderatum aliquod ad effectum prædictum singulis hebdomadibus tribuatur. Quod si re ipsa necessarium non sit, honesti laxamenti finem habebit eo titulo colorati.

Et hoc modo explicata dicta consuetu [Specialis quæstionis resolutio, ex quâ & vis rationi.]dine, faciliùs fit satis quæstioni, quam mouet P. Sancius suprà, Dub. 97. vbi quærit, an cum Canonicus se excusat à Choro caussâ radendæ barbæ, si id non faciat diuini Officij tempore, sed alio, vt nocte, possit distributiones illius temporis lucrari. Circa quam Nauarrus negatiuè respondet in Cap. Quando, Hispanæ scriptionis Cap. 5. num. 19. & posteà affirmatiuè Capite eodem Latino, Cap. 5. numer. 21. Quod & sequitur P. Sancius, quia nihil subtrahit cultui diuino, cùm posset vespere, Horarum tempore id fecisse. Vbi & [Exemplum de receptione hospitis non exactum ostenditur.] exemplum addit excusationis ob hospitis receptionem. Primum autem illud ex datâ explicatione iustificari melius potest; quia scilicet laxamentum illud eo titulo cohonestatur. Quod ad hospitem autem attinet, non video quomodo stare possit. Nam si sciebat hospitem nocte venturum, quid hoc ad excusationem assistentiæ diurnæ? Si nesciebat quâ horâ venturus, iam est necessitas verè impediens ob incertitudinem; & sic non est locus quæstioni, dum quæritur, An cùm Canonicus excusatur à Choro, caussa verè necessaria, at illa verè non impediuit aßistentiam Chori, teneatur restituere distributiones. Ex prædicta autem [Coniunctis alterius enodatio.] explicatione nostra, prior illa quæstio in terminis difficilioribus soluitur: An scilicet is, cui singulis hebdomadibus spatium aliquod pro barba expoliendæ conceditur. Si id non faciat, nisi semel aut bis in mense, poßit nihilominùs distributiones singularum hebdomadarum lucrari. Affirmatiuè enim respondendum est, quia id potest titulus honesti laxamenti iustificare. Vbi & addi potest ratio, à Patre Sancio reddita, quòd scilicet ex eo diuino cultui nihil detrahatur.

CAPVT X.

Quædam aliæ obligationes circa Præbendarios Indicos percurruntur.

DIco primò. Præbendarij Indici vt [Assertio 1. Præbendarios canere in Choro debere.] distributiones integrè lucrentur, canere in Choro debent, quando cantus non est harmoniacus, tunc enim recitando satisfaciunt, aut ibi, aut alibi. Probatur Primò ex generali obligatione Præbendariorum, quam recognoscunt communiter Doctores, quos adducunt & sequuntur Bonacina Disputat. 1. de Officio diuino, Quæst. 3. Puncto 2. §. 1. num. 16. Dom. Escobar à Corro Tractatu de Horis Canonicis, Quæst. 3. §. 6. numer. 7. Vnde minùs consequenter locutus Quæst. 9. §. 2. numer. 92. vbi ait per solam assistentiam lucrari. Videndus etiam numer. 49. P. Suarez Tomo 2. de Religione, Tractat. 4. Libr. 4. Cap. 12. num. 8. & 9. P. Lessius Libr. 2. Cap. 34. numer. 185. & 186. vbi seclusa consuetudine, quam remouendam censet, à Prælatis obligationem ex iure, & primaria institutione recognoscit. Sicut & P. Bauny Tomo 1. Tractat. 11. Quæst. 17. & in Praxi Beneficiorum, Disputat. 15. Quæst. 23. quæ per errorem typographiæ est 24. §. Septimo, Decreto, vbi hanc statuit Assertionem: Decreto Concilij, Ca [P. Bauny.]nonico non est satis cum ceteris in Choro esse, dum Deo laus ab his peragitur, nisi sacræ ipse Psalmodiæ pro viribus vacet. Rationes autem satis validas priori loco in illius comprobationem adducit Filliucius Tractat. 23. numer. 295. P. Pellizarius Tractat. 5. Cap. 8. num. 25. P. Vincentius Tancredi de Religione, Tractatu 3. Libr. 4. Disputat. 5. numer. 9. Bassæus verb. Horæ Canonicæ 2. num. 13. Diana Tomo 1. Tractat. 12. Resolut. 33. Dom. Villaroël Parte 1. Pacificæ gubernat. Quæst. 8. Articul. 2. num. 8. & seqq. Trullench in speciali de hoc Tractatu ad finem Tomi 3. Dom. Reyna Tomo 1. de Perfecto Prælato, Libr. 4. Tractat. 1. Cap. 5. vt alios omittam. Licèt sint qui negent apud Dom. Machadum Tomo 2. Pag. 171. Col. 2. Decretum Concilij [Conc. Trid.] citatum extat Seßione 24. Cap. 12. de Reformation. vbi sic dicitur: Omnes verò diuina per se, & non per substitutum compellantur obire officia, atque in Choro, ad psallendum instituto, hymnis & Canticis Dei nomen reuerenter, distinctè, deuoteque laudare. Sic ibi: vbi valdè incongrua responsio illa fuerit, [Responsio incongrua depulsa.] si quis dicat Decretum dictum ad Prælatos dirigi, & non ad singulares personas. Nam cùm Concilium iubeat vt compellantur sua obire officia, obligatio ex eisdem officiis orta satis apertè designatur. Et ex hoc sumitur ratio manifesta. [Ratio manifesta.] Nam Præbendarij Officium aliquod speciale est, quandoquidem propter illud confertur Beneficium: Atqui non est assistentia sola in Choro, nec priuata recitatio: ergo aliquid aliud ad finem spectans, propter quem Chorus institutus est: De priuata recitatione constat; nam illa Beneficiariis omnibus est communis: Præbendarij autem aliquid magis speciale in ordine ad diuinum Officium habent. Quòd autem neque assistentia in Choro substantia tota Officij sit, demonstratur clarè: quia Chorus debet à Præbendariis frequentari ratione eius, propter quod ille institutus est, vt ex præfato Tridentini testimonio constat, verbis illis: In Choro, ad psallendum instituto: ergo assistentia sola non sufficit, & ita ex solo illius fine non debet à Præbendariis frequentari. [Declaratio Pij V.] Accedit sic esse à Pio V. declaratum, vt constat ex Bulla, quæ incipit: Ex proximo Lateranensi: in qua apertè decernitur, vt Canonicus, qui non psallit in Choro, licet præsens sit, fructus amittat, quos lucrifecisset, si cantasset. Pro quo & alia sunt Decreta Pontificum apud Citatos videnda.

Dixi, Integrè; quia probabile est dimi [Non amitti integrè distributiones à non canente si attendat.]diam partem distributionum lucrari posse, si ad id, quod ab aliis canitur, debitam attentionem adhibeat: talis enim assistendi modus eam videtur promereri. Et ita cum P. Suario suprà n. 10. ferè omnes citati tenent; quidquid contradicat Bonacina, qui pro sententia sua alios præter citatos adducit. Habet autem specialem difficultatem in Præbendarijs Indicis, ex eo quòd distributiones sint tota Præbendæ substantia: non e [Specialis difficultas circa Præbendarios Indicos.]nim videntur dimidiam partem amittere. Nam iuxta P. Suarium, & alios citatos, qui priuatim recitat Officium, lucratur integrè fructus, & solùm dimidiam partem distributionum amittit. Non videtur autem Præbendarius Indicus peioris conditionis futurus, dum Choro assistit, & ita duas tertias partes fructuum lucrabitur, ac prætereà dimidiam tertiæ, quæ detrahenda erat, si distributiones iuxta Concilij formam statuerentur; sed hoc non videtur admittendum: quia priuata recitatio in ordine ad lucrandos fructus, quando illi ad distributiones sunt penitus redacti, perinde se habet, ac si non esset, quia proptereà illi ad distributiones redacti sunt, vt more distributionum percipiantur, & ita per formalem assistentiam in diuinis Officiis, vt nihil priuatæ recitationi respondeat. Sunt ergo peioris quoad hoc conditionis Indici Præbendarij quantùm ad corporalis laboris incrementum, sed melioris apud Deum, quia sic magis illi assistunt, Angelo [Quod non improbabile in eorum fauorem.]rum fungentes officio. Nihilominùs non videtur improbabile minùs aliquid dimidiâ parte non canentem amittere, stante probabilitate sententiæ dictæ, quam tot ac tanti Doctores amplexi, quia aliqualis proportio debet ad alios lucrandi modos haberi. Sicut enim durum esset quod integram aut dimidiam Præbendam, & partem distributionum dimidiam amitteret, qui non caneret; vnde quod ad Præbendam attinet saluum manet: ita durum etiam videtur dimidiam Præbendam amitti, in quâ tota est, per designationem distributionum, Beneficij substantia constituta. Quamquam ad hoc dici non immeritò possit; Canant, & integrè lucrabuntur. Si autem id, quod adeo est facile, & Deo honorificum, fastidiosè detrectant, sibi imputent, dum prouentuum amissione plectuntur. Sed iuxta dicta videtur moderata mulcta tertiæ partis amissio.

Quòd autem Præbendarij Indici ad ea [Specialis obligatio eorum circa cantum.] nondum specialiter teneantur, quod erat Secundò probandum, & pro quo videri potest Dom. Reyna suprà Cap. 5. ex eo ostenditur quia, vt fatentur qui obligationem canendi negant, & videri possunt apud P. Sancium suprà Dub. 99. qui eorum sententiam probabiliorem iudicat, nisi vbi est consuetudo, aut Episcopi statutum: id locum habere nequit. Vbi sine Præbendariorum cantu Officium diuinum congruè peragi nequit, eo quòd non sit sufficiens Cantorum copia. Hoc autem in Ecclesiis Indicis ordinariè contingit in diebus ferialibus, & multoties in festiuis. Item. Quia cùm de stabiliendâ Christianâ fide in regionibus istis agatur, diuinus cultus debet speciali curâ tractari, ad quem spectat vt ij, qui sunt inter Ecclesiasticos praecipui, diuinas laudes personent. Quòd si consuetudo in contrarium sit, ea debet à Prælatis aboleri, vt benè P. Lessius num. 71. citatus admonuit.

Cùm autem ij, qui consuetudine in [Matutini Cantus in Ecclesiis Indicis missus. Circa quod excursio.]duci posse testantur vt Præbendarij non canant, & sunt ferè omnes adducti numer. 71. Pater Suarium secuti numer. 11. addant id per Mensionarios aut Capellanos faciendum, ita vt cantus pro nulla Hora deficiat: mirari profectò iuuat quomodo in Ecclesiis Indicis mos ille inoleuerit, vt Matutinum Officium sine cantu relinquatur. Matutinum inquam, Hora illa inter Canonicas præcipua, & ad Dei laudem præsertim instituta, vnde & extrema illius pars Laudum nomine compellata. Et poterat quidem excusatio admitti, si tempus esset incommodum, non iam nocte intempestâ, quod vix in vsu, sed sub illius initium, vt in Concilio Limensi Tertio Act. 3. Cap. 27. statuitur, vbi sic dicitur: [Concilium Lim. 3.] Horæ Canonicæ Matutinæ ante pulsum Salutationis Angelicæ nequaquam inchoentur. Quod quidem consuetudine abrogatum, neque immeritò, quia non sine inconuenientibus tempore illo ianuæ Ecclesiæ paterent, quod frequentia experimenta comprobarunt. At cùm præfatum Officium horâ quartâ pomeridianâ dici soleat, qualis esse excusationi locus potest, surgentibus ad Matutinum mediâ nocte Religiosis, & in Choro diuinas laudes insonantibus, cùm Cathedralis Ecclesia omnium debeat esse speculum, typus, exemplar? Et quidem ego Auctores euoluens de hac materia agentes, & varias circa illam consuetudines admittentes, de quibus num. 69. Et circa quas etiam videri specialiùs potest Bonacina tota Disput. 2. de Officio diuino: nihil tale deprehendo, quòd scilicet extante Præbendariorum numero competenti vt Horæ sacræ in Choro decantari possint, & circa alios ita vsu habente, illarum praecipua cantûs celebritate possit penitus defraudari. Nulla enim rationabilis caussa illis ad exceptionem istam potest occurrere, quia reuerà non apparet, neque ex leuitate materiæ, cùm sit illa grauissima; neque ex temporis incommodo, quandoquidem ad tempus omnium commodissimum Hora est ista anticipata. Quòd autem ex Horis præcedentibus defatigati sint assistentes, non satisfacit, quia interruptio sufficiens esse potest: item, priuilegium aliquod pro assistentia concedi. Et absolutè loquendo conuenientius est, Præbendariis aliquibus absentibus, Officium cani, quàm iis assistentibus prætermitti, in quo ad laudandum Dominum præsertim inuitantur: Venite, exultemus Domino. Semper in Psalmis meditemur atque voce concordi Domino canamus dulciter hymnos. Et quidem Concilium Limense citato Cap. 27. post adducta verba sic subdit: Signum [Campanæ pulsus ad Horas cur detur.] verò Campanæ ad singulas Canonici Officij Horas detur. Quibus satis videtur indicare Canonicas Horas, eas præcipuè, de quibus immediatus sermo præcesserat, cantu dicendas: non enim consuetum est pro recitandis submissâ voce, Campanæ pulsus adhiberi: quia ille non tantùm pro recitaturis datur, sed etiam pro aliis, qui voluerint Dei laudibus interesse. Pro quo hæc satis, & circa quod poterunt docti & Religiosi Prælati pro munere prouidere.

Dico secundò. Circa Antiphonam, Salue [Assertio 2. Circa Salue Regina.] Regina, Sabbatis dicendam, quæ & Quadragesimæ tempore singulis diebus dicitur in aliquibus Ecclesiis, seruanda consuetudo, vt distributiones illi respondentes lucrifiant, aut amittantur. Posse id statuto firmari non videtur dubitabile, & ita Concilium Limense citato Capite sic statuit: Omnibus autem Sabbatis Salue Regina cantetur in Cathe [Limensis Concilij Decretum.]dralibus & Parochialibus Ecclesiis, cui intersint Præbendati & alij Clerici omnes cum superpellicio, etiam primæ Tonsuræ; alioqui arbitrio Ordinarij plectantur. Hæc Concilium. Quod quidem cùm plectendos iubeat eos, qui abfuerint, & clausula illa omnes, de quibus sermo præcesserat, comprehendat, obligationem supponit, quæ circa Clericos alios est per desuetudinem abrogata. Circa Præben [Qualiter obliget.]darios autem non videtur esse sub mortali. Et cum de mulcta pecuniariâ nihil dicatur, nihil etiam in foro conscientiæ ex distributionibus restituendum. Poterit autem Prælatus, si defectus fuerit frequens, aliquid inde detrahere, & interessentibus applicare. Sed in hoc, vt dixi, attendenda consuetudo. Et Concilium quidem Tridentinum de distributionibus agens, dum eas diuidendas decernit, Horarum in speciali non meminit, sed sic generaliùs pronuntiauit: Quæ inter Dignitates obtinentes, & ceteros diuinis interessentes, proportionabiliter iuxta diuisionem ab Episcopo, etiam tamquam Apostolicæ Sedis Legato, in ipsa prima fructuum deductione faciendam diuidantur. Seßione 21. Cap. 3. De Reformat. Cùm ergo Antiphona dicta inter diuina debeat meritò computari: poterit Episcopus in Distributionum diuisione, interessentiæ respectu illius rationem habere, vt lucrifiat earum aliquid, vel amittatur.

Dico tertiò. Præbendarij Indici, qui [Assertio 3. Circa Præbendarios Parochos.] propter tenuitatem Præbendæ, simul sunt Parochi, dum Parochiale Officium ex necessitate exercent, non tenentur ad Chorum, & Præbendam in distributionibus constitutam integrè lucrantur. Sic tenent Gonzalez, Moneta, & Nicolaus Garcia, quos adducit & sequitur Bonacina Disput. 2. citata Quæst. 5. Puncto 3. §. 7. num. 3. Et alij plures apud ipsos, loquentes etiam cùm Distributiones à Præbenda distinctæ sunt. Quando autem non sunt distinctæ, id certius, & ita in speciali declaratum à sacra Cardinalium Congregatione, vt testatur Aloysius Riccius Decisione 498. num. 4. Et Nicolaus Garcia Parte 3. Cap. 2. num. 114. & 353. Est autem huius Concessionis ratio, quia si ita non fieret, minimè obtineri posset finis, propter quem duorum illorum Beneficiorum simultas indulgetur: vt scilicet quod ex vno [Notandum circa praxim.] deest, per aliud suppleatur. Dixi. Dum Parochiale officium ex neceßitate exercent: quia si possit in tempus aliud sine aliqua animarum iacturâ differri, non potest tutâ conscientiâ Præbendarius sacris se officiis denegare. Aliter hoc explicat Dom. [Modus alius seruiendi.] Solorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 14. numer. 5. vt scilicet Curatus Præbendis aggregetur, cum onere eidem per vices inseruiendi ab eisdem Præbendariis, vel Rectorem cum congruâ sustentatione constituendi. Additque hanc praxim in Ecclesiis Indiarum ortum habuisse ex Textu in Cap. Exposuisti, de Præbendis 33. Et dispositis in Tridentino Seßione 24. Cap. 13. & 15. Sed certè Cap. Exposuisti de aggregatione Parochialis Ecclesiæ non agit, sed Capellæ; licet Bernardus in Glossa id ad Parochialem Ecclesiam extendat. Consilium Trid. in Cap. 15. de vnione Parochialis nihil, sed de simplicibus Beneficiis disponit. In Capite autem 13. id expressius, sed de iam facta: cum tamen unio Parochialis Ecclesiæ penitus Episcopis prohibeatur. Nullibi autem de modo seruiendi quidquam adiectum, vnde hoc iudicio Episcopi relinquendum.

Dico quartò. Generaliter loquendo, [Assertio 4. Quamlibet justam caussam ad integrum lucrum sufficere in Indicis.] quoties Præbendarius Indicus ex iusta caussa abest, tutâ conscientiâ potest distributiones integrè lucrari, in quibus est Præbenda constituta. Probatur. Quia generaliter loquendo, absens ex iusta caussa lucratur fructus Præbendæ, id quod ex sacris Canonibus & Conciliis manifestum habetur, vt vidimus num. 64. Atqui Præbenda Indica in distributionibus consistit: ergo illam ex iusta caussa absentes possunt lucrari. Si dicas tertiam partem detrahendam respondentem quotidianis distributionibus, iuxta illorum sententiam, de qua num. 41. Cùm opposita sit non parum probabilis, tuta conscientia se illi potest Præben [Et obligationem restitutionis ex ea non oriri.]darius conformare. Ex quo generalis etiam Assertio sequitur, quòd scilicet Præbendarius numquam sit ad restitutionem obligatus, quoties iusta caussa absentiæ succurrit, in quo non debet suo iudicio inniti, nisi casus sit apud Auctores expressus. Facilè enim in caussa propria decipimur, dum iudices esse properamus. Videtur autem caussa iusta, vt communes alias prætereamus, si Præbendarius vnius Ecclesiæ ad concursum veniat pro alterius Præbendâ necessarium: [Talem esse absentiam pro concursu ad Præbendam in alia Ecclesia.] in quo quidem ratione distantiæ, quæ in regionibus istis occurrit, multùm est temporis insumendum, tres scilicet aliquando, aut quatuor menses: ad hoc enim edicta proponuntur. In hoc autem spatio tempus vacationi permissum includendum, videri alicui possit: quia cùm illud ad leuandam molestiam ex assistentiâ in Choro, & propria agenda negotia concedatur, vt vidimus Cap. præced. totum hoc occupatione, de qua agimus, obtinetur: nec debet Ecclesia tot absentiarum incommoda sustinere, quando eius caussa non agitur, sed priuata oppositorum. Contrarium autem suâ est probabilitate præditum: quia reuera oppositioni concessum spatium, leuamini non est, cùm & molestia itineris eunti & redeunti, & oppositionis sint angustiæ deuorandæ. Pro [Ex probabili sententia arguitur, vt non debeat vacationis tempus includi.] quo & facit illorum sententia, quos adducit & sequitur P. Thomas Sancius suprà, Dub. 104. vbi ait Canonicum per totum annum non residentem posse frui diebus, quos vocant de Recle, vacationis scilicet: nisi per Ecclesiæ statuta, aut consuetudine aliud habeatur. Eorum ergo ratio specialis habetur; quidquid de absentia ex aliis causis sit. In hoc autem obseruandum illud, quod Pius V. in similibus admonuit, Diuo Carolo rescribens, cuius rescripti generalem dispositionem esse tenet Bonacina Disputat. 2. citatâ, Quæst. 5. Puncto 3. §. 8. num. 4. qui num. 3. illius tenorem apponit. Concedens enim vt Præbendarij, dum [Obseruatio in prædictis.] visitant, vel alteri spirituali negotio ex commissione Prælati vacant, distributiones obtineant, sic addit: Dummodò ipsi Vicarij intræ fines sui Vicariatus maneant, & prætextu exercendi officium, non vagentur solatij caussa. Sic ille. Non est autem iusta [Missam ex deuotione celebrare non esse talem.] caussa, si ob dicendam Missam ex deuotione absit, vt cum aliis tenet Dom. Villaroël Quæst. 8. Art. 2. num. 5. & Trullench Libr. 1. Dub. 12. §. 4. Quia licet sanctissima occupatio sit, anteponi potuit, aut postponi. Quòd si tempore officij deuotionis occasio vrget; aut interesse illud Deo sacrificet, aut deuotioni obligationem præferat, sciens melius esse obedire, quàm sacrificare.

Caussa item iusta debet computari, si [Benè talem Diœcesis visitationem.] Præbendarius diœcesim visitet, eò quòd sit Episcopus impeditus, neque sit alius, qui æquè benè munus illud possit obire. Sic ex præfatâ Pij V. concessione habetur. Vbi illud addendum, non obstare quòd Præbendarius dictus salarium pro labore visitationis accipiat, vt in simili tenet Bonacina suprà, §. 3. vers. Amplia secundò, de Præbendario abeunte vt iura suæ tueatur Ecclesiæ. Qui tamen §. 6. num. 4. in simili sic contendit: Excipienda tamen ad minimum videtur tertia pars, [Bonacinæ non sibi constans doctrina.] quæ inseruientibus accrescere consueuit, dum Beneficium in solis consistit distributionibus: par enim non est vt ipsi pro absente laborent, & nullum inde commodum sentiant, vt innuere videtur ex Declarationibus sacræ Congregationis Garcias, Moneta, & alij, &c. Verùm his non obstantibus, non tenebitur talis Visitator partem illam tertiam non admittere, aut admissam restituere, quia Pontifex ita distributiones indulget talibus, acsi in Choro personaliter inseruirent. Neque dolere interessentes debent, [Interessentibus cur non debeat id haberi molestum.] quod laboris pro alio suscepti nullum commodum sentiunt, quia labor dictus spirituali vtilitate compensatur, cui & ipsi debent pro sui officij ratione consulere: sunt enim Episcoporum Consiliarij in partem solicitudinis vocati, & in quos, vacante Ecclesiâ, tota spiritualis cura descendit. Quòd si ratio illa vim haberet, non solùm de tertiâ parte, sed etiam de integrâ distributionum portione probaret: quia pro alio laborantes, non partem commodi, sed totum illud habere debent: qui enim non laborat, manducare non debet, iuxta Apostoli sententiam in hac materiâ à Sacris Canonibus vsurpatam. Iustum prætereà est, vt illi consequantur stipendium, qui pro tempore suum commodare reperiuntur obsequium. Cap. Chari [Cap. Charitatem 12. q. 2.]tatem, 12. quæst. 2. Neque obstat Regia prohibitio, iuxta quam Præbendarij nequeunt Diœcesim visitare. Pro quo Dom. Villaroël Quæst. 2. Articul. 8. numer. 15. Non ex ratione ab eo adducta, sinistræ informationis; verissimè enim est Regium Consilium informatum. Sed quia vtcumque id se habeat, labor est idem, & transgressio non Visitatori, sed Episcopo adscribenda, cui nulla est apposita pœna: & potest in hoc ratione peculiaris necessitatis, cum iustificatione procedere, vt non videatur in illâ locum habere Regia dispositio.

Est autem idem dicendum, de Præben [Iustam etiam esse caussam Episcopum in visitatione comitari.]dario, quem Episcopus secum ad visitandum adducit, eò quòd illius operâ videatur indigere. Pro quo est Cap. Ad audientiam, de Præbendis, vbi sic Honorius III. Decernimus vt duo ex Canonicis Ecclesiæ memoratæ in tuo seruitio existentes, suarum fructus integrè percipiant Præbendarum: cùm [Cap. Decernimus, de Præbendis.] absentes dici non debeant sed præsentes, qui tecum pro tuo, & ipsius Ecclesiæ seruitio commorantur. Sic Pontifex: cuius decisio non est ad Canonicos coarctanda, sed ad Præbendarios quoslibet extendenda, ob adiunctam rationem: quòd scilicet absentes dici nequeant, sed præsentes; & quia quod ad seruitium Episcopi & Ecclesiæ attinet, in aliis potest similis commoditas inueniri. Est autem illud in vsu; pro quo Zerola verb. Capitulum. §. Ad nonum. Trullench suprà, §. 2. num. 2. distributiones, cùm non sunt distinctæ, concedens, & Barbosa Allegat. 53. num. 143. licèt sint qui negent apud eumdem, inspectâ hodiè vbertate fructuum Episcopalium & multitudine peritorum: qui à vero non videntur aberrare. Vi [In Indijs quomodo locum habere possit.]detur autem in Indiis duorum Præbendariorum absentia ex prædicto titulo minimè sustinenda, nisi breue per aliquod tempus, quia non potest non in diuini cultus detrimentum redundare. Pro quo est id, quod habet Glossa in citat. cap. verb. [Glossa.] Vt duo, vbi sic ait: Si verò plures essent, priuarentur: & credo hoc statutum fuisse, ne in fraudem hoc aliqui procurent, & Ecclesiæ seruitium diminueretur propter illorum absentiam, &c. Sicut ergo tres nequit Episcopus in seruitio dicto retinere, quia sic Ecclesiæ seruitium diminueretur, ita nec duos in Indiis, vbi specialis ratio est, ob Præbendariorum ex prouisionis dilatione defectum, & illorum aliàs paucitatem, comparatione aliarum Ecclesiarum; quamuis in Ecclesijs aliquibus competens numerus inueniatur; & quia comitantium Episcopum diuturnior absentia est, ob distantiam populorum, & impedimenta viarum. Quod post hæc scripta probari video à Dom. Villaroëlio Quæst. 2. Artic. 7. numer. 7. & seqq. & numer. 37. Vbi limitat si Ecclesiæ sint locupletes, & numerosæ.

De Canonico Magistrali.

MVlta de illius prouisione apud Dom. [Circa formam prouisionis quid generaliter, & quid pro Indijs statutum.] Barbosam Allegat. 56. & apud Nicolaum Garciam Parte 5. Cap. 4. num. 153. & seqq. & ex eo apud P. Palaum Tractat. 13. Disputat. 3. Puncto 3. quæ quidem communia sunt, & ad Indicum nihil speciale conferunt, sicut & quæ ibidem de Canonico Doctorali ab eisdem scriptoribus congeruntur. Pro quorum prouisionis forma extant Bullæ Sixti IV. & Leonis X. & illa est ad Canonicum Theologum pro docendâ Scripturâ, & Pœnitentiarium extensâ. Est autem in Ecclesiis Indiarum speciale illud, vt concursus quidem ad huiusmodi Canonicatus fiat, præsentatio autem ad Regem pertineat, iuxta dicta Titulo 1. Cap. 10. speciale item est, quòd multùm fauori & negotiationi deferatur; cùm tamen vt Præbendæ istæ digniori dentur præfatæ Bullæ decernant, & ita ab Electoribus iuramentum exigatur. Sed cùm neque Episcopi neque Capitulares verè & propriè eligant, sed de sufficientiâ iudicium ferant, reseruatâ Regi prouisione, non videtur decisio dictarum Bullarum vrgere, nisi quatenus in illis id, quod aliàs obligat, continetur. Et tale videri potest secretum in suffragio [Secretum quâ obligatione in electione seruandum.] ferendo, vt constare nequeat, cui delatum illud fuerit. Quamuis neque illa obligatio generaliter talis sit vt mortale peccatum debeat semper illius violatio reputari. In electione quidem Prælatorum Regularium mortalem esse docet P. Suarius Tomo 4. de Religione, Tractat. 8. Lib. 2. Cap. 5. num. 12. sicut & in electione officialium; quia Concilium Tridentinum sic videtur indicare, dum debere fieri statuit per secreta suffragia Seßione 25. Cap. 6. de Reformat. Ita vt singulorum eligentium [Conc. Trid.] nomina numquam publicentur. Per quod non solùm secretum in ipsâ electione seruandum decernitur, sed etiam vt elector ipse numquàm se prodat, ob inconuenientia, quæ ex eo possunt pullulare, odiorum, dissensionum, & rixarum. Sed cùm forma illa non sit omnibus electionibus communis, vt idem Pater aduertit numer. 7. sed Prælatorum: neque vbi veræ aliorum electiones sunt, illius obligatio ex vi Constitutionis sub mortali esse potest, & sic multò minùs in casu, de quo loquimur, vbi verò electio non est, sed quædam via ad illam. Quod ergo ad secretum attinet, aliunde pensandum est: ex inconuenientibus inquam, quæ ex illius possunt emergere fractione, & aliquando talia non sunt, vt proptereà debeat grauis in eo culpa reputari. Vt quando omnes sibi persuasum habent talem Præbendarium pro tali oppositore dedisse suffragium, idque etiam oppositores alij. Quid enim noui tunc, si illud fateatur? Vnde cùm P. Palaus suprà, num. 9. iniquam & præiudicialem ostensionem vocat Schedularum reprobarum, quas quis secum defert, vt ostendat pro quo suffragium dedit, licèt irritam non reddat electionem, vt ex Nicolao Garcia statuit sic docente suprà, num. 197. non est de ostensione accipiendus, vt est à nobis explicata, sed quando grauia possunt incommoda pertimeri; aut quando manifestatio est caussa electionis, vel fit consentiente Capitulo, vt tradit Thomas Hurtadus Tractat. 12. num. 1640. 1652. & 1654.

Iam quod ad obligationes in conscien [Obligatio Concionandi qualis in illo.]tiæ foro Canonici Magistralis spectat, vna illa esse videtur vt concionetur. Quando autem, consuetudo, aut Episcopalis dispositio dictabit: vel certis designatis diebus, qui officio habeantur adnexi, aut qui singulari designatione, pro temporum opportunitate ac necessitate, ab Episcopo, aut ab eius Generali Vicario contingant. Et obligatio quidem dicta sub mortali est, propter onus officio adnexum, vnde & Episcopus compellere ad illud potest, censurarum etiam prolatione. Poterit autem Canonicus dictus per alium quandoque ministerium præfatum obire; non quidem designando Concionatorem, qui sine alio Præsidentium beneplacito concionetur; ad id enim minimè se eius facultas extendit; sed bona eorum venia requisita. Neque enim strictior est Magistralis Canonici obligatio, quàm Parochi: hunc autem quandoque per alium id facere posse, quod ad eius munus pertinet, iam vidimus Titulo 16. num. 4. Licèt autem ad gremium Canonicale conducat, & ad illius decorum faciat, vt sint ex illo, qui prædicationis officio possint grauiter & doctè perfungi: eorum tamen prædicatio non ita Christianis populis necessaria deprehenditur, quia plus esse solet florida, quàm robusta, vt in prouerbium abierit quasi Canonicum prædicare. Vnde vir sanè insignis Aluarus Pizannius de Palacios Canonicus Scripturalis in Ecclesiâ Cordubensi, cuius mentio habetur in Decisione Rotæ vltimâ apud Dianam Parte 11. & profundæ [Quid vir insignis ex illis de eorum prædicatione sentiret.] Scripturarum intelligentiæ præclara extant aliquot monumenta: cùm Hispali in Monasterio quodam Monialium suggestum ascendisset, in quo magna solebat frequentia populorum audiri, sic est concionem auspicatus: Nescio qua fronte prædicaturus ascendo, & prædicaturus Euangelium, quod modò audistis, in quo Diui Præcursoris Ioannis prædicationem nobis Ecclesia sancta repræsentat. O Prædicator, & Prædicator! Ille vestimentum habens de pilis camelorum, & zona pellicea super lumbos eius: Ego bysso indutus & sericis. Illicibus locustæ, & mel syluestre: mihi fercula varia ad delicias præparata. Ille ex deserto veniens; ege in medio habitans populorum, vnde & dicere cum Euangelico Vate possum. Quia vir pollutus labiis ego sum: & in medio populi polluta labia habentis ego habito. Isaiæ 6. Ille à Deo missus: nam fuit homo missus à Deo, post longißimam præparationem: ego nescio quo spiritu ductus, sine præparationis dignæ suffragio, de mundo totus, vt tantùm de mundo prompta sit ad loquendum facultas, iuxta Ioannis alterius effatum: Ipsi de mundo sunt, ideò de mundo loquuntur, & mundus eos audit. 1. Ioan. 4. v. 5. Quomodo ergo non erubescam? Prædicabo tamen, & contra meipsum sententiam profèram. Hæc ille: quæ quidem non ideò à me prolata [Quæ necessitas talium prædicationis.] vt Canonicorum prædicationem expungam, quos, tum aliis ex caussis, tum etiam proptereà prædicare oportet, quia ex illis assumi Episcopi solent, quod in hoc Regno continuatâ quadam successione perspeximus: Episcoporum autem primaria cura, iuxta Canonica instituta, in prædicationis debet dignâ exercitatione reponi.

Potest autem non inutiliter quæri quot [Quot dies illi concedendi habituro concionem.] sint dies Canonico Magistrali concedendi, quando est ille concionem habiturus, in quibus pro præsenti in diuinis Officiis habeatur? Circa quod P. Thomas Sancius Libr. 1. Consil. Cap. 2. Dub. 107. videtur supponere sex esse posse, sic enim ibidem inquirit: An Concionator, cui dantur sex dies præce [P. Sancius.]dentes Concionem, vt poßit abesse lucrans distributiones, poßit illis diebus adesse, & loco illorum alijs frui. Quod quidem ille negat, & meritò. Ex suppositione autem ipsa apparet concessionem illam esse nimis laxam: si enim adesse illis sex diebus potest; non sunt ergo ad Concionem necessarij. Et mihi quidem ita videtur; quia cùm pro huiusmodi Concionibus longa spatia præparationis antecedant: non est adeò larga indulgentia necessaria: vnde iudico sufficere Vesperam diei, in quo habenda concio, integrum, quo habetur, diem & Horas sequentis matutinas. Quòd si Concionator plus aliquid exigat, indulgendum ipsi, qui circa hoc suam debet conscientiam conuenire. Neque videtur illi tuta, si cùm potuerit Concionem opportunè disponere, id in proximos dies consultò reiecit, indulgentiâ prædictâ fruiturus. Si autem id bonâ actum fide, non [Bona fides vt faueat.] est cur circa obligationem aut non accipiendi, aut restituendi distributiones acceptas stimuletur. In his enim bona fides attenditur, vt in casu alio dictum à Bonacina Disput. 2. de Officio diuino. Quæst. 5. Puncto 4. num. 16. & à pluribus apud Barbosam in Remißionibus ad Tridentinum Seßione 24. Cap. 12. §. Si ignarus. Et standum consuetudini, à Dom. Machado Tomo 2. pag. 193. col. 1. in fine.

De Canonico Doctorali.

ILlius est munus, Ecclesiæ, in qua est in [Illius munus.]stitutus, iura defendere. Ecclesiæ autem nomine Capitulum etiam venit, cuius & iuribus defendendis, licet contra Episcopum agatur, debet operam sedulam adhibere. Quod quidem si non faciat, peccat mortaliter, quia officio suo deest in materia graui. Sed dubitari potest an [Ex defectu an obligatio restitutionis.] sit obligatus ad restitutionem: videtur enim obligatio dicta, etsi grauis, non tamen onus illud habere; quia cùm Canonicus diuinis assistat officiis, id suâ assistentiâ lucratur, quod Canonici alij, & ita integram Præbendam: ergo non aliam quàm illi obligationem contrahit, atque ita integrè, sicut alij, lucrari potest, idque sine onere aliquo restitutionis. Nihilominùs dicendum ad [Statuitur illa.] restitutionem teneri, non equidem portionis alicuius distributionum, quæ aliis debeat accrescere, quia non minùs quàm illi, diuinis interfuit officiis: sed Ecclesiæ, iuxta damnum, quod perpessa illa ex neglectâ defensione. Obligatio namque praedicta ex iustitia est, cùm sit ratione officij, iuxta ea, quæ Doctores tradunt in materia restitutionis, vt sæpiùs diximus, & videri pro eo potest specialiter P. Lessius Lib. 2. Cap. 32. num. 16. v [P. Lessius.]bi ita scribit: Aduerte eum, qui aliquam administrationem suscepit, videri se tacitè ad duo obligare. Primò, Ad curandum vt suâ negligentiâ nullum damnum detur; & ad hoc se obligat lege iustitiæ, ita vt teneatur ad restitutionem, si non præstiterit. Secundò, Quod promouebit commoda eius, cui per officium seruit, in omnibus, quantùm commodè poterit &c. Neque ratio adducta vrget: quia licet verum sit Canonicum dictum integrè distributiones lucrari & Præbendæ emolumenta, aliunde est ad officij curam obligatus, ex cuius neglectu damnum emergere potest, quod resarcire tenetur. Sicut Thesaurarius Ecclesiæ similiter Præbendam percipit: si tamen per eius negligentiam res Ecclesiæ pereant, aut detrimentum subeant, ad restitutionem in foro conscientiæ tenetur. Neque proptereà peioris conditionis est, quàm Canonici alij, forsitan illitterati: quia officium illius valde honorificum est, & cum eo onere ab ipso susceptum, qui, si eo titulo Præbendam non fuisset adeptus, in gradu fortè inferiori remansisset. Et hæc quidem Do [Quid pro Indicis.]ctoralibus omnibus communia sunt, circa quæ Indicos ex eo peccare frequentiùs accidet, quod Episcopis se contrarios ostendere vereantur, qui ob vastissimam ab Apostolica Sede distantiam, plus sibi quàm oporteat solent assumere potestatis. Sed conscientiæ negotium humanis timoribus præhabendum.

De Canonico Scripturario.

COnuenientissimum sacræ Scripturæ studium, vnde & à Concilio Tridentino Seßione 5. Cap. 1. singulariter commendatum, vt & Magistri illius essent, & qui studerent [Quomodo lucretur non assistens.] ipsi, priuilegiis peculiaribus fruerentur. Quomodo autem dum legunt pro præsentibus habeantur dictum numer. 51. Neque obstat Declaratio Cardinalium circa Cap. 12. Seßionis 24. die 27. Februarij 1585. iuxta quam tertia pars distributionum detrahenda dicitur, quando Præbenda ex illis constat. Statim enim sequitur alia fauorabilior pro studentibus, quibus non debent Professores posthaberi. Licet alia etiam extet die 23. Septemb. 1595. apertè contraria, quæ varietas indicat non esse in hoc multùm curandas illas, dum firmum aliquid non fuerit supremâ auctoritate constitutum. Sed quid faciendum, [Quid si auditores desint.] si contingat auditorum numerum non adesse, eò quòd in Vniuersitatibus ciuitatum earumdem Cathedra peculiaris sit, quam certis debeant adire temporibus, qui gradus sunt in Theologiâ quoslibet obtenturi? Id equidem, vt Episcopi cum Capitulo circa hoc deliberent ne titulus iste sine substantia sit. Consilium enim Capituli circa hoc adhibendum ex Concilio Tridentino habetur citato Capite: neque enim si seriò id agatur, modus deerit vt competens audientium numerus colligatur. Quòd si deliberatione habitâ, & mediis adhibitis res non ex voto succedat, vacabit ab ea functione Canonicus, sicut Doctoralis vacat, quando nihil, quod defendi aut promoueri oporteat, occurrit. Neque enim Canonicus talis panem gratis comedet, quandoquidem sicut alij ad assistentiam est in diuinis obligatus. Non est autem penitus abiicienda cura, eo quòd semel deliberatione adhibitâ nihil est obtentum, sed pro temporum opportunitate id de nouo præstandum, quod ad finem à Concilio intentum conducere videatur.

De Canonico Pœnitentiario.

OFficium hoc in Ecclesiis Cathedrali [Præbendæ Pœnitentiariæ institutio.]bus ex Decreto Concilij Tridentini processit Seßione 24. Cap. 8. de Reformat. Vbi sic habetur: In omnibus etiam Cathedralibus Ecclesiis, vbi id commodè fieri poterit, Pœnitentiarius aliquis cum [Concilium Trid.] vnione Præbendæ proximè vacaturæ ab Episcopo instituatur, qui Magister sit vel Doctor aut Licenciatus in Theologia, vel Iure Canonico, & annorum quadraginta, seu aliàs qui aptior pro loci qualitate reperiatur: qui dum Confeßiones in Ecclesia audiet, interim præsens in Choro censeatur. Sic Concilium. Quòd autem Præbenda dicta per concursum danda sit, ab Vrbano est Octauo dispositum, & ita in Hispania, & in Indiis, licet non in omnibus Ecclesiis, practicatur. Habet autem Pœnitentiarius dictus ex vi prouisionis suæ absolutam approba [Est eo ipso approbatus. Et probabile habere casus Episcopis reseruatos.]tionem, vt possit Diœcesanorum omnium Confessiones audire. Quòd autem ex vi illius non habeat casus reseruatos Episcopis, cum multis probat Diana Parte 9. Tract. 8. Resolut. 11. & 12. nisi vbi fuerit legitimè probata consuetudo. Oppositum autem est probabile. Et quidem tantus sufficientiæ & auctoritatis apparatus, qualis à Concilio in Pœnitentiario requiritur, ad aliquod speciale ministerium videtur destinatus: quale non est ordinaria audiendi Confessiones facultas, quæ cuilibet mediocriter instructo Clerico concedi solet, quales multi in Cathedrales confluunt. Neque quòd ex officio id habeat tanti venit æstimandum, quia pro eo etiam Parochi sine præfatis requisitis adsunt. Nullum ergo apparet aliud præter dictum: vt sit quidem qui præfata habeat, & ad quem etiam pro absolutione à reseruatis possit recursus haberi, ne Diœcesani cogantur semper Episcopum adire, quod non facile esse solet. In qua Summi Pœnitentiarij similitudo seruatur comparatione Pontificis; licet in isto circa multa alia potestas inueniatur. Quæ quidem ratio magni esset profectò momenti, nisi sacræ Congregationis Cardinalium Declarationes [Promotus approbatus manet.] viderentur obstare. Illud certius Pœnitentiarium ad aliam Præbendam assumptum, approbatum ad audiendas Confessiones Diœcesanorum omnium remanere, sicut Parochus dimisso officio, iuxta probabilem sententiam, pro qua Auctores [Vide Tit. 12. n. 190.] apud Dianam Parte 1. Tract. 11. Resol. 8. & Parte 5. Tract. 12. Resolut. 47. Et in Pœnitentiario quidem ratio videtur esse maior, quia illius sufficientia illustrioribus testimoniis innititur, secundùm qualitatem eorum, quæ pro huiusmodi Præbendâ requiruntur. Vnde & qui tempore Paschæ eidem confitetur, præcepto Ecclesiæ satisfacit, vt declarauit sacra Cardinalium Congregatio, quæ est vltima circa Cap. citat. Approbatio autem sine iurisdictione intelligenda est, sicut de Parochis Doctores notant, dum à Parochis aliis ad audiendas Paræcianorum Confessiones adhibentur, & generaliter de approbatione sine speciali ouium designatione, & ita à Parochis delegari illis iurisdictio potest, & per Bullam Cruciatam aut Iubilæum eligi.

Et lucrari illum distributiones posse, dum [Circa distributionum lucrum adnotantur aliqua.] Confessiones in Ecclesia audit, iam ex Concilio vidimus. Circa quod Primò adnotandum id, quod de Canonico Magistrali. num. 82. dictum; non posse scilicet illum præparationem Concionis in dies proximos eidem ex industriâ reiicere, vt sic illos habeat cum lucro à labore Chori feriatos: ita & Pœnitentiarium non posse tutâ conscientiâ Confessionum auditionem, quæ præmitti commodè potuit aut differri, tempori assistentiæ seruare. Licet possit sedere expectans, vt ait Trullench Lib. 1. Cap. 8. Dub. 12. §. 2. numer. 1. Secundò, Quod licet Concilium de Confessionibus in Ecclesia auditis loquatur, id non debet ad Ecclesiam Cathedralem arctari, quia expedire poterit vt alibi audiantur. Immò neque necessarium esse in Ecclesia audiri; quia infirmus vocare Pœnitentiarium potest; & cùm id ad eius munus pertineat, propter quod, dum in Ecclesia audit, præsens habetur, idem est de casu dicto, & similibus dicendum. Vnde circa hoc non est audiendus Trullench suprà id negans. Sed Dom. Machadus post hæc scripta visus suprà pag. 190. Col. 1. Posita est autem auditio in Ecclesia, quia ibi ordinaria esse auditio solet. Quemadmodum Bonifacius Octauus in adducta sæpiùs Constitutione de Clericis non residentibus, tres caussas excepit, propter quas licet absentibus distributiones quotidianas obtinere; nec tamen proptereà aliæ sunt rationabiles excludendæ, vt aduertit Bonacina Disputat. 2. de Officio Quæst. 5. Puncto 6. num. 4. Addo insuper Pœnitentiarium in Indiis debere linguam Indorum callere, quia generalis Confessarius est, & in oppositione hoc attendendum, vt ceteris paribus in linguâ peritior præferatur. Quod equidem & in Magistrali deberet attendi, quia generalis magister est, & ad illos eius magisterium oportet extendi, qui Indiarum portio præcipua sunt, & qui illo maximè videntur indigere. Videantur diuersæ Declarationes sacræ Congregationis Cardinalium circa Pœnitentiarium ad citatum Caput, & præsertim responsio ad Episcopum Abulensem iuxta quam debet Pœnitentiarius pro fructu [Declaratio Card. circa locum, & horas.] peccata confiteri volentium, aßistere certis horis opportunis in loco & Sede, pro Episcopi, ad quem hoc spectat, arbitratu. Et videndus etiam Zerola. Verb. Pœnitentiarius.

De Scholiarcha, & Cantore.

DE illis sic in Limensi Concilio Act. 3. [Pro illis Decretum. Concilij Lim. 3.] Cap. 29. Cùm Beneficium detur propter Officium, munusque Scholastriam obtinentis in Cathedralibus sit docere litteras, Cantoris verò cantum Ecclesiasticum. Cúmque tam Concilij Tridentini Generalis, quàm Superioris Prouincialis, id fieri Decreto sancitum sit: statuimus in nostrâ Prouinciâ posthac, vt Scholasticus perlegat Lectionem, quam ei suus Præsul indixerit, & Cantor doceat rationem cantûs: idque vterque exequatur intra decem dies, ex quo statuti notitiam ceperit. Quòd si in Seminario puerorum erigendo suo fungantur munere, eo ipso sint liberi à contributione pro dicto Seminario. Hæc Concilium, de quibus Concilium Limense Secundum Seßione 2. Cap. 75. Concilium autem Tridentinum circa Scholiarcham Seßione 23. Cap. 18. de Reformat. vbi de Seminarij erectione, sic statuit: Deinde, vt cum minori impensâ huiusmodi Scholis in [Concilium Trident.]stituendis prouideatur, statuit sancta Synodus, vt Episcopi, Archiepiscopi, Primates, & alij locorum Ordinarij, Scholasterias obtinentes, & alios, quibus est Lectionis munus annexum, ad docendum in ipsis scholis instituendos, per se ipsos, si idonei fuerint, alioquin per idoneos substitutos, ab eisdem Scholasticis eligendos, & ab Ordinariis approbandos, etiam per subtractionem fructuum cogant & compellant. Quòd si iudicio Episcopi digni non fuerint, alium, qui dignus sit, nominent, omni appellatione remotâ: quod si neglexerint, Episcopus ipse deputet. Docebunt autem prædicti quæ videbuntur Episcopo expedire. De cetero verò Officia, vel dignitates illæ, quæ Scholasteriæ dicuntur, non nisi Doctoribus, vel Magistris, aut Licentiatis in sacra pagina, aut in iure Canonico, & aliis personis idoneis, & qui per se id munus expleant, conferantur: & aliter facta prouisio nulla sit, non obstantibus quibuslibet priuilegiis & consuetudinibus, etiam inmemorabilibus. Sic ibi.

In quibus quod ad Gradum Scholiarchæ [Gradum in Scholiarcha non esse necessarium concluditur quidquid aliàs dispositum sit, etiam in erectionibus.] attinet, ita fuerat in erectione Limanæ Ecclesiæ dispositum, vt sufficeret in altero Iurium, aut in Artibus, in aliquâ generali vniuersitate receptus, vt videri potest apud Dom. Solorzanum Tomo 2. Libr. 3. Cap. 4. num. 14. & in Politicâ Lib. 4. Cap. 4. Pag. 521. in principio. Cumque qualitas talis Gradus non determinetur, videtur qualiscumque ex vi erectionis sufficere: nec mirum, quia erectio dicta ante Concilij Tridentini publicationem fuit, videlicet Ann. 1543. vnde post illius publicationem oborta quæstio, quam supremi Indiarum Concilij diremit auctoritas, dum in talibus non esse Gradum necessarium declarauit: Immò quod in erectione Limanæ Ecclesiæ statutum est, non vrgere, & consequenter neque aliarum, quæ ad eius sunt formam erectæ, tradit Dom. Solorzanus suprà. Cap. 14. num. 18. & in Politicâ Capite etiam 14. pag. 615. Col. 2. & ita vidimus in Ecclesiis dictis aliquos omni carentes Gradu: vnde & dignitates istæ admitti tutâ conscientiâ possunt, quin etiam & prætendi. Et ratio esse potest; quia iuxta Cardinalium Declarationem, quam adducit Nicolaus Garcia Parte 7. Cap. 7. in Additionibus ad num. 35. ex quo Dom. Solorzanus citat. numer. 18. Decretum Tridentini non com [Concilij Decretum quos non comprehendat.]prehendit Scholasterias existentes in loco vbi non est erectum Seminarium, vel vbi in eius institutione Præceptores alij designantur. Cùm ergo in omnibus locis, in quibus Scholasterij existunt, Scholæ Societatis sint, vbi alumni Seminariorum commodè possint institui, quos præferendos aliis sacra Cardinalium Congregatio iudicauit, vt vidimus num. 53. Concilij, & erectionis videtur ratio cessare, sicut & Concilij Limensis vtriusque. Neque proptereà Beneficium sine officio proueniet, quandoquidem Scholasticus aliorum Præbendariorum more Choro debet assistere, tali dignitate ad solum ferè titulum reuocatâ, sicut & Archidiaconi. Quamuis in Ciuitatibus, vbi Vniuersitates generales sunt, maiorum Graduum collatio ad eosdem spectet: in quo dum occupantur, an haberi pro præsentibus debeant, aliqualis quæstionis est. Et videtur affirmatiuè respondendum, sicut de aliis Præbendariis, quando ratione sui muneris absunt; dummodò ex industriâ occupatio dicta in tempus diuinis deputatum officiis, vt de aliis diximus, minimè reiiciatur.

Circa Cantorem, seu Archicantorem, [Archicantori, quæ obligationes.] nihil in Concilio Tridentino, in quo tantùm statuitur, vt alumni Seminarij cantum Ecclesiasticum doceantur. Quòd verò Præbendarius, cui dignitas confertur, huiusmodi non debeat per se munus docendi subire, receptissima praxis ostendit: in prouisione siquidem illius nulla peritiæ in cantu habetur cura, & multoties iis illa confertur, qui neque discipuli in eâ esse arte possunt, ob vocis insuauitatem. Eorum tamen impensâ subcantor constituitur, à quo id præstari possit, quod est à Concilio Limensi constitutum. Quod si alicubi ita non factum; faciendum sanè: aliàs conscientiæ minimè satisfactum. Si autem ex [Et restitutionis ex damno Ecclesiæ secuto.] huiusmodi defectu Ecclesia detrimentum in diuinis officiis patiatur, videtur restitutio aliqua eidem facienda quantùm prudentis æstimari possit arbitrio iuxta dicta num. 83. Verè enim in re pretio æstimabili damnum est illatum, & ab obligatione ratione officij contractâ deuiatum. Pro quo videndus P. Fragosus Tomo 2. Pag. 861. num. 8. & 9. vbi cum aliis docet id, quo Præbendarius in foro conscientiæ priuatur ob delictum in seruitij defectu Ecclesiæ restituendum.

De Portionarijs.

SVnt & Portiones integras, & dimidias [Illorum quoad assistentiam obligatio.] habentes, sed æqualiter ad assistendum diuinis obligati, nec minùs quàm Præbendis fruentes amplioribus; cum eo enim onere illas admiserunt: & quemadmodum Canonici non minùs ad assistendum, quàm Dignitates obligantur, licèt minora illorum emolumenta sint, ita de Portionariis dubio est procul iudicandum. Vnde circa hoc oportet illos attendere, ne ex inæqualitate prouentuum apparenti quodam respectu decipiantur. Potest autem aliquis circa [Circa Concilium Limense dubium expeditum.] statutum Concilij tertij Limensis hærere Act. 3. Cap. 26. cuius tenorem dedimus num 59. ibi enim cùm de obligatione assistendi agatur, Dignitatum, & Canonicorum mentio tantùm habetur, neque clausula alia generalis additur, quâ Portionarij videantur comprehensi, quæ tamen Cap. 28. habetur, vbi de non mittendis Præbendariis extra Ecclesiam agitur, verbis illis: Aut quamcumque Præbendam in eâ obtinentes. Verùm ex eo sumi rationabile argumentum nequit, cùm ibidem Concilium ad Tridentini se Decreta remittat Seßione 24. Cap. 12. de Reformat. vbi de Portionariis est mentio manifesta, verbis illis: Prætereà [Conc. Trid.] obtinentibus in eisdem Cathedralibus aut Collegiatis, Dignitates, Canonicatus, Præbendas, aut Portiones, &c. Neque dimidias Portiones habentes se exceptos velint, quia de illis manifesta mentio non videtur: verissimè namq́ue facta est; siquidem Portionem habent absolutè talem, cùm partem habeant satis considerabilem fructuum; quæ tamen aliarum comparatione dimidia est: & certè si talibus assignata omnino esset æqualis, ita vt alij maiorem non haberent, nullum esset fundamentum exceptioni: atqui per accidens prorsus accidit, quod alij maiorem: vnde in ordine ad effectum, de quo agitur, id non debet curari.

De Capellanis Chori, aliisque.

IVxta Cathedralium erectiones solent [Capellanorum obligationes, & quid non sit illis cum Præbendarijs commune.] Capellani, habituri partem fructuum, designari, & pro Ecclesiâ Limensi lex decreti. Quorum obligatio ex eiusdem est tenore perspicua: neque priuilegijs illis generaliter fruuntur, quibus Præbendarij, quia reuerà Præbendarij non sunt, vnde nec Sedem cum Præbendariis habent, nec cappâ vtuntur Præbendali. Nequeunt ergo dies vacationis habere, quos habent illi, quia nullibi inueniuntur concessi: & quia proptereà constituti sunt, vt deficientibus Præbendariis, quibus variæ pro absentiâ caussæ possunt occurrere, non desint qui officij sacri possint debitum pensum decenter explere. Et ita post hæc scripta audio [Quæ ex defectu restituenda, Ecclesiæ debentur.] ab Illustrissimo Archiepiscopo iudicatum. Potest autem in dubium vocari, an suo ministerio non incumbentibus Capellanis, id, quod iis subtrahendum, accrescere aliis debeat: & negandum illud: quia Capellanis interessentibus accrescere non debet, quibus suum est salarium assignatum, nec per modum distributionum lucrantur: neque illorum labor ex defectu aliorum augetur, quia neque plus cantant, neque plus inseruiunt. Neque Præbendariis, quia defectus talis in detrimentum cedit Ecclesiæ, neque per modum distributionum, vt dixi, talis remuneratio confertur: & ita reddenda est Ecclesiæ. Si dicatur, quidquid ex portione Præbendariis & Ministris assignatâ superest, ex quarta inquam parte massæ decimalis, ad Præbendarios pertinere. Id quidem [Quando aliquid illis accrescat.] tunc stabit, cùm post salaria iisdem assignata Ministris, qui ad decentem diuini cultûs rationem necessarij fuerint, aliquid superfluit: non verò quando ex assignatis salariis ob defectum Ministrorum est reliquum: quia illud iam ex portione dicta censeri debet extractum, & Ecclesiæ attributum, vnde reddendum eidem, vt detrimentum ex defectu superueniens compensetur. Et circa hoc nescio an satis fundata esse soleat, & non vnius aut alterius illa querela, Ecclesias competentibus carere Ministris, qui Choro inseruiant, dum Præbendarij parum sunt de negotio isto soliciti, scientes sibi accrescere quidquid minùs fuerit illis impensum.

Est autem erga prædictos Declaratio [Declaratio Cardinalium circa illos.] Sacræ Congregationis Cardinalium circa Cap. 12. Seßionis 24. de Reformat. numer. 33. vbi sic dicitur: Congregatio Concilij censuit non requiri licentiam Episcopi, quando obtinentes Dignitates, Canonici, Portionarij, abesse volunt tempore à Concilio Tridentino illis permisso. De alijs, qui non sunt Beneficiati, & inseruiunt in Ecclesiâ, Concilium nihil disposuit, sed æqualiter seruandum quod Concilium mandat circa regimen debitum in diuinis officijs. Sic Congregatio. Vbi circa eos, qui Beneficiati non sunt, indulgentiam Concilij non suffragari decernitur, sed obseruandum id, quod in citato Capite Concilium statuit: videlicet vt Episcopus circa id prouideat, dum Prouinciale Concilium non prouidet quid sit in diuinorum officiorum celebratione seruandum. Ad eorum ergo prouidentiam spectat, quando & quomodo, qui Ecclesiæ inseruiunt, suo debeant ministerio adesse. Videntur autem Capellani Præbendario [An Beneficiati.]rum priuilegio frui, quia Beneficiati dici possunt, quandoquidem Beneficium, redditus inquam Ecclesiasticos, propter officium spirituale recipiunt, propter assistentiam inquam in diuinis, & cooperationem erga ipsa: Declaratio autem Concilij quoad priuilegium dictum solos eos, qui non sunt Beneficiati, discludit. Et ita videtur dicendum, si Capellaniæ in titulum conferantur, & ex Patroni præsentatione: secus autem si ex arbitraria designatione, & sine Canonica institutione. In Limensi autem Ec [Trimestri vacatione non frui.]clesiâ præsentatio Patroni præcedit. Sed, etiamsi dicamus Beneficia esse, non sequitur, ad illos Declarationem extendi, sed ad Beneficiatos, qui Præbendam habent, & non sunt peculiari Chori seruitio deputati. Procedit enim illa iuxta tenorem Concilij, quod Dignitates, Canonicatus, Præbendas, & Portiones expressit, & statim addidit: Priuetur dimidia parte fructuum, [Conc. Trid.] quos ratione Præbendæ fecit suos. Solis ergo Præbendariis trimestris vacationis est indulgentia concessa. Quòd si aliquale circa hoc dubium est, Episcopus arbitrari poterit, si non antè Synodus id præstiterit Prouincialis, seruatâ formâ à Concilio præstitutâ. Erit autem id certius, si obligatio Capellanorum, de quibus agimus, non sit quotidianæ & vniuersalis assistentiæ, sed pro certis diebus: sic enim valde diuersa ratio est in illis, ac in Præbendariis, vt non debeat illis vacatio similis indulgeri, cùm eam ipsi habeant, vt ab obligatione assistendi diebus feriatis. Et idem de Acolythis dicendum, qui in Ecclesiarum erectionibus designari solent, vt videri potest in erectione Limanæ Ecclesiæ apud Dom. Solorzanum Libr. 3. Cap. 4. numer. 14. In eâ enim sex designati experiuntur. Nec de Præbendariis plura, vt ad eorum Capitulum veniamus, pro quo sit

TITVLVS XIX. DE CAPITVLIS CATHEDRALIVM ECCLESIARVM, SEDE PRÆSERTIM VACANTE.

Ecclesiæ Cathedralis Capitulum ex Præbendarijs constat, de quibus actum cùm sit Titulo præcedenti, non videntur esse multa ad conscientiæ forum spectantia, quæ longiori indigeant discußione, præsertim circa Capitulum Sede plena: de quo tamen præmittendum aliquid, vt ad Capitulum, vacante Sede, de quo plus aliquid circa Ecclesias Indiarum occurrit, statim procedamus. Sit ergo pro illo

CAPVT I.

Circa Capitula Indicarum Cathedralium adnotantur nonnulla ad forum conscientiæ pertinentia, cùm Sedes plena.

DIco primò. Capitulum [Assertio 1. non posse circa distributiones sine Episcopi auctoritate disponere.] circa distributiones, in quibus sunt Præbendæ constitutæ, nequit sine Episcopi consensu disponere, modum in eo seruandum statuendo. Sic colligitur ex Dom. Barbosa Allegat. 53. num. 139. qui pro se adducit Monetam: & de distributionibus quotidianis agunt, vnde ad ampliores, quales sunt illæ, de quibus loquimur, fit euidens consequentia. Probatur ex Concilio Tridentin. Seßione 21. Cap. 3. vbi cùm distributionum deductionem statuat, quæ sunt interessentibus tribuendæ, sic subdit: Iuxta diuisionem ab Episcopo, etiam [Conc. Trid.] tamquàm Apostolicæ Sedis Delegato, in ipsâ primâ fructuum deductione faciendam, diuidantur, &c. Prætereà hoc spectat ad regimen in diuinis officiis habendum, quod valde ex fructuum distributione dependet: illud autem ad Episcopum spectare, dum Prouincialis Synodus non prouidet, ex eodem Concilio habetur Seßione 24. Cap. 12. de Reformat. in fine, ibi: Cetera, quæ ad debitum in diuinis officiis regimen spectant, &c. P. Azor Tomo 2. Lib. 7. Cap. 17. in fine, cùm proponat quæstionem: an Capitulum sine Episcopo possit statuta condere de distributionibus certâ ratione & modo diuidendis, sic resoluit: Respondeo posse, quando [Patris Azor difficilis resolutio.] nihil contra Episcopi iurisdictionem, aut contra Ius commune constituit. Sic ille adducens Francum in Cap. Consuetudinem. §. Statuimus de Cleric. non resid. in 6. Quod videtur difficile: nam stante Assertionis propositæ veritate, quòd scilicet circa prædicta statuere ad Episcopum pertineat, & non ad Capitulum sine illo: contra ipsius iurisdictionem fit, & contra ius commune, in Concilio stabilitum citatis locis: ergo nequit stare quod Capitulum statuat, & prædicta non sequantur. Vi [Mens explicatur Auctorum.]detur autem dictorum Auctorum mens, vt id, quod statuto Capituli disponitur, contra Episcopi iurisdictionem non sit, neque contra Ius commune; tunc enim ipsum statutum non debet iniquum reputari. Quod saluari ex eo potest: nam cùm Episcopus non disponit, neque dispositis contradicat, non est cur debeat dispositio vt illegitima repudiari. In hoc ergo non videtur grauiter Capitulares delinquere: quod tamen tunc accidet, cùm contradicente Episcopo id facient, quia in re graui ius illius violatur; nisi eo animo faciant, vt non velint statutum suum contra Episcopum defendere, sed vt conueniens condere, quod tamen sciant posse per Episcopum infirmari. In quo si res ex fine communis boni, & ex proprij commodi intuitu transigatur, turbis & simultatibus vitatis, facilè poterit in istis peccatum euitari. De hoc etiam Santarellus quæst. 3. n. 8. & alij, quos adducit & sequitur Bonacina Tom. 2. disp. 1. quæst. 1. Puncto 3. n. 30. quatenus concedunt Capitulum sine consensu Episcopi facere statuta posse, quæ ad bonum regimen, & ordinem ipsius Capituli pertineant, cum exceptione quadam apud illum videnda.

Dico secundò. Capitulum grauiter pec [Assertio 2. in receptione Episcopi quomodo graue peccatum possit contingere.]care potest in Ecclesijs Indiarum, si Episcopum recipiat non ostensis litteris Apostolicis, vt proprio nomine suscipiat Ecclesiæ administrationem. De hoc dictum Titulo 13. numer. 23. & seqq. Et spectare potest ad Sedem plenam, quatenus iam Episcopi confirmatio supponitur. Est autem pro Indiis id speciale, quia propter distantiam aliquæ circa hoc possunt esse fallaciæ. Potest autem Capitulum humano aliquo respectu aut timore ductus, grauissimam Apostolicæ Sedis dispositionem, dum inconsideratè recipit, violare. Neque videtur timor talis esse posse, qui cadit in constantem virum, quandoquidem nihil Episcopali auctoritati detrahitur, dum ei gubernatio iuxta Regia rescripta traditur, neque Episcopo displicere potest Canonica iura seruari, quorum obseruantiam debet ille præ aliis promouere. Si verò spiritu à sua alieno dignitate feratur, eo ipso constantiùs renitendum, & se ad patiendum aliquid pro Ecclesia non dubitandum exponere, quam Christus ipsis regendam commendauit. Pro quo videri potest Dom. Villaroël Parte 1. Pacificæ gubernat. Quæst. 1. Art. 12.

Dico tertiò. Etiam potest grauiter pec [Assertio 3. Dum comitari Episcopum renuit, grauiter peccare posse.]care Capitulum renuens comitari Episcopum, quando iuxta consuetudinem & statuta id facere debet, si præsertim ex eius renitentiâ diuina Officia differantur, & scandalum in populo suboriatur. Sic accidit aliquando, me spectante, cùm solemnitas funebris Principis Hispaniarum instaret, tumultuariè hac ex caussa peracta, cedente Episcopo, reluctanti Capitulo in ea occasione; qui tamen posteà suâ est vsus potestate, appellationis iudice sententiam comprobante. Et fuit tunc nescio quis de sui contemptu prætextus, cuius quærelæ locus esse deinde potuit; sed non ideò debuit dolor talis in singularem adeò demonstrationem erumpere, eo quòd & Pontifex longissimè absit, & Regalis prouidentia nequeat semper opportunum remedium adhibere. Sit ita, vt Episcopi aliquoties in modo præci [Quomodo illi obedientia præstanda.]piendi deficiant, & quòd circumstantiæ occurrant, quibus communis parendi obligatio videtur variari. Obtemperandum tamen pro re nata, quando inconuenientia dicta aut similia concurrunt: quia Capitulum congeries subditorum est, & pro obedientia exigendâ Episcopus fundatam habet intentionem. Nec deneganda illi ob quemcumque apparentem respectum, qui etiamsi fundamento non careat, obstare non debet, vt turbæ & scandala caueantur. Pro quo est id, quod circa Regios Auditores adnotat Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 4. Cap. 3. num. 40. cùm à Proregibus quidquam obstinatè decernitur, negatâ appellatione in caussis ad gubernationem spectantibus, sic enim scribit: Quamuis si in suis sen [Exemplo Regiorum Auditorum parendum.]tentiis tenaciter hæreant, & Regias Audientias ius de illis cognoscendi non habere contendant, quasi meræ & absolutæ gubernationis sint, nihilque contentiosæ iustitiæ admixtum habeant; vel ex aliis caußis, iis, quæ [Dom. Solorzanus.] ipsi iusserint, standum sit, vt occasiones scandali præscindantur, & ad Regium Senatum caussa remitti debet, cum protestationibus modestè ab Auditoribus factis, & rationibus ac motiuis, quibus vtraque pars suam iurisdictionem asserit, & defendit: vt in eodem Senatu ei, cui competere visa fuerit, demandetur. Sic ille. Quod equidem & Capitulo faciendum, quod comparatione Episcopi minorem multò auctoritatem habet, quàm Regium Prætorium Proregis comparatione; vt est perspicuum. Vnde & Collegium Præbendariorum Capitulum dicitur, quasi paruum Caput Episcopo comparatum: vt ex quadam Glossa affirmat P. Azor suprà Lib. 3. Cap. 37. §. In præsenti.

Dico quartò. Capitulum etiam lethale po [Assertio 4. Peccare item grauiter salaria Ministris competentia denegando.]test peccati vulnus incurrere, si salaria Ministris competentia non tribuat. Vnde & cultus diuinus minùs decenter peragatur, dum Capitulares sciunt id, quod ex ea parte decimalis portionis plus habetur, eisdem accrescere. Quomodo autem ex hoc obligatio restitutionis emergat, dictum à nobis Titulo præced. num. 91. In quo quidem Decani, aut eo non extante, eius, qui Choro præest, maioris inquam Dignitatis, aut antiquioris Canonici, iuxta ea, quæ cum aliis tradit P. Azor supra Quæst. 3. conscientia præsertim grauatur, quia ad eum specialiter hæc cura spectat, quâ maior nulla. Et ita vt nulla ex parte diuinus minuatur cultus, quisquis ille est, qui Choro præsidet, solicite curare debet, vt ex Concilio Tridentino habetur Seßione 21. Cap. 3. de Reformatione. Et ex manifestissimo lumine rationis.

Dico quintò. Capitulum graui item potest [Assertio 5. Et in decimarum administratione.] turpari delicto, si ob humanos respectus administrationem decimarum, aut locationem iis faciat committi, quibus plenè confidi nequit, ob amicitiam videlicet, cognationem, aut auaritiæ labem in aliquo, aut aliquibus: quod damnum in Indiis solet esse non infrequens. Et ex eo o [Obligatio inde restitutionis.]bligationem restitutionis oriri, satis videtur apertum, si damnum in prædictis obtigerit. Et quidem si omnes cum plena personarum notitiâ facto consenserunt, nulli est restitutio facienda, quia scienti & volenti non fit iniuria. Si autem dolo & fraude res acta, illis debere fieri à fraudulentis & dolosis, iuxta communem in hac materiâ doctrinam est. Quia verò non soli Capitulares damnum passi, sed alij etiam, quibus minora emolumenta proueniunt, illis satisfactio reddenda à Capitulo, iuxta reddituum, quibus potiuntur singuli, proportionem. Ita vt Dignitates plus Canonicis reddant: & Canonici plusquàm Portionarij, qui & in rebus istis solent habere suffragium. Sed quando hæc erunt? Nescio sanè. Illud tamen scio, futurum tempus, in quo reddatur vsque ad vltimum quadrantem. Et vt nullus sit, cui restitutio sit facienda ex Ecclesiæ Ministris; facienda quidem Ecclesiæ ipsi, iuxta prudentis arbitrium, iuxta dicta num. 91. Tituli præced.

CAPVT II.

Quando Sedes dicatur vacare, & quomodo circa hoc peccare Capitulum possit.

CIrca hoc aliqua sunt certa. Primum, [Certa quædam circa Ecclesiæ vacationem.] Sedem vacare per mortem Episcopi: cùm enim non sit iam qui sedere possit, vacua est, seu vacat, ab ipso interitus puncto. Secundum, per depositionem Episcopi, quando scilicet Pontificiâ sententiâ deponitur, id est, Pontificiâ dignitate priuatur. Tertium, per translationem cùm Episcopus vnius Ecclesiæ ad aliam transfertur, & illius est adeptus possessionem, siue non adeptus priori penitus renuntiauit. Ex his enim caussis vinculum spiritualis coniugij dissoluitur, & Ecclesia dicitur viduata, vt constat ex Cap. Inter Corporalia de Translat. Episcopi. Quartum habetur in Cap. Si Episcopus, de supplenda neglig. Prælat. in 6. vbi sic dicitur: Si Episcopus à Paganis aut Schismaticis ca [Cap. Si Episcopus, de supplendâ neglig. Prælat.]piatur, non Archiepiscopus, sed Capitulum, acsi Sedes per mortem vacaret illius, in spiritualibus & temporaralibus ministrare debebit, donec eum libertati restitui, vel per Sedem Apostolicam (cuius interest Ecclesiarum prouidere neceßitatibus) super hoc per ipsum Capitulum, quam citò commodè poterit, consulendam, aliud contigerit ordinari. Sic Bonifacius Octauus. Idem autem esse, si Episcopus captus ab hæreticis fuerit, notat Ioannes Andreas, & ratio est eadem, neque in eo esse poterat difficultas. Potest autem id in Indiis accidere, si dum Episcopus diœcesim visi [Circa captiuitatem quid obseruandum.]tat, & longiùs progreditur, irruptio aliqua Ethnicorum fiat, vt in Chilensi accidit rebellione. In hoc ergo casu Vicarius cessat Episcopi, aut Gubernator ab eodem designatus; sicut per mortem cessaret, quia captiuitas est ciuilis mors: pro quo Auctores apud Dianam Parte 8. Tractat. 4. Resolut. 4. post Glossam in Cap. citato. Videtur autem adhibenda limitatio, si Episcopus speretur breui libertatem adepturus: non enim abesse creditur, statim reuersurus, iuxta Iuris regulas: & præsertim in casu captiuitatis. l. Postliminium §. Captiuis l. Nihil D. de captiu. & postlim. reuer. Et Concilium Tridentinum Seßione 23. Cap. 1. de Reformat. eas absentiæ Episcoporum per tres menses accommodat: ampliandas autem in casu dicto satis est verosimile, quia trimestris absentia ex ordinariis caussis, & non multùm vrgentibus assumi, potentior ratio est: debet etiam longius spatium indulgeri, vt ex eodem loco Concilij constat; & quia Episcopi tunc speratur reuersio, ad eumdem gubernatio pertinet, & ita illius Vicarius & Gubernator vsque ad reditum permanebunt. Quintum, si Episcopus in dementiam incidat, [Quid circa Episcopi dementiam.] quod faciendum tunc constat ex Cap. Pastoralis, de Clerico ægrot. in 6. vbi sic decernitur: Si verò Episcopus demens fuerit, & quid velit, aut nolit ex [Cap. Pastoralis, de Cler. ægrot. in 6.]primere nesciat, vel non poßit: tunc eius Capitulum, vel duæ ipsius partes, eadem auctoritate vnum aut duos coadiutores sumant idoneos, qui eius officium exequantur. Sic Bonifacius Octauus. Possunt ergo Vicarium generalem eligere, nec tenentur seruare formam in Concilio Tridentino traditam Seßione 24. Cap. 16. de Reformat. quia de electione post mortem Episcopi agitur: mortuo autem dementi, alius eligi Vicarius poterit; immò & debebit; formâ Concilij seruatâ, aut alius aut idem, qui dementiæ tempore subrogatus.

Hæc cùm videantur certa; grauissima ta [Quæstio grauissima circa translationem.]men quæstio circa translationem extat, quando scilicet ratione illius absolutè dicenda sit Ecclesia vacare, vt Capituli auctoritas locum incipiat habere. Licet enim constet per translationem, sicut per mortem, Capitulum in iurisdictione succedere, vnde Glossa in citat. Cap. Si Episcopus vers. Mortem, sic habet: Mortem, renuntiationem, tran [Glossa.]slationem, depositionem, vel alio modo. Quia tamen contingere potest vt notitiâ certâ confirmationis habitâ, siue ante illam, per solam præsentationem Episcopus discedat, & possessio differatur, quæ ad vacationem prioris Ecclesiæ necessaria videtur, inde dubium oritur circa Capituli successionem. Quod certius apparet, dum Episcopus in priori se Ecclesia continet: indecorum enim est, vt in ea sit, nec tamen gubernare eam possit, sed Capituli maneat in multis iurisdictioni subiectus, ac molestiis, immò & iniuriis expositus eorum, quos nuper sibi subiectos & obsequentes habebat. Pro quo diuersas Doctorum sententias refert Dom. Solorzanus Lib. 3. Cap. 13. num. 77. & seqq. & in Politica Lib. 4. Cap. 13. pag. 609. & seqq. & Diana Tract. citato. Resolut. 29. de quo & nos Titulo 13. Cap. 4. Vnde iam

Dico primò. Generaliter loquendo, licet [Assertio 1. Episcopum dum à diœcesi non recedit; posse gubernare.] per confirmationem vacare censeatur Ecclesia, vbi certa illius habetur notitia, & Episcopi consensus accedit; non tamen Capitulo succedit auctoritas, donec Episcopus extra diœcesim sit, vel si sit intra ipsam, à gubernatione velit penitus abstinere. Primum constat ex manifesta declaratione Innocentij Tertij in Cap. Inter Corporalia, [Cap. Inter Corporalia.] ex quo habetur per confirmationem coniugium spirituale cum Ecclesia contrahi, cuius dissolutionis potestas soli Pontifici reseruatur. Vnde cùm non sit maius vinculum Episcopi ad Ecclesiam, quam Electi; maximè cum fuerit confirmatus: immò idem penitus & non aliud, idem iuris obtinet in vtroque &c. Verba illius sunt. Spirituali ergo contracto [Confirmatione conjugium spirituale dissolui.] coniugio, apertè sequitur quod prius fuerat dissolutum; quando quidem spiritualis esse bigamia nequit, vt ibidem pronuntiat Pontifex verbis illis: Ad secundam priori vinculo perdurante non poterit Canonicè consecrari. Secundum autem iuxta complurium Scriptorum sententiam est, quos Citati adducunt asserentes administrare posse, donec nouæ Cathedræ accipiat possessionem: dum enim totum illud concedunt, hanc necessè est partem consequenter admittant: quòd scilicet dum intra diœcesim sunt, administrare queant. Neque obstat quod ex Mossobrio adducit Diana suprà Resolut. 55. §. Terminus, testante resolutum esse Episcopum debere, ab exercitio ordinariæ iurisdictionis abstinere, & Capitulo illam conuenire, vbi primùm absolutionis suæ testimonium authenticum habuerit: neque enim de resolutionis illius qualitate constat, cuiusnam illa, aut qualis: vnde communi sententiæ non debet obstare. Et pro Indiis illud speciale succur [Quid speciale pro Indijs.]rit, quòd scilicet Reges nostri cum gratia præsentationis schedulam ad Capitulum remittunt Ecclesiæ, pro quo est illa facta Prouisio, vt eidem gubernationem attribuat; cui in mandatis datur vt statim se ad illam conferat, ne oues damna diu experiantur, quæ ex absentiâ solent cumulari Pastoris. Sicut ergo ante confirmationem ob prædictam caussam administrare potest, ita & ad aliam Ecclesiam promotus, dum in priori existit: quia eadem ratio est, & ita etiam eadem Pontificis, Regisque dispositio, & satis verosimiliter præsumpta voluntas. Tertium eos habet Patronos, [Recessus extra diœcesim quomodo sit tacita renuntiatio.] qui apud Citatos occurrunt, dum necessariam non esse possessionem affirmant. Et pro eo maximè faciunt, quæ adducit Dom. Solorzanus num. 88. & seqq. & in Politica pag. 611. & seq. Est enim tacita renuntiatio, non verbis, sed opere ipso facta, quæ non habet minorem efficaciam. Quòd si de voluntate contrariâ constet, non est de illa curandum, quando opus ipsum verbis contrarium habetur: est enim absoluta desertio Ecclesiæ, vnde & administrationis, pro qua iam titulus nullus extat, & ita si prætendatur, nullum talis prætensio potest legitimum effectum habere.

Quod verò per expressam renuntiatio [Si expressa, vacationem inducere, etiam existentis intra diœcesin.]nem adhuc intra Diœcesim versantis, vacatio Ecclesiæ contingat, vt in vltima Assertionis est parte propositum; videtur irrefragabile; quia nullibi renuntiatio talis vt inualida videtur reprobata, & generalis regula est posse quemlibet iuri suo cedere. Illud tantum videtur obstare, de quo [Quædam instantia disiecta ex defectu potestatis.] citato Cap. 4. Episcopum videlicet non posse scire beneplacito Summi Pontificis suæ dignitati renuntiare, etiamsi confirmatus tantùm, & nondum consecratus sit: de quo item adductum Cap. Inter Corporalia, perspicuè disponit. Sed hoc non vrget: quia per renuntiationem prædictam non renuntiatur dignitati, pro qua iam renuntiatio præcessit, quando promotioni ad aliam Ecclesiam assensus est præstitus, sed fit aliquid consequenter ad illam, vt actus completus sit. Si ad [Item alia ex dispositis ob bonum Ecclesiæ.]huc instes, post consensum præstitum manere in Translato potestatem administrandi ex Iuris dispositione, quæ videtur in bonum Ecclesiæ concessa, cui proprius qui fuit sponsus, melius prouidebit, dum intra illius diœcesim demoratur. Quod in Ecclesiis Indiarum videtur magis vrgere ob adductam paulò superiùs rationem. Neque illud etiam obstat: quia licet in fauorem Ecclesiæ potestas illa in translato perseueret, locus est renuntiationi; quia non omne, quod est in fauorem Ecclesiæ, est irrenuntiabile, sed illud tantùm quod est in Iure, aut aliàs per Pontificias leges tale declaratum: & ita contingit in præsenti: ex ea ratione, quòd cura huiusmodi potest per alios suppleri; & licet non ita aliquando benè; quia tamen citò eam depositurus est ob necessitatem profectionis; non ipsi cum tanto onere relinquitur, vt statim in illos transferri nequeat, in quos est statim transferenda. Et argumento est ob huiusmodi administrationem nullum Episcopo emolumentum ex massa decimali relinqui, omnia gratis peracturo. Quod etiam in Indiis conuenienter fieri potest regulariter loquendo, nisi casus talis occurreret, in quo charitas aliter fieri compellere videretur.

Dico secundò. In Indiis licet Capitulum [Assertio 2. Capitulum in Indijs Episcopo non restiturum, licet probabilis pro eo sententia sit.] secundùm probabilem opinionem procedat, dum tamen Episcopus renititur, & sibi administrationem competere probabili etiam ratione contendit, non est Sedes vacans publicanda, nisi Patrono de omnibus certiorato, Prorege inquam, aut supremo Gubernatore: quia cùm turbæ inde possint excitari, & scandala non leuia emergere, nisi iurisdictio stabiliatur, à nullo alio possunt inconuenientia ista submoueri. Et ex eo etiam quia cùm præsentare ad Beneficia possit, oportet vt eius, cui præsentatio facienda est, sit pacificè fundata iurisdictio, vnde & prouidentiam suam circa hoc potest interponere. Et in consultationis huiusmodi prætermissione grauiter potest delinqui, propter inconuenientia, quæ [Quid Patrono vltra præsentationem liceat.] debent à Capitularibus præcaueri. Quomodo autem contra Ecclesiastica iura non sit vt Patroni vltra præsentationem aliquid circa Prælatos exercere possint, vt firma eorum iurisdictio sit, ex Canonico iure habemus. Cap. Nobis, de iure patron. ibi: Non electioni Prælati, sed iam factæ hone [Cap. Nobis de jure patron.]stius Patroni postulatur assensus; nisi aliter de sua iurisdictione obtineat, vt partes suas interponere debeat electioni tractandæ. Sic Clemens Tertius. Non ergo mirum esse poterit, si aliud præter præsentationem Regibus Catholicis, & præsertim in Indiis concedatur: quòd scilicet omnino curent, vt satis fundata iurisdictio eorum sit, quibus Canonicè instituendi à se præsentandos est futura potestas.

Dico tertiò. Dum Episcopi translatio [Assertio 3. Sola præsentatione non induci vacationem.]nis suæ testimonium, quod facere plenam fidem possit, non habent, sed solam Regiam præsentationem, non debent ab Ecclesiarum, in quibus sunt, administratione desistere. Hoc probant adducta à nobis citato Cap. 4. Tit. 13. & ratio est clara, quia coniugale vinculum perseuerat, vnde & cura sponsæ opus est etiam perseueret. Sic ergo Sedes vacare nequit.

Dico quartò. Si Episcopus litteris præsenta [Assertio 4. Nisi Episcopus longam profectionem assumat.]tionis acceptis, & exhortatorio maturandæ profectionis ante Confirmationis legale scriptum abeat in regionem longinquam, ex quo administratio Ecclesiæ, quam relinquit, statim ac recedit, peragi ab eo nequeat, Sedes vacare dicenda est, vnde nequit Vicarium aut Gubernatorem relinquere, qui eius nomine administrat. Exemplo esse potest, si ex Noua-Hispania in Peruuium, aut ex contra transferatur. Si ex Insulâ S. Dominici in Prouincias nuper dictas. Si ex [Pro quo exempla.] Paraqueria, aut Tucumano in Popaianum. Si ex Panamensi Ecclesia in Ecclesiam S. Crucis in Montanis; si inde in Ecclesiam S. Fidei Regni noui Granatensis: tales enim videmus translationes, quæ aliquando ex non agnitâ distantiæ immensitate videntur factæ, non sine magnis Ecclesiarum detrimentis, de quo aliàs. In illis ergo Sedes vacare dicenda est quoad effectum dictum, quidquid de rigore sit, cùm non sit penitus vinculum dissolutum. Neque dici potest per Vicarium posse administrari, donec Electus adueniat, aut transmissa ei à Capitulo gubernatione Gubernatorem ille designet & in defectu huius alium: quia Vicarius cum Episcopo vnum habet tribunal & auditorium, vt determinat Bonifacius Octauus in Cap. Non putamus, de Consuetudine. Et in Cap. Romana, de Appellation. in 6. Cùm ergo penitus cesset Episcopi tribunal, etiam & Vicarij cessare necessarium est.

Si dicatur posse Episcopum Gubernato [Euasio ex constitutione Gubernatoris & non Vicarij præclusa.]rem, & non Vicarium relinquere, cuius sit delegata potestas, & ita diuersum habeat tribunal, Contra est: quia tunc appellatio à sententiis Gubernatoris ad Episcopum est deferenda: quod impossibile cùm sit, ex eo fit designationem dictam non valere. Deferendam constat ex Cap. Super quæstionibus §. Porrò de Officio Delegati. Cap. Si is cui. Cap. Si à Subdelegato, de officio, & [Circa appellationem à delegato notanda doctrina.] potest. iud. delegati in 6. & textibus aliis, quos adducit Couarruuias Practicar. qq. Cap. 4. num. 8. Et quidem aut Gubernatori tali committitur iurisdictio omnis, vel cum aliqua reseruatione. Si Primum, iuxta multorum sententiam, quos adducit & sequitur citatus Auctor, est idem vtriusque tribunal, sicut de Vicario generali dictum, & ita ratio adducta pro illo militat. Si autem Secundum, locus est appellationi ad eumdem, & ita sequitur intentum. Quia verò sunt qui censeant, apud eumdem, appellationem esse non ad delegantem, sed ad Superiorem interponendam: neque illud facere pro aduersa valet positione: quia Episcopus sic recedens nihil potest sibi reseruare, cùm prouidere circa illud ex longinquo nequeat: ex quo fit vnum esse illius & Gubernatoris tribunal; quod stare non posse iam vidimus; quidquid de appellatione sit. Et prætereà cùm sit adeò probabilis sententia, quæ affirmat appellationem esse ad Episcopum interponendam, poterit Gubernator iuxta illam procedere; & ad alium factam non admittere: quod est grauamen satis ingens, & ita ab Episcopo nequit in suo recessu relinqui: id enim esset; non iam sponsi sed acerbi dominatoris officium. Quidquid præterea [Episcopus adiri potest per viam querelæ: vnde arguitur.] de appellatione sit, receptissima doctrina est Episcopum adiri posse per viam querelæ, de cuius recursu praui consulendus P. Thomas Sancius Libr. 3. Consil. Cap. Vnico, Dub. 35. Hic autem absolutè tollitur recessu dicto: ergo nequit, dum recedit, res ita disponere, vt subditi illo careant, sicut carere necesse est Gubernatoris designatione: quia illius potestas non est in destructionem, sed in ædificationem.

Accedit, quod licet generaliter loquen [Sola præsentatione quomodo stare possit vinculum spirituale dissolui.]do, per solam præsentationem non dissoluatur vinculum spiritualis connubij, potest tamen ante connubium cum aliâ sponsâ celebrandum, prioris renuntiatione dissolui, iuxta dicta numer. 7. Licet autem vt renuntiatio valeat, sit licentia Pontificis necessaria, iuxta dicta etiam num. 9. totum id videtur in casu præsenti contingere. Dum enim recedit Episcopus, & curam omnem Ecclesiæ deponit, renuntiare videtur eidem: nullum enim maius renuntiationis argumentum inueniri posse videtur, quàm omnimoda desertio eius, [Licentiam adesse Pontificis in Indijs. Et vnde colligatur.] qui non est ampliùs reuersurus. Quòd autem licentia Pontificis adsit, ex iis deducendum, quæ diximus Titulo 13. numer. 45. & 46. Vbi licentiam quidem in ordine ad dimissionem Ecclesiæ admittimus, per quam tamen minimè vinculum connubiale soluatur. Id autem tunc accidere credendum est, quando Ecclesia dimissa gubernari ab Episcopo potest, distantiâ positâ competenti: quando autem illa immensa est, id nullatenus est credibile: quia sicut de potestate Episcopi diximus, quæ, iuxta Apostolum, non est in destructionem, sed in ædificationem: ita & de Pontificis est potestate iudicandum; vnde & Apostolica sententia ab eisdem in sacris Canonibus vsurpatur. Quòd si renuntiationis nomine [Generali renuntiationis nomine comprehensa, quæ in præsenti cernitur.] non veniat dimissio dicta, venit tamen sub generalitate illa, de quâ Glossa adducta num. 7. verbis illis, Vel alio modo. Neque enim quando condebantur Iura, & Glossæ adiiciebantur, detectæ Indiæ fuerant: tunc etenim casus iste expressiùs poneretur. Et quia contingere poterat, sub illa oportuit generalitate signari. Et quemadmodum circa Episcoporum Consecrationem nouus est pro Indiis modus introductus, quem Iura nescierunt: ita & circa eorum translationem nouus etiam introduci potuit, in quo Apostolica Sedes suâ vtitur amplissimâ potestate, vt in illis ædificentur deserta sæculorum, iuxta Isaiæ vaticinium Cap. 58. vers. 12. Id est, tot retrò sæculis deserta, & sic desertorum more solis horrida spelæis infernalium bestiarum.

CAPVT III.

Circa obligationem Vicarij generalis eligendi qualiter Capitulum in conscientiæ foro teneatur.

DIco primò. Attentâ Concilij Triden [Assertio 1. Formam electionis ex Tridentino solum post mortem Episcopi videri obligare.]tini dispositione circa electionem Vicarij Seß. 24. Cap. 16. de Reform. non videtur obligare, nisi quando Sedes per mortem Episcopi vacat. Probatur ex illius tenore, ibi: Item, Officialem seu Vicarium, infra octo dies post mortem Episcopi constituere, vel existentem confirmare omnino teneantur. Est ergo dispositio limitata, quæ eo ipso quod talis limitatum habet effectum, ita est communis scribentium Doctrina, pro quo Cardinalis Tuschus Lit. D. verb. Dispositio Concl. 494 Videtur autem in contrarium stare sacra Cardinalium Congregatio in Declaratione quadam 28. April. 159. quam & adducit Naldus verb. Vicarius num. 8. & sic habet: Congregatio Concilij [Declaratio Cardinalium in contrarium.] censuit Capitulum adhibitum posse amouere Vicarium, aliàs per ipsum electum & confirmatum: tenerique intra octo dies alium constituere: alioquin deuolui ius deputandi Vicarium ad Metropolitanum: acsi Ecclesia ipsa Metropolitana fuerit, ad antiquiorem Episcopum. Sic Patres illi, iuxta quorum mentem idem videtur necessariò faciendum quocumque modo Vicarius desit, vnde & ad casum vacantis Sedis per translationem Episcopi similis consequentia facienda ob similem rationem, iuxta notoriam regulam de similibus, pro qua præsertim Innocentius Tertius in Cap. Inter Corporalia, de Translat. Episc. de quo aliàs à nobis dictum. Et in terminis casus, de quo loquimur, terminum octo dierum currere Capitulo etiam à die scientiæ translationis, quando tamen à Summo Pontifice fuerit Episcopus absolutus à vinculo prioris Ecclesiæ, decisum refert Stephanus Quaranta verb. Capitulum Sede vacante. §. Duodecimò quæro. V. Terminum. Et ex eo Dom. Barbosa Allegat. 54. num. 164. Et absolutè Diana Parte 8. Tract. 4. Resolut. 55. §. Terminus. Videtur autem circa alia ibidem disposita idem asserendum, si talia sint, vt grauis pro illis, generaliter loquendo, dispositio debeat æstimari. Vbi ergo Declaratio talis sub testimonio est authentico præsentata, omnino [Quid circa illam, & alias similes.] seruanda est, si & ipsa sit vsu recepta: vbi autem secus accidit, id dici potest, quod de similibus Dom. Solorzanus Lib. 3. Cap. 13. num. 45. & in Politica Lib. 4. Cap. 13. pag. 607. §. Y aunque scilicet non videri tanti ponderis vt Concilij dispositionem vincant de electione post mortem locuti, etsi aliud voluisset. Negandum tamen non est Capitulum non ritè facturum, si electionem intra terminum dictum non perficiat, dum nullum occurrit obstaculum; quia illam periculo annullationis exponit, si Metropolitanus eam probare nequeat, aut antiquior Episcopus, si Ecclesiæ Metropolitanæ, aut exemptæ Capitulum sit, prout à Concilio in eodem Capite dispositum reperitur.

Dico secundò. Verba Concilij citata o [Assertio 2. Sub mortali ad electionem obligari intra dictum terminum.]bligationem in conscientia important. Omnino teneantur. Et ita intra prædictum terminum debet Vicarius eligi, vt graue peccatum euitetur. Id videtur compertum, quia præceptum est manifestum, & materia, circa quam versatur, est grauissima, cuius omissio graui animaduersione punitur: dum Capitulum eligendi facultate priuatur, vt cum aliis tenet Diana suprà Resolut. 71. quamuis non desint qui dicant non priuari, vt videri potest apud P. Palaum Parte 2. Tract. 12. Disput. 2. Puncto 29. num. 6. Præterquam quòd id non videtur posse nisi ex damnabili dissensione contingere, ex qua item scandala solita pullulare. Capitulum itaque officio suo deest in re, ex qua administratio Ecclesiæ maiori ex parte dependet, quod sine graui culpâ esse nequit. Et in Indiis quidem id quàm verissimum ostenditur, quia si electio ad alium ex designatis à Concilio deuoluenda sit, magnæ in eo sunt faciendæ moræ propter distantiam, quæ etiam in caussa esse poterit, vt in electione erretur; nimis enim distantia difficilè agnosci possunt: quod sicut in sensu, ita & in intellectu vsuuenire passim deprehendimus, dum errorem experientia reddit cum dolore perspectum. Ad hæc, cùm gubernatio apud Capitulum plenè resideat, dum Vicarius non eligitur: & vt non eligatur Capitularium in caussa sit obstinata contentio, eâ quidem persistente, gubernatio esse congrua nequit, perturbatus enim animus, iuxta celebre sapientis effatum, non est aptus ad exequendum munus suum: & multorum perturbatio nihil dare concinnum poterit, sicut neque cithara, in qua chordæ discordarint. Pro quo multa apud Scriptores sacratioris litteraturæ & politioris occurrunt. Ego pro casu nostro illud expendo, quod ex Lateranensi Concilio habeatur in Cap. Cùm in cunctis, quod est primum de iis, quæ fiunt à maiori parte Capituli: sic enim ibi Præualeat semper, & [Cap. Cùm in cunctis, de iis quæ fiunt &c.] suum consequatur effectum, quod à maiori & saniori parte Capituli fuerit constitutum. Supponit ergo Concilium sanum futurum esse Capitulum, quando in iis, quæ disponit, maiorem & saniorem partem agnoscit: saniorem enim dicens, sanam item partem aliam profitetur. Si ergo non sanum, sed vulnera discordiæ præ se ferens illud sit, non erit ab eo conueniens aliquid expectare, neque sanitas inde populi desiderata procedet: cùm sit illud ex D. Leone notissimum, & in Iure vulgatum, quod vita Rectorum, est sanitas populorum.

Dico tertiò. Capitulum debet sub rea [Assertio 3. Et ad doctum eligendum.]tu culpæ lethalis Vicarium doctum eligere, si inueniri talis possit. De absoluta obligatione constat: quia Vicarius est veluti Episcopus, dum Episcopalis vacat Sedes, cùm in eo iurisdictio resideat, & ita iudex in caussis totius diœcesis futurus: atqui Episcopum esse doctum debere sacri Canones clamant, pro quo præsertim Cap. In [Qualis doctrinæ suppellex in Episcopo requiratur, & consequenter in Vicario.]ter cetera, de Officio iudicis Ordin. Sed quod habetur in Cap. Nisi cùm pridem, de Renuntiatione, magnum habet momentum, & pro Vicario apprimè facit: sic enim ibi: Pro defectu quoque scientiæ plerumque potest petere ceßionem: quia cùm ipsa circa spiritualium administrationem sit potißimùm necessaria, & circa curam temporalium opportuna; Præsul, qui [Cap. Nisi cùm pridem, de Renuntiat.] commissam sibi debet Ecclesiam regere in vtrisque, salubriter ei renuntiat, si scientiam, in qua ipsam regat, ignorat. Tu enim (inquit Dominus. Osee 4. v. 6.) scientiam repulisti: & ego te repellam, ne Sacerdotio fungaris mihi. Hæc Innocentius Tertius, in quibus probatio Assertionis elucet: Vicario siquidem spiritualium cura, atque etiam temporalium, toto ambito diœcesis incumbit, pro quibus scientia necessaria est, vnde qui competenti caret, omnino est ad officium ineptus, & proinde etiam grauiter peccant talem ad illud eligentes. Quod adeò videtur perspicuum, vt absurdum videatur illud in dubium reuocare. Peccaret quidem grauiter Capitulum, si pro temporali administratione rei alicuius ad Ecclesiam pertinentis Oeconomum ineptum adhiberet, sicut & pro quolibet alio in ipsâ ministerio: ergo multò magis Vicarium eligens scientiâ ad rectam functionem sui muneris destitutum: quandoquidem omnium illud est officiorum maximum, quorum prouisio ad ipsum potest pertinere. Quòd autem eminentia scientiæ necessaria non sit, citato in Capite de [Non eminentem, sed competentem necessariam.] Renuntiatione eleganter declarat Pontifex, sic locutus: quamquàm desideranda sit eminens scientia in Pastore; in eo tamen sit competens toleranda: quia secundùm Apostolum (1. Cor. 8. v. 1.) scientia inflat; charitas autem ædificat: & ideò imperfectum scientiæ potest supplere perfectio charitatis. Sic ille: qui competenti cùm sit in Episcopo scientiâ contentus, quando perfectio charitatis adest, imperfectionem eius suppletura, idem credendus est in Vicario requirere: de Episcopo enim ad Vicarium bene arguitur in huiusmodi requisitis. Et ita cùm dubium esset an quod de Vicario Cathedralis Ecclesiæ à Tridentino disponitur, extendi etiam ad Collegiatam, defuncto eius Prælato, deberet, Congregatio die 12. Septembris 1585. censuit [Declaratio Congreg.] negatiuè: quia si non est neceßè vt hic Prælatus mortuus sit Doctor: ergo neque Vicarius eius. Sic habetur in Declarationibus circa citatum Caput.

Dico quartò. Quod Concilium Tri [Assertio 4. Gradum in Iure Canonico habiturum, & secus eligentes vt grauiter peccant.]dentinum statuit circa Gradum in Iure Canonico, vt scilicet Vicarius sit Doctor, aut Licentiatus in illo, obligat ceteris paribus in conscientiâ, & obligatio videtur esse grauis. Sic colligitur ex multis Doctoribus, quos adducit Dom. Solorzanus Cap. 13. citato num. 38. & prætereà ex P. Bauny Tomo 1. Tract. 11. Quæst. 21. §. Eligit etiam. P. Fragoso Tomo 2. pag. 684. numer. 30. P. Palao Tomo 2. Tract. 13. Disputat. 2. Puncto 29. num. 4. P. Azor Tomo 2. Lib. 3. Cap. 23. in fine, vbi Concilij decisionem simpliciter proponit. Vnde mirari iuuat quomodo eum Dom. Solorzanus suprà num. 42. pro ea sententia referat, quæ & aliorum est, asserentium formam à Concilio propositam quoad qualitatem dictam parum in Ecclesiis Hispaniæ seruari; cùm nihil tale apud illum reperiatur. Sicut neque apud Sayrum in Floribus Decisionum Lib. 1. Titulo 16. Decisione 2. Vbi ita scribit: Vicarius gener alis à Capitulo [Sayrus.] Sede vacante constituendus, Doctor esse debet vel Licentiatus in Iure Canonico, vel aliàs quantùm fieri poterit idoneus. Et cùm Vicarius Episcopi idoneus esse debeat ad id, in quo vices eius gerit, & constitui solet ferè ad omnia, quæ gesturus est Episcopus; non satisfacit Episcopus muneri suo, nisi idoneum constituat, sed peccat: constitutio tamen talis Vicarij tenet ipso iure; modò sit Clericus saltem in Minoribus constitutus, vnde & ab eo & cum eo facta valida censentur. Hæc ille: ex quibus manifestè apparet ipsum quoad Capitulum Sede vacante sine limitatione formam à Concilio traditam in Vicarij electione complecti, neque de vsu contrario quidquam affirmare; & consequenter peccare illud, si idoneum non eligat, quandoquidem in Episcopo simile peccatum agnoscit, in quo minor est obligatio quoad prædicta, vt communiter Doctores tradunt. Quòd autem validam electionem dicat, peccatum non tollit, sed valorem in electione ab Episcopo factâ tantùm adstruit, cùm de electione Capituli nihil tale pronuntiarit. Tales autem la [Lapsus Iurisperitorum in citationibus.]psus in Iurisperitorum allegationibus passim deprehendimus, dum glomerare Auctores student pro Resolutionum suarum auctoritate fundandâ, sed in eorum lectione minimè vigilantes: quod in Textuum citatione sat frequens, vt & alij ante me adnotarunt, & ego experientiâ verissimum deprehendi. Sit tamen Dom. Solorzano sua de insigni conditione laus à me alibi non semel celebrata.

Assertionis autem probatio ex citatâ [Probatio Assertionis, & ex Concilij verbis expensis.] Concilij dispositione desumitur: neque enim quod ibi ab eo positum vim tantùm consilij habet: alioquin quod de termino pro electione, octiduo scilicet, dicitur, rationem etiam consilij solam haberet; quod est contra omnium mentem, & praxim inuiolabiliter obseruatam: neque obstat quod ibidem à Concilio additum; vel aliàs quantùm fieri poterit idoneus. Nam stante casu, vt à nobis proponitur, impossibile est vt sit aliàs quantum fieri poterit, magis idoneus. Cùm enim loquamur de omnibus, qui electioni occurrunt, ceteris paribus; si is, qui Gradum prædictum habet, prætermittatur, magis idoneus quantùm fieri potest, prætermittitur: quia habet quidquid alij, & prætereà Gradum à Concilio requisitum. Itaque si magis idoneus reperiatur; qui tamen Gradu prædicto careat, ille eligi poterit: secus ceteris paribus, vbi humani respectus tantùm præualere possunt, & ita eorum ratione [Esse aliquam de Capitulo qualtitatem, ex quâ excessus habetur.] grauiter in electione delinqui. Quemadmodum graues Auctores tenent ceteris paribus debere eligi ex gremio Capituli, vt videri potest apud Dianam suprà, Resolut. 57. qui & Cardinalium Declarationem adducunt: nam eo ipso quòd de Capitulo sit aliquis, si in aliis paritas sit, nequit esse simpliciter talis, quia ratione auctoritatis à gremio prouenientis paritas in aliis superatur.

Dico quintò. Si duo inueniantur pares, [Assertio 5. In Iure ciuili peritum ceteris paribus præferendum.] & Gradu inquam in Canonico iure conspicui, sed eorum alter in Ciuili etiam iure laureatus sit, ille est præferendus. Sic colligitur ex P. Fragoso citat. num. 30. vbi Vicarium etiam in Ciuili iuri non mediocriter versatum futurum esse pronuntiat. Est autem pro Assertione magnum in Tridentino Concilio fundamentum citato, Cap. 16. dum ait: Qui saltem in Iure Canonico sit Doctor, &c. Particula enim saltem id ponit, quod est in eo genere minus; vnde quod est plus desideratur, si inueniri possit. Cùm ergo Doctor aut Licentiatus in vtroque iure plus sit, & magis ad rem faciat, ille est iuxta Concilij mentem præferendus. Cumq́ue statim addat magis idoneum, quantùm fieri poterit, eligendum, militat argumentum idem, quod pro Assertione præcedenti iam datum. Et cùm peritia Iuris ciuilis magni esse momenti ad decisionem caussarum possit, in postpositione talis peccatum erit, quandoquidem Ecclesia aptiori administratore priuatur, in quo inueniuntur, qui eligunt, infideles. Id quod etiam probat non esse illud leue.

Dico sextò. Si quis Doctor aut Licen [Assertio 6. Peritus in Canonico Laureato in vtroque minoris in illo peritiæ præhabendus.]tiatus in Iure Canonico, in eo excellat, præferendus est laureato in vtroque peritiæ minoris, etiamsi in Ciuile constet eminere. Id ex eo ostenditur; nam caussæ, quas est tractaturus Vicarius, Ecclesiasticæ sunt, circa quas Canonicæ sunt leges constitutæ, vnde maior in illis peritia Ciuili anteponenda est, quæ in subsidium tantum adhibetur. Pro quo est Cap. Intelleximus, quod est [Cap. Intelleximus de noui oper. nunt.] primum, de noui operis nuntiat. in quo sic Lucius III. Pontifex: Quia verò sicut leges non dedignantur Sacros Canones imitari, ita & sacrorum instituta Canonum Principum Constitutionibus adiuuantur, &c.

Dico septimò. Si ceteris paribus Doctor aut [Assertio 7. ceteris paribus Theologum præferendum.] Licentiatus in Theologiâ cum Doctore Licentiato in Iure concurrat, nihil Tridentini Decreto derogando, dici potest præferendum illum, si Gradui doctrinam constet respondere. Quod quidem in adductis nuper verbis fundari potest: Qui saltem in Iure Canonico sit Doctor, &c. Illud enim saltem, vt dicebam, maius aliquid indicat, quod sit Concilij menti conformius. Rogo ergo quodnam illud sit? Dici potest iuxta Assertionem quintam, Gradum in Iure vtroque designari. Atqui hoc licet verosimile sit, & quod ad Assertionem attinet, illa ex eo rectè deducatur, quo modocumque dicta particula explicetur: videtur autem explicata alia satis congrua, si dicamus illud saltem Gradum in Theologiâ denotare, quia Gradus in Iure inferior est, & ita si Doctor Theologus non inueniatur, saltem Iuristam esse quærendum. Et de superioritate Gradûs Theo [De superioritate Gradus in Theologiâ.]logici dubitari nequit: sic enim Ecclesiæ statuta determinant, iuxta quæ Vniuersitatum omnium praxis inuiolata procedit, vnde & color insignibus omnium perfectissimus, albus scilicet, attributus. Deinde Theologia in Sacris Canonibus præsertim commendatur, vt videri potest in Cap. Licèt, de Præbendis. Cap. Finali, de Magistris. In Concilio Trident. Seßione 5. cap. 1. de Reformat. Vnde necessarium fuit per specialem Declarationem Sacræ Congregationis Cardinalium stabiliri, priuilegium Magistris & Scholasticis Beneficiariis ad residendum obligatis concessum, vt possint, dum legunt, aut studio Theologiæ dant operam, pro præsentibus haberi, ad Professores Iuris Canonici, & eidem studentes extendi. Accedit De [Ex Declaratione Cardinalium efficax argumentum.]claratio alia adducta num. 16. iuxta quam Vicarius succedens Prælato Ecclesiæ Collegiatæ non tenetur esse Doctor, cuius ratio est; quia cùm Prælatus ipse non teneatur esse Doctor, consequens est, vt neque Vicarius teneatur. Tunc sic: Episcopus non tenetur esse Doctor aut Licentiatus in Iure Canonico, cùm possit esse Theologus: ergo neque Vicarius illi succedens. Quæ consequentia, si legitima non est, neque illa esse videtur, quæ Congregationi est ratio decidendi. Videatur Thomas Hurtadus Tract. 12. num. 1842 vbi pro Theologi prælatione decertat.

Quibus id videtur obstare, contrarium [Obiectioni ex contrario intellectu Concilij, & Declarationibus, occurritur.] scilicet intellectum communiter esse receptum, vt scilicet omnino iuxta mentem Concilij fuerit in Iure Canonico Laureatum debere esse Vicarium: quod ita fatentur, quo absolutè id tenent; & qui censent non obligare decisionem dictam, in eo fundantur, quod per verba subsequentia sit illi moderatio adhibita, siue alius, quantùm fieri poterit, idoneus: vel quia ita vsu receptum: ac proptereà quia pro eo extant Cardinalium Declarationes, ac præsertim vna 28. Augusti 1621. quam Auctores adducunt, ac præcipuè Dom. Barbosa in Tractatu de Canonicis, cap. 42. numer. 53. Ad quæ responderi potest, ita quidem esse, vt communis intellectus pro contrariâ faciat positione; sed non ideò reiiciendam vt inuerosimilem, quæ Textui conformis ostenditur, & pro se habet præsidia non contemnenda à Iure, & ratione petita. Vbi accommodari non immeritò potest, quod Bonacina habet Tomo 1. Disput. 2. de officio diuino, Quæst. 5. Puncto 3. §. 3. num. 1. Vbi [Bonacina opportuna ad probationem doctrina.] cùm dixisset Præbendarium absentem ad tuenda iura Capituli lucrari distributiones, etiamsi stipendium à Capitulo accipiat, ita subdit: Hæc ampliatio mihi probatur, licèt nullum habeam Auctorem, qui meæ sententiæ subscribat, plures verò contrarios inueniam, &c. Deinde, quamplures esse, qui teneant Doctorem Theologum eligi posse, vt videri potest apud Dom. Solorzanum suprà, quem item cum Riccio adducit Diana suprà, Resolut. 56. vnde quod ad rem attinet, seu effectum ex Concilij interpretatione deductum, non potest dici sententia ista singularis. Quòd verò particula, saltem, hoc aut illo modo accipi debeat, quantùm ad vim consequentiæ ex illâ, tanti momenti non habetur, vt singularis sententia solidis fundamentis innixa, veniat respuenda. Quod verò Cardinalium Declarationes non vrgeant, iam vidimus num. 14. ex Dom. Solorzano. Cùm autem Doctorem Theologum dicimus, non quemlibet intelligimus, sed eum, qui in Theologiâ generale possit magisterium exercere, quæ non tantùm speculatiuas notitias de diuinis, sed morales etiam & iudiciales multas comprehendit: qui enim tales, facillimo negotio iudices esse possunt, & caussas, de quibus agitur, intimè penetrare. Quod verò ad praxim attinet, nihil est difficultatis in illâ, vt & illiterati in ipsâ inueniuntur promptissimi; cùm aliàs Assessor sit Iuris Canonici consultus adhibendus. Nullum ergo erit peccatum in talium electione.

Dico octauò. Capitula Indiarum more [Assertio 8. Capitulum Indiarum sicut alia eligere posse.] aliorum se gerere possunt in Vicariorum electione, quia & in illis homines docti reperiuntur, & in dictarum facultatum exercitatione versati. Sed non est specioso Doctoris titulo multùm quandoque deferendum, vt ob eam solam debeat aliquis non pariter laureatis anteferri. Dantur non rarò sine meritis laureæ, ex quo accidit vt Doctor in Iure [Doctoris laureæ non multùm deferendum.] Canonico Vicarius electus, cùm Assessorem non cogatur habere, absurda non leuia in caussarum iudiciali expeditione committat. Tantùm ergo abest vt Doctores tales præferri debeant, quòd potiùs in eorum electione grauis culpa reperiatur. Vnde Concilium Tridentinum citato in Capite sapientissimè ista prouidit. Cùm enim statuisset eligendum Doctorem aut Licentiatum in [Conc. Trid. vt sit summa attentione locutum.] Iure Canonico, non addidit, velsi talis non extet, alius qui magis idoneus inueniatur. Sed vt iam vidimus: vel alius, quantùm fieri poterit, idoneus. Sciebat enim Doctores & Licentiatos in Iure Canonico posse plures occurrere, sed non idoneos, tum ob qualitatum aliarum defectum, tum etiam ob doctrinæ in facultate illa tenuitatem, quibus non debet titulus honorificus auxiliari. Id ergo in Indiis præcipuè accurrandum, quod ex Inno [Charitas in Vicarijs Indicis maximè necessaria.]centio III. dedimus numer. 16. vt scilicet talis eligatur, in quo imperfectum scientiæ potest supplere perfectio charitatis. Charitas enim maximè necessaria, vt Indorum saluti consulant, & caussæ illorum ingrediantur ad ipsos: ne clamor ille aures diuinæ Iustitiæ lacessat, de quo Isa. 1. v. 23. Pupillo non iudicant, & caussa viduæ non ingreditur ad illos. [Isa. 1. v. 23.] Debent enim pauperum & desolatorum caussæ ad iudices ingredi, vt non sit opus deductore. Nullus præ foribus adstabit ianitor, sed sine obice, vti in domum propriam, intrabunt. Vel si ianitor aliquis futurus, sit equidem charitas, quæ iuxta Apostolum. 1. Corinth. 13. v. 4. & 5. Patiens est, non quærit quæ sua sunt, non irritatur. O dignis [1. Cor. 13. v. 4. & 5.]simum pro misellorum Indorum caussis ianitorem!

CAPVT IV.

Circa visitationem Diœcesis quid debeat à Capitulis Indicarum Ecclesiarum, Sede vacante, præstari.

QVæstio inter Doctores antiqua [Capitulum visitare posse diœcesim, communior sententia.] est, an Capitulum, Sede vacante, circa Diœcesis visitationem possit officij sui partes applicare, de quâ specialiter P. Azor Tomo 2. Lib. 3. Cap. 37. Quæst. 5. & sunt qui negant, quia Capitulum non succedit in iurisdictione voluntaria, sed necessaria: visitatio autem tantùm necessaria censebitur, quando contra aliquem inquisitio debet fieri, aut quòd eius fama læsa inueniatur. Communior autem sententia affirmat, pro quâ citatus Auctor adducit Decretum Concilij Tridentini Seßione 2. [Conc. Trid.] Cap. 3. de Reformat. vbi sic habetur: Visitatores etiam à Capitulo deputandi, vbi Capitulum ius visitandi habet, priùs ab Episcopo approbentur. Sic ibi. Quod tamen ad rem non videtur facere, cùm de Capitu [Textus à P. Azor adductus nihil ad intentum facere.]lo Sede vacante sermo non sit, quod Episcopo generaliter in iurisdictione succedit, sed de aliàs priuilegiato, cui Sede etiam plenâ ius est pro visitatione concessum, vnde & visitatorem ab Episcopo approbandum statuitur, ex quo plena comprobatur. Adducit etiam Cap. Sopitæ, de Censibus, vbi nihil ad intentum: solùm enim decernitur vt Archiepiscopus visitans Prouinciam Procurationem habeat à Monasterijs. Addit Cap. Relatum 10. quæst. 1. seu potiùs Relata, in quo tantùm de negligentia & auaritia Episcoporum agitur, cùm commissos sibi populos Confirmationis, & prædicationis caussâ circumeunt. Sed hoc quid ad quæstionem? Probat tandem ex Cap. Ecclesiæ, quòd est finale de supplement. negligent. Prælat. in Sexto. adducto etiam pro eodem à Patre Molina Tomo 6. Tractat. 5. Disputat. 11. numer. 7. vbi Archiepiscopus dat Visitatorem, si Capitulum visitationis vsum neglexerit. Sed videamus Textum sic se habentem: Ecclesiæ Cathedrali vacanti Visitator ab alio, quàm [Cap. Ecclesiæ, de suppl. neg. Prælat.] à Romano Pontifice deputari non potest. Nisi fortè Capitulum in spiritualibus & temporalibus, negligenter aut perperam administret. Tunc enim Archiepiscopus ob negligentiam, vel malitiam Capituli (eo vocato, caussaque super hoc cognitione præmissâ) Visitatorem, seu administratorem eidem Ecclesiæ licitè poterit deputare. Sic Bonifacius Octauus, addens statim Visitatorem ab Archiepiscopo deputatum non posse Beneficia conferre, quæ ad collationem pertinent Episcopi. Quid iam in Textu isto, quod ad rem, de qua est sermo, conducat? De negligentiâ Capituli in visitandâ Diœcesi nec verbum quidem. Quòd si Visitator datur, non ea de caussa est, neque vt diœcesim visitet, sed vt in spiritualibus & temporalibus administret. Vnde Glossa ibi verb. Visitator, sic ait: Visitator idem quod Administrator, de quo 61. dist. Catinensis. Et Cap. [Glossa.] Quoniam Festus. Sic Glossa. In Capitibus, quæ allegat, Visitatio Diœcesis nulla ratione committitur: nam in priori Visitator mittitur; qui de electione Episcopi curet, & in Secundo, vt omnem vigilantiam atque cautelam circa Clericos plebemque Capuanæ exhibeat Ecclesiæ, vt in vigiliis, obsequioque Ecclesiastico, sedulè ac deuotè debeant deseruire. Nullus ergo ex adductis Textibus quidquam præstat ad intentum: in quo doctus Auctor inuentus est minùs habens, dum Iuristarum allegationibus fidem adhibuit, quam plerumque non merentur vt num. 17. etiam dicebamus.

Quidquid de hoc sit, pro quo & vi [Potestas Capituli ex successione in iurisdictione probatur.]dendus Diana Parte 8. Tract. 4. Resolut. 13. iurisdictio Capituli in Ordine ad visitationem rectè probatur ex eo quòd succedet Episcopo in omnibus, quæ Episcopalem Ordinem non requirunt, & aliàs prohibita in speciali non inueniuntur, vt collatio Beneficiorum, de qua in citat. Cap. Ecclesiæ, & nonnulla alia. Circa quod videri etiam potest P. Lessius in Resolutionibus posthumis. verb. Absolutio, numer. 23. Quod verò de jurisdictione necessaria dicebatur juxta sententiam Ioannis Andreæ, omnino hic locum habet, quia visitatio generalis ad illam pertinet, cùm Episcopus ad eamdem omnino teneatur. Vnde etiam & Capitulum, in Indijs præsertim, quod & Auctores aduersi negare nequeunt, quando vacatio diutina est, vt in illis esse solet. Nec tamen certum illud, sed probabilius, vt cum alijs affirmat P. Azor. Quod quidem animaduertisse juuabit, vt Capitula Indiarum non sint ita circa mittendos Visitatores solicita, quando probabile est illis hanc minimè competere facultatem. Circa quod op [Obseruatio pro limitatione.]portunè citatus idem Auctor obseruat, quòd cùm modica est vacatio, videlicet cùm nondum anni curriculum effluxit, ex quo Episcopus, qui decessit, Visitationem absoluerat, aut quando probabiliter creditur Successor breui futurus: tunc non est quòd Capitulum visitet. Hoc au [Et pro Indijs alia.]tem licet numquàm accidat, cùm Capitulum in Indijs post mortem Episcopi in jurisdictione succedat, semper enim vacationes annum prætergrediuntur: potest tamen in translatione succedere, vnde & seruandum illis. Pro eo verò, quòd dixi, Capitulum in Indiis non debere esse multùm de visitatione solicitum, cùm probabile sit illi ius generalis visitationis non competere. Consideratione dignum occurrit, quòd cùm Concilium Limense Tertium de visitatione egerit Act. 4. per priora Capita & de Visitatoribus ab Episcopis, dum visitare ipsi non valent, mittendis: de Visitatoribus tamen Sede vacante non meminit neque ibi neque alibi. Actione autem 3. Cap. 28. vbi statuit, Sede vacante, non mittendum Præbendarium, vt extra suam Ecclesiam Vicariatum aut Curatum exerceat, quod perquam frequens esse ait: cùm opportuna de Visitatoribus loquendi occasio videretur, nihil pro illis adiecit, vtpotè qui ad visitandum mitti à Capitulo non debeant, quia pro iure ad visitationem non est satis explorata potestas. Quibus præiactis

Dico primò. Capitulum in Indiis, Sede [Assertio 1. Visitationem à Capitulo omitti posse.] vacante, etiamsi vacatio annum excedat, potest tutâ conscientiâ visitationem omittere, nisi alicubi illam exigat ratio specialis. Probatur ex dictis: quia probabile est id fieri non posse. Deinde. Quia visitationes huiusmodi infructuosæ; immò & præiudiciales esse solent: pro quo extat elegans protestatio Concilij Limensis citati Act. 4. Cap. 1. vbi de Visitatoribus ab Episcopis destinatis loquitur, in quibus minus est periculi, quia purior ab humanis respectibus videtur electio, & excessus faciliùs possunt puniri, cùm non habeant validos defensores, vt Sede vacante con [Concilium Lim. 3.]tingit. Verba illius sunt: Ecclesiasticæ disciplinæ neruus ferè in Canonica visitatione consistit, quem astu dæmonis, & auaritiâ hominum plurimorum, ita debilitatum cernimus, vt inde potiùs plurimæ querelæ & damna prouenerint &c. Pro quorum remedio monet statim; Vt non nisi viris integris, spectatæ probitatis, industriis, atque idoneis visitationem committant. Quod equidem desiderari potest, non ita tamen obtineri. Vnde & frequentes semper audiuntur querelæ, & communis persuasio clamat nihil huiusmodi visitationibus bonum Indicæ Ecclesiæ promoueri. Ita de suis Consilium attestatum temporibus; neque mirum in iis, quæ subsecuta sunt & subsequentur, conditionem mundi non euadere meliorem; qui quantùm senior, tantùm deterior. Sit tamen multis suâ de integritate, probitate, atque industriâ commendatio: sed ij curas recusant tales, si fortè contingat ad eas suscipiendas inuitari, nam qui compellat rarus inuenietur.

Dico secundò. Damnabilis est omnis [Assertio 2. Omnem conuentionem pro pecunia danda esse damnabilem, ad quam emolumenta reuocantur.] conuentio, quæ fieri inter Capitulares & Visitatores potest, vt emolumenta istorum illis reddenda sint, aut illorum certa portio. Quis hic hæreat? Aut enim ea tantum emolumenta sunt, quæ licitè reportari possunt, & sic laboris sunt præmia, quæ Visitator subit, ac proinde illis priuantur iniustè. Aut illicita illa, dum à Parochis, quæ non licet, corraduntur. Talia autem restituenda sunt, iuxta dicta Titulo 15. Cap. 2. Si dicas emolumenta licita posse vltro donari Præbendariis, eò quòd Visitator in huiusmodi functione solum prætendat honorem speciosi tituli in ordine ad suas in Curiâ prætensiones; id certè non releuat; quia cùm conuentio præcedat expressa, aut expressæ æquiualens, non est iam donatio gratuita. In quo est & execrabilis simoniæ labes: Officium spirituales functiones habens propter pecuniam datur, non dandum aliàs, illis, qui dabunt quidem, sed non tantùm, quantùm turpis cupiditas pergit extorquere. Pro quo faciunt quæ Doctores tradunt de simonia, agentes ad cognoscendum quando id, quod pro re spirituali datur, rationem pretij habet, cùm constet multoties dari aliqua pecuniâ æstimabilia, & pecuniam ipsam, nec tamen simoniam committi: vt cùm stipendium datur pro dicenda Missa, & distributiones quotidianæ pro assistentia in diuinis officiis. Dicunt enim tunc rationem pre [Quando id, quod pro re spirituali datur, rationem pretij habeat, vt Simonia proptereà committatur.]tij habere, quando non est titulus aliquis, ex quo datio possit honestari; qualis est titulus sustentationis debitæ operario, redimendæ vexationis, laboris extraordinarij, aut liberalitatis: pro quibus specialiter videri potest Bonacina Tomo 1. Tractatu de simonia Disput. 1. Quæst. 1. §. 2. Nullus autem talis titulus in præsenti occurrit, vt est manifestum: si enim aliquis, maximè vltimus, quem tamen iam vidimus locum non habere. Pro quo & videndus citatus Auctor Quæst. 6. [Præsenti casui doctrina applicata.] Puncto 1. vbi præter alia id habet §. Vltimo, quod hic videtur accidere: ait enim simoniam committi, dum quis aliquid spirituale tradit cum pacto vt pecuniam, vel rem pretio æstimabilem præbeat: etiamsi dicat se hoc postulare ex beneuolentia, & liberalitate illius, cui res spiritualis traditur: quia in pactum deducit obligationem, & falsa est illa propositio, quâ indicat se liberaliter tradere, & liberale donum exigere, cùm ineat contractum onerosum, & re ipsa non donat, sed vendat. Quod & de pacto vt gratus esse debeat tale quid reddendo, dixerat ante ista num. 7. & ex P. Suario desumpsit Tomo 1. de Religione Lib. 4. Cap. 45. num. 8. 11. & 12.

Video tamen his aliquos aduersari, exi [Effugium de pacto licito cum sola obligatione gratitudinis, ex quorumdam sententia.]stimantes non esse simoniam, quando sola obligatio beneuolentiæ aut gratitudinis in pactum deducitur; vt videri potest apud Dianam Parte 2. Tract. 2. Miscellaneo. Resolut. 27. qui prædictam sententiam probabilem censet. Sed certè, quidquid de illa sit, contra quem pugnat P. Fragosus Tomo 2. pag. 534. num. 8. & 10. Pharaonius in Append. Tractatus 2. Seßione 12. Casu 5. Et Diana ipse visus post hæc scripta Parte 11. Tract. 5. Resolut. 31. §. His suppositis, pro praxi reprobat cum Rocafull. Pro quo & Tract. 7. Resolut. 23. vbi de mutuo agit, & Ioannem Soriam adducit, probabile existimantem illud licere ad procurandam amicitiam Collatoris, & vt gratiam sibi præstet, etiamsi in pactum deducatur. Videatur etiam Parte 10. Tractat. 15. Resolut. 5. Quidquid inquam de illa sit: quam & in puncto metaphysico probabilem iudicat P. Oñate. Disputat. 84. num. 212. in casu nostro res ita se habet, vt nul [In casu præsenti locum non habere demonstratur.]lus futurus sit sanè sapiens, qui pactum dictum possit approbare. Solis enim verbis beneuolentia & gratitudo præfertur, cùm tamen re ipsa obligatio stricta contendatur induci. (vide Patrem Lessium suprà Casu 6.) Si enim gratitudinis debito se satisfacturum promittens, id non præstet, nullus non mouebitur lapis, vt ab illo extorqueatur: neque erit qui audeat promissis non stare, indignationem veritus expectatione sua defraudari. Exactio autem talis contra rationem gratuitæ donationis est. Cap. Episcopus 1. quæst. 2. Ibi: Si non ex pacto, neque exactus, aut petitus &c. Prætereà, Omnino alienum à ratione gratitudinis est, vt id, quod est labori debitum, tamquam illius stipendium, ei, qui officium contulit, tribuatur. In quo quidem genus quoddam crudelitatis interuenit, cum quo nequit stare, vt debitum gratitudinis ad huiusmodi retributionem inducat: quia reuera beneficium non fuit, quod ita onerosum redditur laboranti, & in quo, qui officium tribuit, non eius, cui tribuit, attendit commodum, sed proprium: cùm beneficium actus beneuolentiæ sit. Item Scriptores illi, qui [Instantia vrgens ex aduersantium doctrina.] pactionem de re temporali pro spirituali licitam esse in foro conscientiæ dicunt, eatenus sic asserunt, quatenus res spiritualis secundùm rationem communem officij considerata meretur ex iustitiâ compensationem, tamquàm stipendium, vt spirituale etiam officium meretur renumerationem gratuitam. Atqui hoc in casu nostro commodum locum habere nequit: quia officium Visitatoris ita confertur, vt secundùm communem rationem Officij, non debeatur stipendium ei, qui dedit; vnde etiamsi nihil spirituale in eo reperiatur, minimè esset debitum: Capitulo enim propter administrationem stipendium non debetur, neque in communi, neque in particulari. Quòd verò gratuitam mereatur remunerationem, omnino alienum ab obligatione stipendij est, vt res ipsa clamat; non ergo illa doctrina quadrat.

Nec satisfaciet qui dixerit Capitulo qui [Euasio ex diligentia Præbendarij, cui stipendium debeatur, expuncta.]dem non deberi stipendium, deberi autem singulari Præbendario, qui suâ diligentiâ obtinet, vt Capitulum talem eligat Visitatorem. Nam cùm Præbendarius talis in huiusmodi diligentia suum potiùs commodum quàm Visitatoris attendat, stipendium ex eo capite non meretur. Et quidem sicut Capitulum totum nequit stipendium exigere ratione huius electionis, ita neque Præbendarius, qui diligentiam dicitur adhibuisse: quia Capitulum diligentiam adhibere tenetur vt congruas personas pro visitatione reperiat: Capitulum autem non est abstractum aliquod Platonicum, sed Collegium Præbendariorum, ad quorum singulos spectat proponere idoneos, & deinde ad Capitulum circa conuenientiam, deliberationem sine humanis respectibus agitare. Non ergo diligentia dicta stipendio est peculiari digna, quia ex obligatione officij debuit adhiberi. Neque quod ad simoniam spectat eâ ratione mollitur: quia Præbendarius in dicto casu non habet tantùm solicitatoris partes, sed collatoris officij simul cum aliis: vnde non solam diligentiam vendit, sed collationem.

Dico tertiò. Non solùm iniqua est pa [Assertio 3. Idem statuens de parte emolumentorum.]ctio, vt emolumenta tradantur, sed etiam aliqua illorum portio, aut certa, vel incerta quantitas. Constat ex dictis: quia non est titulus ad quidquam accipiendum: si enim dignus sit, de quo agitur, proponi debet: si indignus, abominanda est prorsus propositio. Et diligentia pro electione penitus execrabilis. Si dicas esse multos dignos posse, & tunc non esse obligationem proponendi vnum potiùs quàm alium. Id certè non satisfacit, quia casus eo ipso variatur. Loquimur enim de paciscente cum Præbendario, vt obtineat designationem: hic autem eo ipso illâ penitus indignus est. Quid enim indignius pro tali potest munere cogitari? Neque cum integritate, neque cum spectata probitate, & aliis à Concilio Limensi requisitis, de quibus num. 25. id potest vllâ ratione componi. Deinde, etsi componi possit, & gratia aliqua in eâ prælatione intercedat, illa non est temporali stipendio compensanda, pro eo adhibitâ pactione; quia electio alicuius disiunctiuè necessaria est, neque plus laboris in vnâ, quàm in aliâ propositione intercedit. Præterquàm quòd electio est ad rem spiritualem, nec pretio æstimabilem. Sicut enim Episcopus, si ex concurrentibus ad Ordines quosdam præ aliis eligat, ratione prælationis huiusmodi nequit accipere pretium, quia ad rem omnino spiritualem est; ita similiter in casu nostro dicendum. Sin minus, ad pactiones tales in omni rerum sacrarum genere ianua aperietur latissima, per quam & via quæ ducat ad perditionem. Vide Titul. 13. à num. 5. vsque ad 13.

Dico quartò. Præbendarij, Sede va [Præbendarios non posse esse Visitatores.]cante, vbi pauci numero sunt, non possunt esse Visitatores: quod quidem Regiis schedulis cautum inuenitur, de quibus Dom. Solorzanus Lib. 3. Cap. 12. num. 17. Quinam autem pauci dicendi sint, si quærat quispiam, videtur dicendum paucos semper censendos, qui in Ecclesiis non Metropolitanis sunt; cùm enim etiam eorum expleto numero, qui iuxta erectionem esse possunt, multi non sint; non possunt ordinariè loquendo censeri plures, cùm semper aliqui ex eo numero desint, & aliunde copia Clericorum non suppetat, qui diuinorum officiorum ordinariæ celebrationi subseruiant, sintque insuper ægroti aliqui, aut aliàs impediti. In Metropolitanis autem cùm maior numerus sit, id posset faciliùs sustineri, nisi ob rationes dictas eorum esset numerus imminutus. Quando autem non obstante [An egredientes lucrentur distributiones] paucitate Præbendarius ad visitandum exiret, non videtur lucrari posse distributiones, quia caussa absentiæ legitima non est, neque sub aliqua ex illis comprehenditur, quas Sacri Canones admittunt, & de quibus Titulo præcedent. Cap. 7. Neque est simile cùm Episcopus mittit ob dicta num. 78. ibidem nisi necessitas esset similis, quod Patrono fieri notum oportebit. Non est autem improbabile oppositum, dummodo detrimentum Ecclesiæ obueniens compensetur. Quia verò ex huiusmodi visitationibus, ad quas Præbendarij, Sede vacante, egrediuntur, frequentia inconuenientia longo sunt temporum lapsu deprehensa, meritò Regali prouidentiâ cautum ne talis permittatur egressus, & ita circa hoc Proreges aduigilant; & vtinam eorum in re adeò vtili vigilantia perseueret.

CAPVT V.

Circa Beneficia quid possint Indicarum Ecclesiarum Capitula, & quæ circa hoc onera possint eorum conscientias aggrauare.

§. I.

De Resignatione in fauorem.

DIco primò. Capitulum, Sede va [Assertio 1. omnia circa Beneficia posse, quæ de Regi sunt patronatu, ad quæ Episcoporum se extendit auctoritas.]cante, potest præsentatos Regio nomine Canonicè instituere, & circa eos omnia præstare, quæ & Episcopus, Edicta scilicet proponere, cùm Beneficia vacauerint, ad examen vocare, per Synodales Examinatores faciendum, tres digniores eligere ex approbatis, & iuxta meritorum qualitatem locum illis in nominatione tribuere, & ad eum remittere, qui Regio nomine Patronatum exercet. Quod quidem quantùm ad institutionem Canonicam attinet, iuxta Iuris communis dispositionem procedit: pro quo videri potest P. Azor Tomo 2. Libr. 3. Cap. 38. Quæst. 2. apud quem Auctores aliqui rationem conantur reddere cur Capitulum instituere possit, & non simpliciter conferre, sed non satisfaciunt; cur scilicet Sacri Canones vnum [Cur non simpliciter conferre.] concedant, negent aliud, in quo videtur eadem esse ratio. Est autem illa & obuia & concludens, voluisse Sedem Apostolicam erga Patronos se beneuolam exhibere, vt sic multos ad fundandas Ecclesias prouocaret: & ita Glossa in Cap. Etsi [Cap. Etsi Capitulum, de Institut.] Capitulum, de Institutionibus, vbi Bonifacius VIII. quæstionem anteà dubiam suâ Constitutione diremit, ita dicens: Etsi Capitulum, Sede vacante, Beneficia, quæ ad collationem Episcopi pertinent, conferre non poßit: Præsentatos tamen à Patronis potest admittere, si sint idonei, & eos instituere in Beneficijs, ad quæ fuerint præsentati: licèt ad Episcopum, (si superesset) admißio & institutio huiusmodi pertineret. Sic ille. Et ita, inquam Glossa. verb. Præsentatos, sic habet: De Præsentatis solùm hîc di [Glossa.]xit, & poterat de Præsentatis dubitari, quasi præsentatio inniteretur gratiæ, & non Iuri communi, vt sic potestas huius gratiæ, vacante Sede, in Capitulum non transiret. Hæc Glossa. Vbi non prætermittendum Patrem Azor pro veritate propositâ allegare Glossam in Cap. Cùm illis, de Præbendis in 6. Cùm tamen in eo Titulo Cap. Cùm autem non sit, sed sit ille §. in citato Cap. Cùm illis. Quod animaduertisse oportuit, ne inde superuacui ac molesti in quærendo laboris occasio alicui tribuatur. Videatur ergo Glossa in citat. Cap. verb. Noscatur. Licet autem in prædicta Decretali solùm videatur concedi facultas instituendi Capitulo, quando vacat per mortem Ecclesia, ibi, Si superesset: ad omnem tamen vacationem referenda est, quia ratio est eadem: & sic habet Doctorum sensus ac communis praxis; quamuis Glossa cum limitatione dicta loqui videatur, sic dicens: Nota quòd potestas instituendi in Beneficijs [Eadem.] deuoluitur, Sede vacante, ad habentem exercere iurisdictionem Prælati defuncti. Sic illa. Sed id proptereà dictum, quia frequentius.

Dico secundò. Non solùm Præsentatos [Assertio 2. idem esse de Præsentatis à quolibet ad Beneficia simplicia.] Regio nomine potest Capitulum instituere, sed quoscumque ab iis, qui ius habent præsentandi ad Beneficia simplicia, secundùm receptas Doctorum sententias circa id, quod necessarium est vt Beneficium aliquod dici possit. Quòd si aliquod minùs propriè tale inueniatur, quod tamen ad Episcopi institutionem spectet, idem erga illud facere Capitulum poterit quod Episcopus facere solitus. Tum quia succedit in iurisdictione Episcopo ex consuetudine competenti, vt cum Panormitano, Syluestro, Merolla, & P. Azor tenet Diana Parte 8. Tractat. 4. Resolut. 18. Tum etiam, quia qui potest plus, potest & minus, iuxta regulam iuris in 6.

[Assertio 3. non posse resignationem in fauorem admittere in Indijs, si Beneficium ad Regium Patronatum spectet.]

Dico tertiò. Capitulum in Ecclesiis Indiarum nequit resignationem Curati Beneficij, aut alterius, quod de iure patronatus sit, in fauorem alterius admittere. Probari id potest Primò ex generali Scriptorum doctrina, iuxta quam admissio talis ad solum Pontificem spectat, vt videri potest apud Dom. Barbosam Allegat. 50. n. 23. vbi pro ea adducit Cap. Deliberatione. §. Prohibemus, de Officio Legati in 6. in quo tamen expressè non [Cap Deliberatione, de officio Legati in 6.] habetur, sic enim ibi: Prohibemus insuper, ne Legatus ipse in genere aut specie cuicumque concedat vt ab ijs, qui Beneficia intra Legationem eiusdem habentes, ea in illius manibus voluerint liberè resignare, ipsorum resignatione receptâ, illa valeat idoneis conferre personis. Sic Bonifacius VIII. qui statim secus factum nullius declarat esse valoris. Non ergo de resignatione in fauorem alterius agitur. Ex ratione autem, quam Pontifex adhibet, potest illud coniectari; ita enim claudit: Cùm per hoc aperiri pos [Ex illius ratione coniectura pro decisione.]set via contra Lateranense Concilium ad Beneficia vacatura. Sic ille. Concilij autem Lateranensis Decretum, cuius mentionem inducit, habetur in Cap. Nulla, de conceß. Præbend. in quo sic dicitur: Nulla Ecclesiastica ministeria, seu etiam Beneficia Ecclesiæ, tri [Cap. Nulla, de concess. Præb.]buantur alicui, seu promittantur, antequàm vacent. Ne desiderare quis mortem proximi videatur, in cuius locum & Beneficium se crediderit successurum. Hæc ibi. Si enim facultas recipiendi vel admittendi resignationes alias concedatur, & pariter Beneficia conferendi, quæ fuerint resignata, facilè continget vt in fauorem aliquorum resignentur, quibus sit facta promissio, cùm à priuato, cui per indulgentiam talis facultas conceditur, facilè possit obtineri. Sic ergo Decretalis Bonifacij cum Decretali ex Concilio Lateranensi desumpta componitur, & quod Assertio proposita statuit, ex eisdem verosimiliter comprobatur.

Sed certè, licèt de eo loquendo, cui per [Resignatio sub spe vt queat ab Episcopo admitti.] extraordinariam viam id concedi potest, omnino ex Decretali dictâ colligatur; non videtur id generaliter certum, quandoquidem deficiente promissione, talis potestas Episcopis competit, licèt resignatio sub spe fiat collationis ei faciendæ, quam desiderat resignator; & eo etiam designato, dummodò pactio nullatenùs intercedat. Quod quidem cum multis vt probabile tenet Dom. Barbosa Allegat. 69. num. 50. & id quidem stante insuper Constitutione Pij V. de quâ idem num. 47. & seqq. & in quâ præcipit ne resignationes fiant designato successore; addens alia, ex quibus colligi possit resignationem saltem tacitè esse in fauorem, quæ coràm Episcopis & aliis Collatoribus fieri non potest, vt citati ab eo Doctores affirmant num. 48. & sententiam Barbosæ tenet etiam P. Thomas Sancius Lib. 2. Consil. cap. 3. Dub. 38. numer. 23. post Constitutionis Pij V. factam mentionem, & luculentam explicationem: [Neque obstare Constitutiones Pij V.] neque vnius tantùm, quæ in hoc negotio præcipua, sed prioris alterius Idibus August. 1567. cùm alia fuerit Kal. Aprilis 1568. estque ordine 58. & ad verbum habetur apud P. Fragosum Tomo 2. Pag. 718. numer. 35. Videndus etiam Diana Parte 5. Tractat. 14. Resolut. 22. & generaliter quòd resignatio in fauorem tertij licita & valida sit, tenent Ducrenus, Aragon, Sotus, & Couarruuias apud P. Sancium numer. 14. quod & cum aliis, quos affert, tenet Illustriss. Zerola Parte 1. verb. Renuntiatio. §. Ad secundum. Et tam isti, quàm ex antiquioribus aliqui, post editas Constitutiones à Pio V. rescripserunt: quarum quæ maximè vrget, suspicatur non esse receptam P. Sancius, pro quo num. 19. cuius & præsertim Zerola meminit, neque aduersari contendit. Ex generali ergo illâ doctrinâ non potest Assertio nostra ita firmari, vt pro certâ debeat haberi, licèt communior Doctorum sensus pro eo stet, ex quibus plures adducit P. Sancius suprà num. 11. Et eam cum aliis tenet P. Oñate Disputat. 83. numer. 137. Non est autem reuerentiæ debitæ veritati conforme, quod P. Palaus scribit Tomo 2. Tractatu 13. [P. Palaum non benè contrarium omnium esse Doctorum asserere.] Disput. 6. Puncto 2. §. 2. num. 2. quòd scilicet, si sub conditione resignatio fiat, solus Pontifex eam admittere potest, vt tenent omnes Doctores (excepta resignatione ex caussâ permutationis) Ordinarij namque solùm possunt simplicem & puram resignationem admittere ex caussis à Pio V. in suâ Constitutione propositis. Quòd autem nomine resignationis sub conditione eam complectatur, quæ fit in fauorem, constat ex iis, quæ idem habet §. 1. n. 3. Cùm ex dictis perspicuum sit plures esse, qui aliis præter Pontifices potestatem dictam competere protestentur; nequit dici sine veritatis iniuriâ omnes contrarium sentire Doctores. [P. Bauny cautiùs locutum.] Circa idem P. Bauny in Praxi Benefic. Disp. 9. q. 25. Assert. 2. modo cautiore locutus, dum statuit alium à Pontifice non posse designationem conditionalem admittere, & confirmare, non tamen ob simoniam; aliàs neque Pontifici id liceret: sed quia id fieri mos communis non patitur; à quo malum est, sicut & à lege discedere. Nec pro se Doctorem vllum adducit, aut omnium esse pronuntiat.

Si ergo aliud non obstaret in Beneficiis, [Resignationes puras posse à Capitulo admitti.] de quibus loquimur, possent eorum resignationes à Capitulo, Sede vacante, probabilem amplexo sententiam, admitti. Quia resignationes admitti ab illo posse, multorum sententia est, pro quâ Diana non paucos allegat Parte 8. Tract. 4. Resol. 28. & tenet ipse vt probabiliorem. Neque negabit P. Palaus, qui §. 2. citato, numer. 4. affirmat Capitulum posse admittere resignationes purè factas; & probat, quia succedit Episcopo in omnibus, quæ sunt iurisdictionis ordinariæ, exceptis casibus à Iure expressis. Cùm autem admissio resignationis pertineat ad ordinariam iurisdictionem, neque inueniatur in Iure excepta Capitulo, fit sanè ad ipsum pertinere. Quæ ra [Et etiam fauorem.]tio probat etiam de resignatione in fauorem, supposito quòd illa Episcopo competat quoad sui admissionem: quam & idem Auctor numer. seq. absolutè Capitulo concedit, licèt neque illud, neque Episcopi possint prouidere. Pro quo etiam Disput. 2. Puncto 29. num. 15. & 16. Sed est aliud quod obstet, vnde &

Assertio probatur secundò, quia Benefi [Pro Indijs quid obstet, ex jure patronatus, sicut & generaliter.]cia, quæ sunt iuris patronatus, resignari nequeunt sine patroni consensu in fauorem, quando resignatio collationem infert; aliàs enim licet. Sic Flamminius, Gigas, Couarruuias, & P. Lessius, quos adducit & sequitur P. Bauny suprà. Quæst. 6. §. Sextò. Ad resignationem. Quidquid dixerit §. Et quoniam. P. Azor Tomo 2. Lib. 5. Quæst. 4. cum limitatione dictâ, ex quo P. Palaus num. 5. citato. Pro eodem alios allegat P Sancius Lib. 2. Consil. Cap. 2. Dub. 29. numer. 1. quibus cumet sentit. Neque mirum ita illos aliosque sentire, quia expressa pro eo Iuris decisio extat in Cap. Consultationibus. Cap. Ex insinuatione. Cap. Postulasti, de Iure Patronatus. Adducit etiam P. Sancius Cap. In Lateranensi, quod tamen ad rem non facit, tantùm enim ibi dicitur: Institutos verò remouere non au [Cap. Lateranensis, de Iure Pat.]deant Episcopis inconsultis, scilicet Patroni: quod est valde diuersum. Vnde resignatio talis non solùm est illicita, sed etiam inualida, iuxta prædictos: licèt Aluinus apud P. Bauny existimet non esse nullam, sed annullandam Prioribus tamen consentit Dom. Solorzanus cum aliis pro eodem laudatis Lib. 3. Cap. 3. Potest autem pro Aluini sententiâ auctoritas Alexandri III. non eam leuiter iudicantis, adduci, dum in Cap. Illud, Titul. cit. sic habet: Si verò ius Patronatus, vacante Ecclesiâ, [Cap. Illud ibid.] Religioso loco contulerit, & aliquis sine præsentatione Fratrum eiusdem loci fuerit in ipsâ Ecclesiâ institutus, eius secundùm rigorem Iuris est institutio irritanda. Sic ille. Pro quo & Zerola Parte 2. verb. Ius Patronatus ad octauum. §. Octauum dubium. Siue ergo irrita siue irritanda sit, qui sine præsentatione instituit, grauiter peccat, quia ius Patroni violat in re magni momenti; & priuilegio Pontificio, immò & Pontificum omnium, contradicit. Quod equidem in casu est nostro quàm verissimum, quia Reges Catholici priuilegium tale maximi faciunt, & contra illud iri inter iniurias deputant grauiores. Id autem sequitur, cùm resignatio in fauorem admittitur, ei, pro quo est fauor, Beneficium conferendo: quod vt dixi, secus esset, si sola esset admissio à Capitulo facta, de quo specialiter loquimur, & beneplacitum Patroni ad institutionem quæreretur.

Hinc est non apparere vnde iustificari [De quadam secus facta renuntiatione.] potuerit resignatio cuiusdam Parochi, qui ad Præbendam Ecclesiæ cuiusdam Cathedralis promotus per Regiam præsentationem Beneficium in fauorem alterius resignauit, qui Parochiam habebat tenuiorem. Concedit quidem Pius V. in Constitutione citatâ inter alias caussas, propter quas Beneficium resignari potest, vt id fiat, cùm Beneficiatus ad aliud Beneficium contigerit promoueri: pro quo Auctores, quos adducit P. Palaus sup. §. 1. n. 6. Qui id dicunt, quod est ex se manifestum, resignationem inquam talem esse admittendam, quia non est voluntatis, sed necessitatis, cùm nequeat duo simul Beneficia incompatibilia, Iure & ratione reclamantibus, possidere. Quando autem ne [Morti proximum non posse in fauorem resignare.]cessitas talis est, non est locus resignationi in fauorem: quâ ratione non potest quis morti proximus modo dicto resignare: quod iam pridem decreuêre Pontifices, vt videri apud Auctores potest, quos citat P. Palaus Disput. 6. citatâ, Puncto 2. §. 1. num. 3. Licèt enim in eo ad vitandas fraudes attenderint; hæc etiam ratio mouere maximè potuit. Neque enim in gratiam eius admitti resignatio debet, qui id facit, quod est eum facere prorsus necessarium, & circa id, quod non est iam omnino suum, vt benè P. Sancius suprà, Cap. 37. num. 12. Suppositâ autem acceptatione noui Beneficij idem est in resignante prius illud, quod habebat; vnde neque resignare potest. Præterquàm quòd cùm necessitatis titulus resignationem faciat licitam, illi omnino deficit in resignatione ad fauorem, quia nulla est necessitas taliter renuntiandi. Neque est simile de eo, qui ob crimen, quod commisit, priuandus est Beneficio, quem posse in fauorem resignare, quorumdam [Bene tamen ob crimen illo priuandum.] sententia est: vt videri potest apud P. Palaum suprà, Puncto 2. §. 2. num. 8. & seqq. in quo resignatio videtur necessaria: nam verè talis non est: potest siquidem non resignare, sed priuationis sententiam, quam meretur, expectare, vbi resignatio locum non habet. Quibus accedit contra ius Patroni agi; in quo nequit excusatio aliqua fundamentalis inueniri. Et quidem permutationes nequeunt fieri sine illius consensu, de quo §. sequenti; vbi tamen minor violatio iuris apparet, si ille non requiratur: iam enim eos, qui permutant vti dignos probauit; quod secus accidit in eo, in cuius fauorem fieri resignatio potest. Et licet contingere queat, vt probatus iam sit, quia ab eo ad Beneficium præsentatus; id quidem est per accidens, quia resignatio, si absolutè licet, in fauorem etiam non probati fieri potest. Quod si [Quod si Patronus assensum præstet.] fortè Patronus, aut eius locum tenens, consensum præstet huiusmodi resignationi, erit ille insufficiens ad eius valorem, quia aliunde est in illâ insanabilis defectus, ex Iuris inquam Canonici & Pontificum dispositione, iuxta dicta: debet enim per concursum prouideri.

§. II.

De Permutationibus. An valeant vacante Sede, & quæ in illis conscientiarum grauamina.

NOn esse licitas; immò absolutè non [Permutationes à Capitulo perfici non posse, qui censeant.] posse permutationem à Capitulo admitti, non pauci tenent, quos adducit & sequitur P. Palaus Tomo 2. Tractat. 13. Disput. 2. Puncto 29. numer. 17. & seqq. & plures alij apud P. Thomam Sancium Lib. 2. Consil. Cap. 3. Dub. 38. num. 7. quorum sententiam amplectitur: addens tamen num. 8. quòd licet Capitulum non possit auctoritatem permutationi præstare; potest tamen illam admittere ab Episcopo perficiendam. Negat item P. Bauny in Praxi Beneficiorum, Disputat. 10. Quæst. 2. §. Tertiò, Nomine. qui §. vlt. modum dicendi P. Sancij reprobat quoad permutationis admissionem, quam & negat cum Nicolao Garcia P. Palaus num. 28. Sed ante P. Sancium illum tradiderat P. Azor Tomo 2. Lib. 3. Cap. 38. Quæst. 8. cum aliis, quos allegat. Et eorum doctrina directè procedit in Beneficiis, de quibus loquimur, quorum collatio ad solum Episcopum pertinet sine Capituli interuentu, suppositâ præsentatione. Et Diana quidem quæstione istâ propositâ Parte 8. [Circa Dianæ sententiam coniectura.] Tractat. 4. Resolut. 29. ita circa illam discurrit, vt nihil decernat. Sententiâ enim P. Azorij præmissâ, sic subdit: Sed hæc sententia non caret difficultate, vt optimè obseruat Merolla. Cuius Auctoris rationibus, verbis eiusdem propositis, sic concludit: Vnde ex his omnibus existimat Merolla non posse Capitulum, Sede vacante, dictas resignationes recipere. Videtur autem in eo, quòd obiecta à Merolla laudet cum Auctore, illius iudicium approbare: quod & §. vltimus etiam ostendit, dum sic ille ibi scribit: Nota etiam hîc obiter, non posse etiam Capitulum præsentare ad Beneficium iuris Patronatus Episcopo competentis. Ita Merolla loco citato, Dub. 12. per totum. Sic ille. Qui dum ait: Nota etiam non posse, vbi iuxta propriam mentem non obscurè loquitur, satis significare videtur se etiam negasse id, de quo sermo immediatè præcesserat. In hac etiam sententiâ fuit Illustris Dom. D. Ioannes de Caruasal, y Sande Argentinensis Prætorij in Peruuio Præses, & Tractûs illius, in quo Potosinus mons, latissimi Visitator, & posteà in Hispaniâ, propter insignem sapientiam, & rerum magnarum tractandarum industriam, ad primariorum munerum culmina sublimatus, & erudito sanè, ac diligenter elaborato Scripto eam adeò certam est conatus ostendere, vt nullum Auctorem pro oppositâ extare minimè dubius affirmarit: & ita nec probabilem esse reputandam. Nihilominus

Dico primò, Capitulum, Sede vacante, [Assertio 1. Contrarium esse probabile, quoad resignationis admissionem.] posse resignationem caussâ permutationis admittere, probabile est. Probatur, quia & hoc graues Auctores tenent, vt videri potest apud P. Azorium suprà, qui plures adducit, quibuscum & ipse sentit, sicut & P. Sancius locis citatis, P. Filliucius Tract. 41. Cap. 2. numer. 45. quidquid posteà dicat Cap. 9. num. 7. Et prætereà est pro eo ratio non leuis momenti: nam Capitulum succedit Episcopo in iurisdictione ordinaria quoad omnia, iis exceptis, quæ in Iure, Conciliis, ac Pontificiis Constitutionibus habentur expressa: pro quo Auctores congerit Diana Parte 8. citat. Rosolut. 1. Atqui admissio permutationum non est inter excepta: ergo potest à Capitulo exerceri. Si dicas in Cap. Quæsitum, de rerum permutat. soli Episcopo auctoritatem hujusmodi reseruari, ibi: Si autem Episcopus caussam inspexerit necessariam, licitè poterit de vno loco ad a [Cap. Quaesitum, de rerum permut.]lium transferre personas: vt quæ vni loco minùs sunt vtiles, alibi se valeant vtiliùs exercere. Id certè non ita vrget, vt explicatio satis verosimilis non possit eidem adhiberi: vt scilicet de Episcopo, & quolibet alio Episcopalem auctoritatem habente, debeat intelligi, vt sæpè alibi. Pro quo faciunt quæ habet P. Suarez Tomo 1. de Religione Tract. 3. Lib. 4. Cap. 32. numer. 11. quòd scilicet [Notanda doctrina circa Episcopi nominationem, Eximij Doctoris.] denominatio sumi solet ab eo, quod est regulare & ordinarium: per quod non excluduntur, immò comprehenduntur ea, quæ sunt eiusdem rationis, vt latissimè confirmat Tiraquelus Lib. 1. de Retractu, §. 2. à num. 4. vsque ad 10. Tum etiam quia Episcopus vno modo, & quasi formaliter dicitur ratione iurisdictionis Episcopalis; id est quoad officium & curam, licet non sit talis quoad dignitatem & consecrationem. Vnde quando actus, de quo est sermo, pertinet purè ad officium & iurisdictionem Ordinariam, etiamsi nominetur Episcopus, intelligitur ratione iurisdictionis: nam character & dignitas nihil ad talem actum operatur, Hæc ille. Quæ quidem quàm sint verosimilia, nullus erit qui sanâ possit mente dubitare.

Dico secundò. Probabile etiam est Ca [Assertio 2. Esse etiam probabile quoad plenam auctoritatis præstationem.]pitulum posse permutationem perficere eo modo, quo Episcopus. Sic tenent aliqui, quos adducit P. Suarez numer. 11. citato. Verum est tamen illos non loqui quando Collatio Beneficiorum ad solum Episcopum pertinet, aliqui enim id negant, vt Glossa in Clement. Vnica, de rerum permut. verb. Conferantur; id tantùm admittens quando Collatio ad Capitulum simul cum Episcopo pertinebat, & sic alij. Vnde videri alicui poterit, quod casui nostro nequit adaptari vbi de Beneficiis Indicis præsertim agimus, quorum collatio ad solum Episcopum sine Capitulo pertinet, de quo inferiùs. Sed si limitationem aliqui addunt, alij sine illa loquuntur, Zerola Parte 1. verb. Renuntiatio, Ad Quartum principale, vbi fieri [Zerola.] posse permutationem absolutè affirmat coràm Ordinario, & eius Vicario ad id habente potestatem. Et licet Glossam præfatam alleget, eius tamen limitationem non apponit; sed ait quod de resignatione dictum, similiter esse de permutatione dicendum, P. Suarez citato Capite num. 14. [P. Suarez.] vbi sic ait: Quod ita potest declarari, distinguendo duo, quæ in hoc negotio interueniunt. Vnum est approbare permutationem, & conuentionem partium: seu consensibus partium auctoritatem dare, & quasi complere conditionem vt pactio conditionata transeat in absolutam: aliud est exequi permutationem acceptando resignationem, & nouam Collationem faciendo. Primum ergo pertinet ad Episcopum. D. Cap. Quærenti: & non ad inferiorem Collatorem, nisi iurisdictionem Episcopalem etiam habeat. Secundum autem pertinet ad inferiores, quando Beneficiorum Collatio ad ipsos, & non ad Episcopum pertinet, & ita fieri non poterit ab Episcopo, nisi de consensu illius. Hæc ille: qui cùm Episcopum, & habentem Episcopalem iurisdictionem pares faciat in ordine ad permutationem, & solùm illis sit neganda collatio, quando ad inferiores pertinet, satis apertè suam videtur mentem exprompsisse. Quòd autem Capitulum intelligat, cum de habente Episcopalem iurisdictionem idem, quod de Episcopo, pronuntiat, ex num. 11. perspicuum habetur, ibi: Qui habet iurisdictionem Episcopalem, etiamsi dignitatem Episcopalem non habeat, vt est Capitulum Sede vacante. Pro quo & faciunt adducta num. præced. Aduertendum autem citari à P. Suario Cap. Quærenti, cùm esse debeat Cap. Quæsitum: quod per errorem typographi factum ibi, & alibi, nisi fortè Scriptoris. Ne autem cuipiam molestæ inquisitionis [Quædam errantes citationes apus P. Suarium notantur.] cum iactura temporis paretur occasio ob erraticas citationes, sciat citato Cap. 1. num. 1. Sic haberi: Id enim clarè supponitur (scilicet licitas esse permutationes) in Cap. Inter cetera de Præbendis. Et in Vnico, de rerum permutat. in 9. Et sumi potest ex Cap. Quærenti. Et Cap. Cùm olim. Et Cap. Ad quæstiones. Extra. eod. Ita ibi. Vbi quod in 9. dicitur, legendum in 6. Quod additur Extra, non est Extrauagantis alicuius citatio, sed error manifestus: cùm Capita illa habeantur in Titulo de rerum permutatíone Libr. 3. Decretalium. Et addi potuit Ex eodem Cap. Cùm vniuersorum, quod maximè ad rem facit. P. Suarium sequitur P. Oñate Disput. 84. num. 88. & P. Vincentius Tancredi de Religione Tract. 2. Lib. 4. Disput. 24. num. 12. expressè loquens de Capitulo, & sine limitatione vllâ, qui alios pro eodem accumulat, eâ fundamentali redditâ ratione, quòd fundamentum talis actionis est iurisdictio Episcopalis, & non Ordo.

[Ex recepta doctrina de potestate ad conferenda Beneficia validum argumentum.]

Est insuper pro eodem id, quod resolutionem circa casum, de quo loquimur, reddit certiorem, quandoquidem de Beneficiis Indiarum agimus, quæ sunt iuris patronatus: communem inquam esse doctrinam, ad eum spectare permutationum auctoritatem, qui conferendi Beneficia potestatem habet. Pro quo sic P. Sa verb. Beneficium num. 59. Qui potest conferre Beneficia, po [P. Sa.]test concedere vt permutentur. Et de inferioribus respectu Episcopi, etiamsi non habeant eamdem Episcopalem iurisdictionem, affirmant Angelus, Syluester, Sotus, apud P. Suarium suprà num. 13. quorum sententiam P. Tancredi suprà numer. 14. ait esse valdè probabilem: sicut & P. Palaus Tomo 3. Disput. vlt. Puncto 15. num. 6. Ante quos P. Suarez numer. 14. dixerat vi rationis spectatâ sibi videri valde verosimilem. Et Barbosa Allegat. 69. numer. 9. quamplures adducens amplexatur. Et P. Sancius suprà num. 4. Id ergo quod talibus conceditur, potiori est iure Capitulo concedendum, vtpotè quod inferiorem potestatem non habet, sicut alij, sed eamdem, quam Episcopus, quia Ordinaria huius in illud transit, iuxta dicta. Pro quo & Auctores plurimi videri possunt apud P. Filliucium Tractatu 41. num. 40. Potest autem illud Beneficia conferre, quia iuris patronatus sunt, vt est Iuris manifesta decisio, de qua dictum, & pro qua post Barbosam alios referentem suprà num. 8. ita scribit P. Palaus Tract. 13. Disput. 6. Puncto 2. §. 3. num. 5. Capitulum, Sede Vacante, potest recipere resignationes Beneficiorum ex caussa permutationis, si eorum Colla [P. Palaus, contraria vt doceat.]tio ad ipsum pertineat. Tradunt cum Glossa in Clement. de rerum permutat. Doctores communiter. At si solius Episcopi collatio, electio, seu præsentatio Beneficiorum sit, nequaquam Capitulum poterit resignationes ex caussa permutationis admittere. Quia non potest admittere, nisi admittendo conditionem, vt compermutantibus conferantur, quod sibi datum non est. Sic pluribus relatis Nic. Garcia. Parte 11. Cap. 4. num. 75. Sic ille, qui statim ex eodem Nicolao Garcia num. 81. Sic addit: Verùm si Episcopus horum Beneficiorum resignationes admißisset, & antequàm eas compermutantibus conferret ex vita decederet, posse Capitulum, Sede vacante, ea compermutantibus dare, quia admissa resignatione Beneficiorum, collatio necessaria est. Cap. de rerum permut. in 6. & Clement. eodem titulo. Et Capitulum Episcopo succedit in his, quæ sunt neceßitatis & obligationis. Garcia suprà n. 81. Hæc ille. Vbi mirari licet quomodo sui immemor ita protulerit: nam Disput. 2. Res. 29. num. 20. oppositum contra citatum à se Auctorem probauerat, concludens post alia talem casum vix posse contingere, cùm admittens permutationem, eo ipso Collationem Beneficij præstet, & eodem contextu admittatur vtriusque renuntiatio, & pariter fiat vtriusque Collatio, vt aliis citatis docuit ipse Garcia. 5. Parte Cap. 8. n. 104.

Sed stando vltimæ eius voluntati, ex [Ex necessitate Collationis pro permutatione arguitur.] doctrinâ illâ potest etiam Assertio nostra probari; ex eo scilicet quòd permutatio necessitatem inducat, ita vt resignanti Beneficium collatio alterius pariter resignati debeatur, vt statuitur in Clementina, in qua sic dicitur: Nec conceßione Iuris vtentibus, præsertim circa spiritualia, illudatur: [Clement. de rerum permutat.] si qua Beneficia ex caussa permutationis ab aliquibus resignata, aliis quàm ipsis permutare volentibus conferantur, nullius hoc esse volumus firmitatis. Sic Pontifex. Et inde est respectu permutationis non currere determinationem temporis pro Beneficiis reseruatis, aut non reseruatis, vt cum aliis obseruat P. Palaus Disputat. 3. Puncto 5. numer. 6. eam reddentibus rationem, quod hæc Collatio obligatoria sit, non voluntaria, & semestre concessum est Collatoribus liberè conferentibus. Si dicas ex eadem Disput. 2. Puncto 29. num. 19. necessitatem dictam esse ex suppositione liberâ, [Euasionem ex eo quòd collatio sit tantum necessaria ex suppositione reiecta.] ex eo scilicet quòd resignatio liberè sit acceptata, quâ suppositione sublatâ, nulla est obligatio collationis, ex qua colligit non posse Capitulum resignationem caussâ permutationis admittere. Si inquam hoc dicas nihil inde ratio adducta ad fundandam probabilitatem ex vi fundamenti hujus infringitur. Nam si quidquam valeret, fieret ex ea tempus à Pontificibus pro Collatione praescriptum etiam in permutationibus currere necessariò debere, quia illæ tantùm ex suppositione liberâ necessariæ sunt, quandoquidem permutatio potest non admitti, & ita illa, cessante obligatione, cessabit. Cùm ergo non cesset, necessitas aliter est explicanda, ex eo scilicet quòd cum permutare volentibus debeat condescendi, sicut & Patronis; quia permutatio non nisi ex caussa necessaria fieri potest, vt Canones sacri disponunt, de quo statim. Stet ergo licitum esse Capitulo permutationes admittere, quod certius & exploratius in Indiis, vbi & praxis id communissima roborauit. Fundamenta autem ex dictis constant, vnde non est cur plura addere debeamus.

Dico tertiò. Ad permutationem caussa [Assertio 3. Caussam non leuem ad permutationem requiri.] aliqua non leuis momenti debet intercedere. Sic Doctores omnes, ex quibus videri possunt Zerola Parte 1. verb. Renuntiatio. Ad Tertium. §. Quintum dubium. Barbosa suprà num. 27. Et P. Sancius suprà Cap. 38. num. 14. Estque illud iuxta Iuris communis dispositionem. Nam in [Ca. Quæsitum, de rerum permutat.] Cap. Quæsitum, de rerum permutat. Sic habetur: Si autem Episcopus caussam inspexerit necessariam, licitè poterit de suo loco ad alium transferre personas, vt quæ vni loco minùs sunt vtiles, alibi se valeant vtiliùs exercere. Sic Vrbanus Tertius; iuxta cuius mentem necessitas ad vtilitatem etiam reuocatur: magna enim vtilitas pro necessitate debet reputari. Neque vtilitas permutantium attendenda est, sed [Ecclesiæ vtilitatem, & non permutare volentium, attendendum.] Ecclesiæ, vt satis ibidem expressum. Vnde Cap. Valet. 81. dist. quod circa prædictam Vrbani decisionem adducit Glossa, non videtur ad rem: quia in eo tantùm dicitur, vt recenter conuersis loca mutentur, in quibus peccandi occasiones habuerunt. Nisi fortè contingat Parochum aliquem, in loco, vbi diu fuit, ex occasionum illecebrâ labi grauiter consueuisse, & opportunum videatur de vitæ mutatione solicitum ad locum aliquem minoris ex occasionum raritate periculi illum transmutare. Pro quo tales possunt circumstantiæ concurrere, vt id non debeat penitus respui, & ita Prælatorum iudicio relinquendum. Adducit prætereà Glossa Cap. Mutationes, Cap. Scias, Cap. Omnis qui 7. quæst. 1. in quibus tamen de solâ Episcoporum agitur mutatione. [Vtilitas quomodo admittatur.] Quia verò in illis ratio necessitatis inter alias pro ipsâ commendatur; non immeritò possunt inferiorum Beneficiatorum permutationibus applicari.

Vbi si quæras prædictorum Canonum [Inter Episcopos an esse permutatio possit.] occasione, qui Pontificij sunt, scilicet D. Anteri, & Pelagij, an inter Episcopos esse permutatio possit: id quidem iuxta Canonici iuris dispositionem est inauditum: de potentia autem absoluta Pontificis id esse factibile, nequit dubitari. Quod & nuper factum audio inter Episcopum Nicaraguensem & Caracensem. Hinc est vt non ante multos annos, id, quod in præfatis, nihil tale volentibus, est peractum, quidam Episcopus atten [Cuiusdam attentatum.]tarit; Oaxacensis nempe in Noua-Hispania: qui cùm Episcopum Iucatanensem ad Cuscensem Ecclesiam electum, & in eam tendentem hospitio recepisset, virum sanè grandæuum; persuadere ipsi conatus est (quod ab eodem excepi,) vt ibidem remaneret, seque viribus firmiorem in eius Ecclesiam profecturum, suæque diligentiæ atque industriæ relinquendum; quidquid ad negotiationem huiusmodi necessarium videretur. Daturum se insuper promisit triginta mille argenteos octiregales, quos in emolumentis antecurrentibus poterat in Ecclesia Cuscensi numerare. Sed prudente viro rem vrbanè repellente, non est in eâ processum. Et ille quidem permutationis auidus, vitam priusquam alter cum morte permutauit. Et permutatio quidem talis ex solius Patroni nequit fieri voluntate; non obstante eo, quod Dom. Solorzanus affirmat Lib. 3. Cap. 3. [Quid circa alia in Curia practicatum.] num. 20. vidisse inquam se aliquando inconsultis Prælatis permutationes admitti, in Curia præsertim his existentibus, qui de permutatione conuenerant, nouisque ad Præbendas permutatas præsentationis litteris expeditis. Quidquid enim de hoc sit, ad quod se potest in Indiis priuilegium Regij Patronatus extendere, & tradita pro Indiis à Sede Apostolica cura peculiaris: cùm aliàs perspicui iuris sit non valere renuntiationem caussâ permutationis factam coràm Patrono laico, vel [Coràm Patrono renuntiatio fieri nequit.] Ecclesiastico, vt tradunt Doctores, quos adducit Dom. Solorzanus suprà. P. Sancius etiam suprà Cap. 2. Dub. 29. num. 1. & 2. Et plures alij apud P. Suarium Lib. 4. citato Cap. 32. n. 10. & seqq. quatenus necessarium iudicant auctoritatem Episcopi, aut Episcopalem iurisdictionem habentis interponi. Et n. 12. id tantùm P. Suarez Patrono concedit, vt eius sit consensus requirendus. Videantur Cap. Prætereà. Et Cap. Illud, de Iure pa [Cap. Illud, de Iure patron.]tronatus, ibi: Tum quia laicus sine auctoritate Episcopi nemini potest Ecclesias dare, licet Religioso loco ius patronatus conferendi liberam habeat facultatem. Cap. 1. de Capellis, vbi sic Vrbanus Tertius: Capellanus, qui populum regat, ab Episcopo per consilium Monachorum [Cap. 1. de Capellis.] instituatur: ita vt ex solius Episcopi arbitrio, tam Ordinatio eius quàm depositio, & totius vitæ pendeat conuersatio. Et plura alia apud P. Bauny in Praxi Beneficiorum. Disputat. 9. Quæst. 5. P. Palaum Tomo 3. Disput vlt. Puncto 17. num. 10. Et quidem P. Bauny de praxi Galliæ circa hoc loquens. §. [Quid circa Galliæ vsum.] Decimoquartò, & Decimoquintò: quòd in Regno illo Rex Christianissimus resignationes conditionales admittat ex aperta Regalia, non nisi priuilegio esse adscribendum affirmat, quia Iuri communi oppositum, & contra communem Doctorum sensum.

Quidquid inquam de hoc sit, pro Epi [Circa Episcopatus nihil tale confingi posse.]scopalibus nihil potest tale confingi, qui tantùm auctoritate possunt Beneficia resignari, eo quòd solus queat Pontifex vinculum connubiale dissoluere inter Episcopum & Ecclesiam Apostolicâ etiam auctoritate firmatum, de quo dictum aliàs, & pro quo est manifesta decisio in Cap. Quantò de translat. Episcopi. Est autem ad permutationem faciendam in illis medium resignationis in Regiis manibus minimè necessarium, quandoquidem sine illo potest permutatio perfici: si videlicet Rex conuenientiam pro eo Pontifici repræsentet, quam non est credendum ab ipso respuendam, qui nihil magis debet pro Ecclesiæ bono, nouioris præsertim qualis est Indica, nihilque ardentiùs accurare. Neque licet Regi, [Neque Regi licere præsentationem.] conuenientiâ inspectâ, sic permutare volentes ad Ecclesias præsentare, per quod videtur inconueniens vitari admissæ ab ipso renuntiationis. Quia Beneficium, quod nondum vacauit, nequit prouideri, & ita neque præsentari pro illo. Sic Cap. [Cap. Qui in viuorum, de conces. Præbendæ.] Qui in viuorum 1. de Concessione Præbendæ, vbi sic dicitur: Qui in viuorum Sacerdotum locis ponuntur, hoc ipso sunt ab Ecclesiastica communione repellendi. &c. Ad hoc autem vt permutatio fieri possit, debet resignatio Beneficiorum mutua præcedere, vt statuitur in Cap. Vnico, de rerum permutat. in 6. vbi sic Bonifacius Octauus: Illis autem [Cap. Vnicum, de rerum permut.] qui secundùm formam iuris, sua Beneficia in eadem diœcesi ad tuam Collationem spectantia, permutare volentes, liberè, ac sine fraude in manibus tuis ipsa resignant. Sic ille. Pro quo Barbosa Allegat. 69. n. 11. Vt ergo præsentatio pro Episcopatibus permutandis locum habere possit, debet resignatio eorum præcedere: cumque illam solus possit admittere Pontifex, nequit prouisio à præsentatione Regis inchoari.

Ex quibus fit Dominum illum Episco [Factum Prælati cuiusdam non legitimum.]pum non ritè in illo negotio se gessisse, si præsentationem ante admissam à Pontifice resignationem ad id putabat momentum aliquod habituram. Si autem viam sibi aliam expeditiorem ob cognatorum illustrium fauorem promittebat, res erat secundùm nudam considerationem, remotis circumstantiis, talis, vt sine graui peccato posset attentari. Sed illud nescio quomodo potuit in mentem homini docto venire, Episcopum scilicet expectaturum ibidem negotij illius ardui expeditionem, & Ecclesiam Cuscensem interdum suo Pastore priuandam. Si dicatur Bullas nondum acceptas, neque gubernationem à Capitulo assumptam, neque obligatum esse Episcopum ad illam assumendam, dum Confirmationis authenticum testimonium non extat. Contra hoc est, quòd si ea ratio quidquam valeret, Iucatanensis Ecclesia iniustè detrimentum absentiæ pateretur: deserta siquidem fuerat ante Confirmationis authenticum testimonium, vt Cuscensi consuleretur, ex præsumptâ Pontificis voluntate, vt superiùs vidimus, & manifestâ Regis. Quòd si hæc non vrgent, à suo non poterit sponso, coniugio durante, derelinqui. Cùm ergo derelictio ista ex inspectione commodi respectu Cuscensis solùm iustificari potuerit, dum ex voluntario alio respectu mora nectitur diuturna, iniustitia in eo indubitabilis reperitur. Est autem à veritate alienum non teneri Episcopum, qui Ecclesiam priorem deseruit; gubernationem alterius assumere, quia alio modo nequit eidem esse vtilis; cùm tamen eiusdem vtilitas vnicum fuerit desertionis prioris Ecclesiæ motiuum. Quod nimisquantùm videtur exploratum.

Quòd autem summam illam ingentem [Pecuniam ab illo offerri non potuisse.] pecuniæ offerebat, non erat cur doleret, permutatione, quam desiderabat, obtentâ, ob illam amittendam: nam Episcopus, qui oblatam respuit, nonaginta mille Octiregales obuenientes sibi ex vacatione ante ipsum in suam diœcesim ingressum numerauit. Vnde & gratitudinem suam erga Regem nostrum testari contributione luculentâ potuit, de quo & dixi Titul. 2. num. 31. An autem tutâ conscientiâ id fieri potuerit videtur affirmandum; quia id simoniæ labem non habuit, quandoquidem non vt pretium, sed vt compensatio quædam ingenua emolumentorum pio est auctori ipsorum oblatum. Et quòd Præbenda pro [Præbenda pro Praebenda vt queat commutari.] Præbendâ quoad id quod dicit secluso titulo, redditus inquam congruæ sustentationi, aut aliàs respondentes, commutari possint propriâ auctoritate, benè explicat P. Suarez citato Cap. 32. in fine, sententiam Cardinalis, & Imolæ sic exponens & amplians, qui dixerunt Præbendas eiusdem rationis in eadem Ecclesiâ posse propriâ auctoritate commutari. Iuxta prædictam siquidem explicationem, non solùm in eadem Ecclesiâ, sed in diuersis fieri commutatio potest, non quoad radices, sed quoad redditus, & alia emolumenta. Nihilominùs oblatio talis non caret difficultate, [Difficultas circa oblationem pecuniæ dictam.] si propria auctoritate fieret concessâ à Pontifice permutatione, non factâ pecuniæ mentione: quia id non erat redditus pro redditibus commutare, sed recollectam iam pecuniam tradere animo alliciendi Episcopum ad permutationem, quae sub eo erat pacto celebranda. Et communis quidem sententia est simoniam committi in permutatione, si in pactum deducatur vt alter soluat ex [Pactio de expensis simoniaca.]pensas in Beneficij acquisitione factas, aut in illius consecutione faciendas, vt videri potest apud P. Palaum Tomo 3. Disput. vlt. Puncto 17. numer. 10. qui id ex Patribus Suario & Lessio deducit, atque ex Flamminio, quem illi citant. Et licet illi de expensis tantùm loquantur, quæ in obtinendo litigioso Beneficio factæ sunt, eorum ratio etiam ad faciendas extenditur; quia scilicet omnis pactio rei pretio æstimabilis pro Beneficio est simoniaca. Quia verò aliqui apud P. Lessium de expensis factis aliter sentiant, non est illud penitus improbandum. Videndus ille etiam in Resolutionibus posthumis. verb. Restitutio Casu 3. & 4. Pro faciendis autem maior ratio est: pro quo videri potest P. Suarius Cap. 34. in fine. P. Thomas Sancius Lib. 2. Consil. Cap. 2. Dub. 25. numer. 11. vbi docet pactum in permutatione vt alter soluat expensas pro Bullis faciendas, esse simoniacum, quod ex Nauarri doctrina deducit, Felinique, atque aliorum asserit esse Iuniorum P. Palaus Puncto 16. num. 5. Diana Parte 11. Tractat. 6. Resolut. 7. ex Ioanne Pontio in Cursu Theologico, Disp. 56. n. 33. Pro quo hæc satis.

Dico quartò. Necessitas & vtilitas per [Assertio 4. necessitatem in permutatione iudicio prudentis relinquendam. Et quomodo non Episcopo, & tractatus qualiter faciendus.]mutationis prudentis est arbitrio remittenda. Id probo. Quia necessitas & vtilitas latissimè patent, vnde nequit certus aliquis gradus earum designari. Non dico remittendum iudicio Episcopi, vt ait P. Bauny Quæst. 4. qui ante illud possunt permutare volentes de ipsâ permutatione tractare, & inter se veluti contractum facere, cum mutua obligatione; sub conditione tamen approbationis Prælati, vt docent P. Suarius citato Cap. 33. num. 7. P. Sancius Dub. 39. P. Palaus Puncto 15. num. 2. P. Bauny Quæst. 3. §. Tractare, & seqq. qui alios adducunt, & præsertim P. Sancius, qui num. 5. cùm aliquibus, quos citat, affirmat à tali pacto non posse penitus resilire, quia ex parte ipsorum omnino perfectum est. Ideò ergo dixi negotium hoc non posse iudicio Prælati remitti, quia permutare volentium debet deliberatio præcedere, qui grauiter peccabunt, si ex leui tantùm caussa paciscantur: cùm possit contingere vt Prælatus minùs circa illam attentus, permutationi consentiat, per quod eorum conscientiæ non debent securæ remanere. Quæ autem caussæ sufficientes esse possint tractant inter alios Dom. Barbosa Allegat. 69. citatâ, num 31. & seqq. P. Sancius Dub. 38. numer. 14. P. Palaus Tomo 2. Tractat. 13. Disput. 4. Puncto 3. §. 1. P. Filliucius Tractat. 41. Cap. 10. num. 24. P. Bauny Quæst. 4. citatâ, Sylvester verb. Renuntiatione, 2. Quæst. 12. P. Azor Tomo 2. Lib. 7. Cap. 30. Quæst. 4. Ex quorum do [Fauorabilis pro causâ doctrina]ctrina id potest deduci, quod magis est fauorabile; ne multos parùm ad spirituales respectus attentos in permutationibus condemnemus. Syluester sic ait: Et generaliter credo ita esse de omni [Syluester.] caussa, quæ non resoluitur in pecuniam, vel aliquid mensurabile pecuniâ. Quod quidem videtur probare P. Sancius, dum citat, nec reiicit. Iuxta hæc ergo permutatio, quæ simoniaca non est, licèt respectum temporalem spectet, licita erit.

Ex quo iustificari poterunt frequentes [Aliquæ in Indijs permutationes vnde iustificari queant.] permutationes in Beneficiis Indiarum, quia in illis qui spiritualem vtilitatem attendat, rarus erit. Circa hoc tamen ita scribit P. Filliucius suprà, num. 25. Si sola intercedat commoditas temporalis absque vllo respectu ad diuinum cultum, Primò, peccatum esset suo genere graue; non tamen simonia, nisi latè sumpta. [P. Filliuc.] Secundò, probabile est fore nullam coràm Ordinarijs; quia dispensatio in Iure communi absque iusta caussa, nulla existimatur, præsertim accedente Bulla Pij V. 58. vers. Ad hæc, vbi solùm conceditur Ordinarijs admittere permutationes, quæ Canonicis sanctionibus permittuntur, cum Decreto irritanti, si secus. Sic ille ex Nicalao Garcia Parte 11. Cap. 4. numer. 49. Iuxta quæ væ Indiarum Parochis, væ & Prælatis. Sed potest ex iis, quæ Auctor ex Nicolao etiam Garcia præmiserat, talis doctrina molliri: sic enim ibi: Suffi [Personalis commoditas, vt possit attendi.]cit etiam vtilitas personarum, & quòd sic ijs expediat: hæc enim redundat in augmentum diuini cultus, & vt meliùs Deo seruiatur. Hæc ille. Quæ quidem firmari ex Glossâ possunt, in Cap. Cùm vniuersorum, de rerum permutat. in quo cùm de duobus, qui permutare Præbendas voluerunt, sic habeatur: De permutatione Præbendarum suarum inter se tra [Cap. Vniuersorum, de rerum permutat.]ctare cœpissent, quam vtilitati vtriusque imminere credebant, &c. sic explicat verb. Vtriusque: Quia altera alteri magis vicina erat, aut alia conueniens caussa. Sic Glossa. Commoditas ergo illa maioris vici [Glossa.]nitatis sufficiens iudicatur, etsi temporalis, quia in eo respectus potest spiritualis admisceri; sic enim Deo meliùs seruiri potest. Quid ergo de eo, qui proptereà permutat, quia Beneficium alterius maiorem habet commoditatem ad contractus exercendos? Periculosæ profectò plenum [Respectus exercendorum contractatuum abigendus.] opus aleæ, cùm ex eo nequeat sperari quòd Deo sit meliùs, sed deteriùs, seruiendum, dum auaritiæ quæ iuxta Apostolum, est Idolorum seruitus, ex toto corde, ex tota mente, ex totis viribus, ex tota virtute seruitur. Quod ergo ex Syluestro positum, vt probabile sit, ita est accipiendum, vt tunc permutatio liceat, quando simoniaca non est; quia cum respectu alio temporali potest commoditas aliqua spiritualis intendi, quæ tunc stabit facilè, cùm Ecclesiæ detrimentum ex fine intento circa temporalia non sequetur, in cuius commodum potest Beneficiarij temporalis commoditas redundare; quatenùs commodiùs potest, animo alacriori iam reddito, ministeria sibi credita exercere.

P. Azor loco citato sic scribit: Sed num [Ob fauorem personæ an Episcopus permutare possit.]quid solùm ob personæ fauorem, nulla habitâ ratione vtilitatis Ecclesiæ, licitè Episcopus Beneficia permutet? Ægidius (scilicet Bellamera) p. 6. q. 2. ex sententiâ Hostiensis, & Ioannis Andreæ contendit Episcopum id facere iure non posse; si tamen fecerit, ratum esse [P. Azor obscura dectrina circa illud.] & firmum, quod facit. Sed primum est dicendum. Sic ille: qui dum breuis esse laborat, obscurus factus. Primum ait dicendum. Sed quod est illud primum? Nam & est primum in Quæsito illo, quòd scilicet ex solâ necessitate, vel vtilitate Ecclesiæ permutatio fieri possit, & quoties priuata Beneficiati commoditas in bonum Ecclesiæ redundat: & est item primum in speciali illâ difficultate, quòd videlicet Episcopus iure facere nequeat, vt ob fauorem personæ permutatio fiat. Et quia primum ad clausulam potiùs posteriorem videtur referendum; si ita est, vltimum illud, quòd scilicet rata & firma permutatio sit, indecisum relinquitur. Nisi dicas ex affirmatione vnius, & non alterius, huius colligi negationem. Sed certè id non semper accidit, & suas patitur limitationes; quod quidem vitari potuit, propriam ampliùs sententiam explicando. Ex eo autem quòd illam, quæ Episcopis id tribuit, quod vidimus, non penitus probet, eiusdem probabilitas non tollitur: & cum stare possit, vt ob fauorem personæ [Pro praxi notandum.] facta permutatio sit firma & rata, facilè est Episcopis ita rem disponere vt & licita sit, quocumque bono respectu, qui spirituale bonum attingat; & ille satis obuius est, quod permutans in loco sibi gratiore consistens lætior, & sic promptior munus sibi creditum adimplebit.

Ex Nicolao Garcia suprà, numer. 49. sic [Vtilis pro eodem doctrina ex bonis Auctoribus.] habet P. Palaus §. 1. citato num. 4. Adde, vtilitatem vnius ex compermutantibus in Ecclesiæ vtilitatem cedentem, præstare sufficientem caussam permutationis; dummodo ex parte alterius damnosa Ecclesiæ permutatio non sit. Quia absolutè illa permutatio in vtilitatem [P. Palaus.] Ecclesiæ cedit. Sic ille. Quod quidem ad præsentem caussam non parum momenti habet. Rarò enim accidet vt ex permutationibus alter rationem aliquam conuenientiæ in permutatione non habeat. Ab illo ergo cùm tractatus incipiat, si aliter ingenuè fateatur se caussam sufficientem habere, quam Prælato aperiet, poterit hic eidem credere, & sic de permutatione pacisci, licèt ipse caussam nullam habeat permutandi. Quoad damnum ve [Circa dannum Ecclesiæ ex permutatione imminens.]rò Ecclesiæ, illud certè debet Prælato exponi, si verosimile sit, quando Episcopo ipsi aliàs perspectum non habetur: vt si viribus integris sit, & linguæ Indicæ peritus; cùm alius his sit qualitatibus destitutus. Potest autem tunc considerari an damnum tale maius futurum sit, quàm bonum, quod Ecclesiæ alteri ex illius curâ proueniet. Si enim bonum præponderaret, illud posset iure præferri: & etiam si æquale. Nam cùm dicatur ex parte vnius esse caussam in bonum Ecclesiæ cedentem; ille equidem vtilior erit Ecclesiæ, ad quam transfertur, quàm priori. Qui autem sine speciali caussa permutat, tam erit vtilis vni quàm alteri: & ita generaliter loquendo maius erit Ecclesiæ bonum; sicut cùm translatio Episcoporum fit, ex quo Ecclesia, quæ deseritur, damnum aliquod patitur, sed quia alia ad quam fit translatio, commodum ex eâ reportat, absolutè illa in bonum dicitur Ecclesiæ redundare.

§. III.

Frequentes in Indijs casus circa Permutationes: & quid Iuris interni circa illos,

CVm aliquis ex benignitate Regiâ, Be [Admittens. præsentationem ad Praebendam, an possit Beneficium Curatum permutare, & sic de alijs.]neficium Curatum habens, ad Præbendam in Cathedrali aliqua Ecclesia præsentatur, accidere solet vt amicum, aut aliàs coniunctum, promouere desiderans, qui non ita pingue Beneficium habeat, cum eo permutationem intentet, & multoties consequatur. Voluntatem enim admittendæ Præbendæ dissimulat, vt nihil inde sibi possit opponi, vel fortè hoc sine dissimulatione peragitur, quia non obstante huiusmodi voluntate, de bono exitu minimè desperatur. Idem videre licet in aliis, qui proptereà quòd in Hispaniam benè nummati redire volunt, vel ad honoratiora Beneficia obtinenda contendere, permutationem instituunt: quod equidem vacante Sede solet euenire, quia tunc ista faciliùs obtinentur. Videtur autem in illis posse sine [Pro parte affirmatiua quid faciat.] graui conscientiæ reatu procedi, quia dum non vacat Beneficium, possidentis est: ergo & potest de illo iuxta id, quod permittunt Canones Sacri, disponere, in quibus casus isti non inueniuntur excepti. Et quod ad vtilitatem Ecclesiæ attinet, quam illi in permutatione requirunt, potest in casibus dictis locum habere, si is, cum quo Permutatio instituitur, aptus Beneficio sit, & hilariùs ac promptiùs in eo credatur seruiturus, iuxta nuper dicta. Quod verò vacatio breuî futura [Vacationem instantem non obstare ex receptâ doctrinâ de priuando Beneficio.] non obstet, ex eo probari potest, quod graues scriptores admittunt, eum scilicet, qui se priuandum Beneficio scit, posse illud in fauorem resignare. Pro quo P. Thomas Sancius Lib. 2. Consil. Cap. 2. Dub. 14. num. 7. Quod verum putant etiam cum priuatio futura est ob irregularitatem ex homicidio, aut crimine alio contractam. Et ita expressè tenet P. Bauny in Praxi Beneficiorum, Disput. 11. Quæst. 34. Dicto 1. ac 2. & P. Sancius Lib. 7. de Matrim. Disput. 42. numer. 2. Ex eo autem quòd accepturus Beneficium, non multò post illud sit repositurus, non videtur grauiter delinquere: nam [Neque voluntatem renuntiandi, ex aliâ etiam recepta.] & accipere Beneficium potest quis animo dimittendi illud post breue spatium temporis, si occasio alterius commodioris incidat, vel si permutatio occurrat, vel pro quo faciat oppositionem, vt cum multis tenet etiam P. Sancius Libr. 7. citato, Disput. 45. n. 12. vbi Nauarrum laudat asserentem non posse eum, qui Beneficium Parochiale recipit animo inseruiendi illi, donec permutet cum alio, etsi proponat vnico solo die tenere illud; dummodo eo die impleat, quod tenetur. Pro quo videri etiam potest P. Lessius Lib. 2. Cap. 34. num. 136. vbi mortiferum negat in eo esse peccatum. Pater Laymam Libr. 4. Tractat. 2. Cap. 14. numer. 9. Pater Bauny in Praxi Beneficiorum, Disput. 6. Quæst. 2. Bassæus verb. Beneficium 3. n. 13. & alij.

Dico primò. Permutatio dicta non vi [Assertio 1. non videri mortale.]detur vt mortifera penitus improbanda, si nihil, quod aliàs sit damnabile, eidem admisceatur. Hoc probant fundamenta adducta. Neque est similis omnino casus, de quo diximus §. 1. quia vt ibidem dictum numer. 37. in permutatione ratio est aliqua magis specialis, propter quam licere potest, quod in casu dicto non debet licitum reputari. Quòd verò ibi etiam dictum de imperfecto possessorio in resignante, hîc etiam locum videtur habere: propter quod P. Sancius suprà, Cap. [Imperfecta possessio vt videatur obstare.] 3. Dub. 37. num. 12. statuit eum, qui intra certum tempus tenetur dimittere Beneficium, non posse illud permutare, quia non est omnino suum; & etiam quia si permutaret, non censeretur dimittere: vt si Papa dispenset cum aliquo ad duo Beneficia curata; modo intra annum dimittat alterum: in eo enim euentu, si permutaret, non censeretur dimittere. Pro quo Rebuffum, & Rotam ab eodem relatum, adducit. Hoc tamen [Cui occurritur instantiæ.] in casu nostro non videtur vrgere, sicut in alio: quia resignationis in fauorem, & permutationis, etiam vbi Beneficium iuris patronatus non est, diuersa est ratio, iuxta mentem Pontificum: Pius siquidem Quintus, qui circa resignationes speciales cautiones adhibuit, circa permutationes nihil innouandum censuit, sed vt illæ, sicut Canonicus Sanctionibus constitutum habetur, agerentur. In illis ergo prædicta ratio locum habet, quòd scilicet cùm quis determinatum habet dimittendi tempus, resignare nequeat; quia quod sic habet, nequit absolutè dicere quòd sit omnino suum. In permutatione autem, licèt idem videatur accidere quantùm ad imperfectam possessionem, suppositâ acceptatione præsentationis, in quâ tempus postulandæ præscribitur Collationis, nequit Ecclesia summo iure vti; cùm aliàs in iis, quæ iuris patronatûs sunt, vt ea, de quibus agimus, Ordinarij & Patroni debeat prouidentia versari, & conuenientiam mutuæ translationis inspicere.

In quo quidem videtur P. Bauny secum [P. Bauny pugnantia videri tradidisse, circa consensum Patroni.] pugnantia tradidisse. Nam Disputat. 10. Quæst. 4. §. Quamquam, cùm sententiam Rebuffi referat dicentis, cùm de permutatione agitur, vocandos ab Episcopo Patronos, & eorum sententiam requirendam, quia eorum interest quis huic Ecclesiæ, quis alteri præfici expediat, obseruare: id ipse negat, eâ redditâ ratione, quia ab Episcopo alienum est laicorum subesse iudicio in regendâ Dei Ecclesiâ. Quod & prosequitur §. sequenti. In vltimo autem necessarium esse ait Patronorum consensum his verbis: Idem dicendum de Patroni consensu: quod etsi Staphylæus apud Zerolam neget in Praxi. Verb. Ius Patronatus ad 6. dummodò fiat hæc permutatio auctoritate Episcopi; huic tamen eius opinioni præponderat communis, quam consuetudo confirmat, Rebuffo teste in Practica Beneficiorum, Titulo de Permutatione, n. 43. Rodoano Cons. 5. Aluino de potest. Abbat. Cap. 10. num. 10. Hæc ille; quæ non videntur facilè posse componi. Quidquid autem de hoc sit, id quod de necessitate circa resignationes dicebamus §. 1. ob cuius defectum non erat locus illi in casu dicto, non debet ad casum præsentem trahi, sicut de imperfecta possessione dicebamus, quia minori rigore agendum est circa permutationem. Hinc est vt Regula [Circa permutationem minori rigore agendum, quàm circa resignationem.] Cancellariæ circa resignantis vitam per 20. dies post factam resignationem, non ita locum habeat, vt multoties, etiamsi non superuiuat, firma & rata esse non possit, vt videri potest apud citatum Auctorem Quæst. 12. ex Rebuffo, Gomecio, & Petro Gregorio, quæ sicut & alia dicta sufficere videntur ad fundandam aliqualem probabilitatem: quam & in casu, de quo §. 1. erit fortè qui esse contendat: quandoquidem id, quod maximè obstare posset, Patroni scilicet deesse consensum, ex sententiâ Staphylæi, de quâ nuper, possit aliquatenus elidi. Quod tamen ego in In [Quid pro Indijs irrefragabile.]diis arbitror minimè posse sustineri, cùm Prælati insuper iuramentum circa obseruantiam Regij Patronatus emittant, vnde & debent illum iuxta praxim receptissimam, qualis illa est, de quâ loquimur, obseruare.

Dico secundò. Licèt id, quod Assertio [Assertio 2. oppositum Assert. 1. esse verius & practicandum.]ne præcedenti probauimus, aliqualem probabilitatem habeat, oppositum tamen verius est, & regulariter practicandum tum ob rationes §. 1. adductas, tum quia fraus in re magni momenti committitur, dum Præsentatus ad Præbendam animum illius assumendæ dissimulat. Pro quo facit Regula Cancellariæ, de quâ nuper: si enim quis per viginti dies non superuiuat à resignatione factâ, nullius est roboris, quia est præsumptio fraudis, quam eleganter explicat P. Bauny Quæst. 12. citatâ. §. Docent, etiam in permutatione, ex [Fraudis in eo satis fundata præsumptio.] eo quòd cùm resignatarius compermutantem morbo viderit afflictum, propeq́ue iam extinctum, ei suum de manibus Beneficium, non sine Ordinarij, ac expectantium detrimento, quà prece, quà veteris inter eos amici [P. Bauny.]tiæ recordatione, violentus extorserit. Sic ille ex Rebuffo. Si ergo fraudis præsumptio irritam permutationem reddit; vbi illa manifesta est, suum electo ad præbendam animum occultante, magis profectò debet obstare. Pro quo videri potest Nauarrus Consilio 75. de simoniâ. §. Tertiò, quòd, & sequenti, vbi probat mendacium in talibus esse peccatum mortale. Tum etiam, quia ordinariè [Rationes aliæ.] permutationes istæ in gratiam eorum fiunt, qui examen in oppositione refugiunt; ex quo fit vt multi benemeriti suâ expectatione frustrantur. Tum item, quia multoties permutatio ita fit, vt lucrosa sit pingue Beneficium dimittenti: nolunt enim gratis dimittere, sed considerabile aliquid pro expensis in itinere faciendis elicere, & aliquid amplius. Quod cùm non sit facilè discernere, licèt aliqui ab eâ immunes labe reperiantur, pro communi est lege statuendum. Horum enim & non aliorum permutationes admittere ob praesumptionis defectum, vel vehementiam, non sine graui stare multorum iniuriâ poterit. Vbi autem communis est lex, nemo habet vnde querelam possit efformare. Quod autem de Præsentato ad Præbendam dictum, de aliis est etiam asserendum, de quibus num. 52. animum recedendi celare solitis; vel alia occurrunt, quæ aliunde vrgent, & sunt paullò superiùs explicati; illud præsertim, pro quo

§. IV.

An in Permutatione excessus Beneficialium obuentionum possit pecuniâ, aut re alia pretio æstimabili compensari.

PEriculosus hic scopulus, ad quem solent conscientiæ multorum allidi. Vt ergo vitari id possit, cùm sit aliàs difficile omnem temporalem respectum pecuniæ, aut rei pecuniâ æstimabilis in permutatione respuere, aliqua à Doctoribus benignè iuxta ipsorum mentem excogitata traduntur, circa quæ iudicium nostrum sequentibus Assertionibus exponemus. Itaque

Dico primò. Sententia est aliquorum, cùm [Assertio 1. Compensationem pecuniariam fieri posse qui sentiant.] permutatio inter Beneficia inæqualia quoad emolumenta fit, posse aliquid dicti generis accipi. Pro eo ita scribit P. Sa. verb. simonia numer. 2. Non est simonia &c. Nec videtur in permutationibus pecunia ad recompensationem fructuum paucorum, aut nullorum. Sic ille: quod est iuxta ea, quæ habet [P. Sa.] Siluester verb. Permutatio 2. num. 6. vbi ita scribit: Secundò quæritur vtrùm sit simonia, si in permutatione detur pecunia in supplementum maioris Beneficij? & dicit Panormitanus in Cap. Quæstiones. [Siluester.] eo. tit. quòd sic, si detur occasione spiritualium iurium, de quibus plus habet Ecclesia vna, quàm alia: puta quia habet maiorem auctoritatem in administratione spiritualium, quàm alia. Et intellige secundùm Archidiaconum, etiamsi fiat auctoritate Superioris: secus si detur in recompensationem prouentuum temporalium. Hæc ille. Ad quæ videtur alludere P. Thomas Sancius Libr. 2. Consil. Cap. 3. Dub. 42. num. 6. dum sic ait: Licet sub iudice sit, an quando duo permutant Beneficia inæqualium reddituum, sicut licet auctoritate Papæ illum excessum recompensare pensione, [P. Thomas Sancius.] ita etiam liceat datâ pecuniâ: multi enim & grauißimi Doctores tenent licere; & est probabile: at verius est non licere. Sic ille. Vbi non videtur loqui de data pecunia, si Papæ interueniat auctoritas, quia de eo dubitatio esse nequit, vt ait P. Palaus Tomo 3. Disputat. vlt. Puncto 16. num. 1. Cùm non sit pretium rei spiritualis, quod dari & admitti contra ius diuinum est; sed compensatio quædam pro inæqualitate prouentuum, in qua est contractus alterius generis in Iure probatus, vt constat ex Cap. Ad quæstiones, de rerum permutat. in quo sic Clemens Tertius: Respondemus, [Cap. Ad questiones, de rerum permutat.] quòd cùm de dictis Parœcialibus Ecclesiiis per se queat permutatio celebrari, & in permutatione posseßionum per se non sit inhibitum, si altera ratione posseßionum alteri præponderet, pecuniam posse refundi, de ipsarum posseßionibus ad inuicem, prout visum fuerit expedire, refusâ certâ pecuniæ quantitate, poterit contractus permutationis iniri; sic tamen quod illi contractus nequaquam sibi inuicem misceantur. Sic Pontifex: vbi vel absolutam facultatem concedit, vt omnes ita facere possint, sicut præfati censuerunt; & prætereà P. Becanus quæst. 13. de Simonia num. 3. vel eam necessariam supponit: pro quo sic P. Bauny in Praxi Beneficiorum Disputat. 10. Quæst. 6. §. In [P. Bauny.] hac tamen: & quod ad pecuniam spectat, quam inæqualitatis tollendæ caussa inter fructus prædictorum dari posse Pontifex ait: id sine facultate Pontificis tentandum non esse censeo. Sic ille. Quod verò aliqui dicunt possessiones illas, de quibus loquitur Pontifex, titulo tantùm temporali habitas, non est vnde colligere possint, licet Glossa id videatur indicare verb. Prouentuum. Sed reuera id non dicit, cùm constet prouentus esse temporales, etiamsi ius ad illos spirituale sit. Nequit ergo de potestate Pontificis circa hoc vllatenus dubitari.

Cùm ergo, qui hoc propriâ auctoritate [Eorum sententiam non esse improbabilem.] fieri posse contendunt, tantæ auctoritatis sint, non videtur eorum sententia vt penitus improbabilis refutanda. Cui citata Clementis Pontificis auctoritas non parum videtur suffragari. Neque enim dici potest concessionem illam fuisse particularem, aliàs non debuisset Corpori Iuris inserta proponi, in quo leges tantùm Canonicæ proponuntur, cùm sint rescripta Pontificum facientia ius. Neque ius tale in eo esse potest, vt ex eo pro certo tantùm habeatur Pontificem circa id posse dispensare, & ita ad eumdem in permutationibus huiusmodi recurrendum. Nam de tali recursu mentio nulla; & de permutatione vti de realiàs licitâ ille loquitur, tum quoad Ecclesias, ibi: Per se queat permutatio celebrari. tum circa compensationem fructuum, dum subdit: & in permutationibus posseßionum per se non sit inhibitum. Est autem eadem ratio, etiamsi possessionum permutatio non sit, quando aliunde inæqualitas in prouentibus reperitur, quia in vtroque pecunia refunditur: vnde aut vtrumque licet, aut vtrumque est vt simoniacum reprobandum. Et quidem probabilissima sententia est [Permutationem fieri posse cum onere pensionis, pecuniâ redimibilis.] posse permutationem fieri cum onere pensionis, sic Episcopo concedente: ita enim tenent Auctores, quos adducit & sequitur P. Sancius suprà num. 5. P. Lessius in Resolutionibus posthumis. Verb. Beneficium Casu 12. Nihil ergo in eo contra ius diuinum est. Quòd autem onus pensionis possit pecuniâ refusâ tolli, satis verosimile apparet: & posse solutione anticipatâ redimi tenet P. Becanus quæst. 18. de simonia & P. Palaus Tomo 2. Tract. 1. Disput. 1. Puncto 11. §. 10. num. 12. estque communis resolutio, pro qua citatus Auctor Tomo 3. Disput. vlt. Puncto 13. numer. 10. adducit Cardinales Caietanum & Toletum, P. Suarium, P. Valentiam, & P. Lessium, qui propria auctoritate id fieri posse concedunt, etiamsi pensio auctoritate sit Pontificis constituta. Quidquid secus alij sentiant, ex quibus P. Bauny suprà Disput. 11. Quæst. 10. Assert. 1. Iam ergo Decretalis illa non vrget in ordine ad Pontificem, à quo tantùm possit talis licentia præstari. Atqui pro licentia Episcopi requirendâ nullum in ea verbum: ergo probabile est illam non esse neces [Non esse Episcopi licentiam necessariam.]sariam. Quòd si stylus habeat eam peti, id erit circa hoc dicendum, quod circa redemptionem pensionis citati Auctores affirmant, peti scilicet non vt necessariam, sed ad maiorem securitatem.

Dico secundò. Etiamsi opposita senten [Assertio 2. Sententia opposita prafertur. Et quid iuxta illam stante bona fide.]tia vt communis, & Doctorum auctoritate firmata tenenda sit; si tamen circa hoc bonâ procedatur fide, quod eâ durante acceptum est, potest licitè retineri. Et quidem bonam fidem obstare quo minùs simonia in permutatione committatur, videtur indubitabile, & pro eo videri potest Zerola. Parte 2. §. 9. Quòd verò retineri possit ita acceptum, ex eo ostenditur, quia sponte datum est, & nullum extat caput vnde traditio possit irritari. Si qua ergo lex pœnalis est circa simoniam, præsertim confidentialem, hic locum non habet, cum nequeat esse pœna, vbi culpa non est. Cap. Sine culpa, de regulis iuris num. 6. quod Nauarrus præsenti materiæ applicat Concilio 33. de simonia. Et facit pro instituto præsenti casus, quem Zerola ibidem proponit de eo, qui per [Casus specialis pro intento ex Zerola.]mutauit Beneficium cum alio, quod permutans asserebat valere in fructibus viginti aureos: & affictauit illi fructus annuos pro illis viginti; cùm tamen realiter illud Beneficium non valeret viginti, quos ille ignorans percipit. In quo resoluit, simoniam à recipiente annuos redditus non committi; ignorantiâ autem cessante sufficere quòd fiat compensatio pro rata, nisi sit modicum, iuxta Nauarrum Consilio 13. de Rescriptis. Vbi planè supponit sic esse permutationem factam, vt pro viginti aureis, quos valere in fructibus permutans asserebat, compensatio æquiualens fieret: & similiter quòd valore tali deficiente, minùs resignanti tribueretur.

Dico tertiò. Ex prædicta nuper ratione, [Assertio 3. Permutantem se indemnem seruare posse ex casus alterius decisione ostenditur.] quòd scilicet permutans se indemnem seruare possit, verosimile argumentum potest in caussa præsenti institui, iuxtaid, quod habet Nauarrus Consilio 75. de simonia, vbi casum huiusmodi ad quæstionem adducit. Resignans & Resignatarius conuenientes vt exprimatur valorem Beneficij esse 160. ducatorum, cùm non sit nisi 100. vt pensio sexaginta ducatorum constituatur à Papa: quia si centum tantùm esse dicatur, non poterit pensio obtineri, eo quòd oporteat vt resignanti remaneant centum: Sicut cogitauerant, consecuti sunt, & Resignatarius vt haberet 40. non dubitauit 60. resignanti condonare, cùm tamen simonia in eo esse videatur. Quam casus speciem [Nauarrus.] cùm præmisisset, ita subdit: Quæstio profectò quotidiana, & difficilis est: nam pro parte negante facit, quod in casu proposito videtur dari pro temporali, neque contra: ergo non committitur simonia. Quod confirmat numer. 8. ex eo quòd animus & intentio præfatorum non facit vendere aliquid, vel emere, neque dare vel recipere temporale pro spirituali, velè contra. Et actus agentium non operantur vltra intentionem eorum. l. Non omnia D. Si certum petatur. Et l. Si quis nec caussam D. de rebus creditis. Addit autem numer. 18. præfatum mendacium non videri fuisse caussam acquisitionis Beneficij principalem & immediatam, sed impellentem & remotam; caussa enim principalis fuit, ne tantam iacturam resignans ex sua resignatione acciperet, & quædam sustentatio ei remaneret. Sic pro parte negante; cùm tamen affirmantem tandem amplectatur, eò quòd promissio præcesserit, quæ simoniacam resignationem efficit. Cap. Quam piè 1. Quæst. 2. & Cap. Finali, de Pactis. Sed certè cùm difficilem adeò quæstionem dicat, & pro negante non leuia argumenta conficiat, suamque resolutionem non pleno assensu, sed cum quadam trepidatione proponat, dum sic ait: Non auderem excusare illum à simoniæ labe, ob argu [Idem.]menta pro parte affirmante formata: videtur sanè in opposita suum probabilitatis pondus excitare, vt non debeat simoniaca resignatio censeri, neque lethali culpæ obnoxia reputari. Vbi illud specialiter aduertendum, quod de iactura dicitur: videtur enim res dura, vt permutare quis nequeat se indemnem seruans, sed quòd necessariò iacturam sit considerabilem in permutatione alteri commodâ subiturus.

Sed difficultas specialis occurrit, de qua [Casus alius de obligatione emendi supellectilem.] in casus contingentia dubitatum. Quidam Indorum Parochus cum alio tractatum permutationis instituit, & quia illius erat locupletius Beneficium, aliquid sibi superaddendum voluit, & prætereà vt compermutans se obligaret ad emendam, quam habebat, supellectilem, mensas, inquam, lectum, sellas, imagines, & vtensilia alia: In quo quidem ob conscientiæ negotium non fuit, qui hæreret, si pretia aliàs essent moderata. Idque ita factum, eo quòd valde difficile esset præfata in alium locum asportari. Et iuxta communem Doctorum sententiam dicendum id minimè licere, & esse simoniacam pactionem. Pro quo est auctoritas Innocentij Tertij in Cap. Vt [Cap. Vt nostrum, vt Ecclesiastica &c.] nostrum, Vnico, vt Ecclesiastica Beneficia &c. vbi sic ait: Non licuit ex pactione, vel conuentione quacumque, sub modo vel tenore præscripto concedere nudum officium, & tibi retinere prouentus: cùm in Lateranensi Concilio prohibitum sit, ne quis conferendo Ecclesiasticum Beneficium partem prouentuum suis vsibus retinere præsumat; & alibi cautum reperiatur in Canone quòd Ecclesiastica Beneficia sine diminutione debeant conferri. Sic ille. Canon autem, quem citat, habetur in Cap. Si quis Præbendas 1. Quæst. 3. Et est Innocentij Secundi, sicque habet: Si quis Præbendas, vel Prioratum, seu Decanatum, aut honorem, vel promotionem aliquam Ecclesiasticam, seu quodli [Cap. Si quis Præbendas, 1. q. 3.]bet Sacramentum Ecclesiasticum, vt putà Chrisma, vel Oleum sanctum, & consecrationes altarium vel Ecclefiarum, interneniente execrabili ardore auaritiæ, per pecuniam acquisiuit; honore male acquisito careat, & emptor atque venditor, & interuentor notâ infamiæ percellantur: & nec pro pastu, nec obtentu alicuius consuetudinis, ante, vel post, aliquid exigatur, vel ipse dare præsumat; quoniam simoniacum est; liberè absque diminutione aliqua, collata sibi dignitate atque Beneficio perfruatur. Sic Canon: pro quo & est alius [Alij Canones pro eodem.] Alexandri Tertij in Cap. de Maioribus, de Præbendis. Et Gregorij item Noni in Cap. Cùm caussam, eod. tit. Et alius ibidem eiusdem Innocentij in Cap. Vacante. sunt etiam & Constitutiones Pij Quarti, & Pij Quinti specialiùs de resignatione loquentes, de quibus passim Auctores, ac præsertim Nauarrus in Consiliis de simonia.

Quia verò, cùm Beneficium est pin [Circa emptionem supellectilis resolutio ex probabili doctrina iam posita.]guius, aliquid posse refundi non sit improbabile iuxta dicta: in obligatione prædicta emendi supellectilem non videtur esse maior difficultas; sed certè minor apparet, quia nulla species emptionis & venditionis respectu ipsius Beneficij dispicitur. Et quidem adducti Canones circa hoc non videntur vrgere, quia cum Episcopis loquuntur, ne scilicet Beneficia cum diminutione conferant, & ne accipientes quidquam pro collatione retribuant: quorum nihil in casu, de quo agimus, reperitur. Constitutiones autem Pij Quarti, & Pij [Constitutiones Pij IV. & Pij. V. nouam non inducere obligationem.] Quinti damnare tantùm & punire pactiones, quæ ante illas editas erant illicitæ, tradit Nauarrus Consilio 33. de Simonia, ad ea se referens, quæ habet in Manuali Cap. 23. num. 109. Et idem videtur dicendum de qualibet alia obligatione rei pretio æstimabilis conferendæ: stare enim potest, si Beneficium, quod permutatur, ita abundans sit, vt iactura, quam commutans patitur, aliqualiter eo pacto videatur compensari. Quod autem de titulo sustentationis ex Nauarro dicebatur, in permutatione non videtur habere locum, quia cùm resignans suum Beneficium, aliud accipiat, non potest prouentibus alterius ad sustentationem indigere. Quod in Beneficiis Indiarum maximè habet verum: satis enim per Regiam prouidentiam omnibus Beneficiariis, in ordine ad prædictum effectum, qui primus dicitur, prouidetur. Pro quibus non plura.

CAPVT VI.

Circa Dispensationes quid Capitulum vacante Sede possit in Indiis, & quæ inde pericula Conscientiis Capitularium immineant.

CIrca potestatem dispensandi, an & [Generalis Assertio circa Capituli potestatem, quæ & generalis.] quomodo Capitulo conuenire possit in iis, quæ Episcopis absolutè licent, variæ moueri possunt quæstiones, de quibus Diana Parte 8. Tract. 4. Et nulla certè extat, in qua probabiliter non concedatur illi, quod ad Episcopi spectat potestatem, etiamsi vt Delegato Sedis Apostolicæ tribuantur: vt paucis resoluit Dom. Machadus Tomo 2. pag. 159. num. 3. & 4. Licent ergo illi omnia, quæ expressè prohibita non inueniuntur: vnde & Capitulum Sede vacante in Indiis eodem poterit iure gaudere: & illo specialiter vt possit dispensare in casibus Pontificiis, quando non est facilis recursus ad Pon [Quid in Indiis speciale.]tificem: in Indiis enim numquàm facilis est recursus, vt manifestè constat; etiam vbi littora propinquiora: semper enim nauigationes incertæ; & vt abire sit facile, redire difficile est; vel è contra: & non sunt Christianæ conscientiæ inter grauiorum periculorum fluctus relinquendæ. Videatur citatus Auctor Resolut. 9. qui ita asserit post Merollam.

Potest tamen vlteriùs inquiri, an Capi [Circa dispensationes Episcopo directas variæ sententiæ.]tulum possit exequi dispensationes, quæ à Sede Apostolica ad Episcopum diriguntur, sicut & alia rescripta. Quam difficultatem ex professo non tractauit præfatus Auctor, licet aliam ipsi congruam discusserit Resolut. 66. an scilicet Vicarius Capituli, Sede vacante, possit exequi dispensationes directas Vicario generali Episcopi: & in fine illius tandem attigit illam, respondens negatiuè cum Nicolao Garcia Parte 6. Cap. 2. num. 46. & circa hoc quidem maior videtur esse Doctorum consensus, quàm circa difficultatem priorem, in qua multi Doctores sunt, qui pro Vicariis Capituli stent, vt non minùs quoad hoc possint, quàm Vicarij Episcoporum, vt videri apud eumdem Auctorem potest, & eos, quos ille adducit: quibus addendi Ochagauia, Basilius Legionensis, & alij, quos idem adducit Parte 5. Tract. 14. Resolut. 29. Pro Capitulo autem, vt expedire possit rescripta Episcopo directa, stare videtur Naldus in Decretales. Cap. Ad abolendam, de hæreticis, quatenus id tribuit Vicario Capituli, pro quo & citat Garciam suprà: cuius opinionem improbabilem esse censet Diana Resolut. 66. ci [Non posse à Vicario Capituli, & oppositum improbabile censet. Diana.]tata. §. Vltimo & probat, nam caussæ delegatæ, Episcopo mortuo, non possunt expediri per ipsum Capitulum; quia non succedit in iurisdictione Episcopali delegatâ, sed tantùm in ordinariâ, quod à se probatum ait suprà; videlicet Resolut. 2. ergo neque poterunt expediri per Vicarium Capitularem, quia in hunc non transit maior potestas, quàm sit in ipso Capitulo.

Sed miror Auctorem dictum ita sentire, [Sed ex eiusdem doctrina contrarium euincitur.] si ad Capitulum id velit extendere. Nam ipse citata Resolut. 2. Auctores adducit, qui iurisdictionem delegatam in Capitulum transire censent, ex quibus Machadus non solùm id probabilius reputat, sed ex generali regulâ de translatâ Ordinariâ iurisdictione in Capitulum per certam consequentiam deduci. Et Diana ipse cùm vtramque sententiam referat, nihil circa quæstionem determinat. Ex eo ergo fundamento, quòd scilicet iurisdictio delegata non transeat, nequit improbabilitas Assertionis contrariæ fundari: cùm & ipsa probabilis sit, & id, de quo disserimus, vnum generalis illius iurisdictionis membrum sit; iurisdictio inquam delegata in ordine ad particularem effectum. Itaque cùm pro fundamento constituatur id, quod sub opinione est; id quod ex contraria opinione colligitur, vt pars in toto contenta, nequit vt improbabile conclamari. Et ita quod à prædicto Auctore dictum, non est in sensu isto accipiendum, sed iuxta Naldi philoso [Naldi philosophandi modus improbatus.]phandi modum: qui cùm teneat rescripta ad Vicarium absolutè dictum directa, sine expressione Episcopi, sed solùm diœcesis, vt si dicatur Officiali, seu Vicario Segouiensi, non posse per Vicarium Capituli, Sede vacante, expediri; ait tamen, quæ diriguntur Episcopo mortuo, à prædicto expediri posse: sic enim fiet vt maior in eo potestas [Sed non probabilis.] sit, quàm in Capitulo ipso, cui talis non competit iurisdictio. Sed neque hoc modo improbabilis ea sententia dici potest: quia dum conceditur à Vicario fieri talem executionem posse, non negatur etiam id Capitulo conuenire, quòd saltem ante Vicarij electionem exequi talia rescripta potuit: transmissâ autem in Vicarium iurisdictione, non debet maior illius potestas dici, quandoquidem dependenter ab illo habet, qui & amoueri ob iustas caussas potest. Præterquam [Sicut nisi improbabile est totam Capituli auctoritatem in Vicarium transire, & haberi à lege.] quòd non est improbabile, totam Capituli auctoritatem ita transire in Vicarium, vt in eo tantum resideat: pro quo videndus Idem. Resolut. 63. vbi Doctores adducit asserentes iurisdictionem Vicarij non haberi à Capitulo eam tradente, sed à lege, mediâ electione: & ita omnem Capituli auctoritatem in Vicarium transire, nullâ ei parte specialiter reseruatâ, sunt qui teneant; vt videri apud eumdem potest Resolut. 64.

Cùm ergo probabile sit, quod de Capi [In Indiis maximè locum habere resolutionem de Capitulo propositam.]tulo diximus, id in Indiis maximè locum habet, & maiori in illis cum probabilitate procedit: quia si fortè Episcopus mortuus sit, executio per longum tempus extraheretur; quod equidem sine graui inconuenienti stare nequit, vt est compertum. Poterit ergo in hoc sine scrupulo procedi: immò conuenientia executionis Litterarum Apostolicarum talis esse potest, vt graue in non exequendo esse peccatum possit, cùm securâ queant conscientiâ damna vitari, quibus negligitur contrairi. Quod autem de stylo Curiæ di [Ex stylo Curiæ difficultas, cui fit satis.]citur, iuxta quem rescripta numquam remittuntur Vicario Capituli, eò quòd eidem non fidatur, sed aut Episcopo viciniori, aut eius Vicario; non debet resolutioni propositæ vllatenus obstare, quia commissiones illæ non remittuntur, nisi à quibus facilè possunt expediri; cùm tamen in Indiis peculiaris ratio occurrat, de quâ dictum. [Vt ille obliget.] Præterquàm quòd stylus non videtur penitus obligare, vnde ex opinione aliàs probabili contra illum iri potest: vt circa genus quoddam dispensationis graues Doctores tradunt, qui videri possunt apud Dianam Parte 1. Tractat. 10. Resol. 39. & generaliter apud eumdem Parte 11. Tractat. 5. Resolut. 1. §. Vnde ego, quamplures Auctores affirmant stylum Romanæ Curiæ tantùm obligare in foro interiori, & in sententiæ, quam sequitur, probabilitatem alterius. Videatur etiam Tractat. 6. Resolut. 44. vbi plures alios citat: & Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 4. Cap. 5. num. 21. dum [D. Solorz.] de stylo Cancellariæ agit, qui antiquus sit, benè ait non esse ab eo temerè recedendum, quod & alij citati ab eodem aduertunt, quando autem ratio magni momenti est, qualis ea, de quâ dictum, non est vlla in eo non obseruato temeritas; cùm iuxta æquitatis, immò & iustitiæ, ad quam spectat multoties dispensatio, regulas procedatur. His præiactis, circa alia

Dico primò. Quidquid circa dispensa [Assertio 1. posse Capitulum in Indijs dispensare quoad Ordines & Beneficia, sicut Episcopi possunt.]tiones pro Ordinibus suscipiendis, & Beneficiis, Episcopi Indiarum possunt, Capitulo, Sede vacante, licet. Talia sunt dispensatio circa Interstitia, & cum illegitimis quoad Ordines minores, & Beneficium simplex. Sic Dom. Solorzanus Lib. 3. Cap. 13. num. 12. & 13. & in Politicâ Lib. 4. Cap. 13. Pag. 602. Col. 1. cum Dom. Feliciano à Vega in Cap. 4. de Indicijs. §. de adulterijs, num. 52. & 53. ex quibus Diana Parte 8. Tractat. 4. Resolut. 5. & 6. & iuxta Dom. Solorzanum numer. 14. & 15. & in Politicâ Col. 2. aliosque, dipensatio quoad interstitia nequit intra annum à die vacantis Sedis concedi: quia cùm concessio Dimissoriarum sit à Concilio Tridentino prohibita Seßione 7. Cap. 23. de Reformat. etiam illa, quæ sunt præparationes ad Ordines debent prohibita censeri. Quæ [Et quoad Interstitia intra annum.] tamen ratio non vrget: nam ad præparatoria, quæ coniuncta sunt cum ipsa Ordinum executione benè quidem argui posset ex Ordinum prohibitione: ad illa verò, quæ præcedere diu possunt non est legitimum argumentum. Et huiusmodi sunt dispensationes Interstitiorum, quæ concedi possunt vt apto tempore deseruiant. Et quidem cùm lex odiosa & pœnalis sit, ad ea, quæ in ipsâ non exprimuntur, minimè debet extendi, iuxta sæpiùs dicta. Præterquàm quòd Capitulum vacantis Sedis potest Dimissorias concedere electis & præsentatis ad Beneficia Curata, vt generaliter in Indiis accidit, sicut aliis ad Ordinum susceptionem arctatis, vt Declarauit Sacra Concilij Congregatio circa Cap. 10. Seßione 7. in quo id expressum. Et videri etiam potest Diana Resolut. 41. Tunc ergo licebit dispensatio Interstitiorum. Et idem est dicendum de dispensatione cum illegitimis. Vbi & illud est speciale, ex Declaratione [Decretum Concilij non procedere de primâ Tonsurâ.] eiusdem Sacræ Congregationis semel & iterùm haberi, Decretum dictum non esse de primâ Tonsurâ intelligendum. Cui Diana contrarium sentiens Resolut. 43. §. Ad Declarationem, ex Nicolao Garcia respondet id intelligi quoad pœnas in eo contentas. Quæ responsio non satisfacit, nam Declaratio sic habet: Congregatio censuit Textum [Declaratio Cardin.] hunc non comprehendere primam Tonsuram. Cùm ergo hoc probabile sit, poterit Capitulum cum illegitimis intra annum dispensare ad Beneficium simplex, cum Tonsurâ pariter conferendum. An autem illa Ordo sit, quod citato loco Diana tractat, à me est Tomo 2. Theologicorum Problematum disputatum.

Potest etiam Capitulum cum illegitimis [Posse etiam ad Ordines Sacros & Beneficia Curata Indorum Capitulum dispensare.] in Indiis ad Ordines Sacros, & Beneficia Curata Indorum dispensare, iuxta id, quod in Bullis Pij V. & Gregorij XIII. conceditur; quarum tenorem videre est apud Dom. Solorzanum suprà, Cap. 20. num. 27. & 31. qui num. 39. id quod Episcopis concessum est, ad Capitula extendendum tradit, sicut & in Politicâ Lib. 4. Cap. 20. §. Y aun ay: ex eâ ratione quòd Episcopis succedant in omnibus, quæ ipsorum iurisdictionem concernunt, pro quo Auctores adducit in terminis propriis loquentes, & ad ea se refert, quæ circa hoc dixerat, scilicet Lib. 3. Cap. 13. num. 4. & seqq. & Lib. 4. Politicæ, Cap. 13. vbi de iurisdictione delegatâ id negauerat, & ea tantùm concesserat, quæ ex Iure communi competunt, & sunt in eorum officio radicata. Licèt autem ea, de quâ agimus, ex Communi iure non descendat, in eorum tamen officio radicata dici potest, quia cum officio venit, neque pro illâ specialis est alia commissio necessaria. Ex quo colligunt Doctores, quos [Sicut in ijs, quæ ex consuetudine habentur.] adducit Diana Resolut. 18. Capitulum succedere in iurisdictione, quæ habetur ex consuetudine, quia est accessoria ordinariæ: & accessorium ex consuetudine comparatum, qualitatem ac naturam sortitur principalis. Cùm ergo iurisdictio ex priuilegio perpetuo veniens, accessoria sit, vt naturam principalis sortita, in Capitulum transfertur.

Quamuis autem prædictæ Bullæ extent, [Bullis Pij V. & Greg. XIII. an locus iam sit.] circa dispensationes virtute earum videtur D. Solorz. aliquantulum hærere, eò quòd sine earum notitiâ multi ordinati sunt, & Beneficia parochialia consecuti. Et quia illas non extendi ad irregularitates alias, præter illas, quæ ex delicto proueniunt, viri docti arbitrantur, ex quibus Dom. Felicianus à Vega suprà, num. 109. Quod & tenet Dom. Villaroël Quæst. 9. Artic. 5. numer. 44. Sed certè quod ad Bullam Gregorij attinet, manifestum est de illegitimis loqui, cùm id verbis expressis habeatur respondentibus postulato. Vnde ex eâ parte nihil est, in quo, si loquamur de Ordinibus, hærere debeamus. Aliunde autem diffi [Ex copiâ iam Ministrorum difficultas.]cultas esse potest; ex eo scilicet quòd penuria Ministrorum idioma Indicum callentium, tanta asseratur, vt illis communiter verbum Dei per interpretes annuntietur, nec possint suis Parochis Indi confiteri. Quod equidem aliquando sic accidit, sed iam Ministrorum copia est Indici idiomatis peritorum. Et illorum copiam non post multos extitisse annos ab expeditis præfatis Bullis, agnoscit Concilium Limense tertium Act. 2. Cap. 33. Anno videlicet 1583. Quòd si in nouis aliquibus conuersionibus nouum idioma reperiatur, illius profectò nullus est peritus ex iis, qui nati in Indiis, vnde & omnibus est pro illo addiscendo pariter laborandum. Sed hoc non videtur vrgere. [Qua depellitur.] Nam Pontificia gratia non solùm pro tempore illo extraordinariæ penuriæ postulata est, sed pro temporibus etiam futuris, in quibus perspicuum erat copiam Ministrorum futuram: numquàm tamen tantam, vt prædicti non possent, si Ordines & Beneficia susciperent, maximum adiumentum ad Indorum conuersionem, & promotionem in fide, ac Christianis moribus exhibere. Constat hoc ibi: Nunc, & pro tempore existentibus, & ibi; Verbum ipsum maximum susciperet incrementum, ac saluti animarum Indorum prædictorum plurimùm consultum soret. Ex quibus apparet finalem [Sufficere finalem causam aliqualiter extare, vt priuilegium locum habeat.] caussam concessionis nunc etiam locum habere, & futuris semper temporibus habituram. Cùm tamen vt priuilegium valeat, sufficiens sit caussam motiuam aliqualiter perseuerare, vt est grauium scriptorum sententia, pro quâ videri possunt P. Thomas Sancius Lib. 8. de Matrimon. Disputat. 30. numer. 8. vbi cum aliis reliquias caussæ permanere sufficiens esse ait P. Palaus Tomo 1. Tractat. 3. Disp. 4. Puncto 15. num. 7. Vbi congruum exemplum apponit in Religione, cui ob Regularem obser [Congruum exemplum.]uantiam, & fructum in proximos, concessum est priuilegium non decimandi: eo enim gaudet, etiamsi ab illa perfectione desciuerit ob reliquias remanentes. Et exemplum hoc deductum est ex P. Suario Libr. 8. de Legibus, Cap. 30. circa quod philosophatur P. Arriaga Tomo 2. in 1. 2. Disput. 34. num. 10. & seqq. vbi & alia adducit, benè concludens non penitus cessare in illis caussam finalem. P. Sà verb. Gratia, num. 24. & alij, quos refert & sequitur Dom. Felicianus suprà, num. 127. & visus post hæc scripta Dom. Reyna Tomo 1. de Perfecto Prælato, Lib. 6. Tract. 2. Cap. 8.

Potest autem in Priuilegij prædicti vsu [In vsu Priuilegij vt peccari grauiter possit, Mestizos præsertim promouendo ad Sacros Ordines, &c.] grauiter peccari, & id Sede vacante, frequentiùs euenire, ex eo quòd in suâ Bullâ Gregorius exigit, dum sic ait: Si aliàs idonei, & iuxta Decreta Concilij Tridentini qualificati fuerint, & dictum Idioma loqui & intelligere sciuerint; super quibus conscientiam vestram oneramus. Sic ille. Pro quo videnda, quæ diximus Titulo 13. num. 65. & quidem si de iis loquamur, qui ex Indis & Europæis mixtim progeniti sunt, quos vulgo Mestizos dicimus, paucissimi hucusque inuenti sunt, qui eâ morum maturitate, & vitæ candore præfulserint, vt iis valuerit tutò ministerium Parochiale committi: maternus enim sanguis ad vitia pronus, & paternus incontinentiâ originis vitiatus, quid nisi vitiosam referant pronitatem, vt meritò de Zoilis istis dicere possimus, quod aliàs Martialis, rem magnam facturos, si boni sint. Et verò homines [Per leges Regias à publicis muneribus arcentur.] isti per leges Regias ab officiis Tabellionum, & publicis aliis arcentur; nec nisi speciali dispensatione ad eadem admittuntur, vt videri potest apud Dom. Solorzanum Lib. 1. Cap. 28. num. 36. & 37. & in Politicâ Lib. 2. Cap. 30. Pag. 247. in principio. Quomodo ergo ad sacros Ordines, & Pastoralem curam, omnium diuinorum diuinissimam, iuxta D. Dionysij vulgatissimum effatum, sine aliquo diuinæ gratiæ miraculo, quod quidem debeat ab iis, ad quos id spectat, diligenti explorari examine, idonei esse possint, coram Deo & hominibus bona suo genuina muneri prouidentes? Iuxta quod Regij etiam Concilij Indiarum prouidentia aduigilauit, dum per plures Schedulas, quæ extant Tomo 1. impressarum, Pag. 172. & sequentib. & Tomo 4. Pag. 344. cauetur ne tales ad Sacros admittantur Ordines, & ne promotis Beneficia Curata, etiam Indorum, conferri possint: pro quibus & Dom. Solorzanus Libr. 3. Cap. 20. num. 4. & seqq. & in Politicâ Lib. 4. Cap. 20. Illud ergo præclarum monitum Concilij Limensis ter [Concilij Limensis monitum salutare.]tij Act. 2. Cap. 33. præ oculis habendum: ne Prælati eo prætextu quòd Ecclesiæ laborant inopiâ Ministrorum, indignos ad sacras functiones vocent: quia longè certe meliùs Dei Ecclesiæ & saluti Neophytorum consulitur paucitate electorum Sacerdotum, quàm multitudine imperitorum.

Iam de Priuilegio ad Beneficia Curata [De Priuilegio quoad Curata, vnde difficultas vt iam non valeat.] loquendo, est quidem aliquod dubitandi fundamentum: nam Gregorius in suâ Bullâ id expressè non concedit, & Pius de irregularitatibus ex delicto prouenientibus loquitur, vt ex tenore constat, ibi: Quascumque personas à delictis, per quæ irregularitas contrahitur, homicidio voluntario extra [Pius V.] Bellum commisso, ac simoniæ labe dumtaxat exceptâ, &c. ad obtinenda & obtenta Beneficia Ecclesiastica, & officia quæcumque, &c. Sed certè fundamentum hoc [Submouetur illa ipsius amplitudine demonstrata.] non est sufficiens, vt amplissimum priuilegium restringere debeamus. Et Gregorius quidem id non obscurè suâ in concessione significat, ex cuius tenore constat motum ad illam, ex eo quòd penuriâ sacerdotum existente, fieret ex eo communiter verbum Dei cum interpretibus ipsis Indis annun [Greg. XIII.]tiandum esse, ac Indi peccata sua confiteri non valent. Atqui Parochorum hoc proprium officium est, etsi deficiant Parochi ad prædicta idonei, non est Indorum saluti consultum, etiamsi sacerdotes alij sint cum idoneitate prædicta, quia non sunt cogendi Indi ad illos extra sua oppida conquirendos: & si vocentur à Parochis vt coadiutores adstent, omnia inconuenientia, quæ ex Parochiali curâ in illis timeri possunt, ex tali cohabitatione sequuntur: vnde sicutab illa arcentur, ab ista debent pariter arceri: ex quo fit Indos sine remedio conuenienti remanere, & ita concessionem Pontificiam esse inutilem: quod constat dici non posse. Quæ inutilitas aliunde etiam colligi potest; ex eo scilicet quòd si malè nati prædicti ad Titulum Indorum ordinari non possunt, alij tituli difficilè in illis inuenientur, cùm & Beneficiis simplicibus & patrimonio careant; vnde eorum raritate in statu sacerdotali inductâ, exiguum inde adiutorium potest Indis egentissimis expectari.

De Bullâ autem Pij V. loqui eodem [De Bullâ Pij V. cuius etiam ostenditur amplitudo.] modo possumus, quia magnum in illâ apparet veritatis propositæ fundamentum, quamuis D. Felicianus illud conetur infirmare, contrà obnitente Dom. Reyna suprà. In illâ enim Pontifex testatur à se concessam facultatem Fratribus Ordinum Mendicantium in Indiis degentibus, vt in certis casibus cum personis, quæ tam ex delicto, quàm ex non delicto irregularitatem contraxissent, in eadem dispensarent. Ad quid autem hoc si Patriarchis, Archiepiscopis, & Episcopis similem erat gratiam negaturus? Videretur equidem plus se Fratribus Ordinum dictorum fidere, quàm iis, qui supremis illis dignitatibus eminentes, maiorem debent erga Fideles solicitudinem exhibere. Cùm aliàs sententia grauium Doctorum sit, posse prædictos cum illegitimis sine speciali licentia Pontificis dispensare, quoties id Ecclesiæ necessitas postulauerit, vt postulare in Indiis ob rationem dictam, & longam distantiam, [Sine priuilegio speciali quid possint Episcopi.] videtur manifestum. Videantur illi apud Dom. Solorzanum citato, Cap. 20. num. 38. & in Politicâ Lib. 4. Cap. 20. Pag. 674. §. Y aun ay. Vnde non audiendus Ferdinandus Zurita in Enchiridio Indico, Quæst. 2. vbi ait Episcopum non posse cum bigamo aut homicida dispensare, qui Indicam gentem vniuersam conuersuri viderentur. Quis enim hoc [Ferdinandus Zurita] credat? Ideò P. Amicus Tomo 8. Disput. 25. num. 39. omnino veram existimat esse contrariam positionem. Concedit tamen dispensandi facultatem in casibus frequenter occurrentibus, sed hoc peculiare pro Indiis non est, & ita de Ieiuniis, & Festis tradunt communiter Doctores: plus ergo aliquid illis indulgendum. Deinde etsi Pontifex de irregularitatibus ex delicto contractis loqua [Ex animo Pontificis satis insinuato arguitur.]tur, eius tamen animus maioribus fauoribus præstandis se promptum ostendit, ex quibus possit animarum salus in regionibus istis promoueri: ex eoque affirmat se ad concessionem præfatam respectu Fratrum Mendicantium fuisse permotum: quæ quidem non tantùm ad irregularitatem ex delicto, sed ad alias se constat extendisse. Decens & debitum arbitramur, vt inijs, quæ animarum salutem, tranquillumque statum respiciunt, simus fauo [Illius verba.]rabiles & benigni. Hac igitur consideratione ducti, aliàs dilectis filijs Fratribus Ordinum Mendicantium, &c. Cùm ergo talis Pontificis animus sit, constetque dispensationem cum illegitimis ad salutem animarum conducere, & consequenter ad tranquillum statum, quia tranquillus Indiarum status ex Indorum conuersione, & exactâ in rebus fidei instructione dependet; si verba eiusdem talem concessionem sonant, etsi non ita expressè, non debet de illâ vllatenus dubitari. Prætereà, com [Aliud eiusdem argumentum.]moditati degentium in his partibus consulere se velle Pontifex asseuerat; & ideò irregularitate non obstante promotos, & ad Beneficia Ecclesiastica electos, ac in eorum exercitio versatos, rehabilitari concedit, vt in ministerio altaris seruire queant, & officia Beneficialia pariter exercere. Atqui id, quod in hoc genere maximè necessarium erat, irregularitatem ob natalium defectum concernebat, quia plurimi erant illum patientes ad Ordines & Beneficia promoti: ergo huic maximè incommodo studet Pontifex prouidere; aliàs id, quod maximè intendit, sine remedio permanebit. Quibus addendum, post fauorem Mendicantium Ordinum commemoratum, Pontificem adiicere se velle præfatos Ecclesiæ Principes gratioso fauore prosequi: nihil ergo minùs fuit, quod ipsis præstitit.

Iam quòd verba ipsa magis in speciali id [Expressior verborum tenor.] indicant, ex illis patet: Ac cum eisdem omnibus & singulis, nunc & pro tempore in partibus Indiarum existentibus personis, quæ irregularitatem ex alijs, quam ex caußis prædictis contraxerint, super irregularitate huiusmodi, ex quibuscumque caußis, præterquàm homicidij & occasione simoniæ contracta, vt præfertur, eadem auctoritate Apostolicâ dispensandi, & illos ad obtinenda & obtenta Beneficia Ecclesiastica, & officia quæcumque, & ad altaris ministerium rehabilitandi, restituendi, & reponendi, plenam & amplam licentiam & facultatem auctoritate prædictâ perpetuò per præsentes concedimus, & elargimur. Sic ille: qui præter duas illas irregularitates homicidij & simoniæ, ceteras dispositioni subiicit Prælatorum: neque obstare debet quòd Ablatiuum Eisdem relatos referat secundùm omnes eorum qualitates, & in præsenti illorum tantùm præcesserat mentio, qui propter delicta irregularitatem contraxerant, ibi: Quascumque personas à delictis, per quæ irregularitas contrahitur, &c. Id enim conceditur. Sed quid inde? An non pro eisdem aliquid aliud concedi potest? Pro quo obseruandum, non eodem modo locutum Pontificem vtrobique: Priùs enim ait: Quas [Obseruatio peculiaris.]cumque personas. Deinde, cùm eisdem omnibus & singulis, vt plenior inde appareat concessio, qualem ipse in fine pronuntiat, Amplam licentiam & facultatem. Et quidem euidenter constat non esse illam ad irregularitatem pro delictis contractam, arctandam: quia dum Pontifex homicidij caussâ contractum excipit, sic habet: Homicidio voluntario extra bellum commisso. Ergo commissum in bello dispensari nequit, quod autem extra bellum potest dispensari. Et tamen hoc sine peccato potest contingere: non igitur ad irregularitates ex delicto concessio debet, immò nec potest, arctari.

Vbi non est vis aliqua facienda in eo, quòd [Omnes irregularitates dici possunt contrahi. Vnde occurritur obiectioni.] irregularitates, quarum absolutio & dispensatio conceditur, dicantur contrahi, quod ad eas, quæ per actus proprios accidunt, videtur posse tantùm applicari: & ita irregularitas ex defectu natalium non dicitur contrahi, sicut neque illa, quæ ex defectu aliquo naturali, vt cœcitate, & similibus. Ad hoc enim facilè responderi potest etiam prædictam irregularitatem dici posse contrahi, quatenus cum origine trahitur, ad eum modum, quo peccatum originale contrahi dicitur, & alij naturæ defectus ex peccato prouenientes, vt benè explicat D. Thomas 3. p. quæst. 14. articul. 3. qui [D. Thom.] proptereà eos Christum non contraxisse docet, quia in illo peccatum non fuit, cum quo trahi illi [Christus cur non dicatur contraxisse naturæ humanæ defectus.] potuerint, vt effectus cum caussa: & ideò Christus non contraxit huiusmodi defectus, sicut alij. Sic ille claudit Articulum. Quia ergo vitiatæ origini irregularitas adnexa est, meritò contracta dici potest, quia illius caussa motiua peccatum est, quod cùm in parentibus fuerit, in filiis vindicatur. Et vt demus non ita propriè dici quòd talis irregularitas, sicut & aliæ ex naturæ defectibus, contrahantur; cùm tamen priuilegium apertè fauo [Quia fauorabile priuilegium, generalior redditur ratio.]rabile sit, vt Pontifex attestatur, amplè explicandum est, etiamsi voces à sua magis propria significatione extrahi videantur, iuxta dicta Titulo 12. num. 18. & 29. Sic enim est modus vnus amplæ interpretationis seruatâ verborum proprietate: quia in aliquo proprio sensu verificantur, & effectus est illis adæquatus, vt cum Doctoribus, quos pro eo laudat, docet P. Suarius Lib. 8. de Legibus, Cap. 28. num. 17. Pro fundamento autem speciali, quod ad Indica priuilegia spectat, videnda quæ diximus Titul. 12. Cap. 2.

Neque vlteriùs obstare debet obiectio [Quòd facultas ad rehabilitandum tribuatur, non obstare.] ex eo quòd Pontifex concedat facultatem ad rehabilitandos, restituendos, & reponendos malè promotos ad altaris ministerium, & ad obtinenda atque obtenta Ecclesiastica Beneficia. Per hoc enim supponitur eos aliquando habiles fuisse, & ita in eum statum beneficio Apostolicæ gratiæ redire: qui enim numquam habilis fuit, si reddatur habilis, habilitari, & non rehabilitari dicitur: neque restitui, qui numquàm in possessione fuit: neque reponi, qui positus anteà non fuerat, vt videtur extra controuersiam. At hoc dici de patientibus natalium defectum nequit, quia isti numquàm habiles ad prædicta fuerunt, quandoquidem cum originali irregularitate concepti & nati, iuxta nuper dicta. Et ita solùm de prioribus illis est accipiendum, qui irregularitatem ob delicta contraxerunt. Non inquam debet obstare, quia licet totum id, quod assumitur, [Congrua explicatio.] verum sit; rehabilitatio, restitutio, & repositio, ad eos referendæ sunt, quibus possunt conuenire. Itaque sensus est, rehabilitandos, restituendos, & reponendos, qui tali aliquo deprehensi fuerint indigere. Quemadmodum in Cap. Omnis vtrius [Ex Cap Omnis vtriusque sexus, roboratur.]que sexus, de Pœnit. & remiss. præcipitur. Vt omnis vtriusque sexus fidelis, postquàm ad annos discretionis peruenerint, omnia sua solus peccata saltem semel in anno fideliter confiteatur proprio Sacerdoti. Quod intelligendum est de iis, qui habuerint, quæ debeant necessariò confiteri. Vt enim Glossa ibi, verb. Omnia sua peccata, de venialibus non est obligatio: Non tamen venialia (verba illius sunt) quia illa tolluntur per Orationem Dominicam, [Glossa.] vel per aquam benedictam. De Pœnit. dist. 3. Cap. De quotidianis. Et Dist. 7. Cap. Qui vult. Sic Glossa. Et eodem modo respondendum est obiectioni ex eo petitæ, quòd Pontifex præcipit vt absoluti Pœnitentias à Confessoribus impositas tenean [Irregularitatem ex defectu natalium, ex delicto dici posse in Ordine ad dispensationem, sententia aliquorum.]tur adimplere: de illis enim exponendum, qui irregularitatem ob delicta contraxerunt. Quibus addere possumus sententiam esse aliquorum inter irregularitates ex delicto numerandam illam, quæ ob defectum natalium venit, cuius caussa delicta parentum extiterunt. Et ita quando occulta est, ab Episcopis posse dispensari, graues Scriptores tenent, apud Dianam Parte 4. Tract. 2. Resolut. 64. Et Parte 10. Tract. 11. Resolut. 24. apud quem etiam Tract 13. Resolut. 30. aliqui tenent per defectum talem non incurri irregularitatem, aut saltem id esse probabile. Sicut ergo cùm de irregularitatibus agitur in foro occulto, quæ ex defectu natalium oritur, eo nomine comprehenditur, ita & in foro externo quando pro illo facultas conceditur ad dispensationem: quia vtrobique eadem est ratio: quòd scilicet illa ex delicto parentum trahat originem, quod Ecclesia vult in filiis castigare.

Circa dispensationem in homicidio an quidquam speciale in Indiis.

REspondeo affirmatiuè, & in primis ge [Affirmatiua responsio.]neraliter id statuo iuxta dicta, posse scilicet Capitulum, quidquid Episcopi circa illud, in quo diuersæ sententiæ Doctorum extant. Est autem specialis difficultas circa homicidium in bello, cuius dispensatio à Pontifice conceditur, vt vidimus num. 70. Et quando bellum iustum est, irregularitatem ex defectu lenitatis prouenientem, sicut & aliam quamcumque eiusdem generis, posse dispensari ab eo, cui ampla facultas conceditur, excepto homicidio voluntario & bigamia, tenent Doctores, quos adducit & se [De homicidio in bello ostenditur.]quitur Diana Parte 4. Tract. 2. Resolut. 69. §. Quid ego. Et idem est quando homicidium, aut alia specialis irregularitas excipitur, vt in Bulla prædicta excipitur simonia. Vnde licet sint Doctores, qui apud eumdem ibidem. & etiam Resolut. sequenti censeant Episcopos non posse in irregularitate ex defectu lenitatis dispensare, quorum sententiam ipse probabilem reputat: in casu autem nostro nequit de facultate dictâ dubitari ob specialem concessionem. Sed quia in bello potest etiam iniustum homicidium committi, videndum an illud sit dispensabile virtute dicti priuilegij. Et quidem quando bellum est apertè in [Sed dubium quando est illud iniustum.]iustum, non videtur esse posse dubium, quia malitia talis homicidij ex nullo potest capite excusari; immò grauior multò apparet, cùm ad occisionem immanem quàm plurium extendatur. Pro quo P. Præpositus 3. p. q. 5. de Irregularitate num. 93. Quando autem bellum iustum est, & in eo moderamen non seruatur, quia is, qui seruari poterat, occisus est, vel circa quem, vt quis se defenderet, satis erat vulneratio non lethalis, videtur dicendum posse cum eo dispensari, quia Pontifex de homicidio tantùm extra bellum facto exceptionem apponit: potest ergo intra bellum factum dispensari. Si dicas: Ergo & in bello iniusto. Id negatur: quia bellum iniustum non erat cur exciperetur, quandoquidem homicidium in eo factum nullam habet specialem rationem vnde minui eius malitia possit. Cùm ergo de iusto sermo sit, & homicidium in eo factum generaliter excipiatur, sitque priuilegium amplè explicandum iuxta dicta, supra illud cadere dispensatio potest.

Casum autem proponit Diana, in quo [Casus pro bello injusto, in quo irregularitas non incurritur, aut potest dispensari.] etiamsi bellum sit iniustum, non incurratur irregularitas; quando scilicet aliquis inuasus non possit sibi aliter consulere, seruato moderamine inculpatæ tutelæ. Quod non vt certum, sed vt non improbabile proponit. Cui tamen non assentitur Petrus Cornejo 3. p. Tract. 5. de Irregularitate Disput. 11. Dub. 2. Quæst. 3. Sicut nec Cardinal. Lugo Lib. 4. Responsorum moral. Cap. 17. num. 5. Licet autem probabile non sit, videtur tamen dispensabile virtute dicti priuilegij & ratio pro illo, sicut & pro alio, de quo prius, illa est, quòd neutrum est plenè voluntarium. Quando enim in bello iusto aggressiuo, (in defensiuo enim communis sententia est non incurri irregularitatem, pro quo videndi Auctores apud Dianam citato Tractatu 2. Resolut. 29.) occiditur aliquis non seruato moderamine, aliqua in eo necessitas inculpata est, propter quam bellum assumitur. Et prætereà difficile est in conflictu moderationem seruare, & ita est ex ea parte modus aliquis necessitatis. In bello item iniusto, etsi necessitas nulla antecedenter fuerit, in flagranti tamen fuit illa conflictu; neque enim debet quis se occidi permittere, præsertim cùm alius moderatâ esse poterat defensione contentus.

Circa Bigamiam an etiam speciale quidquam.

SCio pro illa à Capitulo dispensationem [Quid sine priuilegio circa illam possit.] aliquando præstitam, cui tamen Episcopus deferre noluit, Minorum tantùm Ordinum collatione contentus, quia ad hoc dispensare sine priuilegio Capitulum potuit, sicut & Episcopus, vt plures Doctores tenent apud Dianam Resolut. 62. Quidquid P. Amicus reluctetur Tomo 8. Disputat. 25. num. 35. Et quidem si Episcopi possunt ad Maiores, de Capitulo non est dubitandum. Et in primis si illa ex peccato veniat, dispensabilem esse ab Episcopo, Doctores non pauci tradunt apud Diana Resolut. 61. Quod & tenet P. Amicus num. 38. sicut & à Commissario S. Cruciatæ: pro quo videri etiam possunt P. Palaus Tomo 4. Tract. 25. Puncto 11. num. 5. Et P. Mendus in eamdem Bullam Disput. 37. num. 62. Quia verò sunt, qui & Episcopis & Commissario id negent, ad firmiorem dispensationis statum rectè potest priuilegij suffragium aduocari. De propriâ autem bigamiâ aut interpreta [Probabile esse propriam, & non ex delicto, esse dispensabilem.]tiuâ, quæ ex delicto non oritur, loquendo, negari nequit esse probabile, quia excepta non est, sicut alibi sæpiùs excipi solet, ex communibus regulis, quòd exceptio firmat regulam in contrarium; quòd interpretatio contra eum facienda est, qui rem dicere clariùs potuit; quòd non sit præsumendus velle, quod si voluisset, expressisset, de quibus non semel & est Textus satis vulgatus in Cap. Ad Audientiam, de decimis, & alij de regulis iuris in 6. Et ita de bigamia ob similem rationem, de Religiosis loquentes, tenent apud Dianam Resolut. 63. docti Scriptores, quia videlicet excepta non est.

Quòd verò ex vulgata etiam regula [Generalem regulam de concessione generali non vrgere.] dici potest, in generali concessione non venire ea, quæ quis non esset in specie verosimiliter concessurus. Cap. In generali, suprà; non vrget, quia concessio priuilegij præfati non est generalis, quandoquidem in illa irregularitates aliquæ excipiantur. Prætereà non est verosimile Pontificem huiusmodi facultatem non fuisse concessurum; quia vt eam concederet singularis ratio extitit, qualis forsan maior nulla multis retro actis sæculis; conuersio inquam Noui mundi, & pro tantæ molis negotio necessitas Ministrorum. Vnde & inter facultates Archiepiscopo Limensi, quæ & aliis concedi Episcopis solent, ea inuenitur, vt in bigamia vera dispensare poßit, si necessitas operariorum fuerit. Vbi cùm veram concedat, pro aliis extare videtur supponere facultatem.

Si autem occulta bigamia sit, quod in [Quid si occulta.] interpretatiuâ potest frequenter accidere, sine vllo scrupulo procedendum: quia & in illa posse dispensare Episcopum probabile est, iuxta opinionem eorum, qui censent Episcopum posse dispensare in homicidio occulto, vt videri potest apud Dianam Parte 6. Tract. 6. Resolut. 51. Cùm ergo pariter prohibeantur homicidium & bigamia; sicut illud quando est occultum, dispensari ab Episcopo potest, sic & ista. Neque obstare debet ratio significationis, quia & illa etiam extat in bigamia ex delicto proueniente, quo non obstante est dispensabilis, vt iam vidimus.

Circa Dispensationes Matrimoniales.

DIco secundò. Capitulum, Sede vacan [Assertio 2. Capitulum posse circa illas quidquid Episcopi. Et quid de Vicarijs.]te, circa illas potest quidquid Episcopi possunt. Constat ex fundamentis adductis. Et de Matrimoniorum contractu loquendo, Concilium Limense Tertium nonnulla tradit Act. 2. Cap. 34. scilicet quòd ignoti & exteri, aut vagantes, nullo modo ad coniugium admittantur, nisi informationem prius Prælatus ipse & viderit & probauerit. Quo non obstante, id fieri à Capitulo poterit, & etiam ab eius Vicario ex ipsius commissione. Id probo. Nam licet Concilium Tridentinum Seßione 24. Cap. 20. de Reformat. præcipiat, vt Episcopi per seipsos tantùm caussas Matrimoniales cognoscant, graues Auctores affirmant ad Capitulum eam potestatem transire, vt videri potest apud Dianam Parte 8. Tract. 4. Resolut. 22. quia Concilium tantùm exclusit à cognitione talium caussarum Prælatos inferiores; Capitulum autem inferius non est, sed par. Quoad Vicarios autem similiter philosophandum; nam Vicarij Episcoporum possunt caussas prædictas tractare, vt quamplures Doctores docent, quos adducit & sequitur Dom. Barbosa Allegat. 54. numer. 99. ergo & Vicarij Sede vacante, si eidem committantur. In casu igitur nostro non est de potestate dictâ dubitandum. Additur ibi [Concilium Trid.]dem ne Ordinarij in dispensatione Denuntiationum faciles se exhibeant, nisi cùm valde probabile est impedimentum malitiosum Matrimonio obfuturum. In [Circa Denuntiationes praxis non probanda.] quo quidem Capitulum non se intromittere solet, totum illud Vicario relinquendo. Qui sæpiùs, sicut & Vicarius Episcopi, circa hoc minùs videntur ordinatè procedere. Est enim hoc Indiarum malum, vt intercessionibus pleraque confundantur Vnde satis prouidè à Concilio id præmonitum, quod vidimus, vtpotè quod incommodum istud Ecclesiasticæ gubernationis altè percallebat.

Licet autem non vtatur verbis præce [In qua & mortale peccatum.]ptum indicantibus, sed tantùm illis: Animaduertant quoque Ordinarij: mortale tamen peccatum est in Denuntiationibus sine iustis caussis dispensare, vt cum aliis tradit Dom. Barbosa. Allegat. 32. numer. 50. Et ratio est clara: quia generaliter loquendo graue peccatum est dispensare in lege Superioris grauem continente materiam sine iusta caussa. Quia verò Concilium cum Ordinariis loquitur, existimare quispiam possit, Vicariis, [Vicarij possunt sine commissione speciali dispensare.] qui Ordinarij nomine veniunt, concessam dispensandi facultatem, etiamsi neque à Capitulo, & idem est de Episcopo, concessa non sit. Sic enim circa Decretum Concilij Seßione 24. Cap. 1. de Reformatione Matrimonij sentiunt plures apud eumdem Allegat. 32. citata numer. 28. & 29. qui specialiter de Vicario Episcopi loquuntur, & consequenter debent idem de Vicario Capituli confiteri. Sed alij apud ipsum contrarium tenent, licet pauciores, fortiori tamen fundamento innixi; quòd scilicet potestas dispensandi in generali concessione non concedatur. Et addendum, cùm præsertim dispensatio in caussa magni momenti versatur. Pro quo videri potest P. Henriquez Lib. 11. Cap. 13. num. 5. Quia enim grauissima est, dispensatio sine iustâ caussa peccatum mortale secum portat & sententiam æternæ damnationis. Propter quod etiam Concilium Tridentinum disposuit, vt caussæ Matrimoniales per seipsos ab Episcopis transigantur.

[De diuortij caussis apud Concium Limense 3.]

Similiter de diuortij caussis asserendum, de quibus sit in citato Concilio Limensi Act. 2. Cap. 35. Diuortij caussam solus Episcopus per se cognoscat & finiat: poterit tamen eius Generalis Vicarius processum vsque ad diffinitiuam exclusiuè formare: sed nisi caussæ prorsus graues, ac perspicuè probatæ intercesserint, non sunt Matrimonia, quæ Deus ipse coniunxit, separanda. Hæc Concilium. Quæ quidem de diuortio per sententiam nullitatis, quæ prætenditur, intelligenda videntur, aut de separatione perpetuâ: nam separatio temporalis quoad torum non est tanti momenti, vt non possit illius caussæ cognitio & terminatio committi Vicario, sicut & quoad cohabitationem, de qua loquitur Concilium Tridentinum Seßione citata Canone 8.

Et quidem caussam Matrimonialem [Licet grauissimæ, non est graue peccatum eas committi.] grauem esse & arduam Doctores tradunt, vt videri potest apud Dom. Barbosam Allegat. 84. num. 8. & seqq. Inter omnes autem Matrimoniales illa est præcipua, cùm de dissoluendo Matrimonio agitur, & ita per Episcopum debet terminari. Sed non videtur pro hoc talis esse obligatio, vt absolutè loquendo graue sit peccatum eam commisisse Vicario, qui ita doctus sit, aut talem habeat Assessorem, cui non minùs quàm sibi fidere possit Episcopus. Quod ex citato Scriptore colligitur, & ex aliis ab eo adductis n. 15. Vbi ait caussas Matrimoniales, quæ ad Episcopum spectant iure Ordinario, posse illum committere discutiendas & decidendas Doctoribus, qui eius Vicarij non sunt. Vbi supponit Vicariis committi posse non solùm discutiendas, sed etiam decidendas. Neque Concilium Limense grauius videtur onus imponere, sed obligationem generalem Episcopis repræsentat, & quid eos facere oporteat iuxta Tridentini Concilij Decretum, quod in margine citatur, nec ampliùs quàm vidimus, iuxta receptam Scriptorum doctrinam videtur obligare. [Damna ex non bene inspectis illis, vnde Matrimoniorum frequens dissolutio.]

Id autem quod de exacta probatione caussarum dicitur, grauissimam obligationem non tam inducit, quàm ostendit, & supponit; ob cuius minùs perspicacem animaduersionem Matrimonia videmus passim dissolui: circa quod nihil est quod addamus, cùm constat in eo graue committi peccatum, inde præsertim emergens quod testes leuiter exanimantur; cùm circa hoc exactissima debeat cautela, & industriæ acumen [Circa examen testium.] adhiberi. Pro quo est Cap. Cùm caussam, de Testibus & ibi: Ac eos diligenter examinare procures, & de singulis circumstantiis prudenter inquirens, de [Cap. Cùm caussam, de testib.] caußis videlicet, personis, locis, tempore, visu, auditu, scientia, credulitate, fama, & certitudine, cuncta plenè conscribas. Sic Innocentius Tertius. De quo Tit. 15. num. 30.

Circa dispensationes peculiares, quæ per [De dispensationibus per priuilegia Indiarum.] priuilegia Indiarum concedi possunt, idem est quod de aliis præfatis asserendum: posse scilicet Capitulum circa illas quod & Episcopi. Quia verò in illis Ordinariorum tantùm mentio fit, vt videri potest Titulo 12. num. 392. & 408. dubitari potest an independenter à Capitulo id Vicario competat, qui Ordinarij nomine venit. Pro quo Bonacina Tomo 1. Tractatu de Clausura. Quæst. 1. Puncto 8. num. 3. & P. Thomas Sancius in Opere morali Lib. 6. Cap. 15. numer. 30. Et est sanè probabile Vicarium eo nomine comprehendi, de quo & dictum numer. 81. quia tamen incertum, vt ibidem vidimus, vnde & multi, quos adducit Dom. Barbosa etiam Allegat. 54. num. 121. id negant generali illa assertione, quòd scilicet potestas dispensandi non veniat generali Vicariatus mandato: Episcopi per se ipsos solent dispensationes huiusmodi assidentibus sibi Societatis Patribus expedire. Quod Illustrissimus Limanæ huius Metropolis Archiepiscopus Dom. D. Petrus à Villagomez ita obseruat, vt absens etiam id reseruet sibi, Patres per litteras consulendo. Id ergo & Capitulum satis posset conuenienter præstare: sed faciliori expeditioni conuenientius apparet, vt illud Vicario committat: cùm aliàs eidem probabilis sententia pro independentiâ circa effectum huiusmodi suffragetur.

De peculiaribus quibusdam Facultatibus Indiarum Episcopis concessis.

DIco tertiò. Facultates, quæ Episcopis [Assertio 3. Facultates quindennales Episcoporum Capitulo non competere.] Indiarum per quindennium conceduntur ad dispensandum in multis, Capitulo, Sede vacante, non competunt. Constat ex 28. in qua sic dicitur: Prædictas facultates communicandi, non tamen illas, quæ requirunt Ordinem Episcopalem, vel non sine sacrorum Oleorum vsu exercentur, Sacerdotibus idoneis, qui in eius Diœcesi laborabunt, & præsertim tempore sui obitus, vt Sede vacante sit qui poßit supplere, donec Sedes Apostolica certior facta (quod quàm primùm fieri debebit) per delegatos, vel per vnum ex eis, alio modo prouideat: quibus delegatis auctoritate Apostolicâ facultas conceditur, Sede vacante, in casu neceßitatis consecrandi Calices, Patenas, & Altaria portatilia, sacris Oleis; ab Episcopo tamen benedictis. Sic Pontifices. Vbi cum ab Episcopo designandum dicant eum, qui Sede vacante supplere possit, manifestè indicat facultates dictas ad Capitulum non transire. Quia verò dicitur Sa [Cui tamen possunt delegari.]cerdotibus idoneis eas posse committi, poterit Capitulo illas Episcopus delegare, & aliquibus ex ipso, quæ sacris sunt Oleis consecranda. Neque obstare videtur quod additur: Qui in eius Diœcesi laborabunt. Tantùm enim per id exigitur, vt Sacerdotes tales curam suam ad totam Diœcesim extendant, & pro illius vtilitate laborent executione traditarum sibi facultatum. Si enim impensum aliàs laborem pro Diœcesis vtilitate Pontifices ad talem delegationem vellent, non equidem qui laborabunt, sed qui laborauerint, edixissent. Animaduertat autem Capitulum sibi curam à Pontifice iniungi, vt mortuo Episcopo ad Sedem Apostolicam pro facultatum confirmatione recurrant; quod nescio an ita fiat. Ex huius autem diligentiæ neglectu non leue conscientiæ grauamen incurritur, quia ad vsum licitum facultatum hoc onus imponitur: & Ecclesia earum fructu quoad consecrationes eorum, quæ delegatis ante Episcoporum committuntur adventum, satis ingenti priuatur: cùm præsertim in Indiis longissimæ esse soleant vacationes.

Si roges an ab Episcopo morti proximo [Non tamen Vicario à Capitulo, Sede vacante, eligendo.] possint facultates dictæ Vicario à Capitulo eligendo committi. Respondeo negatiuè: quia cùm commissio talis Sacerdotibus idoneis facienda sit, de illorum idoneitate debet Episcopo constare: quod tamen haberi nequit, cùm eligendus ignoretur. In hoc enim maximè verum habet ea committi aliis non posse, quæ industriæ Episcopi concreduntur; quod & de aliis communis scriptorum doctrina Iuris dispositioni innixa, resoluit. Et facit præsertim Cap. Quoniam, de officio & potest. iud. deleg. ibi: Cùm in his omnibus casibus industriam [Cap. Quoniam, de offic. & pot. iud. deleg.] & fidem personæ, cui talia committimus, eligere videamur. Sic Gregorius IX. qui statim quædam enumerat, in quibus non licet id, quod est commissum, alteri delegare, sic inquiens: Nulli cui commissum fuerit prædicare Crucem, vel excommunicare, vel absoluere aliquos, dispensare cum irregularibus, vel [In quibus non liceat commissio actus delegati.] iniungere Pœnitentias; liceat hæc de cetero alijs demandare, quia non sibi iurisdictio, sed certum ministerium potiùs committitur in hac parte. Hæc ille. Simile autem in casu præsenti accidit; nam electio idoneorum Sacerdotum ad functiones prædictas, non iurisdictionis actus, sed purum ministerium est. Et cum Episcopis Pontifex loquebatur, vt ex Textu liquet, ex quibus ad alios Constitutio prorogatur. Pro quo videri potest Barbosa in Collectaneis ad citatum Caput. Vbi iuxta probatos Auctores multa adducit, ex quibus colligi potest personalissimam esse commissionem. Neque dici potest per se ipsum personam designare. Sed electam ab aliis: quia hoc perinde est acsi aliis designationem committeret, quandoquidem ipsi non potest de idoneitate constare, & ita idoneitas aliorum iudicio & electioni committitur. Et quidem quod maximè attendendum iniungitur, idoneitas est: cùm ergo hæc per designationem modo dicto factam nequeat agnosci, nihil releuat quod hoc vnâ vel aliâ ratione Pontificis contrariâ peragatur.

CAPVT VII.

Nonnulla circa Capitulum, Sede vacante, in Indiis percurruntur.

DIco primò. Capitulum potest vnire [Assertio 1. Capitulum posse vnire Beneficia.] Beneficia. Sic absolutè loquendo tenent plures, quos adducit, & sequi videtur Diana Parte 8. Tractat. 4. Resolut. 31. licèt nonnulli apud eumdem contradicant. Ratio est quæ pro aliis remanet inculcata, quòd scilicet in ordinariâ iurisdictione Episcopo succedat, neque hoc in Sacris Canonibus exceptum reperiatur. Et pro exercitio huiusmodi potestatis possunt in Indiis frequentes occasiones occurrere; quia Indorum populis ad raritatem adductis, necessarium, aut valde vtile est eos sub vnius Parochi curâ constitui. Tunc ergo vnum ex iis Beneficium vacans vniri alteri non vacanti poterit: aut si vtrumque vacet, vnum ex vtroque conflari. Hoc autem sine consensu Patroni fieri nequit, quia Ecclesiæ omnes sub illius curâ sunt, & non debet in eis Pastor, eo non annuente, collocari.

Dico secundò. Valde probabile est Ca [Assertio 2. Capitulum circa Clausuram Monialium idem posse quod Episcopus.]pitulum Sede vacante, in Indiis posse circa Moniales exemptas id, quod Episcopus in ordine ad Clausuram, iuxta facultatem, quæ illi à Concilio Tridentino conceditur Seßione 25. Cap. 5. de Regularibus. Vbi de exemptis esse sermonem, quæcumque illæ sint, etiamsi Prælatis Religionis subiectæ, communis sententia est, pro quâ videri potest P. Palaus Tomo 3. Tractat. 16. Disput. 4. Puncto 9. numer. 7. & 8. Id probo. Nam si aliquid obstaret, id certè esset, quòd in Concilio ibidem habetur illis verbis: In Monasterijs sibi subiectis Ordi [Conc. Trid.]naria; in alijs verò Sedis Apostolicæ auctoritate, &c. Ea enim quæ sub huiusmodi qualitate conceduntur Episcopis, in Capitulum non transeunt, vt tenent Doctores in simili loquentes de Monasteriis Sedi Apostolicæ immediatè subiectis, quæ ab Episcopis vt delegatis Sedis eiusdem gubernantur, de quibus Cap. 9. eiusidem Seßionis, & videri possunt apud Dianam suprà, Resolut. 14. quos & sequitur. Atqui probabilissima etiam sententia est, quæ contrarium statuit, & pro eâ sunt multi grauesque scriptores, vt videri apud eumdem potest citato nuper loco & etiam Resolut. 2. de quo & nos diximus num. 67. In Indiis autem probabili [In Indijs probabilitatem esse maiorem.]tas est maior; & talis quidem, vt videatur certitudinem exæquare. Nam Auctores contrariæ sententiæ affirmant in casu vrgentis necessitatis posse Capitulum visitare, idque potestate ordinariâ, quando Moniales non sunt immediatè Apostolicæ Sedi subiectæ: vnde & similiter videntur in casu, de quo loquimur, vbi minor est exemptio, concessuri. Tunc sic. Si necessitas in Indiis occurrat, quia Prælati Regulares admoniti de remedio efficaci non curant, vrgens illa ferè semper est, quia vacationes Episcopalis Sedis solent esse prolixæ, & à Sede Apostolicâ nimis serò potest remedium expectari. Siue ergo delegata, siue ordinaria potestas sit, illa est Capitulo tribuenda.

Et quidem P. Bauny Tomo 1. Tractat. [Ex doctrinâ P. Bauny roboratur.] 11. de Abbatibus, &c. Quæst. 24. de Canonicis, vbi sententiam Dianæ, aliorumque vt probabilem defendit, & in quam se trahi fatetur. §. Deinde est, cùm anteà sic obiecisset: Si visitare Capitulum non potest, quòd illis fiet? Si institutum, iuraque domus ac Ordinis pessumdabunt? &c. ita subdit: Est quod respondeam, esse scilicet admonendum à Capituli Vicario Papam dere integra, ac si à semestri à litteris ad eum datis, malo non occurrat, tum videri honestam rationem habere Capitulum animaduertendi in sontes. Sic ille. Cùm ergo neque à semestri, neque ab anno integro, à litteris ad Pontificem datis, haberi responsum in Indiis possit, satis ex eo verosimile apparet posse Capitulum circa huiusmodi prouidere. Addit autem præfatus Auctor in hunc modum: Quòd si (quod existimo verius) facere id non potest, res [Quoddam illius non admissum effatum.] videtur committenda Deo esse, aut ad noui Episcopi aduentum remittenda. Sic ille. Atqui nouus Episcopus in Indiis nimis serò veniet: non est ergo inde satis necessitati prouisum. Ad Deum autem negotium totum remitti, non videtur iuxta humanæ prudentiæ leges, quas Deus vult in gubernatione hominum obseruari, vt vulgatum Prouerbium habet: Deum rogando, & percutiendo malleo. Vbi non prætereundum Auctorem dictum [Aliud circa egressum Monialium minùs consequens.] §. Vltimo asserere Capitulum, Sede vacante, posse Monialibus exemptis ac immediatè subiectis Papæ, dare licentiam ad egressum ex Claustro in causis à Concilio citat. Cap. Episcoporum iudicio remissis, & à Pio V. specialiter designatis. Quod probat quia succedit in iurisdictione Episcopo mortuo: licèt fateatur Episcopum id posse facere ex iurisdictione delegatâ. Quod equidem non video quomodo ab illo consequenter dici possit, qui priorem suam Assertionem de potestatis defectu in Capitulo ad visitationem probat ex eo quòd illa sit in Episcopo delegata, & ita non transmissibilis in Capitulum. In quo & Diana [Circa quod & Diana inconsequentiæ notatus.] videtur consequentiæ defectu laborare, qui P. Bauny sententia circa licentiam egressûs proposita Resolut. 39. sic concludit: Sed hæc opinio non est admittenda stantibus Declarationibus Sacræ Congregationis, de quibus alibi dicendum erit. Sic ille. Qui tamen Resolut. 14. citatâ, sic dixerat: Ex quo etiam fit posse Capitulum, Sede vacante, concedere licentiam Monialibus immediatè subiectis Sedi Apostolicæ egrediendi à Monasterio in casibus permißis in Bullâ Pij V. quæ incipit. Decori, & honestatis, quamuis id pertineat ad Episcopum tamquam Sedis Apostolicæ Delegatum, &c.

Quidquid de hoc sit, si licentia ad egres [Si licentia egressus ad Episcopum pertinet, posse etiam à Capitulo concedi.]sum in Monialibus exemptis, quamuis Prælatos Religiosos habeant, ad Episcopos etiam pertinet, quod Concilium significat, & plures Auctores tenent, vt videri potest apud P. Thomam Sancium in Opere Morali, Lib. 6. Cap. 15. numer. 26. P. Palaum suprà, numer. 9. & Bonacinam Tractatu de Clausurâ, Quæst. 1. Puncto 8. num. 1. Si inquam necessaria est, eam posse Capitulum concedere, vt citati docent P. Sancius num. 30. P. Palaus num. 10. & Bonacina n. 3. qui Vicario Capituli idem [Quid de illius Vicario.] competere ait, sicut & Vicario Episcopi, nisi specialis prohibitio, aut verbo, aut vsu habeatur. Sed citati Patres id negant, specialem concessionem esse necessariam affirmantes. Vtrumque probabile. Quia verò quod ad visitationem ratione Clausuræ attinet, si Episcopi id attentent, grauibus est obnoxium incommodis, vt experientia [Quâ procedendum cautela in negotio Clausuræ.] comprobauit, videtur magis ex re futurum, si remedium aliter accurent, Religiosos admonendo Prælatos; & si id non sufficiat, Proregem, & Præsides exhortando, vt ipsi apud Prælatos instent, protestando etiam se rem ad Regium Indiarum Consilium delaturos; id quod proderit aliquando sic fecisse. Quæ si eorum intentum non promoueant, & scandala manifesta sint, suâ illi vtantur potestate. Pro quo videri potest Zerola verb. Moniales. Ad quartum, & ad octauum. §. 4. Qui tamen licentiam à Prælato Religionis habendam [Licentia vt necessaria, & cujus Prælati.] censet; sed immeritò: quia in iis, quæ Episcopis suo iure, aut delegatione Pontificiâ competunt, non est alterius, qui eorum Superior non sit, licentia necessaria; immò etiam si Superior, eo non expresso. Illud certius, petitam & non obtentam sufficere; aliàs sine remedio deberent ista relinqui, si Prælati licentiam concedere recusarent.

Dico tertiò. Capitulum, Sede vacante, [Assertio 3. non posse licentias ab Episcopo concessas ad audiendas Confessiones suspendere.] in Indiis non potest licentias ad audiendas Confessiones ab Episcopo Religiosis concessas, suspendere, & ad nouum examen vocare. Probari id potest in primis, quia generaliter id non potest, vt probant Doctores, quos adducit & sequitur Diana Parte 3. Tract. 2. Resol. 27. §. vlt. & Parte 8. Tract. 4. Resol. 48. P. Palaus Tomo 4. Tract. 23. Disp. vnica, Puncto 17. §. Anno 1265. P. Pellizarius Tract. 8. Cap. 3. n. 44. P. Martinon Tom. 5. Disp. 53. n. 74. P. Fagundez de Præceptis Ecclesiæ, Parte 2. Lib. 7. Cap. 2. n. 28. & alij. Et ratio est. Quia pro illis extat pri [Priuilegium Clem. IV.]uilegium à Clemente IV. concessum: quod licet PP. Dominicanis & Franciscanis indultum fuerit, in illo tamen communicant, qui communicationis gratiâ fruuntur, vt sunt ferè omnes. Neque reuocatum illud à Concilio Tridentino, aut ab aliis Pontificibus, quæ ad approbationem attinent, respectu Regularium ad Episcoporum instantias restrinxerunt. Neque de tali priuilegio dubitari potest, cùm habeatur authenticum in Conuentu S. Francisci Salmanticæ, vt testatur Emmanuel Rodericus in Bullario, Tomo 2. Fol. 36. cuius vltima clausula hæc est: Vestris igitur supplicationibus incli [Illius tenor.]nati, præsentium vobis auctoritate concedimus, vt in huiusmodi casu poßitis vti tamdiu liberè prædictâ licentiâ, donec viduatis Ecclesiis prouisum fuerit de Pastore. Sic Pontifex. Quòd si Capitulum licentias posset suspendere, non possent Religiosi illis vacante Sede potiri. Licentiæ autem illæ non solùm pro audiendis Confessionibus, sed pro prædicatione etiam erant, vt constat ex tenore concessionis, nec non prædicandi, sicut & pro commutatione votorum aliquorum: vnde & de Prædicatione idem asserendum, etsi qua alia gratia in ordine ad votorum commutationem; circa quod Religiosi amplissimis priuilegijs perfruuntur. Iam pro Indijs specialior est ratio, juxta dicta Titul. 12. n. 349. Et verò cùm Religiosi circa hoc probabilissimâ opi [Suspensionem Capituli futuram inutilem.]nione procedant, & suspensione licentiarum à Capitulo propositâ, nihilominùs possint functiones prædictas sine aliquo scrupulo conscientiarum obire, quod benè obseruauit P. Fagundez suprà, n. 29. & post eum alij; satis inconsideratè videtur suspensio publicari, ex quâ nullus sperari fructus potest, sed grauia incommoda suboriri. Quod non tollit quo minùs in casu aliquo, vt notabilia inconuenientia vitentur, possit Capitulum licentias dictas, & præsertim ad prædicandum reuocare. Quod & factum à Capitulo Argyropolitano cum quodam, cui à Prouinciali Concilio licentia prædicandi fuerat attributa, quia eâ cum offensione multorum, & non tolerabili ampliatione, licèt bonum præseferret zelum, vtebatur. Dixi autem circa Prædicationem hoc specialiter faciendum, quia in eâ possunt inconuenientia esse perspicua, non ita in ijs quæ ad forum Pœnitentiæ spectant. In quo tamen talis esse inordinatio potest, vt inconuenientia se prodeant, vnde & ad vitanda illa potest se Capituli auctoritas interponere. Neque enim se priuilegio tueri potest, qui illo abutitur, cùm sit constans doctrina indulgentiam & liberalitatem Ecclesiæ in priuilegiorum concessione patrocinium excessibus non præbere. Nec Papa præsumitur concedere exorbitantia. P. Sà verb. Gratia, n. 12. & alij. Et de Capitulo hæc sit satis Capitula tetigisse.

APPENDIX AD TITVLVM XVI. DE CLERICIS INDIARVM.

Multa quæ ad Clericos Indiarum spectant nostro in hoc opere sparsa succurrent, nunc aliqua tantùm, quæ desiderari possunt, præstat delibasse. Ex quibus sit

PRimum. (& est illud [Suspendia accepta pro Missis in Indijs an remitti in Hispaniam possint vt plures dicantur, ampliori quantitate mittenti reseruata.] Parochis etiam Religiosisque commune) An qui Eleëmosynas pro Missis accipiunt, adeò multas, vt satisfacere per se ipsos nequeant, possint summam aliquam pecuniæ in Hispaniam transmittere, in quâ eleëmosynæ aut stipendia minori quantitate constant, vt quatuor, vel sex, aut octo, & vero etiam plures, diuisis Indici stipendij, pro vnâ dari soliti, portionibus, iuxta regionum diuersa statuta, dicantur. Vbi distinguendum est, an scilicet is, quis debet, habeat vnde satisfacere per alios possit, iusto stipendio in Indiis attributo: an verò soluendo debito non sit. Et [Non posse, si obligatus ad illas habeat copiam pecuniæ sufficientem, quia differri nequeunt.] in priori casu res videtur certa, teneri ad illas per alios in Indiis dicendas. Ratio est aperta: quia tenetur non differre ampliùs earum celebrationem, cùm iam sat longum tempus effluxerit, vt arguit debiti magnitudo. Quæ est communis doctrina scriptorum, pro quâ Bonacina Tomo 1. Disput. 4. de Sacramentis, Quæst. vlt. Puncto 7. §. 5. num. 2. Villalobos Parte 1. Tractat. 8. Difficult. 18. numer. 2. Diana Parte 2. Tractat. 14. Resolut. 25. Ludouicus à S. Ioanne, Alfonsus à Leone, Marchinus, P. Fagundez, P. Reginaldus, quos adducit Hieronymus Garcia in summâ Morali de sacerdotio, Tractat. 3. Difficult. 10. Dub. 8. num. 1. Victorellus ad Cap. 8. Lib. 2. Cardinalis Toleti §. vltimo. vbi alios refert. P. Palaus Tomo 4. Tract. 22. Puncto 14. in fine. P. Dicastillus Tractat. 5. Disputat. 4. numer. 399. & seqq. Thomas Hurtadus Tractat. 2. numer. 195. & 196. multis adductis. Cùm ergo non possit per se illas dicere, tenetur per alios, qui earum celebrationem statim exequantur.

Quòd autem hoc modo satisfaciendum [Et Satisfacere per alios debet.] obligationi tali sit, affirmant communiter Doctores, vt videri potest apud Bassæum in Floribus Theologicis. verb. Missa 7. n. 3. Quamuis in hoc accuratâ distinctione vtantur Fraxinellus, & Alfonfus à Leone, quos pro eo laudat Hier. Garcia suprà, dub. 1. n. 12. Dicunt enim quòd si Missæ erant dicendæ pro [Sed distinctione vtendum.] Defunctis, aut pro viuis in particulari, restitutio est facienda modo dicto, faciendo scilicet vt per alios dicantur. Si verò pro bono populi, aut Ecclesiæ cultu, summam illam pecuniæ posse in iis, quæ ad spirituale bonum eiusdem populi conferre possunt, & in ornatu Ecclesiæ. Si autem dicendæ erant ad aliquod beneficium à Deo impetrandum, cuius iam præteriuit occasio, vt si pro salute eius, qui iam mortuus est, restitutio facienda ei, qui stipendium contulit. Aduertunt tamen præfati, quod si Missæ dicendæ erant pro bono populi aut Communitatis, iuxta Testatoris voluntatem, & sacerdos eam velit Sacristiæ aut Ecclesiæ summam, quam debet, applicare, debet id auctoritate Episcopi interueniente præstare. Iu [Iuxta quam resolutio.]xta hæc ergo, si restitutio ei, qui stipendium contulit, facienda sit, satis apparet perspicuum non posse in Hispaniam pro multiplicandâ sacrificiorum celebratione transmitti. Sed neque ex aliis motiuis acceptum, quia cùm possit modò fieri restitutio, differri nequit, sicut differri non potuit vsque ad præsentem articulum.

Prætereà, aut tot Missæ in Hispaniâ dicen [Vrgetur, ex dilatione, & qualis sit mortalis.]dæ sunt, sttipendio iuxta morem regionum exhibito, quot ij, qui stipendium dedêre, dicendas voluerunt, eo, quod superest, sacerdoti, qui accepit, reseruato: aut totum, quod est acceptum, in eis est expendendum. Primum stare nequit, quia dilatio noua interuenit sine adiectione fructus alicuius, quem possit is, pro quo erant Missæ dicendæ, percipere, quæ sanè mortifera est, iuxta Auctores dictos & alios communiter, ex quibus laxiùs loquentes dilationem vltra duos menses esse mortalem affirmant, cùm alij, in quibus est P. [P. Palaus.] Palaus, talem censeant, quæ mensem prætergressa. Post hæc autem scripta, ad manus venit Tomus 7. P. Arriagæ, qui Disput. 56. num. 15. in fine, sic [P. Arriagæ nimiam concedit laxitatem.] ait: Ego autem non essem ita scrupulosus, sed putarem medium annum posse concedi, quia etiam artificibus laborantibus in aliquo opere magni momenti solet anticipatò dari pars pecuniæ pro opere, quod non nisi ad quinque vel sex menses perfici potest. Sic ille, qui pro inaudita laxitate exemplum enerue prorsus adducit, & ex quo contrarium potest apertè demonstrari. Datur enim anticipatò pars pecuniæ, quia opus [Exemplum ab eo adductum retorquetur.] perfici nequit ante tempus illud, ne artifex diu sine præmio laboret, quod citò perfici non potest. Atqui recipiens stipendium pro Missis, circa illas non laborat lato illo spatio: ergo diuersa est in ea ratio. Prætereà contra citatum Auctorem facit id, quod ipse habet in fine disputationis, vbi de infirmitate Capellani agens, & quærens quænam sit talis, vt ea durante ad celebrandum per alium non teneatur, sic ait: Ego sanè, quando vltra mensem protrahitur morbus, non dubito debere iudi [Et doctrina alia priori contraria.]cari longum. Et sanè vix possumus præsumere Fundatorem consensisse in tam longam carentiam sacrificiorum. Sic ille, priori dictæ doctrinæ penitus contradicens. Sed vt hoc demus, in nostro casu parum releuat ista dilatio, vt constat; cum dilatione autem est insuper retentio partis maximæ stipendij, pro qua titulus nullus est. Et licet non defuerint, qui id posse fieri tradiderint, eo quòd id, quod retinetur, velut fructus diligentiæ est: iam tamen sententia illa iudicio Sedis Apostolicæ exauthorata est, vt non possit sustineri.

Est autem pro eo Decretum Quartum, & [Decreto Vrbani VIII. vt nihil possit, qui Missam per alium dicit, sibi retinere, cum Cardinalium Declarationibus.] Declaratio authentica Sacræ Congregationis Cardinalium, quæ est in ordine septima, pro quarum inuiolabili auctoritate videndus Hieron. Garcia suprà Dub. 2. num. 15. Cùm enim dubium circa præfatum Decretum in hunc modum fuisset propositum: Quæritur an permittendum sit Administratoribus Ecclesiarum, vt retineant aliquam Eleemosynarum portionem pro expensis manutentionis Ecclesiæ, Altarium, Inseruientium, paramentorum, luminum, vini, Hostiæ, & similium, sic respondent: Respondit permittendum non esse, vt Ecclesiæ, aut loca pia, seu illorum Administratores, ex Eleemosynis Missarum celebrandarum vllam vtcumque minimiam portionem retineant, ratione expensarum, quas subeunt in Missarum celebratione: nisi cùm Ecclesiæ, & loca pia aliàs non habent redditus, quos in vsum earumdem expensarum erogare licitè poßint. &c. Addenda etiam nona responsio, quæ in terminis resoluit quæstionem, sic: Ad Nonum, debere absolutè integram Eleemosynam tribuere Sacerdoti celebranti, nec vllam illius partem sibi retinere posse. Hæc ibi: Licet autem sint apud Thomam Hurtadum suprà num. 164. qui censeant Decretum dictum non esse receptum; ipse tamen ei standum censet, dum contrarium non constat: & meritò, quia possessio pro lege stat, iuxta recepta principia. Et iuxta hoc loquitur Ioannes Poncius in Casu Theol. Disput. 44. num. 130. Et D. Machadus Tom. 2. pag. 79. fin.

Si autem dicatur secundum, neque illud [Plurium Missarum dicendarum intuitu non posse pecuniam transmitti.] stare potest: quia is, qui stipendium contulit, benè viderat summam illam in Hispaniam transmissam pro Missis pluribus suffecturam; & tamen id ita disponere noluit, breuitatem temporis in eo & certitudinem, spei illi maioris commodi præferens: ergo aliter agens, contra illius agit voluntatem, & quidem rationabilem. Et quemadmodum si quis certam summam alio titulo debeat, non potest eam in Hispaniam transmittere, vt emptione & venditione mercium Creditoris vtilitas augeatur; ita etiam est in casu præsenti dicendum, in quo ratio est eadem.

Iam, si Sacerdos aliquis integrè soluendo [Qui soluendo non est, ad transmissionem non teneri.] non sit, video in vsu haberi transmissionem pecuniæ talem, & à viris piis, & non indoctis probari. Circa quod in primis dicendum videtur id non esse in conscientiæ foro necessarium, quia non est solidum pro obligatione huiusmodi fundamentum. Hoc in loco contraxit, neque obligatio restitutionis pro alio esse potest, nisi is, qui debet, aliò se conferat, & sit obligatio personalis: vnde si in Hispaniam iret Sacerdos tali obligatione grauatus, ibi satisfacere eidem posset. Et hoc quidem iuxta communem doctrinam est in materia restitutionis, ex qua habetur restitutionem, cuius obligatio ex contractu descendit, in quo pro re acceptâ est reddenda alia, ibi facien [Restitutio vbi facienda.]dam, vbi res, pro quâ datur, est accepta, nisi aliter sit conuentum: pro quo Nauarrus, Bonacina, Syluius, P. Vazquez, P. Lessius, P. Filliucius, quos adducit & sequitur Bassæus verb. Restitutio 4. §. num. 11. P. Molina Disput. 752. Conctus 2. P. Gaspar Hurtadus Tractatu de Iust. & Iure Disput. 8. de Restitutione, Difficult. 3. & alij passim. Ex eo autem quòd debitum deterioratum sit, & integrè non possit eidem satisfieri, non oritur noua obligatio extraordinariæ illius diligentiæ; quâ etiam positâ incertum est an sit modus ille conuenientior, ob incertitudinem aut dilationem.

Propter quam rationem satis est verosimi [Transmissionem non esse licitam ostenditur.]le neque id fieri posse: licet Thomas Hurtadus suprà num. 168. non ita damnandum dicat, vt putat Vega, si ob dilationem aliqua compensatio fiat. Sed hoc non obstante id fieri non posse ait, iuxta Decretum Vrbani VIII. quando quis partem stipendij sibi reseruat. Ego insuper arguo: qui enim stipendium contulit, statim obligationi satisfaciendum voluit: quod cùm secus factum sit, quamprimùm debet satisfieri iuxta dicta: quod si integrè non possit, iuxta possibilitatem tamen. Neque dici potest dilationem vtilitate maiori ex sacrificiorum æquato numero compensari: quia cùm sit hoc incertum ob nauigationum pericula, mari & hostibus infestis, non est congruus restitutionis modus. Vt verò debitoris conscientia secura sit & quieta, neque transuersa illa torqueatur spina de non dictis tot Missis, quot fieri debuissent; si doctus est, habet quomodo id assequi valeat, ijs, quæ diximus, neutiquam ignoratis: si autem non doctus, iudicio se Confessarij docti submittat, & vt animabus [Animabus in Purgatorio vt fieri possit satisfactio.] in Purgatorio detentis, quas sacrificij subuentione frustrauit, non ex integro iniuriosus appareat, plenarias pro eis Indulgentias studeat lucrari, aut beneficio Bullæ Cruciatæ, aut frequentium aliarum largitionum. Sic enim accidere potest vt Indulgentia vtilior animæ sit, quàm sacrificium; licet hoc in ordine ad Dei gloriam, & fructus alios, summæ sit æstimationis. Quia verò obligatio dicta maior esse & frequentior in Parochis Indiarum solet, si plenæ satisfactioni impares sint, Bullas defunctorum sumere pro eisdem expediet, pro quibus debuerant celebrare. Quia verò transmissio dicta aliquibus non iniusta apparet, in quibus est Vega verb. Missas, Casu 5. generaliter loquens, cùm omnes, pro quibus est obligatio, dici non possunt, in suo illi censu poterunt abundare; & erit tolerabile, dummodo mare securum ab hostibus sit, & negotium personis in Hispania securissimis committatur, quorum manibus non adhæreat: & de hoc possunt cum Beato Iob, sed in Domino, gloriari.

Secundum quod inquiri erga Indicos Clericos potest, illud est, An qui ad Oratorium priuatum, vt Missam ibi dicant, vocantur, maius stipendium eligere possint.

Scio petitum aliquando duplicatum ab eo, [Non posse maius peti statuitur.] qui per ipsam transibat domum, in qua rogatus est vt Missam celebraret: Sed est abusus neutiquam tolerandus, quia neque vnum vltra taxam currentem exigere obolum potest, cùm nihil in eo specialis laboris supra ordinarium eundi in Ecclesiam ad sacrificium offerendum reperiatur. Quando enim specialis aliquis labor est, qui se [Quando id liceat exemplis declaratur.]cundùm communem æstimationem pretio sit compensabilis, & à Sacerdote adhibetur, recepta sententia est plus aliquid prudentis esse arbitrio tribuendum, de quo post alios P. Dicastillus Tomo 1. de Sacramentis Tract. 5. Disput. 4. num. 322. vbi exempla apponit eius qui obligatus ad iter vnius leucæ ob dicendam Missam, vel ad ministrandum Sacramentum, vel ad dicendas Missas certis horis, & non aliis, sicut & certis locis, ad celebrandum sub dio, vel loco malè sano, vel ad expectandum quotidie vnam vel duas horas ad dicendam Missam. Pro quo & Cardin. Lugo in Responsis moral. Lib. 5. Dub. 18. num. 3. Atqui in casu nostro nihil horum, nec simile quidquam interuenit, vt est compertum, & ita est excessus manifestus.

Si dicas obligari ad celebrandum in tali [Nihil tale exigi posse ob certi loci obligationem] loco; id non satisfacit: quia pro tali obligatione tunc accipi aliquid potest, quando ex eo specialis labor accrescit, & priuatio libertatis non connexa generali obligationi, iuxta id quod est vsu receptum, & Prælatorum statuta præscribunt. Vnde si quis Sacerdoti existenti in Ecclesia offerat commune stipendium, vt in eadem Ecclesia, atque in altari determinato Missam faciat: non potest aliquid supra commune ab eodem exigere: & ita si Prælati exigentem scirent, non sinerent impunitum. Et tamen priuatur libertate dicendi alibi, & aliquod fortè incommodum patitur; sed ex iis, quæ communiter recurrunt, & ita pretio peculiari non debent æstimari. Quem [Exemplis euincitur.]admodum si specialis Missa ab eo petatur, per quod libertate priuetur dicendi aliam. Et vt demus in casu, de quo agimus, plus aliquid exigi potuisse; non tamen duplum; immò nec medietatem; quia labor ille valde tenuis est. Quod ex eo deduci clarè etiam potest, nam ei, qui vt Diaconus, aut Subdiaconus in Missâ solemni ministrat, medietas stipendij datur pro Missa dari soliti; vbi certe labor est maior, & prolixior occupatio. Est autem casus communis, sed quia in Indiis plus fortè aliquid sibi Sacerdotes circa hoc arrogant, & valde est frequens in Oratoriis, aut Cameris etiam sæcularium, Missarum celebratio, vt Indiarum debuit proprius pertractari.

Pro quo addo sententiam esse quorum [In stipendio inueniri iusti pretij varietatem.]dam Doctorum in stipendio Missæ inueniri varietatem iusti pretij, quam communiter Doctores admittunt, vt videri potest apud P. Suarium Tomo 3. in 3. p. Disput. 86. Sect. 2. §. Dico Secundo. Et apud Hieron. Garciam suprà Dub. 4. n. 7. vbi ait cum aliis, in Castella morem vigere, vt stipendium Missæ sit Regalis argenteus, & Regalis cum Quartello, & etiam Regalis cum dimidio. Regalis ergo cum dimidio est pretium summum, Regalis cum Quartello medium, & Regalis solus infimum, infra quod non licet sæculari summam stipendij præstare. Hoc autem in Indiis [Quomodo id locum habere in Indijs possit.] non facile accommodari potest, quia per legem est stipendij quantitas constituta, licet pro regionum varietate, maior aut minor sit: semper tamen pro illis præfinita. Nihilominus non videtur doctrina prædicta penitus improbanda; quia non est vnde constet cum tanto rigore stipendium constitutum vt ei debeat inuiolabiliter inhæreri. Pretium ergo Octiregalis argentei, quod communius est, summum esse videtur, quia sic receptum apparet, vt nihil vltra exigatur: tribuitur etiam communiter, quia homines circa hoc liberales se student exhibere. Sed si quis minus aliquid dare velit, Regalem videlicet, & ita cum Sacerdote paciscatur, non est talis pactio reprobanda. Et erit fortè, qui ad Regalem cum dimidio, aut duos etiam extendat: quod minus certè est, proportione seruatâ, quam pro Castella citati Auctores allegant. Ex quo infero quòd si dicturo Missam leuis aliquis labor accedat, non ideò debet stipendium augeri, quandoquidem plus datur, quàm pro illo generaliter debeatur.

Posset autem aliquis in casu, de quo lo [Posse contrahi pro maiori stipendio sententia aliquorum, & satis probabilis.]quimur, Doctorum quorumdam se doctrinâ tueri apud citatum Garciam num. 9. iuxta quam Sacerdos potest cum eo, qui dici Missam exoptat, de maiori stipendio pacisci, quàm sit commune, dummodò hic voluntariè id præstet, quia contractus ex conuentione legem accipere dignoscuntur, vt est regula iuris notissima. Non enim Episcoporum leges mutuam liberalitatem paciscentium prohibere possunt, vt vnus petere minus nequeat, & alius dare non possit ampliùs, vt cum Patribus Suario & Vazquez obseruat P. Dicastillus suprà num. 367. Et tenet etiam P. Azor Tomo 3. Lib. 12. Cap. 6. §. vltimo. Et Cardin. Lugo suprà num. 5. Vnde & sacra Congregatio Cardinalium superiùs adducta determinat, ab eo, qui stipendia pro [Pro stipendio accepto, etsi exiguo dicendi Missam obligationem consurgere.] Missis accipit, tot esse dicendas, quot illa fuerint, quantumcumque incongrua & exigua illa esse contigerit: cuius Decreti violationem declarat esse peccatum mortale, & cum obligatione restitutionis. sic §. Deinde die 1. Iunij 1625. Quod equidem non posset stare, si minus quàm taxâ est communi firmatum accipi non posset: quia ergo ex voluntaria pactione acceptum, obligatio dicta consurgit. Vnde non videtur generaliter admittendum, quod ait P. Granadus Tomo 2. in 3. p. pag. 107. à n. 8. de stipendiis non integris.

Quæ licet ita sint, non tamen, vt dixi, in [Sententiam dictam non suffragari in casu, de quo agitur, ob neceßitatem, ex qua contrahitur.] casu, de quo agimus, & similibus, tueri huiusmodi doctrinâ se quisquam potest, quia in eo stipendium conferens non est voluntarius, ex necessitate enim, vt infirmi aliqui aut impediti Missam in die festo audiant, & ex eo generaliter fine, propter quem indulto Oratorij gaudet, ad curandum, vt dicatur Missa, progreditur, consolationi suæ & multorum consulens: quando autem necessitas est, ibi voluntarium perfectum esse non potest, qua ratione vsurarius à reatu immunis non euadit, ex eo quòd alius voluntariè lucrum offerre videatur, quia scilicet voluntarium illud perfectum non est, cùm oblatio talis ex imperio necessitatis oriatur. Nequit ergo generaliter loquendo Sacerdos plus petere quàm taxa recepta fuerat: si autem offerratur à sciente & volente, admitti potest, & sic pactio celebrari.

Sed circa obligationem restitutionis sunt [Obligationem restitutionis esse qui negent.] qui censeant illam non oriri ex huiusmodi iniquâ pactione: sic enim tenet Alfonsus à Leone de officio Capellani, Quæst. 1. Sect. 9. num. 83. ex eo quòd non videatur obligatio esse iustitiæ commutatiuæ, quia sacerdos absolutè non est obligatus ad dicendam Missam: ex eo autem quòd illam velit dicere accepto stipendio, non sequitur quòd plus aliquid petere nequeat ex obligatione eadem, quia solùm interuenit iustitia legalis ex statuto Episcopi; cùm iustitia commutatiua ad id tantùm obliget vt accipi non possit supra id, quod sustentationi vnius diei sufficit. Quòd si quid taxæ Epi [Et non obligare taxam, quæ ad diariam sustentationem necessarium subtrahit.]scopali ex necessario ad dictam sustentationem subtrahitur, non videtur in illius transgressione contra iustitiam commutatiuam delinqui. Præterquam quòd qui aliquid quod excederet vltra communem taxam petens, non compellit vt detur; quandoquidem qui Missas dici cupit, alios potest Sacerdotes adire, qui communi taxâ acceptâ eius desiderio satisfacient. Iuxta quod etiam loquitur P. Reginaldus Lib. 23. numer. 232. dicens quòd si quis taxam ignorans plus dederit, non potest à Sacerdote recipi, nisi quantitatem sufficientem ad diariam sustentationem non excedat.

Verùm doctrina hæc non est admitten [Obligatio ex iustitiâ & restitutionis statuitur vt certa.]da, quam communiter Auctores explodunt, obligationem restitutionis vt certissimam agnoscentes. Pro quo præsertim P. Suarez Tomo 1. de Religione, Lib. 4. Cap. 59. num. 20. vbi sine dubio iniustitiam in hoc reperiri pronuntiat, dum sic ait: Et hoc etiam confirmari potest ex vsu Ecclesiæ: nam sine dubio iniustus censeretur Sacerdos, qui ad suum arbi [P. Suarez.]trium peteret exceßiuum stipendium pro vnâ Mißâ, vel pro vno Baptismo, vel simili, fortasse propter inopiam sacerdotum, vel aliam similem caussam, censereturque vexationem iniustam facere: ergo multò magis si vltra stipendium peteret pretium. Sic ille, qui bonis id confirmat exemplis. Cardinal. Lugo numer. 4. cum P. Pellizario. Videndus etiam Bonacina Tomo 1. Disput. 4. de Sacramentis, Quæst. vlt. Puncto 8. num. [Bonacina.] 11. vbi plures adducit. Sed in eo non plena fide, quòd in eo casu loquatur, cùm sacerdos importunè exigit vltra taxam ab inuitis, & iuxta eum sensum Auctores inducat; cùm tamen illi generaliter loquantur, quando scilicet maius stipendium petitur, etiamsi importuni non sint, vt videri potest apud P. Azor suprà, P. Suarium Tomo 3. in 3. p. Disput. 86. Sect. 2. P. Coninck de Sacramentis, Quæst. 83. num. 192. §. vbi nota. Vbi sic habet: Quamuis sæcerdos poßit plus accipere à sponte [P. Coninck] offerentibus; neminem tamen potest cogere, aut fraude inducere, vt plus det. Sic ille. Qui solùm à sponte offerentibus plus accipi posse fatetur: non ergo iuxta eum plus potest peti, in quo ordinariè aliqua esse coactio aut deceptio solet, ideoq́ue de illis specialiter Corduba Lib. 1. Quæstionarij, Quæst. 4. §. Igitur quod amplius, de simplici acceptione locu [Corduba.]tus, vt alios omittam. Et ratio est; quia cùm rei alicuius pretium taxatur, nequit excessus peti, quando enim petitur, non intelligitur donatio liberalis peti, aut eleëmosyna, sed pretium reuerà tale: atqui respectu ministerij circa Missam impensi taxa imposita est, quæ pretij legitimi, & non voluntarij rationem habet: vel si vulgare pretium asserendum sit, plus petitur, quàm pretium summum sit, iuxta dicta num. 119. Ergo in eo iustitiæ violatio manifesta interuenit.

Ex quo apparet leuissimo fundamento [Sententiæ oppositæ leuissimum fundamentum. Et obligatio iustitia ostensa.] sententiam illam Leonis inniti; quia ex eo quòd ab Episcopo taxa stipendij statuatur, non debet tantùm iustitia in eo legalis agnosci; quamuis dici fortè possit actum ab eodem iustitiæ legalis circa determinationem talem exerceri: quatenus ad iustitiam legalem spectat pretium rebus assignare: eo autem assignato, iustitiæ commutatiuæ iam partes aguntur, vt determinationi tali debeat iuxta illam stari: quæ est communissima Theologorum & Iurisperitorum doctrina in materiâ de Contractibus. Licèt autem sacerdos non teneatur ex iustitiâ, dum stipendium non accipit, Missam facere; eo tamen accepto, legem taxæ debet ex iustitiæ obligatione seruare. Sicut non tenetur quis ex iustitiâ rem suam vendere; si autem vendere velit, ex iustitiâ tenetur non excedere legitimum pretium aut vulgare, cum obligatione restitutionis, si contigerit excessisse.

Discrimen autem illud de stipendio suf [Stipendium non debere diariæ sustentationi sufficere.]ficienti aut non sufficienti pro diariâ sustentatione, omnino est reprobandum, tum ex vrgentissimâ ratione, quòd stipendium non debeat diariæ sustentationi respondere, cùm breuissimi spatij laborem non excedat, vt citati expendunt, & præsertim P. Suarius, P. Azor, & Corduba; atque etiam Diana visus post hæc scripta Parte 11. Tractat. 1. Resolut. 24. ex P. Dicastillo suprà, num. 339. & seqq. Tum etiam ex Decretis Sacræ Congregationis iam citatis, & præsertim numer. 11. vbi obligatio restitutionis imponitur, aut potiùs illam esse declaratur, sicut & peccatum mortale, cùm accepto minori stipendio Missæ non dicuntur iuxta eorum numerum: in quo certè minor est ratio, quàm cum excessiua stipendia postulantur, quia id magis contrarium est puritati intentionis, quâ debet res ista, omnium diuinissima, tractari, vt in auaritiæ occasionem & fomentum neutiquam conuertatur: & consequenter intentioni Ecclesiæ, ipsius legibus circa hoc manifestissimè declaratæ. Pro quo sunt verba illa. §. 5. Ac simi [Decretum Congreg. Card.]liter, omne damnabile lucrum ab Ecclesia remouere volens. Et alia etiam Concilij Tridentini Seßione 22. in Decreto de obseruandis & vitandis, &c. ex quibus [Conc. Trid.] illud: Nec non importunas atque illiberales eleëmosynarum exactiones potiùs quàm postulationes, aliaque huiusmodi, quæ à simoniaca labe, vel certè à turpi quæstu non longè absunt, omnino prohibeant. Sic Concilium.

Circa quæ Declaratio Cardinalium sic [Declarat. Card.] habet: Non enim est obligationis: poterit tamen accipi eleëmosyna inter partes stabilita pro Mißis celebrandis: & promittens soluere, potest conueniri. Caietanus in summa. v. Simonia. Sic ibi. Non ergo est obligationis, quòd, cùm non debeatur, sponte & liberaliter aliquis pollicetur. Circa promissum autem dicto modo potest cadere obligatio, & in hunc modum pactio firmari: sacrum facias, & dabo tibi duodecim, aut sexdecim Regales (cùm communis taxa, vt dixi, octo Regalium sit) Annuenti tunc Clerico, & Sacrum facienti, quidquid est promissum debetur, quia contractus ex conuentione legem accipiunt. Vel si offerenti communem taxam dicat sacerdos: da plus aliquid, licet non debeat, quia pluribus indigeo, vel quia diues aut nobilis es. Tunc si promittat, obligatio erit; quia etsi gratis promiserit, promissio videtur in pactum onerosum transisse; nec remanere intra limites puræ promissionis, & saltem est promissio acceptata, quæ iuxta communem sententiam obligationem in conscientiâ inducit. Et quidquid de obligationis qualitate sit, si dederit, accipi poterit; sicut & peti, si scandalum non adsit, quod dationem non reddet inualidam, cùm à voluntate gratuita oriatur. Et hæc circa casum prædictum, in quo, sicut & similibus, scandalum semper admiscetur: obligatio autem restitutionis tunc erit sub mortali, quando quantitas excessûs talis est, vt aliàs vsurpata ad mortale sufficeret, juxta communem sententiam Theologorum.

Tertium circa Indiarum Clericos obseruandum quod ad domicilium spectat ordinandorum.

Et non posse illos ordinari vbi domici [Ordinantium & ordinandorum circadomicilium peccata.]lium vsque ad Ordinum susceptionem non habuerunt, ex eo quòd ante illam jurent se in diœcesi eius Episcopi, à quo illos sunt accepturi, permansuros, cùm tamen animum non habeant ibidem permanendi, vt certum statuendum est, & de periurij peccato res est clara, quando reuerà talis animus non habetur, sicut & de graui ordinantium peccato, quando, licet jurent, satis verosimiliter possunt præsumere eos, animo non implendi quod jurant, juramenti verba pronuntiare: sunt autem pro eo validæ passim coniecturæ. Ne [Iurantes vt peccent, dum deest animus permanendi.]que sic jurantes ex eo à reatu immunes censeri debent, quòd reuerà animum permanendi habeant, si Episcopus ordinans, aut Capitulum succedens, vel Episcopus successor, abeundi noluerint licentiam indulgere; certus tamen se illam adepturum, & animo eam diligentissimè procurandi: sic enim reuerà animus permanendi non est, & Episcopo illuditur, qui licentiam est, velit nolit, concessurus. Vt si quis Religionem ingrederetur animo statim egrediendi, eò quòd ingressus ad peculiare aliquod intentum vtilis illi esset, vt ad destinandam sæcularem iurisdictionem. Et de hac quidem materiâ satis eruditum opusculum edidit P. Stephanus de Auila in Limanâ Academiâ Primarius Theologiæ Professor, vir sanè doctissimus, ad instantiam Illustrissimi Dom. P. Ildefonsi Ramirez de Vergara Argyropolitani Antistitis, qui abusum prædictum cùm experimentis nosset, studuit re penitus introspectâ iudicio viri tanti remouere.

Pro quo & Concilium Limense tertium [Concilij Limensis 3. pro eo Decretum.] iam anteà in hunc statuerat modum Act. 2. Cap. 30. quod valde oporteret vt in promptu Episcopi omnes Indiarum haberent: Quoniam verò abusus quidam iam pridem inoleuit, vt per domicilia quædam iurata, quæ verbalia & commentitia plerumque sunt, in fraudem Ecclesiæ, & Sacrorum Canonum contemptum, ad Ordines indigni irrepant; declarat hæc sancta Synodus neminem sub prætextu domicilij esse ordinandum, nisi illud legitimè, quemadmodum Ius statuit, contractum fuerit. Hæc Concilium. Quid autem Ius statuat vt domicilium legitimè contractum debeat reputari, si de Ciuili loquamur, habetur l. 1. [Quid Ius ad domicilium contrahendum statuat.] & l. Aßumptio. §. Iuris prudentibus. D. Ad municip. vbi scribentes, & præ aliis Bartholus, alibique. Iuxta quarum legum dispositionem, tunc contrahitur, cùm quis se transfert ad habitandum in aliquo loco, & expressè declarat se habere animum ibi domicilium contrahendi: vnde communiter definitur sic: Est habitatio animi destinatione perpetua, in quâ sic statuens rerum suarum magnam summam [Illius definitio.] constituit. Videatur Glossa in Cap. Cùm nullus. v. Domicilium. Dom. Barbosa de Potestat. Episcop. Allegat. 4. num. 22. & seqq. & Diana Parte 8. Tractat. 2. Resolut. 15. Si autem de Canonico, nihil speciale in eo habetur, sed domicilij ritè contracti necessitas statuitur ad Ordines suscipiendos, quando neque originarius quis est eius diœcesis, in quâ Ordines vult accipere, neque in eâ possidet Beneficium. Sic enim statuitur in citat. Cap. Cùm nullus.

Concilium ergo Limense, cùm iurata [Quæ iurata domicilia damnat Concilium.] damnat, & legitimè contracta probat, nihil repugnans decernit, quatenus per iuramentum potest domicilium acquiri, accedente habitatione, quæ quantumuis modica sit, sufficiens est, dummodò animus permanendi adsit, nec potest ille meliùs quàm iuramento comprobari. Pro quo Nauarrus Consil. 2. de Temporibus ordinat. & Consilio 3. & 4. de Constitut. Zerola in Praxi. verb. Dimissoriæ. Ad Primum, in fine, & alij. Illa ergo iurata tantùm remouenda statuit, quæ verbalia & commentitia plerumque sunt, quod, vt dixi, ex coniecturis æstimandum, aliàs quomodo poterit id, quod latet in animo, deprehendi? vnde agnosci quòd ver [Coniecturæ vnde agnosci alia possunt.]balia tantùm & commentitia sint? quandoquidem quæ vera sunt, non debent reiici, si apparet conuenientia in promotione. In diœcesi, vbi Beneficia tenuia, vbi longè à patria, & cognatis, qui ordinationem enixè cognati desiderant, vt sibi subsidia Beneficio conferat circa temporalia laborantibus in diœcesi originaria, vbi Beneficia pinguia, quis credat domicilium animo sincero & veraci iurare?

Additur deinde in Concilio sic: Atque [Decretum Limensis Conc. de litteris testimonialibus.] insuper, si alibi cœperint ad ordines promoueri, sui Prælati litteras testimoniales ostendant. Sic ibi. Quod quidem Decreto est Concilij Trident. conforme Seßione 23. Cap. 8. & 16. vbi sic dicitur: Nullus inposterùm ordinetur, qui illi Ecclesiæ, aut pio loco, pro cuius neceßitate aut vtilitate assumitur, non adscriba [Conc. Trid.]tur, vbi suis fungatur muneribus, nec incertis vagetur Sedibus. Quòd si locum inconsulto Episcopo deseruerit, ei sacrorum exercitium interdicatur Hæc Concilium. Iuxta quæ planum est non posse sine testimonialibus litteris ordinari.

Vbi tamen dubium est an inconsulto E [An inconsulto Episcopo mutare domicilium possit Clericus.]piscopo mutare domicilium possit. Et sunt qui affirment, pro quo Barbosa adducit Piasecium & Zerolam Allegat. citat. num. 41. sed Zerola id non dicit in loco ab eo citato, & à nobis numer. 20. Ipse autem Barbosa cum alijs contrarium sentit, & est valde probabile, licèt id non probet, nisi ex Cap. Significauit, finali, de Parochijs, &c. ex quo tamen nihil habetur: quia licet ex eo habeatur Parochianos posse domicilium transferre: de Clericis autem non est sermo, pro quibus tamen videtur Concilij Tridentini Decretum vrgere. Nihilominus quia ius transferendi domicilij commune est, & in citato loco Concilium id expressè non negat, sed tantùm caueat ne inconsulto Episcopo locus mutetur, non est id liberalitati hominum subtrahendum. Potest itaque Clericus cum testimonialibus litteris, nihil de mutatione domicilij exprimens, aliò se conferre, & ibi domicilium figere, sicque ad Ordines promoueri. Nul [Pœna sine dictis litteris ordinantis & ordinati.]lam autem Concilium Limense pœnam assignat eis, qui sine testimonialibus litteris alibi Ordines suscipiunt: cùm tamen Concilium Tridentinum Cap. 8. citat. sic habeat: Eius probitas ac mores Ordinarij suo testimonio commendentur. Si secus fiat, ordi [Conc. Trid.]nans à collatione Ordinum per annum, & ordinatus à susceptorum Ordinum executione, quamdiu proprio ordinario videbitur expedire, sit suspensus. Sic Concilium.

Vbi peculiaris difficultas occurrit, si [Specialis difficultas circa Ordinarium suspensionis arbitrum, cùm mutatur domicilium.] ordinatus mutauit domicilium, per quod ordinarius eius esse desinit, qui eum cœperat promouere. Videtur equidem quoad hoc Ordinarij auctoritas permanere, aliàs delictum manebit impunitum, quod horrent Iura. Id quod etiam probare possumus ex Declaratione Cardinalium circa citatum Cap. 8. in quâ sic dicitur: Absoluere à suspensione eos, qui nullius diœcesis existentes sine litteris dimissorijs ordinati fuerunt, spectat ad Episcopum, ad [Declaratio Cardin.] quem ex Concilio pertinebat dimissorias concedere. Proprius autem Episcopus ad hoc vt poßit dimissorias concedere, dicitur ille, in cuius diœcesi ordinandus Beneficium habet. Et ita fuit iudicatum in vnâ Leodiensium, si rectè consideretur suprà, Seßione 23. Cap. 4. Fratres. Sic Congregatio. Sicut ergo is, qui nullius diœcesis cùm sit, sine dimissoriis ordinatur, quoad absolutionem subiectus manet illi, ad quem eas concedere pertinebat; ita in nostro est casu rationem ob similem asserendum.

Circa iurata autem domicilia sic addit [Pœna Ordinatorum ad titulum iurati domicilij ex Conc. Lim.] Limense Concilium: Si quis ad titulum Beneficij iurati, antequam domicilium ipsum legitimè contraxerit, ordinabitur, sit ab ordinum executione ipso facto suspensus, & cuiuscumque Beneficij aut Paræciæ Indorum incapax per triennium. Sic illud. Ratio decidendi est clara; quia domicilium animo & facto contrahitur: quorum neutrum sufficit, vt Doctores communiter explicant, & videri possunt, quos adducit Barbosa suprà, num. 23. Licèt ergo quis iuret, dum non habitat in loco, cui se destinat, non est domicilium acquisitum, & ita neque ille subiectus Episcopo, à quo ordinatur, sed sub alterius iurisdictione. Meritò ergo sic ordinato pœna præfata potuit imponi. Et quidem furtiuè [Quod dicitur furtiuè ordinatus; qui sine dimissorijs.] ordinatum irregularitatem incurrere, & eum qui sine dimissoriis ordinatur, furtiuè ordinatum debere dici, multi Doctores affirmant, vt videri potest apud Hieronymum Garciam Tractat. 1. Difficult. 1. Dub. 13. Puncto 4. Sic enim accipiunt Decretalem Alexandri III. Cap. Veniens, de eo, qui furtiuè Ordines suscepit. Pro quo & est Constitutio Pij V. quæ incipit, Cùm sacrorum. Propter quam sunt qui censeant suspensionem Pontifici reseruari. Et Declaratio Cardinalium circa citat. Caput. 8. concludit tutiùs esse ab eodem peti dispensationem; si videlicet occulta non sit: nam pro occultis habent Episcopi amplissimam concessionem, sicut habetur etiam virtute Bullæ, & priuilegiorum, quibus fruuntur Regulares. Cùm ergo hæc ita se habeant, non est mirum à Concilio Limensi pœnam, quam diximus, irrogari,

Casus specialis.

DE eo scilicet, qui cum dimissoriis pro [Ordinati cum iurato domicilio, habentis tamen dimissorias proprij Episcopi.]prij Episcopi ad alium accedit celebrantem Ordines extra propriam diœcesim cum licentiâ diœcesani. Si is scilicet iuret domicilium pro diœcesi Ordinantis, an pœnas incurrat à Concilio impositas. Et videtur ita dicendum, quia reuerà ordinatur ad titulum domicilij non contracti legitimè, cùm desit commoratio in loco ad contrahendum necessaria, iuxta nuper dicta. Deinde. Si talis ordinatur ad titulum domicilij, nequit virtute dimissoriarum ordinari; illæ enim eatenus dantur, quatenus quis ad diœcesim eius pertinet qui eas dedit, quando nullius diœcesis non est, vt in casu, de quo nuper, in quo etiam velut proprius Episcopus reputatur. Ex quo fit sine dimissoriis ordinari, quia illæ, quæ tales non sunt, vt earum virtute fieri ordinatio possit, perinde sunt, acsi non essent. Sunt autem illæ omnino necessariæ, quia domicilium contractum non est. Præterquàm quòd tale iuramentum deseruire potest vt Episcopus faciliùs ad conferendos Ordines moueatur, & circa aliqua, quæ animaduersione digna essent, eâ non adhibitâ, se gerat; vnde adeptis Ordinibus poterit curare reditum ad propria, qui sic fuerit ordinatus. Cùm ergo Concilium hæc & similia inconuenientia vitanda suo Decreto voluerit, non est dicendum in illo casum non fuisse huiusmodi comprehensum.

Nihilominùs erit fortè qui censeat oppo [Pro parte fauorabili quæ faciant.]situm ex eo quòd talis Concilij prohibitio eò tendat, ne indigni & incapaces ad Ordines obrepant: quod tunc accidere potest, quando sine sufficienti notitiâ ipsorum ordinantur: talisque defectus tunc adest, cùm domicilium iuratur: id enim ab iis fit, qui, cùm in loco, vbi domicilium habent, Ordines consequi nequeunt, aliò commigrant, vt non probè cogniti id, quod desiderant, assequantur. Cùm ergo in casu, de quo agimus, sufficiens ordinandi notitia sit per dimissorias habita, non videtur menti Concilij in hoc penitus contrairi. Proptereà licet peccatum non appareat excusabile, quia non adeò graue, nec quale Concilium punire intendit, non est pœna ab eodem imposita penitus infligenda, cùm expressa continentia non sit, iuxta communem scriptorum doctrinam, & Honorij III. præclarissimam [Pro pœnis notanda doctrina.] cautionem in Cap. Ex parte, finali de Transactionibus, vbi ita loquitur: In his verò, super quibus ius non inuenitur expressum, procedas (æquitate seruatâ) semper in humaniorem partem inclinando, se [Cap. Ex parte, de transactionib.]cundùm quod personas, & caussas, loca, tempora videris postulare. Hæc ille. Circa quæ Glossa verb. Causas, benè quatuor illa à Pontifice adducta perpendit.

Quartum ad decorum & honestatem Clericorum spectans à Limensi Concilio sanctißimè constitutum.

Habetur illud Act. 3. Cap. 18. in quo sic dici [Decretum Concilij Limensis circa comitatum fœminarum.]tur: Nullus in sacris constitutus, fœminis familiare ministerium exhibeat, ita vt equitando à tergo, aut ambulando manu teneat, aut comitetur, nisi soror, vel mater sit; alioqui & Clericus & fœminæ contrà agentes arbitrio Episcopi puniantur. Sic Concilium. In cuius præcepti transgressione graue peccatum in [Graue in transgressione peccatum.]teruenit, quia negari nequit in eo notabilem indecentiam contra sacerrimi statûs celsitudinem reperiri. Et erit illud etiamsi mater aut soror sint, si tales non esse constiterit, & sic videntium offensio non vitetur, & similiter dicendum de sacerdote fœminam sellâ honorariâ ductam comitante, famulorum more, eò quòd Capellanus sit, vt aliquoties vidi. Immò & de quolibet alio in sacris constituto, iuxta mentem Concilij, & rationem. Pergit illud sic dicens: Eidem quoque sententiæ subiaceat Clericus, [Aliud eiusdem circa famulitium] si laico alicui famulum se exhibuerit, & œconomi, aut alicuius alterius officij genere inseruierit. Qui & gradum suum, & nostrum Decretum contemnens, quiduis horum fecerit, arbitrio Prælati puniatur. Valde enim absurdum est, vt qui ad Altißimi ministerium consecrati sunt, hi se laicorum & maximè fœminarum famulos patiantur. Hæc illud. Iuxta quæ si Clericus in sacris villicum agat, qui in Indiis œconomi solet nomine compellari, vulgò Maiordomo, pœnæ subiacet declaratæ, ab Episcopis infligendæ. In officio enim tali multa exercentur indigna, propter quæ tales Indis & mancipiis in prædiis laborantibus exosi habentùr: quod absurdissimum in regionibus istis apparet, vbi Ministri sacri paternam erga prædictos, vt eos in fide, & Christiana institutione promoueant, gerere solicitudinem debent, iuxta dicta sæpiùs, & sæpiùs etiam repetenda; & opportunè, vt arbitror, quando & importunitas, iuxta Apostolum, debet in similibus adhiberi.

Quintum circa obligationem recitandi diuinum officium, dum Clerici iterfaciunt.

Est illa certa generaliter loquendo, quia ne [Certam esse obligationem generaliter loquendo.]que ratio, neque auctoritas ad immunitatem ab illâ suffragantur, cùm potiùs videantur refragari. Ratio equidem, quia obligatio recitationis est certa, & caussa, quæ hic & nunc obstare posset, est penitus insufficiens: onus enim est horæ vnius, aut parum plus, quod vt leue fiat, in partes potest plures diuidi, & earum plures in ipsa equitatione percurri. Neque est eadem ratio de ie [Diuersam esse rationem in ieiunio.]iunio, à quo sunt qui itinerantem excusent; quia continua illa corporis iactatio, dum iumento vehitur, & diei integri spatium ex æquans, aliaque itinerantium incommoda, pondus diei & æstus portantium, vitales exhauriunt spiritus, & defatigationem non leuem adducunt. Pro quo videri possunt qui ita philosophantur apud Dianam Parte 11. Tract. 2. Resolut. 57. Est enim recitationis labor minimè comparandus, ex quo non sequitur defatigatio illa, & spirituum vitalium exhaustio, quæ debeat per cessationem ab ipso reparari. Et quidem in Cap. Clericus 91. dist. [Cap. Clericus 91. dist.] sic habetur: Clericus, qui absque corpusculi sui inæqualitate vigiliis deest, stipendio priuatus excommunicatur. Sic ex Carthaginensi Concilio 4. Cap. 49. Vbi vigiliarum nomine diuini officij recitatio [Quæ debilitas excuset.] venit, pro quo non impleto excusatio admittitur ratione inæqualitatis corpusculi, infirmitatis inquam, quæ ex humorem solet inæqualitate procedere. Et id Doctores aliqui ad debilitatem extendunt, etiam non grauem, quia Textus non grauem, sed leuem potiùs videtur indicare: sed certè, quæ cum morbo coniuncta sit; cùm tamen alij plus exigant: talem scilicet, cui recitatio sit notabiliter nocitura, vt videri potest apud P. Thomam Sancium Lib. 7. Consil. moral. Cap. 2. Dub. 45. Vide Thomam à Iesv in Exposit. Regulæ Carmelit. P. 3. Cap. 8. Dub. 4. Vbi discrimen infirmitatis & debilitatis exponit. Et Cap. 12. Dub. 3.

Quòd verò defatigatio ex corporali [Non quamlibet defatigationem sufficere.] labore pro excusatione admittenda non sit, constat ex eodem Capite, in quo sic dicitur: Clericus victum, & vestitum sibi artificiolo, vel agriculturâ, absque Officij sui dumtaxat detrimento paret. Sic ibi. [Cap. idem.] Ex quo Glossa sic infert: Ergo Clericus non po [Glossa.]test operas suas per totam diem locare, cùm non debeat officio deesse vt 54. dist. Seruus. Hæc Glossa. Ex cuius illatione nos etiam sic inferre possumus: Ergo Clericus potest operas suas per diem ita locare, vt non debeat proptereà officio deesse. Tunc sic. Ex tali operarum locatione necessariò sequitur labor & defatigatio; & nihilominus non ideo est Clericus ab officij diuini obligatione excusandus, quia non quæuis, sed notabilis & insolita ad hoc à Concilio necessaria iudicatur.

Ex quo & pars altera probationis elu [Abusui non recitandi Scriptores omnes refragari.]cet, quod scilicet abusui prædicto constans scriptorum auctoritas refragetur: nullus siquidem inuenietur, qui aut in particulari, vel generali aliquâ doctrinâ, ei patrocinium præstet: cùm tamen omnes iuxta citatum Caput suas conforment Assertiones. Videantur quotquot de Horis Canonicis agunt, scilicet Summistæ omnes & prætereà Nauarrus, Zerola, Bonacina, Diana, Hieronymus Garcia, Bassæus, & ex Societatis Auctoribus argumentum, ac præsertim P. Suarius, & elucidator P. Vincentius Tancredi, Cardinalis Toletus, P. Azor, P. Palaus, P. Bauny, P. Reginaldus, P. Filliucius, P. Valentia, P. Laymam, P. Escobar de Mendoza, P. Busembaum, P. Thomas Sancius, P. Lessius, qui Lib. 2. Cap. 37. num. 54. expressè iterfacientis meminit, & tamquàm certum statuit obligari, Nauarrum adducens. P. Sa, & complures alij, quorum illa est communis [Illorum communis vox.] vox, quæ apud Cardinalem Toletum extat Lib. 2. Cap. 14. num. 2. dum sic ait: Officium enim, cùm sit maximè proprium Clerico, non est prætermittendum, nisi graui vrgente neceßitate, vt aliud fieri non [Card. Toletus.] poßit. Sic ille.

Circa infirmos tamen maior esse indulgentia solet: pro quo P. Sancius suprà, & alij [Quid de infirmitate, & debilitate notabili.] apud ipsum. Sicut & in Opere morali Libr. 1. Cap. 19. Quo non obstante tanta potest esse debilitas, vt pro excusatione sufficiat: nam & debilitatem ab infirmitate circa hoc Auctores discernunt, vt videri potest apud Bassæum verb. Horæ Canonicæ 6. numer. 5. vbi cum P. Lessio locutus. Et obligationem talem sunt qui agnoscant: sed vident meliora, probantque; cùm tamen deteriora sequantur. Ex quibus erat ille [Cuiusdam praxis infanda.] Indorum Parochus, qui cùm iterfaciens ab alio fuisset domi, Parocho etiam Indorum, exceptus, & de onere recitationis inter cœnandum ageretur, dixit, me audiente, se numquam, dum in itinere versaretur, recitare solitum, quia pro hoc habebat priuilegium. Etde illo interrogatus, subdidit, se, finito itinere, Confessario suum defectum aperire, & ab eo absolutionem accipere consueuisse. Quâ ratione etiam dicere poterat habere se priuilegium ad totum Decalogum, & Dei, atque Ecclesiæ præcepta omnia non implenda, quia eorum poterat post transgressionem à Confessario absolutionem similiter accepisse. Sed credo neque hoc illi potuisse priuilegium prodesse: Confessio enim cum vero dolore, & emendationis debet esse proposito, vt absolutionem, qui eam facit, consequatur. Vt est dogma Catholicum. Qui autem propositum non recitandi, quoties iterfecisset, habebat, suo illo priuilegio contentus, quomodo dolere poterat, & proponere, atque adeò inter se contrarias componere voluntates? Nugæ sunt istæ; sed perniciosæ, sed lethales, sed indignæ vsque ad honorem in iis, quos aliqua salutis animæ suæ cura remordet. Et qui erga se talis, erga alios qualem credamus? Quales & similes? Timendum sanè ne & similibus erga illos priuilegiis abutantur. Sed iam ad alios.

APPENDIX AD TITVLVM XVII. DE RELIGIOSIS INDIARVM.

Quam plura de illis sparsim dicta, quæ dabit Index; nunc adiicienda aliqua, quibus Tractatio de re adeò eximiâ, & in qua tantùm est Indicæ caussæ momentum constitutum, nostro pro modulo compleatur. De illis ergo inquirendum discussione perbreui.

PRimò, An compellare poßint Nouitios, vt legitimam Conuentui, in quo sunt professuri, relinquant, aliàs eos ad Profeßiones non admittendo.

Resolutio videtur clara, & indubitabilis; quia [Resolutio negatiua.] dispositio bonorum libera debet esse Nouitio: & sicut ante ingressum renuntiare in fauorem aliorum potuit, nec proptereà debuit à Religione repelli, ita & post ingressum, quia non minùs liber tunc est, quàm anteà fuerat. Vnde à Con [Libertas renunciantibus summa futura ex Tridentino.]cilio Tridentino prouidentissimè cautum, vt renuntiationes maximâ cum libertate fierent, & interuentione Episcopi, aut eius Vicarij, cum aliis de quibus Seßione 25. Cap. 16. de Regularibus. Quia enim coactio aliqua timeri poterat, res hæc non est Nouitiorum voluntati; & Prælatorum Regularium directioni relicta, sed Episcopi aut Vicarij assistentiam voluit Concilium intra præfixum terminum expectari. In quo ha [Societati quantùm ab illo delatum, & quàm meritò]bet nostra Societas, cur grates summas Concilij Patribus & Sedi Apostolicæ reddat: quia circa hoc in Decreto prædicto, sicut & in aliis, minimè voluit comprehensam. Et potuit quidem iure optimo eidem in hac parte fidere, quia in ordine ad libertatem renuntiantium leges habet quamplures pietate & sapientiâ plenas. Et cùm liberrimos renuntiantes velit; eos maximè, qui aliquid volunt eidem Societati donare: vnde pro illis maiores adhibet cautiones, & ampliora temporis spatia pro admissione designat, ne vnquam dicere renuntians possit, minùs se liberum in tali dispositione fuisse.

De casu ergo proposito loquendo, vt [Titulum sustentationis non suffragari.] iustificari talis compulsio possit, duæ rationes occurrent. Prima ex titulo sustentationis, ratione cuius in Monialibus dotes admittuntur; immò & exiguntur, quibus non datis, Professio inculpabiliter denegatur. Sed hæc admitti nequit; quia Religiones redditus habent vnde alere alumnos possint, & ita ab ingredientibus non est generalis pro sustentatione petitio. Et ita tenent plures, quos adducit & sequitur P. Oñate Disputat. 82. num. 227. & P. Lessius in Resolutionibus v. simonia à Casu 10. Hoc autem stante, non est obligatio in renuntiantibus aliquid relinquendi monasterio, vt cum aliis probat P. Thomas Sancius in Opere morali Lib. 7. Cap. 3. num. 8. Hinc quæstio suborta an Religiosis interdictum sit inducere Nouitios vt aliquid Monasterio re [An Nouitij induci possunt, vt sua bona Religioni donent.]linquant. Ad quam citatus Auctor num. 15. respondet Emmanuelèm Rodericum Tomo 2. Summæ Cap. 7. num. 11. Et P. Suarium Tomo. 5. in 3. p. Disputat. 22. Sect. 5. numer. 5. cum aliis, quos ipsi adducunt, multis, ostendere licitum esse inducere Nouitios vt donent seu relinquant sua bona Monasteriis. Ex eo autem quod addunt clarissimè apparet quid sit in præsenti casu dicendum. Cùm enim dicant id fieri posse, cautionem adiiciunt, dummodò id fiat bono fine, & ita moderatè, vt relinquatur Nouitiis libertas ad disponendum de suis bonis. Quæ quidem resolutio communissima est; quamuis P. Suarez citato loco nihil pro ea speciali difficultate habeat, sicut neque in tota illa Sectione: in quâ quidem solidissimè probat, licet non sit damnabile aliquid pro su [Peti pro sustentatione aliquid inusitatum affirmat P. Suarez.]stentatione exigere, quando pro illâ non habent Conuentus redditus necessarios, vel licet pro aliis habeant, non tamen pro eo, qui recipi desiderat: rarum tamen esse inusitatumque quoad Religiones virorum, vt ex pacto tacito vel expresso ita petatur aliquid in sustentationem, vel subsidium Religionis, vt aliter habitus, vel Professio denegetur: pro quo specialiter num. 12. Quod [P. Sancij doctrina non constans, cum Monasterium est diues.] verò P. Sancius ibidem amplectitur, non est conforme sententiæ, quam posteà docuit Lib. 1. Consil. moral. Cap. 2. Dub. 23. num. 1. vbi ait etiamsi Monasterium sit diues, posse ab ingrediente aliquid pro sustentatione requirere, sicut etiamsi aliquis sit ditissimus, potest dotem ab vxore exigere. Si enim res ita se habet, iam non relinquitur libertas Nouitio ad disponendum de suis bonis, quam constat illæsam penitus remansuram. Et sententiam P. Sancij tenent alij, in quibus est Bonacina Tomo 3. Disputat. 2. Quæst. 3. Puncto 29. P. Palaus Tomo 3. Tract. 17. Disput. 3. Puncto 9. P. Valentia Tomo etiam 3. Disputat. 6. Quæst. 16. Puncto 3. §. Multò verò. Quod & probabile reputat P. Vincentius Tancredi de Religione, Tractat. 2. Lib. 4. Disput. 12. num. 8. licèt ipse cum P. Suario contrarium teneat, quæ est etiam communissima sententia Sacris Canonibus & rationi prorsus consonans, pro quâ specialiter P. Suarius consulendus, qui alios adducit, sicut & P. Tancredi num. 5. & P. Becanus quæst. 9. de simonia, num. 2.

Ne autem Religiosi, de quibus loquimur, [Non posse exigi plus quàm necessarium est pro alimentis.] præfatæ sententiæ se possint authoritate tueri, addendum est, vt ab eis res peragitur, omni videri probabilitate carere: quia Auctores, eam tenentes, id addunt, quod ab eisdem non seruatur. Dicunt enim non posse pro sustentatione plus exigi, quàm reuerà necessarium sit. Bonacina numer. 4. §. Hæc tamen sententia. P. Sancius numer. 7. & alij, qui solùm id, quod pro alimentis necessarium est, exigi posse permittunt. Quod quidem in viris iuxta id regulandum est, quod solet pro Monialibus assignari. Cùm quo quidem non stat integram legitimam, quæ copiosa sit, aut maiorem eius partem postulari, negatâ aliàs Professione. In quo quidem peccatum videtur manifestæ iniustitiæ committi: qui enim ingressus est, ius habet ad Professionem, si aptus fuerit deprehensus; ad hoc enim Apostolicâ auctoritate Religio confirmata est, & ad hoc etiam Fideles bona sua, dum Monasteria fundarunt, liberaliter contulerunt. Atqui ex eo quòd quis nolit bona sua Religioni donare, non est ineptus, quia in hoc liber est, & liberum prorsus esse voluêre Pontifices, vt vidimus; & specialiter obseruanda verba Vrbani IV. in Cap. Sanè, Extra, de simonia, vbi post alia sic [Cap. Sanè, Extrau. de simonia.] concludit: Illa dumtaxat, quæ personæ ipsæ ingredientes, purè & spontè, & plena libertate, omnique pactione cessante, dare vel offerre Ecclesijs, Monasterijs, Prioribus, domibus, & locis huiusmodi voluerint, cum gratiarum actione licitè recepturi. Sic ille. Ergo si negetur Professio, iniuria fit manifesta; vnde & peccatum iniustitiæ grauissimum in hoc agnoscunt graues scriptores apud Bassæum verb. Simonia 3. num. 9.

Secunda ratio, propter quam alicui forsan [Negare Religioni bona, vt argumentum parui amoris, an sufficiens caussa non admissionis.] videbitur posse iustificari præfatam Religiosorum praxim, illa est, quòd ita erga Religionem affectus, vt legitimam illi neget suam aut aliàs obuenientia bona, ad illam aptus non appareat: eam enim non diligit, siquidem amare est velle bonum: non ergo amat, qui bona negat: sine amore autem nihil sperari de illo potest, in eius commodum recursurum. Sed hæc quidem ratio nullius momenti est: satis enim amare Religionem [Negatur, & clarè demonstratur] conuincitur, qui se ipsum illi donat, & inter eius vult membra numerari. Vt autem bona sua non tribuat, subesse aliquæ rationabiles caussæ possunt: vnde & experientia docuit eos, qui bona sua Religioni donarunt, non fuisse semper eidem meliores, quia obseruantiam non ita vt censum prouexerunt, & vt D. Bernardus dixit, vel quisquis est Auctor sermonis de decem Virginibus, Mirabilem fecerunt conuersionem, sed non conuersatio [D. Bern.]nem. Prætereà; si ratio dicta considerationis alicuius esset, immeritò Sacri Canones prohibuissent necessarias istas donationes, quandoquidem non dantes eo ipso inepti ad Religionem habendi sunt; & dantes, tali amoris significatione sufficientiam talenti ad vocationis suæ effectum complent. Immò quemadmodum Religionibus, paucis exceptis, in quibus est nostra Societas, ab Apostolicâ Sede indultum est, vt in iure Religiosi Professi succedant, & sic legitima Monasterio obueniat: ita & consequenter videbatur statuendum, vt Religiosus legitimam suam Monasterio secum afferret, sicque & se & sua pariter daret, atque eo pacto filialem affectum erga futuram matrem testaretur.

Habent autem Religiosi Indiarum sic fa [Aliquarum Religionum praxim esse illam.]cientes aliorum consuetudinem suffragantem, de quâ P. Suarius citatâ, Sect. 5. numer. 5. ita scribit: Quin etiam aliquando in Religionibus virorum, præsertim quando egestate premuntur, solet aliquid ab in [P. Suarez.]gredientibus ad eorum sustentationem postulari: vel si bona temporalia habent, solet ab eis ante Profeßionem exigi, vt vel ea Monasterio donent, vel saltem de eis non testentur in fauorem aliorum, vt ius hæreditandi per profeßionem eorum in Monasterium transferatur: quod si hoc facere recusent, ad Profeßionem non admittuntur, sed potiùs expelluntur. Sic ille: qui dum consuetudinem prædictam præsertim esse ait, cùm Religiones egestate premuntur, id egestate non extante etiam accidere, non obscurè significat. Quid autem ad hoc respondeat, videri apud ipsum potest [Vnde illam excuset.] citat. numer. 12. vbi ait ex singularibus aliquarum personarum factis non debere argumentum sumi, & bonæ id fidei tribuendum, si excessus appareat ex opinione probabili practicè non benè applicatâ. Vnde etiam alia, propter quæ titulus sustentationis fundari possit, ita subdens: Quapropter [Et quo pacto penitus reprobat.] quando multò plus exigitur, quàm ad vnius personæ in tali statu constitutæ sustentationem commodè sufficit, non video quâ ratione aut titulo id honestari poßit. Hæc ille. In quibus notandum illud: Quando multò plus exigitur: si enim non sit notabilis excessus, [Quid ex eius doctrina fauorabile Religiosis.] excusari exactio poterit; cùm sit etiam certum rerum pretia temporum lapsu succrescere, & ita plus ad sustentationem requiri quàm fuerit retroactis temporibus requisitum. Et videri pro eo potest Garcilassus Inga de la Vega in Historiâ generali Peruuij, Lib. 1. Cap. 6. vbi aliqua scitu digna congerit. Sic tandem concludit P. Suarius: Vltimò verò addo, si quid minùs rectum fiat bono zelo, & ex ignorantiâ etiam culpabili, id satis esse ad excusandam Censuram huius Extrauagantis (citatæ inquam Vrbani IV.) vt Caietanus, & ferè omnes notant, ex proprietate illius verbi Præsumant, sæpè à nobis ponderatâ. Sic Doctor Eximius. Videatur Bassæus verb. Simonia 3. num. 9. §. Aliquid: qui cum aliis satis solidè contra huiusmodi pugnat exactiones, in quibus simoniam probat esse palliatam, & quæstio quidem communis est: sed pro Indiis debuit specialiter agitari, quia multa in illis licere contenditur, quæ reuerà non licent, cùm debeant iuxta Iuris Canonici Oracula, & probatas Doctorum sententias regulari. De quo hæc satis.

Secundò inquiri pro Religiosis Indiarum potest: An licitè circa gubernationem alternatiuis vti queant inter natos in illis, & in Hispaniâ.

Et est illud in vsu non apud omnes, neque a [Vsus alternationum, ex Bullis Pontificijs non plenè conueniens comprobari.]pud plures, & per Pontificias Bullas, ita constitutum, vt non videatur de conuenientia posse dubitari. Sed certè, quod ad Bullas attinet, non multùm videtur vrgere: Pontifices siquidem multa concedunt inuiti, & iuxta supplicantium narrationes, quæ non sunt semper consonæ veritati. Pro quo Ioannes XXII. in celebri Extrauag. Execrabilis ita loquitur: Execrabilis quorum [Extrauag. Execrabilis.]dam, tam Religiosorum quàm Sæcularium ambitio, quæ semper plus ambiens, eò magis insatiabilis creditur, quò sibi amplius indulgetur: & improbitas importuna petentium, à Nobis, & Prædecessoribus nostris Romanis Pontificibus, non tam obtinuisse, quam extorsisse plerumque noscuntur. &c. Pro eodem est Cap. Quia per ambitiosam, de Rescriptis in 6. ibi: Quia per ambitiosam importunitatem petentium, tam Nos, quàm nonnulli Prædicatores nostri Romani Ponti [Cap. Per ambitiosam, de Rescrip. in 6.]fices, Indulgentias perpetuas multis conceßimus. &c. Hinc mutationes frequentes circa disposita à Romanâ Sede, pro quâ Bonifacius Octauus, qui & in nuper citato Capite locutus, sic ait: Statutum, quod circa iudices à Sede Apostolica deputandos nuper [Cap. Statutum, ibidem.] edidimus; cùm quædam contenta in eo, quæ pro communi vtilitate credebantur inducta, sicut experientia docuit, tendere dignoscantur ad noxam: Sanctione præsenti, quam irrefragabiliter obseruari mandamus, suadente vtilitate, in meliùs duximus reformandam. Sic ille. Iuxta quæ non obstante Apostolicâ concessione, alternatiuæ dictæ possunt esse nociuæ, vnde & supersedere ipsis illi possunt, ad quorum sunt instantiam impetratæ. Pro quo Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 26. n. 106.

Et quidem contentio circa materiam præ [Contentio circa prædicta quam præiudicialis.]dictam, non potest non præiudicialis cœtibus Religiosis haberi, cùm tempestas sit, quâ Regularis tranquillitas perturbatur. Pro quo ita scribit Mag. Grijalua in Chronica Augustiniensi Prouinciarum Nouæ-Hispaniæ fol. 168. Col. 4. Y porque no quede nada por decir, de la tormenta, que [Mag. Grijalua.] padecio esta Edad, de que tratamos, digo que no solo padeciamos estos cuydados, que nos venian de fuera, sino que dentro de la Orden se empezaron à mouer platicas de nacion: las quales, aunque no llegaron à turbar la paz, causaban empero algunos disgustos, que hacen desabrida la vida Religiosa. Hæc ille & alia. Et quidem tunc ad turbandam pacem tempestas illa non valuit, quia magnorum est virorum prudentiâ propulsata sed vt reualesceret nescio quando actum, quandoquidem ad alternatiuarum fuit remedium tandem prouocatum. Id quod Vrbani Octaui testimonio constat in Bulla pro alternatiua, quam adducit Dom. Solorzanus suprà num. 96. qui & numer. 102. & seqq. impetrationem dictæ Bullæ ex non satis certâ narratione Pontifici factâ, processisse non dubitet affirmare: neque paci per eam consultum, sed nouis dissensionibus, rixis, & partialitatibus materiam ministratam.

Quod equidem non sine grauissimo Re [Damna factionum Religiosarum à Girago recensentur notandis Assertionibus.]ligionum dispendio stare potest, ex iis, quæ disputat Fr. Ioannes Franciscus Giragus in Centuria Dubiorum Regularium Parte 1. Dubio præsertim 1. & quatuor seqq. in quibus hæc statuit. Primum, Prouinciam, in qua radicatæ sunt factiones in electionibus censendam esse prorsus deformatam. Secundum, Peccatum esse mortale inducere aliquos vt Religiosi fiant in tali Prouinciâ, & eosdem admittere. Tertium, Professionem talium per ignorantiam factionum talium celebratam, esse irritam, si vitium dictum per totam sit Religionem dispersum. Quartum, Ignorantiam dictam ita validitati Professionis obstare, vt post quemcumque temporis lapsum, & habitus gestationem, neutiquam validetur; nisi Professus notitiâ habitâ de nullitate Professionis, habitum Professorum per triduum portauerit, aut se actibus statim Professorum ingesserit. Quintum, Professum dictum post notitiam nullitatis Professionis, non teneri ex vi voti eam ratificare, sed ratione magni scandali in Ecclesiâ, vnde ad id potest à Religione compelli. Sic ille statuit: circa quod eruditè philosophatur, neque singulari iudicio innixus, sed grauium Scriptorum auctoritate munitus.

Illud autem quod habet num. 74. quòd [Indijs ægrè applicari doctrinam de valore Professionis.] scilicet si factionum pestis totum Religionis corpus non peruadit, Professio valida est, ægrè potest Indiarum Prouinciis adaptari. Est quidem Professio valida, quia, vt ille ait, contractus celebratus à Nouitio in Professione non initur cum talî Prouincia vt sic, sed cum tali Religione: corpus autem Religionis à tali morbo sanum extat, vnde voluntarium in Nouitio, quod ad valorem Professionis necessarium est, deceptione non tollitur, cùm possit alibi quod promisit adimplere. Debent tamen illi, vt Auctor ait, sibi prouidere, & se à tanto periculo liberare. Atqui hoc in Indiis valde difficile est, vt quis nouas Prouincias in Europa quærat, qui de obligatione tali, cùm Professionem emisit, neutiquam cogitauit: ignorantia enim inuoluntariam reddidit Professionem, si consequenter loquendum est: nam quod est valde difficile, & à vouente non præuisum, valori Professionis obstat, sicut obstaret ignorantia in ordine ad substantialia. Pro quo faciunt quæ Scri [Error quando inualidet Professionem.]ptor idem habet. numer. 71. vbi sic ait: Quæ autem censeantur substantialia, vel quæ reuocentur ad ea, ita vt error seu deceptio circa ipsa, Profeßionem inualidet. Consulite Doctores relatos (scilicet Ledesmam, Vi [Giragus.]ctoriam, Cardinalem Toletum, P. Sancium, & P. Suarium). Ad rem tamen nostram est, quando ingredientis & vouentis variatur in re notabili propria existimatio, quâ variatione cognitâ non vouisset Nouitius; tunc error seu dolus inualidat Profeßionem. Ita Eminentiß. Lugo de iustitia, Disput. 22. Sect. 7. n. 94. referens Sanchez. Idem dicit Suarez vbi suprà &c. Adducit deinde ex Claui Regia doctrinæ prædictæ confirmationem, dum ait Professionem fore nullam, si quis aliquem deciperet, affirmans in tali Religione non seruari ciborum delectum; nec ieiunium, aut quidpiam aliud difficile; quod si prænosset, neutiquam vouisset. Tunc sic, si Pro [Pro Indijs applicata doctrina.]fessionem emittens cum ignorantiâ factionum, sciret se obligatum remanere ad mutandam Prouinciam, & per mare, per terras, nouam sibi esse Prouinciam conquirendam, non vouisset; quandoquidem minori impensâ & periculo elicere aliam posset ex iis, quæ in Indiis sunt, in quâ animæ suæ saluti consultum iri, posset sibi non ægrè persuadere. Quis enim non videat rem esse difficillimam cœlum adeò diuersum petere, nauigationis subire pericula, & nouos hominum mores experiri? Id quod ex aliis, quæ ibidem citatus Auctor tradit ex bonis & cum bonis Scriptoribus, satis potest efficaciter comprobari.

Ex iis autem, quæ Dub. 23. 24. & 25. [Ex citato Auctore difficultas enodata.] disserit, difficultas præsens videtur posse magis in propriis terminis enodari. Ait ergo Dub. 23. vbi factiones radicatæ sunt, posse pro bono pacis ac quietis duos definitores ex vtraque factione eligi, ac Prouinciales alternatim. Et ad id obligationem esse sub reatu culpæ lethalis. Cap. 24. addit posse condi statutum ne extendatur ad plures duobus electio; Priores, aut Guardianos, & similiter Definitores, ex vnâ natione: & sine statuto id stare meliùs posse, etiam in ordine ad alternatiuam Prouincialium. Cap. 25. statuit eos, qui sunt diuersæ nationis, præseferentes specialem ac naturalem æmulationem, vt sunt Hispani, Galli, & Germani, in muneribus Religiosis debere exæquari, ne sit respectu illorum acceptatio personarum. Cùm verò factiones radicatæ non sunt, sed Prouincia incipit eâ peste conflictari in aliis ob diuersas rationes æmulationem præseferentibus, non esse alternationum remedio vtendum; quia non tam remedium, quàm fomentum factionum erunt, & qui diuisionem facere moliuntur ratione situs, amicitiarum, conciuium &c. lethaliter peccare, dum in id tendunt, vt suffragiorum fauor in electionibus ad suos tantùm inclinetur. Iuxta hæc ergo videant Religiosi Indiarum quid sibi sit iuxta Auctoris dicti discursum faciendum. Alternatiuam enim tantùm concedit, quando factiones sunt radicatæ, & consequenter Religiones deformatæ, vnde damna illa sequuntur, de quibus n. 8. Si autem radicatæ non sunt, sed iam pullulare incipiunt, alternatiua non debet admitti, quia per illam fauentur factiones, cùm sit manifesta diuisio.

Dici potest in Indiis locum habere quod [Condescendendum naturali æmulationi inter Indicos, & Hispanos, ex Scripturâ vt possit ostendi.] de diuersitate nationum dicitur, quatenus in Hispaniâ & in Indiis nati, ex patriis sedibus diuersum quoque ingenium trahunt, vnde æmulatio etiam specialis & naturalis si fuerit, non debet videri mirum, sed condescendum ipsi, sicut & aliis apertiùs oppositis citatus Auctor conniuendum in electionibus arbitratur. Pro quo facit id, quod Act. 6. v. 1. legimus, vbi sic scriptum: In diebus autem illis, crescente numero discipulorum, factum est [Act 6. v. 1.] murmur Græcorum aduersus Hebræos, eò quòd despicerentur in ministerio quotidiano viduæ eorum. Græci namque, quorum factum murmur, non genere tales erant, sed Hebræi in Græciâ nati, vt videri potest apud Patres Gasparem Sancium, Cornelium, & alios: ex quibus ille diuersitatem nationum in hoc ipso recognoscit. Et hinc factum vt murmuris occasio non leuis accesserit, eò quòd despicerentur in ministerio quotidiano viduæ eorum: circa quod idem sic habet: Origo ergo murmuris [P. Gaspar Sancius.] videtur fuisse hæc, quòd viduæ Hebrææ, eò quòd Hebrææ essent, arrogarent sibi honoratiora & locupletiora ministeria, præsertim distribuendi cibos & vestes; viliora verò & tenuiora relegarent ad Græcas. Rursum quòd in distributione ciborum & vestium magis fauere, plusque dare viderentur Hebræis, quàm Græcis. Sic doctus Pater, & est illud ipsum quod in Indiis nati secum agi conqueruntur: quòd scilicet nati in Hispaniâ honoratiora sibi officia, & locupletiora arrogent, vilioribus pro iis relictis, qui nati in Indiis, quibus & minus liberaliter prouidetur. Meritò ergo eorum murmur ad Pontificum potuit aures adduci, & ab illis alternatiuarum remedium adhiberi.

Sed certè non ita in Indiis res se habent, [Sed rem aliter se habere in Indijs aperte monstratur.] vt remedio tali sit opus in eisdem natos se tueri. In Hispaniâ nati, & nati in Indiis, diuersæ nationis non sunt, neque Giraco tale quid in mentem venit. Omnium color idem, habitudo corporum, lingua, vestitus, vt multo externo signo disparitas possit originis deprehendi. Quod & in moribus est cernere, paribus aut virtutibus, aut vitiis, acsi omnes idem natale solum habuissent. Quòd si quidquam ex cœli, aut educationis conditione diuersâ contingat, id equidem inter nationes omnes videmus accidere: nulla enim est, in quâ non occurrant natiuæ disparitatis argumenta, vnde & æmulationes; neque illæ circa charismata meliora. Immò in ciuitate eadem natos scindi in contraria notissimum: interque ipsos Indianos, vt vulgò vocantur, seu Criollos, magna diuersitas est, pro diuerso in quo nati loco, quod & ingeniorum diuersitas manifestat. Sicut ergo pro quacumque discrepantià aut æmulatione non debent alternatiuæ permitti, ita neque pro illâ, de quâ agimus, sed vnusquisque suis pro meritis honorandus.

Quòd quidem ab Apostolico sanctissimè [Apostolorum sanctissimam dispositionem pro contraria praxi stare.] & prudentissimè dispositum in exemplum posterorum. Septem elegerunt Diaconos, qui omnes ex iis erant, qui nati in Græcia, vt citati probant, quia inter illos inuenire potuêre dignissimos, & præ aliis Stephanum eminentissimæ & Apostolicæ sanctitatis, alternatiua non vsi, vt tot ex Hebræis, tot ex Græcis, cum successione mutuâ ministrarent, sed ex Græcis omnes, quia sic expedire iudicarunt. In quo & offensioni eorumdem occursum, vt adnotat P. Sancius ita scribens: Fe [P. Gasper Sancius.]cerunt autem prudenter Apostoli, vt Græcorum offensioni ac dissensioni occurrerent, qui Diaconos ex Græcis ipsis elegerunt, &c. Sic enim & in Religionibus agendum, vt offensioni, quando non leue fundamentum habet, prudenter, sed sine alternatiuis, occurratur.

Vbi & obseruandum, non eos electos, à [Non electos, in quibus murmur.] quibus murmur profectum, sed eos, in quibus dotes eximiæ, quas quærendas sibi statuerant, inuenerunt. Viros ex vobis boni testimonij septem, plenos spiritu sancto & sapientiâ. v. 3. Non ergo mur [Act. 6. v. 3.]mur in illis, quocum Spiritus sanctus nullum potest habere commercium. Vnde Sapient. 1. v. 5. sic habetur: Spiritus enim sanctus disciplinæ effugiet [Sap. 1. v. 5.] fictum. Et cùm alia de linguæ moderatione subiiciat, sic Spiritus ipse sanctus hortatur: Custodite ergo vos à murmuratione, quæ nihil prodest, & à detractione parcite linguæ, &c. Neque ego de alternatiuis plus addiderim, Religiosos Patres monuisse contentus, vt Dei & Religionis caussam, non suam & suorum agant, ne se & illos periculo damnationis exponant. Tremendum profectò illud, quod Giracus non veretur affirmare, dum sic alloquitur Factionarios num. 127. Vultis Fa [Giraci tremenda sententia in Factionarios.]ctionarij destruere factiones linguâ, & non votis ac moribus, iniusto modo solito per tot annos maculando conscientiam, & implendo infernum animabus sanguine Christi redemptis. Hæc ille, & alia. Mihi autem Deo gratiæ animitus agendæ, qui in loco pascuæ ibi [Psal. 22. v. 1.] me collocauit. Psalm. 22. v. 1. tamquàm ouem scilicet, quam ipse vt Pastor regit, ad quam nulla de electionibus spectat cura, sed de obedientiâ proprio adhibendâ Pastori. Et dum proprijs exulto, aliena non carpo. Videant alij quid sibi plus placeat; dummodò & Deo placere possit. Væ autem si, iuxta nuper dicta, contigerit displicere.

Tertium: An visitatores, Vicarij Generales, & alij, qui Superiori cum potestate mittuntur, ingentem poßint summam pecuniæ colligere, & eam secum in Hispaniam asportare.

Circa quod (quidquid re ipsa acciderit, de quo [Damna collectionis prædictæ recensentur.] Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 26. numer. 38.) negari nequit rem esse periculo plenam, & in eâ scandalum saltem ineuitabile reperiri. Vnde ij, qui aliquid dederunt, si minùs officiosos accipientes experiantur, eos sunt soliti vocare rapto [Scandali.]res, & pyratas; neque doloris acerbitas intra domesticos tantùm pariates talia patitur inhonestamenta iactari. Aliunde etiam graue paupertati [Violatæ paupertatis.] præiudicium generatur, si ita accipientium adeò peculium accrescat, vt inter populares, aut Ecclesiasticos diuites possint numerari, iuxta dicta Titulo 17. num. 59. sicut & Religiosæ gubernationi: [Gubernationis præposteræ.] dum enim officia muneribus distribuuntur acceptis, attentio ad merita esse nequit, & ita administratio præpostera subsequetur. Sic ergo distributiuæ iustitiæ negatur locus, & commutatiuæ et [Violatæ iustitiæ.]iam ex eo leges violari noscuntur, quod ingens summa illa pecuniæ Indicis Prouinciis eripitur ad quas spectat, cùm ad earum spectet Religiosos, quarum necessitatibus applicari debuit, ab eisdem cum querelis ad Regium datis Senatum identidem deploratis. Vnde & charitas violata, iuxta [Et charitatis.] quam proximioribus debet præ aliis subueniri, quando cetera sunt paria. Pro quo D. Thomas 2. 2. quæst. 32. art 9. & ibidem Interpretes, atque alij communiter, ex quibus videri possunt Cardinalis Toletus, Lib. 8. Cap. 39. & alij, quos ibidem adducit Victorellus. Et Bassæus verb. Eleëmosyna, num. 16.

Et hæc quidem adeò certa videntur, vt [Certa esse omnia illa.] dubitatio circa illa esse nequeat, nisi apud eos, qui claudere sibi oculos voluerint, vt non adspiciant meridianam lucem veritatis. Quibus aliud irre [Irrefragabile aliud argumentum.]fragabilis roboris argumentum accedit. Rogo enim vnde habeant pecunias istas, quas Religiosi tribuunt? Si intra Conuentus habitant, quæ adquirunt, illorum sunt, neque possunt adquisito iure à Prælatis spoliari. Si extra Conuentus, & per loca vagantes, in quibus auri & argenti sunt fodinæ, ad aliquem solent Conuentum pertinere; vnde eadem de illis, quæ de prædictis ratio est. Si ad nullum: filiationem tamen in Prouincia habent, vnde Prouinciæ adquirunt, pro quo apud eas specialia erant statuta. Aut doctrinarij sunt; & tunc quidem sicut applicari Conuentui possunt, quæ supersunt, iuxta dicta Titulo 17. num. 57. & 58. ita & offerri Prælato. Sed ille sic oblata religiosè debet expendere, neque applicare sibi, sed necessitatibus Prouinciæ subleuandis, quia earum est Caput, & illum non debet necessarium influxum denegare. Neque excusationi locus ex eo quòd in Hispaniâ etiam necessitates sunt, & quidem magnæ, quibus vt subueniatur, cùm idem corpus Religionis sit, videtur charitas imperare. Nam cùm necessitates Indicarum Prouinciarum de proximo vrgeant, illis debet potiùs ab iis consuli, qui earum gubernationem pro bono ipsarum solummodò susceperunt. Pro quo videri potest Bassæus verb. Paupertas Religiosa, num. 13. vbi alios adducit. Contra quam obligationem [Quid possit tutò fieri.] non erit si aliquando subsidium nonnullum in Europam transmittatur, pro necessitate aliqua Conuentus Ordinis non vulgari, siue virorum sit, siue fœminarum; qualis illa, de quâ ante annos non plures Regiâ est auctoritate conscriptum, vt Monialibus Teresianis Couuentus Culagurritani eleëmosyna in Peruuio quæreretur, quarum tanta erat indigentia, vt pro emendo oleo, quo lampas ante altare maius arderet, copia non suppeteret.

Quartum, circa Prælatos dictos id pro [Prælatos in electionibus suffragantium non debere obsistere libertati.] certo statuendum, quod neque ipsi possunt ignorare, in electionibus scilicet Religiosis non esse adimendam libertatem; pro quo Iura clamant: vnde non sustinendum, vt audita non rarò illa inualescat vox in Capitulis, vnum tantùm esse suffragium. Quid alibi accidat; nescio; in Indiis Prælati dicti amplissimâ gaudent potestate, vt Virgilianum illud pro illorum quolibet possit assumi. 6. Æneid.

Nonnulli quisquam se impunè tulisset
Obuius armato.

Circa quod multa dici possent, quæ apud Auctores occurrunt, de electionibus præsertim Religiosis agentes, in quibus Ragpius de Regimine Regularium Pag. 522. n. 1. & seqq. & præ aliis apud Castellinum, qui integro opere huiusmodi exequitur tractationem. Illud tantùm expendam, quod pro casu præsenti specialiùs videtur vrgere, ex Cap. Cùm terra, de Electione, vbi Cœlestinus III. ita loquitur: Sicut ex quarumdam litter arum tenore acce [Cap. Cùm terra, de Electione.]pimus, quidam in electionibus prauæ consuetudinis morbus irrepsit; vt cùm alicuius Prælati electio debet celebrari, Conuentus, ad quem pertinere dignoscitur, duas personas nominet latenter, auribus Patriarchæ vel Principis exprimendas, vt sic alterius eligendæ, vel totius electionis penitus irritandæ idem Patriarcha vel Princeps plenariam habet facultatem. Quia igitur hoc redundat in grauem perniciem Ecclesiasticæ libertatis, præscriptam consuetudinis prauitatem sancimus penitus abolendam. Statuentes vt forma electionis Canonicæ in omnibus Conuentualibus Ecclesiis obseruetur, &c. Circa quam Constitutionem sic infert Glossa §. Cùm terra. [Glossa.] Non valet consuetudo, per quam Collegium ad alterius voluntatem tenetur sibi eligere Prælatum. Sic ille.

Ratio decisionis est clara in ipso Textu, [Ratio decisionis, & illius explicatio.] quia scilicet dicta consuetudo redundat in graue præiudicium Ecclesiasticæ libertatis. Quod non est proptereà dictum, quia sæcularis potestas se Ecclesiasticis rebus immiscet; sic enim de Principe tantum deberet dispositio procedere. & non de Patriarcha, quem constat Ecclesiasticà potestate omnium post Papalem supremâ gaudere. Neque copulatiua decisio est, vt scilicet tunc electio damnanda sit, quando Patriarchæ & Principis voluntas interuenit; sed disiunctiua, vt constat ibi: Patriarchæ, vel Principis. & iterùm: Idem Patriarcha, vel Princeps. Ecclesiasticæ ergo libertatis nomine illa debet intelligi, quæ in electionibus est Ecclesiasticis obseruanda, in quâ nec Princeps, Patronus scilicet, de eo enim prædicta dispositio procedit, vt cum aliis docet P. Suarez Tom. 4. de Religione, tract. 8. lib. 2. cap. 6. n. 19. neque Prælatus, quantalibet polleat dignitate, libertatem possunt eligentium conquassare.

Grauis autem pernicies in eo est satis [Grauis pernicies ex violatione libertatis expenditur.] manifesta, quod ex Miranda Giracus expendit Parte 1. numer. 139. quia videtur fere impoßibile, quòd subditi sic coarctati diligant & ament Prælatos electos, & è contra. Quos autem subditos amore non [Giracus.] prosequantur Prælati, quonam pactos regere ac gubernare rectè poterunt: cùm amor sit, atque esse debeat totius boni regiminis, & rectæ gubernationis exordium, vice etiam versa, quos subditi non amant, nullo pacto reuereri, debitamque obedientiam illis præstare poterunt. Sic illi, & quidem verissimè, philosophantur. Neque Prælati dicti caussam suam iustificare pergant, ex eo quòd electores sponte se offerunt, suffragaturi iuxta eorumdem voluntatem. Hoc enim etsi sponte videatur fieri, reuera non fit, sed ex humano timore, quia si ita non fecerint, in eorum indignationem incurrere pertimescunt. Non debent ergo voluntatem suam reddere manifestam, sed vnicuique secum iudicium relinquere, vt id, quod sibi melius coràm Deo visum fuerit, exequatur. Nisi fortè talis persona inter eligendos occurrat, per cuius ele [Quid non damnandum in hoc genere.]ctionem bonum Religionis speretur singulariter promouendum, vt aliquot ante menses in hac Limana vidimus ciuitate, dum omnium suffragiis in voluntatem Generalis Vicarij remissis, eius sibi electionem in Prouincialem placere dixit, qui nihil de illa cogitabat, sed paulò antè renuntiationem Magisterij, & consequenter vocis in Capitulo, ab eodem Vicario scripto sincerissimo & veracissimo pij, humilis, & penitus Religiosi affectus indice, postularet. Quod felix faustumque fuisse, gubernationis, vt credo, progressus manifestant.

Quintum, Consideratione digna occur [Regiis expensis in Indias venientes qualem subeant obligationem.]rit obligatio, quam subeunt ij, qui Regijs expensis in Indias tendunt, ad Indorum curandam conuersionem, & negotium fidei promouendum: de quo Dom. Solorzanus citat. Cap. 26. num. 93. & 94. Vbi ex Miranda ait grauiter eos peccare, & ad expensas in viatico factas Regi teneri, si in Hispaniam eo inconsulto redierint, vel in aliis Prouinciis remanserint, ad quas non sunt destinati. Pro quo Regia rescripta extant, & Bulla etiam Pontificia cum grauibus Censuris & pœnis, cuius mentio habetur in Regia Schedula An. 1611. die 7. Septembris, contra eos, qui in Hispaniam reuertuntur, si præsertim in Philippinas Indias Regiâ se directione contulissent. Quod tamen parum, (heu dolor) in multis eorum seruatur, (citati Scriptoris verba sunt) qui frequenter appetunt Prouincias magis pingues, & deliciis ac Monasteriis afluentes, & parùm de Indorum conuersionibus, [Dom. Solorzanus.] Mißionibusque, ad quas conducuntur, curantes, omne suum studium collocant vt in dictis Monasteriis Priores, Guardiani, Diffinitores, ac Prouinciales creentur. &c.

Quæ quidem iuxta regulas iustitiæ pro [Ad restitutionem vt teneantur, exemplo accipientium stipendia pro Missis dicendis.]cedunt, si res ita eueniant: restitutionis inquam onus transgressoribus pacti initi ab eisdem incumbere, sicut de obligatione dicendi Missam, in eo, qui stipendium accepit, communiter sentiunt Doctores, iuxta dicta in Appendice præced. circa Primum & secundum. Pro quo & Caramuel in Theologia fundamentali, Fundam. 13. quæst. 2. num. 345. Ex quo infert, quòd si stipendium resti [Caramuel.]tuat Sacerdos, non tenetur, qui dedit, recipere, sed posse eum vrgere vt stet contractui; nisi fortè grauis caussa inopinata emerserit; tunc enim videtur debere pretium recipere, Sacerdotemque à celebrandi onere liberari. Iuxta quam doctrinam dici etiam potest, quòd si caussa inopinata emerserit, propter quam Religiosus debeat in Hispa [Sed notanda exceptio, & doctrina pro stipendio.]niam remigrare, liberum ab obligatione contractâ remanere. Sed addendum, ad restitutionem non teneri; quia bonâ fide, quod est pro viatico datum, insumpsit, & non est inde factus locupletior, iuxta communes regulas in materia restitutionis. Neque est idem de Clerico, qui stipendium accepit, quia per se loquendo ditior inde factus est. Aut enim insumpsit stipendium pro sustentatione, vel non. Si Primum: id plus habet ex propriis bonis, quod reuera insumpsisset. Si secundum: manifestius est ditiorem factum, cùm id habeat, quod aliàs non haberet. Religioso autem cùm sit debita sustentatio à Religione tribuenda, ex dato pro alimentis à Rege nihil accrescit: id enim habet, quod esset alias habiturus. Neque Conuentus, à quo egressus, di [Conuentum ad illam non teneri.]tior factus ob cessationem impensæ in eius sustentationem, quia loco eius alium recipere debet: & maiora forsitan passus detrimenta, si Religiosus bonis erat talentis præditus, quales eos decet esse, qui ad Apostolica munia deliguntur. Præterquàm quòd de Regia liberalitate non est tale aliquid præsumendum.

Alia autem quæ prædicti Auctores ad [De obligatione non mutandi Prouincias & occupationes, ad quas sunt destinati.]dunt de non mutandis Prouinciis, iuxta Pontificia & Regia Decreta, satis verosimilia sunt. Nam Euangelici Ministri mittuntur secùndùm notitiam, quæ habetur, necessitatum in diuersis locis. Cùm ergo & iussio prædicta vrgeat, & necessitas exigat, pro illiusque subuentione impensæ factæ sint non modicæ: circa hæc sine vrgenti caussa deficere, satis apparet defectum esse grauissimum, & ita non leue in eo tantummodò peccatum inueniri. Quia verò multoties, quæ à postulantibus asserta fuerunt, non ita esse deprehenduntur, eò quòd & ipsi à referentibus decepti, poterunt tunc Euangelici Ministri ibi zelum exercere suum, vbi albæ regiones fuerint ad messem, vel vt tandem aliquando albescant, sementem Euangelicam inchoare. Cùm autem qui mittuntur, Prælatis Indiarum debeant esse subiecti, suæ satisfacient conscientiæ, si eorum se moderationi permittant, significatâ promptâ ad salutem Indorum diligenter curandam voluntate. Neque Prælati peccabunt, si eos quan [Notanda doctrina.]doque ministeriis aliis pro bono Religionis applicauerint, quia ad illa, quæ ab ipsis præstari possunt, alios applicant, qui ad ipsa minimè tenebantur. Et cùm Indorum bonum ex Religiosis familiis ritè constantibus magnâ ex parte dependeat, eorum profectò res agitur, cùm earum statui meliori consulitur, Magistris, & Prælatis conuenientibus designatis. Absit ergo genij indulgentia, auaritiæ pestis, & ambitionis tempestas & quidquid præterea bono fuerit zelo peractum, & Pontifici, & Regi, non terreno solùm, sed sæculorum, immortali, & inuisibili, non dubitent placiturum.

Nec de Religiosis plura, quos obligationum suarum satis futuros conscios reputamus, à quibus si desciuisse contingat, non ignorantiæ, sed præualidi alicuius affectûs est immoderantiæ tribuendum, pro quibus medicinam opportunam ministrabunt alij, & præ aliis elegans & solidus, ac neruosus semper P. Carolus Scribanus in suo Medico Religioso.

TITVLVS XX. DE APOSTOLICORVM INQVISITORVM IN REGNIS INDIARVM OBLIGATIONIBVS.

Inquisitorum obligationes sat plures sunt, de quibus etiam plures scripsêre Doctores, & magnis voluminibus sunt easdem prosecuti. Mihi pro Indicis nonnulla tantùm addenda ad doctrinæ complementum; cùm sciam aliàs ipsos probè instructos, & adimplendo omnium præstantißimo ministerio sedulam operam exhibere. Sit ergo

CAPVT I.

Indicis Inquisitoribus quale circa munerum receptionem conscientiæ onus incumbat.

CIrca hoc in Clement. 2. [Clement. II. statutum circa munerum receptionem.] de hæreticis, sic habetur: & tam ipsorum (scilicet Inquisitorum) quàm Episcoporum, seu Capitulorum, Sede vacante, super hoc deputatis Commissariis quibuscumque, districtiùs iniungentes, ne prætextu officij Inquisitionis, quibusuis modis illicitis ab aliquibus pecuniam extorqueant: nec scienter attentant Ecclesiarum bona ob Clericorum delictum, prædicti occasione officij, Fisco etiam Ecclesiæ applicare. Quòd si secus in his vel eorum altero fecerint, excommunicationis sententiæ eos subiacere decernimus ipso facto. A quâ non poßint absolui, præterquàm in mortis articulo, donec illis, à quibus extorserint, plenè satisfecerint, de pecuniâ sic extortâ. Sic Clemens V. in Concilio Viennensi. Pro Inquisitoribus autem Hispaniæ, [Pro quo & Instructiones Hispalenses.] & consequenter Indiarum, statuitur in Hispalensi Instructione. 1. Cap. 25. & in 2. Cap. 1. & in 4. Cap. 15. quæ apud me est Abulensis vt Inquisitores dona non recipiant, etiam ab Officialibus, sub pœna excommunicationis latæ sententiæ. Quibus præiactis

Dico primò. Per gratuitam munerum [Assertio 1. Clementinæ pœnam non incurri gratuita munerum largione.] collationem non incurritur pœna Clementinæ. Id clarum: quia ibi extorsio non est. P. Suarez Tomo 5. in 3. p. Disput. 23. Sect. 5. numer. 25. Bonacina Tomo 3. Disputat. 2. Quæst. 10. Puncto 10. num. 2. qui id statuunt, etiamsi aduertant dari ob officium S. Inquisitionis, qui ea accipiunt. Vt tenent etiam P. Thomas Sancius in Opere morali Lib. 2. Cap. 20. num. 7. P. Fragosus Tomo 2. pag. 517. §. Dictum. & Diana Parte 4. Tractatu 8. Resolutione 28.

Dico secundò. Quæcumque actio, aut [Assertio 2. Quæ actio vim extorsionis habeat.] actionis omissio, quæ in caussa sit vt pecuniæ ab inuitis conferantur, extorsio est, & pœnis Clementinæ subiecta. Id etiam constat: quia vbi inuitus quis est, violentia interuenit, quam nomen indicat extorsionis, non physicam, sed moralem, quia libertatem absolutè non tollit, sed talem vim inducit, vt iuxta humanam inter mortales necessitatem, sine graui ei nequeat damno, aut illius suspicione probabili, repugnari. Videatur D. Thomas 12. quæst. 6. art. 5. & 6. & Interpretes ibi.

Dico tertiò. Si absolutè quis inuitus non [Assertio 3. Non quamcumque inuiti donationem pœnæ subiacere.] donet, sed tantùm aliqualiter, non est extorsio, quæ veniat Clementinæ pœnâ plectenda. Probatur. Quia quod sic datur, absolutè non extorquetur; quandoquidem tantùm intercedit vis aliqualis, quæ secundùm quid talis sit: cùm autem actus aliquis pœnâ impositâ prohibetur, non qualiscumque, sed absolutè talis debet intelligi, iuxta receptam Scriptorum doctrinam, de qua aliàs, & pro qua videri potest P. Suarius Tomo 5. citato Disputat. 4. Sect. 3. & Tomo 1. de Religione Libr. 4. Cap. 55. num. 14. & Cap. 56. num. 33. & P. Thomas Sancius Lib. 10. de Matrim. Disput. 4. n. 12. & Lib. 2. Consil. mor. Cap. 3. Dub. 106. numer. 4. & quamplures apud Dianam Parte 5. Tract. 9. Resolut. 48. Vnde etiamsi quis inuitus sit, & solùm ob vitandam vexationem, & rigorem Inquisitionis offerat, non incurri ab accipiente excommunicationem, quia crimen ibi concussionis non est, docent cum aliis P. Sancius, & P. Fragosus. Quod tunc videtur intelligendum, quando vexatio & rigor non eò tendunt, vt pecuniæ extorqueantur; aliàs stat resolutio Assertionis præcedentis.

[Assertio 4. Pœnam circa pecuniarum tantum receptionem versari, probabile.]

Dico quartò. Probabile est id, quod de pecunia dicitur non esse ad alias pretio æstimabiles extendendum. Sic iudicat Bonacina suprà num. 3. quia verba formaliter, & in significatione propriâ sumenda sunt; præsertim cùm sumus in materia pœnali. Contrarium tamem tenent communiter scribentes, vt videri potest apud eumdem Auctorem, & apud P. Suarium; qui id tamquàm certum videtur affirmare, P. Sancium num. 9. P. Fragosum §. eodem P. Palaum Tomo 1. Tract. 4. Disputat. 8. Puncto 13. §. 2. num. 21. Vt verò probabilitas possit prædicta fundari, ea ratio afferri potest, quòd in pecunia sit facilis & magis vsitata receptio, quàm in aliis, in quibus illa vix potest occultari. Vt si frumentum, vinum, & similia recipiantur. Hæc ergo non erat opus sub pœna adeò graui prohiberi, sed communi iuris diuini dispositioni relinqui. Sed certè communior sententia videtur mihi certissima; si de iis agamus, in quibus eadem, quæ in pecunia, ra [Oppositum videri certissimum.]tio esse videtur, & multoties maior. Quis enim non videat ineptissimum apparere, vt Inquisitor æream pecuniam accipiens, excommunicationem incurrat, si verò vas aureum, vel argenteum, aut annulum cum pretiosa gemma, vel torquem auream; ab excommunicatione eximius habeatur? Licet ergo in esculentis aut poculentis etiam magni pretij, alia ratio sit, in iis, quæ materiæ eiusdem cum pecunia pretiosa sunt, vel ad eius solent pretium augendum adnecti, vt pretiosæ gemmæ, eadem prorsus esse videtur.

Licet autem multorum Doctorum sen [Licet in lex pœnalis, extendi ob doctrinam receptam circa illam.]tentia sit, in pœnalibus, etiamsi maior ratio sit, non debere fieri extensionem, de quo nos sæpiùs: id tamen fallit quando aliàs lex inutilis redderetur, & imprudentia argui in legislatore posset, qui bono publico non studuit suâ dispositione consulere, viam relinquens apertam impendenti malo, quam occludere eadem dispositio conatur. Videatur Pater Palaus Tomo 1. Tract. [Clementinæ exordium.] 3. Disputat. 5. Puncto 3. §. 4. numer. 8. Quod equidem in casu nostro contingeret, si verbis Clementinæ hærendum foret, cuius illud exordium: Nolentes splendorem solitum negotij fidei per actus indiscretos & improbos quorumuis Inquisitorum hæreticæ prauitatis quasi tenebrosi fumi caligine obfuscari. Sic Concilium: quod ea de caussa pecuniam prohibet extorqueri, quia videlicet extorsione tali, quasi tenebroso fumo, negotij fidei splendor obfuscatur. Atqui quòd pecunia, autsimilis pretij, seu maioris donarium sit, eiusdem tenebrosi fumi conditionem habet ad splendorem dictum obfuscandum; ergo pariter exclusum debet iudicari. Quod auem inutilis dispositio esset, & sic non prudenter imposita, si ad pecuniam arctaretur, constat. Quia cùm quispiam pecuniam offerret, posset Inquisitor dicere eam se non posse recipere, & ita re alia compensandam pretij eiusdem, paruâ mole æstimationem non paruam continente. Et quidem ea quæ talia sunt, minus indecorè petuntur, dum erga illa suum quis declarat affectum; quod circa pecunias indecens & indignum reputatur.

Dico quintò. In Indiis vix est probabile, [Assertio 5. In Indijs vix illud esse probabile, quod vt tale propositum.] quod Assertione præcedenti tale esse posuimus. Ratio est: quia in illis vsus auri & argenti non signati valde communis est, & per illud solent frequentes contractus celebrari. Vnde circa negotium præsens, si pecunia sit prohibita, vt ei soli debeat statuta pœna rependi, nihil actum est constitutione prædictâ, cùm verborum tenore seruato, negotij fidei possit splendor per receptiones æquè æstimabiles obfuscari. Ergo hic, si vspiam alibi, manifestum est in legem delinquere, qui verba legis amplexus, contra legis nititur voluntatem. Quæ est Regula vlt. Iuris in 6. desumpta ex l. Fraus. Et l. Non dubium C. de legibus. [Regulæ Iuris ad intentum.] Pro quo & est alia ibidem, scilicet 84. tenoris sequentis: Cùm quis vna via prohibetur alicui, ad id alia non debet admitti. Iuxta quam procedit Decretalis Bonifacij Octaui in Cap. Vnico, de Clericis coniugatis in 6. vbi statuit Clericos, qui trahi ad iudicium nequeunt, secundùm antiquam Innocentij Secundi Constitutionem, siue criminaliter, siue ciuiliter; non posse etiam personaliter, aut pecuniariter vllatenus condemnari, videlicet etiamsi non trahantur ad iudicium. Et rationem [Cap. Vnicum de Clericis coniug. in 6.] sic reddit: Ne per vnam viam concedatur eisdem iudicibus, quod per aliam denegatur. Sic ille. Vbi certè non est tenori verborum inhærendum: quia qui personaliter aut pecuniariter condemnatur, ad iudicium non trahitur: & tamen Pontifex sic intelligendum statuit; quia non esset satis Ecclesiasticæ immunitati prouisum, nec prædictorum Clericorum caussa sufficienter propugnata, si tractio tantùm esset prohibita, cùm sine tractione similis posset molestia eisdem importari. Id quod in casu nostro similiter dicendum, in quo eadem ratio occurrit.

Dico sextò. Si Inquisitor pecuniam ex [Assertio 6. Per mutui extorsionem non incurri pœnam.]torqueam non dandam, sed mutuandam, non incurrit in pœnam Clementinæ. Et idem est de aliis in eadem contentis. Sic P. Suarius suprà, P. Sancius n. 10. P. Fragosus §. Item, non. Diana suprà, & Bonacina num. 4. Ratio est. Quia cùm pecuniam restituturus sit, eam absolutè non dicitur extorquere: extorsio enim significat omnimodam oblationem. Currit ergo doctrina Assertionis Tertiæ. Sed quid si non restituat, P. Suarez ait incurrere excommunicationem, ex quo idem sta [Quid si non restituat.]tuunt P. Sancius, & P. Fragosus: quod negat Bonacina, & probat: quia non restituendo, non dicitur extorquere, sed non restituere: excommunicatio autem lata ob actionem, non incurritur propter omissionem actionis. Circa hoc inprimis est certum, quod si extorquet prætextu officij ex titulo mutui, sed cum animo non soluendi, extorsio consummata est, & pœnæ excommunicationis obnoxia. Deinde, Bonacinæ sententia non videtur ab eodem solido fundamento probari, quia omissio restitutionis non est omissio actionis, propter quam est imposita excommunicatio: hæc enim non imponitur absolutè vt quis restituat, sed vt non extorqueat; vnde non [Incurri probatur.] rectè philosophatur. Et ita si Inquisitor pecuniam absolutè extorsit, excommunicationem incurrit, etiamsi posteà, mutatâ voluntate retinendi, restituat. In casu ergo dicto idem videtur dicendum; non ex eo quòd præcisè non restituat, ad quod obligatus est lege diuinâ, sed quia consummatur extorsio, vbi primum quis de non restituendo deliberat. Extorsit siquidem pecuniam, cùm mutuam accepit; sed extorsione imperfecta, quia animo restituendi: mutato ergo animo, & restitutione negatâ, extorsio consummatur, quia ab omnino inuito iam eam habet Inquisitor: sicut in simonia conuentionali accidit, ratione cuius [Exemplum simoniæ conuentionalis.] non incurruntur pœnæ simoniacis impositæ, etiamsi pretium datum sit, donec res spiritualis tradatur, iuxta communem Doctorum sententiam: immò etiamsi res spiritualis tradita sit, non tamen pretium acceptum: quod cum aliis tenet P. Thomas Sancius cit. Dub. 106 num. 4.

Dico septimò. Prædicta pœna incurritur [Assertio 7. Incurri etiam ab exigente plus quam res vendita valeat. Vbi & specialis quæstio de vendente summo pretio.] si Inquisitor cogat aliquem, vt aliquid à se emat, & prætextu officij plus exigat, quàm res valeat. Sic Bonacina. §. Hinc patet. Ratio est: quia reuerà pecunia extorquetur; modus autem, extorsionis valde materialiter se habet. Sed quid si summo pretio vendat, quod aliàs eo non erat empturus. Idem sanè videtur dicendum, quia extorsio pecuniæ absolutè est, cùm emens sit prorsus inuitus. Vnde & obligatio restitutionis est non solùm excessus pretij secundùm communem æstimationem, sed amplioris summæ, quia merces vltroneæ vilescunt: & vbi coactio aliqua interuenit, multò est vilius earum pretium. Et hoc intelligendum, si iam locus distractui non sit, eò quòd res vendita non extet: aut qui emit, velit stare contractui; aliàs enim contractus rescindendus est, quia inuoluntarius ex parte ementis; cùm tamen de ratione illius sit vt absolutè voluntarius celebretur.

Dico octauò. In casibus prædictis, in [Assertio 8. In casibus dictis peccari mortaliter.] quibus extorsio absolutè talis est, licet non incurratur pœna, est tamen peccatum mortale. Ratio est clara ob manifestam iniustitiam, ratione cuius in quolibet alio idem deberet affirmari.

Dico nonò. Etiamsi quis pecuniam extor [Assertio 9. Non incurri pœnam, dum non agitur prætextu officij.]queat, dummodò non sit prætextu officij Inquisitorum, non incurrit excommunicationem. Sic colligitur ex dictis Auctoribus, dum pro conditione addunt vt sit prætextu S. Officij. Et pro eo specialiter P. Sancius plures Doctores adducit num. 8. ex quo P. Fragosus, & P. Palaus suprà. Dom. Solorzanus Tomo 2. Cap. 24. num. 20. citatis nonnullis, Diana Resolut. 28. citata. Cæsar Carena Parte 1. Titulo 1. num. 84. quod item Clementinæ verba iam adducta designant. Itaque qui apud S. Tribunal caussam pendentem non habet, si inuitus pecuniam tradat, non est in eo extorsio à Clementinâ damnata: sicut esset, si cognatum, aut aliàs sibi coniunctum haberet, & ab eo extorqueretur pecunia, spe data caussam fauorabiliter expediendi. Neque obstat Inquisitorem ad extorsionem dictam non futurum potentem, si Inquisitor non esset; quia enim talis est, formidabilis habetur, neque est qui audeat repugnare. Nam reuera ibi prætextus officij non est, licet illius auctoritas arma præstet extortùro: neque ex eo dici potest splendorem negotij fidei obfuscari, si quando illud occurrit, lauare inter innocentes manus suas potest Inquisitor. Et iuxta hoc accipienda quæ habet Diana Parte 4. Titulo 8. Resolut. 8.

Dico Decimò. Officialis S. Inquisitio [Assertio 10. Non esse obligationem quadrupli.]nis non tenetur ad restitutionem quadrupli, si extorsio ab eo est facta. Est contra Glossam Clementinæ verb. Officij vt eam Nauarrus intelligit dicto Titulo 15. num. 12. licet reuera non ita statuat; quidquid de pœnâ concussionis sit, in Iure ciuili, & Decreto proposita, pro quo citato loco. Sufficiet ergo simpli restitutio. P. Sancius num. 20.

Dico vndecimò. Inquisitores sub pœnâ ex [Assertio 11. Non posse accipere munera sub pœnâ excommunicationis.]communicationis latæ sententiæ, munera accipere nequeunt. Sic P. Thomas Sancius Libr. 3. Consil. moral. Dub. 4. num. 6. P. Dicastillus de Iustitia & Iure Libr. 2. Tract. 2. Disput. 6. num. 95. Simancas Lib. Institut. Titulo 34. num. 46. Carena Parte 1. Titulo 6. num. 110. vbi alios adducit, & præ aliis Paramus de Origine Inquisitionis Lib. 3. Quæst. 2. numer. 66. & seqq. Probatur ex Instructionibus adductis num. 1.

Dico duodecimo. Assertio præcedens [Assertio 12. Accipiendum iuxta Assert. 9.] intelligenda est iuxta sensum Nonæ; quando scilicet numera accipiuntur prætextu Officij S. Inquisitionis. Probatur. Quia pœna grauissima est, & ita non est credendum diuerso sensu procedere ab eo, quem Apostolica Sedes in similibus dispositionibus spectat, vt scilicet splendor negotij sancti non obfuscetur turpis quæstûs interuentu. Et ita expressè significatur Cap. 26. apud me Instructionis 1. Hispalensis. Iuxta quam aliæ regulandæ.

Dico decimotertiò. Quando ciuiliter agitur [Assertio 13. Et non, si agatur ciuiliter.] aliquid apud Tribunal S. Inquisitionis, licet extorqueatur quidpiam illo prætextu, non incurritur dicta pœna. Id probo. Nam illud non est negotium fidei absolutè loquendo, licet ab eo aliquomodo trahat originem: Clementina autem de negotio fidei loquitur, vt vidimus. Nolentes splendorem solitum negotij fidei &c. Et cùm pœnalis Constitutio sit, benigna debet interpretatio fieri, non obstante quòd in fauorem fidei esse videatur: quia hoc non tollit rationem pœnalitatis & odij, vt in casu eiusdem Clementinæ loquitur Bonacina, tum iuxta probabilem sententiam, de qua num. 3. §. Respondendum.

Dico decimoquartò. Excommunicatio [Assertio 14. Excommunicationem non reseruari factâ restitutione.] dicta non est Pontifici reseruata post satisfactionem datam simpli restitutione. Constat ex tenore Clementinæ, pro quo P. Suarius num. 27. ex quo Carena n. 86. & Doctor quidem Eximius benè explicat, quomodo, si restitutio non fiat, reseruata sit, nisi pro mortis articulo. Sed difficilè satis apparet quod stante impotentiâ restituendi talis non possit absolui, quod illa affirmat, quia solus [Et non facta, si impotentia sit ad illam.] est mortis exceptus articulus. Vnde videtur verosimiliter dici posse circa hoc idem obseruandum, quod circa percussorem Clerici Doctores tradunt, iuxta Canonici iuris indulgentiam, & videri potest apud Dianam Parte 9. Tract. 4. Resolut. 59. & seqq. Eadem enim in hoc ratio esse videtur, ne scilicet periculum animabus inde ingens generetur. Et ita tenet P. Sancius n. 19. satis solidè id probans, & illustrans, ac pro eo alios referens; sicut & P. Fragosus Tomo 2. pag. 528. §. Porrò, si. & Carena. Parte 1. Titulo 5. n. 86. §. Secundò, in eo. Est prætereà ad Bullam Cruciatæ, & ad Religiosorum priuilegia recursus, & in Indiis etiam ad Episcopos ratione difficilis ad [Et quid pro Indijs.] Apostolicam Sedem accessus, iuxta doctrinam quamplurium Scriptorum, de qua aliàs, & pro qua stat, nonnullis citatis, Diana Parte 9. Tractatu 3. Resolut. 71.

Dico decimoquintò. Quandoquidem [Assertio 15. Quæ regulæ pro acceptione Inquisitoribus seruandæ.] excommunicatio non comprehendit Inquisitores, nisi quando prætextu Officij munera accipiunt, iuxta 12. Assertionem; si ex aliis titulis accipiant, acceptio regulanda est iuxta probatas regulas de iudicibus Ecclesiasticis in ordine ad munerum acceptionem; cùm constet Inquisitores iudices esse, licèt sententia cum diuersitas sit, an ordinariâ, vel purè delegatâ iurisdictione potiantur. Pro quo videri possunt Magist. Sosa in Aphorismis Inquisitorum. Libr. 1. Cap. 2. Diana Parte 4. Tractatu 8. Resolut. 1. Pater Palaus Tomo 1. Tractat. 4. Disputat. 8. Puncto 13. §. 2. numer. 2. Pater Molina Tractatu 5. de Iurisdictione, Disputat. 29. §. Illa verò ratione. Pater Azor Tomo 1. Libr. 8. Cap. 18. Rubrica de Inquisitoribus, Quæst. 6. Pater Fragosus Tomo 2. Libr. 5. Disputat. 13. numer. 61. Cæsar Carena Tractatu de Officio S. Inquisitionis, Parte 1. Titulo 5. numer. 60. Cuius resolutio satis est verosimilis, [Eorum iurisdictio qualiter Delegata.] dum ait iurisdictionem Inquisitoris esse delegatam: habere tamen omnia priuilegia & prærogatiuas (deductis omnibus imperfectionibus) iurisdictionis ordinariæ. Iuxta hæc ergo non solùm accipere esculenta & poculenta possunt à Iure permissa, de quo Pater Thomas Sancius Libr. 3. Consilior. Moral. Cap. vnico, Dub. 2. & nos suprà. sed quidquid liberaliter titulo consanguinitatis, amicitiæ, & similium fuerit liberaliter impositum; respectu enim donationum huiusmodi officium Inquisitorum materialiter se habet. Pro quo videnda, quæ diximus Titulo 3. numer. 31. & Titulo 4. numer. 12. vbi de laicis iudicibus, quibus non minùs strictæ leges circa munerum acceptiones impositæ reperiuntur.

Et quidem si vt iudices delegati con [Vt Delegatis quid prohibitum ex generali statuto.]siderentur, dispositio Iuris de illis non agit, nisi quando in negotiis inter partes iurisdictionem exercent, vt constat ex Cap. Statutum, de Rescriptis in 6. vbi sic dicitur: Insuper, vt gratis, & cum omni puritate, iudicium coràm ipso procedat; nullum munus, vel quidquid aliud, nisi forsan escu [Cap. Statutum, de Rescriptis in 6.]lentum, vel poculentum, mera liberalitate oblatum, quod paucis confumi poßit diebus, vel nisi cùm ipsum propter caussam sibi commissam contigerit extra suum domicilium proficisci, moderatas expensas recipere ab eisdem partibus qualitercumque præsumat. Sic ibi. Quod quidem satis alienum est ab Inquisitorum officio, quibus commissio illa temporalis non fit, sed perpetua ex vi officij, & iurisdictionem inter partes non exercent. Quòd autem ad casum attinet, in quo sumus, cùm de muneribus agamus, quæ ab iis, qui caussam non habent pendentem, sed liberaliter conferuntur, satis ex prædicta decisione, quod asserimus, comprobatur.

Si verò de Ordinariis iudicibus sermo [Quid vt ordinarijs.] sit, pro illis Constitutio Iuris specialis non habetur, sed Doctores ex dispositis circa Delegatos, idem esse dicendum arguunt, quia in Ordinariis maior videtur esse ratio, vt videri potest apud P. Sancium suprà, numer. 5. Non ergo aliter philosophandum de illis in eo, de quo agimus, & ita quando negotium pendens non habetur, nec de proximo habendum præsumitur, idem dicendum est, & consequenter de Inquisitoribus, quatenus eorum iurisdictio ordinaria est. Facit autem pro huiusmodi positione [Notanda regula circa obligationem restitutionis non vrgendam.] id, quod ex Syluestro, & Glossa statuit P. Sancius num. 2. quod & ipse amplectitur, scilicet ex merâ liberalitate donata censeri, quæ non sunt exacta aut petita directè vel indirectè. Quæ regula satis est iudicibus fauorabilis, & iuuare potest ne ad restitutionem à Confessariis com [Et notanda quorundam sententia.]pellant ur, quando illa ægrè fieri potest. Et in discursu Capitis, de Inquisitoribus locuti sumus pro certo habentes in Clementinâ dicta comprehendi, quod receptissima sententia tenet: cùm tamen sint qui contrarium censeant, & ex tenore illius id conentur deducere, vt videri potest apud Dianam citat. Resol. 28. qui & id non videtur improbabile reputare.

De eo autem, quod in eadem Clementinâ circâ confiscationem bonorum Ecclesiæ disponitur, nihil dicam, quia casus rarus est, etsi acciderit aliquando: videri pro eo poterunt Bonacina, Carena, P. Suarius, P. Fragosus, P. Sancius, & alij, quos ipsi adducunt.

CAPVT II.

De Inquisitorum culpa, dum ex immoderantia affectuum, potestatem exercent aut suspendunt.

IDem qui suprà Pontifex, grauia ex [Clement 1. de hæreticis, statutum circa prædictos.] abusu Inquisitoriæ potestatis damna, si, quod absit, contingeret, recognoscens, ita statuit Clement. 1. de hæreticis. §. Verùm quia, post alia nonnulla: Episcopo, & Inquisitori prædictis, ac alijs, ad dicti executionem officij substituendis ab eis, in virtute sanctæ obedientiæ, & sub interminatione maledictionis æternæ præcipimus, vt sic discretè & promptè contra suspectos vel diffamatos, de huiusmodi prauitate procedant, quòd malitiosè aut fraudulenter tantam labem, seu quod ipsos in officio sanctæ Inquisitionis impediat, falsò alicui non imponant. Quòd si odij, gratiœ, vel amoris, lucri aut commodi temporalis obtentu, contra iustitiam & conscientiam suam omiserint contra quemque procedere, vbi fuerit procedendum super huiusmodi prauitate: aut obtentu eodem prauitatem ipsam, vel impedimentum officij sui alicui imponendo, eum super hoc præsumpserint quoquo modo vexare: præter alias culpas pro qualitate culpæ imponendas eisdem, Episcopus, aut Superior suspensionis ab officio per triennium; alij verò excommunicationis sententiam eo ipso incurrant. A quâ quidem excommunicationis sententiâ, qui eamdem incurrerint, nisi per Romanum Pontificem nequeant, præterquàm in mortis articulo, & tunc satisfactione præmißâ, absolutionis beneficium obtinere. Hæc ille. Cuius dispositio, licèt generalis sit, pro Indiis eatenus exponendam assumimus, quatenus priuati affectus in ills magis videntur prœvalere. Et quia quod de reseruatione excommunicationis dicitur, specialem in illis difficultatem habet ob distantiam singularem. Circa illam ergo

Dico primò. Pœna imposita in prædi [Assertio 1. actum merè internum ad incurrendam pœnam non sufficere.]cta Clementina solùm habere locum potest, quando affectus interior exteriori opere, quod graue peccatum aliàs sit, sufficienter redditur manifestus; ex eo principio quòd actus merè interni iudicio Ecclesiæ non subiacent. Pro quo faciunt quæ adducit Glossa verb. Eo ipso incurrant; licèt ibidem cum nonnullis Doctoribus contrarium amplectatur; quod & tenent plures alij apud P. Suarium Disput. 21. de Fide, Sect. 2. & P. Thomam Sancium in Opere morali, Lib. 2. Cap. 8. num. 1. qui tamen pro Assertione stant. Prior quidem num. 12. & alter numer. 7. quos sequuntur P. Palaus Tomo 1. Tractat. 4. Disputat. 3. Puncto 3. numer. 7. P. Amicus Disput. 5. de Iustitiâ, Sect. 5. & specialiter pro casu nostro num. 140. Diana Parte 5. Tractat. 5. num. 32. vbi adducit P. Petrum Hurtadum de Mendoza, & Tractat. 9. Resolut. 41. vbi multò plures, & in iis P. Vasquez, P. Gasparem Hurtadum, qui in casus nostri specie loquuntur, & [Circa P. Suarij sententiam.] Resolut. 41. vbi P. Suarium quasi contrarium inducit ob ea, quæ habet Tomo 5. in 3. p. Disput. 4. Sect. 2. num. 18. Sed quidquid de P. Suarij asserto sit, in adducto à nobis loco, qui curæ posterioris est, satis illius mens habetur comperta, iuxta quam prius illud est explicandum, vt cesset digladiatio P. Turriani Lib. 1. de Censuris, Disputat. 4. Dub. 2. Tenet etiam Bonacina Tomo 1. Disput. 1. Quæst. 1. Puncto 3. numer. 7. iunctis iis, quæ habet numer. 4. vbi casus nostri meminit, & alij quamplures.

Dico secundò. Licèt prædicta Clemen [Assert. 2. clementinam non esse multùm formidabilem, ob duo tantum comissionis peccata, propter quæ excommunicatio.]tina formidabilis appareat, reuerà non est cur multùm illa ab Inquisitoribus timeatur. Ratio est: quia quod ad commissionis peccatum pertinet, duo in illâ tantùm excommunicationis reseruatæ fulmine feriuntur. Primò, imposuisse alicui hæresim ob prauum Inquisitoris affectum: de hæreticâ siquidem prauitate Clementina procedit, vt ex illius tenore habetur expressum. Secundò, imposuisse aliquid, per quod in executione officij S. Inquisitionis aliquis impediatur. Talia autem sunt, quæ obstant quo minùs officium tale possit haberi, vt si opponatur esse ex impuro sanguine, aut defectus alij. Quis autem non videat primum illud esse rarissimum & vix auditum? Quidquid illorum temporum malignitas tulerit, in quo Clemens Pontifex taliter decernebat. Secundum autem non ita verum esse potest, ex eo quòd inter Ministros S. Tribunalis oriri aliquæ simultates possunt, & ita periculum infamationis ipsorum. Sed quidem cùm ad certas personas determinata Censura sit, ex eâ parte non est materia timoris magni: cùm aliunde vt quis ad officia S. Inquisitionis admittatur, exacta præcedere probatio soleat, quam non facilè fuerit Inquisitori conuellere, nisi fortè falsorum testium inductione: quod cùm perditissimorum hominum sit, vix potest esse credibile à tantæ dignitatis hominibus attentandum. Clementis verò temporibus quia non ita exactæ requirebantur probationes, periculum circa prædicta timeri potuit, quod illi visum est Constitutione prouidissimâ submouere.

Dico tertiò. Quod ad peccatum omis [Assert. 3. omissionis peccatum circa hæresim tantùm versari, quod pœnæ subijcitur.]sionis pertinet, illud tantum excommunicationi respectu Inquisitorum in prædictâ Clementinâ subiicitur, quod ad caussam hæresis spectat. Id videtur clarum ex illius tenore, dum sic dicitur: Si omiserint contra quemquam procedere, vbi fuerit procedendum super huiusmodi prauitate. Peccabunt equidem grauiter, si omittere contingat in caussis aliis grauibus ad S. Tribunal spectantibus processum necessarium, sed excommunicationi minimè subiacebunt. Immò si ex negligentia aut tædio quodam caussarum huiusmodi ita se gesserint, non videntur Censuræ subiecti, quia in illâ ij tantùm comprehensi, qui odij, gratiæ, vel amoris, lucri, aut commodi temporalis obtentu, procedere omiserint. Et cùm lex pœnalis sit, ad designatos debet arctati terminos, iuxta dicta num. 12. & tenet in terminis P. Suarez Tomo 5. in 3. p. Disputat. 31. Sect. 5. num. 16. alios adducens. Neque enim dici potest Inquisitorem, qui ob vitandum laborem id, quod sui est muneris, omittit, obtentu commodi temporalis moueri; quia de alio temporali commodo sermo est, iuxta vsitatum in Iure loquendi modum & Doctorum stylum. Et in casu nostro in commodum potiùs vitari intenditur, quàm nouum aliquod commodum comparari. Idem de metu dicendum est cum eodem & aliis apud ipsum.

Dico quartò. Circa absolutionem ab [Assert. 4. excommunicatio à quo tolli possit.] excommunicatione id dicendum, quod circa aliam similem à nobis dictum numer. 13. Circa id verò quod additur in articulo mortis absolutionem conferendam, & tunc satisfactione præmissa, benè aduertit P. Suarius Tomo 5. citato, Disput. 22. Sect. 4. numer. 1. intelligendum, quantum fieri poßit, nam in eo articulo non est absolutio neganda propter illam impotentiam. Circa absolutionem autem à [Circa suspensionem diuersitas sententiarum.] suspensione, quam Episcopi contrahunt, dicturum se ait Disput. vltima, de suspensione, Sectione 6. vbi tamen de illa non agit, sed de aliâ ex Concilio Tridentino. In secunda autem Rubricæ 2. eam Textu inducto proponit, sed nihil addens circa illius absolutionem. Dici autem potest circa illam id, quod circa absolutionem ab Interdicto diximus Titulo 13. numer. 22. satisfactâ inquam parte, absolui posse virtute Bullæ Cruciatæ, & Priuilegiorum Regularium. Iuxta ea, quæ tradunt circa Bullam P. Auila de Censuris, Disputat. 6. Dub. 2. P. Laymam Tractat. 5. Parte 3. Cap. 4. P. Mendus in Bullam Cruciatæ, Disput. 25. numer. 30. & circa Priuilegia Bassæus. verb. Suspensio 3. n. 4. Quamquàm videri alicui posset absolutionem cuicumque ordinario Confessori competere, cùm reseruata non sit: ordinario inquam, qui ratione officij talis sit, vt Parochus, vel Pœnitentiarius; vel etiamsi ex officio non sit talis, habeat tamen ad id specialem facultatem, dum ea illi, quæ Ordinariis Confessariis concedi sunt solita, conceduntur. Quod quidem est probabile iuxta sensum Auctorum, qui de Parocho & ordinario Confessario loquuntur, vnde neque specialem concessionem videntur exigere in eo, qui Parochus non est, sed generalem habet approbationem vt à Parocho ei committi iurisdictio possit, vel si licentiam etiam habet, ab Ordinario. Pro quo Viualdus, P. Filliucius, P. Præpositus apud Dianam Parte 5. Tractat. 10. Resolut. 23. Communior au [Communior circa Confessarium ordinarium.]tem sententia id tribuit Ordinario ipsi, quam apud eumdem amplectuntur P. Laymam, Henriquez, Auila, & Gaspar Hurtadus, & valde est verosimilis, si de aliis loquamur, qui suspensionem contraxerunt, non verò de Ordinario ipso, quia nugatoriæ essent suspensiones, si à quolibet ab ipso electo absolui posset, vt benè arguit P. Mendus citat. num. 95. Quamuis si occulta sit, Episcopus erga se ipsum vti facultate possit, quam pro aliis concedit Concilium Tridentinum Seßione 24. Cap. 6. de Reformat. eam scilicet Confessario concedens vt se absoluat: quod tenet P. Suarez Tomo 5. citato, Disput. 41. num. 9. & alij, quos adducit & sequitur Dom. Barbosa de Potest. Episcop. Allegat. 39. num. 15.

Dixi autem sententiam priorem esse probabilem iuxta sensum Auctorum, quia illi de su [Quo sensu Auctores locuti de suspensione. Et quòd de eâ, quæ est Censura, loquantur, alia enim Pontifici reseruatur.]spensione, quæ est Censura, loquuntur, quando videlicet ad contumaciam imponitur, non autem de illâ, quæ pura est pœna, vt contingit in casu nostro, & similibus; quando scilicet imponitur ob delictum præteritum, & ad certum tempus: tunc enim communissima sententia est soli Pontifici reseruari, quia est genus quoddam dispensationis imponenti reseruatæ. Pontifex enim Ius viuum est, &, si dispensari ab Episcopo posset vtente dispensatione erga seipsum, inutilis prorsus esset, vt nuper argumentabamur: vnde in suspensione ab eodem incursâ id videtur certissimum, quod etiam de aliis communissima, vt dixi, sententia tradit: pro quâ videri potest P. Suarius Disput. 29. Sect. 1. num. 16. Cardin. Toletus Lib. 1. Cap. 46. num. 2. P. Gaspar Hurtadus Disput. 12 de Censuris, numer. 32. P. Martinon Tomo 5. Disput. 60. Bassæus citato num. 4. & idem supponit Diana citat. Resolut. 23. & ab eodem adducti Doctores, dum de suspensione tantùm, quæ est Censura, loquuntur, vt quamplures alios omittam. Quod adeò verum putat P. Suarius ex fundamento Glossæ, quia scilicet suspensiones contemnerentur, nec delicta possent pro dignitate puniri, vt sic addat: Quam adeò efficacem esse censeo, vt [Neque ipsum Pontificem posse in illâ semper dispensare.] propter illam existimem neque ipsum summum Pontificem, seu Auctores Canonis, debere facilè à tali suspensione absoluere: neque id licitè facere posse absque rationabili caussa; sicut dicisolet de dispensatione in suis legibus, quia eadem est vtriusque ratio, & quia ad bonum [P. Suarez.] commune id maximè expedit. Sic ille. Cuius grauissimæ sententiæ vis in multis suspensionibus euidenter infringitur, quales esse solent illæ, de quibus agimus, & in quibus idem Pater dispensationem admittit per generalem doctrinam nuper adductam. Si enim suspensio Censura sit, absolui ab eâ potest, qui illam incurrit, ab electo ad illud: si pœna, dispensari, vt ibidem asserit. Addendum [Quæ sufficiens caussa dispensationis circa illam.] tamen ad dispensationem dictam debere sufficientem caussam iudicari eam, quœ Pontificem mouet ad concedendam Bullam Cruciatæ: cuius facultas maior est facultate Episcopali: vnde absolui à Confessario potest, etiam in foro exteriori, vt ex P. Henriquez docet Diana Tractat. 10. citato, Resolut. 53. licèt alij secùs iudicent. Est ergo multiplex Episcopis eâ in afflictione refugium, sicut & Inquisitoribus.

CAPVT III.

Inquisitores Indicos qualiter peccare possit accidere, caussarum expeditione protractâ, etiam vbi ciuiliter agitur.

DIfficultas videtur esse communis, [Quid circa factum in Indijs.] sed ad Indicos Inquisitores eatenus applicatur, quòd illo maiorem videantur habere licentiam, quia non est, à quo ad celerem caussarum possint conclusionem vrgeri, vnde circa hoc non raræ esse querelæ solent, & alij in alios morarum soliti reiicere rationes, quas non debemus secretissimi fori inscij passim culpabiles reputare. Quia verò homines sunt, & in officio suo grauiter posse delinquere, Sedes Apostolica & Concilium generale iudicarunt, vt ex Clementinis compertum habetur, de quibus in Capitibus præcedentibus, addemus hîc aliqua, quibus eorum solicitudo, quam eximiam arbitror, acuatur. Et ita

Dico primò. Quæuis mora non necessaria, [Assertio 1. grauiter peccari retardatione, vbi grauamen est notabile.] ex quâ is, de cuius delicto agitur, graue detrimentum sustinet, lethalis est in iudicibus, de quibus agimus. Ratio est clara. Quia in eo iniustitia est manifesta, caussæ enim S. Officij, cùm iuxta iuris peculiaris regulas, subsidio iuris communis, & diuini ac naturalis, transigi debeant, suos habent terminos, quos vltra citraque nequit consistere rectum Tribunalis sancti iudicium, in quo debent summæ æquitatis exemplaria resplendere. Vnde Instructio Hispalensis Anno 1494. sic statuit: Item acordaron y ordenaron, que los que fueren [Instructio Hispalensis.] presos por este delito, que no sean fatigados en las carceles en la dilacion del tiempo: que luego se haga el proceso con ellos, porque no aya lugar de quejarse. Y no se detengan à causa de no auer entera probanza; pues que es causa, que quando sobreuiene probanza, se puede de nueuo agitar, no obstante la sentencia que fuere dada. Sic Instructio. Quæ licet sic appelletur, statuta conti [Quam habeat vim.]net fundamentalia pro regimine S. Tribunalis: ad hoc enim viri doctissimi Hispalim conuocati, sic curantibus Catholicis Regibus Ferdinando & Isabellâ, & præsidentibus Illustrissim. Dom. D. Petro Gonzalez de Mendoza Archiepiscopo Hispalensi, & Reuerend. P. Fr. Thoma de Torquemada, primo Generali in Hispaniâ Inquisitore. Pro quo Paramus de Origine S. Officij, Titulo 2. Cap. 2. numer. 26. ex quo P. Fragosus Tomo 2. Pag. 513. num. 46.

Dico secundò. Si quis fuerit in carceri [Assert. 2. Minuendam pœnam iuxta carcerationis dilationem.]bus plus iusto detentus, pœna ei debet, sub reatu grauis culpæ, in sententiâ diffinitiuâ, proportione seruatâ, remitti. Id videtur ex se satis verosimile; & est iuxta certissima Iuris vtriusque principia, iuxta quæ habetur, quòd pœna est commensuranda delicto, ex adductis à Mario Antonino Lib. 3. variar. Resolut. 39. num. 36. & Resolut. 45. numer. 14. & à Cæsare Carena Parte 3. Titulo 13. num. 93. Atqui si post pœnam carceris non debitam integra infligatur pœna, non seruatur commensuratio: ergo graue est in eo peccatum. Quod quidem in sancto hoc Tribunali speciali [S. Tribunalis propria clementia.]ter locum habere debet, misericordiâ & clementiâ semper vti solito, iuxta notata à Simancas de Catholicis Institut. Titulo 47. num. 79. & seqq. & tradita à Carena suprà Titulo 3. num. 39. vbi illud: Y su causa serà despachada con toda la breuedad y miseri [Statutum pro illo.]cordia, que vbiere lugar. Sic statuta. Ex quo principio firmatur sententia illa, quam cum Sousa, & P. Palao tenet Diana Parte 4. Titulo 7. Resolut. 35. iuxta quam condemnatus propter hæresim, aut [Notanda sententia pro Assertionis comprobatione.] illius suspicionem, pœna arbitraria ob defectum probationis, si plena probatio superueniat & pœna adimpleta sit, compensatur in secundâ, vt non debeat esse ordinaria, nisi sit capitalis, sed detrahendum ex illâ quantùm prior alia importat, ne scilicet pœna sit delicto improportionata, & quod ante sententiam passus reus supra delicti meritum, in partem satisfactionis non accipiatur. Immò circa pœnam capitalem multoties Inquisitorum arbitrio locum esse, probant ea quæ citatus Carena habet Pag. 392. §. 69.

Dico tertiò. Si ex occupationibus eius, [Assertio 3. Quid faciendum ne impedimentis occurrentibus negotiorum cursus retardetur.] qui loco Ordinarij assistit, aut Consultorum, inexcusabilibus, & passim occurrentibus, retardatio expeditionis proueniat, id debet ita moderari Tribunal, vt alia forma in habendis consultationibus sumatur, ad quod est grauis in conscientiâ obligatio. Exempli gratia, Aliqui ex illis in Tribunali S. Cruciatæ binis diebus per hebdomadas singulas assistunt, per quod fit, vt assistere in Tribunali S. Officij nequeant, & ita caussas ad illud spectantes nimium quantùm prorogari. Curandum ergo vt diebus aliis labor consultationis accrescat, vel quòd deputentur alij minùs occupati. Quod quidem satis compertum apparet & consideratione dignissimum, vt à supremo Inquisitionis Præside, pro suo zelo & potestate amplissimâ circa illud debeat prouideri. Audiui Dominum Inquisitorem super hoc dolentem, & miserorum in carceribus iam diu latitantium angustias miserantem, & se, licèt Tribunalis moderatorem, eam prorogatæ plus quàm deberet pœnalitatis excusationem adhibentem, cum nonnullis aliis, quæ ob infirmitates Iudicum sacrorum occurrunt, & quæ generis huius sunt, cùm euitari nequeant, si cum aliis stabilibus, & ferè quotidianis concurrant, caussas facient perennare. Nuper caussa extitit personae cuiusdam sacrae ferè per sexennium agitata, cum reclusione illius, licèt domesticâ. Cuius licet felix fuerit exitus; dolendum tamen eum, qui per sententiam ab instantiâ est absolutus, probrosâ adeò & prolixâ fuisse reclusionis pœnâ vexatum. Quod quidem ad has debet morarum caussas referri. Si autem ex parte aliquorum alia minùs iustificata subsit, leuis certè esse non potest, vbi adeò graue reis detrimentum infertur. Et quod ad ægritudines attinet, si illæ vitalitiæ sint, ex quibus creberrima accidit interruptio negotiorum, quis non videat huic occurrendum incommodo, & talibus honore officij & salario reseruatis, concedendam vacationem, designatis aliis, qui possint onus tantum sustinere. Pro quo Carena Parte 1. Titulo 5. numer. 107. & P. Palaus Tomo 1. Tractat. 4. Disput. 8. Puncto 13. §. 2. num. 21.

Dico quartò. Circa ciuiles caussas etiam [Assert. 4. circa ciuiles caussas etiam grauiter posse peccari.] peccari grauiter potest, dum illarum expeditio sine legitimo titulo retardatur. Ratio in promptu est, quia ex retardatione grauia detrimenta interessatis, vt vulgò dicitur, importantur. Vnde & frequentes oriuntur querelæ, in quibus & Inquisitores ipsi aliquando conueniunt, sed aliis, non sibi, retardationis caussas tribuentes. Mirabile sanè est ad tradendum flammis hominem de Iudaismo conuictum, vnum vel alterum annum post carcerationem sufficere; & ad reddendam dotam vxori multò plures non esse sufficientes, & sic de aliis, quibus bona debent sine excussione confiscata restitui. Quod quidem in eos refundi folet, qui rationibus & computationibus adscribuntur. Sed certè vrgendi illi, & pro necessitate caussarum multiplicandi, non parcendo moderatis sumptibus, cùm illi ad interessatos spectent, qui damnum inde proueniens breuitatis beneficio compensabunt. Videatur Bonacina Tomo 2. [Iudicem mortaliter peccare cum onere restitutionis caussas protrahendo.] Disput. 20. Quæst. 2. Puncto 3. num. 4. vbi ex Syluestro, Sayro, Nauarro, & aliis ita scribit: Iudex tenetur caussas iudicare, & celeriter expedire. L. Properandum. C. de iudiciis. Ratio est, quia iudici ex officio cura & onus incumbit iudicandi, & tribuendi cuique suum: non tribuit autem cuique suum, dum sententiam sine iusta caussa differt. Quamobrem iudex mortaliter [Bonacina.] peccat contra proprium officium caussarum expeditionem notabiliter differendo: immò tenetur parti læsæ damna & expensas, quarum caussa est, restituere; quia caussa iniusta damni ad illius restitutionem obligatur. Sic ille: cuius resolutionem eisdem ferè verbis proponit Eligius Bassæus verb. Iudex n. 11. & est apud alios communis.

CAPVT IV.

De nonnullis aliis Inquisitorum Indicorum obligationibus in conscientiæ foro.

DIco primò. Inquisitores Indici pec [Assertio 1. de obligatione circa custodes reorum.]care grauiter possunt reorum custodiam hominibus committentes, qui perspectæ fidei non sint. Cùm enim ad Indias diuersi homines conuolent, non est obuium moribus integros inuenire; vnde examine opus est nec breui, nec leui, vt ei officio fiat satis, & id impleri absolutè possit, quod Clemens V. in priori de Hæreticis Clementinâ requirit, §. Sanè, vbi sic ait: Quia circa custodiam carcerum hæreticalium multas fraudes dudum intelleximus perpetratas: Nos volentes super hoc prouidere, statuimus vt quilibet talis carcer duos Custodes habeat principales, discretos, industrios, & fideles, &c. Et fraudes similes etiam in Indiis perpetratæ sunt, vt meritò debeat circa hoc DD. Inquisitorum prouidentia indefessè vigilare.

Dico secundò. Peccari etiam non leui [Assert. 2. & ne incarcerati liberè inter se agant.]ter potest, si carcerati permittantur liberiùs inter se agere. Circa quod quia non accuratè prouisum, grauissima sunt damna subsecuta annis non pridem elapsis: sic enim pestilentes homines ex Iudæorum fæce concilium fecerunt in vnum perdendi multos, & falsa sunt testimonia meditati, quibus & vsi: vnde & horrenda confusio quamplurium depositionibus retractatis. Damnum autem huiusmodi cùm præuidisset Viennense Concilium, sic in citatâ Clementinâ. §. Porrò, disposuit: & quòd alicui incarcerato nihil vnus in [Clem. II. de hæreticis.] secreto loquatur, quin hoc audiat alter Custos. Sic iurare illos iubet: si ergo Custos vnus incarceratorum neminem alloqui sine teste potest; neque etiam poterunt incarcerati ipsi sine testibus inter se miscere colloquia, in quo maius constat periculum inueniri. Neque enim credendum est ad hoc se Concilij prouidentiam non extendisse, cuius ore Ecclesia loquebatur, cùm illa eiusdem vox sit in Concilio Lugdunensi: Vbi periculum [Cap. 3. de Elect. in 6.] maius intenditur, ibi proculdubio est pleniùs consulendum. Sic Cap. 3. de Electione in 6. Circa prædictam autem Constitutionem sic scribit Glossa: Nec sumitur tam amarè hoc verbum, quin alter Custos in [Glossa Clement.] absentiâ alterius, captiuum alloqui poßit de non secretis ipsis incarceratis. Sic illa: quibus addi potest, etiam de secretis alloqui posse, quæ ad eorum caussam non spectant, neque facere aut officere possunt, vt de obitu aliquorum, de bonis nuntijs circa res Christianas, & similibus. Et quidem quod de allocutione sine custodis præsentia in citato Capite disponitur, tunc procedit, cùm carcer Episcopo est & Inquisitori communis, & vterque suum habet à se custodem designatum: vnde cùm carcer non est communis, non videtur esse obligatio duos designandi. Immò neque certum est, etiam cùm carcer est communis, duos debere designari, ex iis, quæ affert Glossa §. Sanè, citato v. Duos. Constitutionem inquam duos designandos statuere, nisi de vno Episcopus & Inquisitor con [Notanda eiusdem sententia.]cordarent: in casu enim discordiæ manasse videtur hæc prouisio. Pro quo adducitur Cap. Cùm speciali, de Apellationibus, in quo tamen pro casu præsenti nihil ex quo possit talis sententia fundari, quæ non improbabilis; minùs tamen verosimilis est: vnde Glossa ipsa duos necessariò designandos probat. Sed in casu loquitur, de quo & Clementina, licèt probatio plus intendere videatur. Ad [Et quid pro tollendis scrupulis opportunum.] tollendos autem scrupulos, eiusdem Glossæ doctrina succurrit circa citatum §. Porrò, verb. Pro dicto crimine. vbi sic ait: De incarcerandis etiam pro alijs criminibus non iurant Inquisitori. Sic Glossa verbis præfatis innixa. Dispositio ergo Clementinæ de incarceratis pro crimine hæresis procedit, & de iis, quæ hæreticæ prauitatis nomine comprehenduntur; non sic de aliis; licèt quod ad qualitates custodum spectat, generaliter debeat obseruari, vt scilicet tales sint, quales Pontifex delineauit.

Dico tertiò. In Indiis curare speciali animad [Assert. 3. Qualificatores in Indijs qualiter eligendi. Et quod titulus iste non videatur ineptis pro exercitio conferendus.]uersione Inquisitores debent, vt idoneos Qualificatores eligant: est enim pro electione ista specialis ambitio, & periculum est ne fauore potiùs, quàm sufficientiæ respectu illa fiat. Video facilem excusationem occurrere; quòd scilicet munus hoc ad honorem magis quàm ad exercitium talibus minùs dignis conferatur. Id quod etiam supremi Tribunalis praxis videtur comprobare. Sed certè, quidquid de supremo Tribunali sit, cuius actiones discutiendæ non sunt, sed reuerenter suspiciendæ; in aliis inferioribus non videtur idem posse conuenienter exerceri, cùm in eo deformitas specialis appareat, quæ in quocumque alio Tribunali minimè sustinenda videretur. Quòd scilicet ad officium aliquod eligatur, qui pro illo ineptus est; vt honorem tantùm officij habeat, non exercitium: quandoquidem officia ipsa propter exercitium instituta sunt, & proptereà honore digna, iis dari solito, qui exercere illa pro dignitate possunt. Et in officio etiam S. Inquisitionis non sunt Inquisitores, Consultores, Secretarij, Aduocati, Receptores, de solo titulo: sicut neque in Vniuersitatibus Doctores, Magistri, aut Licentiati honorarij; nisi penitus in illis leges sint Pontificiæ & Regiæ relaxatæ. Quia verò puritas sanguinis ex admissione ad officia Tribunalis sancti redditur manifesta; si quis ad illa ob talem finem adspiret, admittatur vtique, sed ad ministerium aliud, Familiarium, Honestorum, aut similium. Nec pro sufficientiâ solum Theologiæ [Qualis sufficientia in illis requiratur.] studium aut professio suffragatur, si maturitas iudicij desit, & præceps in absurdas opiniones ingenium sit repetitis actibus deprehensum. Tunc maximè cùm ex illis aliquæ ad Tribunal sunt delatæ potiùs quàm probatæ, sine maturitatis spe, vt stat illud: Naturam expellas, furca tamen ipsa recurret. Pro prædictis autem est Instructio Toletana 1. Ann. 1561. in quâ post alia sic habetur: [Instructio Toletana.] Debese consultar con Theologos de letras, y conciencia, en quien concurran las calidades, que para esto se requieren. Sic ibi.

Facit etiam pro eodem, quòd licet Qua [Roboratur ex eo quòd sint aliquò modo iudices, quia ab eorum non est assertionibus recedendum.]lificatores non sint iudices absolutè loquendo, virtualiter tamen tales sint, quia ab eorum non est assertionibus recedendum, & iuxta eas est iudicandum, sicut tradit Ioannes Rojas de hæreticis, Parte 1. num. 384. sic locutus: vsu & consuetudine iam diu receptâ, indistinctè & absolutè cuiusuis propositionis declaratio ad Theologos spectat, & attinet; & ab eorum assertionibus in causis fidei iudicandis minimè [Ioan. Rojas] est recedendum, vt per prudentißimos Consiliarios supremi Concilij generalis Inquisitionis pleniùs decretum est. Sic ille. Cùm ergos iudices virtualiter sint, circa id quod iudicant instructissimos esse oportet & competenti doctrinâ præditos, sicut de iudicibus communis scribentium consensus firmat, vt videri potest apud Bonacinam Tomo 2. Disput. [Qualis in iudice scientia necessaria.] 10. Quæst. 2. Puncto 3. num. 1. vbi citatis multis statuit in hunc modum: In iudice necessaria est scientia, quâ rectè sciat suo munere fungi. Ita communiter Doctores. Ratio est. Quia quilibet scire tenetur, [Bonacina.] quæ pertinent ad proprium officium, sine quorum cognitione suum munus & officium exercere non potest. Quamobrem Instit. de Obligationibus, quæ ex quasi delicto nascuntur, obligatur iudex ex imperitiâ malè iudicandi ad interesse parti læsæ, & ad expensas litis. Addo huiusmodi iudicem non debere absolui, nisi factâ officij renuntiatione, aut nisi firmum habeat propositum renuntiandi. Ita S. Thomas 2. 2. quæst 76. art 2. Caietanus, &c. Et pro Inquisitoribus id specialiter tradunt, qui de iis agunt, vt videri potest apud Carenam Parte 1. Titulo 5. num. 20. vnde est notanda doctrina, quam ex Pegnâ, Rojas, & Farinacio proponit idem Titulo 8. num. 57. dicentibus Consultorum consilia, si mala sint, non excusare Inqui [Notanda sententia circa Consultores.]sitorem à culpa. Ex eo vtique, quia iudex est, & non debet cœcorum more ab aliis manuduci. Ex quibus satis apparet quid debeat de Qualificatorum peritia censeri, cùm sint iudices virtuales: pro quo etiam videri potest Diana Parte 4. Tractat. 8. Resolut. 84. & 106.

Dico quartò. Inquisitores Indici graui [Assert. 4. In contractibus debere pretium commune seruare.]ter delinquere possunt, si circa contractus, etiam ratione officij celebratos, aliquid agant quod alijs non liceret. Exempli gratia, si res velint minori pretio sibi vendi, & sine assignatione pretij recepti, minus soluant, quàm communiter, aut secundum vendentis vsum licitum æstimantur. Ratio est obuia. Quia auctoritas officij nihil ad rem, de quâ agitur. Vnde neque Rex ipse, cùm emit aliquid, quidquam de iusto solet pretio detrahere. Et est re [Fiscus contrahens legibus ligatur pro contractu latis.]cepta doctrina, quod Fiscus faciens aliquem actum, ligatur legibus de illo actu loquentibus, vt ex Petro Sardo Decisione 13. num. 5. tradit Petrus de Luna Consilio 18. in Additio. num. 1. Est autem Consilium dictum Octauij Corsetti. Neque obstat res paullò ante celebratum contractum minori pretio vendi solitas; si quidpiam posteà accidit, ex quo pretium iustè potuit augeri: cùm receptissima apud scribentes doctrina sit rerum pretia ex accidentibus variari. Et quidem si res paullò antè magno haberentur in pretio, & propter superue nientem caussam, minori in æstimatione esse debeant, prius illud pretium à se exigi non paterentur emptores, qui eas pretio non conuento recepissent: ex quo fit similiter esse contrario in euentu dicendum. Sed de hoc iterum num. 39. & 40.

Dico quintò. Si in huiusmodi emptio [Assertio 5. Excessus vendentium non esse more aliorum puniendos.]nibus aliquis ex parte vendentium interueniat excessus, circa quem oporteat correptione vti, grauiter peccare Inquisitores possunt, si tales ad Tribunal iubeant adduci more eorum, qui ob caussas ad illud cum infamiæ notâ spectantes adducuntur. Possunt quidem Inquisitores punire illos, qui factis aut verbis iniuriam ipsis irrogarunt, vt citatis aliis firmat Diana Tract. 4. citato Resolut. 91. & P. Fragosus Tomo 2. pag. 531. num. 9. Sed eorum pœnæ iuxta delicti sunt moderandæ qualitatem; & pœnæ non leuis pars aduocatio est ad Tribunal, ex cuius modo nota solet non leuis incurri, vt experientiâ est notum. Quod est speciali consideratione dignissimum, [Ad Tribunal quinam ex leui caussa non trahendi.] cùm is, qui aduocatur, honesta persona est, quæ ex leui suspicione, etiam in caussa hæresis, trahi ad iudicium non debet, per adducta à Dom. Solorzano Tomo 2. Lib. 3. Cap. 4. num. 58. vel Religiosus, qui rebus, quæ ad Religionem spectant, vendendis est præpositus, aliquid forsan minùs consideratè protulit, dum à ministris Tribunalis sancti plusquàm deceret, vrgetur. Et quod ad pœnas attinet delictis esse commensurandas iam vidimus num. 24. In actionibus autem iniuriarum, cùm illæ excusari variis modis possint, & debeant multoties excusationes admitti, vt cum [Excusationes debere admittere iniuriarium; præsertim ex eo quòd caussa illis data à Ministris.] multis ostendit eruditus Doctor Dom. Petrus Marin de Rodezno, Inquisitor Granatensis in Decisione quam adducit Cæsar Carena pag. 375. num. 83. non debet statim gladius vtraque parte acutus distringi, acsi de iniuria prorsus qualificatâ constaret; cùm ex ministrorum relatione id tantùm habeatur, qui fortè in eo culpabiliores extiterunt: & vbi iniuria occasionem iniuriæ dedit, sic rependens non est statutâ pœnâ tribunali in quolibet feriendus. Stat enim præclara Diui Hieronymi sententia & habetur in Cap. Esto subiectus 95. dist. sic dicentis: Episcopi honorent Clericos quasi Clericos, vt ipsis Episcopis à Clericis, quasi [D. Hieronymus.] Episcopis honor deferatur. Scitum est illud Oratoris Domitij: Cur ego (inquit) te habeam vt Principem cùm tu me non habeas vt Senatorem? Sic ille in Epistola ad Nepotianum. Pro quo & alia eruditè congerit Tiraquellus de legibus Connubialibus, Glossa 1. Parte 15. numer. 41. Sic, cùm inter Commissarium S. Inquisitionis, & Vicarium generalem in quadam Indiarum ciuitate grauis fuisset verborum rixa, & Commissarius apud S. Tribunal grauiter conquestus fuisset, Vicarius fortiter obstitit se defendens ex eo quòd Commissarius auctoritate officij, peculiarem aliquam ad inferendas iniurias minimè recepisset. Et quòd, cùm Tribunal illud sanctissimum om [Et paternum eius futurum procedendi modum.]ni sit veneratione dignum, eam non iniustis terroribus, sed paternâ quadam debeat grauitate tueri. Pro quo sic citatus Granatensis Inquisitor: n. 103. Et quia hoc sanctum ac venerandum Tribunal præcipuè Patris officium exercet, studiosius emenda [Decisio Granatensis Tribunalis.]tionem atque correctionem delinquentis, quàm iudicis seueritatem affectans; habens æquitatem ante oculos, inquit l. Quòd si Ephesi in fine ff. de eo, quod certo loco. Sic ille. Præfatis accedit iniuriam non factam in odium seu contemptum Tribunalis mitiùs esse iudicandam; & tales sunt quæ frequentiùs accidunt. Pro quo P. Fragosus suprà.

Dico sextò. Inquisitores Indici, si sciant [Assertio 6. Scripta perniciosa debere prohiberi.] etiam extraiudicialiter Scriptum aliquod perniciosum circumferri, cuius materia ad S. Tribunal spectet, qualia solent multa ex Europâ deferri, tenentur ex officio illud prohibere. Dixi si sciant; quia non ex notitia qualibet moueri debent ad edictum publicandum, sed ex certo fundamento. Quia verò vbi rumor aliquis extitit, nec vanus, nec leuis, præcaueri extraiudicialiter potest ne damnum serpat, quod cautione non adhibitâ difficilè poterit reparari, ad diligentias [Inquisitores quales incuria futuri.] accommodatas tenentur. Fidei enim muros tutantur; eiusdemque fidei indagatores & exploratores sunt, vt scribit Petrus Gregorius Lib. 47. Syntagm. Iuris Cap. 36 num. 6. Qui autem tutantur muros, non debent hostium ingressum permittere, & ingressos expellere; sed ne ingrediantur omnimodis impedire. Sic enim scriptum à Senecâ memini, arcendos hostes à muris, nam ægrè excluduntur admissi. Cuius & illa præclara sententia [Seneca.] est. Epist. 85. Quomodo ad id finiendum satis valeo, ad quod prohibendum parum valui? Cùm facilius sit excludere, quàm admissa comprimere. Sic ille.

Dico septimò. Præfati Domini graui o [Assertio 7. Supra Commissarios vigilandum ex graui obligatione.]bligatione tenentur circa Commissariorum agendi modum vigilare, de quorum qualitatibus videndus P. Fragosus Tomo 2. pag. 519. §. 71. vbi cum aliis, quos citat, easdem ait debere esse, quæ pro Inquisitoribus exiguntur. Solent enim graues excessus in sui muneris administratione [Vide infra n. 52.] committere, Vnde Tribunal sanctum odiosum redditur; cùm omnino curandum sit vt Fideles non solùm veneratione illud, sed & amore prosequantur. Hac de caussa Clement. 1. de hæreticis prodiit, vt ex illius constat exordio, dum sic ibi: Multorum querela Sedis Apostolicæ pulsauit audi [Clement. 1. de hæreticis.]tum, quòd nonnulli Inquisitores per Sedem eamdem contra prauitatem hæreticam deputati, metas sibi traditas excedentes, sic interdum extendunt suæ potestatis officium, vt quod in augmentum fidei per circumspectam eiusdem Sedis vigilantiam salubriter est prouisum, dum sub pietatis specie grauantur innoxij, cedat in fidelium detrimentum. Sic cum Concilio generali Pontifex. Quod equidem non tam ad Inquisitores, quàm ad illorum Commissarios referendum, qui metas excedere soliti, vt non dubitauerit Dom. Villaroël asserere Commissarios aliquos respirationem ipsam; nobis El resollar, negotium Inquisitionis esse velle. Quæ exaggeratio pro multorum indole declarandâ deseruit. Et tales amouendi profectò sunt; nihil enim magis Apostolicæ Sedis menti contrarium: vel, si spes emendationis sit, seueriùs admonendi, cum læsorum satisfactione: læsa enim iustitia satisfactione est congruâ reparanda, ex iuris diuini irrefragili præscripto, quod in omni debet tribunali Deo militante seruari. Diligite iustitiam qui iudica [Sap. 1. v. 1.]tis terram. Vox est Iudicis omnium iudicantium. Sap. 1, v. 1. & illa Sapientiæ Librum auspicatur, vt iustitiam ad supremos iudices præ aliis omnibus doceat pertinere.

CAPVT V.

De obligatione peculiari Indicorum Inquisitorum circa Concordata, quibus & Regiæ iustitiæ, & illorum potestatis sunt limites designati.

SVnt illa post maturam deliberationem [Obligationem seruandi Concordata esse sub reatu culpæ grauis.] inter supremi Tribunalis S. Inquisitionis Consiliarios, & supremi etiam Castellæ Consilij Senatores, & re ad clarissimæ memoriæ Reges nostros Philippos Secundum & Tertium delatâ, huius auctoritate, & Supremi pariter Consilij S. Inquisitionis ad Indias transmissâ, distinctis expressa Capitibus, quorum tenorem videre licet apud Dom. Solorzanum Tomo 2. Lib. 3. Cap. 24. & in Politica pag. 708. & seqq. Circa quorum obseruantiam obligatio est grauis in foro animæ, quia & Regis, & Supremi S. Officij, sic Rege ipso disponente, Consilij, circa hoc vrgentes sunt litteræ ad cuncta Indiarum Tribunalia transmissæ: & cùm ille Proregibus omnimodam obseruantiam grauissimis verbis iniungat, post illa sic subdit: Y à los Tribunales, y Ministros del Santo Oficio se ordena lo mismo [Philippi III. verba ad Proreges.] por el Consejo de la Santa y General Inquisicion, por los despachos, que de la misma fecha de esta se enuian por aquel Consejo, para que por sus partes, y lo que les toca, asi lo cumplan puntual y precisamente. Sic ille. In quibus mira eius religio, & pietas elucet: ne [Illius eximia religio & pietas.]que enim circa Tribunalia S. Inquisitionis quidquam agi suo nomine voluit, neque cum eis aliquatenus locutus, auctoritatem sic loquendi supremo illius Consilio reseruando. Vnde & in more apud Tribunalia habetur, vt licet Regiæ Schedulæ circa aliquid, quod ea concernat, expediantur, ab executione abstineant si pro eodem non sint Supremi sui Consilij litteræ pariter expeditæ. Et ita cùm circa præcedentiam in con [Tribunalis praxis circa Regia rescripta.]cursu, qui aliquando necessarius est ad competentiam aliquam pro iurisdictione exortam, decidendam, Regium fuisset rescriptum destinatum, Inquisitores Limani & Mexicani ei acquiescere noluerunt, eò quòd Supremi Inquisitionis Consilij mandatum non haberent: vt testatur Dom. Solorzanus citat. Cap. 24. num. 73. qui licet ibi controuersiam huiusmodi de præcedentiâ nondum terminatam dixerit: in Politicâ tamen pag. 712. §. Pero parece, conclusionem eius in fauorem S. Inquisitionis apponit cum commendatione reuerentiæ, quam eidem oportet exibere. Iam ergo ad Capitula prædicta.

Circa Primum Concordatorum Capitulum.

ESt illud vt sequitur: Que los Inquisidores [Circa locationem & conductionem Regiorum iurium prohibitio.] del Peru, Nueua España, y Cartagena, tacito ni expressamente, no se entremetan por si, ni por terceras personas, en beneficio suyo, ni de sus deudos, ni amigos, à arrendar rentas Reales, ni à prohibir que con libertad se arrienden en la persona, que mas por ellas diere, so pena de perder sus Oficios. Circa hoc, quod ad ipsos Inquisitores attinet, nullum videtur esse periculum: quia cum locatio Regiosum iurium ab Officialibus Regiis facienda sit, nullus erit, qui eam Inquisitori facere sit ausurus, neque Inquisitor, qui tale aliquid attentarit. Quòd si portentum tale aliquando occurrerit, de [In eo mortaliter peccari. Et quid de valore contractus.] mortali non poterit crimine excusari, cùm rem adeò suo officio incongruam, & inconuenientibus magnis obnoxiam moliatur: & valde quidem probabile est contractum dictum esse nullum, quia deest voluntas vnius ex contrahentibus, Regis scilicet, quidquid de Officiali illius sit, qui contra legis ac Regis contrahit voluntatem, vnde censendus est vt ille, qui formam mandati transgreditur, cuius acta nulla esse Ius vtrumque statuit, & communiter Doctores affirmant. Sed vt demus validum esse, quia verbum in lege non additur quo videatur irritari, & ita in foro conscientiæ subsistere; cùm probabilissima sententia sit contractus huiusmodi generaliter tales esse, vnde aliqui in solo Matrimonio, cuius impedi [Quid de talibus sentiant generaliter aliqui.]menta à Concilio Tridentino; & in donatione pupilli, quæ in Iure Cæsareo & Municipalibus, proponuntur, omnimodam agnoscunt nullitatem, vt videri potest apud P. Bauny Tomo 3. Lib. 1. Tract. 1. Quæst. 6. Assertione 2. In foro tamen ex [P. Bauny.]terno rescindendus est, quia indignum est vt lex contractui assistat, cui apertè resistit: quod si aliàs verum, in contractu est præsenti verissimum, vnde omni debet effectu priuari, peræquè acsi numquàm fuisset celebratus. Pro quo citatus Auctor cum aliis.

Quoad id verò, quòd de contractu [Per alios quomodo contractus possit celebrari.] dicto neque per alium ineundo additur, in beneficium Inquisitorum, cognatorum, & amicorum, maior est difficultas, an scilicet graue peccatum sit. Et videtur tale non esse, si ita secretè fiat, vt qui conducere velint, non sciant in eo rem Inquisitionis agi. Quòd enim ratione contractus, absolutè loquendo, id non sit ilcitum, probabilis sententia est: de qua suprà, Tit. 3. num. 15. & 16. & Tit. 9. numer. 147. & 148. Cùm autem secretè fit, vitatur inconueniens, quod lex vitare contendit, vt constat ex allatis verbis, que con libertad no se arrienden. Pro quo videnda quæ diximus Titulo 4. num. 44. Et de cessante fine legis, locis aliis. Quam resolutionem vt probabilem tantùm proponimus, quia pro opposito non leuia fundamenta succurrunt.

Circa Secundum.

SIc illud habet: Que los dichos Inquisidores [Mercimonia prohibentur, pro Fiscalibus etiam, & Officialibus alijs.] y Fiscales, y los otros Oficiales salariados, no traten en mercaderias, ni arrendamientos, por si, ni por interpositas personas, so pena de perdimiento de sus Oficios, y de lo que trataren y contrataren. In hoc prioris extensio est, in quo de Inquisitoribus tantùm dispositio processerat: quod ergo de illis dictum circa Regiorum iurium conductionem, ad Fiscales, & alios præfatos extenditur. Et prætereà ne mercatores sint, neque conductores per se, aut per alios; & aggrauatur pœna, quia non solùm amissionis officij comminatio fit, sed eorum etiam, quæ contractationi fuerint exposita, & circa quæ illa versatur. Sed quia non est credibile per leges dictas earum auctores plùs grauare officiales velle, quàm Inquisitores ipsos, [Circa interpositas personas difficultas enodata.] in quibus maior est obligatio seruandæ in officio puritatis: dicendum videtur id, quod de mercimoniis & conductionibus dicitur, similiter intelligendum, vt scilicet quòd tunc debeant certò prohibita censeri, quando conductiones proprio nomine fiunt, vel si alieno, taliter, vt facilè agnosci possit cuius in eo negotium agatur, ob similem rationem. Mercimonia autem similiter debent censeri prohibita, quia grauioribus verbis prohibitio talis in Sacris Canonibus circa Ecclesiasticos extat; & tamen exceptionem dictam de interpositis personis Doctores admittunt, vt vidimus Titulo 9. num. 33. 147. & seqq. & licet in Inquisitoribus & Fiscalibus, qui iam Inquisitorum quoad honorem, & salarium prærogatiuâ fruuntur, quod non ita erat eo tempore, quo præfata sunt constituta Capitula, specialem id habere indecentiam videatur; in aliis non ita euenit, neque cum rigore indicato videtur fuisse receptum.

Cùm verò secundum hoc Capitulum [Cur conductiones jurium Regiorum expressæ.] conductiones absolutè prohibeat, & pariter mercimonia; quod de conductione iurium Regiorum disponit, videtur esse superfluum. Quod cùm dici non debeat, affirmandum est proptereà sic dispositum, vt rei momentum eo pacto exprimeretur. Priuatio autem officiorum, & amis [Inquisitoes & Fiscales à solo Consilio supremo, aut eius Præside puniuntur.]sio mercium, quæ pro pœnâ assignantur, si Inquisitores & Fiscales delinquentes sint, à solo est supremo S. Inquisitionis Consilio, vel Visitatore ab illo designato, ipsis infligenda. Inferioribus autem infligi ab eodem Tribunali potest, ad quod officia spectant, ex adductis à Cæsare Carena Parte 1. Titulo 14. numer. 16. & P. Fragoso Pag. 531. num. 9. Sed si à supremi Consilij Præside sint electi, appellare ad supremum Concilium poterunt, vel potiùs ad Generalem Inquisitorem, ex speciali pro Hispaniâ concessione Clementis VII. de quâ Paramus Lib. 3. Quæst. 4. à num. 102. sic enim videtur accipiendum quod Auctores tradunt à P. Fragoso citati Tomo 2. Pag. 516. num. 55. ad supremum inquam Consilium pertinere Ministros castigare, eos inquam, qui ab eodem Consilio, vel eius Præside, sunt electi: si videlicet de caussis benè informati sint, nullâ etiam præcedente sententiâ; vel si præcesserit, & appellationi delatum fuerit, eam confirmando, aut etiam aggrauando. Quòd autem Fiscales iudicari ab [Circa Fiscales id firmatur.] Inquisitoribus nequeant, ex eo ostenditur, quòd pares ferè in dignitate sint & officiales Pontificij, contra quos procedere Inquisitores nequeunt, iuxta ea, quæ Doctores tradunt, quos adducunt Diana Parte 4. Tractat. 8. Resolut. 24. & P. Fragosus Pag. 526. §. Secunda resolutio. & Pag. 528. §. 104. qui tamen in speciali de Fiscalibus non loquuntur, quia tunc illi ad tantam non fuerant dignitatem euecti: ex eorum tamen doctrina circa Officiales Apostolicos positio nostra non obscurè deriuatur.

Circa Tertium.

PRohibentur in illo Inquisitores, & Mi [Retractus vt liceat, & qualis circa id timor, vt non sit locus excusationi.]nistri S. Officij, id quod alicui est venditum pro tanto, retrahere, nisi quando id iure permittitur, si videlicet retractu sanguinis id liceat, aut iure alio, quod secluso officio conueniret. Vbi clarum apparet id non posse officio iudicis implorato, cùm ius nullum ad huiusmodi implorationem sit: vnde videntur modi alij prohibiti, quibus id obtineatur: preces inquam vrgentes, aut minæ, quæ in talibus semper formidabiles sunt, formidine in virum constantem cadente. Et [Nihil sumere posse contra vendentis voluntatem, & quid in casu necessitatis.] rarò continget vt annuens non sit prorsus inuitus: quòd si tantùm secundùm quid, in eo est philosophandum sicut Cap. 1. dicto 3. Post hæc sic additur: Y que no puedan tomar cosa alguna de mercaderias à otras personas contra su voluntad, aunque sea pagandola à tasacion, si no fuere en caso de grande necesidad, para los presos, ô obras de la casa de la Inquisicion, y no para las suyas, y sus personas, y familias. Sanctissimè hæc omnia constituta sunt, circa quæ dictum numer. 30. quæ & credo etiam sanctissimè obseruari: sed sunt illa maximè præ oculis habenda, ne quidpiam ex minori animaduersione subrepat. Et quod ad inuitos attinet, similiter est ac in retractu dicendum. Cumq́ue extorqueri quidquam nequeat, etiam pretio iuxta taxam receptam constituto; multò est illud verius, quando minori pretio rem contigerit extorqueri.

Vnus necessitatis, sed non cuiusuis ma [In illa pretium communiter receptum exsoluendum.]gnæ tamen, casus excipitur, circa incarceratos, & domum ipsam Inquisitionis, qualem vidimus hîc Limæ Anno 1655. cùm die 13. Nouembris, terræmotu horribili ædificia sunt ferè omnia conquassata, & in illis domus Inquisitionis, ac aulæ & cameræ Audientiæ, & Secreto destinatæ. Tunc [Qualis Limæ ex terræmotu.] ergo pro reparatione, calcis & laterum procuratâ copiâ; & quia communis necessitas reparationis copiam esse vetabat, quamplurimis ad officinas materialium dictorum concurrentibus, vi aliquâ opus fuit. Pretium autem, quod maius empto [Et quid circa pretium factum, quod non probatur.]rum copia fecit, iuxta communes Doctorum regulas de contractibus agentium, secum seruandum DD. Inquisitores noluerunt, quorum ea esse ratio potuit, quòd in præfato Capitulo prohibentur aliquid contra voluntatem dominorum sumere, Aunque sea pagandola à tasacion. Et statim additur exceptio necessitatis, in quâ cùm dicatur sumi posse, intelligitur cum adiuncta qualitate, scilicet à tasacion, iuxta communem doctrinam, [Qualitates quomodo repetitæ censeantur in lege.] quòd omnes qualitates influunt, & repetitæ censentur, quæ in lege additæ, pro quo Doctores adducit Marius Antoninus Lib. 3. Variar. Resolut. 23. num. 2. Taxatio autem non videtur facienda à vendente, sed à tertio, ne quid nimis ille petat: & iuxta hæc potuit dispositio illa procedere. Sed certè non videtur illa æquitati conformis, quia taxationi à tertio faciendæ tunc standum, cùm pretium determinatum non est, siue per legem, siue per communem æstimationem: in casu autem, de quo loquimur, posteriori erat modo determinatum, & illi se emptores omnes conformabant, in quibus & Prorex ipse, vbi Regium negotium agebatur. Ex quo fit à tertio non potuisse taxationem aliam fieri, quia tertius negotio ambiguo tantùm adhibetur.

Circa Quartum.

QVe los Negros de los Inquisidores anden [Serui vt arma deferre possint, & Inquisitores familiam armatam habere.] sin espadas y otras armas, y si las traxeren, sino fuere acompañando à sus Amos, las Iusticias Reales los puedan castigar, guardando en esto el orden, que està dado con los Oydores.Circa quod certum est Inquisitorem posse familiam armatam habere: sic enim conceditur in Clement. 1. de hæreticis. §. finali, alibique, & tradunt ac explicant Doctores, quos adducunt P. Fragosus Tomo 2. Pag. 521. num. 80. & 81. & Pag. 531. num. 10. Diana Parte 1. Tractat. 2. Resolut. vlt. & Parte 4. Tractat. 8. Resolut. 31. Cæsar Carena Parte 1. Titulo 14. §. 1. qui multos citans ait omnes penè Doctores quotquot de hac materiâ pertractarunt, vno id ore concludere. Ex eo autem quòd mancipiis Æthiopicis, quando suos non comitantur dominos, armorum por [Non derogari priuilegio per prohibitionem huius Capituli.]tatio prohibeatur, non est credendum eorum priuilegio quidpiam derogatum: quia & sic Tribunal supremum censuit conuenire; & aliunde satis verosimile est hoc absolutè in priuilegio Pontificio minimè contineri. Nam arma familiæ conceduntur in ordine ad defensionem DD. Inquisitorum, qui propter officium viris scelestis valde odiosum, multos habere inimicos solent; & etiam vt exequi illud possint vim aduersariam repellendo, vt videri potest apud citatos, & præsertim apud P. Fragosum, & Carenam num. 12. Atqui ad neutrum ex dictis finem deseruire armorum gestatio potest in mancipijs Æthiopicis, quando suos non comitantur dominos, vt est manifestum: ergo pro illis non videtur Pontificium priuilegium suffragari.

His addendum à Pontifice & Conci [Abusus à Pontifice & Concilio districtè coërcitus.]lio §. citato, abusum circa portationem dictam plus quàm districtè coërceri verbis illis: Porrò Inquisitoribus ipsis districtiùs inhibemus, vt nec abutantur quomodolibet conceßione portationis armorum: nec Officiales, nisi sibi necessarios habeant, tales, qui se conferant ad sua cum Inquisitoribus ipsis officia exequenda. Sic ibi. Vbi quod de Officialibus dicitur, consequenter ad priorem clausulam se habet: volunt siquidem Concilium & Pontifex, vt Officialium numerus excessiuus non sit, ne ex armorum portatione inconuenientia satis obuia subsequantur. Nolunt prætereà iis, qui in officiis non deseruiunt, concessionem dictam auxiliari. Quam dispositionis præfatæ consequentiam ex aliis collectam proponit P. Fragosus citat. numer. 81. & in hoc abusum portationis armorum consistere; si videlicet contra sic disposita contingat agere eos, quibuscum loquitur Clementina. Tunc sic. In eo quòd mancipia dicta arma portent, cùm dominos non comitantur, similis abusus, immò & maior, sequitur: ergo non est illis in Priuilegio Pontificio portationis huiusmodi facta concessio. Assumptum ostenditur: nam ex portatione grauia sequi inconuenientia possunt, cùm sint barbari isti communiter loquendo iuxta rationis ductum non agentes, & feroces impetu; vnde maximâ curâ conantur iustitiæ ministri eis genus omne armorum auferre; quòd si reperta apud eos fuerint, in carcerem detruduntur.

Quæ inconuenientia ex eo crescunt, [Rationes aliæ pro eodem.] quod ebrietati dediti sint, & gladius in manu furiosi, prouerbium est. Prætereà, ij non habent officium, ad quod cum Inquisitoribus exequendum se debeant conferre: ergo similis abusus in portatione committitur, dum scilicet dominos non comitantur suos: tunc enim ratione securitatis portatio licet: & vt securitas plena sit, qualis ordinariè in ciuitatibus Indiarum habetur, ratione auctoritatis tantopere DD. Inquisitoribus debitæ, hoc illis meritissimè indulgetur. Quo tamen video illos parcè vti, sicut in aliis, ad se dignum moderationis exemplum. Quia verò prohibitio circa Nigros habetur, alij, qui ex Europæis ac Nigris progeniti sunt, non debent censeri prohibiti in præfato Capitulo. An autem ex ratione alia, iuxta nuper dicta deducendum, quod ipsi Domini accuratè perpendent,

Modus autem puniendi cùm sit à Rege [Circa praxim in modo punitionis.] præscriptus, videant iudices quomodo sit in eo ipsis procedendum. Ego conuenientissimum arbitror vt sic deprehensus à Magistratu cum satellitibus ad D. Inquisitorem transmittatur, vt ipse de punitione prouideat: ex incarceratione enim turbæ excitari solent, & non leues simultates. In eo autem quòd modus punitionis à Rege præscriptus seruetur, nullum est violatæ Ecclesiasticæ periculum libertatis, aut prærogatiuæ sanctissimi Tribunalis: quandoquidem id, quod Rex præcipit, à Consilio etiam supremo S. Inquisitionis iniungitur, iuxta dicta num. 34. De [Peroratio ad DD. Inquisitores.]bent autem præfati Domini circa hoc iustitiæ zelum ostendere, existimantes Regi, supremo Consilio, & etiam obsequium se præstare Deo, dum partes iustitiæ tuentur: neque auctoritati suæ quidquam ex eo derogari, quod præfatis placet, neque supremum Consilium suis Ministris incongruum arbitratur. Ab illis honor, ab illis auctoritas, à quibus & officij tanti dignitas attributa, & ampliorem velle, quàm velint ipsi, impositas est rationis metas transilire. Auctoritas ab officio veniens, in illius est administrationis modo legitimo constituta: quod multò me meliùs ipsi sciunt, vnde ad alia transeundum.

Circa Quintum.

QVod sic procedit: Que los Comisarios [Circa Officiales contractantes, pro eorum obligationibus.] y Familiares de las dichas Inquisiciones, que fueren Mercaderes, Tratantes, ô Encomenderos, no sean exentos de pagar los derechos Reales. Y las Iusticias Reales los compelan à ello, y les puedan reconocer sus casas, ô mercaderias; y hallando auer cometido algunas fraudes en los registros, castigarles conforme à las leyes y Ordenanzas Reales, y los Inquisidores contra esto no los amparen y defiendan. Primò hîc certum videtur [Qui nam hoc Capitulo comprehensi.] præter Commissarios & Familiares, alios prohibitione dictâ non comprehensos: quod equidem eatenus verum est, quatenus supponitur alios, qui officium cum salario habent, neque Mercatores, neque Contractantes, neque Commendatarios, seu Factores esse posse. Commissarij autem & Familiares officium cum salario non habent, & ita illis ex vi officij non prohibetur contractatio, licèt aliàs prohibita esse possit ratione Clericatus. Quicumque ergo ex Inquisitionis Ministris mercimonio vacant, à præstatione Regalium iurium immunes non sunt; non tamen Regiis Officialibus ideò permittitur domos eorum ingredi, & merces excutere; sed tunc sanctum debet adiri Tribunal, vt satisfactionem Regi præstari compellat. Quod si non fecerit, de eo certiores poterunt Regium Concilium admonere, si priùs ab eisdem vrbanè & grauiter admoniti, Regiis partibus non se exhibuerint æquiores.

Certum secundò, contractationem aliquoties exercuisse, non esse satis vt Mercator [Qui veniant nomine Mercatorum &c.] quis dici possit; quod etiam est de Commentario aut Factore dicendum; nisi sit respectu eorum, qui mercaturæ insistunt; horum enim merces excuti apud eos possunt, etiamsi factoria aut commendaturam semel tantùm exercuerint. Quòd autem aliquoties exercuisse mercimonium non sit satis vt quis Mercator dici possit, manifestum est ex communi vocis acceptione, quæ officium mercium tractandarum designat, & ex iis, quæ tradunt Scriptores circa Cap. Finale; de vita & honestate Clericorum, vbi Clerici negotiatores dicuntur amittere priuilegium Cleri [Cap. Finale, de vita & honest. Clericor.]cale, si ter admoniti non desistant: Si negotiationibus institerint supradictis. Non enim dicitur insistere, qui id frequenter non agitat, & tamquàm ex officio.

Tertiò, licet sententia valde probabilis [Executionem circa Ecclesiasticos fieri in casu præsenti posse, & quo fundamento.] sit Clericum negotiatorem non posse à laico iudice compelli ad vectigalis solutionem, sed id debere auctoritate iudicis Ecclesiastici fieri, pro quo Diana plures adducit Parte 2. Tract. 1. Resolut. 44. In casu tamen nostro id fieri potest, quia id laicâ auctoritate absolutè non fit, sed Ecclesiasticâ, quatenus supremum S. Inquisitionis Concilium in prædictam compulsionem influit, vnde non obstat exceptio Clericatûs. Quia verò obiici potest Concilium non posse circa priuilegium Clericale disponere, cuius iurisdictio ad fidei caussas se tantùm extendit; vnde dispensationes, quæ Pontifici aut Ordinariis propriæ, ad illud non spectant. Responderi potest in Supremo Consilio id omne debere præsumi, quod necessarium est, vt ab eo Concordata debeant legitima reputari, & ita Pontificiam circa illa auctoritatem habere. Quod in casu nostro minùs habet difficultatis, cùm sit multorum sententia executionem dictam, & similes, fieri à iudice laico posse, vt videre licet apud Dianam suprà. Et Parte 1. Tract. 2. Resolut. 47. Et Tractatu citato Resolut. 4. Et P. Fragosum Tomo 1. pag. 152. num 330. & 131. qui idem tenet cum pluribus, quos allegat.

Circa Sextum.

IN quo sic: Que nombrando la Iusticia Real [Depositarium Familiarem ad reddendam rationem posse à iudice laico compelli.] Seglar por Depositario de algunos bienes à algun Familiar, se pueda competer à que dè quenta de los tales bienes, y castigarle siendo inobediente. Cùm compellere iudex sæcularis Familiarem Depositarium possit ad reddendam rationem, satis ex eo apparet posse omnia facere, quæ ad effectum dictum fuerint necessaria, acsi Familiaris non esset: quod ampliùs declaratur, cùm additur, eum posse, si inobediens fuerit, castigare. Si verò obediens rationem reddiderit; sed non bonam, in castigatione procedi non debet, quia facultas pro eo non conceditur, & vltra concessa præsumptio non debet extendi, & limitata concessio limitatum habet effectum, de quo aliàs. Debet ergo talis coram Tribunalis sancti iudicibus conueniri, qui iustitiam, postposito omni humano respectu, erga læsam partem exequentur.

Circa Septimum.

ITa habens: Que los Familiares de la Inqui [Feudatærios defensioni addicendos.]sicion, que tubieren repartimientos, ô feudos Reales, quando vinieren enemigos à los costas, vayan à guardarlas à las partes y lugares, que el Virrey, y Capitan general les ordenare, y hagan las otras cosas, que tienen obligacion, conforme à sus feudos. Sed quid si non fecerint? Si res magnoperè vrgeat, à Prorege, & Generalibus Ducibus compellendi, quia necessitas facit licitum, quod aliàs non liceret, ex regula iuris 3. Lib. 5. Si autem res non ita vrgeat, & adiri S. Tribunal possit, sic procul dubio faciendum, quia in præsenti Capitulo facultas amplior non conceditur. Quòd si Rex & Consilium aliud voluissent, expressissent, vt est sæpiùs dictum, iuxta axiomata Iuris vtriusque notissima. Neque credibile est DD. Inquisitores obligationi suæ erga Regem & Regnum tali in articulo defuturos. Vna tantùm esse exceptio potest, si Inquisitores ipsi ad defensionem suam assistentiâ Familiarium indigerent, cum quo sit fidei caussa coniuncta: non enim de piissima ac religiosissima Regum nostrorum voluntate præsumendum est id sibi placitum non futurum, qui, si opus esset, per se ipsos defensioni S. Tribunalis adstarent. Pro quo videnda quæ adducit Doctor D. Franciscus Marin, de Rodezno, Inquisitor Granatensis in Decisione apud Cæsarem Carenam pag. 376. num. 7.

Circa Octauum.

QVe los Comisarios de la Inquisicion (verba [Commissarij potestas limitata.] illius sunt) no den mandamientos contra las Iusticias, ni otras personas, sino fuere por causas de la Fe en los casos que les es permitido, todo conforme à sus Titulos, ô por Comision especial de los Inquisidores. Prudentissimè hoc cautum ob dicta de illis n. 33. [Quales futuri.] Nec grauabor hîc addere, quod Cæsar Carena, vir in rebus istis experientissimus habet Parte 1. Titulo 11. numer. 1. & seqq. Vbi ita scribit: Solent [Cæsar Carena.] Inquisitores eligere in Diœcesi sibi demandatâ aliquos Ecclesiarum Rectores doctos & pios, & eos suos Vicarios foraneos (ad differentiam Vicarij sui Generalis) creare. Zanardus in Summa 1. p. Cap. 6. quæst. 44. vers. Circa hoc. Hi Vicarij foranei nullam habent præeminentiam dignitatis, prout nec Vicarij foranei Episcoporum, vt notat Barbosa in Summa Bullarij in verb. Vicarius Foraneus, & in suo Tractatu de Officio Episcopi p. 3. Allegat. 54. num. 140. In Vicarios foraneos eligendi debent esse fidei zelatores, ac probi viri, ac in materiis S. Officij versati. Et ego, si essem Inquisitor, ne mihi vnquam aliquid in istorum electione posset imputari, semper ad hoc munus deputarem Vicarios foraneos Episcoporum, nisi aliud in contrarium adesset. Quoad numerum autem horum Vicariorum ego censeo numquàm excedendum numerum ab Episcopis in sua Diœcesi deputatum, quia si prudenter Episcopus arbitratus fuit pro recto regimine suæ Diœcesis sufficere decem Vicarios foraneos: multò magis idem numerus erit sufficiens quoad S. Officium: ex quo siue vllo dubio multò maior solet esse numerus caussarum ad Tribunal Episcopi spectantium, quàm quoad Officium S. Inquisitionis attinentium. Hæc ille pro DD. Inquisitorum commodo sic exhibita. Si ergo Commissarij seu Vicarij tales fuerint, nihil erit ex eorum præcipitatione timendum. Quia verò esse Generales Vicarij possunt, licet in Indiis illi non videantur esse in vsu; si fortè contingat, cum illis Capitulum præsens non loquitur, dum supponitur eos, de quibus procedit, non habere facultatem ad mandata, vt dicitur, libranda; quod secus in Generalibus asserendum. Sed ab omnibus Instructio ad vnguem obseruanda.

Circa Nonum.

SEquentis tenoris: Que los Oficiales, Comisarios, y Familiares de la Inquisicion, no go [Priuilegium fori iis, qui post delictum Officium susceperunt, non suffragari.]cen del Fuero de la Inquisicion en los delitos que vbieren cometido antes de ser admitidos por Oficiales, Comisarios, y Familiares. Vbi inquiri non immeritò potest an hoc ita sit generaliter accipiendum, vt nulla admittatur exceptio; sicut plures Doctores admittunt in Clerico, qui ante Clericatum delictum commisit: dicunt enim gaudere, quando [Pro parte opposita arguitur ex Clericatu.] sine fraude illum suscepit, aut dolo. Sic Couarrubias Practicarum Quæst. Cap. 32. num. 4. §. Secunda conclusio, cum aliis, quos citat. Sequenti autem §. tunc fraudem præsumi ait, cùm quis post delictum commissum, & ante susceptum Ordinem, fuerit accusatus, vel denuntiatus, aut sanè infamatus. Et responderi potest ita etiam pro casu præsenti verosimile apparere, quia Capituli hujus dispositio in præsumptione fundatur, vnde indicia ad fundandam illam inquiruntur, sicut in assumente Ordinem Clericalem, de quibus P. Suarez Libro 4. contra Regem Angliæ Cap. 15. n. 18. Atqui in isto sola assumptio ad fundandam præsumptionem non sufficit: ergo neque in iis, de quibus agimus, arguendo satis verosimiliter à simili in genere immunitatis: & similium eadem ratio est, vt satis notum ex Cap. Inter corporalia de translat. Episcopi. Licet enim argumentum hoc in priuilegiis non valeat generaliter loquendo: benè tamen quando de fauore fidei & religionis agitur, vt sæpiùs dictum. Cùm sit etiam probabile quomodocumque Ordinatum priuilegio fori gaudere, vt videri potest apud P. Dicastillum Lib. 2. de Iustitia Tract. 2. Disputat. 4. num. 185. Nihilominùs sine scrupulo poterunt [Circa praxim securi vt sint iudices] iudices absolutè contra dictos procedere, quia Capitulum sine distinctione loquitur, & sententia est quamplurium ex solâ Clericatus susceptione fraudem præsumi, ex quibus Baldus à Couarrubia adductus, & alij apud Dianam Parte 1. Tract. 2. Resolut. 27. Quibus addendus Petrus Nuñez de Auendaño de exequendis mandatis Cap. 22. numer. 7. quem doctissimum semel & iterùm vocat Couarrubias suprà num. 4. §. Sed & tertio.

Circa Decimum.

SIc procedens: Que los Inquisidores no de [Ne cursus tabellariorum impediatur.]tengan los Corsos y Chasquis, y alcen la prohibicion, que contra esto tienen hecha, porque el Correo mayor les darà auiso quando partieren los tales Correos, como mando lo haga y cumpla. Ratio huius dispositionis satis est comperta, ne scilicet communis regni corresponsio ob libitum sic prohibentium cum generali iacturâ & molestiâ retardetur. Quod non tollit quominùs in casu aliquo peculiari id facere possint: quia generalis dispositio [Qui in casu speciali.] peculiarem contingentiam, in re præsertim momenti tanti, non excludit. Maior autem Tabellarius, is scilicet, qui in ciuitatibus eo munere fungitur, qui talis dicitur comparatione Cursorum, eadem obligatione tenetur, quando in ea DD. [Qualis extensio sit probanda.] Inquisitores assistunt: licet reuera Regis ad eos dirigi minimè videatur imperium, sed ad Prototabellarium, qui in vrbe primariâ residet, vt ex tenore adducto constat: nam in illis eadem ratio est, & lex ista non est pœnalis, vt debeat tantùm ad expressos arctari iuxta, dicta num. 12. As [Ad Commissarios non extendi.]sert. 13. quia nullam pœnam imponit: sed fauorabilis potiùs, vnde extendenda. Sed non ita vt Inquisitorum nomine debeant Commissarij intelligi: & sic à Tabellario maiori ciuitatis de discessu cursoris admoneri debeant, & ad eius nutum missionem huiusmodi moderari. Quia Rex apertissimè cum Inquisitoribus loquitur, in quibus est diuersa ratio, & nulli debet onus imponi sine apertâ pro eo ratione, vt dictum suprà. Casus [Nisi in casu speciali.] autem singularis necessitatis excipitur: sicut enim licet nequeant illi carceribus quempiam mancipare, nisi re cum DD. Inquisitoribus participatâ; si tamen ineuitabilis adesset necessitas, id facere possent, vt tradit Cæsar Carena Parte 1. Titulo 11. num. 6. & 7. ita etiam in casu dicendum, de quo est sermo. Expediet autem tunc ad vitandas controuersias Magistratum vrbanè facere certiorem: nullus enim erit, qui non promptè & libenter obsequatur.

Circa Vndecimum.

CVius hic est tenor: Que los Inquisidores [De modo procedendi contra Regios Alguacellos.] de aqui adelante tengan mucha consideracion en proceder contra los Alguaciles Reales, y no los prendan, sino en casos raros y notorios, en que vbieren excedido contra el Sancto Officio. Possunt ergo iuxta hæc DD. Inquisitores Alguacellos Regios incarcerare: quod quidem non procedit tantùm in casibus ad Tribunal sanctum pertinentibus, in quibus generaliter omnes in carcerem coniici possunt; de hoc siquidem dubium esse non poterat: sed ratione violati fori, quod ab istis fieri passim potest, dum Officialibus S. Officij vexationem inferunt, in carcerem trahentes, aut indebitis modis aliis molestantes. Tunc ergo vt incarcerari possint, duo pariter requiruntur, quòd scilicet id rarò fiat, & in excessu notorio: non ergo passim, etiamsi excessus notorij sint, in carcerem detrudendi. Ratio autem moderationis huiusmodi habendæ ex eo desumitur, quòd Inquisitionis carcer notam specialem infamiæ affert, quando non discernitur ex quo id delicto contingat: tum etiam quia Alguacelli officium timidè, & cum detrimento boni communis obibunt, dum incidere in aliquem timent, qui priuilegio fori S. Officij potiatur. Licèt ergo excessus notorij aliquo modo sint; non est carceratio statim infligenda, sed pœnis vtendum aliis, quas æquitas prudentiæ semper associanda dictabit: quæ valde Inquisitoribus necessaria est, vt eruditè persequitur, aliis citatis, Carena Parte 1. Titulo 5. §. 23. & seqq.

Quid rarum sit, satis est notum, scilicet [Quid rarum in præsenti casu.] quod infrequens, quod vix aliquando accidit, iuxta illud, Rara auis in terris, nigroque simillima Cygno. Iuxta quod etiam à Tullio dictum in Libro de Amicitia, Omnia præclara rara. Quod au [Quid notorium.]tem sit notorium, & ipsum notissimum, & apud Doctores obuium, pro quo est expressa decisio in Cap. Quæsitum, finali, de Cohabitation. Clericor. vbi sic dicitur: Nisi peccatum huiusmodi sit [Cap. Quaesitum, de cohabit. Cler.] notorium, per sententiam, aut confeßionem factam in iure, aut per euidentiam rei, quæ tergiuersatione aliqua celari non poßit. Sic Gregorius IX. Ex quibus notorietatis modis tertius proposito deseruit. Tunc autem nullâ tergiuersatione celari potest, quando per idoneos potest probari testes, & planè probatum est, iuxta id, quod tradit Couarruuias Libr. 3. Variar. Cap. 3. numer. 4. & 5. Vnde necessarius non est ille notorietatis modus, quem ex aliis proponit P. Lessius Libr. 2. Cap. 11. num. 3. vbi ait notorium facti esse quod est in multorum præsentiâ perpetratum, vt in aliquo Conuentu, vel in loco publico, vt in foro, vel celebri plateâ, eo tempore, quo multis innotescere potuit: vel quod maiori parti viciniæ passim ob oculos versatur. Licèt enim in ordine ad effectus alios id debeat obseruari, vt in dispensatione, detractione, &c. quando tamen de punitione ob bonum commune agitur, id sufficit, quod est dictum, & Pontificia declaratione firmatum. Alguacellorum autem nomine vulgares [Alguacellos maiores non comprehensos.] veniunt, non Maiores: ij enim inter eos computandi, qui incarcerari inconsulto Consilio nequeunt, nisi fortè domi suæ, aut loco alio decenti, vt videri potest apud D. Solorz. cit. Cap. 24. n. 57. & in Politicâ Lib. 4. Cap. 24. pag. 706. Col. 1. ex quo Dom. Villaroel Parte 2. Quæst. 14. art. 5. n. 144. & seqq. Est enim officium illud valde honorificum, vnde & inter notabiles & honestas personas eo præditi numerantur.

Circa Duodecimum.

QVod in hunc procedit modum: Que [Circa prohibitionem pro nauigijs, & recedentibus à Regno.] los inquisidores alcen la prohibicion, que tienen hecha, de que ningun nauio salga del Puerto, ni persona ninguna parta del Reyno sin licencia suya. Huius dispositionis conuenientia satis est comperta: non enim debet generale commercium ab Inquisitorum arbitrio dependere: neque est cur licentiam abeundi quis petat ab illis, apud quos causam pendentem non habet. In aliquo tamen casualiter contingere potest ob specialem rationem occurrentem: id quod ex tenore Capituli non obscurè colligitur: solùm enim iubetur vt generalis prohibitio tollatur: ergo de speciali ratio est alia: sicut Doctores tradunt circa prohibitionem generalem in Conc. Trident. Seß. 4. Cap. 6. de Reformat. ne Vicarij generales Episcoporum ab hæresi occultâ absoluere possint, sicut possunt Episcopi: dicunt enim generaliter non posse, benè tamen ex speciali commissione, cùm casus occurrerit; iuxta multorum sententiam, qui facultatem dictam existimant non esse per Bullam Cœnæ reuocatam, de quo aliàs. In his tamen casibus oportebit vt DD. Inquisitores de potentiâ absolutâ non procedant, sed Magistratus admoneant vt id boni consulant, & gratum habeant, eò quòd diuini seruitij caussa specialis agatur.

Circa Decimum tertium.

CVius hæc verba: Que sucediendo algun [Circa litigia pro bonis, in quibus succedunt Inquisitores, quod tenendum forum.] Inquisidor, ô Ministro de la Inquisicion en algunos bienes litigiosos por testamento, ô otro titulo, no se traygan los pleytos, que sobre ello vbiere, à la Inquisicion, sinò que se determinen y acaben, donde fueren comenzados, ô vbieren de ir en grado de apelacion. Iuxta hoc ergo, si Inquisitor reus, vel actor sit, & quilibet alius S. Officij Minister, coràm iis debet litigare iudicibus, coràm quibus, si officio non esset tali præditus, litigare debuisset. Et cùm est actor, valde est id iuri conforme, quia actor sequitur forum rei. Cùm verò reus, conforme est etiam æquitati; quia apud Inquisitorem ipsum collitigantem nequit actor caussam agere, cùm sit pars. Apud Tribunal autem nimis onerosum est, tum ob dilationes inexcusabiles, eò quòd illud erga causas suo officio proprias occupatum sit; & quia multoties continget, vt vnus tantùm Inquisitor sit, cum quo litigium habetur: tum etiam quòd minori cum libertate agendum est, ob peculiarem reuerentiam S. Tribunali debitam. Quibus accedit, si appellandum sit, moram esse immodicam sustinendam, cùm ad supremum sit illa Consilium deducenda. Quæ rationes, licèt ma [Circa alia non habere locum adductas pro illis rationes.]gni momenti sint, & propter eas meritò sit lex huiusmodi stabilita: quia tamen ad bona tantùm, in quibus Ministri officij sancti succedunt, limitata est; in aliis debent obortæ molestiæ deuorari. In illis enim Inquisitionis Ministri ad Tribunal sanctum possunt caussas auocare, & actores apud illud debent reos conuenire.

Quod quidem specialem difficultatem [Quid cùm Inquisitor est in illis pars litigans.] habet quando reus est Inquisitor, quia Inquisitor contra Inquisitorem agere nequit, vt cum aliis probat Carena Parte 1. Titulo 5. §. 77. Quid ergo faciat, qui ciuilem contra eum potest actionem intentare? Id tantùm vt eum vrbanè adeat, & iustitiam proponat suam, vel per alios moueat. Quo annuente, debebunt in conscientiâ arbitri designari: renuente autem, supremum Consilium adeundum, & Euangelicum illud retinendum: Patientiam habe in me, & omnia reddam tibi. An autem Familiares Mini [Familiares Ministrorum an gaudeant eorum priuilegio.]strorum nomine intelligantur, dubitari potest, quia in Hispaniâ id non videtur generaliter admissum, & pro speciali prærogatiuâ regni Valentiæ refertur Familiares de foro esse Inquisitionis, vt latè prosequitur Don Hieronymus Leo in Decisionibus Regni Valentiæ, in 2. per totam. Sed quidem cùm pro Indiis id sit dispositum, quod vidimus, snon erit id singulare Regni prædicti, cum habeatur exemplum, & pro illis esse possit ratio specialis. Quo obstante vsus consulendus, qui in Peruuio pro Ministris stat.

Circa Decimum-quartum.

SCilicet: Que estando presos en la Inquisi [Caussas pendentes reorum non auocandas.]cion alguno, ò algunas personas, por algun delito, aunque sea de la Fe, los Inquisidores no den mandamientos contra las Iusticias para que sobresean, ô paren en los pleitos, que los tales presos tubieren ante las tales Iusticias. Ratio est, ne pars, cum qua litigium agitur, huiusmodi fori mutatione molestiam patiatur. Est autem illud Iuri communi [Iuxta commune Ius.] conforme. Canonico in Cap. Proposuisti, de foro competenti. Ciuili. L. Si quis posteà, de Iudic. & L. Vbi cœptum est. D. de Iurisdiction. omn. iudic. Quibus non obstantibus in fauorem fidei potuit aliter disponi: sicut priuilegia alia sunt S. Officio concessa, & præsertim pro Indiis. Sed prudenter non factum, quia vt talis exceptio fieret non occurrit specialis conuenientiæ ratio, & generaliter conueniens est ne alij aliorum odio prægrauentur, vt habet notissima Regula. In hoc autem, sicut in multis aliis, exceptio singularis casûs facienda est: talis enim potest occurrere, vt auocatio talis expediat: vnde præsumendum non est id esse Inquisitorum detractum penitus potestati, quibus ampliora alia concessa reperiuntur. Et Capituli præsentis tenor talis est, vt exceptionem huiusmodi patiatur.

Sed cùm prohibitio in id tantùm ten [Iudices an possint vltro caussas ad Inquisitionem remittere.]dat, vt mandata pro iurisdictione non dentur, dubitari potest an iudices sine mandato possint caussas pendentes ad Inquisitores remittere, qui id sibi placitum indicarint? Et respondendum videtur absolutè non posse, quia est in partium præiudicium, iuxta dicta: ex consensu autem eorum, quorum interest, id fieri poterit; quia incarceratus de foro Inquisitionis est; vnde non est incompetentia respectu illius. Licèt autem nullus contra voluntatem iudicis, ad cuius spectat forum, alium possit eligere, vt circa laicos disponit Ius Ciuile. L. In criminali. C. De Iurisdiction. omn. iudic. & circa Clericos, tum respectu laicorum, tum etiam Ecclesiasticorum iudicum. Cap. Si diligenti. & Cap. Significasti, de foro Compet: vbi Innocentius tertius, & Gre [Partes quando possint in iudicem consentire.]gorius nonus. Primum in criminalibus tantùm procedit: cùm in Ciuilibus contrarium habeatur L. 1. & 2. D. de Iudic. Secundum autem quando iudex non est Ecclesiastica persona: si autem sit, benè id stare poterit, consentiente Ordinario. Sic enim in Cap. Significasti citato, ibi: Clerici tamen in iudicem non suum (nisi fortè [Cap. Significasti, de foro compet.] sit persona Ecclesiastica, & Episcopi Diœcesani voluntas accedat) consentire non possunt. Sic ibi: si ergo incarceratus, de quo loquimur, laicus sit, Ius illius collitigatori fauet, si sit actor. Quòd si incarceratus ipse actor sit, & coràm iudice laico res agatur, & reus in iudicem Inquisitorem consentiat, idem ius currit, priori iudice præsertim annuente. Si autem incarceratus sit Clericus, cùm voluntas Ordinarij accedat, factum Canonici Iuris auctoritate firmatur. Est ergo valida & licita sic facta remissio.

Circa Decimum quintum.

ILlud nempe: Que los Inquisidores tengan [Circa qualitates Familiarium & Ministrorum.] mucho cuydado de nombrar por Familiares y Ministros de la Inquisicion personas quietas, de buena vida, y exemplo. Cuius ratio in promptu est, & id iam pridem prouiderat Ioannes XXII. in quadam Constitutione, quæ incipit: Exigit ordinis, & extat post Directorium Inquisitorum: sic enim ibi: Discretioni vestræ per Apostolica scri [Ioannes XXII.]pta mandamus, quatenus neminem Familiarem, nisi eiusdem Ecclesiæ fidelem ac deuotum & laudabilis conuersationis & vitæ habere quomodolibet præsumatis. Addit Simancas Titulo 41. num. 15. eligendos viros bonos & pacificos, & in Hispaniâ, iuxta quamdam supremi Senatûs Epistolam, vxoratos: hoc tamen vltimum in Indiis non seruatur generaliter. Non item alienigenas futuros addunt alij apud Carenam Parte 1. Titulo 14. numer. 3. & hunc esse vnum ex casibus, in quibus Inquisitor diceretur abuti facultate concessionis armorum, ex qualitate personarum. Quod pro Indiis præcipuâ est animaduersione dignissimum, in quas alienigenæ confluere solent.

Quinam autem extranei censeantur, sa [Quinam extranei censendi.]tis ex legibus Hispaniæ notum, dum per eas solùm ad Castellæ & Legionis regna pertinentes, censentur naturales, quibus addendi Nauarrenses, quia eisdem vtuntur legibus. Vnde his diebus pro magno habitum naturalitatis priuilegium, Dertusensi Ciuitati concessum, quod adducit Don Ambrosius Ros in suo eleganti & erudito Monitorio ad suos Catalannienses. Carpit autem incuriam nostram Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 2. Cap. 5. numer. 54. propter quam plures alienigenas, quàm naturales in illis versari conspicimus, & ditescere. Addit autem in Politicâ Libr. 3. Cap. 6. Col. 2. §. Al qual derecho, Pag. 283. id quod in caussam præsentem facit, dum ait: Las quales por nuestro gran descuydo, pue [Dom. Solorzanus.]blan y desfrutan por mayor parte gentes estrañas de todas naciones, y entre ellas (lo que es de mayor sentimiento) de las reueldes à Dios, y à su Rey. Hæc ille. Iuxta quæ satis apparet quàm debeat circa hoc, de quo agimus, DD. Inquisitorum circumspectio vigilare.

Circa Decimum sextum.

CVius illa sunt verba: Que en la Vera [Tollendos Alguacellos S. Officij, vno excepto.]Cruz per ser puerto principal, y escala del Reyno de la Nueua-España, aya vn Alguacil de la Inquisicion, el qual goçe del fuero della como Familiar: y los Alguaciles que vbiere nombrados en las otras Ciudades, Villas, y lugares de esos Reynos de las Indias, se quiten luego. Huius Capituli conuenientia iuxta priorem illius partem in eodem redditur, non ita posterioris: ea autem esse videtur ne multitudo Ministrorum extet, quorum exemptio circa forum præiudicialis esse potest: vnde & circa hoc etiam Sacri Canones prouiderunt: & est præsertim pro eo Clementina II. de hæreticis. §. [Clem. II. de hæret.] Finali, ibi: Nec Officiales nisi sibi necessarios habeant. Quod benè admonet Carena Parte 1. Tit. 11. n. 4. & ante illum Simancas Titul. 41. n. 17. Addit autem idem Carena Titulo 16. §. vnic. birruariorum (sic Itali ministros iustitiæ vocant, quos nos Alguacellos) plura esse, nec leuia delicta, vt ea ostendunt, quæ Farinacius circa ea tractat Quæst. 32. de Carceribus, & Carceratis. Quod licet verum sit de vulgaribus & infimæ sortis hominibus, vbi eorum est copia necessaria; non ita apud nos solet accidere: qui enim Maiores Alguacelli dicuntur, viri honesti sunt; & alij cùm Inquisitoribus assistant, & in ætate competenti sint, nihil indecorum moliuntur.

Hac fortassè de causâ Capitulum dictum [Cur non executioni mandatum, & de Maioris Alguacelli conuenientia.] quoad remouendos, & penitus tollendos Alguacellos non est executioni mandatum; & Maiores S. Tribunalis Alguacelli à Generali Dom. Inquisitore eliguntur, quibus & congruum salarium assignatur. Licèt autem per Familiares posset, quod ad comprehensionem hæreticorum, & aliorum delinquentium attinet, exerceri; ad hoc enim eorum est officium institutum, vt ex Eymerico, Salcedo & Bernardo Diaz probat citatus scriptor Tit. 11. n. 12. Pro Inquisitionis tamen S. Tribunalis decoro & maiestate congruentissimum est, vt Ministros peculiares habeat, qui virgâ Regali simili, ei scilicet, quâ Regij Ministri vtuntur, & verò etiam Regali ipsa, cùm in eâ Regis etiam auctoritas suam pariter potestatem tribuentis, eluceat, insignes habeantur. Hac enim ratione etiam armatos seruos in comitatu habere posse diximus n. 43.

Circa Decimum-septimum.

HIs clausum verbis: Que los dichos Inquisido [Circa qualificatores Religiosos ex Hispaniâ transeuntes.]res no nombren por Calificadores del Santo Oficio à ningun Religioso, que no aya pasado à aquellos Reynos con licencia suya y de su Prelado. Nescio an hoc penitus obseruetur. Et in primis videri alicui posset sensum prædictorum verborum esse vt nulli alij Religiosi in Qualificatores assumantur, nisi qui ex Hispaniâ cum Regis & Praelatorum transierint facultate. Sed hoc sustineri nequit, quia ex eo duo satis intoleranda sequuntur. Primum, in Indiis natos Qualificatores esse non posse; cùm tamen sint multi eo honore dignissimi, siue puritatem sanguinis, siue probitatem morum, siue doctrinæ ornamenta conquiramus. Secundum, eos, qui in Hispaniâ nati, Religiosum habitum in Indiis susceperunt, non posse Qualificatores designari. Quod si staret, in eorum numerum non fuissem adlectus, nec tali me fuissent humanissimi Domini honorificâ, & penitus vltroneâ assumptione dignati. Non ergo talis Capituli sensus, sed genuinus ille & certus, nullum Religiosum ex Hispaniâ in regiones istas appulsum, Qualificatorem eligendum, qui sine geminâ illâ licentiâ deuenerit; quia vtraque, aut [Qualis de illis suspicio qui sine licentia id faciunt.] alterutrâ destitutus, non bonam de se exhibet suspicionem. Et est circa hoc valde notabile id, quod ex Ioannis XXII. Extrauagante proponit Cæsar Carena Part. 2. Titul. 17. n. 26. scilicet inter casus vehementis suspicionis hæresis; non infimum locum tenere illum, cùm Regulares sine licentiâ vltra mare proficiscuntur. Sic ille in Indice absolutè affirmat, verb. Regulares: sed attendenda alia, de quibus ibidem.

Deinde, licèt transiens sine Superiorum [Recedentis sine licentia, quæ pœnæ.] licentiâ nullatenus ad honorem præfatum debeat admitti, quia neque ad alia, sed potiùs ob recessum talem puniri, vt disponit Concilium Tridentinum Seßione 25. Cap. 4. de Regularibus, dum sic ait: Nec liceat Regularibus à suis Conuentibus recedere, etiam prætextu ad Superiores suos accedendi, nisi [Conc. Trid.] ab eisdem mißi, aut vocati fuerint. Qui verò sine prædicto mandato, in scriptis obtento, repertus fuerit, ab Ordinarijs locorûm tamquam desertor sui Instituti puniatur. Sic Concilium. Licèt etiam Pontificia prohibitio sit, eaque sub excommunicationis latæ sententiæ pœnâ, ne quis sine Regis licentia in Indias transgrediatur: si tamen Religiosus in suo [Vnde illà præsumi possit.] Conuentu diu vixit, & suæ Religionis muneribus est perfunctus, non est de prædictâ licentia scrupulosiùs inquirendum, quia præsumi meritò potest. Sicut enim in aliis ex huiusmodi actionibus præsumptio firmatur, vt ex gestatione habitus Professorum, & exercitio eorum, quæ talibus propria esse solent. animus profitendi, sicut & admittendi illum, & diligentiæ adhibitæ ad ea, quæ pro valore Professionis necessaria sunt, iuxta communem scribentium doctrinam, & sic in aliis; ita & in praesenti licentia præsumi potest. Et quod ad licentiam Regis attinet, prohibitionem Pontificiam non esse vsu receptam iam vidimus cum [De Ministris alijs non procedere Capitulum.] bonæ fidei scriptoribus Titulo 12. num. 131. Cùm autem Capitulum de solis Qualificatoribus loquatur, circa Ministros alios prohibitio non procedit, si accuratum pro eorum sufficientiâ examen accedat. Sic Commissarios Religiosos vidimus non Hispanos, qui magnâ cum satisfactione Tribunalis sancti processerunt. Vnde & Ministri alij assumi poterunt, qui ad ministerium non ita honorificum, & confidentiæ tantæ deliguntur.

Circa Decimum-octauum.

QVod etiam circa Qualificatores proce [Qualificatores Religiosos posse à Prælatis mutari.]dit, & sic habet: Que siendo Calificador de la Inquisicion algun Religioso, si à su Prelado le pareciere mudarle à otra parte por algunas consideraciones, los Inquisidores no se lo impidan. Sunt & pro hoc priuilegia aliqua id generaliter continentia, vt scilicet mutatio Religiosorum prohiberi à nullo queat, quicumque ille fuerit, cùm illa ad Religionis bonum visa fuerit expedire. Et Societas no [Speciale priuilegium Societatis, cui & ab ipsa renuntiatum.]stra illud speciale, de quo in Compendio communi. verb. Exemptio. §. 3. in quo de Inquisitoribus fit mentio specialis, quatenus nequeunt ad quoduis munus, officium, vel exercitium, etiam in defectum aliorum, absque expresso sui superioris consensu, ac etiam mandato, adigi, vel cogi. Quod quidem aliæ multæ participant Religiones. Sed Societas illi renuntiauit quod à Gregorio XIII. fuerat non multò antè concessum, in Congregatione Generali quintâ, vt constat ex illius Decreto 21. quia ita sibi gratum fore, ab affectum singularem in S. Inquisitionis Tribunal, eidem Congregationi significauerat gloriosissimæ memoriæ Rex noster Philippus II. Possunt ergo in Hispaniâ DD. In [Quid inde Inquisitores possint.]quisitores quoduis officium, munus, aut exercitium Religiosis Societatis committere, quod eorum congruat Professioni. Possunt & alijs: [Religionibus alijs obstat pro vsis dicta renuntiatio.] quia licet communis sententia sit amisso priuilegij vsu ab eo, cui fuit concessum, non amitti respectu eius, qui communicationis prærogatiuâ perfruitur, vt videri potest apud Emmanuelem Rodericum Tomo 1. qq. regul. quæst. 55. artic. 19. quem plures alij sequuntur. In nostro tamen casu aliter res habet, quia non est credibile contra voluntatem Regis Catholici velle Summum Pontificem priuilegium per communicationem haberi à Religiosis omnibus, cui Societas renuntiauit. Et Regis quidem talem voluntatem fuisse, indubitabile prorsus est; quia si non vellet; illius indulgentia circa Societatis renuntiationem parui momenti fuisset; cùm Religiosi alij numero sine comparatione maiores possent tali priuilegio vti, & sic S. Inquisitionis Tribunali illud pararetur incommodum, quod ipse tantoperè, ad ipsius Tribunalis instantiam statuerat remouere. [Quid speciale in Indijs.]

Quamuis autem in Hispaniâ sic vsus habeat; pro Indiis tamen quoad Qualificatores id seruandum voluit Rex noster, supremo annuente Consilio, quod in præsenti habetur Capitulo, vnde quoad munera alia non videtur ampliandum. Si ergo S. Tribunal Commissarium velit aliquem constituere, id facere sine consensu Prælatorum potest, sicut & Commissario eidem aliqua committere, propter quæ oporteat eum domo egredi, aut etiam oppido. Neque obstat Bulla Vrbani VIII. de quâ Cardinal. Lugo in Responsis Moral. Lib. 4. Dub. 36. quæ circa hoc in Indiis non est praxi roborata. De assistente loco Ordinarij alia est ratio, pro quo idem Dub. citato, & specialiter num. 10. Quamquàm & illud pro Indiis non sit exploratum: & idem est, si exer [Officium Notarij posse Religiosis iniungi.]citium aliud velit eidem demandare, quale est Notarij: Religiosos enim posse ad hoc ab Inquisitoribus officium assumi, plures Doctores affirmant, vt videri potest apud Carenam Parte 1. Titulo 12. num. 2. qui num. 9. testatur in Inquisitione Cremonæ duos adesse Cancellarios, seu Notarios: (idem enim apud illum nomen vtrumque designat) vnum à supremâ Inquisitione electum, & alium Regularem ab Inquisitore Tribunalis illius nominatum. Quod ad Qualificatores verò [Quoad mutationis impeditionem quomodo grauari Inquisitorum conscientiæ possint.] attinet, videant DD. Inquisitores circa hoc grauari eorum conscientias posse: licèt enim præceptis non agant, quod eisdem planè non licet, mutationem Religiosorum impedire conantes: tales tamen preces possunt Prælatis obtrudere, vt illi prorsus inuiti à mutatione abstineant, cùm graui Religionis incommodo. Si autem Qualificator valde vtilis S. Tribunali sit, hoc potest Prælatis sine scrupulo significari, & gratum Tribunali futurum, si mutatio talis suspendatur. Et talis etiam esse vtilitas potest, vt & compulsio liceat, quia generalis prohibitio singularem casum non excludit, vt aliàs inculcatum. Pro Societatate autem nostrâ id animaduertisse expediet, [Decretum Congreg. 5. Societatis pro obsequio Inquisitionis.] quod in citato, Decreto 21. his verbis intimatur: Quin potiùs omnes Nostros in huiusmodi Regnis existentes seriò & grauiter hortatur, vt quidquid obsequij à nostrâ tenuitate, in sanctum illud officium, eiusque Ministros prouenire poterit, id humiliter semper atque alacriter præstare curent. Sic quinta generalis Congregatio.

Circa Decimum-nonum.

IN quo sic: Que los Familiares, que tubie [Circa delinquentes in Officijs Familiares & Commissarios.]ren oficios publicos, y delinquieren en ellos, sean castigados por las Iusticias Reales, y los Inquisidores no les defiendan y amparen contra esto: y lo mesmo se entienda con los Comisarios, que delinquieren en los Oficios ô Ministerios de Curas, ô Prebendas, que tubieren, si no que los dejen à sus Ordinarios. Quæ sint officia publica non est difficile internoscere: talia enim sunt, quæ administrationem iustitiæ concernunt, & quæ auctoritate Regiâ, aut illius vicariâ, ad commune bonum conferuntur: vt Bancerij, Depositarij, Tabelliones, Procurato [Quæ sint officia publica.]res, Quæstores, Rationales & huiusmodi alij. De Officialibus autem militiæ idem videtur dicendum, quia reuerà publicum officium exercent, licèt non de omnibus id certum videatur: sed Magistris militiæ post Generales, Sergentis maioribus, Ducibus, & maiorum Officialium substitutis publicâ auctoritate; Signiferis etiam, qui Regij dicuntur, de quibus nulla videtur esse dubitatio, quandoquidem eorum officium à Rege, dato pretio, prouidetur. Omnes ergo isti, & similes, circa officium delinquentes, ab Ordinariis possunt puniri iudicibus. Si verò eorum delicta circa officium non sint, quia videlicet eodem modo peccare poterant, si Officiales non essent; vt in concubinatu, rixis, & similibus, etiamsi delicta grauiora sint, dummodo inter excepta non numerentur, de quibus posteà, nullo modo ad forum Ordinarium spectant, sed ad forum Inquisitionis, vbi ad petitionem partis, vel ex officio, tales sunt caussæ iudicandæ.

Quod quidem iuxta doctrinam proce [Ex syndicatu ostenditur, quomodo in delictis non fiat extensio.]dit, quam circa Syndicatum publicorum Officialium communiter Doctores tradunt, illum videlicet non extendi ad delicta, quæ circa officium, aut cum relatione ad illud non committuntur: talia enim alterius fori sunt, & aliqua fortè de foro tantùm Dei, quia humana se ad illa prouidentia non extendit. Pro quo Doctores adducit P. Fragosus Tomo 1. Pag. 937. num. 41. Qui & pro eodem allegat Cap. Cùm ad Sedem, de restitut. spoliat. vbi nihil ad rem. Sed forsitan apud Iuristam aliquem sic citatum inuenit, in quibus non rari huiusmodi errores occurrunt, vt alibi admonui.

Circa Commissarios autem in Officio [Circa Commissarios & Præbendarios resolutio similis.] Parochiali, aut in Præbendæ ministerio peccantes, similiter est philosophandum; possunt enim à Prælatis talia peccata puniri, non verò alia quantumuis grauia, quæ ad Commissionem referri nequeunt, licet reuerà Commissarij ipsi inde sumant occasionem liberiùs delinquendi: dum actus ipsi externi tales non sunt, vt internam illam valeant ostendere prauitatem: pro quo faciunt dicta à nobis numer. 18. Quia verò circa factum ipsum esse quæstio potest, dum alij iudicant relationem ad Commissariatum habere, alij non, per quod res dubia redditur: tunc in fauorem Inquisitionis iudicandum est, quia ex consequenti est fauor fidei, & summa est ratio, quæ pro religione militat, iuxta sæpiùs dicta. Et quia tales de foro Inquisitionis sunt, in cuius illa est iuris possessione; & ita melior est illius conditio, iuxta communem Iuris Regulam.

Soli autem Curati & Præbendarij in præ [Soli Curati & Praebendarij Capitulo comprehensi.]senti nominantur Capitulo, vnde alij Clerici, licèt officium aliquod Ecclesiasticum gerant, si in illo delinquant, ad forum Inquisitionis spectant. Præbendarij autem sunt in Indiis Decani, Archidiaconi, Archicantores, Scholiarchæ, Thesaurarij, Canonici, Portionarij, etiamsi dimidiam tantùm habeant portionem, vt videri potest apud Dom. Solorzanum Tomo 2. Lib. 3. Cap. 4. num. 7. & 14. & Cap. 14. num. 15. & in Politicâ Libr. 4. [Quinam Præbendarij nomino veniant.] Cap. 4. Col. 5. §. Scis Racioneros, & sequenti. & Pag. 615. §. Y passando. Dom. Felicianus à Vega in Relectionibus Canonicis Cap. 4. §. De adulteriis n. 97. de Iudiciis. Et alij. Licet autem Concilium Tridentinum Seßione 24. Cap. 12. de Reformat. [Portionem esse Præbendam.] Præbendam à Portione videatur distinguere, ibi: Prætereà obtinentibus in eisdem Cathedralibus aut Collegiatis Dignitates, Canonicatus, Præbendas, aut Portiones &c. id non vrget: Nam eâ ratione neque Di [Conc. Trid.]gnitates, neque Canonicatus essent Præbendæ, quod constat dici non posse: Præbendæ ergo ibi ministerium aliquod indicat Portione superius, secundùm diuersas Ecclesiarum consuetudines. Ex his autem, quæ statim addit, clarè positio nostra colligitur, dum sic ait: Alioquin primo anno priuetur vnusquisque dimidiâ parte fructuum, quos ratione etiam Præbendæ ac residentiæ fecit suos &c. Vbi de iis agit, quos antecedenter expresserat verbis allatis. Non ergo videtur de hoc posse dubitari. Et ita alij tali nomine non comprehensi, Inquisitorum censuræ penitus subiacebunt. Et quod ad limitatam illam Præbendariorum subiectionem attinet respectu Episcoporum, tantùm euincunt, quæ congerit Dom. Villaroël Parte 1. Pacificæ [D. Villaroël.] gubernat. Quæst. 5. Art. 5. Et ita in fine Capitulum prædictum adducit, vtpote quod cum adductis à se videatur concordare.

Circa delinquentes autem in officiis ac [In Parochialibus Officijs delinquentes qui intelligendi.] ministeriis Parochialibus obseruandum est, non solos Parochos, sed quotquot in officiis ac ministeriis Parochialibus delinquunt, puniri ab Ordinariis posse, vt ex tenore Capituli constat, vnde Parochorum Vicarij seu Coadiutores ab Episcopo dati, aut ab eisdem electi, similiter puniri ab illis possnnt propter eamdem rationem, nisi sint Religiosi. Licet enim Curati iuridictioni Episco [Quid si Religiosi]porum quoad concernentia officium Parochiale subiaceant, iuxta dicta Titulo 17. Cap. 7. pro quo etiam Diana Parte 11 Tract. 2. Resolut. 15. quam plures Doctores congerit, & videri etiam potest P. Pellizarius Tract. 8. Cap. 6. numer. 52. ij autem qui apud illos in ministerio Parochiali assistunt, puniri nequeunt, quia de illis Bullæ Pontificiæ, & Regia rescripta non loquuntur: & cùm odiosa dispositio sit, & exemptioni contraria, non debet vltra terminos expressos ampliari. Nisi fortè Vicarij sint auctoritate Prælatorum in eorum absentiâ constituti, ij enim Parochi temporales sunt, & eorum ac aliorum ratio est eadem.

Et quidem de Parochis loquendo pos [Sententiam Bauni pro Parochis Indicis nihil iuuare.]set aliquis contendere visitationi Episcoporum nullatenus subiacere, ex iis, quæ adducit P. Brunus Chassaing. Minorita de Priuilegiis Regularium Parte 1. Tract. 1. Cap. 3. Propos. 3. Vbi probat ex multis priuilegiis Regularem Parochum vel Vicarium in Ecclesiis exemptis seruientem, non posse ab Episcopo visitari. Sed præterquam quòd sententia illa parum verosimilis est, contra quam communis Doctorum sensus militat; in proposito nihil iuuat, quia de Ecclesiis exemptis procedit, quales Indicæ non sunt. Et prætereà sub eo pacto à Rege nostro, tamquàm Patrono, & Episcopis, traduntur, vt horum visitationi debeant eorum Rectores subiacere: in quo quidem suo renuntiare priuilegio possunt, quando id Apostolicâ dispensatione præstatur.

Circa Vigesimum.

QVe estando amancebados (sic illud ait) al [In Familiarium concubinatu tradatur locus præuentioni.]gunos Familiares de la Inquisicion, y procediendo mis Iusticias, ô las Ecclesiasticas por el dicho amancebamiento contra ellos, los Inquisidores no les amparen, ni defiendan, auiendo las dichas Iusticias preuenido la causa. Regulare est hoc iuxta Iuris dispositionem in delictis, quæ sunt mixti fori, cuius ratio præcipua est, ne quis coram duobus iudicibus in eadem caussâ vexetur, vt benè obseruat Bossius in Tract. Crimin. Titulo de foro compet. num. 108. Circa quod multæ agitari solent quæstiones, pro quibus videri potest P. Fragosus Tomo 1. pag. 507. num. 32. & seqq. In casu autem nostro id disponi debuit, quia non constabat delictum esse mixti fori. Cùm enim Familiares de foro Inquisitionis sint; factâ nondum declaratione; caussa ad Tribunal, quacumque non obstante præuentione, traheretur. Licèt autem tunc coram duobus iudicibus vexaretur delinquens, id non obstaret, quia vexatio iudicis incompetentis fuisset iniusta, & ita contra eum agere sic vexatus posset actione iniuriarum, & ad damna compensanda officium Superioris iudicis implorare; sicut in alio quocumque tribunali contingeret, si iudex incompetens caussam vsurparet. Cur autem [Cur ille specialiter expressus.] in delicto concubinatus potiùs quàm in alio ita dispositum sit, ratio esse potest huius frequentia delicti, cui oporteat remedium opportunum adhiberi: si enim luxuria laxis sinatur habenis decurrere, non sunt matrimonia secura, vnde grauissima damna in diuitiis, honore, vitâ, & animâ subsequuntur. Quæ quidem vtinam, vt verissima sunt, ita & iudicum animos, ad quos pertinent ista, pulsarent! Sed nescio an ita accidat: dum enim pellicatus annexi & publici in oculos multorum, & in quamplurium notitiam incurrunt, eorum desidiam videntur arguere, qui, cùm vigilare deberent, vt in matutino interficerent peccatores terræ, etiam sub ipsâ meridianâ luce videntur dormitare.

Cùm autem Capitulum præsens de so [Non extendendum ad alios præter Familiares.]lis Familiaribus procedat, ad alios S. Inquisitionis Ministros non debet extendi, quia odium continet, & odiosæ dispositiones strictè accipiendæ sunt, etiamsi in aliis, qui non exprimuntur, similis ratio sit, vt superiùs dictum num. 70. & 71. & alibi sæpiùs. Et videri pro eo possunt Emmanuel Rodericus Tomo 1. qq. regul. quæst. 11. art. 9. P. Suarez de legibus Lib. 8. Cap. 28. num. 11. & P. Salas etiam de legibus Quæst. 96. Tract. 14. Disputat. 17. Sect. 8. num. 43. qui plures alios adducit. Negari [Contrarium probabile, ob rationis identitatem.] tamen nequit contrarium in casu nostro esse probabile, quia non tam similitudo, quàm rationis identitas inuenitur, vt consideranti constabit: vbi autem rationis identitas est, illam debere verbis præualere multi Doctores tradunt, etiam cùm dispositio odiosa est; vt videri potest apud Ioannem Gutierrez in Practicis Quæst. ciuil. Lib. 3. Cap. 17. & 118. numer. 113. Tiraquellum in l. Si vnquam verb. Libert. à numer. 45. vsque ad 56. Ioannem Garciam de Hispanorum nobilitate, in diuisione num. 46. 61. & 62. Menochium Tomo 1. Consiliorum, Cons. 11. num. 16. & moderniores alios.

Vnde Domini Inquisitores dissimulare aliquando poterunt, cùm sciant iudices non te [Praxis pro DD. Inquisitoribus]merè se in huiusmodi caussarum cognitionem ingerere; præsertim si Ecclesiastici sint, quibus multò est ampliùs deferendum: neque penitus illæ à foro Inquisitionis extrahuntur, quandoquidem Episcopi Ordinarij Inquisitores sunt, vt est no [Episcopos esse Ordinarios Inquisitores.]tissimum. Videndus Farinacius de hæresibus, Quæst. 166. Mag. Sousa in Aphorismis Inquisitorum Lib. 1. Cap. 3. P. Molina Tomo 6. Tract. 5. Disputat. 28. num, 18. Carena Parte 1. Titulo 4. §. 1. & Dom. Barbosa de Potest. Episc. Allegat. 40. numer. 39. Qùod et [De Capitulo & eius Vicario.]iam Capitulo, Sede vacante, & illius Vicario competere, communis sententia est, pro qua P. Molina suprà numer. 11. P. Palaus Tomo 1. Tract. 4. Disput. 8. Puncto 12. §. 1. num. 5. Diana Parte 4. Tract. 8. Resolut. 33. Sousa suprà §. 20. Carena Titulo 8. §. 3. & alij.

Circa Vigesimumprimum.

VErba illius sunt: Que los Inquisidores no [Circa gradus in Academiis non posse mandata expedire.] den mandamiento contra las Vniuersidades, en que manden que se gradue algun Dotor por Claustro contra los Estatutos, y Constituciones dellas, ni se entremetan en cosas semejantes, ni en negocios de gobierno, que no tocan à su ministerio. Omnia hæc sanctè & prudenter constituta. Et quod ad mandatum conferendi Gradum per Claustrum, per suffragia inquam Doctorum, non præcedentibus examinibus requisitis, non audiui vnquam tale per præfatos Dominos attentatum. Quia verò dispositio præsens non sine fundamento aliquo emanauit; meritò timeri potest, ne quod aliquando contigit, aliquando etiam repetatur. Erit autem peccatum [Quod in eo peccatum.] illud non solùm commune duorum, sed plurimorum, tum mandantium, tum mandato deferentium, cùm constet illud esse iniquum; si præsertim sufficientia in laureando desit, vt videtur defutura: sufficientes enim examinum periculum minimè reformidant.

Si autem sufficientia esset notoria, dubi [Quid cùm sufficientia est notoria.]tari potest an grauiter peccarent Gradum huiusmodi decernentes & conferentes. Et videtur negatiuè respondendum iuxta Doctores quos adducit P. Thomas Sancius Lib. 2. Consil. moral. Cap. 1. Dub. 57. & etiam sequitur dicentes peccatum mortale esse gradum Doctoratus conferre notabiliter insufficienti, sicut & illum recipere: & idem asserit de gradu Licentiati, quia eum adeptus sine nouo examine potest ad gradum ascendere Doctoratus. Quando autem insufficientia [Quid cùm mediocris.] notabilis non est, seu, quod in idem redit, est mediocris sufficientia, id non asserunt, etiamsi sciant statuta Vniuersitatum id expressè prohibere. In quorum quidem transgressione aliquale peccatum erit; quod tamen & tunc vitari poterit, quando ratio aliqua conuenientiæ occurrerit. Talis autem videtur, cùm Inquisitor circa hoc auctoritatem suam interponit: in quo graue erit peccatum, si mandato id extorquere velit, vt in Capitulo præsenti dicitur, quia illi Euangelicum illud dici iure poterit: In qua potestate hæc facis? Inquisitores enim tali sunt facultate penitus destituti, quia neque à iure, neque à consuetudine, aut priuilegio aliquo, fundamentum illius vel leuissimum apparet; neque ad ipsorum officium est vllatenus necessaria.

Quia verò Capitulum præsens Docto [Quid de Gradibus aliis præter Doctoratùm.]ratûs tantùm meminit, videtur circa Gradus alios secus esse dicendum. Sed non est reuera fundamentum pro eiusmodi assertione: quia quod ad gradum Licentiati attinet, eiusdem rationis est cum Doctoratu, vt iam vidimus: & vt non sit, de illo atque aliis adducta procedit ratio; quòd scilicet Inquisitores non habent iurisdictionem aliquam circa ista, vnde mandatum dare nequeunt. Et ita non videtur excusationi locus, etiam cum Gradus inferiores sunt, & in quorum collatione non est peccatum mortale, etiamsi requisita sufficientia desit; quia est vsurpatio iurisdictionis, & violentia circa eos, ad quos spectat libera dispositio. Capitulum autem præsens Doctoratûs meminit, quia in eo esse specialis difficultas solet, tali mandato vincenda; vel quia de eo specialiter querela ad Regem delata, quia sic factum fuerat, & in eo se magis grauatas Vniuersitates querebantur.

Neque Rex, & Supremum S. Inquisi [Vnde talis obligatio proueniat.]tionis Consilium, specialem circa hoc legem statuunt; sed extantem declarant; nec specialem etiam illam ex Iure Canonico aut Ciuili, sed naturali, in vtroque sæpiùs inculcato, quòd scilicet nullus non subditis imperare potest, neque contra Iura & leges quidquam eorum disponere, quæ ad ipsum non spectant; & generaliter id verissimum, quod habet Regula 19. Iuris in 6. Non est [Reg. 19. Iur. in 6.] sine culpa, qui rei, quæ ad eum non pertinet, se immiscet. Pro iudice autem est Regula 26. ibidem, in qua dicitur: Ea, quæ fiunt à iudice, si ad eius non spe [Et 26. ibidem.]ctant officium, viribus non subsistunt. Et peccatum graue in hoc inuenire communiter Doctores affirmant: pro quo videri potest Eligius Bassæus Verb. Iudex num. 3. vbi alios adducit:

Excursio breuis Circa Indicas Vniuersitates.

SVnt in illis aliquæ; & quidem Euro [Illarum laus.]pæis plurimis ob præstantiam ingeniorum, & doctrinæ supellectilem, exæquandæ; pro quibus occasione præcedentis Capituli nonnihil hoc loco inseruisse commodum iudicaui. Et pro quibus etiam videnda, quæ diximus Titulo 4. Cap. 14. circa Regios Auditores, & alia eorum occasione. Ergo vt breuitati consulam,

Dico primò. Præsentatis à Rege nostro ad [Assertio 1. Præsentatis ad Episcopatum non posse Gradus conserri sine requisitis, si de eorum sufficientia non constet.] Episcopatus, nequeunt in Vniuersitatibus Indicis ij conferri Gradus, qui pro eâ requiruntur dignitate, si de eorum sufficientiâ non sit saltem probabilis certitudo. Hoc quidem generale est pro Vniuersitatibus cunctis, sed nescio an alibi tale quid accidere possit, cùm de electis notitia plenior ob distantiam non ita ingentem habeatur: licet monstra huius generis vbique soleant inueniri: vnde in Cap. Quamuis, de ætate & qualit. in ord. præficiend. mentio Episcopi inducitur, qui nihil de Grammatica didicisset. Verùm [Cap. Quamuis, de ætate &c.] notitia maior communiter habetur, quæ tamen pro existentibus in Indiis deest, vnde post Præsentationem ad Vniuersitates confugitur, vt Gradus necessarius habeatur. Vbi quidem inprimis [Præsentati sine Gradis an valida Præsentatio.] non vacat scrupulo quod ad Præsentationem attinet, an scilicet valida sit respectu eius, qui Gradu necessario caret. Non enim voluntatis Regiæ esse videtur, vt non habens necessaria requisita, in quibus ille dispensare nequit, Præsentationis beneficium consequatur: talia enim supponuntur; &, si non subsistant, eorum ignoratio facit inuoluntarium: sicut scientiæ sufficientia supponitur, sine quâ, qui acceptat, mortaliter peccat, vt benè obseruat Dom. Villaroël Parte 1. Quæst. 7. [Cap. Eam te. eod. tit.] Artic. 7. Pro quo est Cap. Eam te, eod. tit. Ibi: Nec aliqua occasione, vel etiam Litterarum nostrarum obtentu, institui patiaris, quæ scientiâ, moribus, & ætate, Concilij (Lateranensis) non congruant institutis. Sic Alexander Tertius; vbi Glossa verb. Litterarum concludit non esse mandatum Pontifi [Glossa notanda.]cis, quando ignoranter mandat. Rescriptum etiam Regium contra Ius, & publicam vtilitatem non valet. l. Rescripta C. de prec. Imper. Offer. Vbi Doctores. Et pro Pontificio etiam est Cap. Ex [Cap. Ex parte 1. de reseriptis.] parte 1. de rescriptis satis celebre in hac materia, ob illam eiusdem Pontificis regulam: & in huiusmodi Litteris intelligenda est hæc conditio, etiamsi non apponatur, si preces veritate nitantur. Sic ibi. Deinde, quod ad casum spectat, in quo sumus, videtur certissimum id fieri non posse: cùm enim generaliter fieri nequeat, ob rationes, quas P. Thomas Sancius adducit Tomo 1. Consil. Libr. 2. Cap. 1. Dub. 57. in Episcopis præsertim vrget, quia eorum approbatio, si insufficientes esse contingat, in maius Ecclesiæ vergit præiudicium, vt est planum.

Dico secundò. Si de sufficientiâ Præ [Assertio 2. Illum conferri posse cum probabili sufficientiæ notitia, probabile esse.]sentati probabilis notitia sit, non orta nuper ex dictis aliquorum, sed per experientiam habita, aut ex præcedenti fama, non est improbabile posse talem per Claustrum ad Doctoratum suscipiendum approbari. Probatur ex dictis. n. 79. Et quia iste non abusus potestatis, sed dispensatio quædam est, pro quâ ratio non leuis occurrit: si enim Præsentatus ad Gradum non admittatur, consecrari non poterit, ex quo fiet vacationem longissimam futuram: quod quàm sit exitiosum, sæpiùs est à nobis dictum, & ex se res ipsa est oculos habentibus manifesta. Vt verò Gradus conferri nequeat, communis sententia vrget in [Contrariæ fundamenta.] ordine ad prædictum effectum: iuxta quam Gradus acceptus non factâ professione fidei secundùm Constitutionem Pij Quarti, aut contra Academiæ statuta vel consuetudines, vt quia quis falsò probauit cursus necessarios, vel descriptionem in matricula, aut non fuit in examine forma præscripta seruata, seu aliàs: non sufficit ad testimonium sufficientiæ, quod in Episcopis sacri Canones requirunt, & præsertim Concilium Tridentinum Seßione 22. Cap. 2. de Reformat. Sic Nicolaus Garcia Parte 7. Cap. 7. in Additionibus numer. 51. Dom. Barbosa de Potest. Episc. ex eodem Allegat. 55. num. 6. & alij. Nihilo minùs proba [Priori vt faueat P. Henriquez, & alij.]bilitas contrariæ sententiæ negari nequit: eam enim tenet P. Henriquez Lib. 10. Cap. 33. n. 2. vbi ait quod si eum Gradum habeat tantùm in Iure Ciuili (cui qui incumbunt, solent etiam studere sacris Canonibus, & de vtroque Iure examinantur) aut si nullum Gradum scientiæ habeat; satis esset vt ab aliqua probata Academia impetret testimonium approbatorium suæ scientiæ, (vt disponit idem Concilium) quod facilè concedi solet, quando eius scientia multis sapientibus nota est. Sic ille: qui cùm pro se adducat Vniuersitatum vsum, in quibus tot viri sapientes concurrunt, ad sententiæ huius probabilitatem adstruendam momenti non parum accedit.

Quòd verò notitia scientiæ mediocris sa [Scientia mediocris notitiam sufficere.]tis sit, ex eo constat, quia adhibito etiam examine, qui mediocris deprehenditur, debet approbari, iuxta Constitutiones Vniuersitatum vsu roboratas. Vnde P. Gerunda, quem adducit Diana Parte 12. Tract. 1. Resolut. 71 de Episcoporum necessariâ doctrinæ sufficientiâ loquens, post enumerata alia in particulari, sic concludit: Ac si quæ sunt alia prudentis iudicio ad Episcopale mu [P. Gerunda.]nus pro mediocritate scitu digna &c. Pro quo & videnda illa, quæ ex Petro Marchantio ibidem exscribit. Id quod iam pridem stabilitum l. 22. Tit. 5. Part. 1. vbi post alia illud: Letrado Comunalmente. Neque contra hoc vrget, quod ex Constitutione Gregorij Decimiquarti, quæ incipit, Onus Apostolicæ, habet Quaranta Verb. Electio. Atque ex eodem P. Fragosus Tomo 2. pag. 603. numer. 10. scilicet non sufficere priuilegium Doctoris, seu Licentiati, sed debere fieri de doctrinâ promouendi diligentem inquisitionem, nisi [Non obstare Constitutionem Gregorij XIV.] aliunde constet ex aliqua publica functione. Non inquam vrget, quia cum diligenti illâ inquisitione stat doctrinam esse mediocrem: diligentia enim inquisitionis ad explorandam sufficientiam necessariam adhibetur. Immò ex prædictâ Constitutione videtur deduci Gradum so [Non esse solùm attendendi Gradum.]lum attendendum non esse: id enim tantùm significatur, cùm dicitur non sufficere priuilegium Doctoris aut Licentiati, id est, priuilegium, quod per Gradus illos confertur, ascendendi inquam Cathedras, & Principes facultatum interpretari, fruendique gratiis aliis, quæ à Pontifice, & Christianis Principibus conceduntur. Cùm ergo Gradui non ita fidendum sit, pro quo & facit Episcopos Romæ coràm Pontifice à viris doctissimis examinari, vt videri potest apud Dianam Parte 11. Tract. 8. Resolut. 26. Barbosam in Collectaneis circa Cap. Cùm in cunctis num. 20. vbi Clem. VIII. Decretum adducit, & est generale Cardin. Lugo in Responsis moral. libr. 5. Dub. 15. num. 6. & Thomam Hurtadum Tract. 12. Resolutione 32. etiamsi aliàs Gradum requisitum habeant: inde fit in conferendâ approbatione per Claustrum minus scrupuli superesse; mediocritas enim probatur: si autem plus aliquid velint ij, ad quos prouisio spectat, ipsi viderint, quia ab Vniuersitate tale iudicium minimè postulatur.

Vnde quod ait P. Henriquez, sufficere [Vniuersitatum testimonium quale futurum.] scilicet quòd ab aliqua probata Academia impetret testimonium approbatorium, non de approbatione ad Episcopatum est accipiendum, sed de approbatorio mediocris sufficientiæ, quod tantùm ab illâ petitur. Qui enim sic de approbatione solicitum promouendum volunt, & præsentant, Vniuersitatem circa sufficientiam non consistunt, minimè præsentaturi eum, si scirent Gradu necessario carere, pro quo saltem est vehemens coniectura vt numer. 82. dicebamus. Ipse autem Præsentatus Gradum petit, & publicum sufficientiæ testimonium, quæ ad illum requiritur, & nihil ampliùs, vt Concilij Tridentini Decreto fiat satis: in quo sic videtur expressum, cùm dici [Concilium Trident.]tur: Ideoque anteà in Vniuersitate studiorum, Magister, siue Doctor, aut Licentiatus in sacra Theologia, vel Iure Canonico, meritò sit promotus; aut publico Academiæ testimonio idoneus ad alios docendos ostendatur. Sic Concilium, tantummodò exigens testimonium sufficientiæ publicum ad alios docendos, non verò ad id, de quo agitur, scilicet ad Episcopatum.

Vt verò id, quod diximus numer. 82. de [Ex quo probatio.] non conferendo Gradu ei, de cuius sufficientia non constat, ampliùs roboretur, animaduertendum id, quod Concilium ad hoc declarandum addidit, dum dixit: Meritò sit promotus. Non ergo promotio ad Gradum sufficit, nisi quæ meritò fit: id est cum notitiâ sufficienti meritorum. Quàm autem hoc obligatorium sit, satis ex iis apparet, quæ à Concilio subiiciuntur, dum sic concludit: [Et obligationis grauitas.] Prædicti autem omnes, vnde instructio seu testificatio erit sumenda, hæc fideliter & gratis referre teneantur: alioquin eorum conscientias grauiter oneratas esse sciant; ac Deum, & Superiores suos habebunt vltores. Sic illud. Licet autem cùm Præsentatus Gradum petit, approbationem ad Episcopatum non [Qualem approbationem Præsentatus petat.] petat, vt diximus, id de approbatione totali est accipiendum, non verò de approbatione, quam Gradus per se importat; de illâ enim agitur in ordine ad effectum, pro quo petitur sine solemnitatibus solitis adhiberi: quæ etsi non sufficiat, iuuat tamen: & sic sub reatu peccati mortalis fidelitas in eo debet obseruari.

Dico tertiò. Si à promouendis ad Epi [Assertio 3. De approbatione Vniuersitatum, in quibus Iuris Professores non sunt.]scopatum approbatio petatur Indicarum Vniuersitatum, in quibus Ius Canonicum non legitur, quod illi sunt professi, nequit ab eisdem conferri. Sunt namque in Indiis Vniuersitates aliquæ sub curâ Societatis, & in eius studiis, in quibus Philosophia & Theologia prælegitur, & à Pontifice ac Rege facultas concessa est, vt qui easdem per designatos cursus audierint, ad omnes, qui in Vniuersitatibus aliis, conferri Gradus solent, possint, Episcopis illos conferentibus, promoueri. Et tales posse Vniuersitates dici auctoritate Supremi Indiarum Senatûs habetur, dum per vltimam sententiam in iudicio contradictorio decreuit vt in Ciuitate Platensi, seu Cinquisacensi, [Tit. 18. n. 50.] Vniuersitas permaneret, de quo dixi aliàs. Non defuerunt autem qui ad Episcopatus præsentati, cùm Gradu maiori in Iure, quod professi fuerant, carerent, inde supplementum defectûs quæritarent. Quod tamen illis negatum est, quia non approbationem, sed Gradum exigebant, quem conferri non posse, certius est quàm vt egeat probatione. Quòd si approbationem peterent, eadem ratio esse videtur: quia cùm in Vniuersitatibus dictis non habeatur Canonici Iuris exacta notitia, nequit de sufficientiâ in ipsa testimonium fidele perhiberi.

Licet autem hoc certius sit, non videtur [Probabile esse posse approbationem ab illis conferri.] tamen oppositum probabilitate omnimodâ destitutum: quia de peritiâ in Iure Canonico iudicare Theologi sufficienter possunt. Vnde & in Vniuersitatibus Doctores Theologi in oppositione ad Cathedras Iuris vtriusque suffragari possunt, & è contra: sicut & Canonici in concursu ad Canonicatus. Quod in casu nostro verosimilius apparet, vbi de præiudicio tertij periculum nullum, & de mediocritate promouendi agitur, cuius notitia non est difficilis; ea enim se prodit experimentis & famâ: quis enim mediocritate saltem non præditus eam assequatur? Quòd autem ex hoc argui ad Gradûs collationem nequeat, ex eo constat, quia pro eo non est à Pontifice & Rege facultas attributa; cùm tamen pro approbatione negata non inueniatur.

Dico quartò. Peccatum lethale est [Assertio 2. Mortale esse Gradum quemcumque indignis conferri. Vbi circa hoc diuersæ opiniones.] Gradum quemlibet in quacumqùe facultate penitus indignis conferri. De Gradu Bacchalaureatûs in Theologia & Iure negat Palacius, & alij, quos sequitur P. Thomas Sancius Lib. 2. Consiliorum Cap. 1. Dub. 57. num. 5. quia parum damni infertur: Gradus enim iste parui penditur, nec ratione illius alicui fiditur. De Gradu in Artibus, quicumque ille sit, idem tenet citatus Pater n. 6. qui sic tenere doctos Recentiores affirmat, & videri etiam sic tenere Caietanum, siquidem de Doctoratu in Iure dubitat. Sed Nauarrus & Alcacer apud eumdem nobiscum sentiunt, & videtur pro eo ratio euidens militare: nam Gradûs cuiuslibet collatio est testimonium falsum publicâ auctoritate firmatum in re non leuis momenti: ergo in eius falsitate plusquàm leuiter peccatur. Assumptum est clarum, & Consequentia probatur: quia testimonium falsum publicâ auctoritate firmatum, est contra fidem publicam: hac enim ratione Tabelliones grauiter peccant, dum auctorizent mendacia, vnde & redduntur indigni, quibus in aliis fides adhibeatur. Quomodo ergo graue peccatum non sit Vniuersitatem falsum testimonium in publicâ formâ proferre, & scripto etiam ad perpetuam rei memoriam confirmare?

Quòd verò res leuis non sit, ex eo pro [Probatio ex rei grauitate.]bo, quia laureatis in quocumque Gradu ius suffragij, & non vnius, sed multiplicis, in ordine ad Cathedras tribuitur: vnde vnus ex istis sufficit, vt aliquis Cathedram possit comparare. Item, in oppositione ad beneficia Gradus isti in consideratione sunt, & ratione eorum solent alij aliis anteferri. Et ita Rota in vna Calagumitana An. 1652. die 15. Ianuarij apud Dianam Parte 11. sic [Decisio Rota.] ait: Hic dignior, & præferendus visus est, tum ob gradum Bacchalaureatus, quo caret Stephanus, quemque Rota in his terminis semper magni fecit, &c. Videantur etiam alia pro eodem die 13. Maij. Anni eiusdem. Fiunt etiam aliquando Vicarij generales Episcoporum.

Quod verò ad gradum Magisterij. in [De Magisterij gradu in Philosophia, & rationes. alia.] Philosophia attinet, quis non videat rem scandalo esse plenissimam videre per vias publicas Magistrum talem cum Magisterij insignibus, & illustri Doctorum ac Magistrorum comitatu equestri, suis etiam insignibus præfulgentium; qui tamen indignus tali honore communiter habeatur? Sciunt enim multi, & dum sic laureati inscitiam rident, festum cum aliis agunt diem, & sic illius inscitia fit apud vulgus nota, sicut & testimonij falsitas, quod Vniuersitas tubis & tympanis clangentibus perhibens, id facit, vt & contemptus sequatur, & exempli mali ad fidem publicam adulterandam certissimum documentum. Quid quòd Gradus pro insigni sufficientia merentes, dum eo insigniuntur honore, in eâ non sunt æstimatione, quæ illis debita est, eò quòd similis honor ineptis exhibitus in caussa est, vt cùm confertur dignis, infirmus adueniat, debilitatus scilicet immerentium communione: quandoquidem qui spectant, aut audiunt, ex eo nihil plus, quàm pro alio præfatis attributo, habent cur debeant æstimare. Si equestrium Ordinum insignia vilibus tribuantur hominibus, quid nobilibus inde honoris accrescat? Si titulus Dominationis priuatis nobilibus sit communis, quis propter illum magni faciat Titulatos?

Dico quintò. Cùm habentur Actus lu [Assert. 5. In Actibus qui lucrari nequeant.]cratiui, in quibus scilicet distribuuntur assistentibus pecuniæ, si quis ad finem eorum veniat, vt scilicet distributionem accipiat, nequit eam tutâ conscientiâ recipere. Patet, quia est assistentiæ præmium; non dicitur autem assistere qui ad finem actionis venit, pro quâ auctorizandâ fit distributio. Id quod ex communi Doctorum sententiâ roboratur circa distributiones quotidianas, quæ assistentibus in Choro dari solent, ad quarum licitam acceptionem necessarium est vt assistentia sit talis, quæ dici absolutè assistentia possit, respectu scilicet maioris partis Horæ Canonicæ, iuxta dicta Titulo 18. num. 29. & quidem eo assistendi modo finis distributionum talium fraudatur: sic enim statutum à legislatoribus, vt Litterarij actus concurso Doctorum ac Magistrorum splendidi & honorabiles redderentur: sicque & Magistri & discipuli ad studia euaderent promptiores. Quis autem non videat suo illo aduentu finem talem non obtineri, vacuis subselliis toto ferè disputationis tempore, & dolentibus, qui & defendunt & præsident; studia sua nihili pendi, & solam octiregalis cupidinem ad leuem ac breuem illam assistentiæ particulam permouere?

Si autem allegetur consuetudo, irratio [Consuetudinem non posse allegari, quia irrationalis.]nabilis illa est, vnde nec vim habet, iuxta Iuris vtriusque notissimas sanctiones, de quibus dictum aliàs: sicut de simili etiam consuetudine circa assistentiam in diuinis officiis dicunt Doctores, vt videri potest apud P. Thomam Sancium Lib. 2. Consil. Cap. 2. Dub. 102. num. 4. Est ergo restitu [De obligatione restitutionis.]tionis obligatio, quæ facienda est, non Doctoribus assistentibus, quia hoc in vsu non est; absentium enim præmia assistentibus non accrescunt; sed arcæ Vniuersitatis ad communes expensas. Erit autem commoda restituendi ratio, si quis posteà assistens stipendium non accipiat, & vt notam euitet, paullò antè distributionem exeat, exitûs caussâ non detectâ.

Circa Subornationem obseruanda, & notabilis Resolutio.

DIco sextò. Subornatio in oppositio [Assert. 6. subornationem iustificari non posse.]ne ad Cathedras nullo modo iustificari potest. Hoc quidem, sicut nonnulla alia ex dictis, commune est Vniuersatibus cunctis, sed pro Indicis vrgeri debuit, quia in illis malum hoc percrebuisse dolemus, ob maiorem pecuniæ copiam, vnde monstra non semel intoleranda nascuntur. Id probo. Nam subornatus cùm ad suffragandum accedet, se subornatum non fuisse iuraturus est; sed falsò, ad quod periurium is, qui subornat, cooperatur.

Dices primò non peccare Subornantem, [Euasio 1. ex parato ad subornationem præclusa.] quia alius paratus est ad subornationem & periurium: quando autem hoc accidit, non est graue peccatum materiam pro illo ministrare. Sed hoc vix est probabile; de quo dictum Titulo 1. num. 146. & alibi. Deinde: licèt illud generaliter loquendo sustineri posset, non tamen vbi lex specialis est id prohibens. Sciebant siquidem Constitutionem pro Vniuersitatibus conditores futuros multos, qui se offerent subornationi paratos, & horum voluerunt infamem agendi modum extirpare statutis & pœnis contra eosdem stabilitis: quorum obligatio sub mortali est; quia [Obligatio statutorum sub mortali.] si non esset talis, inutilis redderetur, ob materiæ grauitatem: quis enim in negotio isto, vbi ardentissimè flagrat ambitio, veniale obstaculum vereatur? Videantur dicta Titul. 2. n. 3.

Dices secundò subornatione vexatio [Secunda item ex redemptione vexationis.]nem redimi, quam patiuntur oppositores: cùm enim quis eorum, aut etiam aliqui, pecunias profundant, si ipse nihil tale faciat, de Cathedræ potest adeptione penitus desperare. Quòd autem pro redimendâ vexatione pretium dari possit etiam iudicibus, etiam cùm de rebus sacris agitur, communis Doctorum sententia est, pro quâ videri potest P. Thomas Sancius Lib. 2. Consil. Cap. 2. Dub. 8. & 9. & alij passim. Sed contrà est, [Quando procedat doctrina de vexatione.] quia vexatio hæc non infertur ab eo, qui subornatur: ergo doctrina illa non est ad rem; quæ tunc procedit, cùm aliquid datur iniusto vexatori, vt videri apud scribentes potest, & specialiter apud Bonacinam, qui multos congerit Tomo 1. Tractatione de simoniâ, Quæst. 6. Puncto 5. Prætereà, subornatio nequit subornatione conuelli, vt optimè Philosophatur P. Suarius Tomo 1. de Religion. Lib. 4. Cap. 50. numer. 26. ex quo citatus scriptor [Nec subornatio subornatione conuelli potest.] numer. 15. & P. Palaus Tomo 3. Disput. vlt. Puncto 20. numer. 6. qui de oppositione circa Beneficia agunt. Ratio autem, quam adducit P. Suarius, & ex eo alij, generalis est; quòd scilicet non sunt facienda mala vt bona habeant; cumq́ue subornatio ex se iniqua sit respectu eius, qui vim non facit, nequit ratione prædicti respectûs admitti.

Addit autem P. Palaus in rigore loquen [P. Palai doctrina circa subornationem ab eodem conuulsa, circa Beneficia.]do licere electoribus iam subornatis pecuniam dare; non eâ intentione vt specialiter sic danti faueant, sed vt deponant animum & affectum propensum, quem habent erga competitorem propter pecuniam ab illo acceptam: in hoc enim casu non paratur via ad Beneficium magis quàm esset parata ante subornationem iniuriosam, & in odium eius factam, qui damnum pecuniâ conatur remouere. Post doctrinam autem dictam sic subdit: Video tamen hoc maximo subijci periculo incidendi in simoniam, & in foro hoc externo ita præsumitur. Hæc ille; quibus id, quod præmiserat, penitus demolitur: nam graue peccatum est id facere, per quod graui se periculo quis exponit incidendi in illud, vt est communis Doctorum sensus. Quidquid autem de prædicto casu sit, ei, de quo agimus, nequit applicari, in quo qui subornatum iam priùs subornat, non tantùm intendit illum in statum reducere, quem ante subornationem habebat, sed ad se penitus inclinare, vnde plus offert quàm dederit alius; vel si idem, id certè cum nouo aliquo titulo, vt ad se potiùs inclinetur, vnde non relinquit eum in statu, quem habuerat ante subornationem.

Quia verò de Beneficiis ad Cathedras [Reciproca subornatio licita non est; casus tamen admittitur, in quo liceat à Legionensi.] non videtur argumentum vrgere, eò quòd materia in istis sacra non sit ex iis, quæ simoniacæ sunt obnoxia prauitati, secundùm Ecclesiæ dispositionem; videndum an respectu illarum locus sit reciprocæ subornationi. Circa quod Basilius Legionensis Libr. 5. de Matrimonij impedimentis, Cap. 14. §. 6. numer. 44. in fine: affirmat licitum esse dare pecuniam in oppositione ad Cathedram, quando duo sunt oppositores, neque excessus clarè apparet, si de facto Scholasticus, qui suffragium debet ferre, sua sponte postulauerit, vel indicauerit: non tamen esse licitum illam offerre. Iuxta hanc ergo sententiam licebit subornato maius offerre pretium, quia cùm illud ab alio acceperit, satis indicat se ab alio maius accepturum. Quòd autem licitum esse neget offerre non postulanti, aut voluntatem indicanti, ex eo prouenire potest, quia cùm ille sit iam ad peccandum propensus, non est caussa illius qui pretium confert, iuxta sententiam illam, de quâ num. 95. & facit pro eâ P. Dicastillus de Iustitiâ & Iure, Lib. 2. Tractat. 2. Disput. 6. numer. 46. vbi cum aliis ait in oblatione munerum illis factâ, qui recipere licitè nequeunt, non esse graue peccatum, quia sic paratus non inducitur, sed offerens illius peccato vtitur in suum commodum.

Sed Legionensis sententia non placet P. [Sed non placet P. Palao.] Palao suprà, quia talis doctrina pluribus iniustitiis & peccatis viam aperit. Quod enim elector postulet pecuniam, non potest honestare illius receptionem, neque largitionem, quia est postulatio iniqua: ergo si seclusâ postulatione non licet in illo casu electoribus pecuniam offerre, neque etiam petitam largiri licebit. Quod equidem benè [Sed ex eo redarguitur illius sententia.] dictum, ex eoque redargui sententia illius potest, de quâ num. 97. cùm fateatur ipse eam esse maximo subiectam periculo, propter quam rationem censet istam, de quâ agimus, reiiciendam. Deinde. Quia seclusâ postulatione nequit offerri pretium, eâ etiam positâ, non licet, quia per illam non honestatur. Tunc sic: seclusâ subornatione præcedenti, non licet pretium offerre: ergo neque stante illâ. Consequentia est euidens arguendo vt ipse arguit, quia ratione præcedentis subornationis nequit honestari, quæ ex se inhonesta est, sed quia ob auctoritatem Basilij Legionensis, abusum, de quo agimus, potest quispiam non lethaliter malum iudicare, addo ex ipsius doctrina illum non reddi tolerabilem. Nam in primis ille loquitur quando excessus clarè non apparet; isti autem suffragiorum nundinatores nihil de excessu curant, sed plus danti suffragia pollicentur.

Prætereà, citatus Auctor in specie casus [Neque Legionensis apertè fouet subornationi, in casu de quo agitur.] nostri non loquitur, neque ex eo, quòd asserit, argui potest. Licèt enim iam subornatus recepturum se plus pretij satis videatur indicare; id tamen certum non est, quia priori fidem suam adstrixit, & aliqui in eo constantes esse solent; quòd si maius vellet pretium, id oppositoribus indicasset omnibus, aut eorum proxenetis, vt plus danti se obligarent: dum autem dubia voluntas est, nequit ad certum peccatum induci. Item. Etiamsi postulet; id fieri nequit, quia cooperatio ad tale peccatum grauissimis circumstantiis conuestitum, solùm ratione commodi honestari potest, saltem non esse lethalis: atqui commodi talis întuitus hoc non præstat: ergo illius malitia perseuerat. Maior est iuxta aduersantium doctrinam, & Minor ostenditur; quia etiam post oblatam pecuniam valde incertum est, an talis sit id, quod promiserat, impleturus, cùm sciamus multos ex istis nec Deo nec hominibus seruare fidem, vnde oppositores & cathedris & pecuniis vacui relinquuntur. Nullum ergo abusus iste in sententiâ dictâ firmum potest habere præsidium. Ideò

Dices tertiò probabile esse eum, qui [Tertia euasio ex probabili sententia circa iudices, cum pro vtraque parte est sententia probabilis.] ius suffragij in oppositione Cathedræ habet, aliquid posse pro suffragationis voluntariâ obligatione recipere: aut enim inter oppositores non est considerabilis excessus, & tunc pro quolibet suffragium dare potest: obligare autem se ad vnum potiùs quàm alium suo suffragio iuuandum, pretio æstimabile est: vnde & in iudicibus, vbi pro quolibet ex litigantibus probabilis est opinio, gratiam illam esse vendibilem, sunt qui sentiant, quibuscum P. Fagundez de Iustitiâ & Iure, Libr. 5. Cap. 18. num. 5. Licèt autem, cùm ad se suffragandum accedit, iuret se nihil ab oppositoribus accepisse, id stare sine periurio potest secundùm doctrinam P. Thomæ Sancij Lib. 2. Consil. Moral. Cap. 1. Dub. 53. numer. 5. vbi ait quòd licet iuxta statuta Vniuersitatis Salmanticensis & aliarum [Iurare vt possit subornatus sine periurio.] subornato pœna priuationis suffragij imponatur, de quo ipse Cap. præced. numer. 1. id tantùm habet locum in foro externo, vnde suffragium eius in foro conscientiæ & licitum, & validum est, de quo etiam anteced. Cap. num. 11. Potest ergo verbis æquiuocis in iuramento vti, quia suum non debet defectum aperire. Nisi fortè iudex interroget præcedente infamiâ, vel indiciis probatis, aut cum semiplena probatione; tunc enim ad mentem interrogantis respondere debet. Ex quo fit cessare rationem à nobis adductam de cooperatione ad periurium, quandoquidem sine illo stare potest testimonium suffragantis. Si au [Etiamsi excessus in oppositore, sit ex duplici capite.]tem vnius ex oppositoribus notabilis excessus sit, tunc etiam doctrinæ est prædictæ locus, tum ex eo quòd tenet Nauarrus in Manuali Cap. 25. num. 57. scilicet secluso iuramento non esse mortale eligere minùs dignum ad Cathedram, quæ per oppositionem datur. Tum etiam quia is, qui ius suffragij habet, non tenetur absolutè ad suffragandum neque pro vno, neque pro alio, vnde potest sine graui culpa à suffragatione abstinere, quòd autem se ad suffragandum obliget, pretio æstimabile est. Ratione autem iuramenti non esse obstaculum, ex adducto iam fundamento firmatur.

Sed contra hoc est doctrinam præfa [Contra illam arguitur ex recepta doctrina.]tam tunc tantùm currere, cùm iam est peccatum acceptionis pretij commissum; tunc enim non tenetur quis à suffragando abstinere, & æquiuocatione potest suum delictum occultare. Quòd verò sine peccato acceptio stare possit, prædicta non probant, quandoquidem procedunt iure tantùm naturali attento, iuxta quod probabiliter asseritur non esse peccatum mortale. Pro quo & faciunt quæ docent P. Layman Lib. 3. Sect. 5. Tract. 4. Cap. 4. num. 9. & P. Lessius Lib. 2. Cap. [P. Lessius.] 14. num. 64. qui sic concludit: Hæc argumenta, si solum ius naturæ spectetur, faciunt hanc sententiam satis probabilem. Nihilominùs legibus id vetitum est, quæ etiam possunt ad restitutionem obligare; immò & incapaces reddere dominij rei hoc titulo datæ adquirendi. Sic ille. Neque aliter loquitur P. Laymam, aut alia est P. Fagundi mens, vt videri apud eumdem potest Tomo 2. in Decalogum Libr. 8. Cap. 26. num. 34. sicut & Dianæ Parte 3. Tract. 5. Resolut. 55. vbi de eo clarissimè. Quòd autem lex, de qua agimus, Academicos sub lethali vrgeat, iam habetur ex dictis num. 95. Deinde. Etiamsi subti [Et ex praxi periculosa.]litas illa pro modo æquiuocè iurandi ob auctoritatem sic dicentium reprobari penitus nequeat; communiter tamen illa non attenditur, neque qui subornant aut subornantur, de illo sunt iurandi modo soliciti, sed periurij malum auaritiæ & ambitionis fame insatiabili deuoratur. Vnde in ordine ad communem praxim doctrina prædicta non seruit, ex quo habetur id, quod Assertione nostrâ contendimus, subornationem scilicet iustificari nullatenus posse.

In quo genere illud videtur minùs ab [Non posse quem à suffragando abstinere pretio accepto.]surdi continere, si quis pretium accipiat, non vt suffragio assistat, sed vt pro Oppositore neutiquam suffragetur. Quod fieri solet, vel ad suffragiorum locum non accedendo, vel si quis accedat, & sehedulas accipiat, ita eas in vrnam mittat, vt nullius momenti suffragium sit, pro quo varij esse modi possunt, secreti iure seruato. Sed neque hoc licet, quia reuerà subornatio est, & sub generali prohibitione contenta. Et quidem meritò, vtpotè absurditatem viris litteratis indignissimam præseferens: cùm reuera dici possit eum, qui hoc modo victoriam consequitur, non meritis, sed pecuniis Cathedram consecutum.

Circa obligationem autem restitutionis, secundùm probabilem sententiam dicen [Circa obligationem restitutionis, quæ probabiliter negatur.]dum est illam non vrgere, si quis promissis stet, quia lex Academica translationem dominij non inducit, cùm de eo non disponat: pro quo videndus P. Lessius suprà Dub. 8. & alij passim, & sit etiam probabile id, quod pro opere prauo datur, non esse obnoxium restitutioni. Et quia in casu, de quo agimus, stare potest vt quis pro digniore suffragium ferat, in quo opus virtutis exercet, pro eo etiam datum non debere restitui, multorum sententia est, de qua post alios P. Dicastillus Disput. 6. citata, num. 59. vbi pro ea adducit Nauarrum, Sotum, Ledesmam, Bañez, & Patres Vazquez, Valentiam, Azor, & Rebellum, & vt probabilem amplectens, licet contrariam vt veriorem tueatur, quando actio aut illius omissio in dantis commodum postulantur. Posset autem & Dianam adducere Resolut. 55. citata cum P. Tannero, & aliis eam vt probabiliorem amplectentem.

Et cùm probabilis talis sententia sit, qui [Pro quo alia fauorabilia.] in casu nostro delinquerint, non sunt ad restitutionem vrgendi, quia huiusmodi homines difficilè ad illam induci poterunt, & ita benigniore isto sentiendi modo illorum est securitati conscientiæ consulendum. Cùm aliàs, licet actio ista honesta sit, & ex charitate saltem debita, iuxta quam tenetur qui suffragij ius habet, caussam benemeriti promouere: in executione autem prauum aliquid admiscetur, ob nuper dicta circa iuramentum, vnde operi prauo pretium datur, quia [Pro opere prauo pretium posse accipi] malum ex quocumque defectu: quo euentu non esse obligationem restitutionis communior iam inter Scribentes sententia tenet, pro quo P. Lessius suprà. & plures alij apud P. Dicastillum Disput. citat. Dub. 3. P. Fagundez suprà, quos & sequitur numer. 34. Eligium Bassæum Verb. Restitutio 4. §. 3. & obuios alios. Si verò ex iniqua suffragatione Cathedram is amiserit, cui ex iustitiâ debebatur, quia oppositores alij indigni erant, aut singularis in eorum aliquo excessus cernebatur, obligatio restitutionis erit iuxta damni dati æstimationem.

Sed quis damnum tantum valeat ex [Circa praxim restitutionis respectu Cathedras amittentium.] tali hominum genere compensare? Satisfacere ergo aliqualiter poterit in oppositione alia pro illo suffragando, vel per Confessarium remissionem debiti postulando. Rarò autem Oppositores manifestè indigni sunt, vnde sententiâ se poterit Nauarri tueri, de qua num. 101. Sicut enim non accepto pretio potuit suffragari pro digno, omisso digniore; ita & illa accepto, quia ex acceptione non est nouus iustitiæ titulus in isto vt illi plus aliquid debeatur. Et quidem Nauarri sententia parum verosimilis est, & ita communiter à Doctoribus reprobatur: sed minùs verosimile est eos, de quibus loquimur, restitutionis curam condignam habituros. Accedit etiam dictis eum, qui, cùm minùs dignus sit, Cathedram est assecutus, id non nisi multorum suffragiis obtinuisse; ex quo fit singulos non esse caussam totalem damni, & ita neque ad restitutionem integram obligatos; immò neque ad partialem, si ex vltimis in suffragatione fuerunt, & sine quorum suffragiis [Cum multis damnificent, ad quod teneatur.] minùs dignus victor in oppositione fuisset, quando vno consilio omnes in actionem huiusmodi minimè confluxerunt, iuxta communem doctrinam de testibus, pro qua videri possunt P. Lessius Lib. 2. Cap. 30. num. 52. §. Aduerte tamen. P. Fagundez Tomo 2. in Decalogum Lib. 8. Cap. 42. n. 3. & alij passim: suffragium enim pro minus digno est falsum testimonium de maiore illius dignitate practicum & reale, vim electionis habens.

Maior circa eos, qui per modum istum [Cathedras iniquè adepti vt teneantur.] damnabilem Cathedras obtinuerunt, est difficultas, quia non apparet verosimile aliquod fundamentum, vt illas possint retinere, quas nec restituere possunt, quandoquidem in eorum non est id positum potestate, quia earum prouisio concursum exigit, & à multorum voluntate depen [Communis sententia obligationem agnoscit.]det. Compensatio autem valde est difficilis, si ad pecuniam reducenda sit: quia honor non est pecuniâ compensandus, & interesse salarij non debetur non seruienti. Nihilominùs obligationem restitutionis Doctores agnoscunt, de Cathedrâ agentes, & de aliis, quæ per sententiam iniquam reipsa, licet secundùm allegata & probata iustam, adiudicaretur alicui, quando ipse auctor iniquæ adiudicationis est falso illius fundamento cooperans. Licet enim probabilis sententia sit, quam multi Doctores, præsertim Iurisperiti, tenent apud P. Fagundez suprà Cap. 32. num. 7. asseren [Ex iniqua sententia quæ obligatio, si secundùm allegata & probata.]tes eum, qui scit iniquam esse sententiam re ipsa, iustam autem secundùm allegata & probata, posse Cathedram retinere, quod & amplectitur P. Lessius Lib. 2. Cap. 31. numer. 28. Id tamen ita intelligendum vt diximus, quando scilicet iniqua oppositio non fuit respectu eius, cui Cathedra, aut Beneficium, vel officium quodcumque confertur, vt benè notat P. Fagundez suprà §. 8. ex P. Lessio illud deducens cum ea limitatione locuto verbis illis: quia caussa non est cur alter iniu [P. Lessius.]stè sit priuatus: vnde iustè quæri non potest sibi ab eo fieri iniuriam. Hæc ille. Si ergo in oppositore iniquum fundamentum pro adiudicatione fuit, non iudicat probabile P. Fagundez posse Cathedram retinere: qui, etiam vbi talis iniqua oppositio deest, si sententia secundùm se iniqua sit, iudicat Cathedram retineri non posse ab eo, qui iniquam esse cognoscit, quam ait communiter tenere Theologos, vt videri potest n. 9.

Sed non videtur resolutio opposita [Oppositam probabilitate non destitutam.] probabilitate penitus destituta. Tum quia Auctores, quos pro sententiâ suâ contrariâ adducit P. Fagundez, limitationem illam vniuersaliter non habent, quam ipse ex P. Lessio; & rationem etiam addunt, quæ vniuersaliter currit, licet à P. Lessio non probetur, scilicet eo ipso quòd Cathedra, Benesicio, aut officio priuatus non appellauit, acquieuisse sententiæ, & etiam transisse in rem iudicatam: iuxta Cap. Quod ad consultationem, de sent. & re iudic. 15. & Cap. Cùm dilectus, de Electione 32. Tum etiam, quia multorum sententia est, quos adducit & sequitur Diana Parte [Munera vis nomine non venire.] 3. Tract. 6. Resolut. 34. eum, qui sine vi & fraude, sed suasione & precibus impedit ne Cathedra conferatur digniori, sicut & Beneficium & officium quodlibet, non teneri ad restitutionem. Quòd autem munerum collatio vis rationem non habeat aut fraudis, perspicuè tradit idem Resolut. 33. §. Verùm non grauabor, cuius illa sunt verba: Quòd si impediatur ne omnia supradicta bo [Diana.]na aliquis assequatur, non vi, fraude, mendaciis &c. sed precibus, blanditiis, muneribus &c. Vbi manifestè munera vi & fraudi contraponit. Et inferiùs ita scribit: Igitur cùm preces, munera, blanditiæ, non repugnent libertati; nullo modo infert alicui iniuriam. Sic ille. Iuxta quæ habetur per munera suffragatoribus collata eorum non sublatam libertatem, & ita iis non obstantibus in casu nostro validam esse electionem, cui sola vis & fraus incommodare, quo minùs talis esset, potuissent. Tum item, quia pro hoc eadem militat ratio, quæ pro valore suffragiorum, vt suffragatores non teneantur ad restitutionem: si enim illi non tenentur, neque etiam qui Cathedram assecuti, quandoquidem actus validus fuit.

Et quidem in Beneficiis collatio est [Ex collatione valida, facta minus digno, arguitur, in Beneficiis.] valida, facta minùs digno; cùm tamen sacri Canones clament dignioribus esse conferenda, vnde respectu illorum maior videtur esse ratio, quàm respectu aliorum sæculariorum, aut etiam Ecclesiasticorum officiorum: ergo idem non improbabiliter dici poterit. Licet enim non desint Doctores, qui in hoc discrimen agnoscant, eò quòd Beneficia non sunt instituta vt præmia, sed pro bono Ecclesiæ, cui fit satis digni ministri prouisione; cùm tamen Cathedræ vt præmia litterarum instituta sint. Re tamen vera discrimen dictum non videtur sufficiens, ad diuersam de eo, circa quod agimus, assertionem: quia vniuersitates primariò institutæ non sunt ad præmiandum litteratos, sed pro communi vtilitate, vt scilicet Doctores & Magistri in Ecclesia esse possint à quibus alij doceantur, & Ecclesia ipse ab infestis impugnatoribus defendatur: pro quo visum est commodissimum, vt honoribus & stipendiis Professores donarentur. Quod cùm certissimum sit, non videtur negari posse satis probabiliter argui ex vno ad aliud; vt scilicet quod in Beneficiis est sufficiens vt valida collatio sit, non obstante oppositione, in Cathedris etiam possit admitti.

Pro quo etiam facit, vt quis se ad resti [Rationes aliæ pro eodem.]tuendam Cathedram obligatum existimet, debere minùs dignum se etiam reputare: quod quidem vix erit qui sibi persuaserit, iuxta Martialis illud:

Aurum, & opes, & rura frequens donauit amicus:
Qui velit ingenio cedere, rarus erit.

[Martialis.]

Si ergo comparatione amici hoc accidit, quid aduersarij comparatione? Quando etiam dignitas non ex ingenio solùm, sed ex pluribus aliis coalescit. Iam ergo circa excessum, vt ille retentioni Cathedræ obstet, non vertitur quæstio, sed, an excessu etiam non existente, iniqua illa sit ob iniquum acquisitionis modum. Et vt non sit talis, qui ad restitutionem obliget, adducta probabiliter ostendunt: sicut & id, quod ex P. Thoma Sancio adduximus numer. 101. scilicet subornatum validè suffragari, dum per sententiam iure suffragij non priuatur, & ita validam esse electionem respectu eius, pro quo suffragium fertur, omnino est consequens, quia neque ille est voce passiua priuatus. Hæc vt talium conscientiis consulatur.

De Vniuersitatibus Societatis IESV.

DIco septimò. Qui in Vniuersitatibus [Assertio 7. Gradum in Societatis Vniuersitatibus receptum, in aliis acceptandum.] Societatis Gradum accipiunt, in omnibus debent Vniuersitatibus recipi, & admitti sicut alij, qui in Europæ Vniuersitatibus Gradum assequentur. Id constat ex tenore Bullæ Vrbani Octaui, cuius concessio perpetua est, & in Regio Indiarum Consilio registrata. In ea enim dicitur vt Gradus tales in omnibus & vbique suffragentur, sicut alibi recepti. Prætereà, Non sine iniuria dictarum Vniuersitatum videtur talis repulsa fieri, cùm admittantur alij, in quibus Gradus exiguæ litteraturæ argumenta communiter reputantur. Is qui Abulæ Doctoralem gradum ostendit, ad incorporationem admittitur, cùm tamen nullum experimentum sufficientiæ præcesserit, vel omnia superficialiter sint peracta. Ille autem repellitur, qui post experimenta omnia exactissimè decursa, Gradum est consecutus. Quis hanc non videat & miretur iniuriam? Ad quid Rex noster concessionem prædictam à Pontifice postulauit, si ita illa parui facienda est, vt Doctores pro non Doctoribus habeantur? Non sic certè Regium Indiarum Consilium, in quo Gradus dicti magni fiunt, & eorum merito Doctores huiusmodi præferuntur. Si quis ergo humanus respectus ad hanc obsistentiam permouet, non est à reatu culpæ liber, quidquid de bonâ fide sit, quæ in multis non damnabilem illam reddet, vt est æquum de probitate ipsorum suspicari. Vide Thomam Hurtadum Tract. 12. num. 1620. pro Vniuersitate S. Thomæ Hispalensi decertante; quæ enim adducit Indicis nostris possunt applicari.

Dico octauò, Episcopi Indiarum ne [Assertio 8. Indiarum Episcopos non posse Gradus cursibus non peractis conferre.]queunt Gradus conferre iis, qui in Vniuersitatibus Societatis ordinarios minimè cursus peregerunt, qui à Pontifice pro ipsis exiguntur. Res videtur clara, quia facultas sub illa ipsis conditione defertur: vt ex tenore concessionis apparet. Et formâ non seruatâ corruit actus, vt dictum aliàs, & est apud Scriptores obuium. Videndi Cardinalis Tuscus Litt. F. verb. Forma. Marius Antoninus Lib. 1. Variarum Resolut. 26. numer. 3. & Lib. 2. Resolut. 11. numer. 4. & 5. & Resolut. 48. num. 17. & Resolut. 92. num. 4. Petrus de Luna Consilio 34. num. 18. Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 2. Cap. 7. num. 19. & 20. Vbi quòd in dubio intelligitur esse substantialis, ita vt eius omissio actum vitiet, præ sertim cùm lex ex tali formâ prætendit aliquem certum finem, seu effectum, qui, si ea omittatur, non potest obtineri. Et quòd forma attenditur magis quàm ratio. Et Cap. 26. numer. 40. Vbi quòd formæ defectus maior sit [Formæ quanta vis.] quàm substantiæ, & quòd à lege requisita non potest per æquipollens adimpleri, & quòd debet attendi magis quàm ratio, & quòd ex minimo eius defectu actus rescindatur, seu resoluatur: vbi de concessione Principis agit, & omnia prædicta multis Textibus & Auctoribus illustrat & roborat, sicut & alij passim. Videndus etiam in Politica Lib. 3. Cap. 28. pag. 448. Col. 1.

Id autem, quod de fine obtinendo per [Specialis applicatio ad præsentem casum] formæ obseruantiam dicit, in rem præsentem apprimè cadit: Pontifex siquidem dum præcipit vt laureandi in Scholis studuerint Societatis, finem aliquem peculiarem intendit, sicut & Rex noster, qui vt ita fieret, postulauit; sicut & Societas ipsa. Non est autem difficile intellectu, quinam ille fuerit: vt scilicet studentes, non solùm in litteris, sed etiam in virtutibus instruantur. Quibus accedit à Pontifice etiam exigi, vt studentes talem Gradum accepturi, à Magistro studiorum Societatis approbationem habeant; vnde negotium istud arbitrio Episcoporum non relinquitur. Et ita Romæ, & Matriti visum, indeque rescriptum, Regio Indiarum Consilio id penitus prohibente.

Neque opponi potest id, quod à no [Non benè arguitur valida collatione per sufficientiam, sine cursibus.]bis dictum paullò superius, de recipiente Gradum sine cursibus necessariis: nam aliud est talem Gradum esse validum in foro conscientiæ, aliud autem in exteriori foro posse concedi: hoc enim Auctores non dicunt, sed absolutè negant. Et licet aliqui de gradibus Bacchalaureatus, & aliis in Artibus, dicant non esse mortale illos insufficientibus conferre; de aliis secus affirmant, & aliquod saltem peccatum in omnibus recognoscunt, iuxta dicta numer. 89. & 90. Præterquam quòd aliud est non habere sufficientiam necessariam, aliud ordinarios cursus non habere: cum defectu enim isto nullus admitti potest, quia de hoc debet certificatio Magistrorum, & informatio præcedere. Debet item examinatorum approbatio, licet illi in eo minùs fideles habeantur, eum, quæ est insufficiens, approbando.

Quòd si Episcopi dicant se in hoc [Non posse in hoc dispensari.] posse dispensare, id quidem tolerabile esset in aliquo casu, vbi merita promouendi postularent: velle autem pro libitu id passim facere, omnino alienum à ratione & iure apparet. Dispensatio enim vulnus legis est, vt dicunt Doctores, & passim vulnerare illam quis non videat omni esse contrarium æquitati? Sed certè neque pro casu aliquo apparet modus, quo id possit seruatâ æquitate præstari. Rogo enim cùm Episcopus dispensat, & Gradum confert ei, qui nihil præter sufficientiam habet, in quâ potestate hæc faciat? Si virtute Bullæ, ergo seruari debent saltem ea, quæ vt substantialia in illâ requiruntur. Illatio est euidens. Rogo iterùm quænam hæc substantialia sint? Si dicatur esse solam sufficientiam, id sanè stare nequit, quia in nullâ Vniuersitate solius sufficientiæ ratio habetur ad Gradus conferendos, sic enim earum frequentia tolleretur, cùm possent Scholastici suis in domibus, vel priuatis aliis discere, & sic ad Gradus properare. Aliquid ergo vlteriùs necessarium est: nec videtur quid illud esse queat, nisi cursus & approbatio, iuxta formam in Bulla designatam. Præterquam quòd si sola sufficientia ad substantiam pertinet; ergo & eâ stante, etiam sine Bullâ poterit Episcopus conferre Gradum, quia similiter poterit in eo dispensare; cùm sit eadem ratio: quod tamen dici nequit, & de quo num. 117.

Vnde & altera, quæ adhiberi potest, [Potestatem Episcopi ad id suam amplitudinem non extendere, præsertim in Indijs.] responsio conuellenda, si videlicet dicatur Gradum conferri, non virtute Bullæ, sed suæ amplissimæ potestatis. Potestas siquidem Episcoporum ad conferendos Gradus non præualet, quia id solius est Pontificiâ auctoritate roboratum, cùm Sedes Apostolica eam sibi facultatem reseruarit. Est insuper, pro Indiis præsertim, Regia facultas necessaria: quæ necessitas ita vsu comprobata est, vt etiam facultates Pontificiæ, quæ pro conferendis Gradibus à Sede Apostolicâ emanarunt, quarum plures extant in Bullis authenticis Societatis, sine Regis consensu minimè executioni tradantur. Et quidem cum Rex ipse pro facultate ad conferendos Gradus Pontifici supplicarit, idque ex Consilio Supremi Indiarum Senatûs; satis apertè significat non esse in Episcopis Indiarum huiusmodi potestatem. Est insuper pro dispen [Ex defectu caussæ etiam futuram nullam dispensationem.]satione in lege Superioris caussa necessaria ad illius valorem, vt est communis Doctorum sensus, qui videri possunt apud Dianam Parte 8. Tract. 3. Resolut. 19. P. Azorium Tomo 1. Libr. 7. Cap. 18. Quæst. 6. dicentem esse omnium Iurisperitorum, & apud Dom. Barbosam circa Cap. 8. Seßion. 25. Concilij Trid. de Reformat. vbi pro eo habetur expressa decisio, dum sic dicitur: Quòd si [Concilium Trident.] vrgens, iustaque ratio, & maior quandoque vtilitas postulauerint cum aliquibus dispensandum esse, id caußâ cognitâ, ac summa maturitate, atque gratis, à quibuscumque, ad quos dispensatio pertinebit, erit præstandum; aliterque facta dispensatio surreptitia censeatur. Tunc sic. Ad dispensandum in casu nostro nulla est vrgens iustaque ratio, aut notabilis vtilitas: non ergo dispensatio valida est. Maior quàm sit certa iam constat. Minor ostenditur: quia ij, qui Ordinarij auditores in scholis Societatis non fuerunt, nihil vrget vt Gradus consequantur, neque in eo est notabilis vtilitas respectu Ecclesiæ Dei: quidquid enim post Gradum facere pos [Personalis vtilitas non attenditur.]sunt, etiam poterunt sine illo. Quòd verò ad prætensiones suas id desit, nullius considerationis est ad formam à Pontifice præscriptam violandam. Non enim vtilitas personalis attenditur, sed Ecclesiæ, nisi in iis, quæ ad animæ salutem spectant, iuxta communem Doctorum intellectum apud Barbosam de Potest. Episc. Allegat. 57. num. 8. Pro quo & P. Thomas Sancius de Matrimonio Lib. 8. Disput. 18. num. 8. & Disputat. 19. num. 35.

Illud tamen pro se Episcopi viden [Pro Episcopis an faciat ipsorum sententia. & doctrina de dispensationis valore bonâ fide factæ.]tur habere, quòd scilicet ipsi iudicant id fieri posse, suntque viri docti, & alios habent secum sentientes: quando autem bonâ fide Prælati iudicant sibi licere dispensationem, valere illam, licet reuerà caussa sufficiens non sit, tenent P. Azor suprà. & cum eo P. Sancius Lib. citato, Disputat. 17. numer. 8. qui eum sic citat. Lib. 7. Institut. mor. Cap. 29. quæst. 6. cumque Tomum aut Partem non indicet, laborabit equidem lector omnes euoluens, & non inueniet, cùm & aliàs falsa citatio sit. Loco ergo à nobis indicato (quem neque curæ fuit P. Palao respicere, sed vt inuenit, protulit Tomo 1. Tract. 3. Disput. 8. Puncto 8, §. 2. numer. 5.) §. 1. ita scribit: Si Prælatus bona [P. Azor.] fide aliquem lege ieiunij soluit, putans iustam caussam subesse ad id faciendum, non peccat, & relaxatio prodest, quia facta est bonâ fide. Sic ille. Quod & tenent P. Reginaldus, Merolla, & Villalobos apud Dianam suprà Resolut. 2. Sed cùm Regium Consilium secus iudicet, & ita de Regis constet voluntate, ac consequenter Pontificis, qui conçessionem suam iuxta Regiam supplicationem exhibuit, non videtur quomodo bona esse fides possit, & probabile pro eo fundamentum. Quòd si nihilominùs instent, quid sit è re natâ faciendum Superiores Societatis indicabunt. Nec damnan [Quid pro praxi à Religiosis Societatis præstandum]di, si ad vitandas simultates, & indignationem Episcoporum declinandam, aliquando conniueant, & examini expositos, si inuenti fuerint sufficientes, approbent, vrbanâ cautione præmissâ, in quo non magnum videtur esse periculum, cùm forma dicta Sacramentalis non sit, à quâ Character pendeat, aut alterius substantia Sacramenti. Cùm etiam sententia Bordoni sit, quam Diana probabilem affirmat, duos alios pro eadem Auctores adducens Parte 12. Tract. 1. Resolut. 95. qui dicunt Episcopos pro suis Episcopatibus posse creare Doctores. Vbi quod Diana ait, scilicet opinionem dictam non esse intra Italiam practicabilem, Indiis potest adaptari.

Circa Religiosos Resolutio postrema.

DIco Tandem Religiosi ius suffragij in [Assertio vlt. Religiosos suffragari posse pro oppositoribus suæ Religionis. Et quàm illarum litteratura vtilis Ecclesiæ sit.] oppositione ad Cathedras habentes tutâ conscientiâ possunt pro oppositoribus suæ Religionis suffragari. Id probo. Quia generaliter loquendo tales sunt digni, & ita currit superior doctrina numer. 106. & 109. quam Religiosi vt probabilem sequi possunt. Supra generalem autem rationem illam est aliquid, per quod verosimilior comprobetur; quòd scilicet cum dignitate concurrat respectus Religionis, qui locum aliquem debet in istis habere; dubitari enim nequit ad commune bonum conferre vt Religiones viris litteratis abundent, in quibus Philosophiæ ac Theologiæ studia præsertim florent, ad fidelium salutem multipliciter opportuna. Qui cùm docti [Cap. Super specula, de Magistris.] fuerint in Dei Ecclesia velut splendor fulgeant firmamenti, ex quibus postmodum copia poßit haberi Doctorum, qui velut stellæ in perpetuas æternitates mansuri, ad iustitiam valeant plurimos erudire. Quæ sunt verba Honorij Tertij in Concilio Generali, & habentur in Cap. Super specula, quod est finale de Magistris, de quo & dictum aliàs. Hunc ergo splendorem si Religiosi accurent, honesta debet talis haberi cura, si circa Cathedrarum assecutionem modis debitis, & Religiosâ circumspectione dignis applicetur. Sicut ergo qui dignum se reputat ex illis, annuentibus Prælatis, oppositionem facere potest, aliorum oppositorum merita scrupulosiùs non discernendo, iuxta dicta n. 110. ita & conreligiosi eodem modo se gerere possunt, quia omnes vnum corpus efficiunt, & cor vnum atque anima vna esse debent, iuxta sui statûs perfectionem. Quæ quidem id in eis exigit, quod si desit, non sine grauissimis scandalis stare poterit. Cùm ergo respectus dictus aliquid operari possit, suppositâ aliàs oppositoris dignitate, ex hoc illa accrescit, vnde vota in eum possunt sine scrupulo conuenire.

Erit autem minimè tolerandum, si con [Contra iustitiam nihil peragendum, ostenditur.]tra iustitiam aliquid peragatur. Exempli gratia, si negotiatione pecuniaria, aut aliàs obtineatur, vt non matriculati, neque cursus necessarios ad gradum Bacchalaureatus habentes, & penitus in facultate Cathedræ, de quâ agitur, insufficientes, prædictum recipiant Gradum, si se fingant aliqui Sacerdotes ad qualitatem addendum, si bis suffragentur, si alij pro aliis supponantur, si sit elapsum tempus, pro quo Gradus dictus suffragandi ius tribuit, & alia, quæ ignorare nequeunt, qui mediocrem legis diuinæ notitiam nacti; quantò id potiùs, qui inter primarios recenseri gestiunt litteratos? Videndus P. Thomas Sancius Lib. 2. Consil. mor. Cap. 1. Dub. 52. n. 5. & seqq

Circa eos verò, qui ante Edictorum [De ijs, qui ante edicta non extiterunt in ciuitate.] affixionem in Ciuitate non extiterunt, non ita videtur certum:: quia Constitutio, etsi id prohibeat, non videtur actum inualidare: neque circumstantia illa tanti momenti apparet, vt ad forum etiam conscientiæ pertingere debeat, vt certum affirmari. Illud est tamen probabile, quòd [Et de non habentibus omnia requisita ad Gradum.] si alicui sine requisitis per Constitutiones Gradus conferatur, qui tamen sufficiens ad illum sit, suffragari potest, & iurare verbis æquiuocis, sicut de subornatis diximus numer. 101. Id quod ex P. Sancio colligo, qui Dubio citato num. 9. ait eum, qui est Auditor ordinarius, licet alia requisita non habeat, suffragium præstare posse, quia habet quod est substantiale. Atqui in casu nostro etiam habet quod substantiale est: potest ergo votum præstare,

Verum quidem est eumdem Patrem [Non esse idem de eo, qui ordinarius auditor non est, licet sufficiens.] cum aliis, quos citat num. 5. docere eum, qui cùm non sit Auditor ordinarius talis facultatis, scilicet per maiorem anni partem, furtim se ingerit ad suffragandum, & sic est caussa vt aliquis amittat Cathedram, teneri restituere. Quod quidem videtur intelligendum, etiamsi sufficiens sit, ob rationem insinuatam ab illo, quia aliter quàm per ordinarios cursus non fit quis pars huius Vniuersitatis: sin minus quilibet prætergradiens, si sufficientiam habeat, votum præbere poterit, si se furtim ingerat: quod constat dici non posse. Sed hoc non obstat, quia ille, qui ordinarius Auditor non est, suffragari nequit, etiamsi sufficiens, quia membrum Vniuersitatis non est: Atqui is, qui Gradum cum sufficientiâ suscepit, & si ordinarius auditor non fuerit, membrum est Vniuersitatis; potest igitur suffragari. Est autem pro eo manifesta mens eiusdem Patris suprà Dub. 57. num. 14. & 15. Vbi resoluit contra aliquos eum, qui Gradum recipit non habens cursus necessarios, validè eum recipere, nec peccare mortaliter, secluso iuramento, si aliàs sufficientiam necessariam habeat. De quo etiam diximus numer. 89. id quod huic potest intento deseruire. Et hæc occasione vigesimi primi Concordiæ Capituli sint satis circa Indicas Vniuersitates, vt filum iam abruptum connectamus.

Circa Vigesimum primum Concordatorum Capitulum alia item nonnulla.

SIc in illo post exposita circa prohibi [Intromissio in negotia prohibetur. Vbi de patrocinio oppositorum ad Cathedras.]tionem de Gradibus Vniuersitatum: Ni se entremetan en cosas semejantes, ni en negocio de gobierno, que no tocan à su ministerio. Quæ sint hæc similia, in primis dicere possumus talia esse, si quando oppositiones ad Cathedras contingunt, patrocinium alicuius ex oppositoribus suscipiant, vocantes eos, qui ius suffragij habent, & vrgendo precibus, quæ in personis talibus non possunt non vim specialem habere ob metum reuerentialem. Licet enim plures Doctores dicant [Preces pro vi quando habeantur.] preces, vt vim habeant incutiendi metum cadentem in virum constantem, debere esse vehementer importunas, & sæpiùs repetitas, vt videre est apud Bonacinam Tomo 1. Quæst. 3. de impedimentis Matrimonij, Puncto 8. numer. 6. §. Addo cum aliquibus. Vbi præsertim P. Lessium suis ferè verbis loquentem inducit Libr. 7. Cap. 17. Dub. 6. §. 1. Si tamen preces, qualescumque sint, eumdem habent effectum, de illis est similiter vis eadem præsumenda. Cùm ergo timor malæ tractationis, & diuturnæ offensionis, cum asperitate vultus & verborum, pro signo metûs cadentis in virum constantem apponatur, & hic accidere possit, si precibus etiam non repetitis obsequatur quis, idem est de illis penitus asserendum. Inter com [Respectu Inquisitorum metus est cadens in constantem virum ratione illarum.]munes autem reuerentiales metus, ille, qui respectu Inquisitorum accidit, non infimum locum tenet, & fortè inter primarios computandus, multùm circa hoc influente verâ aut falsâ hominum existimatione, à qua non possint facilè reuocari. Siue enim ex vero fundamento, siue ex qualitate personæ sit, tenaciter apprehendentis, malum considerabile timeatur, eadem est ratio in ordine ad intentum, de quo agimus, vt benè P. Lessius suprà §. Respectiuè gratis, ex quo & aliis Bonacina [Vnde illius ratio sumatur.] §. citato eam regulam statuentibus, metum non esse metiendum ex caussa, à qua oritur, aut ex natura rei, sed potius ex persona, cui incutitur, de quo etiam dictum aliàs, & pro quo item videndus P. Ægidius de Sacramentis, Disput. 28. Dub. 2. P. Dicastillus Lib. 2. Tract. 3. numer. 116. & seqq. vbi de metu reuerentiali respectu cuiuscumque auctoritatem & potestatem habentis, P. Bauny Tomo 1. Tract. 12. Quæst. 20. vbi de metu graui ob apprehensum malum loquitur: qui & videndus post principium. §. Tertiò est neceßè, vbi benè cum Nauarro statuit, non alterius esse, quàm viri sapientis de natura ac qualitate metus iudicare: Confessarij inquàm in foro conscientiæ; & iudicis in externo, quia omnino à circumstantiis pendet. Et Decisio Rotæ apud Dianam Parte 11. fol. 610. & seqq. vbi Professio annullatur ob metum reuerentialem nepotis respectu patrui, & Doctores in patrocinium plurimi congeruntur. Et obseruandum Doctores, qui preces vehementes & repetitas ad metum dictum requirunt, de illis loqui, quando præter earum molestiam nihil prætereà timetur: vbi autem alterius damni timor accedit, repetitio illa & vehementia necessaria non est, ob rationem dictam; sufficit enim seria postulatio, quam homines graues adhibere semel tantùm solent, quia contra eorum auctoritatem esse videtur iterata. Videatur Basilius Legionensis Lib. 4. de impedim. Matrim. Cap. 5. & Dom. Villaroël Parte 1. Pacificæ [Dom. Villaroël.] gubernat. Quæst. 3. Artic. 5. numer. 20. vbi sic loquitur: Es saber poco de Clerigos y Obispos, querer que se repitan los ruegos. Sic ille. Quod casui nostro venit omninodis applicandum.

Deinde. Similia, quibus se immiscere [De patrocinio Commendatariorum.] Inquisitores prohibentur, sunt patrocinia Commendatariorum, eorum scilicet, qui acceptâ à Mercatoribus pecuniâ, in Hispaniam se conferunt, empturi merces, & negotia alia tractaturi. Mercatores enim possunt aliquando minùs quantum vrgere, vt huic sibi familiari ob amicitiam, vel alium respectum, copiam auri & argenti committant: sicut & alios, qui pro diuersis caussis copiam etiam ingentem transmittunt, ad quod sæpiùs Religiosi tenentur, ob varias pietatis & iustitiæ rationes. Quod quidem negotium valde periculosum est, quia Commendatarij parum se fideles exhibent, & cùm subodorari hoc Mercatores non ægrè possint, dum ad commendationem talem compelluntur, grauibus se iacturis exponunt, quod non semel experientia comprobauit. Non audent tamen Inquisitorum petitioni resistere, quia id timent, quod de suffragatoribus pro Cathedris nuper dicebamus. Et hic quidem [Obligatio restitutionis.] maior esse timor debet propter restitutionis obligationem, ad quam in Cathedris non teneri probabile est ob fundamenta, de quibus n. 108. & seqq. In casu autem præsenti tale aliquid non apparet, quia sunt caussa damni absolutè, quod nullo modo rationabiliter debebat pati, qui in illud consentit, cùm nulla sit inter eum & alium comparatio, sicut inter dignum & digniorem; vnde currit communis regula in materiâ restitutionis, & lex Aquilia de damno dato. Videatur P. Palaus de Iustitia & Iure Disput. 4. de Commutatiua, Puncto 15. num. 10. Vbi obligationem restitutionis ex vi & metu quo modocumque contingant, benè ostendit.

Nihilominùs excusari ab illa possunt. [A qua excusantur, multiplice ex capite.] Primò ex bona fide, quam est credibile habere viros tantos, dum hæc gerunt. Secundò. Quia hoc non omnino inuiti faciunt Commendantes, dum sic gaudent Inquisitores sibi beneuolos reddere, vt ipsis in eodem genere aut alio fautores mereantur. Tertiò, Quia nullus voluntati Inquisitoris obsequitur animo ipsum ad compensationem damnorum obligandi. Quartò. Quia restitutio talis non est in vsu, neque quisquam de illa cogitat. Tandem, Quia aliquomodo sustineri potest preces non inducere metum cadentem in constantem virum, cùm importunæ non sunt, iuxta [Preces non importunas non inducere metum cadentem in constantem visum, qui censeant.] P. Lessium suprà. & P. Ægidium, qui eum citat & sequitur numer. 35. vbi & rationem reddit illis verbis: Cùm grauißimum sit diuturnas ac continuas preces Superioris semper reijcere, cùm hoc non fiat sine periculo grauißimæ offensionis. Aliàs etsi hæc solitariè sumpta aliquomodo dicantur cogere, non tamen virum constantem. Hæc ille: quibus non obstantibus, videant DD. Inquisitores se suis precibus ad [P. Ægidius.] damna prædicta inferenda exponi, vnde est abstinendi obligatio manifesta, quæ vt grauior sit, lex facit Capitulo præsenti contenta.

Sed quid illud, Ni en negocios de gobierno, [Quæ negotia aliena à munere Inquisitorum.] que no tocan à su ministerio? Non equidem operosa est intelligentia, quando ea; quæ propria ministerij sunt, adeò habentur perspecta. Propugnatores fidei sunt. Sic eos Ecclesia vocat in Oratione Secreta Missæ S. Petri Martyris, Propugnatorum omnium Choriphæi, Exemplaris, Protectoris. Militant ergo Deo: & nemo militans Deo, implicat se negotiis secularibus, vt ei placeat, cui se pro [2. Tim. 2. v. 4.]bauit, clamat Apostolus 2. Tim. 2. v. 4. Non igitur placebunt, si se negotiis sæcularibus implicarint. Si Proregum palatia frequentent, vt consultationibus, quæ Auditorum, ac Regalium Officialium sunt propriæ, intersint; aut etiam non vocati, quæ huiusmodi sunt, domi agitent, & scripta conficiant, in quibus sua proponant arbitria circa ea, quæ ad ministerium suum nullam habent relationem. Quia verò Capitulum intromissionem tantùm vetat, Ni se entremetan, non [Intromissio vetita non consultatio.] erit contra illius dispositionem, si à Proregibus aliquando consulti de re aliqua ad commune regni bonum singulariter pertinente, aut verbo aut scripto respondeant, quia hæc intromissio non est, neque Apostolico edicto repugnat, cùm tantùm prohibeat huiusmodi negotiis se implicare, propriæ scilicet impetu voluntatis. Implicat se. Quod non accidit, quando ab alio, Regis nomine, eorum industria in casu non frequenti prouocatur. Partes enim Reipublicæ sunt, & illius quasi membra, vnde & in corporis istius bonum operam debent conferre suam, quando illa necessaria, aut valde expediens contigerit reputari.

Ad hoc etiam videtur spectare ne sint [Testamentorum executores vt esse possint.] executores testamentorum. Et quidem quando testamenta prophanas tantùm, aut principali ex parte dispositiones tales continent, id videtur valde dissonans, & quod meritò intelligi potest prohibitum in præsenti Capitulo; nisi fortè pietatis lege ad id viderentur induci, quia testatores eorum propinqui, neque habentes alios, quibus ea possit cura confidenter demandari. Si autem pias, id non ita dissonat, quia & Episcopi ex officio habent pias omnes exequi voluntates, sicut & Religiosi & Clerici ex testatoris designatione: iuxta Cap. Tua nobis, de Testamentis. Pro quo Dom. Barbosa de Potestate Episcopi Allegat. 82. num. 2. Sunt autem Episcopi Ordinarij Inquisitores vt diximus num. 78. Et habetur expressè in Clementina 1. de hæreticis Quia verò dispositiones tales possunt aliquando multùm solicitudinis & occupationis offerre, illæ etiam sunt reiiciendæ iuxta Regis mentem & Concilij supremi.

Iuxta quam etiam videtur esse, vt Tu [Et Tutores ac Curatores.]tores, vel Curatores esse nequeant. Et quidem Testamentarij ac Datiui non solùm Clerici in sacris constituti, ac Religiosi; sed neque Episcopi esse possunt, per Textus, quos adducit P. Molina Disputat. 221. §. Religiosus, & seqq. quamuis [Quinam tales esse possint.] Episcopis id liceat respectu miserabilium personarum, sicut & Clericis dictis, si non Testamentarij & Datiui, sed Legitimi sint, quando scilicet proximiores in gradu pupillo sunt. Quia verò ad id non tenentur, ea est cura ab Inquisitoribus etiam respuenda, nisi grauis aliqua caussa faciendum aliter persuadeat, in quâ pietas sine notabili distractionis periculo misceatur; in quo eadem quæ pro Executoris Testamentarij munere videtur ratio militare. Quod etiam de Tutoris ac Curatoris munere respectu miserabilium personarum de Episcopis dictum, ad D.D. potest Inqui [Quorum specialiter Inquisitores.]sitores extendi, vbi id officij Episcopi non præstarent miseris; cùm sit illud ad Christianam fidem spectans, vt meritò clamet Apostolus: Si quis autem suorum, & maximè domesticorum, curam non ha [1. Tim. 5. v. 8.]bet, fidem negauit, & est infideli deterior. 1. Tim. 5. vers. 8. Huic ergo numeri Propugnatores fidei non immerito suam possunt vigilantiam applicare: ne & ipsi insidelitatis notam illam, quam D. Paulus miseros non curantibus impingit; aliquatenus incurrere videantur: tunc præcipuè, cùm non quorumcumque, sed suorum necessitatem id constat implorare.

Circa Vigesimum secundum.

QVod in hunc procedit modum: Que [Circa prohibitionem gestandi arma in die Actus fidei. Pro quo rationes.] el dia, que se vbiere de celebrar Auto de la Fe, los Inquisidores de aqui adelante no prohiban tener armas, picas si conuiene que no se traigan el Virrey lo mandarà proueer asi. Ratio cur prohibitio portandi arma in die Actus fidei ab Inquisitoribus fieret, ea esse poterat, ne aliqui pro reorum defensione tumultum in populo facerent, qui ignoti cùm essent, non poterat ipsos specialiter prohibitio coërcere. Poterat etiam, ne occasione concursus, in quo circa loca rixæ oriri solent, sanguis fidelium funderetur; cùm in Actibus hujusmodi singularis debeat seruari modestia, & pacis cura præferri; ne scandalis occasione exaltandæ fidei exortis, infidelium lancinentur conscientiæ, & in suis erroribus computrescant. Alia etiam esse ratio posset, vt scilicet singulare priuilegium Ministrorum S. Officij tunc eluceret, portandi scilicet arma, de qua dictum numer. 41. & [Quæ videatur genuina.] seqq. Prior autem videtur genuina, & præcipua, ob rationem redditam, quod scilicet, si expedierit, id Prorex prohibebit: duæ enim posteriores, cùm negotium sacrum concernant, ad Proregem non videntur pertinere.

Quæcumquæ autem illa sit, maximè [Meritò ablatam dictam consuetudinem.] conueniens fuit morem talem prohiberi, quia res molestissima esset respectu honorabilium personarum: discrimen autem inter populares constituere, res odio plenissima futura, & prætereà valde difficilis: neque insuper necessaria: qui enim tumultuari possent, pauci essent, comparatione fidelis multitudinis, in quâ fidei zelus exardescit, vnde facilè tumultuantes, armati licet, ab armatis comprimi & opprimi possunt: quare nihil ab illis videtur timendum, qui multùm habent cur timeant, & diebus talibus in illis solet magis timor excitari, iuxta prouerbium nostrum: Cùm barbam vicini abradi videris, tuam laua. Quod & Latinum habet vulgari carmine: Tunc tua res agitur, paries cùm proximus ardet. Nihilominùs quia iuxta occurrentes circumstantias expedire posset vt armorum depositio iniungeretur, id à Prorege præstari poterit: circa quod admonitio ad Inquisitores spectabit, sed ille quod sibi benè visum fuerit, circa rem ipsam, & modum, adhibitâ consultatione, præstabit. In quocumque autem e [Proregis semper armatum militiam futuram.]uentu custodiæ suæ militiam armatam habebit; neque aliud ipsi licet, cùm personalis ea prærogatiua non sit, sed iuxta eius, quam repræsentat, dignitatem. Vt possit dicere, quod olim Iob: Cumque sederem, quasi rex, circumstante exercitu, eram [Iob. 29. v. 25.] tamen mœrentium consolator. Iob. 29. v. 25.

Circa Vigesimum tertium.

IN quo vt sequitur: Que quando los Inqui [Circa modum sedendi in Ecclesiis. Vbi quòd intra Presbyterium non videatur licere.]sidores fueren à alguna Iglesia à publicar el Edicto de la Fe, ò à hacer otro acto de Iuridicion, se sentaran en la Capilla maior en sillas, teniendo delante vna alfombra, y almohadas, y los Oficiales vn banco cubierto con vna alfombra. Ex cuius tenore inferre aliquis poterit Primò non licere DD. Inquisitoribus in Presbyterio apparatum dicti concessûs habere, quia Presbyterium locus est in Ecclesia à maiori Capella diuersus: quod aliunde ex eo colligitur, quòd pro consessu dictorum Dominorum, & Officialium locus idem designatur, vt constat: Officiales autem intra Presbyterium non esse sessuros, certius est quàm quod certissimum, vnde circa illud esse dubitatio nequit. Deinde, locus ille videtur Episcopo Diœcesano proprius, vt Pontificium Rituale disponit: neque id, quod Episcopis proprium est, præfatis D. D. fieri commune potest: vnde neque ante se solium, seu Sitiale habere possunt, neque cum celebrante ante altare dicere Confessionem, benedicere incensum, & benedictionem Diacono ante decantationem Euangelij, aut Concionatori præbere, & sic alia. Secundò, apparatum illum pro iis tantùm concedi diebus, in quibus Actus fidei, publicationis Edicti, aut alij ad iurisdictionem Tribunalis propriam pertinentes exercentur. Si ergo pro sua deuotione in Festis assistant, aut sponte aut inuitati, aliter dicendum videtur, iuxta propositum aliàs Iuris axioma, quòd limitata dispositio limitatum producit effectum, vltra quem nequit extendi.

Et ita quidem dicendum videtur attentâ verborum formâ; sed eâ non obstante ali [Sed contrarium statuitur.]ter pronuntiandum. Possunt ergo intra Presbyterium sedere, quia sic est vsu receptum, neque locus ille minùs conueniens respectu illorum iudicandus est, cùm sint Pontificis Delegati, qui in eisdem honoratur, cui dignitati debet locus respondere. Pro quo videnda quæ habet Cæsar Carena Lib. 1. Titulo 5. §. 6. & 7. & pro eodem facit argumentum, quod pro similitudine ho [In Titulo honorifico Episcopis similes.]norifici tituli conficit Paramus Lib. 3. Quæst. 9. numer. 23. & 24. arguit enim in hunc modum: Titulus Reuerendißimatus de iure est debitus Episcopis, vt in l. In contractibus §. In omni verò tempore. C. de non numerata pecunia, ibi: Per virum Reuerendißi [Paramus.]mum Episcopum. Igitur idem Titulus erit debitus Inquisitoribus, qui in caussa fidei à Summo Pontifice Delegati videntur assumpti quoad iurisdictionem ad præcipuam partem muneris Episcopalis. Sic ille. Quod se citatus Carena probasse ait in Adnotationibus ad Quæstionem Tertiam Guidonis Fulcodij Cardinalis, qui posteà fuit Pontifex Clemens Quartus numer. 8. Incipiunt autem Quæstiones ad calcem operis pag. 469. quæ per errorem est 169. In citato autem loco nihil habet. Potest autem videri in Adnotationibus ad Quæstionem [Alia pro ipsis.] Quartam; vbi benè ostendit Inquisitores esse Pontificis Delegatos. Et etiam Quæst. 8. numer. 8. vbi probat Episcopum in caussis fidei esse inferiorem Inquisitore. Et Quæst. Prima num. 16. ad quam se refert.

Plus autem est quod affirmat & pro [Eorum superioritatem non esse tantùm secundùm quid.]bat citato §. 7. num. 64. & seqq. Superioritatem scilicet Inquisitorum non solùm esse secundùm quid, sed absolute: quia non sunt delegati ad vnam caussam, sed ad vniuersalitatem caussarum in negotio fidei contra omnes & quascumque personas. Ex quo deducit Inquisitorem in ses [Quid inde pro honoribus, & præsertim circa sessionem in Presbyterio.]sione debere præcedere Vicarium generalem Episcopi, etiam in actibus indifferentibus, quando scilicet non exercent suam iurisdictionem. Ex quibus id deduci potest, quod ad casum præsentem spectat, posse videlicet intra Presbyterium sedere, vt sicut in Titulo æquiparantur Episcopis, ita & in loco; licet in aliis, quæ ad ritus sacros pertinent, non debeant exæquari, quia propria respectu Pontificiæ dignitatis sunt, vt ea, de quibus numer. 130. Neque hoc negatur in præsenti Capitulo, sed id statuitur, quod frequentiùs accidit, vt scilicet DD. Inquisitores cum Officialibus assistant: & quia isti in Capellâ maiori etiam sessuri, locus sessionis communi nomine designatur. Præterquàm quòd Presbyterium pars maioris Capellæ dici potest in aliqua non impropriâ significatione: & quia fauorabilis est dispositio, ad illud extendi, iuxta communem de priuilegiis doctrinam, pro qua sæpiùs. Quòd autem id seruandum semper sit, satis videtur rationi conforme, ne illorum vilescat auctoritas. Et quia, vt in simili arguit Carena suprà numer. 62. Cùm in quocumque loco interueniant, semper sint cum qualitate iurisdictionis dictâ, tamquam Apostolici inquam Delegati, eumdem debent tenere auctoritatis apparatum; id quod in Episcopis etiam obseruatut.

Occasione autem dictorum quæri po [Titulum Dominationis, seu Señoria, posse illis attribui.]test an Inquisitoribus attribui possit Titulus Dominationis, vulgò Señoria. Et cùm pro Tribunali sedent, nulla est dubitatio, sic enim est vsu receptum, quocumque etiam modo in Tribunali adstent, nec solùm omnibus pariter, sed etiam singulis: vnde difficultas tantùm est de vulgari aut ordinariâ allocutione, siue verbali, siue per scripta. Et ita quidem paucis abhinc annis cœptum introduci, sed renuentibus eorum primariis, etiam in Episcopatibus præsentatis, quia Episcopatus admittere renuerunt: quod & aliqui recentiùs admissi sequuntur, quorum est modestia meritò collaudanda; sine vituperatione autem aliorum, qui dum permittunt, suæ illud dignitati non indignum arbitrantur. Et ita quidem dici potest, non obstante Pragmaticâ, quæ vix est vnquam obseruata: arguique potest ex Titulo Reuerendißimatus: sicut enim quia ille Episcopis proprius est, attribui etiam Inquisitoribus potest ob præstantiam dignitatis, iuxta dicta, numer. 131. ita & de Titulo Dominationis consequenter videtur asserendum, qui Episcopis attribuitur iuxta l. 18. Tit. 1. Lib. 4. pro quo Auctores adducit Dom. Villaroël Parte 1. Quæstio. 1. Act. 3. num. 15.

Pro quo & facit receptissimus vsus, [Ex titulo Dominorum arguitur.] iuxta quem Inquisitores Domini vocari solent, & ita non nudè Inquisitores, sed DD. Inquisitores, cùm de illis agitur, compellari, vulgo Señores, vnde abstractum nomen Señoria, sicut Dominatio comparatione Domini. Quemadmodum enim Sanctißimi, & Beatißimi Tituli Summo Pontifici proprij sunt, & proptereà cùm eum Titulis Sanctitatis, & Beatitudinis compellamus; ita & in proposito dici potest. Quod quidem cùm in nullius præiudicium cedat, & ad æstimationem muneris tanti videatur conferre, non est cur pro eo litem Dominis intendamus. Facit item pro eodem, iudicibus Conseruatoribus Titulum præfatum attribui solitum, eò [Et ex iudicibus Conseruatoribus.] quod sint Sedis Apostolicæ Delegati: quod multò excellentiùs in DD. Inquisitoribus cernitur, quandoquidem ad caussas maiores eis Apostolica iurisdictio, & vniuersalius delegatur. Vbi argumentari etiam possumus sicut Carena suprà §. 55. circa Titulum Reuerendißimatus, sic enim ille: & cùm hic Titulus nunc indistinctè tribuatur Vicariis Episcoporum, qui longè inferiores sunt Inquisi [Et ex aliis cum Carena.]toribus in caußis ad S. Tribunal spectantibus; maximum esset absurdum eum denegare Inquisitoribus Sic ille; quod ex Conseruatoribus, & aliis arguendo, similiter applicandum.

Circa Vigesimum-quartum.

IN quo sequentia: Que los Inquisidores no [Contra Proregem per Censuras non procedendum. Et quid circa competentias iurisdictionis.] procedan con Censuras contra el Virrey en ningun caso de competencia de Iuridicion. Y el Virrey no aduocarà ninguna caussa, ni delito de Familiares, ò Ministros de la Inquisicion, en que ouiere, ô se esperare auer competencia de Iurisdicion: antes lo dexara à las Audiencias y Iusticias Ordinarias, para que con ella los dichos Inquisidores puedan formar la dicha competencia, si la vbiere de auer. Sic ibi. Vbi limitatio circa excommunicandum Proregem omnimoda non est, sed circa materiam competentiæ in iurisdictione: circa alia ergo eorum brachium non est alligatum: cohibendum tamen, & potestate sibi à Sede Apostolicâ traditâ, annuente Rege, non nisi in casu rarissimo vtendum, quia aliàs turbamenta possunt periculosissima pertimesci. Pro quo videnda quæ diximus Titulo 3. Cap. 15. & iis addendum, vbi fundamentum competentiæ ex parte Proregum apertè iniustum est, ratione cuius ille in excommunicationem incurrerit, non prohiberi DD. Inquisitoribus eos incursos denuntiatione publicâ declarare, seruatis Iuris dispositionibus. Sed quia in hoc scandala possunt timeri similia, ad illud non est nisi ex caussis vrgentissimis veniendum.

Quoad id verò de non auocandis caus [Prorex quas caussas ad se auocare possit.]sis, ea excipienda sunt, in quibus Prorex iudex Ordinarius est, ita vt iudex alius Ordinarius non sit, sed tantùm delegati: quia Capitulum de caussis tantùm procedit, quæ ad Audientias, & iudices Ordinarios spectant; vt dici caussæ militum possunt: non enim constat Auditorem militiæ Ordinarium iudicem esse per ea, quæ adducit Couarrubias Practicarum Cap. 4. numer. 8. & specialiter in fine de Præfecto Prætorij, cui similem esse Proregem affirmant ij, quos adducit Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 4. Cap. 9. numer. 9. vnde non facit delegatus iudex vnum cum eo tribunal, quandoquidem ad ipsum appellari potest. Videatur idem Dom. Solorzanus circa iudicialem Proregum potestatem vt Generales Duces sunt etiam Lib. 2. Cap. 31. n. 7. & seqq. & Lib. 4. Cap. 10. à numer 34. & præsertim in Politica Lib. 5. Cap. 18. pag. 919.

Circa Vigesimum-quintum.

DE modo decidendi difficultates circa [Circa formam in competentijs erga iurisdictionem seruandam.] iurisdictionem, cùm casus competentiæ occurrerit, in eo agitur, & concludendum statuitur concurrente antiquiore ex Regiis Auditoribus cum antiquiore Inquisitorum: & quid faciendum cùm inter eos non fuerit concordatum. Sed quia vbi esset talis faciendus concursus non expressum, & quis seruandus præcedentiæ modus, dum Auditores Regij suæ student auctoritati consulere, & suæ item Inquisitores, executio prædictæ Concordiæ nimisquantùm retardata, & licet super eo Regia rescripta prodierint, nihil ampliùs, nouis supersedendi executioni adductis rationibus, est progressum, de quo dictum numer. 34. Iuuat autem verba Dom. Solorzani ex Politica pag. 712. Col. 2. hic apponere, qui post declaratam grauissimorum Senatorum consultationem, qui ad id fuerant ex diuersis Regiis Consiliis aduocati, inter quos & ipse, ita scribit: Y finalmente se resoluio por mayor par [Finalis circa eam resolutio.]te, que el Oydor mas antiguo vbiese de ir, y fuese al Tribunal de la Inquisicion, à ver y determinar las causas de estas competencias, en el qual precediese y presi [Dom. Solorzanus.]diese el Inquisidor, como se decia auerse hecho por lo pasado. La qual costumbre, y lo que siempre se ha deseado, y es Iusto que se procure fauorecer y autorizar todo lo que tocare à la santa Inquisicion, mouio mucho à seguir este parecer à los graues y doctos Ministros, que interuinieron en esta junta, con que queda ya corriente la forma, que para lo de adelante se ha de tener en las Indias en determinar estas competencias. Sic ille. Li [De cuius omnimoda executione non constat.]cet autem ipsi sic visum fuerit, non tamen video negotium istud penitus absolutum, & vnde hoc proueniat, nescio: cùm tamen sciam illud non absolui, sine grauibus detrimentis non stare, de quibus Dom. Solorzanus in Politica pag. 711. Col. 1. & Tomo 2. Lib. 4. Cap. 4. num. 64. Cumque in iis non dubitem supremum S. Inquisitionis Tribunal sufficienter certioratum, quidquid agitur, aut toleratur, non sine magno consilio fieri, & ita non esse damnandum, nequit dubitari.

Et vt id, quod pro mea tenuitate asse [Quid expedire videatur auctori.]quor, dicam in hac parte, dum competentiæ futuræ sunt, & iudices vtrimque designandi, nihil potest, quod desiderio communi satisfaciat, ex tali concursus dispositione sperari, quem & illi refugiunt, aut eo succedente non conuenient, & discordiæ ex discordiis ortæ vix finem accipient, quia & recusationes esse poterunt, & non leuium occasiones emergent simultatum. Res ergo hæc Tribunalis sancti arbitrio relinquenda, aggrauatis pœnis, etiam per Censuras, vt Concordiæ Capitula ad vnguem seruentur, Prorege admonito, vt eos sui officij in casuum contingentiâ curet admoneri, & si quem excessum deprehenderit, Supremum Indiarum Consilium admoneat, vt de remedio, Rege consulto, & Supremo S. Inquisitionis Præside, faciat prouideri. Minus enim inconuenientiæ habet, vt aliquis quandoque eueniat excessus, quàm vt caussa publica passim grauia incommoda patiatur. Illis equidem, quibus data est potestas reos læsæ Maiestatis diuinæ repertos Curiæ seculari tradendi, flammis acribus addicendos, minora alia meritò possunt in gratiam officij sancti, & tuendæ publicæ pacis respectu permitti. Errare quidem aliquando po [Adiunctus Auditor momenti quanti.]terunt, fateor. Sed quis scit Auditore adiuncto, errori locum non futurum? Neque enim Auditor ad corrigendos errores datur. Quòd si suo consilio iuuet, magni, vtpotè litterati viri, faciendo; plures sunt equidem homines litterati, & doctiores, quos Inquisitores consulere possunt; vel si non consulant, aduocati tamen esse poterunt, vnde & lucem illis ad decisionem emergentis controuersiæ præbere. Hæc si non placeant, opportuniora alia conquirantur, & vtinam Deus votis communibus acquiescat.

Circa Vigesimum-sextum.

VErsatur illud circa Proreges, quibus [Modus Proregibus in Actibus fidei tenendus.] præscribitur in Actibus fidei seruandus. Debet enim eo die cum Regio Senatu, & comitatu Nobilium in domum primariam S. Officij se conferre, & medius inter duos Inquisitores vsque ad locum pro iudicio designatum incedere, eumque in concessu tenere ordinem, quem in progressu tenuerunt: & Actu peracto ad domum S. Inquisitionis similiter redituri. Quòd si vnus tantùm Inquisitor sit, ad sinistram Proregis ibit, & sedebit, & suam in domum reuertetur. Quæ omnia Catholicam, & Hispaniæ maximè propriam redolent pietatem. Non videtur autem actioni isti vndequaque prouisum. Quid [Specialis difficultas.] enim si plures duobus Inquisitores sint? Tunc siquidem si Prorex medius inter duos futurus, aliis non assignatur locus, & potest circa hoc grauis cont rouersia inter illos & Proregem excitari. Quòd enim minùs antiqui anteire debeant more Regiorum Auditorum, id ipsi fortè non patientur, eò quòd notabilis ea differentia appareat, & quia in consessu non est talis ordo seruandus, sed omnes vno consessuri gradu: si verò omnes in eadem lineâ incedere velint, tunc medius non erit Prorex, cùm impares fuerint, inter tres enim medius esse nequit, etiamsi ad vtrumque latus eos habeat; quia eo modo Inquisitorum antiquior medius pariter ibit; quod præeminentiæ loci, Proregi singulariter debitæ, videtur obuiare.

Verùm circa hoc peculiaris nequit in [Pro qua aliqualis enodatio.]structio deesse, & iuxta eam consultatio debet matura præcedere, ne in ipso concursûs & comitatûs articulo contentio cum indebitis & valde importunis pro occasione illâ clamoribus, oriatur. Illud autem, dum aliud non est à Supremo Consilio dispositum, videtur expediens, vt si Inquisitores sint pares, medium Proregem habeant; si tres, (plures enim quàm quatuor numquàm erunt) minùs ex illis antiquior proximus antiquiori ad eius dexteram procedat, sed non in eadem penitus lineâ, aut alâ, iuxta modum loquendi, quem sequitur Rota in vna apud Dianam Parte 9. fol. 603. §. Primus modus, ita vt aliquantulùm antecedat, ad eum modum, quo Auditorum antiquior ad Proregis latus ire debet in actibus publicis, in quibus cum Audientia assistit, iuxta Schedulam Regiam, cuius tenorem adducit Dom. Solorzanus Tomo 2. Libro 3. Cap. 3. numer. 42. & in Politica pag. 769. Col. 1. Quòd si [Circa Proreges religiosa praxis.] Proreges in non seruato scrupulosiùs hoc ordine aliquando dissimulent, id quidem eorum auctoritati nequaquam officiet, quando res, quæ agitur, adeò sublimis est, & ad Religionis Catholicæ integritatem seruandam tantoperè necessaria, vt quidquid pro eo confert, ad ipsorum gloriæ cumulum conferre meritissimò debeat reputari. De quibus hæc satis sit, sicut etiam de aliis, pro nostra tenuitate prolusisse.

FINIS.

INDEX EORVM QVÆ IN HOC SECVNDO THESAVRI INDICI TOMO CONTINENTVR. Prior numerus Titulum indicat, Posterior marginalem, nisi aliud notetur.

- A

- Absens.

- ABsentes quando pro præsentibus habeantur in ordine ad emolumenta Ecclesiastica. T. 18. Cap. 7.

- Absolutio.

- Indos absoluendi amplißima facultas. T. 12. 293. & seqq. vbi notanda multa.
- Religiosi an poßint quod Episcopi in ordine ad illud. 295. & 296.
- Omnes Indiarum incolas posse absolui à Religiosis in casibus Bullæ Cœnæ per sua priuilegia. 300
- Excepta hæresi, vbi est Inquisitio. 301. vbi quòd nec virtute Cruciatæ.
- Secus vbi non est Inquisitio. 302. vbi quando dicatur non esse. 304
- Licere absolutè virtute priuilegij Pauli videntur probare adducta à docto Magistro. 305. & seqq.
- Sed non id generaliter admittendum. 308. & 309
- Societas Iesv an tali priuilegio renuntiarit. 310. & seqq.
- Priuilegij dicti vsus vt queat stare modo dicto, etiamsi adsit Commissarius, aut Vicarius Episcopi. 315
- Quid de Capitulo. 316. & seqq.
- Abiuratio vt requiratur. 322
- Nullus se manifestare tenetur, vt absoluatur ab Inquisitoribus. Ibid.
- Religiosi vt poßint absolui in Indijs. 323. & 324 vbi de hæresi.
- An ex eo quòd Prælati Regulares eadem qua Episcopi gaudent facultate, id præstari queat. 325. & seqq.
- In Indijs specialem esse rationem ob distantiam & casum non esse Papalem, ac Religiosis competere. 328

- Academia.

- Quale peccatum sit Gradum sine examine sufficienti conferre. T. 20. 80
- Præsentatis ad Episcopatus non posse Gradus conferri, si de eorum sufficientia non constet. 82. & 86.
- Si probabilis notitia, esse probabile. 83. quale testimonium futurum. 85
- An illud exhiberi poßit pro ijs, qui Iura profeßi ab Vniuersitatibus, in quibus illorum non sunt Prælectores. 87. & 88. vbi illud esse probabile.
- Collationem cuiuscumque Gradus esse mortalem, si indignus sit. 89. & seqq.
- In lucratiuis Actibus serò venientes non lucrari. 92. & 93. vbi de obligatione restitutionis.
- Circa subornationem notanda doctrina. 94. & seqq.
- Gradum in Academijs Societatis acceptum ab alijs debere recipi. 111
- Ab Episcopis non posse conferri, nisi seruata forma conceßionis. 112. & seqq. & in eo non posse dispensare. 115. & 116.
- Religiosos posse tutò suffragari pro oppositoribus suæ Religionis. 118. vbi quod illorum litteratura Ecclesiæ sit vtilißima. Alia num. sequenti.
- Qui non est ordinarius auditor an queat suffragari. 120. & 121.
- Vide Restitutio.

- Actus.

- Committenti, & non exequenti vt tribuendus. T. 12. 100
- Interpretatio facienda vt actus valeat. 169
- Actus agentium non operantur vltra eorum intentionem. T. 19. 59.
- Pœna non cadit supra actum imperfectum. T. 20. 3
- Actum merè internum ab Ecclesia non posse puniri. 18

- Æthiopes.

- Indorum priuilegijs gaudere. T. 12. 442
- Quæ obligationes Parochorum circa illos. T. 16. 21
- Non teneri heros licentiam ad coniugium illis concedere, neque beneplacitum ostendere. Ibid. Vbi & quod circa Indos statutum, ne quidquam petatur à Parochis, pro illis suffragari.
- Quæ consuetudines laudabiles circa prædictos sint. Ibid.

- Altare.

- Pro Portatili priuilegium Societatis communicant Religiosi alij, sed si Mißiones faciant. T. 12. 227
- Non posse ab Ordinarijs aut Delegatis impediri. 228 vbi de Commissario Cruciatæ, & quòd necessaria pro Mißionarijs sit licentia Superioris.
- Ampliora alia priuilegia. 228. & seqq.
- Specialis difficultas ob verba Pontificum circa loca, in quibus licet. 229. & 230
- Quando sine priuilegio liceat vsus. 231. vbi quod liceat in publico.
- An Episcopi compellere Religiosos poßint vt illo non vtantur. 233. vbi generalior quæstio.

- Appellatio.

- A Gubernatore Episcopi ad ipsum appellari vt poßit. T. 19. 11. vbi doctrina peculiaris.

- Archiepiscopus.

- Diuisa Prouincia an nouus Archiepiscopus subiectus maneat legibus Concilij Prouincialis ante diuisionem celebrati. T. 12. 431. vbi quid de subditis. 432
- Eorum dignitas de iure diuino non est. T. 13. 26
- Non accepto Pallio an poßit aliquando Chrisma conficere. 49. & 50. & ordines conferre. Ibid. & 52
- Chrismatis prohibitione non venire oleum infirmorum. 51.
- An Episcopos consecrare. 53
- Non posse conuocare Concilium, & consecrare Ecclesias. 54
- Neque benedicere Abbates, aut Virgines ritu solemni, neque deponere reali depositione. 55. vbi quòd sufficiat verbalis.
- Quid faciendum, cùm Pallium collaturus distat, &c. 56
- De iuramento, & profeßione fidei similis resolutio. 57
- Pallium ab alio accipiendum, etsi Procuratori Romæ traditum. 58
- Circa suffraganeos debere Indicos vigilare, licèt visitare nequeat. 59. vbi de modo à Iure disposito circa curam.
- Teneri ad conuocanda Concilia, & quæ pro Indijs impedimenta. 60
- A visit atione Prouinciæ generaliter excusari. Et quid pro casu speciali. 61
- Circa appellationes quanta obligatio. 62. vbi de cura etiam circa notoria.
- Visitatorem vt dare queat, suffraganeo Capitulò negligente. T. 19. 23

- Auaritia.

- Quando mortalis. T. 13. 15. vbi & de ambitione. & 74 Mentes obnubilare. T. 15. 2

- B

- Baptismus.

- QVæ neceßitas sufficiat ad baptizandos Indos sine solemnitate. T. 12. 193. & seqq.
- An eo modo baptizare eos poßint qui Parochi non sunt. 197. & seqq. vbi præsertim de Religiosis. De sæcularibus. 200
- Mortale esse sine neceßitate modo præfato baptizare. 198
- Quid speciale circa infideles. 199
- Si non integra solemnitas esse poßit, adhibendam poßibilem. 200
- Pro filijs Regulorum an extet aliquod priuilegium. 201 & seqq. vbi de priuilegio circa filios Principum vt baptizari extra Ecclesiam poßint, cùm generalis lex obliget sub mortali Indorum infantibus quando conferri poßit etiam à non Parochis. T. 16. 59
- Baptizari in absentiâ Parochorum quâ id linguâ facturi. 62
- Ab Indijs collatus, sub conditione iterandus. 63
- Circa vnum testem doctrina vtilis, & alia scitu digna. Ibidem.
- Stare iterationem, etiamsi rationem reddant rectæ administrationis, contra aliquos. 64
- Baptismi in re, aut in voto absoluta neceßitas ad salutem. 65
- In contritione illud & amore super omnia contineri, & sic duo casus in Decretalibus extantes declarati. 66
- Ex Pontificum decisionibus videri probabile sufficere attritionem cum affectu erga Baptismum. 67
- Infantes sine illo mortuos à regno excludi, nec votum parentum sufficere. 68. vbi pro opposita sententia censuræ.
- Sententia alia de supplente Deo defectum in administratione, reiecta. 69
- Ebrietates in diebus Baptismorum debere Parochos propulsare. 70

- Beneficium Ecclesiasticum.

- Nequit pro eo consequendo promitti pecunia pio operi applicanda. T. 13. & seqq.
- Dari potest donatiuum, & quomodo. 10
- Promißio an liceat sine animo soluendi. 11
- Non deberi quidquam pro labore impenso. Ibid.
- Opinio quorumdam de pacto circa ea, quæ reipsa dari possunt. 12
- Non benè applicari, nec sustinendam generaliter, & quomodo compensatio laboris fieri poßit. 13
- Renuntians sine Superioris licentiâ nequit ad Beneficium reuerti, licèt poßit compelli. 43
- Præsentatione non contrahi matrimonium de futuro. 44 vbi quòd non retrotrahitur renuntiatio.
- Nec solui per eam vinculum, sed in pœnam statui priuationem. Ibid
- Si tenue Beneficium sit, non esse obligationem restitutionis ob defectum recitationis Officij. T. 16. 15. & 16
- Attendenda ministeria alia præter recitationem. Ibid. & 17.
- Quintam partem in Parocho & Episcopo sufficere, ex aliquorum sententia. 16
- Beneficium quid sit. T. 17. 16
- Perpetuitatem aliquam esse pro eo necessariam. Ibid. & 18. ac seqq. vbi de Manualibus, & Indicis Religiosorum.
- Illiter ati incapaces Beneficij qui dicantur. T. 18. 46
- An illicita collatio. Ibid
- Bacchalaureum ceteris paribus præferendum in prouisione. T. 20. 90
- Vide Parochus Religiosus.

- Bigamia.

- Vide Capitulum Cathedrale.

- Bona Ecclesiæ vacantis.

- Vide Quarta.

- Bona Intestatorum.

- Ex illis non est obligatio applicandi quintam partem pro eorum animabus. T. 16. 88

- Bulla.

- Pauli V. pro Societate quid speciale circa priuilegia contineat. T. 12. Cap. 3
- Quinque aliæ pro eisdem. 31
- Vt debeat earum tempus computari. 37. & seqq.
- Bulla Innocentij X. circa gubernationem Societatis. 39 circa quam Excursio à num. 40. Ibi Index.
- Bulla Pij V. circa Confeßarios pro Indijs, quando locum habeat. 181. & circa alia.
- Bulla Vrbani VIII. circa tempus implendi præceptum annuæ Confeßionis & Communionis in Indijs. 430
- Ex Bullis non semper argui posse, quia iuxta narratiuas non veras emanarunt, aut precibus importunis. In Appendice ad T. 17. post T. 19. num. 6. Aliæ multæ Bullæ per opus dispersæ. Vide præsertim. V. Capitulum.

- Bulla Cœnæ.

- Conceßione casuum illius venire hæresim iuxta praxim Pœnitentiariæ. T. 12. 312
- Circa armorum venditionem quid liceat. 477. & 478
- An delatio prohibita tantùm, & non venditio. 479 vbi quid pro Indijs.
- Sola in illâ damnatâ præsumptio. T. 13. 30

- Bulla S. Cruciatæ.

- Indi an illâ indigeant ad lucrandas Indulgentias, quæ extra Bullam conceduntur. 484. & seqq.
- Ad dispensationes pro Matrimonio non indigere. 486
- Pro eadem alibi.

- Bulla Compositionis.

- Vide Compositio, vt necessaria non sit.

- C

- Canonicus.

- REligiosos non posse esse Canonicos. T. 18. 14 & 15
- Vide Præbendarius.

- Cantus.

- Qualiter eo D. Augustinus in Ecclesiâ se experiretur affectum. T. 16. 116. vbi qualis ab illis arcendus.
- Ad illum obligati Præbendarij. T. 18. 71
- Matutini cantum non omittendum. 74. vbi præsertim de Indijs.

- Capitulum Cathedrale.

- Sede vacante non obligari ad eligendum Vicarium intra octo dies. T. 12. 317
- Apud illud jurisdictionem residere. 318
- Non posse licentias ab Episcopis Religiosis datas reuocare. 339
- Capituli definitio. T. 18. 13
- Circa bona Mensæ vt queat disponere. Ibid. vbi quòd in vno ius Capituli conseruari potest.
- Sede plena quæ illius obligationes. T. 19. 1. & seqq.
- In receptione Episcopi quomodo graue peccatum poßit contingere. 2
- Sicut si renuat comitari Episcopum, & quid circa praxim obedientiæ. 3
- Capitulum vnde dictum. Ibid
- Peccat item grauiter salaria Ministris competentia denegando. 4
- Et in decimarum administratione cum onere restitutionis. 5
- Ecclesia quando dicatur vacare, vt Capituli incipiat jurisdictio. 6. & seqq.
- Dum non recedit à diœcesi, posse Episcopum gubernare, secus si recedat, quia est tacita renuntiatio. 8
- Stare expressam intra diœcesim posse. 9. vbi notanda doctrina pro Indijs.
- Capitulum non debere resistere, si probabiliter procedat Episcopus. 10
- Sola præsentatione non induci vacationem, nisi Episcopus longam profectionem assumat. 11
- Nec posse tunc Gubernatorem relinquere. 12
- Spirituale coniugium quomodo tunc sola præsentatione soluatur. 13
- Dispositio Concilij Trident. circa electionem Vicarij an tantùm locum habeat, cùm Ecclesia vacat per mortem Prælati. 14
- Teneri ad electionem intra octiduum. 15. vbi quod sub mortali; (etsi secus aliqui T. 12. 317.) sicut & ad doctum eligendum, licèt non eminentem. 16
- Quid de Vicario Collegiatæ. Ibid
- Gradum in Iure Canonico habiturus, & secus eligentes vt peccent. 17
- An ex gremio Capituli. 18
- Peritum in Ciuili, ceteris paribus, sub graui obligatione præferendum. 19
- Et peritum in Canonico, laureato in vtroque, sed minùs in illo peritus, licèt in Ciuili emineat. 20
- Ceteris paribus Theologum præferendum. Ibi. Assert. 3. & 21. cum Theologiæ commendatione.
- Indiarum Capitulum sicut alia posse eligere, cum obseruanda doctrina. 22
- Capitulum posse visitare, quia succedit in jurisdictione necessaria. 23. & 24. vbi obseruandæ limitationes.
- In Indijs posse Capitulum visitationem omittere. 25
- De pactione simoniaca, quæ esse potest, Capitularium cum visitatoribus. 26. & seqq.
- Non posse illos esse visitatores, etsi visitent, distributiones vt queant lucrari. 30
- Circa Beneficia in Indijs, quæ Regij Patronatus sunt, idem posse quæ Episcopi. 31. & circa alia. 32.
- Resignationem in fauorem an poßit admittere. 33. & seqq. vbi diuersæ pro eo sententiæ.
- In Indijs non licere, ob ius Patroni, quidquid de alijs. 56. & 57.
- Circa dispensationes posse quidquid Episcopi. 62
- Circa directas Episcopo variæ sententiæ. 64
- Affirmatiua pro Indijs præfertur. 65. vbi quòd obligatoria esse potest, & de obligatione circa stylum Curiæ & Cancellariæ.
- Posse dispensare cum illegitimis in Indijs quoad Ordines Minores, & Beneficia simplicia, & quoad interstitia intra primum annum generaliter. 66
- Ad Ordines etiam sacros, & Beneficia Curata Indorum. 67. vbi quod succedat in jurisdictione ex consuetudine.
- Bullas Pij V. & Gregor. XIII. quoad Ordines vim etiamnunc habere. 68. vbi circa Mestizos peculiaris animaduersio, & salutare monitum Concilij Limensis tertij. 69
- Bullam Gregorij circa Beneficia vim habere, & Bullam Pij non de solis irregularitatibus ex delicto procedere. 70. & 71. & seqq. vbi quòd sine priuilegio dispensari in Indijs poßit, juxta aliquorum sententiam.
- Pro homicidio in bello dispensari posse. Et quid specialiter, si iniustè factum. 75
- Casus aliquis dispensabilis in bello iniusto. 76
- Dispensare circa bigamiam posse ad Ordines minores, & Beneficium simplex. Et probabiliter circa Maiores, quando est ex delicto: quod certum juxta priuilegium dictum. 77
- Probabile etiam de eâ, quæ ex delicto non oritur. Ibid & 78.
- Quid si occulta. Id posse fieri. 79
- Quod etiam de homicidio juxta aliquos. Ibid
- Dispensationes Matrimoniales ad ipsum sicut ad Episcopum pertinere, & eius Vicarium posse caussas huiusmodi tractare. 80. vbi quid circa denuntiationes. Et quod sine iusta caussa dispensare in illis sit mortale. 81. & an potestas dispensandi vicario competat sine speciali conceßione.
- Circa caussas diuortij quid ex Concilio Limensi. 82
- Posse committi vicarijs. 83
- Dispensationes per priuilegia Indiarum Capitulo competere. 85. vbi an Vicario independenter Capitulo, eo quòd Ordinarius.
- De peculiaribus facultatibus Indiarum Episcopis concedi solitis. 86. & 87. vbi quod Capitulo non competant, & alia.
- Posse vnire Beneficia. 88
- Et circa clausuram Monialium idem quod Episcopus. 89 Id quod in Indijs probabilius. Ibid. & 90
- Circa egressum earum idem pariter. 91. vbi quantâ cautelâ in negotio clausuræ procedendum.
- Non posse licentias ab Episcopo concessas Religiosis ad audiendas Confeßiones, & prædicandum suspendere. &c. 92

- Cardinalis.

- Eorum testimonijs quæ fides adhibenda sit. T. 13. 36 & seqq.
- Vide Declaratio.

- Casus reseruati.

- An facultatem pro illis habeant Ministri Societatis, & Vicarij, in absentia, & morte Superiorum. T. 12 87. & 88
- Indos ab omnibus absolui posse à quolibet pro illis approbato Sacerdote. 295. & 299
- De priuilegijs Societatis circa illud. 293. & seqq.
- Conceßio illorum per Concilium Limense, an valeat diuisa iam Prouincia, & Archiepiscopo alio constituto. 431. & 432
- Petitio debiti respectu impediti est casus reseruatus Episcopo, & Religiosis competens dispensatio. 474
- An tales Canonico Pœnitentiario competant. T. 18. 85.

- Censura.

- Censuras validè imponit Prælatus Ordinarius, etiamsi prohibitus à Superiori. T. 12. 71
- An Episcopi poßint Censuris compellere Religiosos, ne Altari portatili vtantur, vbi de generali potestate. 233. & T. 17. 50. & seqq.
- Ignorantiam obstare incursioni Censuræ. T. 12. 483
- Ignorantia crassa quæ dicatur. Ibid.
- Indos inde ab excommunicatione excusari, quia talis in ipsis non est. Ibid.

- Charitas.

- Obligatio ratione illius quando contingat. T. 16. 47
- Notanda regula pro illius obligatione. T. 17. 4
- Ex actu charitatis potest obligatio justitiae resultare, Confeßionis exemplo. 9
- Notanda circa idem doctrina. 10. in fine.
- Iuxta illam proximioribus præ alijs subueniendum. In Appendice ad T. 17. post T. 19. n. 15. & 16.

- Clausula.

- Antecedens quando ad sequentia trahatur. T. 12. 80
- Quando ad omnia referatur posita in vnâ parte dispositionis. 229. & 497. Quando non ita. 343
- De clausula, cum libera. T. 16. 46

- Clericus.

- De habitu decenti Clericorum specialis in Indijs Constitutio. T. 14. 22. & seqq.
- Quando sit obligatio sub mortali. 25
- De itinerantibus. 26
- An temeritas, contemptus, & contumacia ad graue peccatum debeant concurrere, & quomodo. 27
- Vt peccent ludendo, & in Indijs quam summam nequeant excedere. 29
- Specialis quæstio circa illam. 30. & 31
- Circa cohabitationem fœminarum Canonicæ prohibitiones. T. 16. 52
- Temperata vsu, sed non circa Indias. Ibid.
- Comitari fœminas vt prohibeantur in Concilio Lim. 3. In appendice ad T. 16. post T. 19. n. 27.
- Sicut & familitium exercere. Ibid
- Ratione itineris non excusari à recitatione Officij, neque eamdem esse rationem ieiunij. 28. vbi quæ debilitas excuset.
- Non quamlibet defatigationem sufficere. 29
- Abusui non recitandi scriptores omnes refragari, & quæ eorum communis vox. 30
- Circa debilitatem, quando non parua, quid dicendum. 31 vbi quòd ab infirmitate discernitur in Iure.
- Qui Clerici dicantur negotiatores. T. 20. 48

- Communio.

- Paschalis an liceat in Ecclesijs Religiosis. T. 12. 221 & 222.
- Intra Missam facienda ex Ecclesiæ vsu. 265
- Quæ pro eo obligatio. 267
- Post Missam inceptam non danda. 268
- Indis vt tribui debeat. 269. & seqq.
- In neceßitate posse generaliter tribui sine licentia Parochi. 271
- Circa illius præceptum posse per consuetudinem spatium annuo longius introduci. Idem de Confeßione. 429
- Bulla pro Indijs circa illud. 430
- An neganda occulto peccatori à Parocho quando adimplendum præceptum postulatur. 434
- Non emendatis quomodo tribuenda. 435
- Obligatio Confeßionis pro illa, cur non eodem modo Sacerdotibus & alijs à Concilio Trident. imponatur. T. 16. 103.

- Compositio.

- An valida contra formam conceßionis in Confessario Societatis. T. 12. 177
- Vt fieri à Religiosis Societatis queat. 479
- Indis vt applicari poßint ea, quæ debent. 480. vbi sententia deobligans debitores ad incerta, non ex delicto.

- Concionator.

- Circa modum. T. 18. 81

- Concussio.

- Quid in Iure. T. 15. 12. & T. 16. 20

- Concubinarius.

- Quis propriè dicatur talis, & solus ille Decreto Concil. Trid. comprehensus. T. 14. 15

- Confessarius.

- An necessaria sit approbatio Episcopi pro Confessarijs Indorum. T. 12. 180. & 181
- Reuersus ad diœcesim, pro quâ approbatus, non indiget noua approbatione, etiamsi mortuus sit Episcopus, qui approbauit, iuxta sententiam probabilem. 337
- Successorem non posse, aut excommunicare, nisi in certis casibus. Ibid
- Licentiam posse per epistolam peti, & quid priuilegio, in quo hoc extat, concedatur. 340
- Semel approbatum posse vbique Confeßiones audire, grauium scriptorum sententia, quæ præcipuè Religiosis fauet. Ibid
- Et pro Indijs id speciale iuxta doctos Magistros. 341
- Sed contrarium penitus sentiendum, & practicandum. 342
- Prohibitiones Pontificum pro foro tantùm externo procedere, non improbabilis sententia. 344
- Episcopos non posse Religiosos cum limitationibus approbare. Ibid
- Cum illis approbatum esse eligibilem per Bullam, & Iubilæum. Ibid
- Confessarius Pœnitentiam Parocho impositam ab alio vt queat mutare. T. 16. 18
- Confessarij qualitates. 77
- Non approbato neque Episcopum posse confiteri. 91
- Parochum tantùm posse Parocho diœcesis alterius confiteri. Ibid. vbi quid de simplici Sacerdote.
- Confessarius non ordinarius an absoluere à suspensione non reseruatâ poßit. T. 20. 21
- Prælatum eâ ligatum non posse facultatem Confessario conferre vt se absoluat, quando tantùm est pœna, & non Censura. 22

- Confessio.

- Eius confeßio, quæ cum Confeßario rem habuit, an licita. T. 16. 57. vbi an peccatum cum filia Confeßionis sit circumstantia mutans speciem, aut notabiliter aggrauans.
- Alia pro Confeßione diuersis in verbis, vt absolutio casus reseruati, Clericus, Communio, & præsertim Priuilegium, circa Sacramentum Pœnitentiæ.

- Confirmatio.

- In formâ communi quid valeat, & quid aliæ speciales habentes clausulas. T. 12. 13

- Confirmatio Sacramentum.

- Ex dispensatione Apostolicâ non Episcopus potest illius esse minister. T. 12. 205
- Id non esse de fide, sed ita certum, vt oppositum sit temerarium. Ibid
- Balsamum Indicum esse materiam sufficientem. 212. & seqq. vbi circa vsum Palæstini notanda doctrina.
- In oleo cur non admittatur distinctio. 214
- Chrisma cur quotannis renouandum. 216
- Episcopos sine priuilegio posse Chrismate & oleo veteri vti, si aliud non sit. 217
- Obligatio Indicorum Episcoporum circa administrationem ex Concilio Limensi, vbi specialia quædam. 218
- Quomodo ad illud Indi disponendi. T. 16. 80

- Consuetudo.

- In fauorabilibus nomine priuilegij venit. T. 12. 199 vbi quod per eam optimè interpretatur priuilegium, & alia circa ipsam, & præsertim de consensu necessario legislatoris.
- Quæ non admittenda. 449
- Ex actibus spontaneis orta non ligat. 459
- Pro lege habenda, & de illius vi. T. 13. 71
- Quæ sit rationabilis; pro quo commoda explicatio. T. 16 24
- Vi introducta non valet, sicut ex actibus factis sine animo se obligandi. 26
- Circa praxim quomodo procedendum. 27

- Contractus.

- Quando perfectus censeatur, vt ab eo incipiat obligatio legalis. T. 12. 52
- Quinam validi, etiamsi contra legem facti. T. 20. 35

- Contritio.

- Vide Baptismus, & Indulgentia.

- Conuersio.

- Conuertens aliquém ex infidelitate plenariam Indulgentiam lucratur. 487. & 488
- An labor sufficiat non secuta conuersione, & alia pro eodem. 489

- Culpa.

- De illis paßim toto opere, vide Peccatum.

- D

- Damnum.

- EX damnis à Religiosis illatis, qui impediunt Clericos ad Doctrinas prouideri meliùs administraturos, quæ resultet. T. 17. 9. & 15
- Vide Restitutio.

- Debitum.

- Vide Compositio,

- Decimæ.

- De iure diuino vt dici queant, & vnde obligatio earum oriatur. T. 12. 447
- Circa illas attendendam consuetudinem: sed non cum Indis. 449
- Pauperes ad illas non teneri. 450
- Neque generaliter ad id, quod est irrationabile, etiamsi consuetum. 451. & 452. vbi quod ex vno decima pars non debeatur.
- A nouiter conuersis non exigendas. 453
- Circa tempus exactionis quod tenendum. Vbi quomodo Indi sic conuersi non peccent, si non soluant. 454
- Posse fidem recipi sine decimarum obligatione. 455. vbi quod circa Ministrorum sustentationem.
- Indi cur nulla specialia priuilegia circa decimas habeant, & quid à Rege præstandum. 456
- Decimæ vt differant à primitijs & qualis circa istas obligatio. 457

- Declaratio.

- Declarationes Oraculo factas non expirasse oraculis abrogatis. T. 12. 129. & 294
- Cardinalium quam habeant auctoritatem. T. 18. 54 & 66.

- Deus.

- Quomodo obedientia magis illi placeat, quàm Sacrificium. T. 12. 291
- Vnde aliquid illi gratius. 292. vbi notanda doctrina.
- Pro eo paßim alia.

- Dictio.

- Dictio similis, & similiter, quid importet. T. 12. 16
- A & Ab esse exclusiuas termini à quo. 53
- Dictionis Huiusmodi vis. 55
- Dictio Et. 74. & 392
- Dictio Seu. 76
- Dictio Nullatenus. 84
- Dictio Prout. 340
- Dictio Etiam. 373
- Dictio Tantum. 418
- Dictio Saltem. 435
- Dictio Idem. 503
- Dictio Præsertim. 505

- Diœta.

- Quomodo computanda. T. 12. 386. & 394

- Dispensatio.

- Non cessat cessante caussa, quando effectus commodè diuidi nequit. T. 12 108
- Dispensatus ab Episcopo, potest extra territorium vti dispensatione. Ibid
- Dispensationis & priuilegij discrimen. 109
- Dispensatio in voto castitatis non est nulla ex defectu admonitionis, quæ iniungitur dispensanti. 178
- Aliquando circa illud esse substantialem. 179
- Prælatos posse secum dispensare. 189
- Dispensatio in voto castitatis vt liceat in Indijs Religiosis Societatis. 460. vbi an perpetuò.
- Sine priuilegio videri licitam circa Indos, ob Doctorum sententias circa ista & an virtute Cruciatæ? 461
- Posse etiam Religiosos. Ibid. & seqq.
- Facultatem dispensandi amplè interpretandam. 462
- Valere in illis extensionem ad non expressa in fauorabilibus, stante eadem ratione. 465
- Sine caussa in lege Superioris est nulla. T. 20. 116
- Personalem vtilitatem non attendendam, sed Ecclesiæ. Ibid.
- Valere ab Episcopo bona fide datam, licèt caußa sufficiens non sit. 117
- Vide Capitulum Cathedrale.

- Distributiones.

- Lucrari eas Vicarium generalem Officio vacantem. T. 14. 11. vbi quid si Professor publicus simul sit, & de Pœnitentiario dum audit Confessiones, alijsque officio incumbentes suo.
- Officium debere esse ex necessitate susceptum, excepta Cathedra. 12
- Illius labor commendatus. Ibid
- Lucratur eas impeditus morbo, cui caussam dedit. T. 18. 4.
- Quomodo sint stipendium diurnum labori respondens. 7. & 22.
- Earum differentia quædam, cùm speciali circa ipsas doctrina. 9. & 10
- Quæ roboratur, vt paucis præsentibus non omnes debeantur. 11
- Cur ab Ecclesia dispositæ. 12
- Eadem obligatio ex illis consurgit, quando tota Præbenda in eisdem consistit, quoad superflua largienda. 20 & seqq. & idem de quotidianis. 22.
- Dominium accipienti posse onus charitatis imponi. 23
- Quomodo absentibus pro studio debeantur. 41
- Et pro caußâ publicâ. 56. vbi quòd debentur quando non stat per aliquem vt non resideat.
- De commeantibus in Hispaniam cum Procuratorum titulo. 57
- Quid circa collusionem & condonationem. 59. & seqq. Vide Præbendarius.
- Vacationis permissæ tempore deberi, etiamsi distinctæ sint, vt probabile proponitur. 65
- Statuta vt fieri queant non conformia Concil. Trident. circa illas. Ibid
- Declarationes Cardinalium concordatæ. 66
- In Indijs integrè deberi. 67. & seqq.
- Circa consuetudines sententiæ quædam. Ibid. & sequenti. vbi de die pro barbæ tonsione.
- Nonnullæ aliæ tolerabiles, ex quibus indulgentia pro dicta actione roboratur. 69
- Pro eodem. 70. vbi quæstiones aliæ circa res vsuales.
- Distributionum medietatem amittere qui non canit. 72 vbi difficultas specialis circa Indicos Præbendarios.
- Circa Antiphonam Salue Regina quid statuere Episcopus poßit ad distributiones spectans. 75
- Circa illas nihil posse Capitulum Sede plena sine Episcopi auctoritate. T. 19. 1. vbi exceptio quædam.
- Præbendarios visitantes sine neceßitate non lucrari. 30

- Doctrina Christiana.

- Pro illam docentibus Indulgentia. T. 12. 499
- Vide Parochus.

- Doctrinæ Indorum.

- Vide Beneficium, Episcopus, Parochus, Parochi Regulares, Vicarius Generalis.

- Domicilium.

- Iurans illud pro Ordinibus, sed animo non permanendi, ordinari nequit, si animi appareant coniecturæ. In Appendice ad T. 16. post T. 19. numer. 18. & 20. vbi Decretum Concilij Limens. circa illud, & quid Ius statuat erga domicilij acquisitionem.
- Eiusdem Concilij aliud circa litteras testimoniales. 21
- Inconsulto Episcopo posse domicilium mutari. 22
- Pœna sine litteris ordinantis, & ordinati. Ibid.
- Etiam mutato domicilio eam ordinatus incurrit, & à quo absoluendus. 23
- Pœna ordinatorum ad titulum malè iurati domicilij, quia non acquisiti. 24. vbi an furtiuè ordinatus dici queat, & à quo absoluendus.
- Casus specialis ordinati cum iurato domicilio, sed cum dimissorijs proprij Episcopi. 25. & 26. vbi quòd pœnam statutam non incurrat.

- Donatio.

- Etiam in exceßiuis non esse peccatum mortale. T. 15. 26. vbi quomodo occasionem earum præbens peccet grauiter contra charitatem.

- Dubium.

- In dubio circa jurisdictionem, pro Inquisitione judicandum. T. 20. 12

- E

- Ecclesia.

- NOn consecrata à quolibet Sacerdote reconciliari potest aquâ communi benedictâ. T. 12. 262
- Ecclesia inter pauperes maximè computanda, si egeat. T. 15. 32
- Quando dicatur vacare. T. 19. 6. & seqq.
- Vide Parochus, Parochus Regularis, Visitator.

- Ecclesiastici.

- Pœnis illos frænari oportet. T. 15. 28
- Vide Clericus.

- Epikeia.

- Qùando locum habeat, & de legislatorum coniecturanda voluntate. T. 12. 175

- Episcopus

- Quomodo sint Ecclesiæ Doctores, vt probabiles reddere sententias singulares poßint. T. 12. 288
- Sententiam de potestate illorum in suis diœcesibus, sicut Papæ in Ecclesiâ, plenam esse periculo. 290
- An modo habeant facultatem absoluendi ab hæresi. 226 & 227
- Visitare qualiter teneantur. 437
- Ratione distantiæ aut periculi posse in voto castitatis, &c. dispensare, & ita in Indijs, & cum Indis maximè, & potestatem talem esse ordinariam. 461. & 475
- Eorum onera periculosa, & ingressum non per ostium, duplici narratione monstratum. T. 13. 1
- Eorum obligationes, quia debent esse Apostolici. 2
- Instructionem non fastidiendam ab ipsis, qui speculum habent Euangelium. 3
- Quatuor illis necessaria, Indicis præsertim. 4. vbi quid sit per ostium intrare.
- De ingressu per munera. 5. & seqq.
- Religiosis Indicis prætensoribus non posse dignitatem talem sine graui peccato conferri: & quale in ambientibus. Duo casus excepti. 14
- Card. Caietani doctrinam non suffragari. 15. & 16
- Debere linguam Indorum callere, & tales præferendos. 17. vbi de doctrinæ supellectili requisita, & alia.
- Quantâ id curâ prouidendum, & quomodo ex eo honestari prætensio queat, mente concepta. 18
- Obligatio Litterarum Apostolicarum pro Indijs detrimentosa retardatio. 19
- Præsentatos à Rege debere statim ad Ecclesias se conferre. 20. & 47.
- Quid, quando nulla aut modica est Ecclesiæ vtilitas. Ibid.
- Residentiam esse de jure diuino. Ibid.
- Quando Bullæ poßint expectari: pro quo tres caussæ absentiæ ex Tridentino applicatæ. 21
- Circa trimestre benignæ opiniones vt faueant. 22
- Authentico Confirmationis testimonio posse sumi posseßionem. 23. vbi quòd minor etiam pro foro conscientiæ notitia sufficiat.
- Probabilitatem positionis dictæ sufficere, vbi ex mutatione habitus arguitur. 25
- Sine Litteris dictis non posse consecrari, est probabile. 26
- Tres Episcopos ad consecrationem absolutè requiri. Ibid. & 27
- Sententia multorum, Papam non posse dispensare: sed contraria vsu Ecclesiæ recepta. 28
- Priorem esse improbabilem. 33. & seqq.
- Trasumpta Bullarum an sufficiant. 36. & seqq.
- Episcopus cum sola præsentatione vt queat ad Ecclesiam se conferre. 40. & seqq.
- Maiorem vtilitatem in translatione pensandam. 42 & 47.
- Translationem soli Pontifici reseruatam. 43
- Sola præsentatione gubernationem accipiens, an delegatus, vel ordinarius sit. 46
- Indiarum Episcopos in quibus grauiter peccare contingat. 63. & seqq.
- Regium item Patronatum non seruantes. 70. & 71. vbi alia vtilia.
- Peccare pecunias in Hispaniam destinantes. 72
- Circa congruam sustentationem. Ibid. & seqq.
- Notanda pro resolutione doctrina in fauorem Prælatorum. 83
- In Quartæ exactione quomodo peccare poßint. 84
- Non posse officia ministerialia vendere. 85. Neque partem emolumentorum exigere, sibi aut alijs applicandam. 86. & seqq.
- Non esse dominos officiorum. 88
- Posse onus eleëmosynæ imponere ex gratitudine conferendæ, & non conferenti officium auferre. 89. vbi probabiles quædam sententiæ suffragantes.
- Circa Notarios vtilis doctrina. 91. & 92
- Quomodo debeant subditos defendere, si opprimi contingat. 93
- Illustre D. Ambrosij Episcopi patrocinantis exemplum. 94
- Residentia necessaria. T. 14. 4. vbi de alijs Curatis.
- Suis sumptibus debent diœcesim obire Confirmationis conferendæ gratia. T. 15. 23
- Quàm illos dedeceat cupiditas litigiorum origo. T. 16 40
- Ad ipsos spectare consuetudines corrigere circa aßistentiam Præbendariorum. 36. vbi de duobus ex illis ad consilium adhibendis, circa quos notanda quædam.
- Non omnem consuetudinem posse abrogare, & quid circa eorum potestatem. 37
- Adiri posse per viam querelæ. T. 19. 12
- Quanta in illis doctrinæ suppellex requisita. 16
- Mediocrem sufficere. T. 20. 84

- Eucharistia.

- Vinum pro illâ potest esse diuersæ speciei, vt & triticum. T. 12. 214
- Quomodo deferenda periclitanti in Seminario Societatis. 356
- De Seminarijs Indorum. 357
- Ecclesiam potuisse vsum Calicis prohibere, etsi per illius sumptionem distincta gratia conferatur. 361
- Panis est non dandus canibus, & quomodo id intelligatur. 438. vbi de schedulâ dandâ ab Indis, & Nigris.
- De Viatico ipsis dando. 439. & seqq.
- In extremis positis minor est dispositis requirenda. 440
- Tabachum ante illam quomodo non sumere liceat, vide Tabachus.
- Abstinentia post ipsam à D. Clemente præceptam. T. 16 95
- Quid poßit ante illam sumi. 97. & 100
- Quomodo intelligendum Per modum saliuæ. Ibid.
- Vide Communio, Priuilegium.

- Examen.

- Non repetendum in Beneficiorum concursu. T. 16. 45
- Habilitas inspicienda de tempore primi examinis. 48
- Vide Patronus, Parochus, & Parochus Religiosus.

- Excommunicatio.

- Quæ in transeuntes ad Indias sine Regis licentiâ ab Alexand. VI. imposita, non ligare, cuius rationes redditæ. T. 12. 132
- Vide Bulla Cœnæ, Censura, Visitator, & alibi.

- Exemplum.

- Exemplum non arctare dispositionem. T. 12. 333
- Nec benè allegari in caußis Ecclesiasticis à laicis tractatis. T. 16. 46.
- Exempla quoad mores, vide Clericus, Episcopus, Parochus.

- Extrema vnctio.

- Simplex sacerdos an poßit oleum benedicere, aut non benedictio in neceßitate vngere. T. 12. 345
- Circa Indos peccari mortaliter per omißionem. Ibid.
- Qualis obligatio generaliter. Ibid.
- De priuilegio circa administrationem pro familiaribus & externis. 346. & seqq.
- In Seminarijs alumnorum locum habere. 363. & seqq.
- Quæ partes vngendæ maximè in fœminis. 358. & seqq.
- Circa Sacramenti effectum variæ sententiæ, & an omnes vnctiones illum conferant. 359. & 360
- Quale præceptum circa illas ex Rituali Romano. 361
- Vnde non omnes esse necessarias colligere Ecclesia potuit. 362
- Circa praxim quid tenendum. 363
- Casus specialis de omißis verbis illis Per locutionem. 364. & seqq.
- Non esse necessarium exprimi sensum, aut partem, in quâ fit vnctio, sententia aliquorum. 365
- Variæ aliæ sententiæ circa administrationis modum. 366. & 367.
- Modus supplendi defectum. Ibid
- Quæ obligatio illam conferendi. T. 16. 82
- Subito morbo correptis esse conferendam, & sensibus destitutis, & pro eo illam extare. Ibid.

- F

- Fabrica.

- Vide Visitator.

- Facultas.

- Vide Absolutio, Bulla, Confessarius, Priuilegium, & alia.

- Fama.

- Illi bonum animæ præferendum: quod ex præcepto correctionis ostenditur: propter vitandum aliorum damnum non curandum, vnde & occultum delictum detegendum. T. 14. 18

- Famula.

- An dimittenda ab infirmo indigente illâ, quæ tamen occasio illi peccandi est. T. 16. 53. & seqq.

- Fœmina.

- Quare ad testificandum aliquoties admittatur. T. 15 31.
- Vide Clericus.

- Festum.

- Festorum celebratio pro vno Hispaniæ regno concessa an pro alijs suffragetur. T. 12. 147. & 148
- Ad quæ Festa Indi teneantur. 147
- An ad in dictâ generaliter post priuilegium Pauli III. 418
- De Festis SS. Innocentij & S. Syluestri an generaliter obligent. 420
- Consuetudo circa Festa ex ignorantiâ non inducit obligationem. 416

- Fides.

- Negotium fidei quod dicatur pro lucrandâ Indulgentiâ Plenariâ ab ijs, qui in itinere moriuntur. T. 12 494.
- Pro eodem Indulgentia alia. 501

- Fiscus.

- Fiscus contrahens ligatur legibus pro contractu latis. T. 20. 30

- Forma.

- Quando substantialis censenda. T. 12. 319. 320. & 321.
- Eâ non seruatâ corruere actum. T. 20. 112. vbi alia pro amplificatione.

- Fructus.

- Vide Beneficium, Episcopus, Parochus, Præbendarius.

- G

- Grammatica.

- ILlius commendatio. T. 18. 46. 53. & 54. vbi alia circa ipsam.

- Gratia.

- Iuxta postulationem, illius est conceßio regulanda. T. 12 390
- Vide Priuilegium.

- Gratitudo.

- Vide Officium.

- Gubernator.

- Vide Appellatio, & Episcopus.

- Gula.

- Quando peccatum mortale. T. 16. 106

- H

- Habitus.

- DE habitu decenti Clericorum vide Clericus.

- Hæresis.

- Vide Absolutio.
- Vide Capitulum Cathedrale.

- Horæ Canonicæ.

- Quæ Officij pars omissa mortalem transgreßionem inducat. T. 18. 29
- Vide Beneficium, Parochus, Præbendarius.

- Hospitale.

- Pro inuisentibus illa Indulgentiæ. T. 12. 506

- I

- Ieiunium.

- QVando illius præcisè incipiat obligatio. T. 12. 59
- De culpabiliter defatigato. 397
- Parochos posse in illo dispensare. 444. vbi an Vicarij.
- In dubio posse dispensari. 445
- Vide Priuilegium, vbi multa circa illud.

- Ignorantia.

- Vide Censura.

- Illegitimi.

- Vide Capitulum.

- Illitterati.

- Quando irregulares. T. 18. 46

- Indi.

- De illorum priuilegijs toto Titulo 12. Vide Priuilegium.
- An capaces Ordinis Clericalis. T. 12. 368
- Non possunt cogi ad laborandum in Festis, pro quibus habent priuilegium, & in eo peccari mortaliter. 421 422. Etiamsi serui, sicut nec Æthiopes. 423
- Ad Missam audiendam in illis non teneri. 425
- Puerorum more tractandi circa præceptorum laborem. 429
- Ebrietas in illis vt obstet Communioni. 433. & 434
- Indi & Neophyti quomodo vt distincti proponuntur in Bullâ Pontificiâ. 440
- Qualis imbecillitas eorum sit. 446
- An possint excommunicari. 487. & seqq.
- Nihil ab illis exigi posse ob administrationem Sacramentorum. T. 13. 68
- Qualiter eorum testimonium admittendum, & an semper sex vnum conficiant testem. T. 15. 29. & seqq.
- Benigne tractandos. T. 7. 6. T. 11. 2. & T. 16. 51
- Quantùm in illis hortamenta continentiæ valeant, exemplo duorum coniugun declaratum. 85

- Indiæ.

- Inter illas communicatio priuilegiorum. T. 12. 491
- Vide Priuilegium, pro quibus & alia paßim.

- Indulgentia.

- Quomodo illas lucrari liceat in Ecclesijs Religiosorum. T. 12. 139. & seqq. vbi & de Iubilæis.
- Confeßionem pro obtinenda sufficere, cùm contritio petitur. 488
- Variæ Indulgentiæ pro Indijs. 491. & seqq. Ibi Index marginalis.
- Non esse generali reuocatione sublatas. 484. & 493
- Latè interpretandæ, quia gratiæ. 494
- Catechumenos eas posse lucrari. 508
- Priuilegium peculiare pro Indijs circa impeditos etiam culpabiliter. Ibid.
- Vt conueniat Cathecumenis. Ibid.

- Infidelis.

- Vide Conuersio, Decimæ, Matrimonium.

- Infirmus.

- Vide Indulgentiam, pro visitantibus ipsos. T. 12. 505

- Inquisitio, Inquisitor.

- Delictum dicentis duas Missas eodem die ad illam spectare. T. 12. 289. vbi doctrina complectens alia.
- Munera accipere prohibentur. T. 20. n. 1
- Clementinæ pœnam non incurri ex gratuitâ largitione. 2
- Quæ actio vim extorsionis habeat. 3
- Per aliqualem vim non incurri, si tribuens absolutè non sit inuitus. 4. vbi quid cùm datur aliquid ad redimendam vexationem.
- Circa pecuniæ tantùm receptionem versari, probabile. Contrarium tamen videri certißimum, maximè in Indijs, quando est eadem ratio, quæ in pecunia. 5. 6. & 7. vbi notanda doctrina.
- Per violentiam circa mutuum non incurri, nisi non restituat. 8
- Incurri ab exigente plus quàm valeat res ab eo vendita. Vbi de vendente summo pretio specialis quæstio. 9. & in casibus dictis peccari mortaliter.
- Non incurri, dum non agitur prætextu officij. 10
- Sufficere restitutionem simpli. 11
- De pœnâ excommunicationis, & qualiter exponenda. Ibid. & 12
- Facta restitutione cessare reseruationem. 13
- Si ob impotentiam non fiat, posse absolui Inquisitorem, & non tantùm in casu mortis, & à quibus. Ibid
- Quæ regulæ illis circa acceptionem seruandæ. 14
- Vi delegatis quid generaliter prohibitum. 15
- Quid vt Ordinarijs. 16
- Notanda regula pro obligatione restitutionis non stringenda. Ibid
- Pœna non procedentis ritè in officio. 17
- Actum merè internum in illo non puniri. 18
- Duo tantùm peccata commißionis vix jam credibilia in Clementinâ percelli. 19
- Omißionis tantùm peccatum pœnâ affici, & id circa hæresim. 20. vbi quod ex negligentiâ, aut metu non procedens minimè incurrit.
- Excommunicatio à quo tolli poßit. 21
- Circa suspensionem diuersitas sententiarum: & communior circa Confessarium Ordinarium. Secus, si Ordinarius ipse incurrerit, & tunc quid præstandum. Ibid. & 22
- In protractione caussarum vt peccari contingat, & quando graue sit peccatum. 23
- Minuendam pœnam iuxta carcerationis durationem. 24
- S. Tribunali propria clementia. Ibid
- Ex quorumdam Doctorum sententia in casu alia præcedens positio roborata. Ibid.
- Quid pro praxi. 25
- Circa ciuiles caussas etiam grauiter posse peccari. 26
- De obligatione circa Custodes. 27
- Et ad curandum ne incarcerati inter se colloquantur. Vbi de quibus agere cum illis Custodes poßint. Et quòd Clementina de incarceratis tantùm pro hæresi procedat, & quòd vnus sufficiat Custos.
- Circa Qualificatorum electionem specialem in Indijs curam adhibendam. 28. & 29. vbi qualis sufficientia in illis requiratur, ob munus, cuius proprietas explicata. Pro illis etiam. 66. & seqq.
- In contractibus debere pretium commune seruare. 30
- Excessus vendentium non esse more alio non puniendos. 31. vbi notata nonnulla.
- Ad Tribunal qui non sint ex leui caussa trahendi, & admittendas excusationes quando iniurijs caussam dedêre ministri, ac paternum deberi modum agendi seruari.
- Perniciosa scripta vt debeant prohibere, & quales in cura futuri. 32
- Supra Commissarios vigilandum ex graui obligatione. 33. vbi quod oporteat esse tales, vt S. Tribunal non reddant odiosum.
- Circa Concordata grauis obligatio. 34
- Eorum Capitula percurruntur additis Commentariolis. 35. & seqq.
- Vbi aliqua peculiaria, & notatu digna, vsque ad finem operis. Ibi Index.

- Instructiones.

- Quam habeant obligandi vim. T. 14. 7

- Interdictum.

- Impositum donec aliquid fiat, eo facto, cessat sine absolutione ab homine, sed non à iure. T. 15. 22
- Priuilegium pro illo Societatis. T. 12. 502

- Irregularitas.

- Non contrahitur ex actibus charitatis, & exhortatione ad illos, ex quo aliqui excusantur. T. 16. 76
- Quæ propriè contrahi dicatur. T. 19. 73
- Quæ ex defectu natalium an dici poßit ex delicto. 74
- Ex defectu lenitatis an poßit ab Episcopo dispensari. 75 vbi de homicidio in bello quid pro Indijs, & in defensiuo non incurri. 76. vbi casus specialis.

- Iubilæum.

- Vide Indulgentia.

- Iudex.

- Vt peccet, & ad restitutionem teneatur caussarum decisionem protrahens. T. 20. 26
- Quæ scientia necessaria in illo. 29
- An aliquid accipere poßit ob sententiam probabiliter pronuntiatam, cùm potuerit sequi contrariam. 101
- Vide Munera.

- Iudicium.

- Iuxta ordinariè est accidentia formandum. T. 12. 68

- Iuramentum.

- Episcoporum circa Patronatum Regium vt obliget. T. 13 70. & 71
- Iurare vt poßit subornatus pro Cathedrâ se nihil accepisse. T. 20. 101
- Quid de alijs requisita omnia non habentibus, licèt habeant substantialia. 120. & 121

- Iurisdictio.

- Correctio probat iurisdictionem. T. 12. 71
- Quæ sit verè & propriè talis, & quotuplex. 72. vbi an Rectores Seminariorum Superiores sint, de quibus Bulla Innocent. X. Ibid. & seqq.
- Delegata quæ propriè sit. T. 13. 45
- Et quòd non obstet ordinariæ. Ibid. vbi de Prorege, Vicarijs Capituli, & Alcaldijs.

- Iustitia.

- Ad supremos judices præcipuè spectat. T. 20. 33
- Vide Charitas, Parochus, Religiosus, Restitutio.

- L

- Labor.

- VNde æstimandus. T. 13. 88
- Vide Beneficium, Præbendarius, Quarta.

- Lex.

- Quando fauorabilis, aut odiosa censenda. T. 12. 46. & seqq.
- Ex illius ratione coniicienda obligatio, quæ intentionem legislatoris ostendit. 60
- Legum Pontificiarum obligatio grauis vnde colligatur. 285.
- Cùm lex contra præsumentes loquitur, vt sit explicandæ præsumptio. 286
- Verbum Oportet aliquando grauem in conscientiâ obligationem indicat. T. 16. 19
- Lex pœnalis quando extendatur propter identitatem rationis. T. 20. 77
- Quando secus, etiamsi in fauorem fidei. 12

- Libri.

- Esse filios, & pro eorum editione posse Episcopos expensas facere nihil congruæ subtrahentes. T. 13. 82
- Ad libros pro Quarta posse Parochos per excommunicationem compelli. T. 16. 29. Pro alijs. n. 6.

- Libertas Ecclesiastica.

- Praxis quædam circa obligationem Concordati non Inquisitionis, ansit contra illam.

- Licentia.

- Regis Catholici an sufficiat vt Religiosus ad Indias transiens gaudeat priuilegijs Religionis, præsertim Indicis. T. 12. 135
- Vide Priuilegium, & Religiosi.

- Lis.

- Vide Iudex.

- Litteræ Apostolicæ.

- Qualiter necessariæ ad Episcoporum consecrationem, &c. T. 13. 19. 22. & seqq.

- Litterati.

- Quantoperè sint in Ecclesiâ necessarij. T. 18. 42

- Ludus.

- Circa illum aliqua ad Clericos spectantia. T. 14. 29 & seqq.
- Alia magis generalia. 31. & 32. vbi & de Episcopis.

- M

- Mandatum.

- NOn esse mandatum Pontificis, quod ab eo ignorante prodit. T. 20. 82

- Maria Virgo.

- Illius excellentia conceßione Indulgentiæ specialis pro Imagine in Ecclesiâ Limanâ Societatis existente, Româ missa, singulariter commendata. T. 12. 506.

- Matrimonium.

- Quæ facultas dispensandi circa illud Religiosis Societatis sit sine communicatione Generalis. T. 12. 183
- Circa gradus jure naturæ non prohibitos, probabiles opiniones, pro coniugijs Indorum, & aliorum conuersorum, non dissoluendis. 378. & seqq.
- Quomodo Ecclesia in eo dici poßit dispensare. 381
- Polygamia an licita apud Infideles. Ibid.
- In cognatione spirituali an dispensatio esse poßit, & pro illâ extet priuilegium. 384. & 385
- Casus specialis de contrahentibus inualidè, vt sic impetrans dispensationem. 397
- Matrimonia Gentilium Baptismo non solui. 399. vbi quomodo cum eo stet baptizatum posse cum alia contrahere si vxor conuerti nequeat, aut è contra.
- Doctrina D. Pauli circa illud quatenùs ab Ecclesia recepta. 400. & seqq.
- Vt stare queat cum proæcepto Christi non dimittendi vxorem. 401
- Peculiaris pro eo doctrina. 402. vbi quomodo dici possit Christum in eo dispensare, & quòd matrimonium ex naturâ suâ non sit indissolubile.
- Priuilegia circa prædicta quid conferant, cùm ex Iure videantur haberi. 403. & 404
- Dissolutio matrimonij in dicto casu an ex dispositione Christi, an ex Ecclesiæ potestate contingat, & an stet ipso facto, vel Ecclesiæ sententiam requirat, Ibid
- Concilia Limensia quid circa prædicta disponant. 405
- Quæ spes conuersionis in coniuge non conuerso sufficiat. 406
- Conuersus an poßit cohabitare cum infideli. Id aliquos negare. 407
- Contrarium statuitur. 408. & seqq. vbi quòd Apostolus non Consilio tantùm, sed præcepto vsus.
- Semestris à Concilijs prædictis designati non esse obligationem juxta priuilegia. 411
- An currat in fauorem coniugis infidelis. 412. vbi quòd coniux sine culpa potest coniugij iure priuari.
- Quòd scandalum charitatis, propter quod stare dissolutio potest. 413. vbi an cohabitatio vltra semestre consuli aut præcipi poßit.
- Circa conuersum plures vxores habentem, vt cum qualibet ex conuersis contrahere poßit, decisio Pij V. 414 & seqq.
- Apud Indos non videri vera matrimonia fuisse. 415 vbi quid in more apud Mexicanos. 415
- In dubio an in fauorem matrimonij inclinandum. 416
- Quando impedimentum petendi debitum oritur ex incestu, potens dispensare in matrimonio, potest etiam in illo, sine nouo priuilegio. 476
- Ex copulâ cum consanguinea vltra secundum gradum non oriri impedimentum dictum. Ibid
- An ex incestu occulto. Quod Indis præsertim fauet. Ibidem.
- Caussas Matrimoniales debent Episcopi per se tractare, & præsertim diuortij. 80. & seqq.
- Quantâ diligentiâ postremæ istæ discutiendæ. 84

- Mestizi.

- Ad Sacros Ordines & Beneficia rarò admittendos. T. 19. 69.
- Per leges Regias à publicis muneribus arcentur. Ibid. vbi & salutare monitum Concilij tertij Limensis circa illos.

- Metus.

- Qualis debeat censeri grauis, & cadens in constantem virum. T. 20. 122. vbi & de precibus, de quibus & 124.

- Missa.

- Pro illâ decentior locus publicus, quàm domus priuata. 232
- Quo tempore dici queat, & quid per priuilegia habeatur. 237. & seqq. vbi notanda multa. Ibi Index marginalis.
- Particulæ an sumi post purificationem poßint. 163. & 243. ac seqq. vbi multa scitu digna. Ibi Index.
- Duas dicturus Missas an poßit purificationem in priori sumere. 250. & 251
- De obligatione non sumendi illam in Mißis Natalis D. Ibid.
- Quando sine priuilegio plures dici queant. 275. vbi de gradu neceßitatis plura.
- Pro Indijs prædicta militare. 276. vbi & pro alijs doctrina.
- Contra nuperum abusum in Indijs dicendi duas Missas. 280. & seqq.
- Quomodo obedientia circa non dicendam Missam gratior Deo sit quàm illa. 291. & 292. cum notanda doctrina.
- Quo tempore celebrari sine priuilegio poßit ad dandum viaticum. 441
- Pro applicatione fructus Sacerdoti respondentis non posse accipi speciale stipendium. Nec pro Mißâ nuptiali. T. 16. 7. vbi an Missæ poßint à Concilio antecedenter applicari.
- Missarum à Testatoribus relictarum non posse stipendium augeri. 23. vbi & alia, ac de Collectore.
- De sumptione Tabachi ante Missam prohibita, vide Tabachus, & 92. ac seqq.
- Decretum Pij V. de obseruandis in illa, & circa Pacem quid ex Concilio Limensi, & Rubricis Missalis. 206 & 207. vbi quòd obligatio sit sub mortali.
- Circa obseruantiam Rubricarum idem statuitur. 100. & 111. vbi circa Dianæ Assertiones quædam adnotata.
- Vsum Patenæ contra prohibitionem esse mortalem, sicut sine consecratione. 112
- Pacem fœminis per Ministrum deferri similiter. 113. vbi quando Rubrica videatur grauiter obligatoria, & quòd nequeant in Mißis ministrare.
- Quæ obligatio in Religiosis circa Pacem per Ministrum sacrum. 115
- Puellas cantatrices in Choro nequeunt Parochi sustinere sub reatu graui. 116. vbi quòd Episcopi id debent prohibere.
- Vide Sacerdos, vbi plura circa stipendium.

- Monialis.

- Frui priuilegijs virorum. T. 12. 138. vbi de Indicis.
- Asuo degenerare nomine colloquijs sæcularium aßistentes. T. 14. 28. vbi de indecenti concentu.
- Circa earum clausuram & egressum quid poßint Episcopi & Vicarij, ac Capitulum Sede Vacante. T. 19. 89. & seqq.

- Mors.

- Post mortem Prælatorum quæ potestas Vicarijs, & Ministris. T. 12. 87. & 88

- Mortuus.

- Vide Parochus.

- Munera.

- Quæ poßint judices Ecclesiastici accipere. T. 14. 33
- De obligatione restitutionis. 34. vbi notanda regula ad agnoscendam gratuitam donationem.
- Pro eodem plura. T. 20. 15. & 16
- Ad redimendam vexationem, vt dari poßint. T. 20. 96 vbi quando hæc doctrina procedat.
- Subornationem non posse subornatione depelli in Beneficiorum oppositione. Ibid.
- Munerum nomine vim & fraudem non venire. 108

- N

- Negotiatio.

- QVi dicantur, sicut & Mercatores. T. 20. 48

- Neophytus.

- Qui tales dicantur. T. 12. 443. & 461. vbi quomodo ab Indis, & reductis distinguantur, de quo & 476.

- Notarius.

- Episcoporum Notarij an laici esse debeant. T. 19. 90
- An si tales, puniri à laicis judicibus poßint in officio delinquentes. Ibid.
- Praxim id Prætoriorum amplecti. 91
- Vide Officium.

- Notorium.

- Notorietas criminis vt necessaria ad procedendum contra Clericum. T. 14. 16. & seqq.

- O

- Obedientia.

- VIde Missa, & Parochus Religiosus.

- Oblationes.

- Ad illas non teneri Indos, neque alios generaliter loquendo. T. 12. 458
- Neque ratione consuetudinis. 459
- Parochus ad restitutionem teneri. Ibid.
- De intolerando circa hoc quorumdam abusu. Ibid.
- De illis vt poßint Episcopi disponere. T. 19. 79

- Occasio.

- Peccati occasio quando non sit graue peccatum. T. 16. 55.
- Præcidendas illas etiam cum gemitu ex dolore. 59

- Officium.

- Officia Notarij, Fiscalis, & alia ministerij sui, non posse ab Episcopis vendi. T. 13. 86. & 87
- Non esse eorum dominos. 88. vbi de obligatione restitutionis.
- Onus Eleëmosynæ ex gratitudine imponi posse. 89. vbi doctrina ex probabilibus opinionibus circa gratitudinem.

- Officium diuinum.

- Vide Horæ Canonicæ.

- Opinio.

- Probabili in vsu Sacramentorum quando vti non liceat. T. 13. 30.
- Non esse probabilem, quæ tenet Pontificem non posse circa tres Episcopos pro Consecratione necessarios dispensare. 33. & seqq.
- Opinionem aliquando probabilem posse improbabilem reddi, auctoritate Pontificis accedente.
- Vide Capitulum, Matrimonium, & alibi.

- Oracula viuæ vocis.

- Vide Viuæ vocis oracula.

- Oratorium.

- Priuilegium circa benedictionem. T. 12. 261

- Ordo sacer.

- Ætas pro illo quomodo computanda. T. 12. 59
- Indis an poßit conferri. 368
- Pro dispensatione ad illos, vide Dispensatio, & Capitulum.
- Prima Tonsura an sit Ordo. T. 19. 66

- P

- Papa.

- EX falsis informationibus aliquando minùs conuenientia constituit. T. 12. 40
- Studiosus conseruandi aliorum jurisdictiones. 290
- Vide Bullas, Capitulum, Episcopus, Lex, Opinio, Priuilegium, & sæpè alibi.

- Parochus.

- Dimißo officio posse vt approbatum se gerere, probabilis opinio. T. 12. 190
- Quo priuilegio generaliter gaudent omnes Indorum Parochi. 195
- Sine priuilegio duas Missas celebrare vt poßint. 275
- Parochi Indorum ad manifestanda Indis priuilegia circa Festa. 426. & 427
- Quam graue peccatorum pondus super se tollant, communionem, Indis præsertim, denegantes. 436. & T. 16. 51. & 78.
- Ex doctrinæ defectu quæ obligatio restitutionis. T. 12 459
- De obligatione residendi. T. 14. 4
- De peculiari Indiarum. 5
- Etiamsi vicarium habeant, per se in multis debere administrare. 6. & 7. vbi notanda aliqua.
- Quomodo diuino cultui animarum sit cura præferenda. 10.
- Ad ornatum Ecclesiæ teneri. T. 15. 32. vbi de Indicis specialiter.
- Parochos Hispanorum & Indicorum pariter horum linguam scire debere. T. 16. 1. & id sub mortali.
- Euasionem ex defectu per alios supplendo non valere. 2
- Requiri peritiam pro Confessarij munere, & prædicatione. 3. & seqq. vbi de prædicatione an præstari per alios poßit.
- Hispanorum Parochos ad omnia teneri, quæ generaliter pro Parochis sunt statuta, & id præ alijs. 6. Illa percurruntur. Ibid. vbi quod ad Missas dicendas etiam diebus non festiuis. §. 11.
- Debere illas pro Parochianis dicere. 7. vbi specialia quædam.
- Confeßiones quando audire teneantur, & Eucharistiam ministrare. 8
- Turpia in sonis & actionibus, ac comessationibus ab Ecclesia arcere. 9. vbi quid circa comestionem liceat.
- Lectioni insistere etiam obligati. Ibid.
- An plures Parochi esse eiusdem Parochiæ queant. 10 & seqq.
- Vsus Galliæ. 11
- An Parochi sint sponsi. 13
- An teneantur ad restitutionem non recitantes officium sacrum. 15. & seqq.
- Quo Rituali vtendum. 19
- Peccari grauiter in altercationibus cum Religiosis circa funeralia. 20
- Et iniuria erga Æthiopes, circa quos quæ præstanda. 21. & 22.
- Circa Missas à Testatoribus relictas notanda doctrina. 23. 32. & seqq.
- Circa oblationes. 41. & 42
- Parochi Indorum vt scire eorum linguam teneantur. 43
- Speciale dubium circa casum peculiarem, non annuente Prorege judicio Capituli circa illam, & ad examen in Curia nominatos compellente. Ibid. & seqq.
- Prædicandum Indis. 49
- Non extorquendas oblationes. Ibid.
- Ad restitutionem ob non recitatum officium quæ obligatio. Ibid. vbi & quid circa contractationem.
- Ad omnia teneri Parochis communia. 50. vbi quid ad vsum Ritualis Romani, & quid si desit, & de habitus decentia, ac vitæ exemplo.
- Circa cohabitationem fœminarum. 52. & seqq.
- Circa Baptismum infantium obligatio. 59. & seqq.
- Teneri Indos audire confiteri volentes etiam extra tempus præcepti. 71
- Ad infirmos tendere, etiam cum notabili detrimento. 72 & 73. vbi variæ sententiæ circa alios, & de generali obligatione circa rusticos, etiam cum vitæ periculo.
- Subleuationem debere esse cum certa spe. 74. Quod ex doctrinâ Card. Toleti confirmatum. 75
- Non teneri ad recedentes pro libitu, & quid cum talibus faciendum. 76
- Qualiter se gerere debeant Confeßiones Indorum audientes. 77
- Circa Eucharistiam obligationes. 78. & 79
- Circa dispositionem pro Confirmatione. 80. vbi notandum circa cognationem spiritualem.
- Teneri ad conferendam Extremam vnctionem, circa quod aliqua. 81. & 82
- Pro administratione Matrimonij & benedictionibus, nihil accipi posse, 83. vbi fauorabilis limitatio.
- Rituale Romanum circa ritus nuptiales obseruandum. 84. vbi quòd quædam ex Rituali Toletano contraria possunt sustineri, scilicet priùs sponsam interrogandam, & circa jungendas manus.
- Nuptias ebrietatibus non incestandas, pro quo Parochorum obligatio. 85. vbi an timore fauentium excusandi, & quòd in Indis exhortationes ad continentiam valeant, pro quo exemplum.
- Quid circa permißionem quamdam Parochi, & benedictionem mensæ crapularis. Ibid
- Debere aßistere morituris, etiam cum graui incommodo. 86.
- Et Indulgentias applicare, præsertim Cruciatæ, idque ex charitate & justitiâ. 87
- Ex Indorum obeuntium bonis nihil vsurpandum, neque quintam partem pro eis applicandam, ad quod neque heredes tenentur. 88. vbi aliquæ pro eo Indicarum Synodorum sanctiones, & pro restitutione doctrina.
- Grauiter peccare ad expugnationes obeuntes. 89. vbi & pœna excommunicationis cum notanda limitatione.
- In Missæ celebratione debere ritus in Missali contentos penitus obseruare. 107

- Parochus Religiosus.

- Generaliter loquendo conueniens esse vt Religiosi Parochi Indorum sint. T. 17. 1
- Præsertim recèns conuersorum ab ipsis. 2
- Et etiamsi stabilita jam fide meliùs sit per illos promouenda. 3
- Si secus, ab eo esse cauendum ministerio. 4
- Et sic statuentibus non posse Religiosos reluctari. 5
- Patrum Mexicanorum sententiâ comprobatum. 5. & 6
- Quid de Societate Iesv. 7. & 8
- An ex charitate, vel ex justitiâ administrent. 9
- Cum distinctione responsio. In seqq.
- Si ex charitate, non teneri ad damna ex defectu aliorum, à quibus euitarentur, vt probabile proponitur. 11
- Quomodo à Regibus imponi obligatio justitiæ poßit. 13 & 14. vbi Pij V. verba declarata.
- Ex obligatione tali quæ in speciali sequantur. 15
- Esse propriè Beneficia, quæ illis deferuntur. 18. & seqq.
- Quomodo perpetua. 20. & 21. vbi quod & illorum habeant proprietatem, & non tantùm precariò.
- Praxis Canonicæ Institutionis, cui se Societas Iesv submisit, sic Regia vrgente jußione. 22
- Iuxta Pontificia decreta Religiosi nequeunt curam animarum gerere independenter ab Ordinarijs. 23
- Non repugnare institutionem, qualiacumque sint Beneficia dicta, quia dantur in Titulum. 24
- Probabilis resolutio in fauorem Religiosorum. 25
- Examen pro illis non esse necessarium, sed notitiam sufficientiæ sufficere. 26
- Peccare grauiter sine approbatione Episcopi, Parochialem curam suscipientes. 27. vbi qualis obligatio restitutionis.
- Pro nouâ Parochiâ quando repetendum examen. 28
- Quid in eodem Episcopatu, quando diuersa est lingua. 29
- Defectum sufficientiæ non esse necessarium plenè probari. 30
- Supplentes non indigere speciali approbatione. Vbi quod vacationum tempus non sit prorogandum, & quantum esse poßit: quidúe ex Tridentino. 31
- An Prælati debeant eligere meliores. 32. & seqq.
- Quid circa praxim ad vitandos scrupulos, cum doctrina scitu digna. 35
- Abusum nominandi imperitos idiomatis, & socium peritum aßignandi, esse damnabilem. 36. vbi notatu digna.
- Religiosus an poßit ad Curata dicta compelli. 33. & seqq.
- Societatis posse, ob amplißimam, quam profitetur, obedientiam. 41. & 42. vbi quod & ad Indias mitti.
- Ad visitationem qualiter teneantur. 43. & seqq. & T. 20. 75
- Adnotatio peculiaris circa crimina personaliæ, & etiam ad officium spectantia. T. 17. 45
- Non peccare grauiter visitantes, si circa mores aliqualiter inquirant, vt admoneant Prælatos. 46. vbi quomodo id secretò faciendum.
- Delinquens grauiter, priuatione doctrinæ puniendus. 47. vbi aliqua digna.
- Regia schedula vt Religiosi ab alijs tantum suæ Religionis visitentur, Episcopis impeditis. 48
- Vim non habere, & videri illi renuntiatum 49. vbi quid circa impedimentum Episcoporum.
- An Censuris percelli ab Ordinarijs poßint. 50. & seqq.
- Quid pro praxi. 53
- Pro Parochis reseruationem peccatorum non cessare, & qualiter illa currat, cum notanda doctrina. 54. vbi quòd amotis ab officio non cesset approbatio.
- Non comparare dominium reddituum, aut aliorum. 55
- Etiam eos, qui in Societate vota tantùm post biennium emiserunt. 56
- Priuilegio Iuris communis Societatem renuntiasse. 57
- Religiosis aliorum Ordinum quid liceat circa dicta. 58
- Quæ afferunt post officium, ad Monasterium pertinere. Ibidem.
- Cùm Prælatus ignorat, & Religiofus non applicat, quid dicendum. 59. vbi quid non poßint eam cum licentia ingentem pecuniæ summam retinere, & pro eo Tridentini Decretum, cum eiusdem declaratione.
- De acquisitis intuitu Ecclesiæ non posse disponere. 60. vbi quod non semper acquiratur Ecclesiæ, & peculiaris doctrina pro Indicis.
- Peccare grauiter profanè expendentem, etiam cum licentia, & accipientem ad restitutionem teneri. 61. vbi quid ludo poßit exponere.
- Circa votum obedientiæ quæ obligationes. 62. & 63. vbi quod Prælato iubenti circa Parochialia an ex voto obedientiæ sit præstanda.
- De obligatione habendi socium. 64. & seqq.
- In Parochis Indicis obligationem cessare. 65. vbi explicatum Cap. Monachi, de statu Monachorum, secus si populus sit numerosus. 66. vbi de numero ad Parochiam constituendam sufficienti, & notanda alia circa eosdem. 67.
- Parochos in officio adiuuantes non posse ab Episcopis puniri ratione officij, nisi Vicarij sint. T. 20. 74
- Vide Religiosus.

- Patriarcha Indiarum.

- De eo vide Appendicem post Titulum. 13.

- Patrinus.

- Eorum obligationem communiter non vrgere. T. 16 61
- De Patrinis Indorum. 60. & seqq.

- Patronus.

- Illius Potestas circa solam præsentationem. T. 16. 43 vbi quòd circa examen nihil: de quo & 44. ac 45
- Quod tempus habeant pro præsentatione, & negligentium pœna. T. 18. 2
- Plus aliquando vltra præsentationem posse competere. T. 19. 10
- Vide Capitulum, Episcopus, Permutatio, Præsentatio, & alibi.

- Pauper.

- Ob paupertatem rigor legum temperatur. T. 16. 22
- Vide Præbendarius, ex T. 18. n. 24. & alij. Et V. Quarta, atque alia.

- Peccatum.

- Mortale quando sit vana gloria. T. 12. 285
- Circa peccandi occasiones vide Occasio.
- Ob violatas obligationes paßim occurret.

- Periculum.

- Vide Occasio.

- Permutatio.

- A Capitulo an queat fieri. T. 19. 38. & seqq. vbi affirmatur contra aliquos.
- Pro illâ non currere Semestre ad collationem concessum. 42
- Caussam non leuem requiri. 43. vbi qualis neceßitas.
- Inter Episcopos an esse queat. 44. vbi quòd non valeat renuntiatio coram Patrono.
- Regem non posse præsentare. 45. vbi quòd debet resignatio mutua præcedere.
- Factum Episcopi cuiusdam non probatum. 46
- Præbenda pro Præbendâ vt poßit permutari. 47. vbi pactio pro expensis quando simoniaca.
- Neceßitas & vtilitas qualiter inspicienda. 48. vbi quòd ante Episcopi consensum potest pactio fieri & fauorabilis pro caußâ doctrina.
- In Indijs vt queant permutationes justificari, & quid non tolerandum. 49
- Ob fauorem personæ an Episcopus permutationem perficere poßit. 50. vbi notandum pro praxi.
- Vtilis pro eodem doctrina ex bonis auctoribus. 51
- Posse præsentatum ad Præbendam, & quosdam alios breui dimissuros, permutare, vt probabile proponitur. 52. & seqq.
- Oppositum certius. 53
- Patroni consensum necessarium. 54
- Regula Cancellariæ de viginti diebus vitæ post resignationem, expenditur. 55
- Inæqualitatem emolumentorum posse pecuniâ probabiliter compensari. 56. & 57
- Fieri posse cum onere pensionis ab Episcopo impositæ, & eam posse pecuniâ redimi, etiamsi auctoritate Papæ sit constituta. Ibid.
- Compensationem non licere certius esse & communius, & iuxta id, quid sit faciendum stante bonâ fide. 28 vbi casus specialis.
- Permutantem possese indemnem seruare ex casus alterius positione ostenditur. 59
- Casus alius de obligatione emendi supellectilem. 60 & 61

- Pœna.

- Sine sententia saltem declaratoria criminis non incurritur. T. 12. 97
- Et vbi actus perfectus non est. 98
- Prohibitio petendi debitum est pœna, & non incurritur ab ignorante illam. 474
- Aliquando non esse talem. 475

- Præbenda, Præbendarius.

- Præbenda an diuidi poßit. T. 16. 12
- Prouisi an debeant statim ad seruiendum se conferre. T. 18. 1. & seqq.
- Aßistendi in Choro obligationem, etiamsi nihil recipiant esse sub mortali. 2
- Pauci vt poßint multorum emolumenta lucrari. 7 & seqq.
- Præbendario vicem duorum gerenti non deberi duplex stipendium. 8
- Quid si ad vnum Capitulum redigatur. 13
- De supplendo notabili eorum defectu nominatione aliorum. 14. & seqq.
- Religiosum non posse Canonicum fieri. Ibid.
- Si fiat, non posse grauiter peccantem ab Episcopo puniri. 17
- Subrogatorum obligationes. 18. vbi de congrua specialiter.
- Præbendariorum obligatio circa superfluorum largitionem, etiamsi Præbendæ sint in distributionibus constitutæ. 19. & seqq.
- Quid circa congruam obseruare teneantur. 24. & seqq.
- De sumptibus vanis, qui recensentur. 25. vbi Indiarum abusus.
- Plus aliquid splendoris apud illas licere; sed morum splendoribus cumulandi. 26
- Opera pia an in loco Beneficij facienda, 27
- Circa aßistentiam quæ obligationes. 28. & seqq. vbi quòd statuta seruanda, & quid de Concilij Basiliensis Decreto.
- Ex defectu non regulandam diuini officij generalem obligationem. 39
- Pœnam ex omißione non incurri ante sententiam, & pro omißione veniali non vrgere. 30
- Quid circa Missam. Ibid. & 31
- Statuto indulgenti vt defectus pro vnâ Horâ poßit per aliam suppleri, possunt se Præbendarij conformare. 32. vbi quæ poßint consuetudine introduci circa aßistentiam.
- De notabili quadam Ecclesiarum Gallicarum, quæ vt contraria Sacris Canonibus improbatur. 33. & 34. vbi quædam Pontificum conceßiones.
- Condonationem & remißionem non licere, nec esse validam. 35
- Licere in Indijs absentiam ratione studiorum, & maximè Theologiæ. 38
- Et etiam Iuris Canonici. 39. vbi quod temporis spatium concedendum.
- Eugeniana quomodo communis pro Indijs. Et qualiter Carolus V. concedere absolutè priuilegia pro Vniuersitatibus potuit. 40
- Difficultas peculiaris vt in Indijs nequeat practicari. 41
- Licentiam Prælati requiri, & in Indijs posse illam negare. 42
- Si appelletur, quid ab appellationis judice faciendum. 43. vbi de cautione Episcoporum circa dispensationem.
- Magisterium in Indijs non excusare à residentia, ex quo pro studio arguitur. Ibid.
- Parochis licentiam denegandam. 44
- Neque appellare posse. Ibid.
- Pro Iure Ciuili in Indijs priuilegium minimè suffragari. 45
- Pro Grammaticâ licentiam concedendam, & quid de humanioribus litteris. 46
- Quid de Philosophiâ. 47. vbi pro Indijs negatur.
- De Medicinâ item. 48. & 49
- Theologiæ studium ante alia optant Pontifices ampliari. Ibid.
- In Scholis Societatis locum habere conceßionem. 50
- Professores Theologiæ, & Iuris Canonici qualiter priuilegiati in Indijs. 51. cum notanda doctrina.
- Quod & circa Ius Ciuile, & Medicinam. 52. vbi notanda expositio Cap. Non magnoperè.
- Religiosis non prohiberi Iuris Ciuilis magisterium. Ibidem.
- Grammaticæ item Prælectores. 53
- Sed vbi de Societatis Scholæ non sunt. Vbi & de Parochis negatur. Ibid. & 54. Nisi in loco Beneficij legant.
- Elegans Grammaticæ commendatio. Ibid.
- Caussa quæstus abesse, à Concilio Limensi reprobatum. 55. vbi nonnullæ aliæ probatæ, cum notanda doctrina.
- Quid de Præbendario à Prorege accersito. 56. vbi fauorabilis resolutio.
- Mensis vnius vacatio Indicis Præbendarijs indulta, & id non esse Concilij Tridentini dispositioni contrarium. 58. vbi computationem non esse per horas faciendam.
- Collusio & Condonatio à Concilijs reprobata: quod & stabilitur & obligatio restitutionis Ecclesiæ, aut pijs operibus facienda. 60. & 61
- Posse stare remißionem. 61. & 62
- Quædam distinctio circa distributiones amissas & amittendas improbata. 63
- Canere in Choro debent. 71. & seqq.
- Non videri rationabile vt Matutinum in Ecclesijs Indicis non canatur. Ibid
- De obligatione circa Salue Regina. 75
- Lucrari qui Curatus est, dum administrat. 76
- Quamlibet justam caussam ad lucrum integrum in Indicis sufficere. 77
- De absente ob concursum ad Præbendam in aliâ Ecclesiâ, cum peculiari doctrina. Ibid.
- Non lucrari dicentem Missam ex deuotione. Ibid
- Diœcesim visitantes lucrari. 78
- Non obstare Regiam prohibitionem, vbi quid Episcopi circa illam. Ibid
- De Canonico aßistente Episcopo. 79. vbi quid circa Indicos.
- De Canonico Magistrali. 80. vbi de formâ prouisionis eiusdem, & aliorum per concursum, obligatione Secreti.
- Obligatio concionandi qualis. 81. vbi circa modum, cum notando exemplo, & qualis neceßitas talium prædicationum.
- Quot dies tribuendi pro concione. 82. vbi an pro illis sumere alios queat.
- Bona fides vt faueat, si in dies concioni proximos labor sit conficiendæ concionis reseruatus.
- De Doctorali. 83. vbi specialiter de obligatione restitutionis ob neglectam officij curam.
- De Scripturario. 84. vbi quid faciendum, si auditores desint.
- De Pœnitentiario. 85. vbi ratione officij esse approbabatum ad Confeßiones, & probabile habere casus Episcopo reseruatos, & promotum manere approbatum, sed sine jurisdictione.
- Circa distributionum lucrum adnotantur aliqua. 86
- Quid pro Indijs speciale circa Indorum linguam, quod etiam ad Magistralem spectat. Ibid
- De Scholiarcha, & Cantore. 87. vbi Decretum pro illis Concilij Lim. 3. & Tridentini pro priori.
- Scholiarcha an Gradum Litterarium maiorem habere debeat. 88
- Concilij Decretum quos non comprehendat. Ibid. vbi quòd cùm Gradus confert, pro præsenti habendus.
- Archicantoris obligationes. 89
- De obligatione restitutionis. Ibid.
- De Portionarijs. 90. vbi de obligatione aßistentiae, etiamsi dimidiam tantum habeant Portionem.
- Esse Præbendarios. T. 20. 73
- De Capellanis Chori. T. 18. 91. vbi cui restitutio facienda ex eorum defectu.
- An sint Beneficiati, vt gaudere trimestri queant. 92
- Vide Distributiones.

- Præceptum.

- Non obligat, cum ratio communis boni aliud postulat. T. 12. 61.
- Quæ dicantur esse de præcepto diuino, quæ de Ecclesiastico. 402
- Esse illud, quomodocumque subdito de voluntate Superioris constet, ex D. Thoma. T. 16. 19
- Vide Parochus Religiosus.

- Prædicatio.

- Vide Parochus. Et circa modum, V. Concionator. & T. 18. 80. & seqq. circa Canonicum Magistralem.

- Prælatus.

- Prælatos in Indijs debere non admittere Religiosos fugitiuos ad Missam celebrandam. T. 12. 136. vbi an excommunicati.
- Prælato an concessa intelligantur, quæ ad conuenientem administrationem spectant, & fuerant antecessori concessa. 176. vbi de facultate ad benedictiones.
- An poßint sibi concedere facultates, quæ alijs, & secum dispensare. 189

- Præsentatio.

- Circa illam quid facturus Prorex, cùm de insufficientiâ nominati illi constat. T. 16. 48. post alia circa examen à num. 43.
- Præsentati ad Episcopatum sine Gradu necessario an valida præsentatio. T. 20. 82
- Vide Beneficium, Capitulum, Episcopus, Parochus, Parochus Religiosus, Præbendarius, & alia.

- Præsumptio.

- Cùm lex contra præsumentes loquitur, vt sit explicanda præsumptio. T. 12. 286
- Si absit, non incurri censuras. In Appendice ad T. 17. post T. 19. n. 5.
- Ex clericatu post delictum assumpto an præsumptio sumi queat, vt non liceat priuilegio fori vti. T. 20 53

- Princeps.

- Vide Baptismus.

- Priuilegium.

- Quanta à Regibus Catholicis Indis conceßa. T. 12. 1
- Quæ pro illorum bono sunt concessa alijs, eorum propria sunt dicenda, & ita latè interpretanda. 2. & seqq. vbi aliqua scitu digna.
- Ampliationem dictam stare, etiamsi contra ius commune sint, quia in fauorem Religionis, & caussæ piæ. 6 & seqq.
- Id stare respectu etiam Ministrorum. 9. 10. Et quia Regibus concessa dici possunt. Ibid.
- An sint perpetua quæ ad tempus concessa. 11. & seqq.
- Stare conceßionem esse perpetuam, licèt ab eodem Pontifice aliquid posteà ad tempus concedatur. 15. Et potiùs cùm à diuersis. 388. & 389
- In caußâ piâ vt ampliari significatio verborum poßit. 18 & 29
- Quid circa probabilitatem perpetuitatis. 30
- Priuilegium per testes probari posse. 104
- Quæ notitia sufficiat ad obligationem pro foro conscientiæ. 105
- Priuilegium personale ad aliam personam non extendi. 112
- Limitatio quædam. 117
- Priuilegia vni Prouinciæ Indicæ concessa, an sint alijs communia. Ibid. & seqq.
- Esse etiam communia Indis, quæ Europæis concessa. 116
- Et quæ omnibus alijs extra Indias. 117. & seqq. Non è contra. 119. contra nouam quorumdam opinionem.
- Inter Indos & Æthiopes esse communicationem. 129
- Et inter Indos & Neophytos omnium transmarinarum regionum. 130
- Inter Religiosos quæ communicatio in Indijs. 131. & seqq. Ibi Index.
- De communicatione quando adest particula taxatiua. 149. & seqq.
- Priuilegia vni Religioni cum limitatione quoad vsum concessa, an sine illa ab alijs poßint practicari. 153 & seqq. Resolutio negatiua. 155. & seqq.
- Pro Indijs specialiter. 162
- Communicationem ad Nouitios extendi. 163. & 164
- Aliqua ad tollendos scrupulos concedi, pro quo exemplum. Ibid.
- Limitari à Prælatis posse, etiam localibus. 164
- Quæ priuilegia sine speciali conceßione Generalis subditis concessa censeantur. Vbi specialiter de Societate. 165. & seqq.
- Quæ in Bullis extant, & non in Compendijs, etiam posse limitari. 187. Circa quod alia, num. præced.
- Superiores finito officio an poßint habere vsum facultatum. 188. & seqq.
- De Priuilegijs circa Baptismum. 193. & seqq.
- Priuilegia contra jus commune generaliter loquendo, non esse latè interpretanda, nisi caussa religionis. &c. 302
- De priuilegijs circa Confirmationem. 205. & seqq.
- De priuilegijs circa Eucharistiam. 220. & seqq.
- De priuilegijs circa sacrorum benedictionem. 252. & seqq. vbi scitu digna.
- De priuilegijs circa benedictionem Ecclesiarum, &c. 261 & seqq.
- De priuilegijs circa duas Missas. 274. & seqq.
- De priuilegijs circa Sacramentum Pœnitentiæ. 293. & seqq. Ibi Index marginalis.
- De priuilegijs circa approbationem. 239. & seqq.
- Circa Extremam vnctionem. 345. & seqq.
- Circa Ordinem sacrum. 368. & seqq.
- Circa matrimonium. 375. & seqq.
- Non vsus priuilegij in Religione, cui est concessum, non impedit communicationem alterius. 396
- De priuilegijs circa Festorum obseruationem, 417 & seqq.
- Circa Confeßionem. 428. & seqq.
- Circa Communionem. 433. & seqq.
- Circa Ieiunium. 442. & seqq.
- Circa Decimas. 447. & seqq.
- Circa dispensationes in votis. 461. & seqq.
- Circa petitionem debiti. 466. & seqq.
- Circa communicationem cum infidelibus, etiam armis venditis. 477. & seqq.
- Circa compositionem pro malè acquisitis. 479. & 480
- Circa Censuras, vbi an Indi poßint excommunicari. 481 & seqq.
- De Indulgentijs pro illis & alijs Indiarum incolis. 484 & seqq.
- Priuilegia Indica non reuocari generali reuocatione in Tridentino, aut aliàs. 484. vbi de quodam priuilegio PP. Augustinianis concesso ad dispensandum in primo affinitatis gradu.
- Vt priuilegium perstet, sufficit caussæ motiuæ reliquias remanere. T. 19. 68
- Amisso priuilegio per non vsum ab eo, cui sit concessum, non amittitur ab eo, qui habet communicationem. T. 20. 68

- Processio.

- Indulgentiæ pro ipsis, & qualiter faciendæ. T. 12. 499 & 500

- Prorex.

- Proregum potestas quos habeat limites. T. 16. 46. & 47
- Circa examen pro Beneficijs difficultas specialis. 43 & seqq.
- Debere semper armatam habere custodiam. T. 20. 129
- Vt nequeant ab Inquisitoribus excommunicari. 135
- Quas caussas ad se auocare poßint. 136
- Vide Episcopus, Patronus, Parochus, Regularis, & alia.

- Q

- Quarta.

- CIrca illius exactionem vt contingat Episcopos peccare. T. 13. 84
- Standum consuetudini. T. 16. 24
- Quæ rationabilis. Ibid. & 25
- Quid cauendum Episcopis circa consuetudinem. 25. & notanda pro illa. 26
- Quid circa praxim obseruandum. 27
- Assertiones plures circa illam pro Indijs. 28. & seqq
- Speciale dubium circa Capitulares associantes funera. 31
- De relictis pro Mißis. 32. & 33
- Ex quibus manifestè non debeantur juxta Iuris dispositiones. 34. & 35
- Circa illam Sede vacante dubia quæstio, de quâ. 36 & seqq.
- Triplex titulus solutionis absolutè sumptæ. 37
- Ex oblationibus, quæ caussa mortis tantùm fiunt, illam deberi. 41. & 42

- R

- Religio, Religiosus.

- FVgitiuus an gaudeat priuilegijs Religionis, & specialiter Indicis. T. 12. 134. vbi an sine licentia Prælati approbatus illis vti queat.
- De Religiosis B. Ioannis Dei. 137
- De Sacerdotibus Equestrium Ordinum. Ibid
- Religiosi an communicent in Indulgentijs. 139. & seqq.
- Religionem PP. Mercenariorum parem communicationem habere. 152
- Religionum Mendicantium dignitas supra Monachales. 257
- Posse Aras & Calices consecrare illis etiam concessum. Ibid.
- Ad prædicandum quâ licentiâ aut approbatione egeant. 331
- Pro Indijs quod priuilegium, & qualiter explicandum. 329. & 332.
- Ad prædicandum in plateis an necessaria licentia. 333
- Inuitis Parochis an liceat. 335
- Non teneri à Vicario licentiam petere, si Episcopus, qui dederat, moriatur, neque ad Confeßiones. 339
- In Indijs an gaudeant facultatibus conceßis Episcopis ad tempus. 465
- Posse extra Confeßionem dispensare. 473
- Ratione scandali ad jeiunia non generalia teneri. T. 16 99
- Possunt illis Vicariæ temporales attribui. T. 18. 14
- Sed nequeunt esse Canonici. Ibid. & 15. vbi quòd neque Curati sine neceßitate absque Pontificis facultate.
- Nec Episcopos in eo posse dispensare, sicut neque ad simplex Beneficium.
- Ratio discriminis inter illud & Curatum, quod ex neceßitate licet. 16
- Prælati nequeunt professurum obligare vt legitimam Conuentui donet, aliàs non admissuri. In Appendice ad T. 17. post T. 19. n. 1. & seqq.
- Titulum sustentationis non suffragari. 2
- Non posse exigi vltra necessaria, fauorabili aliquorum sententiâ stante. 3
- Graue iniustitiæ peccatum secus facientium. Ibid. & quòd ob defectum amoris erga Religionem id fieri nequeat. 4
- Circa aliquarum Religionum praxim quid dicendum. 5
- Alternatiuis in Indijs an conuenienter vtantur. 6 & seqq.
- Quis error circa Profeßionem inualidet ipsam. 9. vbi pro Indijs speciale aliquid.
- Apostolorum dispositio in electione septem Diaconorum circa casum prædictum singulariter illustrata. 11 & seqq.
- Prælati ex Hispaniâ venientes an pecuniarum copiam colligere poßint. 15. & 16
- Electionum libertas nequit à Prælatis coarctari. 17 & 18
- Quàm grauia ex contrario damna. 19
- Regijs expensis in Indias venientes, qualem subeant obligationem. 20
- Non extare illam pro restitutione Regi faciendâ. 21
- De obligatione non mutandi Prouincias, ad quas sunt destinati, cum notanda doctrina. 22
- Sine licentia Prælati in transmarina tendentium quæ suspicio. T. 20. 66
- Quando illa cesset. 67
- Vide Priuilegium.

- Renuntiatio.

- Potest quis Beneficium prætendere animo renuntiandi post breue spatium. T. 19. 52
- Renuntiationes Nouitiorum liberas esse debere. In Appendice ad T. 17. post T. 19. n. 1. vbi quòd id in Societate summâ curâ seruatur.
- Vide V. Sequenti.

- Resignatio.

- In fauorem an liceat. T. 19. 33. & seqq.
- Morti proximum non posse taliter resignare; benè tamen ob crimen priuandum, vbi specialis casus. 37
- Et etiamsi priuatio sit futura propter irregularitatem ex homicidio. 52

- Restitutio.

- Facienda ab Episcopis pro excessu Quartæ. T. 13. 84
- Et pro venditione officiorum. 88
- Vbi facienda. In Appendice ad T. 16. post. T. 19. num. 6.
- Subornatus pro Cathedrâ an teneatur. T. 20. 104. & 105.
- Pro opere bono aut prauo acceptis obligationem non esse. Ibid.
- Quid si ob suffragium indignus Cathedram adeptus. Ibid. & 106.
- Cum multis damnificans ad quid teneatur. Ibid.
- Cathedram per subornationem adeptus an debeat eam restituere. 107. & 108
- Ex iniquâ sententiâ quæ obligatio, si secundùm allegata & probata. Ibid.
- Ex collatione Beneficij factâ minùs digno non oriri obligationem ad illam. 109
- Vide Beneficium, Episcopus, Parochus, Præbendarius, Visitator, & alia.

- Rex.

- Reges Catholici an poßint in Indijs constituere Parochos independenter ab Episcopis, aut spiritualem aliam concedere facultatem. T. 12. 272. & 273
- Eorum obligatio circa tuendam obseruantiam Religiosi status, maximè in Indijs. T. 17. 4
- Vide Episcopus, Licentia, Patronus, Præsentatio, & sæpè alibi.

- Rituale.

- Romani Pauli V. auctoritas propugnatur. T. 16. 19
- Vide Parochus.

- S

- Sacerdos.

- BOno illius nomini quomodo consulendum, si delictum publicum sit. T. 14. 18
- Sacris vestibus indutum non debere confiteri. T. 16. 90 vbi de Concilij Limensis circa hoc Decreto.
- Quale peccatum in eo sit. 91. vbi quid de Religiosis.
- Non posse alteri non approbato confiteri. Ibid.
- Qui stipendia pro Mißis in Indijs accipit, an curare possit vt in Hispaniâ dicantur minori quantitate. In Appendice 1. post T. 19. num. 1. & seqq. vbi multiplex & obseruatione digna doctrina.
- Pro dicendâ Mißâ in Oratorio inuitatum non posse maius stipendium exigere. 8. & seqq.
- Vbi quod cùm specialis labor, generaliter id licet.
- Quid circa locum. 9
- In stipendio esse justi pretij varietatem, & quomodo id habere locum in Indijs poßit. 10
- Maius & minus stipendium dari posse ex voluntariâ pactione. 11
- Sed non in casu Oratorij, neque generaliter. 12
- Plus petentem & accipientem non obligari ad restitutionem, sententia aliquorum. 13
- Neutiquam admittendam. 14
- Et id esse contra justitiam commutatiuam, & non tantùm legalem. 15
- Stipendium non deberi pro diariâ sustentatione. 16
- Promittens plus aliquid, tenetur adimplere. 17
- Missam promittens accepto stipendio non satisfacit eo reddito, sed potest ad dicendam obligari. In Appendice 2. 21

- Sacramentum.

- Circa materias Sacramentorum non habere Ecclesiam mutandi facultatem, & quomodo hoc explicandum. T. 12. 212.
- Obseruanda doctrina circa Sacramentorum valorem, stante probabili opinione. T. 17. 25

- Secretum.

- Illius violatio mortalis in electionibus Ecclesiasticis. T. 18. 80.
- Vide Parochus Religiosus, Vicarius Generalis.

- Sepultura.

- Vide Parochus.

- Simonia.

- Esse illam, cum promittitur pecunia pro Beneficio applicanda operi pio. T. 13. 5. & seqq.
- Et in pactione Capitularium cum Visitatoribus. T. 19 26. & seqq.
- Pactio pro expensis quando simoniaca. 47
- Bona fides vt obstet simoniæ. 68. vbi casus specialis.
- Non incurritur pœna per conuentionem, sine perfecta traditione. T. 20. 8

- Societas Iesv.

- Potestas Generalis in illâ. T. 12. 20. & 21. vbi specialia circa vsum priuilegiorum.
- Eius gubernationis modo à multis oblatratum, sed à Pontificibus propugnatus. Ibid. & seqq. vbi de Constitutione Innocent. X. circa illam. Ibi Index.
- Credendum P. Generali de dispensatione testanti. 104 & seqq.
- Sine illius communicatione speciali omnes vti priuilegijs possunt ad tollendos scrupulos conceßis. 165
- Eidem concessorum vsus inualidus sine illa. 166. & 167
- Idem de alijs. 168. vbi sententia quorumdam expunctâ de illicito actu, sed non inualido, de quo & 169 & 184
- Etiam in Indijs id tenendum. 171
- Ratione distantiæ an aliquid liceat. 172. & 173
- De casu speciali. 174. & 175
- Variæ formulæ conceßionis priuilegiorumin Compendijs. 176. & seqq. Ibi Index.
- Quæ Generali committuntur, ab eo possunt alijs committi. 182
- Priuilegium circa ætatem pro Ordinibus an alijs commune. 374
- An expediat ipsi Indorum habere Parochias. T. 17. 7 & 8.
- Præclarum eiusdem elogium ex Religioso Scriptore. 12
- Priuilegijs circa Inquisitionem renuntiauit, & quid inde Inquisitoribus liceat. T. 20. 68. & 69
- Vide Indulgentia, Parochus Regularis, Priuilegium, & alia.

- Statutum.

- Vide Capitulum, Concilium, Episcopus, Lex, Præbendarius, & alia.

- Superior.

- Duo Superiores quomodo super eamdem materiam esse poßint. T. 17. 63
- Vide Prælatus.

- Stylus.

- Curiæ, & Cancellariæ vt obliget. T. 19. 65

- T

- Tabachus.

- ANte Missam prohibitus in Concilio Limensi. T. 16 92
- Et ante Communionem in Mexicano. 93
- In Synodo Canariensi. 95. & ab Vrbano VIII.
- Inepta explicatio disiecta. 92. & seqq. & obligationem esse sub mortali.
- Etiamsi in stomachum non traiiciatur. 96
- Religiosi an teneantur. 97. & negatur ex vi legis Conciliaris.
- Quid ratione jeiunij naturalis. Ibid. & 98
- Teneri ratione scandali. 99
- Folium posse sumi, si non traiiciatur. 100
- De sumptione in luto. 101
- Episcopi an teneantur. 102. vbi quòd tantùm ratione scandali, iuxta communes doctrinas circa illos, & alios.
- An obligatio ad omnes communicantes extendatur. 103 & 104. vbi notanda quædam circa Confessarios.
- De Sayri, & pulueribus alijs. 105. vbi quòd vitium hoc fundamentum præbet non benè de vitiosis talibus sentiendi, & quòd in Beneficijs postponendi.
- Ei deditos esse in statu peccati mortalis septem rationibus comprobatur. 106

- Tempus.

- Quomodo computandum in priuilegijs. T. 12. Cap. 4. vbi an à die scientiæ.
- Computationem faciendam ab actu perfecto. 92. vbi & seqq. de computatione circa nouennium Congregationis in Societate.
- Tempus à lege præscriptum debere esse continuatum; licèt oppositum teneant aliqui. 93
- Modicum tempus quod dicatur, & quando debeat impleri de momento ad momentum. 94
- Temporis præfixio quando ad substantiam non spectet. 319
- Non currit impedito. T. 18. 3

- Terminus.

- Diem termini non computari in termino. T. 12. 32
- Terminus in prouisione Beneficij aßignatus, etsi elapsus sit, non officio collationi, pro quâ nullus à jure designatus. T. 18. 4
- Triennij lapsus non inducit tacitam renuntiationem, stante contraria voluntate. 6

- Testamentum.

- Illius executorem quidquam immutantem posse recusari, & à munere remoueri. T. 16. 23
- Ex relictis Parocho, non vt Parocho, quartam non deberi. 30
- Vide Missa, Quarta.

- Testis.

- Vt poßit testi fide digno pro foro conscientiæ credi. T. 12 16
- Vbi quòd & priuilegiario asserenti, qui & vti priuilegijs potest, vndecumque notitia habita. Quod specialiter vrgetur in P. Generali Societatis.
- Credendum ipsi de dispensatione testanti. 104. & seqq. Vbi vni testi quando credatur.
- Episcopo testanti in titulo Ordinum vt credatur. 107
- Quantâ diligentiâ examinandi. T. 15. 30
- Non idonei quando admittantur. 31
- Vide Fœmina.
- Circa Indos. Ibid. & seqq.

- V

- Vacatio Ecclesiarum.

- VIde Capitulum, & Ecclesia.

- Verbum.

- Verba æquipollentia & specifica, quomodo eumdem effectum habeant. T. 12. 127
- Vide Lex, Priuilegium.

- Vicarius Generalis.

- Vicarium Gener. Episcopi gaudere ordinariâ auctoritate. T. 12. 315. & T. 14. 1. Aliquando delegatâ. T. 12. Ibid. vbi contrarium esse probabile, & tutum in praxi ac sequendum.
- Non esse in eo totam jurisdictionem, sed in Capitulo residere. 318
- Non posse licentias datas Regularibus ab Episcopo reuocare. 339
- Vicarij Gener. Episcoporum litterati esse debent, & graue in electione non talium esse peccatum. T. 14. 1
- Idem de morum probitate. 2. vbi de ætate necessaria, & an ordinem sacrum habere debeant.
- Ad Indorum curam grauiter obligatos. 3
- An Parochi esse poßint. 4. & seqq.
- An Præbendarij. 9. & seqq.
- Vltra tempus officij absentes non lucrari. 11
- An Vicarij esse queant ex Hispaniâ dudum appulsi. 13 & seqq.
- Illius quales futuræ dotes. Ibid.
- Diui Caroli circa id notanda dispositio. 14
- Peccare grauiter inhonestos Parochos tolerantes. 15
- Quæ notorietas ad procedendum contra illos sufficiat, & qualiter procedendum. 16. & 17
- Peccare item cùm denuntiantes repellunt, quia probare non possunt in edicto contenta, &c. 19. & 20
- Vbi vtilis doctrina.
- Correctionem fraternam non esse necessariò præmittendam. 21. vbi de illius obligatione.
- Circa decentem habitum Clericorum non aduigilantem, grauiter delinquere. 22. & seqq. vbi multa scitu digna.
- Grauißimum etiam eorum peccatum, si circa Moniales negligenter se habeant. 28
- Sicut & circa ludos Clericorum. 29
- Quid circa munerum acceptionem. 33. & seqq.
- Vnum cum Episcopo habere tribunale. T. 19. 11
- Indici charitate debent eminere. 27
- Dispensandi facultatem non habent, nisi specialiter committatur. 81
- Diuortij caussas posse illis committi. 82. & 83
- An poßint Monialibus licentiam dare ad permissum illis egressum sine speciali commißione. 91
- Circa Vicarium Capituli, S. V. vide V. Capitulum.

- Visitator.

- Visitationum scopus ex Tridentino. T. 15. 1
- Auaritia vt illi obsistat. 2
- Visitatores futuros soles. Ibid.
- Salarium in Indijs aßignandum ipsis ex obligatione justitiæ. 3
- Neque ex pœnis Cameræ, & quid si justæ. Ibid.
- An poßint illud non conuentum petere. 4. vbi doctrina pro alijs.
- Quid quando emolumenta stipendium æquant. 5. vbi notatu digna.
- De Officialibus pariter decisum. 6
- Circa tempus quid à Limensi Concilio statutum, & obligatio restituendi. Ibid. §. 2
- Difficultas circa excommunicationem. Ibid.
- De obligatione circa Instructiones. 7
- Obligatio restituendi duplum vltra Procurationem acceptorum ex Concilijs. 8. vbi quid recipi juxta nonnullos poßit.
- In foro conscientiæ esse illam, juxta plures. 9. & 11. vbi quàm vniuersalis sit.
- Remißioni locum non esse, quia Ecclesiæ facienda restitutio, & quid nomine Ecclesiæ intelligatur. 10
- Aliorum sententia de obligatione tantùm simpli. 12 & 13
- Præfertur prior, & aliam esse probabilem. 14
- Sicut & non esse obligationem reddendi simpli gratis accepti. 15
- Ecclesiæ faciendam restitutionem supra simplum accepti. 16
- Quid de accepto alias. Ibid. & 17
- Quid de datis à Parocho suo nomine. 17
- Quod restituitur, an poßit redonari. 18
- Circa absolutionem à pœna, suspensionis scilicet & interdicti, cum vtili doctrina. 19. & seqq.
- Episcopi per diœcesim discurrentes an rectè faciant secum ducentes Visitatores. 23. & seqq.
- Visitationis tempore presentem Parochum non futurum. & quid de emolumentis, si visitator administret, aut alius. 27
- Pœna iniquè caussas transigentis. 28
- Indorum testimonio qualiter vsuri. 29. & seqq.
- De visitatione fabricæ, & ornamentorum. 32. vbi notanda quædam.

- Viuæ vocis Oracula.

- Quæ ad Religiosos spectant esse confirmata non obstantibus Bullis reuocationis, qui censeant. T. 12 219
- Quid de testificatis per Cardinales, qui posteà fuêre Pontifices. 220
- Non reuocari specialia quædam, in quibus Cardinalium auctoritas peculiaris interuenit.

- Votum.

- Quale castitatis non sit reseruatum. T. 12. 461
- Pœnale non esse, etiam impletâ conditione. 464
- Neque ex leuitate emißi. Ibid. vbi à quibus dispensari poßint: pro quo & 462. & 463.
- Ex communi coniugum consensu factum esse reseruatum. 468. vbi quòd contrarium sit probabile, & quod in ordine ad petitionem debiti, eo stante.

FINIS.

ADDITIONES AD TOMVM POSTERIOREM THESAVRI INDICI.

AD TITVLVM XII.

Circa Caput IV. num. 37.

Vbi de computatione temporis in Bullis ad viginti annos Priuilegia continentibus.

VT quod ibi dictum est de non curanda Bulla Gregorij XIV. firmetur ampliùs, facit tenor concessionis Pauli V. in vtraque, de qua ibidem. Declarat enim Concessiones prædictas à die Datæ computandas, nullam aliam esse supponens ad effectus tales opportunam. Aut ergo concessio Gregorij vim non habuit, vel Societas eâ vti noluit, vnde & pro concessione alia instanter egit, vt ex tenore Bullæ vtriusque constat, & in noua Priuilegiorum editione suppressa Anno 1615. quando iuxta computationem P. Quintanæ vigebat vsque ad Annum 23. duratura. Vel si vim certè habuit, computatio concessionum Pauli non est à fine viginti illorum annorum concessionis Gregorij facienda; quia Pontifex expressè decernit faciendam à die Datæ. Currentibus ergo pariter vtriusque Pontificis concessionibus, & finitâ concessione Gregorij Anno 23. nihil inde haberi potest emolumento futurum, cùm ad prorogationem concessionis Pauli nihil conducat, iam antè à die Datæ currentis, & expleto designato termino finiendæ acsi cum Gregorij concessione minimè decurrisset.

Neque enim dici potest non obstante designatione illâ temporis ad inchoationem posse post finem concessionis Gregorij inchoatam affirmari, eò quòd, si pariter currerent, posterior concessio nullius esset vtilitatis toto illo spatio, in quo prior vim haberet. Cum tamen priuilegia ita debeant concessa censeri, vt speciale aliquid operentur, iuxta Cap. In his, de priuilegiis, ex quo sic communiter Doctores. Et ita sexennium Bullæ Cruciatæ post finitas incipit eiusdem, aut aliorum Pontificum concessiones. Non inquam dici potest, quia vbi Pontificis expressa mens habetur, omnis cum illa non compatibilis intelligentia cessat. Cùm ergo verba illa A die Datæ, seu A Data præsentium, verificari nequeant, nisi seruato tali termino, omnis alius philosophandi modus solido caret fundamento. Neque inutilis concessio est, quandoquidem ratione illius id licet, quod seclusa concessione absolutè non liceret, quamuis per accidens alia extet concessio vi cuius idem habetur, & allegari potest vt successor Pontifex similem liberalitatem exerceat, vt videmus ab iis factum, de quorum Bullis disputamus. Et quidem confirmatio in forma communi nullum ius confert nouum, vt communiter tradunt Doctores apud P. Suarium Lib. 8. de legibus Cap. 18. & tamen inutilis non est, vt idem expendit numer. 10. & 11. quia plurium personarum consensus & auctoritas confert vt plus timeatur, & securiorem reddit priuilegiatum de non reuocando priuilegio, sed conseruando ac defendendo tamquam proprio, cùm reuera tale sit. Hæc autem potiori ratione locum habent in casu nostro, vt constat. Neque est simile in Cruciatæ concessione, quia in illa non dicitur A die Datæ: & iuxta mentem supplicantis conceditur à talibus limitationibus alienam. Cùm è contrario Societas IESV ita priuilegia à Paulo V. postulauerit, vt à die Datæ semper cœperit computare. Quæ est noua ratio, & satis vrgens pro intento.

Circa Digressionem eiusdem Capitis n. 45. & seqq.

Vbi quæ sit odiosa Constitutio.

PRo resolutione nostra faciunt quæ habet Angelus Bosius Tomo 2. Titulo 2. num. 35. & seqq. qui videndus. Et quæ ex Carolo de Bausio tradit Diana Parte 10. Tract. 14. Resolut. 9. ad intelligendum quæ sit odiosa constitutio. Et licet in applicatione doctrinæ non assentiatur ipsi, volenti nomine Clericorum non venire Religiosos, quando in Consilio Constantiensi statuitur vitandos notorios percussores Clericorum; id quidem generali doctrinæ non obstat, quam neque ipse negat. Citat autem Bausius P. Suarium Disput. 9. de Censuris Sect. 2. num. 11. vti qui aduertat Concilium Constantiense loqui de percussoribus Clericorum, non autem de gaudentibus priuilegio Canonis: quod quidem immeritò ab eo assertum, vt legenti constabit. Melius videtur id posse deduci ex iis, quæ habet numer. 14. vbi ait in huiusmodi positiuis legibus proprietati verborum standum esse; & quatenus fauorem continent, amplianda; vt verò odium & rigorem, restringenda, quantumcumque potest vtrumque cadere sub verbi proprietate. Sic ille philosophatur de prædicto Concilij Decreto locutus. Cùm ergo Clerici nomen Religiosum non significet, & in odiosis versemur, videtur de Bauny sententia comprobari. Sed de hoc aliàs, & Dianæ sententia valde est probabilis. Pro resolutione autem nostrâ circa Constitutionem ex directo militat Carena Parte 2. Titulo 6. omnino videndus, & de Constitutione agit contra Solicitantes in Confessione, quam strictissimè intelligendam asserit.

Ibidem Circa num. 59.

Ubi de computatione triennij pro Superioribus Societatis.

VT non debeat computatio fieri de momento ad momentum, iuuat quod ait Bonacina Tomo 1. Disput. 1. de Suspensione, Puncto 3. num. 3. postremum scilicet diem debere esse completum: ergo id potiùs in fauorabilibus. Sed in contrarium videtur stare declaratio R. P. Gosuini in litteris ad Prouinciam Peruuianam die 30. Ianuarij 1659. vbi sic ait. Ni vn dia, ni vna hora mas puede gobernar el que acauò su trienio. Sic ille. Qui tamen poterit iuxta dictam computationem explicari, vt finito triennio in termino diei completi, nihil liceat vlteriùs. Vide Bossium suprà num. 55.

Ibidem Circa num. 60.

Ubi de subita & improuisa Superiorum vacatione.

PRo illius inconuenientibus facit id, quod habet Fr. Ludouicus de Miranda in Manuali Prælatorum Tomo 1. Tractatu de sacris Monialibus. Vbi adducit Constitutionem Sixti V. pro Monialibus, subiectis Fratribus Minoribus, vt earum Abbatissæ finito triennio vacent, neque aliquam possint prælationem exercere nisi alio triennio elapso à die finiti officij numerando. Et post eam adductam, nihilominùs resoluit Abbatissas prædictas finito triennio posse Præsidentes constitui pro paruo aliquo tempore, donec aliæ Abbatissæ eligantur, ob grauissima inconuenientia, quæ in aliarum designatione recenset: cùm tamen verba Pontificis adeò videantur vrgere, potestatem omnem & auctoritatem vlteriùs prohibentis: non enim credendus est id, quod pro bono Religionis disposuit, in eiusdem detrimentum cedere voluisse. Et cum Miranda sentit Diana Parte 7. Tract. 12. Resolut. 17. vbi etiam adducit Santonum, sic dicens: Tamen hoc non obstante, existimo posse per illos dies, in quibus noua electio efficitur, cogere Monasterium sub aliquo titulo seu nomine. Sic ille.

Ibidem circa num. 85. & seqq.

Ubi de paucitate dierum in delegata iurisdictione.

FAcit pro ibi dictis Nauarrus Lib. 1. Consil. Titulo de Electione, Cons. 9. in priori editione, vbi asserit Generalem Minimorum, cùm prohibeatur esse Vicarius, finito termino ordinariæ gubernationis, posse tamen constitui ad aliquot dies, seu breue tempus, sed non simpliciter. Facit etiam quod habet ibidem Tit. de ætate & qualit. Ordin. Cons. 7. vbi in simili loquens, de prælaturâ ait defectum 25. dierum in duodennio esse paruitatem materiæ: vnde sex dierum defectus in triennio paruitas etiam dicenda videtur. Nauarri autem sententiam adducit, & probat Fr. Emmanuel Tom. 2. qq. regul. quæst. 53. artic. 12. Pro quo & stat Lezana Tom. 3. v. Annus, num. 9. vbi ex Cornejo ponit in fauorabilibus annum expletum dici, etiamsi deficiant duo vel tres dies. Et Pasqualigus Decis. 473. vbi tres dies supra menses vacationis, à Tridentino Parochis concessos, ait esse paruitatem materiæ: apud quem Vincentius Vinyals, etiam quindecim in Episcopis. Hoc præsertim pro num. 89.

Ibidem circa num. 91. & 92.

Ubi de interuallis gubernationis, an sesquianum vacui complere possint.

PRo ibi dictis adstipulatur Nauarrus Consilio nuper adducto, vbi ostendit tempus requisitum ad aliquid per æquipollens posse compleri.

Ibidem circa num 94.

Ubi de sesquiani computatione.

QVæ dicta ibi, iuxta ea, quæ diximus circa num. 89. regulanda sunt.

Ibidem circa num. 97.

Ubi de necessitate sententiæ declaratoriæ ad pœnam incurrendam.

DOctrinam à Nobis ibi propositam amplectitur P. Bardi in Selectis Lib. 7. Quæst. 5. num. 8. cum aliis, etiam quando pœnæ in priuatione consistunt, & non requirunt actionem. Pro quo & Lezana Tom. 1. Cap. 8. numer. 30. & 31. vbi iuxta aliquos quid etiam si dicatur, Ante declarationem. Contrarium absolutè tenet cum multis, quos citat, Leander Parte 4. Tract. 2. Disputat 9. Quæst. 28. in priuatione Beneficiorum, ob excommunicationem, & ob suspensionem Tract. 4. Disput. 3. Quæst. 28. etiamsi officium præstet: immò etsi egeat, & sit contumax, de quo Quæst. 29. sed Parte 5. Tract. 1. Disput. 3. Quæst. 13. contrarium sentit de pœnâ irregularitatis, de quo & Quæstio 16. & absolutè Bossius Tomo 2. Tit. 12. num. 162. & 163. & seqq. & Tomo 3. Titulo 18. num. 564. & Tit. 23. num. 33. vbi addit post declarationem retineri posse vsque ad executionem, pro quo alios adducit. Sed num. 36. consonat Leandro, etiam quoad censuras, & pœnas alias in priuatione consistentes. Vide autem numer. sequenti. & specialiùs Parte 1. Tractatu de Matrimonio. Cap. 5. num. 31. & seqq. vbi latissimè materiam hanc discutit, & fauorabiliter. Pro casu autem nostro num. 124. & 129. multis adductis.

Circa Caput V.

De diuersis Bullis Pontificum, de quibus num. 116. & 139.

LIcet Concessio Leonis X. priori loco sit posita, non ideo absolutè censenda prior, cùm Leo Iulio successerit.

Circa num. 137.

Ubi de communicatione priuilegiorum in Fratribus B. Ioan. Dei.

EXtare pro illa Bullam Vrbani Octaui vide apud P. Quintanad. Tomo 1. pag. 320.

Circa extensionem Priuilegij ob rationis identitatem.

HAbet pro hoc commodam Diana Doctrinam Par. 1. Tract. 13. Resolut. 4. ex communi Doctorum placito, iuxta quam valet argumentum ab identitate in æquiparatis à Iure, circa materias, si personæ sint, vel in materiis ipsis quando in illis eadem videtur esse ratio, pro quibus bona apud eumdem exempla. Et cùm fidei caussa adeò in Iure fauorabilis sit, quando circa illam constiterit eamdem esse rationem, & nullum appareat inconueniens, poterit præfata doctrina vtiliter applicari. Vnde non est necessarium quòd æquiparatio sit facta à Iure per modum regulæ, in quo vix esse dubitatio potest, sed sufficit eamdem esse rationem, & quòd fauorabili in materiâ versemur, vt fidei, religionis, & pietatis: vnde habetur, vt dispositio circa Clericos fauorem continens, ad Religiosos extendatur, de quo Auctor idem Tract. 14. Resol. 9. & Lezana verb. Priuilegium num. 9. citatis aliis.

Circa Caput VII.

Quòd Moniales gaudeant Priuilegiis Virorum, de quo num. 138.

GAudere etiamsi Ordinariis subiectæ sint, cum onere tamen seruandi statuta generalia Ordinis, quorum habuerint notitiam, & casuum reseruationem, habet Lezana Tomo 5. in Mari magno Carmelitarum, numer. 385. & 386. Iuxta quod videtur stare communicatio priuilegij, de quo Titulo 5. num. 306. & seqq. pro Missâ in cameris: quod tamen negat Pasqualigus Decis. 176. & 178. quando subiectæ Regularibus non sunt. Quamuis aliunde non videatur necessarium: cùm enim ad ingressum Sacerdotis necessaria sit Episcopi licentia, ille potest ad id suo iure vti, vnde & negare illam: quia, vt diximus, per priuilegium subordinatio religiosa neutiquam remouetur. Circa communicationem in temporalibus, diximus in Additionibus ad priorem Tomum numer. 104.

De communicatione quoad Indulgentias, de qua num. 144.

APud Dianam Parte 6. Tract. 7. Resolut. 39. sunt qui illam concedant, qui tamen cum aliis negat, & specialiter de Altari priuilegiato, quod & de Ecclesiis eiusdem Religionis negant aliqui. Et Lezana de Altari negans Tomo 3. v. Altare num. 19. de Indulgentiis concedit V. Indulgentia num. 8. ob Concessiones Prædicatorum & Carmelitarum.

De communicatione in Festis de qua num. 146.

NEgat illam Bordonus apud Dianam Par. 6. Tract. 8. Resolut. 14. nisi cùm Festa de Sanctis non propriis Religionum sunt, & de Mysteriis Christi, aut B. Virginis. Sed tenet Lezana Tomo 2. Cap. 1. num. 55. Quod cogitandum Diana relinquit. Et quod ibi de Octauis Beatificatorum dictum, iam est SS. D. Alexandri VII. Decreto sublatum, sicut electio in Patronos, & alia. Videndus Lezana circa communicationem in concessis priuatis Monasteriis & personis num. 52. & seqq. & Tomo 5. in Mari magno Augustinianorum num. 10. vbi illam quoad personas negat, concedit quoad loca, in quibus est ratio similis.

De Indiis an veniant Regnorum Hispaniæ nomine, de quo n. 147. & 148.

VIderi pro eo possunt duæ Rotæ Decisiones apud Dianam Parte 8. Prima 9. Iulij 1645. Secunda 26. Februarij 1646. in quibus negatur ius Canonicatûs Barchinonensis, quia Catalonia non est Regnorum Hispaniae nomine comprehensa. Sed P. Tamburinus in Decalogum Lib. 2. Cap. 5. §. 2. num. 6. pro Siciliâ militat in Sanctorum celebratione.

De Parocho dimisso officio, de quo num. 190.

MAnere approbatum pro Confessionibus, tenet cum aliis P. Mendus Disput. 22. à num. 34. & Tractatu appendice Disput. 2. Cap. 24. & ante illum Peyrinus apud Lezanam v. Parochus num. 6. & Leander Tomo 1. Tract. 5. Disput. 11. Quæst. 65. cum aliis quos citat.

Circa Caput VIII. num. 199.

Ubi de necessario Principis consensu ad vim consuetudinis.

SVfficere consensum lege ipsâ expressum, neque requiri specialem, tenet P. Bardi in Selectis Lib. 8. Quæst. 2. num. 16. & quando inducat obligationem præmiserat num. 9. Videatur, iam à me alibi commendatus.

Vide infra circa Baptismum. num. 260.

Circa Caput IX. num. 212. & seqq.

Ubi circa potestatem Ecclesiæ in materiis & formis Sacramentorum. Et Balsamo Indico.

AGit de hoc Diana Parte; 10. Tract. 11. Resolut. 65. & in Additionibus post Tractatum 16. vbi citatur Tractatus 2. per errorem Matritensis impressionis, & firmat bonorum Auctorum sententia id quod à nobis citato loco dictum, & alibi etiam comprobatum. Iuxta hæc censeo posse ab Ecclesia declarari quando in Ordinatione imprimatur Character, de quo est varietas sententiarum: nam cùm hoc pendeat ex applicatione formæ & materiæ, & talis applicatio & designatio illius sit determinationi commissa, consequens est vt declarare possit qualis sit materia & forma secundùm illius determinationem. Vnde si in Pontificiali poneretur in singulorum Ordinum ritu, Hic imprimitur Character, optimè id stare posset, & aliquando poterit illud fortè expediens iudicari. Neque obstat iuxta ritum ab Ecclesia iam pridem institutum id non constare: nam cùm Ecclesia modò eadem sit, & similis omnino Pontificis auctoritas, determinare id potest quod aliàs determinatum non erat, nec constat semper obseruatum. Vnde si manus impositio in Diaconatu, aut traditio libri Epistolarum in Subdiaconatu, ad substantiam Ordinum talium pertinent, iuxta ritum iam pridem vsitatum, declarare Ecclesia potest non pertinere, quia ita potest disponere, vt vnica tantùm sit materia, etiam ritu veteri obseruato, & sic in Presbyteratu quo ad ea, in quibus sunt opiniones. Videatur etiam Diana Parte 6. Tract. 8. Resolut. 18. & Leander Tomo 1. Tract. 1. Disput. 1. Quæstio 11. citatus quidem à Diana, sed dicta confirmans in noua editione.

Circa Balsamum autem explodenda Doctoris Lagunæ sententia, iuxta quam loquitur Fr. Didacus Ximenez Arias in Lexico Ecclesiastico V. Balsamum, vbi ait Balsamum Indiarum nostrarum nihil esse aliud quàm oleum purissimum stactis, vulgo Estoraque: id enim stare nequit, cùm aliàs iuxta ipsum stacte non sit naturalis liquor, sed artificialis ex crassiore myrrha expressus, additâ aquâ aut vino ad expressionem, vt videri potest V. Stacte.

Circa Caput X. num. 219.

Ubi de Communione Paschali an sumi apud Religiosos possit.

OPinionem affirmantem posse apud illos impleri præceptum probabilem esse speculatiuè tenet P. Tamburinus Opusculo de Eucharistia Cap. 4. §. 4. numer. 53. sed non practicè ob Prælatorum & Parochorum querelas. Vbi ergo nullæ tales, licebit & practicè iuxta ipsum. Et id quidem stare multoties poterit, vt sententia dicta non debeat speculatiuè tantùm probabilis reputari, quando & praxis esse non rara potest, probabilitate potiori stabilita. Ego à litibus & offensionibus studeo semper abstinere. Et Auctor quidem dictus non videtur nactus Epistolam ad Neapolitanum Archiepiscopum scriptam à Sacra Congregatione Cardinalium, quam adducit Diana Parte 6. Tract. 7. Resolut. 58. cuius nec meminit. Et dici ad eam potest tantùm prohiberi communionem ipse die Paschali, sic enim ibi: In die Paschatis. Et iuxta id exponendum quod subditur, Tempore Paschali. Negat id tamen P. Gabriel de Henao Disput. 15. de Eucharistia num. 54. 55. & 56. adducto priuilegio Guadalupensi, quod pro Societate non communicatum à P. Generali, cùm sit aliàs dubium, ex Card. Lugo. Neque vim Decreti Innocentij X. perpendens, cuius tenorem adducit. Id tantùm obseruant, communionem ex deuotione neque in die Paschatis esse prohibitam, vt ex vsu constat: licet possit prohiberi iuxta præfatum Decretum. Negat etiam Leander Tomo 2. Tractatu 7. Disputat. 3. Quæst. 19. sed contrariam sententiam ait esse probabilem, & communem.

Ibîdem circa num. 227. & seqq.

De Priuilegiis ad celebrandum in Cameris sæcularium, de quo & Tit. 5. à num. 306.

Vide Additiones ibi. num. 116.

LIcere id Religiosis Societatis per priuilegium Gregorij XIII. dum versantur in Missionibus, tenet P. Tamburinus Lib. 1. de Sacrificio Missæ. Cap. 4. §. 3. numer. 4. ob verba illa: Vbique fuerint: sicut per priuilegium Pauli Tertij pro Societate. Non enim sunt reuocata, dum Episcopi se non opponunt, de quo num. 9. & requiri communicationem R. P. Generalis num. 13. Stat nihilominùs quod à nobis specialiter dictum num. 310. & 311. Decentia enim loci generalibus illis loquendi formulis non exclusa: vnde qui in Missionibus versantur, non possunt in cubiculis, in quibus dormiunt, celebrare, nisi fortè corum aliquis in lecto iaceat, & Socius celebret iuxta aliud priuilegium, de quo citato num. 310. In iure tamen nonnulla aliquando facit licere necessitas, quæ non sunt ad communes regulas exigenda.

Ibidem circa num. 233. & sequentes.

Ubi an Religiosi ab Ecclesiasticis Prælatis compelli per Censuras possint in iis, circa quæ subsunt.

VIdendus pro eo omnino Diana Parte 7. Tract. 12. Resolut. 27. apud quem alij, benè & negantes & probantes. Vtinam hæc & alia ipsis ad defensionem satis, ne ab iis, quorum spontanei & vtilissimi adiutores sunt, alienorum more, & aduersantium ritu tractentur. Benè verum est Verricalli Tomo 1. excipere administrantes Sacramentum Pœnitentiæ ex Decreto Greg. XV. Tract. 8. Quæst. 48. in fine.

Ibidem circa num. 237. & seqq.

Ubi de tempore celebrationis Missæ.

IVxta P. Tamburinum Lib. 1. de Sacrificio Missæ Cap. 6. §. 4. numer. 2. Missa potest inchoari duabus horis plus minusue ante auroram, & in Natali Domini post mediam noctem, de quo num. 3. sicut ad communicandum infirmum num. 4. & vbi consuetudo, ac etiam quando sol tardiùs oritur, maior anticipatio licet, Ibidem cum P. Layman, Religiosos autem immediatè post mediam noctem ex priuilegio Leonis X. num. 13. & seqq. Sed in Societate necessariam esse priuilegij communicationem num. 18. Vsque ad horam Nonam posse differri Missam ex caussa Viatici, num. 21. & rationabili aliâ in Festo num. 20. & Mendicantes ob priuilegium Eugenij Quarti num. 24. sunt & quidam apud Dianam Parte 10. Tract. 12. Resolut. 21. ex quibus & Leander Tomo 2. Tract. 8. Disput. 6. Quæstio 11. qui & de Viatico vt nuper, Quæst. 34. qui censent Missam sine vllo scrupulo inchoari posse elapsâ vnâ post meridiem, immò & maiori spatio sine notabili caussa; quæ autem sint notabiles, videri apud ipsum potest. Videri etiam potest P. Busembaum in Medulla Lib. 6. Tractat. 3. Cap. 3. Dub. 3. vbi varias Auctorum sententias proponit, & quòd post tres horas à Meridie id liceat Religiosis, quod diximus videndum apud eumdem, & Leandrum suprà Quæst. 10.

Ibidem, de particulis post absolutionem, ad num. 247.

POsse sumi, quæ ex alia Missa sunt relictæ, tenet etiam Marchinus Tract. 3. de Sacramento Ordinis Parte 3. Cap. 3. numer. 19. qui & de laicis communicantibus idem asserit: sed contradicit Diana Parte 6. Tract. 6. Resolut. 23. vbi alios adducit. Pro quo & Leander suprà Disput. 4. Quæst. 21. & Angelus Bossius Tomo 3. Tit. 22. num. 101. & 103.

De sumptione earumdem in Sacristia ad num. 249.

QVod ibi dictum docent alij apud Dianam suprà Resolut. 17. qui in fine ait nullum inter magnas & paruas habendum esse discrimen. Pro quo & Bossius numer. 100.

De benedictione ac consecratione ornamentorum ac vasorum, ad num. 252. & seqq.

P:Tamburinus Libr. 1. de Sacrificio Missæ Cap. 1. §. 2. affirmat per priuilegium Societatis posse ab eiusdem Religiosis consecrari Calices, (& idem esse de Patenis) & in eo communicare alios, sed cum limitationibus in eodem priuilegio additis: & ita qui Prælati non sunt, concessione indigere, de quo numer. 7. & hoc in Indiis. Item ex priuilegio Leonis X. & Adriani VI. quando in Prouincia Episcopi non existunt, cum Emmanuele & Portel. num. 9. De aliorum benedictione secus existimat cum Portel; vnde etiam iis, qui Prælati non sunt, videtur licere. Clarius aliud Sixti IV. pro paramentis altarium, & indumentis Sacerdotalibus, exceptis Corporalibus, quod etiam non Prælatis suffragatur. Cap. 3. §. 2. num. 6. ex Portel apud Minores limitatum, non ita apud Dominicanos. Ibidem. Vndecumque afferantur, licere Superioribus Societatis, ex eodem priuilegio, & alio Innocentij VIII. num. 5. & 7. de quo Bossius Tomo 2. Tit. 6. illud cum aliis negans. P. Busembaum quoad benedictionem vestium videndum consulit P. Tamburinum, videndus ipse Libr. 6. Tract. 3. Cap. 3. Dub. 5. num. 3. Lezana Tomo 1. Cap. 18. num. 57. & Leander suprà Disput. 7. Quæst. 16.

De reconciliatione Ecclesiæ, ad n. 262.

POsse illam à simplici Sacerdote fieri aquâ per ipsum benedictâ tenet Marchinus Tract. 3. citato, Parte 3. Cap. 11. num. 14. Lezana Tomo 3. Verb. Ecclesia num. 15. alios adducens. Et Cap. 18. citato numer. 58. & Diana Parte 6. Tract. 6. Resolut. 22. vbi & priuilegium Leonis X. cum aliis defendit, & quid sit Diœta benè explicat, sicut & Leander Parte 5. Tract. 5. Disput. 3. Quæst. 4. & 5.

De duabus Missis eodem die, de quo num. 274. & seqq.

LIcere plures duabus, quando pro pluribus est eadem ratio, tradit P. Tamburinus citato Opusculo Lib. 1. de Sacrificio Missæ Cap. 1. §. 3. num. 1. qui numer. 3. præmiserat tamquam probabile, non ieiunum, eo quod in Missa purificationem & absolutionem sumpsit, posse celebrare ad communicandum moriturum. Sed quid de tertia Missa, si occurrat similis necessitas? Videtur equidem concedendum etiam licere, si consequenter sit loquendum. Erit illud rarum. Sed pro raris etiam doctrina est probabilis statuenda. At credo non esse obligationem, nisi ex eo videretur salus alicuius æterna pendere, eo quòd iuxta sententiam D. Thomæ, & quamplurium grauium Scriptorum Eucharistia vim habeat conferendi primam gratiam in aliquo casu.

Circa Caput XI.

De absolutione ab hæresi pro perpetuò impeditis, de quo num. 301. & seqq.

HAbentes quodlibet impedimentum perpetuum quo minùs possint adire Pontificem, posse absolui à Confessario quocumque, tenet P. Palaus Tomo 1. Tract. 4. Disputat. 4. Puncto 3. §. 5. num. 5. neque necessarium illi per litteras aut procuratorem agere, vel ad Inquisitores se conferre. Et contrariam sententiam ait solâ auctoritate eam tenentium probabilem reputari. Adducit illos Diana Parte 8. Tractat. 7. Resolut. 15. sicut & P. Palaum suis verbis loquentem: nec quidquam de suo addit, vnde sententiam istam non videtur improbare: quæ & aliorum est, vt videri potest apud P. Thomam Sancium in Opere morali Lib. 2. Cap. 13. num. 36. & apud eumdem Dianam Parte 12. Tractatu 2. Resolut. 24. & 25. & probabilem, licet sub correctione, iudicat Angelus Bossius Tomo 2. Tit. 4. num. 71. post citatos pro ea num. 70. Alterio, & P. Palao, quando non est recursus ad Episcopum, qui absoluere potest ratione difficilis recursûs ad Pontificem. Existentes autem in Indiis vt incolæ, perpetuò impediti sunt ob distantiæ immensitatem. Vnde in illis, vt satis probabile affirmat P. Suarius, vsum priuilegij Pauli III. licere, quod negat aliàs concessis casibus Bullæ Cœnæ Tomo 4. de Relig. Tract. 10. Lib. 9. Cap. 2. num. 16. & 17. Et comprehenditur hoc impedimentum sub generali illâ clausulâ, quam Doctores adiiciunt post specialia impedimenta numerata: & denique quodlibet impedimentum, quod arbitrio viri prudentis iudicabitur legitimum. Vt videri potest apud Dianam Parte 9. Tractat. 4. Resolut. 62. vers. Igitur breuiter. Bonacinam Tomo 3. Disput. 2. Quæst. 3. Puncto 6. Sect. 5. numer. 10. Leandrum Parte 4. Tract. 2. Disput. 17. Quæst. 59. Bossium suprà num. 77. & alios. Quis autem vir prudens ita non censeat, quando minora alia incommoda legitima reputantur? Et hæc quidem pro sententia P. Palai, in Sacro Inquisitionis Tribunali Qualificatoris. Sed cùm Pontifices in Indiis recursum ad illud habendum esse significent, iuxta dicta procedendum.

Neque obstat potestatem DD. Inquisitorum tantùm esse pro foro externo, vt probat P. Thomas Sancius cum aliis suprà, & vti probabilius amplectitur Cap. 12. num. 3. nam contrarium est probabile iuxta eumdem, & alios, de quibus numer. 1. quibus addendi Diana Parte 4. Tract. 4. Resolut. 242. Ignatius Lupus in Edictum S. Inquisitionis Lib. 10. Dist. 9. Artic. 3. Difficult. 2. de quo & dixerat magis ex professo Lib. 2. Dist. 2. Art 1. Difficult. 1. & Art. 2. Difficult. 1. & Lib. 7. Dist. 3. Artic. 1. Difficult. 4. P. Granadus loco statim citando. Et P. Tamburinus in Decalogum Lib. 2. Cap. 1. §. 8. numer. 11. Et vt probabile pro aliis partibus non sit, in Indis pro certo videtur habendum, quandoquidem Pontifices recursum esse determinant, dum limitationem illam addunt: Vbi non est Inquisitio, & distantiam designant, quæ ad vsum priuilegij sufficiat. Nec enim credendi sunt obligare criminosos tales vt se S. Tribunali in exteriori foro manifestent pro accipiendâ absolutione: quod & generaliter negant plures, quibuscum Diana Parte 1. Tract. 3. Resolut. 2. & 3. & ita Doctores asserentes impeditos absolui non posse iuxta sententiam P. Palai, concludunt illis nullum superesse remedium, nisi vt ad DD. Inquisitores accurrant, vel ad Pontificem per procuratorem, aut litteras, tacito nomine, vt videri potest apud P. Sancium Cap. 13. citato in fine. Patrem Granadum 2. 2. Controuersia 1. Tract. 15. Disput. 16. num. 18. Carenam Parte 2. Tit. 2. num. 63. & Dianam suprà. Illud enim, Tacito nomine ad omnes de quibus sermo præcesserat, videtur referendum.

Sed certè non omnes ita intelligunt, cùm sint qui recursum talem ad DD. Inquisitores exigant, vt licet secretus, iudicialis tamen sit, comparente reo, & Notario acta conscribente: vt videri potest apud P. Suarium Disputat. 21. de Fide, Sect. 4. in fine iuncto modo, ad quem se refert, de quo num. 16. & seqq. P. Palaum §. 2. num. 3. & §. 6. num. 2. Carenam Tit. 1. num. 135. verb. Neque obstat. Lezanam Tomo 3. verb. Hæresis, numer. 12. & eumdem P. Sancium citato Cap. 12. num. 3. Vnde res hæc valde dubia redditur, cùm dici possit Pontifices in Indiis eum recursum ad absolutionem exigere, qui communiter necessarius est, iuxta DD. Inquisitorum facultatem, quæ tota est pro exteriori foro, quatenus iste à Sacramentali distinguitur, etiam quando secretus modo dicto. Nihilominùs mihi est valde probabile pro Indiis id, quod superiùs indicaui.

Et vt id verosimilius appareat, illud facit quod habet P. Palaus citato numer. 2. vbi probat non tuneri hæresis reum manifestare se DD. Inquisitoribus iudicialiter, etiam secretè pro absolutione sacramentaliter obtinenda. Cùm ergo ad id non teneatur, sicut neque ad agendum apud Papam per litteras aut procuratorem, vt tenent quamplures apud Dianam Parte 12. Tractat. 2. Resolut. 24. quod & ipse tradiderat Parte 7. Tractat. 10. Resolut. 23. Pro quo & Leander cum multis suprà Quæst. 60. & Bossius Tomo 2. Tit. 4. numer. 23. quid faciendum ei, qui in Indiis degit? Beneficio vtique se tueri. Atqui illud pro absolutione Sacramentali est, vnde positâ distantiâ S. Tribunalis absolutio dicta conceditur. Ergo & cùm illud adiri non poterit, ita vt iudiciale nihil in eadem admisceatur. Illationem ostendo. Quia in dispositione Pontificiâ nulla apparet absolutionis diuersitas, sed sola locorum. Prætereà, remedium illud iudicialis manifestationis non obligat: ergo neque Pontifex illud vt necessarium proponit. Quod si necessarium, ex eo fieret sic de suo crimine pœnitentem per totam vitam innodatum vinculo adeò intolerando futurum: excommunicatio enim contritione non tollitur; quæ & multis difficilis: & durissimum sanè, ac minimè de benignitate Sedis Apostolicæ præsumendum, velle ipsam vt beneficio Sacramenti sit tamdiu pœnitens destitutus.

Dici potest talem à quolibet ordinario Confessario posse ab aliis peccatis absolui, tacitâ hæresi, à qua absoluendus indirectè, quia vt citato num. 2. philosophatur P. Palaus, sufficiens caussa est vt non sit materialiter integra confessio, damnum scilicet graue ex manifestatione iudiciali, & ita currere communem doctrinam, iuxta quam non vrget integritas, cùm graue aliquod occurrit incommodum. Vel si vrget, confiteatur hæresim impeditus, sic namque stare etiam absolutio indirecta potest, iuxta ea, quæ ex aliis habet Bossius suprà num. 71. Sed certè ratio adducta adhuc videtur vrgere; quia neque hoc apparet de Apostolicæ Sedis posse benignitate præsumi; magnum enim adhuc pondus imminet: & cùm in mortis articulo absolutio directa conferenda sit ex Apostolicâ benignitate institutioni Christi conformi; cur non & ante illum, vt sic securior talis reddatur articulus, & quod in remedium institutum est, in detrimentum ac præiudicium ingens minimè conuertatur.

Si dicas posse contingere vt Inquisitor Sacerdos non sit, & ita absolutionem sacramentalem esse non posse. Respondendum in eo casu posse à censura absoluere, vt ex Homobono obseruat Diana Parte 1. Tr. 5. Res. 3. Sic autem absolutum posse cuilibet ordinario Confessario confiteri, quia sublata est reseruatio, vt communiter Doctores, quibuscum P. Martinon Tomo 5. Disput. 59. num. 209. Ne autem quis teneatur duobus suum crimen reddere manifestum, poterit hoc vitari, si facultas pro absolutione ab excommunicatione tacito pœnitentis nomine postuletur. Et licet id neget Cardinalis Lugo Disputat. 23. de Fide num. 89. dicens DD. Inquisitores non posse decernere de persona incerta: id tamen est generaliter loquendo iuxta sententiam eius & aliorum asserentium DD. Inquisitoribus pro foro conscientiæ nullam competere facultatem sine aliqua forma iudiciali: quod & tenet Alberghinus in Manuali qualificatorum Cap. 6. num. 18. & 19. secutus P. Fagundez in Præceptum 1. Decalogi Lib. 1. numer. 20. & seqq. In casu autem nostro, vbi de Indiis, ac speciali priuilegio loquitur, aliter videtur dicendum ob adductas rationes. Præterquam quòd DD. Inquisitoribus Hispaniæ specialiter concessum, vt in foro conscientiæ absoluere possint, testatur Carena suprà num. 61. vnde & Indici id poterunt, arguendo pro illis sicut pro Siculis arguit Diana citata Resolut. 3. quia omnes eidem supremo Tribunali subsunt, & eisdem legibus gubernantur. Specialitatem etiam respectu Hispanorum agnoscit cum aliis Dian Resolutione eadem. & Parte 4. Tract. 8. Resolut. 35. vbi de praxi sibi notâ testatur. Et cum Nicolao Garcia Trullench Lib. 1. in Bullam Cruciatæ §. 7. Cap. 2. Dub. 7. numer. 5. vbi de praxi id habet, quod parùm fauere videtur, cùm minister sit S. Tribunalis adhibendus. Sed id alij non dicunt, ampliorem facultatem & secretam penitus concedentes: quam & Inquisitoribus generaliter non negat Barbosa, sed ait contrariam praxim esse tutiorem Allegat. 40. de potestate Episcopi, num. 28. Et cùm hæresis omnino occulta est, quia sine teste, non adhibendum Notarium, cum bonis Auctoribus firmat Ignatius Lupus suprà Lib. 7. Dist. 2. Art. 4. Difficult. 2.

Quod vlterius roborari potest. Nam sicut stante probabilitate sententiæ de facultate Episcoporum, quæ illis est à Concilio Tridentino concessa ad absoluendum ab hæresi occultâ, neque hucusque reuocata, vt multis contendit P. Petrus Hurtadus Disput. 84. de Fide, Sect. 2. quem sequuntur P. Escobar in Examine Confessariorum Tract. 7. numer. 37. vers. Potestne Confessarius. P. Tamburinus in Decalogum Libr. 2. Cap. 1. §. 8. num. 12. vbi quòd & Capitulum S. V. Leander Parte 4. Tract. 2. Disput. 17. Quæst. 46. & tenent etiam Patres Baldellus, Fagundez, Bauny, & alij apud Dianam Parte 6. Resolut. 23. & Parte 8. Tractat. 4. Resolut. 8. alibique, & multò plures apud P. Mendum in Bullam Cruciatæ Disput. 23. n. 78. & quando est impedimentum, idem admittit P. Martinon suprà cum P. Layman, & Lupus Lib. 7. Dist. 3. Artic. 2. licet non ex vi Concilij, quod & asserit Bossius Tomo 2. Titulo 4. numer. 17. & seqq. qui num. 52. id etiam Canonico Pœnitentiario concedit. Stante inquam sententiâ dictâ, potest etiam iuxta probabilem aliam absolutio pro casu speciali Confessario alicui committi, vt videri potest apud P. Sancium suprà Cap. 11. numer. 23. quia ordinaria est ac pro foro conscientiæ ac Sacramentali. Ita de facultate DD. Inquisitorum pro Indiis competente dicendum quod iuxta vsum reseruationis est, petitur enim absoluendi facultas tacito pœnitente. Quid autem faciendum si noluerint concedere, tum ex dictis constat, tum etiam videri P. Hurtadus potest suprà Sect. 5. vbi de Inquisitorum circa hoc obligatione quandoque ex charitate &c.

Illud circa absolutionem indirectam, de quo ex P. Palao numer. 31. nec penitus improbat Lupus suprà, restat exponendum, quomodo scilicet qui maiori excommunicatione innodatus est, ea perdurante possit absolui, & Sacramentum Pœnitentiæ recipere, in quo maxima est communicatio, & ita maximè contraria excommunicationi, præsertim Pontificiæ, qualis est propter hæresim incursa. Sed hoc facilè expeditur, quia iuxta sententiam, quam cum multis, quos citat, tenet citatus Auctor Parte 6. Disputat. 2. Puncto 7. & Diana cum aliis Parte 3. Tract. 5. Resolut. 67. & Leander Tomo 1. Tract. 5. Disput. 5. Quæstio. 77. qui Parte 4. Tractatu 2. Disputat. 6. Quæst. 11. priuatum errorem excludit, excommunicatus est capax Sacramenti Pœnitentiæ, quoties bonâ fide accedit, aut propter ignorantiam iuris aut facti, aut propter necessitatem, cuius esse diuersi gradus possunt. Videatur P. Suarius Tomo 5. in 3. p. Disput. 10. Sect 3. à n. 7. sed præsertim num. 15. qui & numer. 16. sententiam Angel. adducit ex ver. Confeßio 5. num. 10. vbi ait non solùm absolutionem esse validam, sed licitam etiam, & id quidem iure ordinario; quia potest à Sacerdote absolui à peccatis, & remitti ad Superiorem pro absolutione à censurâ, à qua sit tantùm necessarium ab eodem absolui. Sed hanc sententiam ipse Pater ait non esse probabilem. Debet tamen animaduerti qualiter eam accipiat, vt sic nota præfata digna videatur. In primis enim ait ab Angelo ita præferri, vt etiam absque speciali caussa vel necessitate iudicet id licere: deinde addit sic: Neque illa sententia ita generaliter intellecta probabilis est. Si ergo caussa & necessitas sit, non est improbabilis iudicanda. Cùm etiam dicitur tunc procedere, quando per excommunicatum non stat quo minùs à Censura absoluatur; vt ab Angelo dici posse subiungit; iam non generaliter procedit: ergo neque tunc suâ probabilitate carebit. Quibus addo multorum esse sententiam apud Leandrum suprà Disput. 12. Quæst. 32. asserentium, etiam seclusà necessitate, posse licitè absolui habentem reseruata, cum obligatione vt ea sola Superiori confiteatur, quam censet ille probabilem.

Verùm iuxta sententiam P. Palai loquendo, ait ille citato §. 6. numer. 4. tunc esse vrgentem necessitatem dimidiandi Confessionem, cùm præceptum Confessionis instat, aut obligatio ministrandi vel recipiendi aliquod Sacramentum, & quis est de contritione dubius; præstat enim tunc securiorem viam eligere, vt dignius ad Sacramentum accedat. Sed loquitur ille de eo, cui negatur facultas ab Inquisitoribus vt possit absolui, vnde ait eum non posse pro libito confiteri: quia aliàs non teneretur semel & iterùm insistere vt sibi facultas concedatur, quod faciendum etiam statuit Lupus Artic. 2. citato. Quando quis ergo de adipiscenda facultate omnino desperaret, aliter videtur dicendum, & ita poterit quoties voluerit, confiteri. Deinde, Cùm habens legitimum impedimentum, vt in Indiis, possit absolui à quolibet Confessario, iuxta eumdem Scriptorem citato numer. 5. §. 5. vbi id sine aliqua limitatione concedit: videtur consequenter dicendum non esse expectandum necessitatis articulum, quod & tenent aliqui apud Dianam id non improbantem Parte 7. Tract. 3. Resolut. 23.

Per Bullam Cruciatæ an liceat absolutio, & an omnis exterior hæresis sit pœnis pro illa latis comprehensa.

P. Bardi in Bullam Cruciatæ Parte 2. Tract. 6. Cap. 2. Sect. 1. ita discurrit, vt ex eius principiis deduci videatur probabile esse beneficio Bullæ posse absolui eos, qui in hæresim externam, occultam tamen, inciderunt. Cùm enim id probabile sit respectu Episcoporum, videtur consequenter dicendum idem per Bullam licere, cùm liceat absolutio ab omnibus casibus Bullæ Cœnæ occultis, minimè in eadem Sedi Apostolicæ reseruatis generali prohibitione. Sicut autem cùm absolutionem prohibet, de occultis non intelligit, ita & de hæresi videtur similiter accipiendum, quia in ea quoad hoc non fecit exceptionem, nisi quantùm ad modum absolutionis, vt ea ab Episcopis nequeat generaliter aliis committi. Quòd autem aliàs Episcoporum facultas sublata non sit, probabile quidem est, & quamplurium Doctorum auctoritate munitum, vt iam vidimus, vnde casus Pontificius non est, sed Episcopalis, & ita veniens cum aliis in Bulla contentis. Hic est discursus probabilis iuxta P. Bardi, vnde Leander Parte 4. Tractatu 2. Disputat 17. Quæst. 85. vers. Tertiò, quia non dubitat asserere, ipsum sententiam istam clarè esse probabilem affirmare: licet oppositam ille tueatur. Vnde miratur P. Mendus in Tractatu Appendice Disput. 2. Cap. 28. quomodo citatus Auctor consequentiam apertam non intulerit circa probabilitatem de Bullæ facultate loquendo, quia ita de Episcopis philosophatus fuerat, & de Bulla instituerat quæstionem, de qua præcipuè disputabat. Nec vereri debuit, Quæsitores Fidei id ægrè laturos, si probabiliter loquebatur; non enim Sanctum illud Tribunal opinionibus est probabilibus infensum, & quod pro sua pietate eas quandoque desiderat, vt reos absoluat, estque id Sedis Apostolicæ menti conforme, in qua viget Spiritus Christi ad benignitatem proni, nec condemnantis eos, qui ab iis, quos ipse in Ecclesia constituit magistros loco sui audiendos, fuerint absoluti. Neque ego te condemnabo. Illius vox est Ioan. 8. v. 11.

Et ita quidem discurrit P. Mendus, licet à nobis nonnihil ipsius discursui additum, qui tàmen ibidem nihil circa probabilitatem statuit, sicut neque Disputat. 23. Cap. 8. vbi ex professo probat non posse beneficio Bullæ absolutionem ab hæresi occulta conferri. Sic autem probationem instruit, vt satis indicet pro assertione opposita validum esse fundamentum. Concludit autem in hunc modum: Ad calcem aduerte omnino nostram assertionem esse docendam. Etenim vt obseruat P. Henriquez Lib. 6. de Pœnitentia Cap. 16. num. 2. in Glossa lit. L. duo Concionatores, qui temere in suggestu docuerunt Cordubæ, Turditaniæ, seu Murciæ, posse virtute Bullæ Cruciatæ ab hæresi absolui, coacti sunt publicè doctrinam retractare à Quæsitoribus fidei. Quæ retractatio absque distinctione cadit supra hæresim publicam & occultam. Hæc ille. Iuxta quæ meritò potuit P. Bardi timere, licet aliàs probabiliter opinatus, sicut & ipse Pater Mendus timuit probabilitatem apertè profiteri, quam tamen vtroque loco satis indicauit. Licet enim pro ratione concludente afferat expressam exceptionem pro casu hæresis in Bulla contentam, vnde neque dici sub generalitate casuum Episcopalium comprehendi; illa ipsa exceptio similiter potest intelligi, vt de hæresi procedat, quæ publica est: cùm eo modo excipiatur, quo est Sedi Apostolicæ reseruata; & soli casus publici reseruantur. Quæ ratio semper apparet verosimilis, cùm nihil afferatur contra ipsam, per quod penitus infringatur. Et omnem aliam præfatus Auctor infirmam reputat, quia congruam habet solutionem: atqui etiam quod de exceptione in Bulla dicitur, illam habet, quam diximus, ergo & non concludens debet reputari, vnde apertè ita sentiunt Angelus Bossius apud Dianam Parte 5. Tract. 12. Resolut. 35. & Mazuchellus apud eumdem Parte 8. Tract. 7. Resolut 67. qui tamen addit contrariam sententiam esse consulendam.

Et hæc quidem iuxta Auctores dictos, cùm reuerà sententia dicta, licet speculatiuè videatur verosimilis, nullo modo sit in praxi vt probabilis admittenda, vt affirmat Diana Resolut. 67. citata: pro quo & videndus P. Bardi in Selectis Lib. 5. Quæst. 11. numer. 6. Quando præsertim delictum ita est externum vt testem habeat; sine teste enim commissum volunt aliqui instar mentalis iudicandum: quia dum quis ad nullius notitiam deuenire curat, perinde se habet acsi intra mentis adyta contineret. Et ita Ecclesia de illo non iudicat, quæ non iudicat de occultis; nisi fortè quando ex occulto delicto damnum notabile sequeretur, vt accidere potest in homicidio, furto, aut sacrilegio occultis. Ex eo autem quòd quis, conceptam hæresim se solo teste pronuntiet, nihil plus damni habetur, quàm si retineat mente. Vnde est sententia P. Petri Hurtadi, licet sub dubio 2. 2. Disput. 83. de fide Sect. 3. §. 29. proferentem hæresim, quam verè tenet, se dormire dum simulat, si audientes sibi persuadeant eum verè dormire, non esse hæreticum externum; licet contradicat Diana Parte 5 Tract. 13. Resolut. 17. Multò ergo minùs si solus esset. Facit etiam pro eodem Rebuffus à Barbosa adductus de Potestate Episcopi Allegat. 40. numer. 11. dicens hæreticos mentales non ligari excommunicatione, aut alios omnino occultos. Præter mentales enim non videntur quinam alij esse omnino occulti possint, nisi qui ita hæresim proferunt, vt omnino aliis ignotam esse curent: talis enim non solùm per accidens est occulta, quia scilicet testes desunt, sed etiam videtur per se talis, quia ita Decretum procuratum est, vt nisi miraculosè in notitiam nequeat cuiusquam deuenire. Quod secus accidit cùm quis solus profert hæresim, quæ tamen audiri potuit, licet reuerà audita non fuerit, quod quidem per accidens est.

Est etiam pro eodem notanda doctrina, quam ex probatis Doctoribus proponit P. Palaus Tomo 1. Tract. 4. Disput 3. Puncto 3. num. 5. iuxta quos vt quis possit vti hæreticus damnari, necessarium est asseruisse illum verba vel facta se credere, & aliis credenda proposuisse. Hoc illi exigunt vt hæreticus negatiuus externo supplicio afficiatur. Magna ergo est differentia inter curantem omnino secretum, & non curantem illud in ordine ad pœnam, vt non immerito censeri debeat grauissimas pœnas excommunicationis Papæ reseruatæ, & alias illum non incurrere, quibus redditur obnoxius iste. Et quidem hæreticum occultum pœnam irregularitatis non incurrere, tenent multi & grauissimi Scriptores, quos adducit & sequitur Diana Parte 1. Tractat. 11. Resolut. 114. & Parte 4. Tract. 2. Resolut. 46. adducit alios, sibi tamen contrarius. Nec facilè est rationem discriminis assignare: licet P. Azor Tomo 1. Libr. 8. Cap. 10. Quæsito 4. ex Simanca dicat esse omnium Iuristarum & Theologorum.

Est insuper sententia Victoriæ, quem refert, licet non probet Simancas de Catholicis Instit. Titulo 24. num. 9. dicentis hæreticum per iocum proferentem hæresim, non incurrere excommunicationem. Cuius ratio esse potest, quia sic non videtur esse noxia ita vt pœnam mereatur. Ex quo argui in casu nostro non leuiter potest. Prætereà: Auctores qui sententiam affirmantem proponunt, eam non vt certam statuunt, sed vt à probatis scriptoribus assertam. Videatur P. Granadus 2. 2. Controu. 1. Tractat. 15. Disput. 13. num. 14. Item is, qui hæresim scribit characteribus sibi tantùm notis, non incurrit pœnas dictas, vt videri apud Auctorem eumdem potest, & idem de quolibet alio signo aliis innoscibili: & cùm per verba æquiuoca, etiam coram multis, iuxta P. Palaum suprà num. 3. & P. Dicastillum Tract. 8. de Sacramentis Disput. 11. num. 46. qui & num. 49. & 50. idem vt probabile proponit de cifris alteri notis. Vide etiam Bonacinam Tomo 3. Disput. 1. Quæst. 2. Puncto 1 num. 5. Quis autem non videat magis possibile esse vt talis cifra percipiatur, quàm propositio ab omni testium auditione remota? Accedit eorum sententia, qui idem tenent de proferente cum deliberatione tantùm ad veniale peccatum sufficiente, coràm multis. Videantur citati. Cùm tamen magis noxia sit, quàm ea, de quâ loquimur.

Pro quo & stat apertè Caramuel in Regulam D. Benedicti Disput. 66. num. 1017. vbi sic ait: Actus interiores sunt liberi à directa gubernatione Ecclesiæ, illosque nequit interdicere, quia nequit agnoscere. Ita omnes Doctores boni nominis. Atqui actus interiores secreti prout tales participant eamdem rationem, nam illos non potest Ecclesia cognoscere, ergo de illis non veniunt intelligenda Iura. Dices actibus exterioribus esse accidentale secretum; si enim quispiam eos vidisset, posset publicare. An non eodem modo actus internos, si quis vidisset, poßet publicare? Et Angeli & Dœmones vident, & sæpè publicant. Vnde sic multi philosophandum docent, sic concludunt: Actus externi secreti, si eßent publici, agnoscerentur ab Ecclesia: ergo & si isti eßent publici, poßent interdici: non sunt; ergo interdici nequeunt. Vide vtrùm consequentia satis legitimè inferatur, & pro scientia tua in hac doctrina iudica: ista enim omnia ex meis principiis inferuntur. Hæc ille. Quibus addo: Caramuelem quoad generalem doctrinam de actibus occultis impugnat Illustrissimus D. Ludouicus Crespinus à Borgia in Selectis Quæstionibus moralibus contra illum. Quæst. 1. §. 1. Sed esse probabilem affirmat Crousers in Regulam S. Francisci Cap. 7. Lect. 4. Contra quem Leander Parte 4. Tract. 1. Disput. 8. quæst. 4. & Par. 5. Tract. 1. Disput. 1. quæst. 10. Cùm quis ita arguit: si isti actus agnoscerentur, possent puniri: ergo ex se sunt punibiles: negandum esse suppositum Antecedentis, quòd scilicet, si agnosci possent isti actus, reipsa essent: nam ideò sunt, quia agnosci nequeunt; si enim possent agnosci, non essent. Præterquam quòd similiter de actibus internis argui potest: si enim cognosci possent, punitioni essent obnoxij, vt sunt respectu Dei quia omnia nuda & aperta sunt oculis eius. Hebr. 4.

Et hæc quidem pro istiusmodi faciunt positione. Quidquid autem de illa sit, & de occulta hæræsi loquendo, non videtur probabile, vt dixi, beneficio Bullæ posse ab eadem absolui, cùm expressè in ipsa habeatur exceptio, quæ ad occultam dubio procul extenditur. Et volunt aliqui in Bulla Cœnæ id expressum verbis illis excommunicationis primæ: Ex quauis caußa publicè, vel occultè, quæ ad omnia esse referenda in eâ clausulâ contenta, cum Rebuffo censet Barbosa suprà num. 11. Si enim hæretici occulti per Bullam Cœnæ excommunicati sunt, iam cessat ratio, cui præcipuè aduersantes innituntur; quòd scilicet in Bulla Cœnæ publicâ tantùm hæresis reseruetur, & ita non sit casus Pontificius quæ occulta est, sed Episcopalis, & ita beneficio illius possit in eam incursus absolui. Sed certè verba prædicta, tenore Textûs attento, ad solos videntur librorum hæreticorum defensores referenda, vt videri potest apud Sayrum in Thesauro Lib. 3. Cap. 5. num. 18. Aliunde ergo præfata est veritas comprobanda: ex eo scilicet quòd exceptio regulanda est per concessionem, vt est clarum: cùm enim generaliter aliquid conceditur, si quidquam excipitur, ita est exceptio accipienda, vt non liceat stante illâ, quod respectu aliorum licet. Sic cùm in Concilio Tridentino Seßione 24. Cap. 6. de Reformat. conceditur Episcopis, vt possint dispensare in omnibus irregularitatibus ex delicto occulto prouenientibus, additâ exceptione homicidij voluntarij, manifestum est exceptionem debere iuxta concessionem intelligi, vt scilicet dispensatio in foro occulto non liceat, in quo respectu aliorum casuum est facta concessio: vnde exceptione non additâ, liceret dispensatio in illo, sed in foro tantùm dicto. Atqui per Bullam conceditur generaliter facultas absoluendi à casibus in Bullâ Cœnæ contentis modo in eadem explicato, idque tantùm in foro conscientiæ, quia Confessario vt tali, vt communiter Doctores admittunt videndi apud P. Mendum Disp. 25. Cap. 14. quod de immediata & directa absolutione est certissimum, sicut videri apud eumdem potest num. 159. quidquid de aliquo effectu exteriore sit, pro quo Idem citato Capite. Exceptio ergo hæresis iuxta forum est idem accipienda, vt scilicet in eo non liceat absolutio, siue publica sit siue occulta. Discursus videtur perspicuus.

Deinde probatur ex eo quòd ab eo tempore, quo exceptio addita est, & Gregorius XIII. declarauit, sic est ab omnibus intellectum, & Gregorius ipse exceptionem declarans, ita loquitur: Nos autem omnem dubitandi occasionem in praemißiis removendam esse existimantes, ne circa id vllo tempore hæsitari contingat, &c. Mansisset autem magna dubitatio, si non omnem absoluendi in foro animæ (de quo expressè loquitur) facultatem remouisset. Vnde & subdit: Dictis Confessoribus aliquo modo absoluendi, &c.

Prætereà, si ex eo quòd sit probabile hæresim esse casum Episcopalem, licet probabiliter absolutio per Bullam: ergo & licet toties quoties, quia in ipsa conceditur ampla facultas pro omnibus, quæ non sunt in Bullâ Cœnæ reseruata: immò & horum absolutio, quando occulta sunt, toties quoties licebit, quod tenet P. Mendus Disput. 23. Cap. 5. iunctis iis, quæ habet Disput. 25. num. 48. & ante ipsum Trullench in Expositione Bullæ Cruciatæ, Lib. 1. §. 7. Cap. 2. Dub. 6. num. 4. cum P. Thoma Sancio in Opere morali, Libr. 4. Cap. 54. num. 27. Et etiam cùm publica, iuxta limitationem appositam in illâ, semel scilicet in vitâ, & semel in morte, in foro conscientiæ, iuxta eosdem. Atqui hoc non est tolerabile, vti omnino alienum à mente Pontificum, vt constat ex declaratione Innocentij X. pro Iubilæis, etiam cùm non sit expressa & peculiaris exceptio, de quâ Diana Parte 12. Tractat. 2. Resolut. 24. Prodiit autem prædicta Declaratio ad instantiam Toletanæ Inquisitionis, & non pro absolutione ab hæresi, cùm publica est, sed generaliter facta, plurium Pontificum, qui idem declarauerant, commemoratione propositâ, & ita responsio iuxta mentem est postulantis regulanda. Cùm ergo in Iubilæo paucis duraturo diebus, & rarò concedi solito, vtpotè omnium maximâ largitione, talis sit Sedis Pontificiæ voluntas, quis credat in Bullâ Cruciatæ concessionem adeò frequentem haberi? Sic Titulo isto num. 308. argumentabamur pro priuilegiis aliis, vbi & de SS. Alexandri VI. Declaratione.

Et ex eodem possumus etiam in proposito concludenter instare. Nam si beneficio Bullæ licet probabiliter absolutio ab hæresi, & per Religiosorum pariter priuilegia licebit. Illatio ostenditur. Religiosi enim possunt probabiliter absoluere à reseruatis Episcopis, vt latè probat P. Quintanad. Tomo 1. Tractat. 7. Singular. 14. & tribus sequentibus, non obstante Decreto Vrbani VIII. quo id videtur prohiberi. Licèt autem Diana Parte 10. Tractat. 13. Resolut. 22. reiiciendam talem sententiam censeat, pro quo adducit P. Vidal suæ Religionis, quia contra illam stat communis Doctorum sensus, stylus & praxis Romanæ Curiæ, & quatuor Decreta Pontificum: quorum vltimum est Innocentij X. quod refert cum rescripto ad Archiepiscopum Neapolitanum, die 7. Decembris 1647. adhuc tamen non videtur probabilitas abrogata: nam in Decreto prædicto sola excluditur facultas absoluendi in vim confirmationis, extensionis, aut communicationis priuilegiorum post Concilium Tridentinum obtentæ, aut imposterum obtinendæ. Atqui extant priuilegia circa hoc ante Tridentinum, de quibus P. Quintanad. Singulari 16. Ergo virtute eorum poterit absolutio conferri. Video tamen posse ex Epistolâ præfatâ vrgeri; nam in eâ dicitur facultatem absoluendi prædictam fuisse à Concilio sublatam: Sono state annullate & estinte, cosi dal sacro Concilio di Trento, como dalle sodette Constitutioni. Verùm à Concilio non fuisse talem annullatam & extinctam facultatem, ostendit citatus Auctor Singulari 14. Neque quoad hunc articulum videtur plus vrgere Sacræ Congregationis auctoritas, quàm eiusdem in Decreto Vrbani VIII. in quo per Concilium supponuntur extincta priuilegia, & cauetur ne censeantur reuixisse per confirmationes, &c. Illâ autem suppositione non obstante, de facultate absoluendi sunt Doctores probabiliter opinati.

Addi etiam potest id, quod idem Pater Singul. 14. num. 5. respondet circa Epistolam similem in puncto eodem eiusdem Sacræ Congregationis ad Archiepiscopum alium Neapolitanum; sic enim ille: Sed cùm hæc sit Epistola cuidam particulari missa, nec sufficienter promulgata, vim legis in omnibus Christiani Orbis plagis non habet. Sic ille quem adducit, nec improbat P. Busembaum in Medullâ, Lib. 6. Tractat. 4. Cap. 2. Dub. 3. circa finem, post Innocentij X. præfatam declarationem scribens, sicut & P. Escobar de Mendoza Libr. 16. Moralis Theologiæ, Tomo 2. num. 53. vbi id absolutè tenet. Iuxta hæc ergo, cùm hæresis casus Episcopalis sit, quando est occulta, ab eâ poterunt Religiosi probabiliter absoluere; & quidem toties quoties: quod concedit Crousers apud Dianam Parte 6. Tract. 6. Resol. 54.

Ad quod quidem id tantùm dici potest (ne illatio adeò exorbitans concedatur) facultatem à Pontifice sublatam exceptione propositâ, vt dictum suprà, de quo Diana loco eodem. Sed instari potest sublatam profectò respectu hæresis, cùm publica est: sed contra clarè. Nam aufertur facultas, quæ in vim priuilegiorum competebat: atqui nullum extabat priuilegium circa hæresim publicam etiam in foro conscientiæ: ergo non illa tantùm, sed omnimodè debet sublata censeri. Ex quo fit idem de Bullâ dicendum, quia eodem modo absoluendi facultas denegatur, priuilegio circa alia concesso, & sicut respectu priuilegiorum Regularium non venit nomine casuum Episcopalium, ita neque respectu Cruciatæ.

Nec dici potest in Bullâ absolutionem respectu omnium aliorum concedi, cùm tamen Religiosis respectu casuum Bullæ Cœnæ penitus subtrahatur. Ex eo enim ad summum habetur facultatem Bullæ esse ampliorem, non tamen exceptionem esse aliter accipiendam. Præterquàm quòd priuilegia pro casibus Bullæ Cœnæ sibi competere Religiosi multi contendebant, quorum vsus ad occultos tantummodo extendebatur. Et hinc ortæ Episcoporum delationes ad Sedem Apostolicam, vt ex citatâ Epistolâ constat, ibi: Vostra Eminenza con sua lettera de 4. di Agosto precedente, que in cotesta Citta, è sua Diocesi alcuni Confessori seculari è Regolari, senza giustificare con quale facolta assoluano de fatto dalle Censure è Casi sudetti, &c. Quando ergo Pontifex facultatem negat ad absoluendum, non de publicis tantùm disponit; alioquin inconuenientibus ex tali praxi emersuris neutiquàm obuiaret. Id autem de hæresi est præsertim accipiendum, quæ inter casus Bullæ Cœnæ locum habet potiorem. Pontifices autem alios in eodem locutos sensu manifestum est, cùm pro dispositione eadem inducantur. Licèt enim quis contendere possit Epistolam præfatam non habendam pro lege, iuxta dicta: ad intelligendum tamen id, quod intendimus, quòd scilicet de facto Religiosi sic procederent, vnde & illatio est euidens, sufficientissimum præbet fundamentum. Et hæc quidem rem istam ita videntur ostendere, vt meritò cum Diana Resolut. 67. citatâ, possimus asserere, contrarium affirmare esse in meridianâ luce cœcutire. Vnde & semel atque iterùm affirmat talem amplexos positionem in S. Inquisitionis Tribunali seuerè puniendos. Cui ego quidquid in superioribus discursibus à me est dictum promptissimâ ingenuitate submitto, cui & pro meo est munere necessarium deseruire.

Circa Caput XII.

De hospitibus apud Religiosos, pro Sacramento Extremæ vnctionis, &c. Ad num. 351.

POsse illis administrari Sacramentum dictum (sicut & Viaticum & sepultura conferri) cum aliis, quos citat, tenet Diana Parte 10. Tractat. 11. Resolut. 31. in fine, ob varia priuilegia apud eosdem. Inter quæ vt notabile proponitur quoddam PP. Theatinorum à Lezana Tomo 3. verb. Extrema vnctio num. 3. pro mercenariis, famulis, operariis, seruis, & hospitibus quibusuis. Et quod ad sepulturam attinet, ita intelligendum, vt Parochorum licentia necessaria non sit, sua tamen illis iura non subtrahenda, si postulentur: id autem hæredis erit aut executoris testamenti. Neque ex eo præcisè quòd secularis in Monasterio moriatur, talis cura, sicut & aliæ, ad Religiosos pertinent, nisi fortè ex charitate, quia nullus extat, qui officia pietatis exerceat. Et cùm infirmus ita de sepulturâ disposuit, nulla est difficultas: quæ tamen esse potest si ab intestato moriatur; sic enim moriens sepeliendus est in Ecclesiâ, in quâ suorum est sepultura maiorum: vel si talis non sit, in Paræciâ propriâ, iuxta Canonici iuris dispositionem. Et videri pro eo possunt P. Molina Disput. 214. vers. Si quis ex vita. Fr. Emmanuel Tomo 2. qq. regul. quæst. 88. art. 2. Diana Parte 5. Tractat. 3. Resolut. 108. Barbosa de officio Parochi, Cap. 26. num. 28. Lezana Tomo 3. verb. Sepultura, numer. 9. & Pasqualigus Decis. 401. & seqq. Sed an hoc etiam seruandum in casu nostro, dum scilicet hospes moritur apud Religiosos? Respondendum videtur negatiuè: nam si ita esset, ad nihil priuilegium deseruiret, vt arguit Fr. Emmanuel citato Artic. 2. de famulis locutus. Ex quo infert Parochis repugnantibus sepeliri posse. Ipsis enim, qui apud Religiosos decedunt, eligentibus in eorum Ecclesiis sepulturam, repugnare Parochi nequeunt: si autem non eligant, & Parochi non repugnent, idem similiter dicendum. Priuilegium ergo ad id conceditur, vt ipsis repugnantibus possint in eorum Ecclesiis sepeliri.

Deinde, ad facultatem administrandi Sacramenta hoc est consequens, quia in eo Religiosi Parochiale exercent ministerium. Vnde in Compendio communi Societatis. verb. Familiares, §. 1. concessione Pauli III. & Martini V. propositâ, in Adnotatione, sic additur: Id etiam de sepulturâ intelligatur. Vbi quasi consequens ad Sacramentorum administrationem ponitur sepultura: licèt verum sit expressè illam fuisse concessam: sed certè vt quid consequens, sicut respectu eorum, qui in Societatis morantur obsequiis, vt loquitur Paulus III. Contrarium enim maximè dedeceret; neque in familiaribus maior est ratio quàm in aliis, qui & similiter sibi possunt eligere sepulturam, vt est clarum, & notat Fr. Emmanuel citato Artic. 2. & hoc etiam procedit respectu eorum, qui ius habent eligendi aliis sepulturam, vt parentes filiis impuberibus, etiam matres, mortuis aut absentibus patribus, vt videri potest apud P. Molinam suprà. vers. Pater eligere. & Portel Tomo 2. Casu 68. & si qui sunt alij eo iure gaudentes, cum moderatione videnda apud Dianam suprà, Resolut. 107. ex Barbosa, vnde Portelij temperanda sententia. Videatur etiam Fr. Emmanuel Tomo 3. Quæst. 58. artic. 3. vbi de iuribus Parochis debitis: sic enim ait solere Pontifices in suis concessionibus apponere. In quo & seruandæ consuetudines, iuxta eumdem Ibidem. vers. Circa quas, & vitandæ turbulentæ contentiones & rixæ, quæ in funeribus valde accidunt importunæ: vt cum defunctis requiem postulamus ac pacem, & nos eâ pariter, quibus eisdem parentandum officiis, pariter perfruamur.

Circa Caput XIII. & num. 370.

Ubi de reuocatione Bullæ Pij V. pro Mendicantibus à Gregorio XIII.

NOn innitor aliquorum placito, qui Bullam prædictam reuocationis publicatam negant, cùm ex Cherubino constet oppositum. Vel in eo quòd suppressa, aut non recepta, neque in vsu: quia reuerà in vsu est, vt non semel declarauit Rota, & videri potest in Decisione Ann. 1646. die 15. Ianuarij, apud Dianam Parte 8. Pro quo & Lezana Tomo 2. Cap. 1. numer. 14. & 15.

Circa Caput XIV. num. 414. & seqq.

Ubi de Matrimonijs Indorum, cùm conuertuntur, qui plures habent vxores, & Pij V. Priuilegium.

NAuarrus Lib. 3. Consiliorum, Titulo 33. qui est de Conuersione infidelium, Consilio 2. in priore editione Bullæ Pij V. meminit, eam vocans Apostolicam declarationem, & decretum permittens; resoluitque numer. 5. ex eo non tolli obligationem monendi primam vxorem, vt sciatur an conuerti velit, vel cohabitare sine contumelia Creatoris. Non tamen necessariam esse separationem iudicialem, licèt vtilis sit, sed quamcumque aliam, per quam certa haberi notitia possit, sufficere probationem. Addit num. 7. negari non posse prædictam declarationem fuisse duriusculam, & molliendam additione illâ. Iuxta quem dicendi modum in Decreto prædicto nihil habetur speciale, cùm ex eo tantùm deducatur id, quod iure Canonico dispositum inuenitur: posse videlicet coniugem conuersum ad alias nuptias transire, si legitimus consors in suâ infidelitate permanere velit, pro quo à nobis dati Textus plures num. 406. & seqq. Non videtur autem id credibile, quod nec verba præseferunt, neque conueniens apparet vt tanti Pontificis declarationem duriusculam pronuntiemus. Vnde in editione posteriore id sublatum, neque declarationis Pontificiæ ad Indias spectantis mentio vlla, & quod ad duritiem locutionis attinet, ob reuerentiam Apostolicæ Sedis fieri potuit: aliud autem, quia declarationis notitia peculiaris defuit, vt in aliis accidit ad Indias pertinentibus. Est autem in posteriore editione Consilium primum citati libri & Tituli, sicut tertium quod est in priore secundum: quod & consuli vtiliter potest: continet enim pro materiâ præsenti doctas & vtiles decisiones.

Illa autem quæ est in prædicto Consilio secunda, ad casum, de quo agimus, specialiùs conducit, dum statuit Pontificem posse dispensare in matrimonio infidelium, quando coniux vterque conuertitur, sicut potest in matrimonio fidelium rato & non consummato. Matrimonium enim ratum Fidelium maioris roboris est, cùm sit Sacramentum, quod plus est quàm ratum, sed contractus purus habens inseparabilitatem moralem solâ lege naturæ inductam. Hoc ergo posito, si iusta & pia dispensandi caussa sit cum Fideli conuerso, & vxor pariter conuersa consentiat, de quo agit circa dubium tertium, nihil valori & conuenientiæ, dispensationis obstabit. Iuxta quam doctrinam dici potest Pium V. in præfato Decreto, maiori cum fundamento processisse: dispensauit enim iusta exigente caussa, non vt absolutè nubat Fidelis conuersus, eam ducendo vxorem ex Fidelibus, quæ sibi placuerit; sed quæ pariter conuersa est, vt sic etiam eidem faueat: dum enim prima vxor conuerti nequit, videtur nuptiis cum alia consentire.

Quibus addi potest etiam renuente vxore stare posse dispensationem: quia licet communiter loquendo Papa non præiudicet iuri tertij, iuxta regulam Cancellariæ: præiudicare tamen potest, iustâ interueniente caussâ, vt ostendit Nauarrus citato Consilio, aliàs tertio, numer. 15. & 17. quam doctrinam caussæ præsenti adaptat, independenter à consensu vxoris. Si enim ille necessarius est, iam non datur præiudicium tertij, quia scienti & volenti non fit iniuria. Licèt ergo regulariter loquendo standum sit dispositioni Cap. Gaudemus, ex eâ non tollitur quin locus sit dispensationi, & attentâ Indorum indole iudicari caussa sufficiens potuit quæ superiùs est tradita num. 425. vnde P. Cornelius in citatum locum Apostoli §. Adde Concilium, ait quòd licet Canon Concilij Toletani prohibentis cohabitationem non obliget generaliter, quia Concilij Prouincialis est: dato tamen quòd de infidelibus absolutè loquatur, & non tantùm de Iudæis, (quod ipse negat) secus esse in Hispaniâ, & vbi Ecclesia hoc statuere vellet, cessante scandalo, & impedimento eâ de caussâ conuersionis.

Si dicas hoc non esse doctrinæ à nobis traditæ num. 408. conforme, iuxta quam coniux volens sine contumelia Creatoris cum coniuge conuerso habitare, dimitti non potest aliarum intuitu nuptiarum, pro quo & stat P. Arriaga Disputat. 25. de Fide, num. 40. quia non potest humana dispositio Christi præcepto ab Apostolo promulgato contraire. Responderi conuenienter potest, Primò iuxta sententiam, de quâ citato num. 408. non esse præceptum, sed Concilium: pro quo videri potest Leander Tomo 2. Tractat. 9. Disput. 12. Quæst. 10. P. Ægidius Disputat. 26. de Sacramentis, qui n. 61. specialiter declarat quomodo non obstet Cap. Gaudemus. Et P. Iustinianus in 1. Corinth. 7. v. 10. vbi ait omnes ferè Doctores Scholasticos pro eâ esse sententiâ, in quo deceptus. Et ita illam amplecti Pontifices potuerunt, quia pro casu eis accidit opportuna. Secundò, etsi præceptum sit, locum esse dispensationi, sicut in votis & aliis est cernere, cùm præsertim non sit in toto rigore diuinum, sed Ecclesiasticum, iuxta datam explicationem. Vnde in eo variationem esse posse, nedum dispensationem, tradit cum aliis P. Thomas Sancius adductus numer. 410. & Pontificem posse in quacumque lege Apostolicâ humanâ dispensare, communis est Theologorum sententia, vt videri potest apud Dianam Parte 8. Tractat. 3. Resolut. 3. Pro quo & facit P. Cornelius nuper adductus ad ostendendum locum esse dispensationi.

Quomodo autem diuinum præceptum dici possit, etsi aliàs Apostolicum, sic ex doctrinâ D. Augustini Lib. 1. de adulterinis coniugijs Cap. 18. optimè explicari potest. Præmittens enim verba illa ex 1. Corinth. 7. v. 4. Puto autem quòd & ego spiritum Dei habeam, sic infert: Proinde intelligendum est etiam ipsa, quæ à Domino non iubentur, sed à sancto eius famulo vtiliter suadente, eodem Domino inspirante suaderi, &c.

Sed obiici non leuiter potest, vt præceptum diuinum haberi debeat, & non Apostolicum. Nam ideo Apostolicum videtur dicendum, quia Apostolus id non obscurè videtur indicare, dum ait: nam ceteris ego dico, non Dominus. Atqui ea verba non ad sequentem, sed ad præcedentem sententiam pertinent, quatenus consilia pro cœlibatu tradiderat, vt docti tenent Interpretes, ex quibus Guilielmus Estius, pro eo laudans Ambrosium, Catharinum, & Ioannem Hesselium præceptorem suum. P. Cornelius, & P. Stephanus Menochius. Quod satis doctè & subtiliter ex ipso textu deducit ex citatis Patribus prior. Interpunctio enim correctissimæ Vulgatæ, iuxta quam post prædicta verba punctum extat, ostendit inter illa & sequentia nullum esse nexum. Tum quia illud, Nam ceteris, antithesim continet, vt est compertum; nulla autem aptior quàm vt respondeat illi: Iis autem, qui matrimonio iuncti sunt &c. vbi de matrimonio fidelium specialiter non loquitur, quando scilicet coniux vterque fidelis est; quia si ita esset, vnico verbo addito conuenienter expressisset, dicens videlicet: Fidelibus autem, qui matrimonio &c. licet v. 5. ad fideles obiter se conuertat, suadens vt ab vsu coniugij temperent, cùm ex mutuo consensu vacant orationi. Leges ergo matrimonio proprias, secundùm legitimam illius institutionem proponit, sicque planè diuinas. Cùm igitur ad coniuges disparis cultus progreditur, continuatio aperta similis propositionis est, neque de suo quidquam ingerit, quòd ad separationem pertineat: & ita volente coniuge infideli cohabitare, non licebit dimissio, & ad alias nuptias conuolare. Et ita semper ab exordio Ecclesiæ fuisse seruatum testatur Estius.

Sed hæc quidem non videntur vrgere, & in primis punctum post verba prædicta appositum. Nam ceteris &c. non arguit illa ad præcedentia pertinere: eo enim stante currere Apostolica doctrina potest, communi Doctorum assensu recepta, vt, quod sequitur, illius præceptum sit. Licet enim iuxta communiores interpunctionis leges, aut comma, aut duo puncta subiicienda videbantur; stare optimè potuit vnici puncti conclusio, quia quod sequitur, ita proponitur, vt integram sententiam supponat, dum Apostolus id, quod dicturus est, non Domini, sed suum esse præceptum statuit. Acsi dicat: Quod sequitur, iam non Domini, sed meum præceptum est. Quod si sub hac forma dixisset, punctum certè, & non comma, aut duo puncta apponi debuissent.

Quod quidem ex versu 25. vbi similiter loquitur, optimam habet probationem: sic enim ibi: De Virginibus autem præceptum Domint non habeo: consilium autem do tamquàm misericordiam consecutus à Domino, vt sim fidelis. Et cùm statim sequatur, quod se dixerat daturum esse consilium, verbis illis: Existimo ergo &c. nihilominus puncto sententia clauditur, ob rationem dictam, propter quam Sapientissimus Arias Montanus in translatione sua iuxta Græcum textum Versu 10. vbi Vulgata versio habet: Iis autem, qui matrimonio iuncti sunt, præcipio non ego, sed Dominus vxorem à viro non discedere, &c. Sic Græca secutus habet. Matrimonio iunctis præcipio, non ego, sed Dominus. Vxorem à viro non discedere. Puncto scilicet post vocem Dominus adiecto. Non ergo ab interpunctione solidum sumi argumentum potest pro fundandâ præfatâ interpretatione.

Quòd autem Apostolus clariùs potuerit loqui, (quod etiam obiiciebatur) parum mouere debet, quia & hoc obiici pariter sic arguentibus potest. Modus enim loquendi prædictus id sonat, quod sententia communis amplectitur, & vnius verbi mutatione cessabit dubitatio, si videlicet Apostolus ita diceret: nam innuptis ego dico, non Dominus. Si omnia essent obuia & plana in Scripturis, non essent Interpretes necessarij. In Matthæi 19. vers. 9. §. Dicet, Cur ergo, notat P. Cornelius, cuius est præfata obiectio, quòd dum concisè vult Euangelista vnâ oratione multa complecti, verum est in eo illud: Dum breuis esse laboro, obscurus fio. Opus ergo est vt in talibus elucidandis Interpretum laboret industria. Et antithesis quidem manifesta est, sed inter matrimonio iunctos, vtrimque fideles, & disparis cultus. Quod enim cum prioribus loquatur Apostolus, id indicat quod de abstinentia ab vsu coniugij dicitur, vt vacetur orationi: neque id solum, sed contextus totus. Vers. 2. Vnusquisque suam vxorem habeat, & vnaquæque suum virum habeat. Vers. 3. & 4. soluendi debiti coniugalis proponitur obligatio. Quod equidem ad fideles spectat, quia responsio est ad illorum interrogationem, vt constat ex versu 1. De quibus autem scripsistis mihi. & illi de coniugibus disparis cultus nihil in ea quæstione, sed de fidelibus: de prioribus enim quæstio est tertia; & ita illas proponit P. Cornelius, vt videri potest in synopsi Capitis. In vers. 5. 6. & 7. De continentia agit intuitu orationis, & qualis in eo tenendus modus cum hortamento ad cœlibatum, pro quo se proponit exemplar. Vers. 8. & 9. non nuptis & viduis modum agendi præscribit. Et quis non videat hæc ad fideles tantùm pertinere? Vers. 10. sequitur statim: Iis autem, qui matrimonio &c. in quo apparet antithesis iis respondens, quæ immediatè præcesserant, de non nuptis inquam & viduis.

Vers. autem 11. indissolubilitatem macrimonij exponit, inter fideles inquam, quia cum illis loquebatur, neque ad ipsum spectabat leges pro eo infidelibus promulgare, vt testatur idem ad eosdem scribens Corinthios Cap. 5. vers. 12. cuius auctoritatem in caussa præsenti adducit Innocentius Tertius in Cap. Gaudemus, dum cum ipso ait: Quid enim mihi de iis, qui foris sunt, iudicare? Quibus propositis, statim aliam Apostolus subiungit antithesim, de qua disserimus: Nam ceteris ego dico &c. Ex quibus habetur non benè Estium asserere expositionem dictam argui improbabilem ex eo quòd nulla significatio sit indicans Apostolum de coniugibus vtrimque fidelibus locutum. Stat igitur à nobis tradita satis inconcussa doctrina, verbis Apostoli consona, & communi Doctorum sensu roborata.

Neque verum est Glossas aliquas in citata Capita Decretalia illi esse contrarias, vt ait P. Cornelius, qui vt veriorem amplectens sententiam nostram Iuri conformem, iuxta quam coniux sine contumeliâ Creatoris cohabitare volens, dimitti nequit, cùm id prohibeat Apostolus, neque illius prohibitio solam habeat consilij vim Versu 15. §. Sed S. Paulas ita subdit: Id sanè verius, quia, vt dixi, hoc tantùm vult S. Paulus: & Canones citati, (scilicet Cap. Quantò. Cap. Gaudemus. Cap. Si Infidelis 28. quæst. 2.) & quia priores Doctores contrariæ sententiæ tantùm nituntur Gloßis in Capitula, quæ paullò antè citaui: quæ Glossæ subinde Aurelianenses sunt, & textui deformes ac reformandæ. Sic ille, Aurelianenses Glossas vocans, id est, exiguæ auctoritatis, & vix alios quàm suos ligare volentes auctores, allusione ad Aurelianas leges aut iudicia Caij Aurelij Gottæ, quarum auctoritas penes Senatores erat, & nonnullos alios.

Non inquam est verum, quia Glossæ dictorum Capitum nihil habent vlla ratione contrarium, vt consulenti constabit: immò apertè fauet Glossa in Cap. Si Infidelis §. Hic distinguendum, sic enim ibi: Gratianus benè distinguit in hoc §. dicens quòd si alter coniugum fuerit conuersus ad fidem, vel si Infidelis voluerit ei cohabitare, Fidelis altero viuente contrahere non poterit. Si autem Infidelis noluerit cohabitare Fideli, tunc Fidelis Infideli viuente potest contrahere. Si autem vterque est conuersus ad fidem, vel si ab initio vterque fuisset Fidelis, licet alter eorum à fide discedat, alter tamen nullo modo contrahere potest, quia ratum fuit matrimonium inter eos. Atque hæc distinctio est Canonicè bona. Et probatur extra, de diuortiis. Quantò. Sic Glossa, cui nihil est in duabus aliis Capitum dictorum aduersum, deforme Textui, eaque de caussa reformandum: vnde neque ipsis Doctores contrarij niti potuerunt. Quidquid de illâ meritò reprobanda assertione sit, ibidem occurrente; matrimonium scilicet coniugum infidelium solui quoad vinculum, si vno ad fidem conuerso alter recedat. Et est Ioannis Andreæ non reprobata in Cap. Si Infidelis, §. Ius: benè tamen in Cap. Gaudemus: vnde iam reformatum quod P. Cornelius reformandum arbitratur.

Meliùs posset obiici Cap. Iam nunc & Cap. Sic enim 28. quæst. 1. vbi ex D. Augustino Lib. 1. de adulterinis coniugiis, Cap. 13. & seqq. statuitur apertè D. Pauli monitionem præcepti vim non habere, sed consilij. Verùm id non obstat, quia illorum Capitum doctrina, cùm solius D. Augustini sit, priuatæ illius sententiæ tantùm est nacta auctoritatem: cùm tamen Pontifices posteà id decreuerint, quod in Iure, citatis Capitibus, habetur. Neque id mirum, cùm Innocentius Tertius in citato Cap. Quantò, cuiusdam Prædecessoris sui Decretalem Decisionem expungat verbis illis: Quidam Prædecessor noster sentire aliter videatur. Fuit autem ille Cœlestinus Tertius in Cap. Laudabilem de conuers. infidel. in quo iam non extat. Sic Glossa ibidem verb. Prædecessor. Pro quo & facit id, quod ipse Doctor sanctus scribit Lib. 2. Retractationum Cap. 57. in hunc modum: Scripsi duos libros de coniugiis adulterinis, quantùm potui secundùm Scripturas, cupiens soluere difficillimam quæstionem. Quod vtrum enodatissimè fecerim nescio: immò verò non me peruenisse ad huius rei perfectionem sentio: quamuis multos sinu secus aperuerim: quod iudicare poterit quisquis intelligenter legit.

Circa Caput XIX. & num. 450. & seqq.

Ubi de obligatione pauperum circa decimas, & consuetudine.

SAcra Rota in Decisione quadam 15. Ianuarij 1646. apud Dianam Parte 8. sic habet: Paupertas non excusat à solutione decimarum, nisi tanta quòd si decimas soluerent; fame perirent. Sic illa, Auctores pro eo inducens; in quo tamen alij mitius loquuntur. Videndus Leander Parte 3. Tract. 6. Disput. 6. Quæst. 28.

Et de vno fœtu soluendam decimam iuxta æstimationem, stante consuetudine, tradit P. Fagundez de 5. Ecclesiæ Præcepto Libr. 1. Cap. 5. numer. 2. ex Rebuffo, quem transcribit Leander Tomo 2. Tractatu 9. Disput. 5. Quæst. 12. vnde non penitus damnanda videtur, nisi vbi fœtus exiguæ æstimationis sit: neque enim de minimis curare generositas Ecclesiæ debet, de cuius nec curat Prætor.

Circa Caput XX. & num. 461.

Ubi de dispensatione in voto castitatis.

QVod Diana contra Crousers statuit adducens alios, de Religiosis statuerat Parte 6. Tract. 6. Resolut. 50. Et fragilitatem in vouente esse sufficientam caussam dispensationis firmant multi, quos adducit & sequitur Parte 10. Tract. 12. Resolut. 1. §. Stando igitur, & sequenti. Vbi quòd si non sufficiat, adiuncta tamen inconsideratio & leuitas in vouendo, caussam sufficientem integrent, vt idem cum aliis determinat. Immò & solam sufficere leuitatem in vouendo, etiamsi difficultas implendi non sit, sufficientem esse rationem docuerat cum aliis citata Parte 6. Tractat. 7. Resolut. 24. quod bono nititur fundamento. Pater etiam Tamburinus Libr. 3. in Decalogum Cap. 16. §. 4. ex P. Sancio rationes ad dispensandum sufficientes adducit. Plus autem circa hoc vide in Indice. V. Votum.

Circa Caput XXI. & n. 466. & seqq.

ac num. 153. Ubi de dispensatione in petitione debiti.

PRiuilegium Pij V. vim etiam nunc habere ex Leandro de Sacramento omnino videndo Tomo 2. Tract. 9. Disput. 24. Quæst. 16. & 17. & Martino à S. Ioseph, proponit Diana Parte 10. Tractat. 14. Resolut. 20. Vigere etiam aliud Iulij Secundi, ex eodem Leandro, & Mag. Candido habetur, iuxta quod censent illi Confessarios Regulares dispensare posse sine deputatione Prouincialis, & cum sola Localis Prælati facultate, quod & videtur probare Machadus Tomo 1. Lib. 5. Parte 3. Tract. 3. Documento 2. n. 2. ab eodem adductus: quidquid scrupulosiùs dixerat Parte 6. Tract. 8. Resolut. 32. & pro priuilegio Pij V. & aliorum videndus etiam Bossius Parte 1. Tractatu de Matrimonio, Cap. 5. numer. 10. & 14. licet abnuat P. Quintanad In Casibus Iubilæi. Cap. 16. numer. 9. & 10. Qui tamen num 11. & 12. apertè suffragatur.

Circa Caput XXII. & num. 481. & seqq.

Ubi an Indi excommunicationi subiaceant.

FAcit pro illis quod ex Martino à S. Ioseph habet Diana Parte 10. Tractat. 12. Resolut. 36. in fine, addens Leandrum & Trullench, pueros scilicet ante duodecimum annum non esse obnoxios excommunicationi, quæ ab Ecclesia pro suorum præceptorum violatione decernitur, de quo ipse alibi, & consuli eiusdem Summa potest. Plus autem cum aliis addit Verricelli Tomo 1. Tract. 8. Quæst. 66. num. 33. pueros scilicet ante decimumquartum non ligari, & duodecimum puellas, & de excommunicatione agit ab Episcopis impositâ, sed aliorum sententiæ generaliter loquentium innixus. Ex quibus est etiam & Leander Tomo 1. Tractat. 5. Disputat. 3. Quæst. 57. generaliter loquens, plenam ad incursionem exigit pubertatem, plures pro eo adducens; licèt addat ad minùs duodecimum requiri in pueris, nihil de fœminis adiiciens. Pueris autem Indi communiter loquendo simillimi, licèt multi, vt aliàs dixi, Europæos plures exæquent ac superent, circa quos regula indicata seruanda.

AD TITVLVM XIII.

Circa Caput III.

Ubi de necessariâ præsentatione Litterarum Apostolicarum ad ineundum Episcopatum.

QVia post scripta citato in Capite, & prælo transmissa, circa casum, de quo ibidem Decretum Sacræ Congregationis Cardinalium Concilij Tridentini Interpretum vulgata est, & SS. D. Alexandri VII. Apostolicum Breue eidem conforme proditum, quibus ea, quæ à Nobis dicta, videntur aliquatenus infirmari: operæ pretium duxi ea hoc loco addere, quæ in negotio adeò perplexo conducere poterunt, erratis quorumdam ex sinistrâ intelligentiâ confutatis. Breue ergo, in quo & Decreti specifica mentio, sic se habet.

ALEXANDER PP. VII.

Ad futuram rei memoriam.

ALia pro parte Vener. Fratris Episcopi Ciuitatis Assumptionis, nuncupatæ Prouinciæ Paraquariensis in Indijs Occidentalibus, Congregationi Venerab. Fratrum nostrorum S. R. E. Cardinalium, Concilij Tridentini Interpretum, expositum, quòd ipse Episcopus possessionem Ecclesiæ Ciuitatis Assumptionis huiusmodi apprehendisset, & se à Venerabili etiam Fratre Episcopo Tucumanensi consecrari curasset, non præsentatis Litteris Apostolicis prouisionis & præfectionis suæ in Episcopum eiusdem Ecclesiæ, quæ tamen reuerà concessæ priùs & expeditæ fuerant; deque ipsa concessione & expeditione, præuijs aliquibus informationibus, aliqualiter constabat. Quodq́ue consecratio huiusmodi ab vno prædicto Episcopo Tucumanensi, assistentibus duobus de Capitulo Canonicis, peracta fuisset, non exhibito Apostolico dispensationis indulto; quod tamen reipsa priùs concessum fuerat, & sub aliquali huiusmodi concessionis notitiâ, aut saltem præsumptione, (quia scilicet Sedes Apostolica solita sit circa numerum Episcoporum dispensare cum Episcopis consecrandis in Indijs) prænarrata consecratio facta fuerat. Ac quæsito Primò, an prædicta possessio, non præsentatis Litteris Apostolicis, apprehensa fuerit legitima? Secundò, an prænarrata Consecratio, vt suprà peracta, fuerit valida? Prædicta Cardinalium Congregatio die quidem 1. Septembris 1657. respondit ad Primum non fuisse legitimam, Ad secundum verò eadem Congregatio die 15. Decembris dicti anni, re maturè discußâ, secundùm ea, quæ proponebantur respondit supradictam consecrationem Episcopi Paraquariensis, quantùm spectat ad Sacramentum, & impressionem Characteris, fuisse validam. Quantum verò spectat ad licitam executionem Ordinis fuisse irritam & inanem, & Episcopum ita consecratum, ac respectiuè consecrantem, indigere absolutione ac dispensatione. Quare pro parte eorumdem Ciuitatis Assumptionis & Tucumanensis Episcoporum, Nobis humiliter supplicatum est, vt eorum statui opportunè in præmißis prouidere de benignitate Apostolicâ dignaremur. Nos igitur specialem eisdem Episcopis gratiam facere volentes, & eorum singulares personas à quibusuis excommunicationis, suspensionis, & interdicti, alijsque Ecclesiasticis sententijs, Censuris, & pœnis, à jure, vel ab homine, quauis occasione vel caussa latis, si quibus quomodolibet innodatæ extiterint, ad effectum præsentium dumtaxat consequendum harum seriè absoluentes, & absolutas fore censentes, huiusmodi supplicationibus inclinati, de memoratorum Cardinalium consilio, ipsos Ciuitatis Assumptionis & Tucumanensis Episcopos, & eorum singulos, à Censuris & pœnis Ecclesiasticis quibuslibet per eos occasione consecrationis, sicut præmittitur, peractæ, quoquo modo respectiuè incursis, & quas ipsi incurisse dici, censeri, prætendi, vel intelligi possent, Auctoritate Apostolicâ tenore præsentium absoluimus. & plenariè liberamus. Ac cum eisdem Episcopis, & eorum singulis, super irregularitate per eos præmissorum occasione quomodolibet contractâ; ita quòd illa, & eisdem præmißis non obstantibus, dummodo non aliud Canonicum respectiuè obstet impedimentum, Clericali charactere, quo aliàs, ritè insigniti fuerunt, illiusque priuilegijs vti, de in susceptis per eos pariter ritè quatuor Minoribus nec non sacris Subdiaconatûs, Diaconatûs, & Presbyteratûs Ordinibus, etiam in Altaris ministerio, ministrare, Episcopaliaq́ue munia obire, exequi, & exercere liberè & liciti poßint & valeant, Auctoritate & tenore præsentium dispensamus, Non obstantibus præmißis, nec non Apostolicis, ac in Vniuersalibus, Prouincialibusque Concilijs, generalibus vel specialibus Constitutionibus, & ordinationibus, ceterisque contrarijs quibuscumque. Volumus autem vt dicti Episcopi pœnitentiam, quam eis respectiuè Sacerdos idoneus propter præmissa imposuerit, omnino adimpleant: alioquin Præsentes quoad absolutionem eis in foro conscientiæ nullatenus suffragentur. Datum Romæ apud S. Petrum sub annulo Piscatoris die 27. Febr. 1660. Pontificatus nostri anno 5.

S. Vgolinvs.

Ex hac Pontificiâ decisione deducenda nonnulla.

Primum, eos, qui consecrationi & possessioni præfatis obstiterunt, ritè id ac legitimè præstitisse, cùm factum vti illegitimum ac culpabile à Pontifice fuerit condemnatum.

Secundum, minimè stare ea, quæ Dom. Solorzanus asseruit circa notitiam quacumque viâ habitam factæ gratiæ: id enim præsertim reiicitur, quandoquidem ex narratione constat aliqualem notitiam præcessisse. Deque ipsa conceßione & expeditione, præuijs aliquibus informationibus aliqualiter constabat.

Tertium, id quod Nos diximus de authentico testimonio pro apprehensione possessionis non videri penitus iimprobatum, quia de eo mentio nulla, licèt sic ibi: Non præsentatis Litteris Apostolicis prouisionis, &c. & deinde in Quæstionis propositione: An prædicta posseßio non præsentatis Litteris Apostolicis apprehensa, fuerit legitima? Ad quam negatione omnimodâ respondetur. Est enim responsio accommodata quæsito, in quo de authentico testimonio nihil appositum. Et cùm probabilis illa doctrina sit, grauiumque scriptorum auctoritate munita, non est verosimile Sacram Congregationem voluisse eam vti improbabilem relegare. Nihilominùs ab eâ abstinuisse præstabit, quia necessaria in praxi non est, cum Episcopi Indici gubernationem Ecclesiarum suscipiant eo modo, quem diximus Titulo isto num. 25. & graue euitabunt periculum improbandæ apprehensionis, litibus & controuersiis excitatis.

Quartum, non esse admittendum id, quod tradit Dom. Solorzanus circa Censuras & pœnas apprehendentium possessionem sine suffragio Litterarum: affirmat enim nullam extare in Extrauagante Iniunctæ contra Episcopos, sed contra Capitulares recipientes illos, vt ex contextu apparet, & notant Auctores ab ipso adducti. §. Y vltimamente. Non inquam esse admittendum; quia Congregatio, cui Pontifex verbis & facto ipso annuit, oppositum manifestat. Cùm enim Censuras incursas statuant, à quibus absolutio confertur, necessariò fatendum est id vel occasione possessionis, vel consecrationis accidisse: atqui de consecratione negat, eò quòd pro eo nullus textus expressus sit; debet ergo de possessione fateri.

Benè verum est inspecto contextu, non videri statim ita apertè deduci Censuras ex apprehensione possessionis fuisse incursas, sed ex Consecratione. In priori enim Decreto die 1. Septembris, de pœnis nihil habetur, sed tantùm non fuisse legitimam. In secundo autem dicitur, quantùm spectat ad licitam executionem Ordinis fuisse irritam & inanem (consecrationem) & Episcopos ita consecratum, ac respectiuè consecrantem, indigere absolutione ac dispensatione. Apprehensio autem possessionis non est executio Ordinis, quia sine illo stare potest, & ius ad illam competit virtute confirmationis, ex Cap. Transmissam de Electione, & alibi. Deinde Pontifex in absolutione ipsa idem significat verbis illis: A Censuris, & pœnis Ecclesiasticis quibuslibet per eos occasione consecrationis, sicut præmittitur, peractæ, quoquo modo respectiuè incursis: vbi respectiuè idem est quòd singula singulis referendo, vt cum aliis docet Barbosa Tractatu de Dictionibus, 348. num. 6. Nihilominùs contrarium est asserendum, quia id non obscurè indicatum in dispensatione super irregularitate, dum dicitur: Ac cum eisdem Episcopis, & eorum singulis, super irregularitate per eos præmissorum occasione quomodolibet contractâ, &c. Cùm enim de consecratione sermo præcesserit, si de Censurâ violatâ, & irregularitate proptereà incursâ, Pontificis verba procederent, non occasione præmissorum, sed occasione præmissæ consecrationis dici debuisset. Notanda etiam quæ post adducta, & ad consecrationem spectant, subiiciuntur, dum dicitur: & quas ipsi incurrisse dici, censeri, prætendi, vel intelligi possent. Si enim præter incursas propter consecrationem nullæ aliæ Censuræ sunt, superflua sanè verba prædicta censeri deberent.

Prætereà, apprehensio facta est virtute consecrationis: cùm enim Litteræ pro eadem non extarent, ideò est captata possessio, quia consecrationis auctoritas omnem videbatur dubitationem submouere. Vnde & consecrationis authenticum testimonium Capitulo exhibitum, vt ex Capitulari libro constat, & extrasumptis iudicialiter præsentatis. Dum ergo dicitur, Occasione consecrationis, possessionis etiam actus designatus, & ita etiam accipiendum quod in Decreto Congregationis habetur, consecrationem videlicet fuisse irritam & inanem quantùm spectat ad licitam executionem Ordinis; & ideò Episcopum indigere absolutione ac dispensatione. Apprehensio enim possessionis, executio Ordinis fuit, quia virtute illius contigit, vt quid ad Ordinem consecutum, licèt sine illo stare possit, sed cum necessario tamen respectu: ideò enim administratio conceditur, quia Episcopus in re, aut in spe juridica est, cum obligatione consecrationis. Vt enim benè explicat D. Thomas in 4. distinct. 24. quæst. 39. articul. 2. Episcopatus secum affert iurisdictionem erga corpus mysticum Ecclesiæ.

Licèt autem verosimile sit, quod cum alijs affirmat Dom. Solorzanus, nullam scilicet pœnam, quæ Censura sit, (licèt ille generaliter id de pœnâ statuat, quod constat verum non esse, cùm acta irritentur, & prouentuum perceptio prohibeatur) in præfatâ Extrauagante decerni, sicut nec in alia Iulij Tertij, cuius Auctores obuiam exhibent mentionem, ac præsertim P. Azor Tomo 2. Lib. 7. Cap. 1. §. Extat etiam. Et Quaranta in Summa Bullarum fol. 105. vbi ad litteram eam proponit. Est tamen Bonifacij Octaui Decretalis in Cap. Præsenti, de officio Ordinarij in Sexto, in qua Censuræ bona, vacationis Ecclesiarum tempore obuenientia, occupantibus imponuntur, cùm debeant successoribus reseruari. Ne occupare, aut in vsus suos conuertere, quoquo modo præsumant. Nisi de speciali priuilegio, vel consuetudine iam præscripta legitimè, seu alia caussa rationabili, hoc eisdem competere dignoscatur. Alioquin Episcopi, & eorum Superiores, ab ingressu Ecclesiæ; ceteri verò ab officio & beneficio tamdiu eo ipso nouerint se suspensos, quousque restitutionem fecerint de prædictis. Quæ sunt verba Pontificis. Constat autem eum, qui sine Litteris Apostolicis possessionem apprehendit, & bona obuenientia vacationis tempore; neque priuilegio, neque consuetudine, neque rationabili caussa id facere. Pro quo & est vrgentior Canon in Bulla Cœnæ, scilicet 17. de vsurpantibus iurisdictiones, fructus, redditus, & prouentus: & ad tempus vacationis specialiter spectare probat cum aliis Leander Parte 4. Disput. 17. Tract. 3. Quæst. 3. Non potest autem suffragari prætextus non admixtæ præsumptionis, eo quòd dicatur in Textu, Ne præsumant, iuxta vulgarem doctrinam, de qua Nos sæpiùs in Thesauro, & Bonacina, vt testatur ipse Tomo 3. Disput. 3. Quæst. 4. Puncto 14. n. 1. P. Suarius Tomo 5. in 3. p. Disput. 31. Sect. 1. n. 15. cum Nauarro, quem allegat. Nam in Extrauag. Iniunctæ similis modus loquendi extat, & tamen sacra Congregatio ad intelligendum in casu, de quo loquimur, illam interfuisse, solum factum eidem contrarium attendit: est enim præsumptionis genus legem apertè violare, dum contra eam agitur, & in Decretali adducta genus omne præsumptionis remouetur, cùm dicitur, quoquo modo præsumant, & id quidem in iudiciali foro communiter seruatur; aliàs vix posset quisquam pro violatâ lege puniri, quia dicere potest se non ex præsumptione, sed bonâ intentione, aut certè ex fragilitate fecisse. Sicut autem Ecclesia de occultis non iudicat, ita neque occultos actus pro defensione reorum attendit, de quibus illi non constat, ne sic delicta maneant impunita. Solus ergo per ignorantiam operans non dicitur præsumere: vnde Doctores disputant qualis ignorantia excludat præsumptionem: pro quo videri potest P. Thomas Sancius Libr. 3. de Matrimonio Disput. 48. num. 7. & non omnem id habere, est communis sententia, videndus etiam specialiter Lib. 9. Disput. 32. num. 36. 37. & 38. vbi cum aliis præsumptionem esse ait quando est dolus, & hunc dari quando aliquid scienter sit contra Canonem seu, vt Hispanè dicitur, A sabiendas, quia scilicet ignorantia abest. Pro quo & Leander in Expositione suæ Regulæ, Parte 5. Cap. 20. Lit. g.

De pœnis circa Consecrationem.

IAm quod ad consecrationem attinet, similiter esse dicendum, Censuram scilicet aliquam incursam, quod manifestius in Decreto, & Pontificia absolutione dispicitur, dubitari nequit. Vnde non admittendum quod habet Dom Solorzanus §. Demas de que, dicens se non inuenisse legem Canonicam in Iure insertam, aut extra illud, quæ pœnam aliquam imponat Episcopo, qui cum notitia, licet non ita plenè probatâ, confirmationis Pontificiæ, consecrat aut recipit consecrationem. Probat autem in sequentibus; non extante lege in terminis loquente, non posse ex iis argui, quæ suspensionem, aut pœnam aliam statuunt in casibus similibus, quia de Episcopis expressè non loquuntur, vt deberent loqui, iuxta Cap. Quia periculosum, de sent. excommun. in 6. vbi vt Episcopi pœnam Interdicti & suspensionis incurrant, expressam de ipsis statuitur debere fieri mentionem. Quæ quidem doctrina si firma esset, ex eâ haberetur eum, qui sola præsentatione consecrari se curat, nullam pœnam incurrere, quamuis confirmationis notitia, non solùm plenè non probata, sed neque vlla præcederet; quia nec de eo lex Canonica specialior extat, pœnam imponens, cùm penitus notitia deest, & virtute præsentationis agitur, aut modo alio prouisionis, cum Confirmationis spe: sed generalis est prohibitio indistinctè procedens, vbi de confirmatione non constat, vt constare debet. Quod tamen prædictus Auctor non audet affirmare. Datur ergo illa, & à Nobis est solicite conquirenda.

In primis ergo occurrit Canonica dispositio variis in locis Decreti, & præsertim 9. quæst. 1. iuxta quam recipiens Ordines ab excommunicato, suspenso, aut interdicto vitando, suspensionem incurrit: quod Doctores extendunt ad eum, qui recipit Consecrationem, vt videri potest apud Bonacinam Tomo 3. Disput. 3. Quæst. 1. Puncto 10. num. 6. qui rationem adhibet, non ex eo quòd sit paritas; id enim in pœnalibus fallit; præsertim circa Episcopos, ob citatum Cap. Quia periculosum. Sed ex defectu potestatis in consecrante, quia non habet vsum Ordinis, & ita neque illum conferre potest, vnde suspensus manet recipiens. Est autem eadem ratio in nostro casu, quia Consecrans non habet liberum vsum in ordine ad hunc: non ergo liber esse in consecrato similis vsus potest, & ita manet suspensus. Et ex hoc fundamento ortum habuit probabilis opinio, iuxta quam ille, qui consecratur ab Episcopo, qui renuntiauit quoad dignitatem, suspensionem incurrit, quia nequit vsum liberum conferre, quo caret. Licet Bonacina suprà Puncto 9. n. 12. contrariam censeat probabiliorem, quem pro eo laudat Dom. Solorzanus §. A los quales. Sed quidem eius non videtur doctrinæ aptè cohærere. Vnde meliùs philosophatur P. Suarez Tomo 5. in 3. p. Disput. 31. Sect. 1. num. 12. dum ait, quòd sicut Episcopus indiget Charactere vt Characterem imprimat: ita & indiget charactere habili & expedito, vt habilem in ordine ad operandum & expeditum imprimat characterem. Sic ille, quidquid de assertione sit, de qua non pronuntiauit expressè, benè tamen de consecratione ab excommunicato num. 65. iis adiunctis, quæ ex eodem desumpsit Bonacina.

Deinde. In Extrauag. Iniunctæ hoc videtur non obscurè decisum. Eò enim tendit, vt Episcopis, & Prælatis aliis non adhibeatur fides in ordine ad actus suorum munerum propriis, nisi mandatum Apostolicæ Sedis litteris expressum ostendatur. Inde illud circa initium: Asserenti namque cum mandatis Principis se venisse credendum non est, nisi hoc scriptis probauerit. Id autem non solùm ad suscipiendum administrationem, sed etiam ad consecrationem spectare, ex eo constat, quia in actu consecrationis ante alia à Consecrando quæritur an habeat mandatum Apostolicum. Et eo asserente, Bullæ Apostolicæ proferuntur, & clarâ voce leguntur. Item. Cùm Pontifex in Extrauag. prædictâ varios afferat casus & exempla, in quibus litteræ probatoriæ requiruntur, & inter alia sic habeat: Similiter Clerici ad alienam Diœcesim sine suorum Ordinariorum litteris venientes, nec in suis recipiantur Ordinibus, nec ad superiores ascendant: statim subdit: Quòd autem illis, qui se Episcopos &c. appellant, sit discußio celebris & diligens facienda, luculenter apparet, si scandala & pericula grauia, quæ ipsorum parere posset communicatio indiscussa, diligenter attendatur. Hæc Pontifex: iuxta quæ manifestum est illius intentionem eò dirigi, vt prouideat ne quisquam sine Litteris consecretur: quia ex eo grauia scandala & pericula perspicuum est emersura, dum se Episcopum electum appellat, quod tamen Apostolico nequit testimonio comprobare.

Et hoc ampliùs quæ subnectit Pontifex sic locutus, ostendunt: Hinc Nos euidens euocat ratio, vt cum præmißis aliis casibus, qui minoris existunt periculi, sit ex Constitutionibus editis iam prouisum: hunc vltimum, qui pericula grauiora minatur, nequaquàm sine prouisionis opportunæ remedio relinquamus. Sic ille. Constat autem eum, qui sine Ordinarij sui Litteris promouetur, manere suspensum, non solùm ex iure nouo per Bullam Pij Secundi sextam aut septimam in ordine, & Concilij Tridentini Decretum Seßione 23. Cap. 8. Sed ex antiquo. Cap. Eos qui, de temporib. Ordinat. licet circa genus suspensionis diuersitas fuerit sententiarum, dum alij Censuram esse negarent, affirmarent alij, ita vt ex illius violatione irregularitas contraheretur. Dicendum ergo eum, qui sine Apostolicis Litteris consecratur, pœnam suspensionis incurrere, & eam in Extrauagante præfatâ contineri.

Quia verò consecratio non expressa sub eo nomine, dicendum verbis illis contentam, quibus accessus ad Ecclesias, ad quas sunt prouisi, prohibetur: Ad commissas eis Ecclesias accedere &c. Ibi enim prohibitio consecrationis, quæ summum in eo negotio constat habere momentum, censetur prohibita vel supponitur, in qua maiora pericula & scandala, quibus obuiare intendit Pontifex, timeri possunt: & consecrari, accedere quodammodo est, dum spirituale in illa coniugium cum Ecclesia celebratur: vnde & distinguitur accessus talis ab accessu per vsurpationem administrationis, dum dicitur, Accedere, vel bonorum Ecclesiasticorum administrationem accipere &c. Pœna autem, quæ statim imponitur, suspensionem continet, dum officio ac beneficio priuantur, licet non sub his terminis, sed sub aliis importantibus: irritis declaratis, quæ ab eisdem acta fuerint: quod est officio esse destitutos, & prouentuum perceptione negatâ, in quo beneficij est constituta priuatio. Et licet Bonacina Disput. 3. citata Quæst. 4. Puncto 10. num. 1. Sic loquatur: Suspenduntur, seu potiùs repelluntur, vt non videatur omnino propriam suspensionem agnoscere: tamen P. Suarez suprà Sect. 5. num. 23. sine limitatione loquitur, & propriam re ipsa suspensionem agnoscit per illius effectus.

Ex quibus inferendum est Consecratorem suspensionis etiam pœnam incurrere: nam promouens non subditum sine litteris testimonialibus tali pœnâ mulctatur in Cap. Eos qui, de temporib. Ordinat. à Concilio Tridentino Cap. 8. citato, & aliis apud Bonacinam Quæst. 2. Puncto 8. num. 4. vbi Auctores adducit. Ex eo ergo similiter argui potest: quia Pontifex casum adducens de promotione agit, quæ promotores & promotos amplectitur, & maiorem intendit circa illos, qui maiori sunt præditi dignitate, districtionem exercere. Nec dici potest eos non expressos, & sic à suspensione immunes, ex citato Cap. Quia periculosum. Nam licet expressi non sint, satis tamen intelligendi veniunt: quia aliàs non esset sufficienter grauissimo casui prouisum in re summi momenti, qualis est Episcopi consecratio: neque dispositio iuris circa promotos & promouentes sine dimissoriis propriorum Ordinariorum commodè fuisset adducta. Præterquam quòd suspensio in promoto arguit illam in promouente: quod in Sacerdotis promotione specialiter decisum Cap. Si qui Episcopi 1. quæst. 1. vbi sic dicitur: Si qui Episcopi talem consecrauerint Sacerdotem, qualem non liceat, Ordinationis ius vlterius non habebunt. Esse autem suspensionem latam, & non tantùm ferendam; tenent Marius Alterius Tomo 2. Disput. 16. Cap. 1. vers. Secundò, Sayrus Lib. 4. Thesauri, Cap. 14. numer. 17. & alij. Licet non desit qui dissentiat apud Bonacinam Quæst. 2. Puncto 2. num. 2. & quamuis Auctores ita nomen Sacerdotis communiter accipiant, vt de Episcopis non videantur Canonem interpretari, sicut neque de inferioribus gradibus; id quidem ex non attento contextu ortum, quia D. Leo, cuius est ille in Epist. 87. ad Episcopos Africanos scriptâ Cap. 2. apertè de Episcopis loquitur; sic enim post alia ibi: Ne quod ad tempus piâ lenitate conceßimus, iustâ post hæc punitione plectamus in eos specialiùs & propensiùs commouendi, qui in Episcopis ordinandis Sanctorum Patrum statuta neglexerint, & quos refutare debuerant, consecrarint. Vnde siqui Episcopi talem ordinauerint Sacerdotem, qualem non liceat, etiamsi aliquo modo damnum proprij honoris euaserint, Ordinationis tamen ius vlteriùs non habebunt; nec ei Sacramento intereunt, quod neglecto diuino iudicio, immeritò præstiterunt. Sic ille.

Pro quo & est Consecratorem maiore pœnâ dignum reputari in Iure; sic enim loquitur D. Cœlestinus 1. in Cap. Tantis, 81. distinct. Facilius est enim vt hanc dignitatem tali dando amiserit Ordinator, quàm eam obtineat Ordinatus, cui conuicto sociabitur, qui eum sibi crediderit largiendo Pontificium sociandum. Qualis enim sit ipse quisquis tales ordinauerit, ostendit. Sic ille, de pœnâ depositionis locutus iuxta Glossam. Et licèt dici possit non esse latam, sed ferendam; ex eo tamen habemus stante suspensione respectu consecrati, ea nequit in Consecratore negari. Præterquàm quòd depositionis sententia suspensionem videtur supponere, & eam declarare atque aggrauare, vt significat Marius Alterius Tomo 2. Disput. 2. Cap. 1. §. 1. quia maior suspensione est, vt notant Doctores, ex quibus Pater Palaus Parte 6. Disputat. 4. Puncto vltim.

Iuxta hæc ergo satis compertum habetur violantes Censuras dictas irregularitatem contraxisse pro quâ dispensatio Pontificia confertur. Posset autem quis dicere suspensionem, de quâ in Extrauagant. Iniunctæ, non esse Censuram, sicut de suspensione incursâ propter collatos Ordines ab alieno Episcopo sine litteris proprij, dicunt aliqui, vt aduertimus numer. 97. ex quibus Glossa in Cap. Eos qui citato: quam sententiam P. Suarez attento tantùm iure antiquo dixit posse sustineri Sect. 1. citatâ, num. 14. Bonifacius autem VIII. in Extrauagante dicta secundùm ius antiquum in prædicto Capite contentum est locutus, quod est Gregorij X. in Concilio Lugdunensi. Si ergo Censura non est, sed pura pœna Ecclesiastica, ex illius violatione non veniet irregularitas incurrenda, vt citata Glossa in casu illius Capitis philosophatur, sicut & alij, vt testatur P. Sà v. Irregularitas ex Ordinis abusu, num. 7.

Sed hoc non vrget: quia cùm verosimile satis sit suspensionem illius Capitis esse Censuram, & aliunde Bonifacius in Extrauagante citatâ circa Episcopos plus velit vrgere, ex eo fit plus aliquid roboris in eius decisione contineri, vt omnino certum haberi possit propriam esse Censuram. Et ita intellexit Sacra Congregatio, dum absolutionem ac dispensationem necessariam declarauit, quam & Pontifex impertiuit, quia manifestum erat consecratum & consecrantem contra suspensionem dictam egisse, Pontificale munus exercendo. Et per violationem suspensionis, quæ pura pœna sit, irregularitatem etiam incurri vt certum statuit P. Suarez Tomo 5. citatâ Disputat. 27. Sect. 2. num. 4. ex Cap. 1. de re iudicata, & de Sent. excommun. in 6. quem sequitur P. Palaus Parte 6. Disput. 4. Puncto 6. num. 5. aliis pro eodem adductis. Leander Parte 5. Tractat. 2. Disputat. 22. Quæst. 5. Villalobos Tomo 5. Tractat. 18. Difficult. 3. numer. 57. licèt oppositum censeat probabile. Quibus addendum id, quod de Interdicto diximus ex Cap. Præsenti, de officio Ordinarij in 6. de quo numer. 75. & ad Consecratum pertinet. Circa Capitulum autem, cui in Extrauagante eadem pœna priuationis beneficialis imponitur, nihil à S. Congregatione dispositum, neque à Pontifice decretum, ob receptionem & obedientiam, quia pœna manifesta est, & nihil fuit ex parte Capituli supplicatum: vnde nec debuit sententia contra inauditam partem pronuntiari. Cùm possint aliàs Capitulares iustam causam receptionis obtendere: & quòd fortè iam in viuis non extent, qui tunc temporis in prædictâ Ecclesiâ residebant. Et hoc circa quartum, in quo non leues difficultates occurrunt, quibus, eò quòd non ita obuiæ, conatus sum lucem aliquam exhibere. Iam ad alia.

Circa resolutionem Sacræ Congregationis pro valore Consecrationis vtilia quædam adnotatæ.

QVintum ergo sit, Sacram Congregationem vt omnino validam consecrationem proponere, quamuis tot viri docti, grauissimis ducti fundamentis, non solùm in Indiis, sed etiam in Hispaniâ, satis dubiam pronuntiauerint. Immò & oculis Pontificiæ Sedis scribens Diana Parte 12. Tractat. 1. Resolut. 47. idem statuit, ratus sub conditione repetendam consecrationem. Vnde à veritate prorsus alienum, quod in vulgari quodam scripto circumfertur, Auctorem scilicet hunc in fauorem Episcopi scripsisse. Ad quod quidem responderi potest, sicut in simili respondet citatus Auctor in fine Resolutionis dictæ circa casum Bullæ Pij IV. die 11. August. 1562. qui dispensans vt Episcopi in Indiis consecrati ab vno tantùm Episcopo sine Apostolica dispensatione, & ab huiusmodi excessu, ac suspensionibus, aliisque Ecclesiasticis sententiis, Censuris, ac pœnis absoluens pro irregularitate etiam dispensatione subiunctâ; opinionem est probabilem amplexus, conueniens non iudicans consecrationis iteratæ sub conditione remedium. Quod exemplar sacra est Congregatio secuta, ne Sedes Apostolica in suis dispositionibus sibi contraria videatur. Et quia non sine scandalo id videtur stare posse. Vnde Dominicus Sotus in 4. Distinct. 1. Quæst. 1. Artic. 8. §. Circa, docet ad huius Sacramenti iterationem difficilius quàm ad alia veniendum. Possunt ergo ordinati à præfato Episcopo post absolutionem à suspensione, quam ab interdicto, suspenso, & irregulari Ordinem accipientes contraxerunt, tutâ conscientiâ in exercitio Ordinum suorum prosequi, quia & ipsa pro se habent probabilem opinionem: sed id non tollit, quo minùs possint sub conditione iterùm ordinari. Vbi & notanda doctrina succurrit, quam ex aliis proponit & amplectitur Mag. Barnabas Gallego in Tractatu de Conscientiâ, Dub. 2. de Conscientiâ probabili, vbi statuit responsa Pontificum ad casus particulares non habere vim legis, nisi de illorum mente constet: nec credendum eos egregiorum Theologorum sententias velle penitus condemnare. Videndus etiam Leander Parte 4. Tractat. 2. Disput. 17. Quæst. 46. vbi & P. Granado Controu. 1. de Fide, Tractat. 15. Disputat. 14. num. 10. statuit S. Congregationem probabiles sæpè opiniones amplecti, sed oppositas, eo non obstante, posse valde probabiles reputari. Et ita in præsenti casu contingere dicit nouissimè Caramuel in Apologema pro doctrinâ de Probabilitate Epist. 4. num. 147. in edit. Lugdun. ann. 1663. adducens verba Sacræ Congregationis, & post illa refert Laurentium Brancatium Tom. 3. Disput. 6. artic. 4. num. 89. in addit. Romanâ, anno 1662. dicentem: In huiusmodi fateor standum esse Decretis Romanorum Pontificum ideoque retuli tantùm argumenta & responsiones, quæ pro & contra possunt adduci; eis tamen adhærere non curo, neque pro Episcopo haberem sic ordinatum. Hæc Brancatius Romæ Superiorum permissu, non ergo intendit Sacra Congregatio oppositam sententiam condemnare, sed iuxta probabilem processit.

Quod suaderi vlteriùs potest ex eo quod in eodem Decreto dicitur, consecrationem scilicet quantùm spectat ad Sacramentum, & impressionem characteris, fuisse validam. In eo enim probabiliter tantùm locuti DD. Cardinales, dum consecrationem Sacramentum propriè vocant, & impressionem characteris eidem attribuunt; contrarium enim sequuntur multi vt probabilius, licèt Nos illis neutiquam assentiamus, de quo ex professo egimus Tomo 2. Theologicorum Problematum à numer. 130. Et pro quo Bonacina cum negantibus sentiens, plures adducit Tomo 1. Disput. 8. Quæst. vnica, Puncto 1. num. 2. & 3. & suprà Quæst. 1. Puncto 1. num. 10. ad priorem locum se referens affirmat Episcopatum propriè & strictè loquendo non esse Ordinem, quod & repetit Puncto 7. numer. 4. & alibi. P. Amicum ex Recentioribus pro eadem depugnantem citato num. dedimus. Et probabilitatem agnoscit etiam Sayrus Libr. 1. de Sacramentis Cap. 1. Quæst. 3. Artic. 5. numer. 2. Et P. Becanus Tractatu de Sacramentis Cap. 26. Quæst. 3. Alexander Pesantius in Additionibus ad D. Thomam Quæst. 40. Disputat. 3. asserit Episcopatum non esse Ordinem distinctum, neque distinctum imprimere characterem. Et cum S. Thoma idem tenere Scholam Patrum Dominicanorum 3. p. quæst. 40. art. 5. ex quibus aliquos adducit. Affirmat Diana Parte 5. Tract. 10. Resolut. 41. vbi & probabilitatem agnoscit: sicut & Guilielmus Estius in 4. dist. 24. §. 28. & Ioannes Poncius in Cursu Theologico Disput. 48. num. 1. P. Comitolus Lib. 1. Responsor. morali. Quæst. 49. numer. 11. sic scribit: Quæ sententia fermè est omnium Principum Theologorum. Ex quibus statim plures inducit. Quam & tenet P. Azor Tomo 2. Libr. 3. Cap. 27. Quæst. 3. & 4. Et alij apud Leandrum. Parte 2. Tract. 6. Disput. 1. Quæst. 10. Thomas Hurtadus Tract. 13. & vltimo Resolut. mor. num. 77. ex eo quòd sit illa receptissima in Thomistarum scholâ, in Auctores Societatis inuehitur ipsam communiter impugnantes. Sed quàm inofficiosè & toruè, sicut in aliis, ostendit P. Gabriel de Henaco, de Sacramento Eucharistiæ Disput. 12. n. 95.

Et quidem Episcopi, de quibus Pius IV. in sua Bulla, minùs certum fundamentum valoris suæ consecrationis habebant, quia consecrati fuerant absolutè sine dispensatione, in quo de necessario aliquo ex iure diuino, & quod nullo modo aderat, quæstio vertebatur, ternario scilicet Episcoporum. In casu autem nostro reuerà extabat dispensatio circa illud, tum in speciali Bulla Vrbani Octaui nondum receptâ; tum in Bulla prædicta Pij IV. Et tantùm dubitari poterat an ipsi verè applicaretur, sic enim Pontifex loquitur: Nos igitur sacrorum Canonum æquitatem à nemine vltra quàm præstare poßit exigere perpendentes &c. (vbi satis innuitur pluralitatem Episcoporum pro consecratione, per sacros Canones, & non ex Christi præcepto vt omnino necessariam fuisse introductam) Vt deinceps perpetuis futuris temporibus, post eorum electionem & assumptionem huiusmodi, nullo alio sibi obstante Canonico impedimento, à quocumque maluerint Catholico Antistite &c. Cùm ergo Episcopo, de quo quæstio, Canonicum impedimentum ex defectu Litterarum Apostolicarum videatur obstitisse, dispensatio locum non habere videbatur. Iam ergo Bullæ vtriusque decisione perspectâ, Pij inquam & Alexandri, intelligere deinceps possumus Sedis Apostolicæ voluntatem esse, vt dispensatio in casibus similibus semper locum habeat, quantùm ad valorem consecrationis, si illa necessaria est, ne sit opus iteratâ consecratione, quod, vt diximus, stare sine scandalo nequit. Et hoc circa Episcopos, de quibus Pius IV. suo modo etiam accidisse potest affirmari, quibuscum in eorum prouisione, electione, & assumptione tacitè dispensatum est quoad valorem: cùm semper Pontificia Sedes erga ea, quæ tanti momenti sunt, similem sit credenda prouidentiam exercere.

Et hæc quoad valorem sufficiunt, licet consecratio peracta non fuerit, virtute dispensationis Pij IV. à Consecrato penitus ignoratæ; vnde in Breui nulla illius mentio ad fundandum valorem consecrationis: sed ex aliquali notitia, aut præsumptione ab Vrbano Octauo concessæ, vt ex Breui constat. Quamuis autem notitia illius deficiat, effectum habere potest, si Bullæ confirmationis adsint, & specialis de dispensatione non extet: quia est gratia Communitati concessa, communiter etiam acceptata, præsertim à Rege, ad cuius instantiam emanauit: & per accidens est quòd ab vno, aut altero, dum operatur, ignoretur. Pro quo videri potest P. Suarez Lib. 8. de legibus Cap. 25. num. 16. ad quem locum se refert Lib. 6. Cap. 11. num. 8. vbi de dispensatione agit. In casu autem nostro, quia Bullæ confirmationis defuerunt, quod est Canonicum impedimentum, aliter res se habuit, quia pro conditione exigitur ne illud interueniat: non ergo potest valor confirmationis eo fundamento inniti, nisi iuxta datam explicationem.

Immò (quod verosimiliùs apparet) iuxta mentem Pontificum videtur, ad valorem consecrationis non esse dispensatio vlla necessaria, cùm illam non videantur attendere. Licet enim id stare possit quod de tacita dispensatione diximus, id tamen solùm est verosimilis coniectura, quæ aliis talis fortè non apparebit. Et quidem Pius IV. numerum Episcoporum pro consecratione à Iure tantùm statutum inquit, ibi: Nos igitur sacrorum Canonum æquitatem, & alia vt num. 87. Et cùm vni Episcopo facultatem tribuit, non de valore agit, sed de libera ac licita potestate, verbis illis: Vt idem minus talis auctoritate præfata impendere libere poßit, plenam & liberam auctoritate & tenore præsentium facultatem concedimus & indulgemus. Non ergo decisionis suæ vim in habituali dispensatione constituit, quam nostra intulit coniectura, & ab aliis (vt dixi) forsitan reiicienda. Quemadmodum P. Ouiedus in approbatione Scripti cuiusdam P. Francisci de Connexas, circa casum præsentem euulgati, de simili coniecturâ censuit. Cùm enim præmisisset posse aliquando licitum esse vsum opinionis probabilis in materia Sacramentorum, quia tunc Ecclesia defectum supplet, si illa vera non sit, ita subdit: En la legitimacion del Ministro es materia mucho mas escrupulosa; y aunque alguno dira que en esta materia es lo mismo, (Ordinis scilicet) por poder el Pontifice dispensar para que vn Obispo solo validè consagre, asi se ha de presumir suple el defecto de los dos quando con probabilidad se hace la consagracion ab vno: esto dirase solo con vna prudente congetura muy incierta. Sic ille.

Et vrgeo. Nam si ad dispensationem pro defendendo valore est recurrendum, rogo quando id faciendum, an semper, an aliquando tantum? Semper quidem non videtur admitti posse: nam multoties posset esse valde exorbitans consecratio, & inconuenientibus grauissimis plena; si videlicet quis neque à Patrono præsentatus, neque electus; aut confirmatus, & plures patiens Canonicos defectus se faceret consecrari. Vbi & dici iuxta moralia principia debet dispensationem esse nullam, quia est in lege Superioris, Christi scilicet, sine iusta aut rationabili caussa, Quòd autem aliquando, non est verosimile, quia à Pontificibus non sunt designatæ circumstantiæ, in quibus id possit contingere, & valde diuersæ illæ esse possunt, vnde in casuum contingentia magna confusio sequeretur. Cumque stante valore, remaneant aliæ pœnæ, quas Consecratus incurrit, vt in casu nostro videre licet, neque tunc rationes conuenientes dispensationis occurrant, vnde & dubitari de illius valore poterit. Sicut enim non est caussa sufficiens ad dispensandum in eisdem casibus, vt consecratio non solùm valida sit, sed etiam quoad vsum illius; cùm tamen, si validus non sit, grauia inconuenientia sequantur, incursu censurarum, irregularitatum, & periculorum quamplurium animarum ex non legitima administratione Sacramentorum: ita consequenter de consecrationis valore dicendum, in quo omnia præfata admiscentur incommoda, & maiora fortè alia, vnde iuxta mentem Ecclesiæ idem consequenter faciendum, si valor à dispensatione illius dependeret. Non ergo dependet, iuxta praxim, quam amplectitur, grauium Scriptorum auctoritate firmatam, qui videri apud Dianam possunt Resolut. 47. citata, quorum & sententiam ille probabiliorem arbitratur.

Circa vulgare scriptum post Breue editum commodæ Animaduersiones.

SCripti huius memini num. 85. in quo illius auctor tria vt digna notatione proponit. Primum, sacram Congregationem sine plena notitia facti pronuntiasse. Secundum, iis inspectis, quæ post Decretum ad Romanam sunt Curiam allata, & anteà afferri commodè non potuerunt, aliter forsitan decernendum, & declarandum Censuras Episcopum neutiquam incurrisse. Tertium, omnia Sacramenta ab Episcopo administrata, quæ characterem Episcopalem requirunt, vt Ordo, & Confirmatio, fuisse valida, & conseqùenter omnia administrata à Sacerdotibus ab eodem ordinatis, etiamsi ille censuris ligatus fuerit, immò & irregularis, iuxta communem Doctorum sententiam, ex quibus D. Thomas, Diana, & Barbosa, & nonnulli pro eodem Textus ex Decreto proferuntur. Ad quæ breuiter dico,

Primum non esse Apostolico Breui conforme, ex quo constat pro parte Episcoporum dictorum fuisse Congregationi expositum statum caussæ, de quo agimus: vnde manifestum apparet eos nudè veritatem enarrasse; aliàs eorum conscientiæ per resoluta in Congregatione minimè tutæ remanerent. Idem constat ex humili supplicatione eorumdem coràm sua Sanctitate, Vt eorum statui opportunè in præmißis prouidere de benignitate Apostolica dignaretur. Status ergo ab eisdem propositus & expositus. Ex quo sequitur neque Secundum veritati consonare: quia quidquid de nonnullis accidentibus fuerit, substantia ipsa negotij non potuit legitimè variari. Consecrationem prætereà sine Litteris Apostolicis peractam nullo modo negari potuit, quidquid de suscepta administratione fuerit: in quo id, quod dicitur, credent fortassè longinqui; sed qui viciniores, sciunt quid actum, sciunt & complures alij, & acta ipsa iudicialia resque ipsa clamant: qui enim ritè & rectè se consecratum contendebat, quocirca administrationem, quæ quid est consequens, vt vidimus num. 74. nouo scrupulo pungeretur? Vnde & decantatum illud Brocardi exemplum, de quo Glossa in Extrauag. Iniunctæ. vers. Subsistat: qui sine confirmatione administrationem suscepit. Non ergo æmulatio damnabilis, sed quæ meliora amplexatur charismata, circa gesta fuit talia concitata.

Et quidem licet sacræ Congregationi ante illius Decretum non fuerint pleniora illa scripta præsentata, potuerunt sanè posteà præsentari, cùm allata dicantur ante expeditionem Breuis, in quo potuit per notitiam pleniorem habitam (duorum annorum, & sex mensium interiecto spatio, vt ex tenore ipsius constat) id, quod minùs exactè processerat, reformari. Cùm ergo Breue ita impetratum fuerit, vt nihil in eo à Decreto Congregationis diuersum habeatur, non obscurum indicium est parùm veridicæ narrationis, aut minimè probabilis coniecturæ de variatione Decreti, Censuris improbatis. Neque Allegatio quædam Iurisconsulti Curialis adeò irrefragabilis fuit, vt clamatur, quam constat in Romana Curia nihil ad euitandas Censuras, aut earum potiùs declarationem, roboris habuisse. Valorem autem consecrationis nullus ex iis, qui æmuli dicuntur, omnino negauit, sed dubium fuisse contenderunt, stantibus contra illum valde probabilibus fundamentis. Quòd si post Allegationem dictam tacuerunt, à doctis quibusdam comprobatam, id non, quia eorum sunt oppressi iudicio, factum ab eisdem, sed honestâ aliâ ratione: nusquàm enim coràm Pontifice, etsi grauiter læsi, caussam prosecuti. Et cùm in Regia Curia executioni Breuis se possunt opponere, abstinuerunt penitus, Deo exitum committentes: qui vtinam felix faustusque sit, ad ipsius gloriam, triumphum agente veritate.

Iam quod ad Tertium attinet de rata Ordinatione libenter àmplectimur, pro quo plenissimè P. Suarez Tomo 5. Disput. 11. Sect. 2. Videndus item P. Bauny Tomo 2. Tract. 1. Quæst. 9. Dicto 6. §. de iudice absoluente. Sed illud certè in sensu ab Auctoribus asserto; quando scilicet in Episcopi consecratione nihil fuit, vnde possit de valore ipsius dubium resultare. Et in eo etiam casu, licet acta ab Ordinatis Sacerdotibus circa Sacramenta, ad quæ solus Sacerdotalis character sufficit, valida sint, vt consecratio Eucharistiæ, Extremæ vnctionis collatio, absolutio in articulo mortis, pro quo videri citati possunt Sectione & Quæstione indicatis. Posterior item Quæst. 8. Dicto 2. quamuis circa Extremam vnctionem non desit qui neget deficiente bona fide ex parte recipientis, pro quo P. Suarez num. 3. Non ita in aliis; vt generaliter & pro certo asseritur; quia cùm priuati officio sint, vt iam dictum, per Extrauag. Iniunctæ, iurisdictionem exercere nequeunt: quòd si contra ab eis tentatum fuerit, quidquid actum fuerit, irritum habeatur: quæ sunt verba Pontificis. Vnde Confessarij ab eisdem approbati iurisdictione pro foro conscientiæ carent, & consequenter Parochi assistere celebrationi Matrimonij nequeunt, cùm verè Parochi non sint, & ita illud validum esse non potest.

Vbi dici nequit errorem esse communem, & titulum coloratum: quia reuera error communis non fuit, reclamantibus quamplurimis, & defectum allegantibus, quem tandem aliquando Sedes Apostolica vti inexcusabilem Orbi vniuerso propalauit. Quo vitio Ordinati ab eodem, aut constituti Parochi laborarunt. Communi autem errore non extante, nihil coloratus titulus prodest, qui & penitus defuit: debuit enim à legitimo Superiore conferri, vt est communis sententia Doctorum, pro qua & communi errore videri potest P. Thomas Sancius Lib. 3. de Matrimonio Disputat. 22. & Bonacina Tomo 1. quæst. 2. de Matrimonio Puncto 8. num. 25. Non fuit autem legitimus Superior Episcopus ab officio suspensus, & repulsus propter præposterum ingressum: qui neque titulum coloratum habuit, quem sufficere in Superiore asserit Bonacina: quia & hic conferriab aliquo debuit; quod tamen non ita accidit: si enim ab aliquo, maximè à Pontifice: quod dici nequit, quia Pontifex per Litteras confert, quæ penitus defuerunt, vnde & intrusus, & violentus detentor asseritur in Bulla Pauli Tertij sine illis ingrediens: talibus autem non suffragari communem errorem obseruat Flamminius de Resignat. Lib. 11. Quæst. 1. n. 11. Vt notant omnes Doctores, quæ sunt illius verba. Pro quo & P. Comitolus Lib. 6. Quæst 58. præsertim numer. 4. & 5. Vbi Syluestrum adducit, Panormitanum, & Alexandrum Hallensem.

Quòd si alicubi defectus erat prorsus ignotus, & sic Ordinati approbationem, aut institutionem Canonicam ab alio Episcopo habuerunt, probabile videtur acta fuisse valida. Sic enim eis fauet grauium Scriptorum sententia, quos adducit & sequitur P. Thomas Sancius citata Disput. 22. num. 9. & 13. Bonacina num. 31. & P. Suarez Tomo 5. Disput. 13. Sect. 1. num. 16. & Recentiores communiter amplectuntur. Immò & errorem communem sine titulo sufficere sunt qui teneant, vt videri potest apud Dianam Parte 2. Tract. 2. Miscellaneor Resolut. 43. & Parte 3. Tractatu 4. Resolut. 122. ex quibus & Leander Tomo 1. Tract. 5. Disput. 5. Quæst 81. & Disput. 11. Quæst. 102. alios adducens. Et videtur non displicere P. Busembaum in Medulla Theol. moralis Lib. 6. Tract. 4. de Pœnitentia Cap. 2. Dub. 3. numer. 8.

Si dicas sententiam esse P. Suarij suprà Disput. 40. Sect. 2. num. 45. & 46. quam secuti sunt alij, vt videri potest apud Dianam Parte 4. Tractat. 2. Resolut. 68. irregularem & suspensum validè absoluere, si Pœnitens bonâ fide accedat. Respondeo id in casu præsenti locum non habere; non solùm quia contrarium absolutè sentiunt plures apud Dianam, quibus addendus P. Comitolus Quæst. 9. citata, vbi alios adducit, & P. Bauny cum aliis, quos citat, Quæst. 9. etiam citata, Dicto 8. §. Sacerdos quem. & Dicto vltimo. §. Quidquod. Sed quia illud procedit, quando habens aliàs iurisdictionem, priuatur ipsâ: tunc enim cùm tantùm priuetur vsu, iurisdictio remanet in eodem radicata; eò quòd in ordine ad valorem actûs non inueniatur per Ecclesiæ Canones abrogata. In casu autem nostro secus euenit, nam iurisdictionis acquisitio penitus remouetur. Et ita censuit Congregatio D D. Cardinalium apprehensionem possessionis fuisse illegitimam, & consecrationem quoad vsum irritam & inanem. Vnde neque allegari potest suspensionem non obstitisse, eo quòd suspensus esset toleratus, cùm non esset publicè denuntiatus, iuxta Extrauag. Martini V. Ad euitanda: quia suspensio dicta est per modum repulsæ ab ingressu in officium, vnde & ille cum tumultuariâ & non pacifica possessione, irritus & vanus fuit, volente expressè Pontifice vt nullum habeat effectum, quod ex verbis Extrauagantis est compertum & etiam Iulij Tertij, quia ab intruso, & violento detentore, vt iam vidimus assertum ab ipso. num. præced. Et circa sic ingressos Extrauagantem Martini V. non procedere, videri potest apud P. Comitolum suprà num. 12. videndus etiam P. Suarez Disput. 31. Sect. 1. num. 23. Constat item ex dispensatione super irregularitate à Pontifice concessâ, quæ necessaria non esset, quia non denuntiati celebrantes illam non contrahunt, cùm rogati id faciunt: vt videri potest apud P. Gasparem Hurtadum de Suspensione, Difficult. 5. num. 13. Et P. Bauny Tract. 8. in Epitome Cap. 5. in fin. etiamsi grauiter peccent: immò etiamsi se ingerant, vt vterque significat: ille numer. 14. & hic eum adducens §. Quod in eo, quando ita exercentur actus, vt conditionem importent, si à Fidelibus acceptentur. Non constabat autem aliter factum ab eo, aut ab eis, cum quibus est dispensatum.

Accedit id, quod valde notandum est, & negotium istud videtur penitus conficere: tunc scilicet suspensionem valori actus obstare non posse, quando suspensione sublatâ validus esse posset, si enim aliàs actus esset inualidus, & stante suspensione validus euaderet, beneficium quis ex sua iniquitate reportaret; & melioris, succedente Censurâ, conditionis redderetur. Quod quidem Doctores plures Iuramento tribuunt ob reuerentiam diuini nominis, cùm tamen negent plurimi. Iam ergo in casu nostro loquendo, etiam suspensione sublatâ ingressus est nullus, Litteris non exhibitis; quia contra manifestam Pontificum voluntatem, & ideò acta annullantur, ac negantur prouentus, vt vidimus, vbi neque error communis, neque coloratus titulus, vt est ostensum, possunt suffragari.

Secus posset aliquis existimare de ingressu Litteris exhibitis, sed non præstito fidelitatis & obedientiæ iuramento, quòd scilicet ingressus validus sit, sed pœna suspensionis incurratur, si post illum non præstetur. Id quod fundari potest ex eo quòd recipientibus sic ingredientes nulla pœna imponitur: illud enim quod in fine habetur, vt de alijs prædicitur, non ad recipientes, sed ad Prælatos est ipsos, iuxta Glossam, referendum. Et potest esse casus non rarò occurrens, quoties scilicet Episcopus ante consecrationem præsentatis Litteris administrationem suscipit; tunc enim iuramentum non præstat, sed in consecratione, iuxta exemplar Cap. Ego N. de Iureiurando, vel quam voluerint Pontifices formam assignare, vt reuerà assignarunt: pro quo videri potest Andreas du Saussay in Panopliâ Episcopali, Lib. 2. in fine. Tunc ergo si non præstetur iuramentum, suspensio incurritur in citatâ Extrauag. designata: quâ non obstante videtur licere communicatio, quia non est Episcopus denuntiatus. Quod quidem verosimile apparebit fortè nonnullis: sed cùm in Extrauagante annullentur acta sic ingressi, sicut & ingressi sine Litteris Apostolicis, difficultas videtur perstare, de quâ nuper ex hoc pacto dispositio ferè esset inutilis, cùm non sit, præsertim in locis valdè distantibus, & in Indiis maximè, qui denuntiare Episcopum possit, & sic acta semper essent valida. Id quod pro casu etiam, de quo specialiter agimus, non parum videtur habere momenti.

Vbi id profectò dici potest Extrauagantem prædictam priorem esse aliâ Martini V. Ad euitanda, sciebat autem Pontifex Episcopos non denuntiandos communiter loquendo: ergo licet acta ab ipsis aliàs essent nulla, ex vi fauorabilis illius Constitutionis valida debent reputari. Sed certè euasio ista ex eo præcluditur, quia alias Decretum S. Congregationis minimè esset Iuri conforme ac rationi, dum inutilis, vanus, & irritus pronuntiatur ingressus, cùm constaret ipsi Episcopum denuntiatum non fuisse. Sicut & in casu non præstiti iuramenti dicendum, quia eodem modo constitutio disponit. Illius ergo vis non est per posteriorem aliam labefactata, quia tantùm procedit in casu ei simili, aut quodammodo eodem, de quo numer. 97. quando scilicet superuenit suspensio habenti potestatem ad actum cum pacificâ possessione, & sine notorio vitio intrusionis. Pro quo & Diana Parte 5. Tractatu 10. Resolut. 52. cum Victoria, Caietano, ac Ludouico à Cruce, de absolutione à suspenso impensâ loquentibus; quamuis sint qui negent ibidem. Videatur P. Comitolus suprà numer. 12. vbi obseruat Extrauagantem dictam de ingressis per intrusionem non procedere. Videndus etiam P. Bauny Tomo 4. seu Praxi Beneficiorum, Disputat. 1. Quæst. 7. §. Regula 5. & seqq. vbi ait quod licet cùm dicitur, Ipso iure, aut ipso facto, vacat officium aut Beneficium, non excludatur sententia saltem declaratoria criminis, vnde nec inducitur priuatio iurisdictionis, ex P. Lessio, & alijs. Id tamen non habere locum, cùm verus possessor non est ex defectu qualitatis requisitæ. Quod quidem in casu nostro contingit, in quo priuatio iure & facto iniungitur à Iulio III. & qualitas ad ingressum omnino necessaria desideratur, scilicet exhibitio Litterarum. Pro quo P. Thesaurus de pœnis Ecclesiast. Parte 2. V. Fidei profeßio. vers. Ex hoc, cum Nauarro in Manual. Cap. 25. num. 118. Licèt sint qui dicant sententiam declaratoriam requiri ad amissionem fructuum, pro quo Bossius Parte 1. Tractatu de Matrimon. Cap. 5. numer. 93.

Licèt autem in casu non præstiti iuramenti potestas ad actum supponatur, iuxta contingentiam dictam de possessione legitima ante consecrationem; id non videtur obstare, quia Pontifex eodem modo vult dispositionem illam procedere, vt ex verbis illius constat, dum concludit; vt de alijs prædicitur: licèt hoc non ita certum videatur, & possit aliquo modo sustineri, dum Sacra Congregatio aliud non decernit, vt credi quidem potest decreturam, quia hoc est Decretis aliis eiusdem conforme: vnde in hac materiâ semper est cum omni securitate possibili procedendum, ne similes tragædiæ videantur. Et verò per litteras ex Europa missas compertum habetur Pontificem in concedenda absolutione ac dispensatione prædictis valde se difficilem exhibuisse. Quid ergo faciet sic inter angustias deprehensus? & quale erit dignitatis dedecus, ab ea ingressum non per ostium, sed stellionis more per maceriam reptando, decidisse? Aut ingressum canonicè ob administrationem præposteram, vel damnabilem sacrorum vsum, quasi manibus & pedibus ligatum à luce ac splendore Pontificiæ Sedis in exteriores tenebras, in statum inquam obscurum ac contemptibilem amandari?

Ideò obseruanda est valde doctrina quædam apud P. Thomam Sancium in Opere Morali, Libr. 1. Cap. 10. num. 61. vbi ait ob dubiam excommunicationem impediri aliquem ne in Episcopatum aut dignitatem promoueatur, à quibus turpe sit aliquando eum deturbari, comperta Censuræ veritate, aut saltem ob dubium illud nota aliqua inureretur Dignitati. Quod docet Glossa in Cap. 1. Sententia 8. quæst. 1. & probat ex Cap. Tantis 81. dist. & Cap. Omnipotens, de accusation. & cauetur ita, non tam gratia excommunicationis dubiæ obseruandæ, quàm reuerentiæ gratia, debitæ Dignitati. Et constat, quia idem fieret in dubio alicuius criminis nullâ affecti Censurâ. Sic ille philosophatur, ex quo & P. Palaus Parte 6. Disput. 1. Puncto 8. num. 9. addens quòd si periculum cesset, quia moraliter loquendo Censura cognosci non potest, dubium huiusmodi nullum præstabit impedimentum Ecclesiasticæ dignitati accipiendæ. Id autem quod de excommunicatione dicitur, ad suspensionem extendendum constat identitate rationis, quia ob illam potest Prælatus Ecclesiasticus à suâ dignitate deturbari, cui & notam inuri est pariter manifestum. Sacro nomini absit iniuria. Sic in citato Cap. Tantis. D. Cœlestinus Pontifex ex Epist. 2. ad Episcopos Galliæ. Pro quibus hæc satis.

Circa Caput VI. & §. I.

De obligatione visitandi Episcopos perurgente.

FAcit pro illa id, quod habet Pater Petrus Hurtadus 2. 2. Disputat. 162. de Charitate. §. 60. vbi post declaratam ipsam in Parochis & Prælatis aliis, & etiam in Concionatoribus in ordine ad correctionem, ita scribit: Hinc conficiant vtrùm suo muneri satisfaciant, qui totâ Diæcesi & Republicâ incendio peccatorum deflagrante, pacatè domi suæ dormiunt, qui sui officij legibus tenentur omnes angulos conspicere, ne quod peccatum lateat in tenebrarum latebris. Sic ille.

Circa §. Tertium.

Ubi de congrua Episcoporum.

AGit de illâ P. Bardi in Selectis, Lib. 3. Quæst. 10. Sect. 4. & 6. & in 5. probat non peccare contra iustitiam profanè expendens. In 4. autem num. 3. & 4. validè improbat sententiam Lorcæ 2. 2. Disputat. 40. num. 44. vbi contendit Decretum Concil. Tridentini largitiones Episcopis prohibentis non pias, de immobilibus tantùm bonis accipiendum, & de iuribus ad annos redditus. Quæ intelligentia omnino est à mente Patrum Conciliarium aliena. Pro largitionibus enim talibus non erat opus nouum Decretum efformari, quandoquidem Episcopi suo libitu nequeant bona immobilia, inter quæ etiam iura ad annuos redditus computantur, sed iuxta Canonici iuris dispositiones vrgentissimas alienare. Vnde neque ex illis licet moderatas cognatis facere donationes, quas tamen Concilium ibidem admittit. Videndus etiam Diana Parte 10. Tract. 11. Resolut. 35. vbi contra Lorcam etiam dimicat Duuallij armis. Qui & Resol. 36. cum eodem & aliis firmat pauperes loci esse præferendos, & quid circa filios spurios. Circa primum autem iuuat ex P. Ioanne Rho in variâ virtutum historiâ Lib. 1. Cap. 12. §. 4. luculentum exemplum posuisse; sic enim ille. Ibissam insulam ab Otomannicæ claßis arce imposita, vt muniret Carolus Cæsar, pecuniam vnde corradebat. Ergo à Villa-noua, cuius proximum & opulentißimum esset Sacerdotium, XX. mil. mutua petit. Negat vir Dei pauperum suorum redditus passurum se in bellicos vsus conuerti, monentibus consuli desertißimis Insulanis, Valentinos pauperes à Deo sibi commendatos, non Ibissanos esse, respondit, & alia lectu dignissima. Videri etiam pro Episcoporum obligatione potest Verricelli Tom. 1. n. 83. vbi ait illos teneri saltem ad medietatem residui, & ceteros ad sextam, cum aliis citatis n. 48. & pro Religiosis Pasqualigus Decis. 267. vbi probat omnino à voto paupertatis absolui, sicut & ab aliis etiam solemnibus, de quibus proximis Capitibus.

AD TITVLVM XIV.

Circa Caput I. num. 4. & seqq.

Ubi an Parochi esse Vicarij Generales possint.

QVæ à nobis circa hoc dicta, si residere nequeant, tenent Pasqualigus Decis. 463. nullâ additâ limitatione, nisi duorum mensium vacationis.

Circa Caput V. & num. 20.

Ubi de obligatione fraternæ correctionis

NOn esse illam in delictis publicis, videri apud Dianam potest Part. 7. Tract. 3. Resol. 42. & propter illius defectum non posse denuntiationem repelli Resolut. 58.

Circa num. 29.

Ubi de ludo Ecclesiasticorum.

NOtanda Bulla Pij V. contra clericos & Religiosos ludorum lethalium spectatores, sub excommunicatione, de quâ Diana Parte 7. Tract. 9. Resol. 40.

Circa num. 30. & 31.

Ubi de exponente in ludo totam summam, quam est lucratus.

DIana suprà, Resolut. 7. P. Thomam Sancium, Cardinalem Lugo, ac P. Dicastillum sequitur. Sed si alio die? Vide ibidem & comperies esse probabile cum citatis, negante P. Dicastillo, sed non probabilitatem.

Circa num. 33.

Ubi de potestate Vicarij Generalis, de quo & Titulo 12. num. 315.

DE hoc Diana Parte 10. Tractat. 15. Resol. 31. vbi pro delegatâ plures Auctores adducit, sed pro Ordinariâ multò plures.

AD TITVLVM XV.

Circa Caput I.

Ubi an Parochi esse Visitatores possint.

QVod negat Pasqualigus Decis. 463. si residendum illis sit.

Circa num. 8. & sequentes.

Ubi de Visitatorum obligatione circa munera, & eorum restitutionem.

PAter Tamburinus in Decalogum lib. 9. cap. 2. §. 1. n. 11. & 12. ait Visitatores præ aliis iudicibus teneri, & disposita circa alios, in vi iuris naturalis relicta: vnde accepta ab illis ante prolationem sententiæ, restituenda; secus finitâ caussâ. Si tamen iudex agnoscat se non esse in proximo periculo, quia de suâ constantiâ est probabiliter certus, non tenebitur. Et leges prohibentes non obligare in conscientiâ. Sic n. 6. & 7. quia tamen Concil. Tridentin. citat Cap. Romana, in quo est verbum Præsumat, temperatur, & ad exigua non extenditur, sine esculenta, siue alia. Sic philosophatur ille, iuxta cuius mentem accipiendum, & probabiliter quidem. Et quod absolutio à suspensione impendi possit virtute Bullæ Cruciatæ, videri potest apud Leandrum Parte 4. Tractat. 4. Disput. 4. Quæst. 3 in fine. & Quæst. 4. etiam in fine, iunctis iis, quæ habet Disput. 5. Quæst. 1. & 5.

Circa num. vltimum.

Ubi de obligatione Beneficiarij ad ornatum Ecclesiæ.

TEneri ad illud, si Ecclesia indigeat, probat & benè equidem, Pater Bardi in Selectis Lib. 3. Quæst. 10. num. 4. vbi quòd & Ecclesia venit nomine pauperum. Et est sanè titulus ille non maior.

AD TITVLVM XVI.

Circa Caput I. & §. II.

Ubi de obligatione Parochi ad dicendam Missam, & applicandam pro Paræcianis.

NEgat illam Pater Tamburinus Opusculo de Sacrificio Missæ, Libr. 1. Cap. 6. §. 2. numer. 2. quando in Paræcianis non est obligatio audiendi illam. Et quantùm ad applicationem Lib. 2. §. 16. num. 4. Quæ sententia Parochis quidem est fauorabilis, humano more loquendo: sed certè fauor talis cum multorum est certissimo detrimento, cùm sint altissimi sacrificij fructu multiplici defraudandi. Leander Tomo 2. Tractat. 8. Disputat. 5. Quæstio 5. ait omnes Doctores obligationem agnoscere, licèt circa numerum non conueniant: ipse in Festis solemnioribus.

Ibidem circa num. 7.

Ubi de stipendio pro Missis obligationis.

POsse illud accipere Parochum quando est ad Missam dicendam obligatus, sed non ad applicationem, iuxta dicta hoc loco, tenet P. Tamburinus, quod est generale pro aliis, & cùm obligatio applicationis non oritur ex stipendio, pro quo Leander suprà, Quæst. 14. & 15. stipendij autem nomine veniunt salarium, redditus Capellaniæ, &c. sed ex opposito insurgit Bossius Parte 1. Titulo 1. num. 401. & seqq. Immò qui stipendium pro dicendâ Missâ accepit, sed sine obligatione applicationis, posse aliud stipendium accipere: sicut è conuerso, qui accepit pro applicatione, sed sine loci obligatione, de quo Libr. 3. Cap. 1. §. 3. numer. 14. & seqq. Quæ sententia erit probabilissima omnibus Pitantiariis, & vtinam non etiam pluribus aliis: sed iuxta illam (si consequenter loquendum) non solùm duplex stipendium, sed & triplex licebit accipere: si quis adstrictus sit tantùm loco, sed non tempori, cuius est ratio eadem. Quin etiam & quartum, si circa modum celebrationis aliquid exigatur. Atqui hæc non admittentur: modus ergo est circa prius illud statuendus, vt sit modus in rebus maximè sacris, in quibus auaritia est execrabilis. Pro quo videri potest P. Bardi in selectis, Lib. 10. Quæst. 12. n. 9. & P. Fragosus Tom. 2. Pag. 165. Col. 2.

Jbidem circa stipendium pro applicatione fructus respondentis celebranti, & de alijs circa Appendicem.

SEntentiam id admittentem, quam & tenet ac latè probat Leander suprà, qu. 10. esse probabilem affirmat Lezana Tomo 4. verb. Opinio, numer. 10. sicut & aliàs de duplici stipendio. Et Vericelli Tomo 1. Tract. 29. num. 5. P. Tamburinus suprà num. 71. Sed tamen post scripta à me circa ipsam, & quod euenit augurante, à Sede est Apostolicâ proscripta, & Decreto SS. D. Alexandri VII. Die 29. Ianuarij 1659. reprobata. Contra quam etiam, secluso Decreto Vrbani VIII. stat P. Bardi suprà, & item damnauerat P. Persicus de officio Sacerdotis Lib. 2. Dub. 9. num. 102. Quem & alios adducit Diana Parte 6. Tract. 6. Resolut. 8. contra Marchinum. Qui & videndus contra eumdem Resolut. sequenti, circa duplicem fructum, impetrationis scilicet & satisfactionis. Non ita absurda illa, iuxta quam P. Tamburinus suprà num. 53. & sequentibus asserit pro vna Missa posse plura stipendia exigua recipi, quæ vnum iustum stipendium non excedant. Negat id sacra Congregatio verbis, quæ satis videntur manifesta, dum sic habet: Plura stipendia, quantumcumque incongrua & exigua, siue ab vna, siue à pluribus personis collata &c. Quid ad hæc? Habere id locum dicitur, cùm ita promissum, non verò quando sine promissione accepta fuerunt stipendia. Quod quidem in Decreto videtur innui, dum ita dicitur post adducta: Vt absolutè tot Missæ celebrentur, quot ad rationem attributæ eleemosynæ, præscriptæ fuerint. Sic ibi. Et hæc mihi pro saluanda sententia prædicta vt verosimilis explicatio succurrit, quam post hæc scripta inueni esse Peyrini apud Leandrum suprà Quæst. 5. Licet plus aliquid in eadem habeatur: quòd scilicet neque promissio obstet, quam necessitas potuit extorquere: licet in eo, qui stipendium ita non accepit promissio non inducat obligationem sub mortali; immò & accepto, ob paruitatem materiæ, nisi illud fuerit copiosum. Pro quo & Diana Parte 10. Tract. 15. Resolut. 43.

Si dicas non videri verosimile iusto stipendio obligationem laboris vrgere. Dici ad id conuenienter potest Pontificem sic posse statuere ad turpis lucri occasionem in re omnium diuinissimâ remouendum. Et qui ita promisit, sibi imputet promittenti, & audaciæ, quâ sine sufficienti est titulo ad sustentationem ordinatus. Videndus Diana à me visus post hæc scripta, aut reuisus potiùs dum visus exciderat, contra P. Tamburinum depugnans Parte etiam 10. Tractat. 16. Resolut. 71. Et nonnulla addens ex Cardinali Lugo. Quod verò idem Auctor proponit §. 5. n. 6. neque improbat, posse scilicet quempiam, retentâ parte stipendij, reliquum alteri tribuere vt Missam dicat, admittendum non est, stante Congregationis apertissimâ decisione, quam sub mortali obligare contra Bordonum probat Diana suprà Resolut. 69. & Parte 8. Tract. 7. Resolut. 75. De quo & Parte 6. Tract. 8. Resolut. 10.

Et Decreta præfata, Vrbani VIII. auctoritate suffulta, omnino esse inconcussa affirmat Lezana Tomo 3. verb. Missa, num. 10. & 11. & ipse P. Tamburinus §. 1. num. 6. qui tamen admittit. num. 12. quod nuper est dictum de parte stipendij, vbi recepta non sunt. & num. 13. si in gratiam eius sit datum; secus si ob Sacrificij deuotionem. Et numer. 14. si accipiens dimidiatum, aliud remittat gratis: quod rarissimè eueniet, vt cum aliis obseruat Diana Resolut. 68. Tractatus 16. citati §. Verùm, licet pergit ille, & num. 16. id ad Sacristam & Collectorem exendit. Vbi vt non improbabile idem statuit de faciente, cùm procurator pro ea re sit, vt Missæ alibi dicantur intra tempus designatum, in loco vbi minus stipendium reddi solitum. Quod & tradiderat P. Pellizarius Tract. 6. Cap. 3. num. 23. à Congregatione Indicis reprobatus, vt testatur Diana suprà Resolut. 68. citata. Item §. 9. num. 4. tres menses dilationis (quod & tradiderat Leander Tomo 2. Tract. 8. Disput. 4. Quæst. 18. & in Expositione suæ Regulæ Parte 5. in fine Lit. L. vbi & quatuor addit) vt modicum tempus admittit, vbi & Peyrinum refellit, qui circa Constitutionem 9. Vrbani VIII. ad 10. trium annorum spatium indulget. Cur non & per totam vitam, quæ esse breuior potest? Et quid ad hæc animæ in Purgatorio suffragium illud præstolantes? Modicumne illæ tempus totius trieterdis iudicabunt? O quàm aliter sentient ibi Doctores nonnulli, concedentes immodicas laxitates. Videatur P. Nicolaus Lancicius Opusculo 16. Cap. 11. Tomo 1. Vbi stupenda occurrent.

Sed quid de eo, qui stipendium maius, iuxta opinionem aliquando vt probabilem receptam, accepit, tenebiturnè ad restitutionem, & qui dedit, vti poterit compensatione? Affirmat Diana cum Auersa Par. 8. Tract. 7. Resolut. 75. Sed negat Bordonus apud eumdem: cuius sententia, aliis rationibus relictis quas ille adducit, probari potest, quia cessat ratio prohibitionis Pontificiæ, scilicet quæstûs amolitio, vt ex tenore Decreti constat. Operanti enim iuxta opinionem probabilem non potest nota turpis quæstûs imputari. Pro quo facit P. Bardi in Selectis Lib. 1. Quæst. 7. vbi probat acceptum ex probabili opinione, à contrahente ignoratâ, iustè retineri, neque esse locum compensationi. Sed Auctor ipse ibidem Lib. 10. Quæst. 12. n. 10. de eo loquens, qui ratione applicationis fructûs respondentis sibi diuersum stipendium accepit, affirmat illud esse restituendum: & id quidem consequenter: quod autem addit num. 13. est magis speciale; non scilicet suffragari bonam fidem, quia est contractus; Do vt facias, & inter contrahentes non suffragatur bona fides, vt omnes fatentur. Sed hoc non videtur quomodo potuerit in generali illa doctrina, quæ omnium dicitur esse, fundari, cùm talis reuera non esse videatur: affirmantibus grauissimis Scriptoribus acquisitum ex contractu, qui reuera iniustus fuit ob excessum rei acceptæ, non inducere obligationem restitutionis, si sit bona fide consumptum, & accipiens non est factus locupletior. Pro quo videri potest P. Molina Disput. 720 numer. 4. §. Dubium P. Laymam Lib. 3. Tract. 2. Cap. 3. P. Hermannus in Medulla Theol. mor. Lib. 3. Tract. 5. Cap. 2. Dub. 6. Artic. 1. n. 3. Bonacina Tomo 2. Disput. 1. de Restitutione Quæst. 2. Puncto 1. num 16. qui alios citat. Iuxta hæc ergo secus dicendum in casu, de quo loquitur citatus Auctor, vt sit illud satis probabile, vtpote non leui ratione & auctoritate fundatum.

Si dicas sequi ex hoc eum; qui stipendium recipit, & ita insumit, vt ex eo non fiat locupletior, posse Sacrum non facere, si bonâ fide existimauit pro eo faciendo non dari, cùm tamen posteà cum onere datum deprehendat. Respondeo Primò concedendo sequelam, quia in eo videtur communis de bona fide doctrina suffragari. Respondeo Secundò diuersam esse rationem, quia in eo reuerà fuit contractus, Do vt facias, & nihil refert quòd factus sit aut non factus locupletior, cùm id non tollat obligationem faciendi vt verus contractus sit. In casu autem nostro accipiens stipendium maius pro faciendo Sacro, illud reipsa facit, licet pro excessu bona fides suffragetur, quod stare cum vero contractu potest.

Si instes, ita factum fuisse contractum, vt dans stipendium solummodò voluerit iustum pretium laboris offerre, & quia existimauit illud esse, quod dedit, proptereà ab ipso datum: excessus ergo inuoluntarius fuit respectu vnius Sacri. Cùm ergo ex illo recipere spiritualem fructum possit, sic eius est interpretanda voluntas, vt contractum etiam velit ratione excessûs celebrare: & quidem Do vt facias. Eo ergo stante non poterit bona fides eum excusare, qui eo pacto contractum fecit, sicut non excusat respectu expressi contractûs.

Respondeo dantem maius stipendium, quia existimat esse legitimum, ratione excessus nolle diuersum inire contractum, dum id non exprimit, neque etiam tacitè intendit: vnde si aliqua facienda esset restitutio, non applicatione alicuius spiritualis fructûs, sed redditione excessûs dicti constare deberet, nisi id fieri non posset. Tunc enim Sacrum aliud faciendum, si excessus valorem integri stipendij attingeret, aut dimidiata illius applicatione. Cùm ergo voluntas noui contractus non fuerit, perinde se habet pecunia illa, acsi modo alio non concernente contractum, ad Sacerdotis manus deuenisset, & ita eum iuuat bona fides. Præterquam quòd propositum in mente retentum nihil operatur. L. Quidquid adstringendæ de verbor. obligationib. Quòd si facultas restituendi non sit in casibus, de quibus dictum, circa modum satisfaciendi per indulgentias, pia opera, & sacrificij applicationem, iuxta sententiam de infinito valore, consulendus Lezana suprà num. 20. & 29. vbi ex Theodoro Statio suæ Religionis Generali illum proponit.

Ibidem circa num. 8.

Vbi de obligatione in Parocho audiendi Confessiones.

BOrdonus Tomo 1. Consiliorum Regular. Resolut. 34. Quæst. 21. num. 60. tenet obligatum esse audire semel saltem in hebdomada volentem ex deuotione confiteri. Cuius sententiam adducit Diana Parte 8. Tract. 7. Resolut. 90. nec videtur improbare Leander Tomo 1. Tractat. 5. Disput. 11. Quæst. 119. debere ait quoties rationabiliter petitur.

Ibidem circa §. 3. num. 15.

Vbi de redditibus respondentibus Beneficiatorum ministeriis.

VIdendus pro resolutione nostra Diana Parte 10. Tractat. 17. Resolut. 47. vbi alios adducit.

Circa Caput III.

Vbi de cohabitatione feminarum, & occasione proxima.

P.Tamburinus Opusculo 1. quod est de Confessione Lib. 2. Cap. 3. §. 3. n. 9. circa occasionem proximam doctrinam P. Laymam admittit & §. 5. in terminis casus nostri loquens ait non teneri infirmum seruitricem dimittere, si affectus absit, & periculum. In quo nihil videtur speciale dicere, & circa quod quæstio esse possit. Cessante enim affectu & periculo, etiam sanus retinere illam potest, iam enim proxima occasio non est, quæ per ordinem ad effectum & periculum, quod in ipso affectu est positum, talis æstimatur. Sed quòd adhuc non cessante retineri possit, tenet cum aliis Leander Tomo 1. Tract. 5. Disput. 7. Quæst. 36. 39. & 42.

Circa Caput VIII. à num. 92. vbi de Tabacho.

P.Tamburinus Opusculo de Eucharistia Cap. 2. §. 6. numer. 18. ait illo per os assumpto, si deglutiatur, violari ieiunium pro recipienda Eucharistia requisitum. Et num. 23. id negat de sumpto per nares, siue in folio, siue in puluere, siue in fumo. Contrarium tenet Lezana Verb. Eucharistia num. 17. de quomodocumque sumpto, quem adductis Marchantio, Auersa, Machado, & P. Escobar, impugnat Diana Parte 8. Tract. 7. Resolut. 3. Quem & sequitur Pasqualigus Decis. 333. & 334. & Leander Tomo 2. Tract. 7. Disput. 5. Quæst. 10. & Bossius Tomo 3. Tit. 22. numer. 16. & 17. Vide P. Quintanam Tomo 1. Tract. 3. Singulari 1. in fine, circa prohibitionem in Diœcesi Hispalensi, de qua & Diana Parte 10 Tract. 16. Resol. 23.

Circa Caput IX. & num. 107.

Vbi de obligatione circa Rubricas in Sacrificio Missæ.

P.Tamburinus Lib. 2. de Sacrificio Missæ Cap. 5. §. 3. num. 5. & 7. asserit citra mortale posse in Canone loco Episcopi nominari Generalem Religionis: quod & tradit P. Quintanad Tomo 1 Tract. 7. Singulari 36. num. 4. vbi & contendit, etiamsi declaratio Nuntij, de qua in citato numer. Operis nostri, vim legis habeat, quod tamen non omnes admittunt, vt videri apud eumdem potest num. 3. non posse habere vim obligandi sub mortali, ob paruitatem materiæ. Quod tamen ego dicere non auderem, quia ex eo sequitur in tali declaratione aut præcepto errare Pontificem, quod affirmare non exiguæ esset audaciæ. Secus esset, si declaratio talis minimè præcessisset, hæc enim ostenditnon esse in eo materiæ paruitatem. Pro quo videri potest Lezana Tomo 3. V. Missa, num. 58. vbi grauem ceremoniam sub mortali obligare dicit. Et num. 59. vbi contra Patris Fagundez sententiam depugnat.

AD TITVLVM XVII.

Circa Caput VIII.

Vbi de Parochis Religiosis quoad absolutionem à reseruatis n. 54.

ERunt fortasse qui putent absolui posse per priuilegium Innocentij VIII. pro Prædicatoribus, quod adducit Eusebius de Herrera Decisione 9. numer. 23. Remigius, & Recentiores alij. Sed quòd ad rem non faciat, benè ostendit Diana Parte 8. Tract. 7. Resolut. 78.

Circa num. 55. & seqq. vbi de voto paupertatis.

LEzana Tomo 2. Cap. 18. numer. 15. à Nobis dicta confirmat, licet addat securiùs esse id, quod superest, post Ecclesiæ & pauperum subleuationem, Ecclesiæ potiùs, quàm Monasterio applicare. Incorporationem autem eorum, quæ secum fert, statuit numer. 28. subdens numer. 33. tam amplè posse disponere in vsus pios, præsertim circa Ecclesiam, ac Parochi sæculares. Quod iuxta dicta intelligendum; Prælatorum enim debent dispositionem amplecti. Vnde num. 37. affirmat, quòd licet Prælatus imponere nequeat pensionem Beneficio, benè tamen Beneficiario pro religioso aliquo, aut pio opere. Non ergo, cùm Ecclesia non eget, semper licet in eam beneficij emolumenta conferre; & de Indicis loquitur ille, de quibus num. 32.

Circa Appendicem.

Vbi de Monasterio diuite, an exigere aliquid ab ingredientibus queat.

DE hoc Diana Par. 8. Tract. 7. Resol. 29. vbi satis doctum Renati à Valle discursum adducit, vt id non liceat. Sed ille cum Villalobos Tom. 2. Tract. 37. Diffic. 13. num. 5. contrarium sentit, pro quo & citat Hieron Rodriguez, id tunc negantem, cùm ratione vtilitatis personæ sic fieret, aut ob clariorem Monasterij magnificentiam: & generaliter cùm ratione victûs non exigitur. Allegat item P. Laymam Lib. 4. Tract. 10. Cap. vlt. §. 4. num. 39. vbi cum aliis ratione consuetudinis id admittit, vbi illa excusare potest. Non possum autem non rationem, quam afferunt ex præfatis aliqui, minùs esse consequentem adnotare. Aiunt enim posse recipi, quia in locupletibus Monasteriis sumptus maiores sunt. Aut enim non necessarij illi, & ita pro eisdem nihil exigi potest. Aut necessarij: & ita cessat quæstio: iam enim Monasterium, etsi locuples sit ob reddituum quantitatem, reuera est egens, cùm non habeat, quod sibi est ad rationem viuendi necessarium. Addunt his temporibus pretia rerum aucta: ex quo similiter arguendum, cessare scilicet quæstionem. Videndus & Leander Parte 5. in Expositione suæ Regulæ Cap. 44. exactionem quamcumque prohibens.

Circa approbationem Confessariorum, an vnica satis. De quo Titulo 12. num. 340.

DE hoc egerat Diana Parte 6. Titulo 7. Resolut. 59. Vbi aliquos asserentes adduxerat, Patres scilicet Celotium, Baunyum, & Præpositum, quorum sententiæ obstare declarationem Vrbani concluserat. Pro quo & Leander Tomo. 1. Tract. 5. Disput. 11. Quæst. 66. dicens non esse omnino certum in Regularibus.

An cum limitatione approbari Religiosi possint. De quo Titulo eodem num. 354.

DE hoc etiam Auctor idem loco eodem Resolut. 61 vbi cum Card. Lugo id concedit, P. Celotij sententiâ reiectâ. Licet iniustè aliquando procedere Episcopi soleant, contra quorum tamen non est eundum voluntatem. Inualidam autem esse reuocationem sine rationabili caussa cum eodem tenet Cardinali Resolut. 62. vbi & alios adducit. Qui ergo circa se iniustè agi sciunt, etiamsi iustè se agere Episcopi iudicent, quòd possint agere nequeunt ignorare, scandalis tamen euitatis. Pro quo videri potest Lezana Tom. 1. Cap. 19. num. 8. & 9. & Pasqualigus Decis. 500. vbi num. 10. & seqq. probat Religiosum habentem sufficientiam non posse cum limitatione locorum ac personarum approbari, etiam ratione ætatis, quod & tenet cum aliis Leander suprà Quæst. 85.

De approbatione ad prædicandum. An examen necessarium. De quo ibidem à num. 331.

NOn posse ab Episcopis examinari Religiosos tenentij, quos adducit Diana Parte 6. Tract. 8. Resolut. 20. dicens praxim esse in contrarium, & Declarationem Cardinalium, quam adducit Barbosa circa Sessionem 5. Concilij Tridentini; sic autem concludit: Vnde supposito quòd sit vera, non est ab ea recedendum. Parùm ergo praxim sensit vrgere, cùm obligationem totam in Declarationis constituat veritate. Et quidem praxis generalis non est, neque in Indiis viget. Quòd autem Declaratio non sit recepta, & generaliter intimata, Auctoris eiusdem adeò diligentis ignoratio manifestat. Et nullam requiri licentiam ad prædicandum extra Ecclesias, immò contradicentibus Ordinariis id fieri posse tradit variis locis Lezana Tomo 5. à se citatis in Mari magno Carmelitarum numer. 466 cum Hieron. Rodriguez. Vt sanctè admonet P. Suar. Tomo 4. de Relig. Tract. 1. Lib. 9. Cap. 1. num. 9. (qui & videndus num. 16. pro prædicatione in plateis) Sed vitandæ turbæ, quia non ita certum, vt dixi: & vt esset, præstat cedere, quàm rixari.

De Sacramento Extremæ vnctionis, pro Parochis, de quo Cap. 12. Tituli eiusdem.

COntra sententiam P. Martinon, de qua num. 345. acriter depugnat Diana Parte 15. Tract. 15. Resolu. 81. vt vnctio oleo non benedicto minimè valeat, nec sit in praxi admittenda. Quod quidem P. Suarius ita censet Tomo 4. in 3. Partem Disput. 40. Sect. 1. numer. 6. vbi ait talem sententiam sibi ad minimum videri temerariam. Sed cùm eam teneant Glossa in Cap. Presbyteros. 95. dist Caietanus 3. p. quæst. 72. in Comment. artic. 3. rationem generalem adducens, quæ huius etiam Sacramenti materiam comprehendit. Victoria in Summa de Sacramentis n. 216. P. Sa V. Extrema vnctio numer. 6. & probabilem etiam alij censeant, vt testatur P. Martinon, non videtur ita acriter improbanda. Cùm dici aliàs possit oleum ipso vsu sanctificari. Dicente enim Sacerdote: Per istam sanctam vnctionem. iam ostenditur sanctum id, quod pro eadem adhibetur. Et quidem simplici Sacerdoti posse à Pontifice facultatem concedi benedicendi oleum pro hoc Sacramento, graues Scriptores affirmant apud Dianam Resolut. citata. quod ipse probabile affirmat, & est in vsu apud Græcos, ex tacitâ saltem Papæ concessione, vt ille ait: nec reiiciendum statuit Constitutione suâ Clemens VIII. quæ est 34. Tom. 3. Bullarij Romani. Iuxta quod dici etiam potest in casu necessitatis ex tacita Pontificis concessione idem posse fieri, cùm similia multa in necessitate sint licita, quæ aliàs prohibentur. Et cùm vsu ipso oleum sanctificari queat, vt diximus, talisque sit Sacerdotis intentio, inde etiam id potest sufficiens verosimiliter reputari, & P. Suarius ad suam illam censuram, & Florentini Concilij ac Tridentini, post antiquiora alia Prouincialia, & Innocentij I. in Epistola ad Decentium Cap. 8. auctoritate fundatur, à quibus oleum per Episcopum benedictum vt materia Sacramenti huius assignatur. Atqui eo non obstante, sufficere oleum à simplici Sacerdote benedictum, probabile est, iuxta dicta: ergo decreta illa non sunt accipienda vt sonant, ita vt de necessitate Sacramenti sit Episcopalis benedictio, sed dicendum de ordinario Ministro procedere, vt ex Nicolao Ysambert habet Diana Parte etiam 10. Tract. 17. Resolut. 32. Ex quo & fit neque ex illis posse conuinci Sacerdotalem saltem esse necessariam, quia id nullibi declaratur. Non ergo id videtur vti penitus improbabile reprobandum. Sed reprobatum tamen in Indice expurgatorio videtur Anni 1640. vt testatur P. Quintanad venas Tomo 1. Tractat. 5. Singulari 2. num. 1. Victoriæ sententia expuncta. Et P. Raynaudus in eruditissimo Opusculo de bonis ac malis libris numer. 537. vbi de Lusitanica etiam Inquisitione testatus. Non ergo in Hispania aliter opinandum: quod tamen P. Martinon, & exteri alij, parùm fortassè, sed immeritò, curabunt. Licet Leander dudum in Hispania scribens id vt probabile proponat Tomo 1. Tract. 4. Disput. 2. Quæst. 3. ex multis quos citat.

Circa repetitionem vnctionis, si defuit quidpiam, vt in casu, de quo in citato Capite, videri potest Diana Tract. 12. cit. Resol. 31. vbi ministrandum sub conditione docet, si infirmus nullum aliud potuit recipere Sacramentum, secus si suscepit, quia tunc graue non suberit detrimentum. Et in fine cum P. Pellizario concludit, si tempus notabile non intercessit, vnctionem supplendam; si tale fuit, omnes adhibendas, quia probabilius est omnes esse de substantia, & Sacramentum in vltimâ perfici. Non esse necessariam sensuum expressionem ex aliis proponit Resolut. 32. aliter sentiens.

Circa absolutionem ab hæresi an liceat respectu Regularium.

COntra P Baunyum facultatem pro illa defendentem, vt à suis scilicet maioribus Prælatis, & ab aliis ex ipsorum commissione possint absolui, insurgit Diana Parte 6. Tractat. 7. Resol. 63. ob Decretum Vrbani VIII. & meritò quidem generaliter loquendo. Apud Indias tamen id, quod pro aliis licet, nequit Religiosis denegari, iuxta dicta numer. 323. & seqq. Idem firmauerat citatus Auctor Parte 2. Tract. 2. Resolut. 23. & præsertim contra Crousers, & Scriptorem citatum Tract. 6. Resolut. 54. citatæ Partis 6. ob Constitutionem etiam Pauli V. quam & adducens Alberghinus in Manuali Qualificatorum Cap. 38. idem statuit. Quibus non obstantibus sententiam P. Bauny, & P. Crousers defendit vt probabilem Leander Parte 4. Tract. 2. Disp. 17. Quæst. 78. alios adducens, licet pro Hispania aliter censeat Quæst. 79. & absolutè tenet Bossius Tomo 2. Tit. 4. num. 48.

AD TITVLVM XVIII.

Circa Caput I.

Vbi de obligatione assistendi in Præbendariis.

PAter Bardi in Selectis Libr. 3. Quæst. 5. numer. 10. ait non obligari sub mortali, dum non lucrantur, non enim est graue Ecclesiæ detrimentum si ex triginta vnus desit. Ergo vbi numerus valde minor, vt in Indiis, secus dicendum, in quibus numquam prædictus extat, etiam in maioribus Ecclesiis. Vnde circa hoc Regiâ est cautione prouisum iam, diebus tantùm quindecim pro acceptatione permissis.

Circa Caput II. & num. 13.

Vbi de Vnico Canonico circa lucrum.

FAcit pro Dicti 4. decisione Cap. Relatum & 2. de Testam. ibi. Vbi autem in locum defuncti tantùm est vnus ordinandus, is ea bona (sicut & alia ipsius Ecclesiæ) in Dei timore dispenset. Videri etiam potest Pasqualigus Decis. 253. num. 7. vbi cum multis firmat ad vnum posse totam Collegij redigi potestatem.

Circa Caput III. & num. 18.

Vbi de Præbendariis subrogatis.

QVòd æquiparatio idem operetur, textibus & Auctoribus adductis ostendit S. Rota in vna Valentina 8. Iunij 1643. apud Dianam Parte 7. & hoc in iuridico negotio; cùm stet aliàs receptum vulgò proloquium quòd omne simile claudicat: pro quo lepidum extat Epigramma Nostri Antonij Stratij Lib. 2. Selectorum eiusdem circa initium, cuius illa conclusio:

In te igitur verum est vulgi, Chæristrate, verbum:
Quod omne simile claudicat.

Et quando æquiparatio est cum substitutione, stat euidentiùs resolutio de fruitione eorumdem priuilegiorum, iuxta Textus & Doctores, quos adducit Pasqualigus Decis. 103. num. 4.

Circa Caput IV.

Vbi de obligatione erogandi super cùm tota Præbenda est in distributionibus constituta.

NEgat id P. Bardi in Selectis Libr. 3. Quæst. 19. Dicto 2. sed fundamento ferè nullo, contra quem militant quæ à Nobis sunt adducta, & à viro docto minimè videntur expensa. Ergo cum bona ipsius venia Quod scripsi, scripsi. Et scripsi quidem ante illum visum, sententiamque illam improbabilem dixi, & auctoritatis ac rationis præsidio destitutam: pro qua tamen ille adducit P. Azor Tomo 2. Lib. 7. Cap. 9. Quæs. 10. alios referentem, additâ ratione quòd semper distributiones tales tribuuntur vt stipendium laboris, sicut quod datur pulsanti organa, campanas, &c. Fructus autem Præbendæ propriè tales, & à distributionibus distincti, non dantur vt stipendium, sed in titulum, seu intuitu Ecclesiæ, & non personæ vt operanti.

Sed certe cùm probabilitas intrinseca à solida ratione proueniat, quod de improbabilitate dixi verum habeo, si de intrinseca loquamur, vt ex adductis redditur manifestum. Quoad extrinsecam verò ex Auctorum patrocinio valde videtur exigua, nam P. Bardi, vir equidem doctus, P. Azorij se auctoritate tuetur, quæ est profectò non contemnenda. Atqui ille testatur se cum Syluestro loqui, qui ex Abbate & Dominico id tradit verb. Clericus 4. Quæs. 4. (non 44. vt per errorem apud ipsum) sed quidem Syluester sententiam tantùm Geminiani proponit, & pro ea nullum alium inducit Auctorem, vt patet ex §. & Tertiò, si Præbendæ, vbi in terminis loquitur quæstionis, Geminianus autem iuxta Glossam se loqui existimat in Cap. Præsenti de officio Ordin. in 6. cum tamen Glossa id non exprimat, sed tantum dicat Clericum non habentem administrationem, sed personaliter & simpliciter benesiciatum, & in vita, & in morte comparari vsufructuario, quantùm ad faciendos fructus suos, & quod de ipsis potest testari: Ecclesiam autem succedere in illis, si decedat ab intestato: pro quo allegat Cap. Relatum de Testamentis, in quo cùm acquisita titulo Ecclesiæ ad eamdem deuoluenda (quadam exceptione facta) post mortem Beneficiati dicantur, sic additur: Ceterùm quæ ex hereditate vel artificio, aut doctrina proueniunt, distribuantur pro arbitrio decedentis. Vbi pro distributionibus exceptio nulla, sicut neque in Cap. Adhæc. Et Cap. Quia nos, eodem Titulo, alibique. Addit tamen Glossa distinctionem dictam satis probari ex Cap. Requisisti, eodem Tit. §. Illud. Sic autem ibi: Illud autem non est generaliter obseruandum circa eum, qui potest proprium poßidere, prælationem, vel administrationem Ecclesiæ non habentem, quod si ei aliquid relinquatur specialiter, non solùm à propinquo, verum etiam ab extraneo, intelligitur esse relictum non intuitu Ecclesiæ, sed personæ: nisi probatio in contrarium appareret. Et idcirco de illo neque Episcopus, nec Ecclesia potest in vita eius sibi aliquid vindicare. Et hoc intelligitur esse verum, cùm fraus minimè procuratur: quæ si detecta fuerit, patrocinari non debet. Tantùm ibi. Quis autem non videat ad distinctionem, de qua agimus, inter fructus scilicet ac distributiones ipsas, nihil inde, quod iuuare possit, haberi? & ita de primo ad vltimum ad probabilitatem illius sententiæ fundandam nullum ab Auctoritate præsidium extare.

Addit tandem sic Glossa prædicta: & consuetudo generalis quasi vbique eam approbat: distinctionem scilicet illam de habente administrationem, & personaliter ac simpliciter beneficiato, quoad prædicta. Quod quidem si ita tunc erat, quando Glossa est edita, ex ea tantum habetur quod iam communiter Doctores tenent, Beneficiatos inquam sæculares facere fructus suos: id autem non obstat quo minùs superflua debeant largiri pauperibus, idque saltem ex charitate sub reatu peccati mortalis, vt tradunt Doctores iidem, de quo Titulo 13. numer. 76. Nihil ergo ex consuetudine habetur, quod vlteriùs possit dictam sententiam roborare. Et verò si consuetudo non erogandi superflua pauperibus ex distributionibus, de quibus præsertim agimus, extaret, valde esset illa eisdem incommoda, & contra sacrorum Canonum multiplices decisiones, cùm in Hispania, in qua pinguiores Orbis Christiani Præbendæ, omnes ferè Ecclesiæ tali modo distributionum vtantur, vt dictum hoc Titulo numer. 19. Essetque valde obuius ad defraudationem pauperum modus, & eorum clamores pariter ad Deum iustum iudicem prouocandi, eo pacto Præbendarum prouentus disponendo.

Prædicta ergo summaria recollectione sic constant. Sententia dicta solidâ caret ratione, P. Bardi eam tenens auctoritate P. Azorij se tuetur: hic Syluestri, qui nihil de suo addens Geminianum loquentem inducit, qui & Glossæ conformiter se loqui profitetur. Atqui Glossa nihil tale tradit, & vt id insinuare dicamus, Textus, quos allegat, minimè, vt vidimus, suffragantur, sicut neque allegata ab ipsa consuetudo. Glossam autem vnius tantum Doctoris auctoritatem habere apud Pasqualigum videri potest Decis. 4. ita vt præferri poßit & postponi iuxta probabilitatem, quam eius sententia continet. Quod & de Rota censet, vt scilicet probabilis tantùm illius decisio sit, cui alia præferri possit etiam minùs probabilis. Quale ergo in sententia huiusmodi firmamentum, vt eam tamquàm probabilem, cùm adeò sit infensa pauperibus, & piis operibus proponere valeamus? Viderint alij an maius occurrat quidpiam, vel circa præfata aliter oporteat iudicare: Nos enim sincero iudicio proposito, suum aliis acutiùs inspicientibus reseruamus.

Circa Caput V.

Vbi de Congrua Præbendariorum.

AGit de illa P. Bardi Lib. 3. & Quæst. 10. citatis. Sect. 4. numer. 3. & 4. & de obligatione erogandi, quæ Congruæ superfluunt, & Sect. 8. ait nobilibus plus permitti, sicut litteratis, & in suo munere diligentibus, iuxta dicta à Nobis numer. 25. Pro quo & Diana cum aliis contra Lorcam Parte 2. Tract. 16. Resol. 24. Vide num. 104.

Circa Caput VII. & seqq.

Vbi pro distributionibus quæ absentia noceat, & secus.

DEberi DD. Inquisitoribus affirmat P. Bardi suprà Quæst. 7. num. 4. Celebranti dum cantantur Horæ aut Missa, si caussa publicæ vtilitatis sit, non priuatæ, P. Tamburinus Lib. 3. de Sacrificio Missæ Cap. 3. §. 4. num. 2. Seruienti ob vnitam Paræciam, de quo num. 76. ex Decisione Rotæ 2. Maij 1646. apud Dianam Parte 8. vbi & de modo seruiendi. Mensibus à Iure, aut aliàs permissis, vacantibus, ex pluribus apud eumdem Parte 10. Tractat. 11. Resolut. 58. vbi & negantes multi. Etiam tunc inhonestè viuentibus, ex P. Sancio, & Martino à S. Ioseph apud eumdem etiam id non prorsus improbabile reputantem. Quod videtur improbabile aliqualiter censere, sed immeritò, vbi Doctoris tanti extat auctoritas, & aliorum etiam nullam adhibentium limitationem: perstatque ratio concessionis, leuamen scilicet à quotidiano labore, quod reuerà obtinetur, licet cum vacatione actiones Præbendariis indignæ misceantur. Vacatio ergo ex se mala non est, licet sint damnabilia, quæ adiunguntur. Legentibus Theologiam aut ius Canonicum ex Pasqualigo ab obligatione assistendi penitus eximente. Decis. 460. P. Mendus Lib. 2. de Iure Academico Quæst. 30. & 31. à Nobis circa hoc dicta confirmat, pro Cathedris scilicet, quos Religiosi possunt moderari.

Alia circa eosdem.

AN lucrentur qui assistunt, sed confabulantur in Choro, tractat Diana Parte 10. Tractat. 13. Resolut. 10. & Doctores asserentes ac negantes adducit posterioribus adhærens, & sunt ex Societate Iesv illi, apud quos alij. Quod & non improbabile existimat P. Tamburinus in Decalogum, Lib. 2. Cap. 5. §. 4. num. 19. & cum temperamento quodam amplectitur Pasqualigus Decis. 408. Ibidem etiam, & infrà, Tract. 16. Resolut. 47. in fine discutit etiam Diana an assistens, & neque ibi aut alibi recitans diuinum officium, lucretur. Et pro vtraque parte Auctores producit, cum negantibus ipse sentiens, & quòd penitus amittat, qui & Tract. 16. Resol. 54. multa circa distributiones habet, quòd scilicet negotiis Ecclesiæ occupatus lucretur, etiamsi extra tempus officiorum illa posset expedire, quia nimis id esset molestum. Et quoad hospitis exceptionem, & rationem barbæ, cum P. Sancio sentit, sicut quoad morbum ex propriâ culpâ contractum, reputans item probabile lucrari illum posse, etiam cùm datâ operâ est contractus ad assistentiam euitandam; cùm tamen oppositum probabilius arbitretur. Quemadmodùm & cùm morbus tempore iniustæ absentiæ superuenit; id quod aliqui negant probabiliter iuxta ipsum, si redeundi & assistendi voluntas adsit, vbi à morbo fuerit liberatus. Circa gradum infirmitatis specialia aliqua congerit, in quibus nulla esse videtur difficultas. Et quòd cœcus ac surdus ad assistentiam teneantur. Non canentes nihil lucrari P. Tambur. num. 15. Pro hoc videri potest Leander Parte 4. Tractat. 2. Disp. 9. Quæst. 41. Videndus & Verricelli Tomo 1. Tract. 8. quæst. 28. vbi retractat quod dixerat Tractat. 1. quæst. 16. scilicet non esse mortale, omissionem Tertiæ, aut Sextæ, ob declarationem Cardinalium.

AD TITVLVM XIX.

Circa Caput III. & n. 20. & 21.

Ubi an Theologus vel Canonista pro Vicariatu præferendus.

PRæferendum Theologum ex multis firmat Diana Parte 7. tractat. 12. Resolut. 32.

Circa Caput IV. & n. 27.

Ubi de pacto dandi aliquid ex gratitudine.

SEntentiam id admittentium non esse in praxi recipiendam, dixerat etiam Diana Parte 6. Tractat. 7. Resolut. 42. nonnullis vtrimque citatis. Pro quo & videndus Lezana Tomo 3. v. Dare, num. 28. licèt P. Gibalinus Tomo 1. de Vsuris, Lib. 2. Cap. 3. licere in mutuo dicat, sed non consulendum ante factum Art. 3.

Circa Caput V. n. 37. & 52.

Vbi de Irregularis resignatione.

POsse illum renuntiare in fauorem tertij tenent multi apud Leandrum Parte 5. tractat. 1. disput. 4. quæst. 19. & Dianam Parte 10. tractat. 16. Resol. 24. vbi qualiter se gerere irregularis queat, dum non est priuatus per sententiam. Qui & Parte 6. tractat. 7. Resolut. 42. plures adducit, asserentes posse aliquem resignare Beneficium expressâ intentione vt aliud conferatur, cum obligatione tantùm antedotali: quod aliis non placet.

Circa Caput VI.

Vbi de stylo Curiæ.

VIdendus etiam pro eo Diana Parte 12. tractat. 2. Resolut. 25. vbi plurimos obligationem negantes adducit. Vide & pro eo Lezanam Tomo 5. in Mari magno Minimorum, num. 93. & Bossium Parte 1. Titul. 1. numer. 581. & seqq.

Ibidem circa num. 74.

Circa potestatem dispensandi in irregularitate ob defectum natalium.

VIdendus etiam pro eo Diana Parte 7. tractat. 2. Resolut. 24. vbi plures Doctores adducit affirmatiuam sententiam tenentes, quam & probabilem censet, sicut & Leander Parte 5. Tract. 2. disp. 3. quæst. 56. plures citans.

Ibidem circa num. 77.

Vbi de dispensatione super bigamia.

NEgat potestatem ad illam, etiam cùm interpretatiua tantùm est, ad minores Ordines, Episcopo, & consequenter Capitulo P. Bardi in Selectis, Libr. 7. Quæst. 15. Lezana infra, numer. 7. & Leander suprà, disputat. 6. quæstion. 33. qui quæst. 35. affirmat in Indiis posse ob necessitatem, etiam cùm est propria. In casu necessitatis generaliter admittitur à Pater Bauny Tomo 2. tractat. 11. quæst. 59. qui circa Religiosos quæst. 68. Pro quo etiam Diana Parte 7. tractat. 2. Resolut. 37. & tractat. 11. Resolut. 43. & Lezana pro similitudinaria v. Bigamus, numer. 6. quam admittit.

AD TITVLVM XX.

Circa Caput I. num. 11. & 12.

Vbi de munerum acceptione.

PRo ibi dictis facit quod habet Mag. Sousa in Aphorismis Inquisitorum, Lib. 2. Cap. 28. numer. 12. ita scribens: Xenia, esculenta, & poculenta, quæ intra paucos dies prodigantur, quamuis Inquisitores accipere poßint, nullo tamen modo à reis accipienda sunt, propter scandalum & suspicionem, neque etiam à quibusuis alijs ob indecentiam. Sic ille, pro se adducens Pennam. Facit & Bouadilla in Politicâ, Libr. 2. num. 68. ibi: Por razon de sus oficios. Et quia ex eo quòd iurisdictio Inquisitorum ordinaria non sit, infert Pasqualigus Decisio. 114. non posse illos Confessarium non approbatum eligere, nec gaudere priuilegio Cap. Finalis, de Pœnitent. ex contrario fundamento, de quo num. 11. contraria est illatio facienda.

Circa Caput II. & num. 14.

Vbi de non punibili actu merè interno.

STat pro eo P. Bardi in Selectis, Lib. 8. quæst. 3. Sect. 2. & specialiter in casu nostro loquens num. 12.

Ibidem circa num. 17. & 18.

Ubi an Prælati absolui à suspensione possint, à qua alij ab ipsis.

AGit de hoc Diana Parte 10. tractat. 14. Resol. 54. in fine, & cum Basilio Poncio id negat ob fundamentum à nobis dictum; quia scilicet esset frustranea: id tamen intelligendum quando per sententiam incurritur pro Prælatis tantùm latam, & non est tantum Censura, sed inhabilitas, sicut irregularitas. Si verò ipso iure incurratur, secus censet; quia tunc sicut potest cum aliis, ita & secum dispensare. Pro quo adducit P. Palaum Tomo 1. tractat. 3. disputat. 6. Puncto 7. §. 1. num. 4. & 5. & P. Sancium Lib. 8. de Matrimonio, disp. 3. n. 4. & 5.

Circa Caput III. & num. 20.

Vbi de temperandâ pœnâ ob prolixam carceris molestiam.

MAg. Sousa In Aphorismis, Lib. 3. Cap. 30. num. 3. ex Gundisaluo, & Farinacio sic habet: Augere, vel minuere pœnas pro ratione qualitatum & circumstantiarum occurrentium, etiam in crimine hæresis potest Inquisitor. Videndus etiam §. sequenti, vbi quòd & minuere potest etiam in hæresi post latam sententiam, quod iudicibus aliis non concessum, & numer. 10. & 11. quòd arbitrium circa hoc non est plenum, sed regulatum iure ac ratione, ex similibus scilicet iure vel consuetudine determinatis ad similia procedendo: cuius similitudinis in determinando debet expressa fieri mentio. Ex Menochio de Arbitrarijs, lib. 1. quæst. 14. num. 3.

Circa Caput IV. & num. 28.

Vbi de iniuriis Ministris Sancti Tribunalis irrogatis.

PRo ibi dictis quando intuitu officij non accidunt, stat Carena Parte 2. Titulo 13. §. 6. vbi pro eo multos adducit, & Diana Parte 6. tractat. 8. Resol. 3. Quomodo autem dignosci possit quando ex intuitu prædicto, quando ex alio procedat offensio, benè explicat idem Carena omnino videndus præsertim numer. 28. iuxta tradita siquidem ab ipso, cùm in Religioso aliquid acciderit offensionis, vix esse fundamentum poterit ad odiosam fundandam præsumptionem, in quo & vitæ probitas, & nullum vnquam cum Tribunali sancto in fidei caussa negotium. Benè verum est Auctorem hunc non absolutè eximere sic offendentes ab Inquisitorum iurisdictione, sed à pœnis in Bullâ Pij V. si de protegendis, sat celebri contentis: licet neque iurisdictionem apertè tueatur, sed in eo se ad Iosephum Sesse in latissimâ eiusdem Disputatione remittit, in fine. Et est quidem satis perplexa quæstio de offendente generaliter Officialem Ecclesiasticum, pro quâ videndus Diana Resolut. citatâ, vbi ait esse mixti fori, licèt de Inquisitorum Ministris specialiter non loquatur. In quibus eadem videtur ratio; cùm sint etiam apud ipsum, qui omnino laicæ potestati subiiciant, & alij, qui offendentium etiam ratione officij delictum mixti fori esse contendant.

Circa Caput V. & num. 34.

Vbi quòd Ministri puniri à Sancto Tribunali possint.

VIdendus Bouadilla in Politicâ Lib. 2. Cap. 17. num. 126. sed si delinquant in officio: vnde si extra illud, secus dicendum apparet. Sed certè propter omnia illa puniri possunt, propter quæ ab Ordinariis iudicibus: forum enim Inquisitionis non præbet peccandi impunitatem, sed maiorem morum exigit probitatem. Quando autem priuandi officio, si delinquant, non potest certis regulis definiri, sed à DD. Inquisitorum pendet arbitrio iure ac ratione regulato.

Ibidem circa num. 50.

Vbi de exemptione in caussis ciuilibus.

CItat. num. in fine, dum in Indiis exemplum esse dicitur, per quod prærogatiua Familiarium regni Valentiæ non videatur singularis, iuxta modum loquendi D. Augustini, si exemplum haberet: non esset singulare: quo significatur in Indiis Familiares quoad ciuilia Inquisitionis foro gaudere: non est ita intelligendum, cùm solis id debeat concedi Ministris in omnibus, quæ excepta non sunt, vt in præsenti Capitulo 13. & alibi. Ministri namque à Familiaribus in Concordiæ Capitulis secernuntur, sicut & Officiales, & præsertim Capitulo 3. de quo numer. 35. Capitulo 15. de quo numer. 52. Capitulo 24. de quo 99. & Capitulo 25. vbi tota differentiarum materia inter tribunalia laica & S. Inquisitionis ad Familiares reuocatur, circa forum inquam in criminalibus, quæ neque hæresis sint, neque ab illa dependeant: & vbi de Ministris nihil, qui omnino exempti supponuntur, de quo num. 100. & in Concordiâ quidam antiqua, cuius verba dabimus num. 151. expressè statuitur in ciuilibus nullam Inquisitores habere, nec posse prætendere iurisdictionem erga Familiares. In nouâ autem id satis innuitur, dum de solis controuersiis circa criminalia agitur, & quid sit in illis faciendum declaratur. Quando in fine Dicti num. 50. dicitur consulendum vsum, qui in Peruuio pro Ministris stat, Familiares censentur exclusi. Et hæc iuxta propriam mentem sunt, & iuxta ea, quæ de Ministris diximus §. 1. circa Concordata.

Ibidem circa num. 63. & seqq.

Vbi de gradibus per sufficientiam in Vniuersitatibus conferendis.

POst scripta ibi ad manus deuenit Regia schedula, in quâ Vniuersitati Limanæ, sic ipsâ supplicante, præcipitur ne dispenset, vt Gradus per sufficientiam possint conferri. Et est illa Philippi III. die 11. Martij 1602. Vallisoleti. Quâ suppositâ videtur omnis circa hoc quæstio circumscripta, neque posse Vniuersitatem, quod adeò strictè denegatur: Gradus videlicet conferre, nisi cursus integrè transigantur. Vnde quod diximus de Gradu, quem postulantij, qui sunt ad Episcopatus præsentati, ita accipiendum est, vt non sit propriè talis, iuxta formam, quæ dari solet, cum solemnitate & titulo; sed æquiualenter; testimonium videlicet sufficientiæ, quod sufficere ex Concilio Tridentino iam vidimus: nulla est enim ratio, propter quam plus exigi queat, & ita neque necessaria dispensatio.

Cui quidem locus esse aliquando respectu aliorum posset, si ratio peculiaris occurreret, eaque rarò, & in personâ non vulgarium meritorum. Non enim videtur negata penitus facultas dispensandi, sed ordinariè, vt constat ex ratione, quæ redditur: Para que los Estudiantes que cursaren en ella trabagen, y se enseñen mejor. Vbi & innuitur ex opposito graue futurum detrimentum studiorum. Nihil enim tale ex rarâ potest dispensatione timeri. Quod quidem ex multorum doctrina deducitur, iuxta quos dispensatio in rebus maioris momenti licet pro raro casu, quæ est generaliter denegata: vt videri potest apud Dianam Parte 8. Tractat. 3. Resolut. 71. & tribus seqq. Quod magis vrget si dispensatio totalis non sit (quam & admittit Pasqualigus Decisione 448. quando est notoria sufficientia) vt scilicet vnus aut alius cursus suppleatur, & certum sit ita petentem multos ex Graduatis scientiæ ornamento superare. Iuxta dicta ergo neque Prorex poterit in prædictis dispensare (casibus raris exceptis) quia si illis non esset ablata facultas, Regia prohibitio inutilis redderetur, facillimè enim ista à Proregibus possunt obtineri, dum intercessiones accedunt, in his partibus validiores.

Circa num. 70.

GRadum Magisterij sine sufficientiâ recipere, non esse mortale, & consequenter Bacchalaureatus in Artibus, tenet P. Mendus de Iure Academico, Lib. 2. num. 25.

CIRCA CONCORDATA.

Vbi vtiles aliquot, & non obuiæ animaduersiones.

EXemptio in illis Familiarium, & aliorum Tribunalis sancti Ministrorum, potiùs supponitur, quàm adstruitur. Capitulo 9. prohibentur foro illius gaudere in delictis ante adeptum officium commissis. Cap. 16. de Alguacello in Portu de la Veracruz dicitur: El qual goce del fuero della como Familiar. Cap. 19. statuitur vt delinquentes in officiis publicis, ab Ordinarijs iudicibus puniantur: vnde exceptio firmat regulam in contrarium. Cap. 20. in delicto pellicatus singulariter decernitur vt sit locus præuentioni, & sic alibi. Vnde optimâ ratiocinatione deducitur in quibus delictis gaudere fori priuilegio possint. Sunt enim omnia præter indicata, etiamsi enormia. Et quod ad nefandum crimen spectat, exceptum existimat P. Palaus Tom. 1. tract. 4. disp. 8. Puncto 12. §. 2. n. 9. vbi & alia enumerat, pro quibus & Doctores refert. Sed quidquid de illis alibi sit, Indicis Concordatis standum videtur, de quo inferiùs. Non debet autem primum illud alienum ab eo foro iudicari, quandoquidem in Tribunalibus Lusitaniæ, Aragoniæ, Valentiæ, & Catalauniæ, ad illud directè spectat, sicut alia ad fidem spectantia, vt videri potest apud Carenam Parte 2. Titulo 6. §. 83. & 84. Quia verò Cap. 20. citato, præuentio conceditur in crimine pellicatûs, idem videtur in crimine illo infami dicendum, in qua maior est ratio. Hîc enim meritò argui potest à maioritate rationis, quia crimen illud est multò turpius in genere luxuriæ. Quemadmodùm licèt in Bullâ Pij V. si de protegendis, non exprimantur Iudices, & Magistratus, ad illos dispositio eius extenditur, quia comprehendit Duces, Marchiones; & alio quocumque titulo Illustres; & ita potiori ratione prædictos, vt cum aliis resoluit Carena Titul. 13. §. 19. immò & cùm ratio est eadem, idem dicendum. Vnde cùm præfata Constitutio procedat de offendentibus Ministros S. Officij, extenditur ad offendentes eos, qui iam tales non sunt, quando iniuria irrogatur illis intuitu officij, quo functi sunt, vt videre est apud eumdem. §. 4. pro quo & faciunt quæ habet. §. 17.

Et hac ratione dicendum exemptionem non habere locum in crimine læsæ Maiestatis erga Principem; pro quo P. Palaus cum aliis suprà: quia cùm locum non habeat respectu minoris momenti, idem debet de crimine illo adeò qualificato censeri. Vnde & in Bulla Gregorij XIV. de Ecclesiæ immunitate habetur exceptum. Si Inquisitorum serui arma deferentes quando Dominos non comitantur, exemptione non gaudent, quia ad nocendum deferre verosimiliter præsumuntur. De quo Cap. 4. Item, defraudantes iura Regia in matrimoniis, de quo Cap. 5. Depositarius publicus in iis, quæ ad officium spectant. De quo Cap. 6. Habentes officium publicum. De quo Cap. 19. Si ergo hi, à quibus Rex aliquale detrimentum patitur, aut etiam Respublica, exemptione non gaudent; quantò id potiùs affirmandum de lædentibus Regiam Maiestatem?

Hoc tamen non videtur extendendum ad crimen, quod latè tale dicitur ex eo titulo, quando scilicet Consiliarius Principis offenditur. L. Quisquis. C. Ad legem Iuliam. Vbi scribentes. De quo & diximus Tract. 4. num. 102. quia exemptio in significatione propriâ & strictâ debet intelligi, quando de immunitate agitur. Ex quo fundamento tenent Doctores, quos adducit & sequitur Diana Parte 1. Tract. 1. Resol. 6. nomine Principis non intelligi habentes & recognoscentes superiorem, cùm de crimine læsæ Maiestatis agitur, quia in rigore Principes non sunt, licet non desit qui contradicat. Videndus etiam Auctor dictus Resolut. 7. vbi ex Doctoribus aliis, huic positioni fauentes doctrinæ succurrunt. Facit etiam quod habet Parte 3. Tract. 1. Resolut. 9. vbi cum aliis probat priuilegium Regum vt nequeant nisi à summo excommunicari Pontifice, non posse ad Regios Consiliarios extendi, quia illud Regibus & Imperatoribus conceditur propter illorum reuerentiam. De quo dictum Titulo 3. numer. 142. & 143. & in propriis terminis quòd erga Consiliarios non committatur propriè crimen læsæ Maiestatis, cum aliis, quos adducit, probat Ioannes Oinotomus super libros Institutionum Imperialium. Vulgo Instituta, Lib. 4. Titulo 18. §. Publica, num. 2. & 3. Licèt autem ex eo quòd crimen læsæ Maiestatis absolutè dici nequeat, non videatur exceptum, pro exceptione autem aliud esse potest argumentum iuxta dicenda inferiùs numer. 154. §. Y en resistencia y desacato.

Nec potest argui ex eo quòd si fori Ecclesiastici sint, qui rei læsæ sunt Maiestatis, ad suos sint iudices remittendi, pro quo dictum à nobis Titulo 2. numer. 115. & pro quo videri etiam potest Diana Parte 3. Tractat. 1. Resolut. 30. vbi præter Clementis Octaui circa hoc declarationem, alia Catholicorum nostrorum Regum Decreta producit: sicut & præclara exempla Parte 7. Tract. 1. Resolut. 10. Id namque de iis intelligendum, qui personæ Ecclesiasticæ sunt; cùm tamen hîc de Ministris laicis loquamur. Vnde si contingeret Ministrum aliquem S. Tribunalis nostri, ad Clericalem statum pertinentem, crimen Maiestatis læsæ committere, ad illius deberet forum caussa remitti, de cuius eximiâ erga Regem suum fidelitate meritò confidi potest ita se in illius cognitione gesturum, vt reus nullo modo euadat pœnam, quæ crimini tali ac tanto debetur, executione laicali Curiæ commissâ, reo pariter relaxato.

Si dicas similem confidentiam haberi posse, vt & Ministri laici in casu dicto à Tribunali sancto iudicentur. Concedi id potest; sed nihilominùs aliter dispositum iustas ob caussas, circa quas non oportet longiores discursus efformare. Quamquàm & sint qui censeant reum huiusmodi Ecclesiasticum non esse laicæ Curiæ, nisi post incorrigibilitatem, applicandum: quorum sententiam, nonnullis citatis, veriorem existimat Barbosa de Potestate Episcopi, Allegat. 110. num. 12. §. Vtrùm autem. Et incorigilitatem expectandam cum multis tradit etiam Diana Parte 1. Tract. 2. Resolut. 130. & Parte 3. Tract. 1. Resolut. 16. & Parte 7. Tract. 1. Resolut. 11. & 15. & D. Fermosinus Tomo 1. pag. 303. vers. Verùm, alios adducens. Cùm sint alij, qui apud Dianam qui secus sentiant de enormissimo crimine, quale est proditio, & alio læsæ Maiestatis.

Sed numquid crimine dicto à S. Tribunali summariè cognito, poterit reus Ecclesiasticus ad Curiam laicam remitti, cui est tandem applicandus? Vt scilicet ibi caussa ex professo discutiatur, quatenus eo pacto Maiestatis læsæ peculiaris ratio habita à DD. Inquisitoribus innuatur; stante sententiâ affirmantium debere relaxari, pro qua Auctores adducit etiam Barbosa suprà, in quibus est. Albertinus satis expertus & Inquisitor & Episcopus. Et videtur procul dubio negandum, quia vbi cœptum est iudicium, ibi est etiam terminandum, quando competens habetur iudex: nemo enim potest à duobus in diuerso tribunali sedentibus iudicari, vt Iura clamant L. Si quis posteà. L. vbi acceptum (al. Cœptum) D. de iudiciis. Card. Tuschus Lit. 1. Conclus. 487. vbi alios adducit, & Bossius à Nobis adductus hoc Titulo num. 61. & magis in speciali loquendo, iudex laicus nequit Ecclesiasticum criminaliter iudicare, nisi ex licentiâ Papæ: vt firmat Glossa in Cap. Decernimus, de iudiciis, & Barbosa in Collectaneis circa illud num. 7.

Tradendi etiam Curiæ sæculari priùs sunt de gradandi realiter, si in Sacris sint, vnde & præcedere conclusio caussæ debet. Card Tuschus suprà Conclus. 453. numer. 8. Idem autem videtur dicendum in aliis: licet non sit necessaria degradatio dicta, iuxta sententiam plurium, ex quibus aliquos refert Barbosa suprà num. 8. sicut & alios oppositum asserentes, quibus addendus Mag. Sousa in Aphorismis Lib. 2. Cap. 45. numer. 20. & Carena Parte 5. Titulo 12. numer. 57. Innocentius enim Tertius in Cap. Nouimus, de verbor. significat. generalem tradit doctrinam circa relaxandos Curiæ sæculari, dum ait. Cùm ab Ecclesiastico foro fuerit proiectus, eius est degradatio celebranda sæculari potestate præsenti, ac pronuntiandum eidem, cum fuerit celebrata, vt in suum forum recipiat degradatum, & sic intelligitur tradi Curiæ sæculari. &c. Pro quo & facit Pius V. in Bulla Si de protegendis. §. 5. ibi: Hæreticorum more degradentur, vbi de Clericis generaliter loquitur. Quicumque ergo ille sit, qui Curiæ est sæculari tradendus, sic tradi debet, vt ab Ecclesiastico foro fuisse proiectum sæculari debeat potestati declarari. Debet igitur modo aliquo degradari, id est, à foro Ecclesiæ iudicialiter proiici, & saltem Clericali habitu exui, si in sacris non sit, verbis pro tali actu congruentibus, iuxta ea, quæ habet Barbosa num. 24. & D. Fermosinus suprà pag. 193. circa Cap. Non ab homine. Quæst. 1. quidquid dicat pag. 206. Quæst. 2. Cùm enim à gradu excidat, meritò dici potest degradatus, quod idem est ac depositus, & ita explicat Glossa verbis illis: Post depositionem tradi Curiæ sæculari puniendus. Licet depositio alia sit, quæ cum priuilegio fori & Canonis constare possit, vt cum aliis obseruat Barbosa suprà num. 3. Totum autem hoc conclusionem caussæ plenario iudicio peractæ supponit, vt constat. Relaxatio siquidem grauissima pœna est, vt expendit Moneta de distributionibus Quæst. 17. num. 6. cum aliis, & res ipsa clamat.

Occurritur difficultati ex antiquioribus Concordatis, cum eorum declaratione.

COntra exemptionem in aliis criminibus, præter enorme illud læsæ Maiestatis, videtur antiqua Concordia militare ad Indias transmissa litteris iteratis, quæ habentur Tomo 1. impressarum pag. 52. & seqq. quarum epitomem proponit Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 24. num. 60. ex quibus illud: Y que en las causas ciuiles de los tales Familiares no tengan, ni pretendan los Inquisidores Iuridicion alguna; ni tampoco en los delitos graues, como son læsæ Maiestatis humanæ, leuantamiento ô rebelion aleue, fuerza de muger, ô robo de ella, y de robador publico, y de quebrantamiento de casa, Iglesia, ô Monasterio, ò en quema de campo, ò de casa, con dolo, ô en resistencia, y desacato calificado contra las Iusticias Reales, y en otros delitos maiores que estos. Y asi mismo en los casos tocantes à los Oficios y cargos Reales, y de Republica, que ouieren administrado los dichos Familiares. Hæc ibi. Quæ cùm in Hispania seruantur ex Concordatis Ann. 1569. de quo Heuia in Curia Philippica Parte 3. §. 1. num. 15. non videtur cur in Indiis non debeant pariter obseruari, quæ legibus debent gubernari eisdem, nisi vbi pro illis specialiter est prouisum, vt ostendit Dom. Solorzanus citato Libro Cap. 25. num. 15. & Lib. 2. Cap. 30. n. 40. & Tomo 1. Libr. 3. Cap. 1. numer. 46. & seqq. De peccato autem nefando non est mentio peculiaris facta, sed sub generali illâ clausulâ comprehensum: Y en otros delitos maiores que estos: quod tamen habetur in citata Concordia An. 1569.

Nihilo minùs vt non excepta iudicari debeant, facit nouioris Concordiæ, cuius sumus prosecuti Capitula, proœmium, in quo Rex noster Philippus Tertius, venerandæ semper recordationis, id non obscurè videtur indicare: sic enim ibi: Y auiendo tenido noticia el Rey mi Señor, que aya gloria, que entre los Virreyes de esas Prouincias, y de Nueua España, y las Audiencias de ambos Reynos, y otros Ministros seglares de las Indias, y los Tribunales de la Inquisicion de esa Ciudad de los Reyes, y de la de Mexico, y sus Comissarios auia alguna diferencia y competencias de Iuridicion sobre causas y negocios fuera del crimen de la heregia, ô dependiente de ella, y deseando que se escusen para adelante, y se diese orden que conuiniese, y que cada vno acuda à lo que le tocare por razon de su oficio, y no se perturbe la paz, mande que los del Consejo &c. Sequuntur statim Concordiæ Capitula, quæ, vt testatur Rex, ab eius fuerunt Serenissimo Patre disposita, & nondum transmissa, cùm duodecim saltem anni à dispositione huiusmodi effluxissent: mortuus est enim ille die 13. Septembris Ann. 1598. & Schedula prædicta sub Data est. 22. Maij Ann. 1610. In illa ergo, vt ex præmissis verbis constat, affirmat Regia Maiestas inter laica Tribunalia vtriusque Indici Regni, & Sanctæ Inquisitionis Tribunal, circa crimina, quæ neque hæresis, neque ab ipsa dependentia, controuersias extitisse: & statim ad eas sopiendas, & in futurum cauendas, congrui remedij adhibitione contendens, Capitula à Nobis explicata Concordiæ proponit, in quibus catologus ille criminum antiquioris Concordiæ non inuenitur, & solùm duo illa, de quibus à Nobis dictum, legitimâ ratio cinatione excepta comperiuntur, Maiestatis læsæ absolutè, & nefandi criminis, cùm fuerit facta præuentio. Quod roboratur ex tenore Capituli 26. sic enim ibi: Sobre el conocimiento de las causas criminales de los Familiares, fuera del crimen de la heregia, ô dependiente de ella &c. In aliis ergo vim habet exceptio. Quæ illatio satis videtur vrgere: neque obstare quod ex Concordia antiquiore adduximus, quia id potuit per nouiorem reuocari. Sicut neque Hispaniæ vsus, quia vbi pro Indiis aliter est prouisum, leges pro illa latæ non currunt, vt iam dictum.

Ne verò videamur crimina in antiquiore expressa Concordiâ à Regiis Tribunalibus penitus ablegare, iuuat discurrendo per singula, quid opportunum videatur adnotare.

Læsæ Maiestatis humanæ. De hoc iam dictum. Leuantamiento, ô rebelion aleue. Hæc procul dubio excepta, quia ad crimen læsæ Maiestatis reuocantur, vt est clarum: immò & esse verè talia tenet cum aliis, Narbona in Lib. 4. Recopil at. Tit. 1. l. 20 Glossa 1. num. 9.

Fuerza de muger, ô robo de ella. In hoc saltem locus est præuentioni, quia maius est crimen pellicatu, sicut de nefando crimine dicebamus. num. 145. & pro raptuid videtur quod de sequenti dicendum.

Y de robador publico. Hic etiam præuentio valere saltem potest ob criminis enormitatem: immò & absoluta potestas, argumento desumpto ex Nigris DD. Inquisitorum mancipiis, de quibus Cap. 4. qui laicæ potestati plenè subiiciuntur, cùm arma portant non comitantes Dominos, eo quòd videantur ad nocendum parati. Quantò ergo id potiùs in publica luce raptores. Item, ex Capit. 20. vbi delinquentibus in officio eadem subiectio statuitur; est enim rapinæ genus. Publicum autem raptorem tantùm esse illum, qui solitus aggredi cum armis in viâ publicâ, ostendit Narbona suprà Glossa 14. præsertim n. 11.

Y de quebrantamiento de casa, Iglesia, ô Monasterio. Hæc cùm rapiendi caussâ fieri soleant, publicâ sunt rapinâ peiora, vnde idem de illis pronuntiandum. Si autem ex alio fine contingant, luxuriæ inquam, ex dictis liquet inter excepta computanda. Si ex alio, talis quidem erit, vt possit ad prædicta specialiter excepta reduci.

O en quema de campo, ô de casa, con dolo. Hoc crimen in genere iniustitiæ maius rapinâ est, quàm potest excusare necessitas; cùm tamen incendiariorum atrocitatem nihil sit quod possit excusare. Non solùm ergo rapiunt, sed diripiunt.

Y en resistencia y desacato calificado contra las Iusticias Reales. Vt crimen hoc exceptum reputari debeat, argui ex seruis DD. Inquisitorum potest, de quibus iam dictum. Si enim illi ex præsumpto armorum abusu laicis iudicibus subiiciuntur, quanto potiori iure id asserendum de iis, qui Regiis iustitiæ ministris armorum oppositione resistunt? Item ex Caput. 5. de Familiaribus, qui mercimonio vacant, & Regia iura defraudant. Multò est autem deterius, & magis Regiæ auctoritati contrarium, Regiis obstare ministris, & graues ipsis iniurias ore, manu, aut aliter irrogare. Id quod in Regiis Consiliariis vel Auditoribus, & Togatis quibusque manifestius.

Y en otros delitos maiores que estos. Licet ergo in Capitulis multa expressa non sint, ex ibidem appositis ad grauiora potest argumentum deriuari.

Y asi mismo en los casos tocantes à los Oficios &c. Hoc in Capitulis expressum habetur. Possunt ergo & vetus & noua Concordia iuxta expositionem datam conciliari. Cur autem non sit in noua cum antiquæ expressione prolatum, non est anxiè inuestigandum, cùm hoc ex disponentium pendeat voluntate. Quæ quidem sic à me dicta velim, vt Supremi Tribunalis censuræ, immò & aliorum meliùs sentientium ea, sicut & alia, submittam.

Pro exemptione in Ciuilibus COROLLARIVM.

ET prædicta quidem quoad criminalia procedunt, vt vidimus. In caussis autem ciuilibus, de quibus, & num. 142. existimat P. Palaus Tomo 1. Tract. 4. Disput. 8. Puncto 12. §. 2. num. 9. solum habere locum respectu Officialium, qui sunt à secretis, ij enim tantùm conueniri & conuenire debitores possunt coràm DD. Inquisitoribus, non autem alij Officiales externi. Et idem vt probabilius tradit Thomas del Bene de Immunit. Ecclesiast. Parte 1. Cap. 14. Dubit. 14. numer. 13. sed doctrina prædicta non videtur vt proponitur amplectenda, sed potius contra se habere praxim & rationem: ne scilicet in executione officiorum ad alia ducti tribunalia præpediantur. Et ita Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 24. n. 59. ad omnes id salariatos extendi vt certum statuit. De aliis ergo aliter sentiendum, pro quibus num. 142. citato. Videatur Diana Parte 4. Tract. 8. Resolut. 55. qui rem tetigit, nec tamen plenè discussit.

Circa casum peculiarem, de quo nuper oborta quæstio, Resolutio vtilis, cum doctrina multiplici, exemptionem in criminalibus concernente.

S.Inquisitionis Tribunali ab homine opulento & pio patronatus est operum piorum relictus, & in iis eximij cuiusdam pro enutriendis & educandis vtriusque sexûs expositis, Quod adeò expediens visum est pro bono publico, vt ab Illustrissimo Dom. Inquisitore Generali iussum fuerit eam solicitudinem retineri. Et in bonis quidem defuncti, ac vxoris eius, in eo etiam pietatis officio consortis, prædium fuit satis opimum, quod seruis Æthiopicis colitur, quibus Hispani nonnulli præsunt. Ex iis vnus mortuus est inuentus, lucente adhuc sole, suo in lecto, miserandum in modum, & interfectore non cognito (qui sanè vnus esse non potuit) terribile Dei iudicium expertus: circa quod multa dici possent (dudum enim fuerat à Societate dimissus non sine infelicitatis tantæ præsagio) si id locus præsens pateretur. Et dubitatum quis iudex ea in caussa futurus. Quòd si S. Tribunal? Quis in eo tenendus ordo, & quibus cautionibus irregularitatis periculum fugiendum. Et vt iudex laicus ordinarius futurus sit videntur satis efficaciter sequentia demonstrare.

Primum. Nam licet familiares DD. Inquisitorum gaudeant priuilegio fori in ciuilibus & criminalibus, vt est communis sententia Doctorum apud Narbonam suprà, Glossa 1. num. 10. & seqq. P. Fragosum Tomo 2. de regimine Christianæ Reipublicæ, Lib. 5. Disput. 13. §. 10. num. 15. Diana Parte 4. Tractat. 8. Resolut. 55. DD. Nicolaum Rodriguez, Fermosinum Inquisitorem Vallisoletanum Parte 2. de Iudicijs, in Cap. Si quis contra, quæstio. 16. num. 1. vbi ait circa hoc non esse dubium. De quo & in Cap. Cùm contingat, quæst. 11. & alios. Quod in familiaribus captiuis potiori ratione locum habere probat Narbona ibidem, numer. 33. & 34. & D. Fermosinus in Cap. Cùm contingat, Quæst. 12. num. 7. Debent tamen familiares huiusmodi esse propriè tales: quod vt verificetur, communiter affirmant Scriptores debere expensis eius sustentari, ad cuius dicuntur familiam pertinere. Pro quo Narbona suprà, num. 39. & 51. D. Fermosinus circa Caput nuper citatus Quæst. 11. num. 1. & Quæst. 14. num. 2. Diana Parte 9. tractat. 1. Resolut. 6. Trullench in Bullam Cruciatæ, Lib. 1. §. 3. Dub. 5. numer. 2. Barbosa de potestate Episcopi, Allegat. 5. numer. 20. P. Suarez Tomo 4. de Religione, tractat. 10. Lib. 9. Cap. 4. num. 14. P. Quintanad. Tom. 1. tract. 7. Singul. 32. num. 8. P. Mendus in Bullam, Disput. 15. num. 8. P. Bardi in eamdem Parte 2. Tractat. 2. Cap. 3. Sect. 1. num. 4. & alij apud ipsos, fauente Textu, quem adducit P. Suarez ex Cap. vltimo, de verbor. Significat. in 6. ibi: In tuis expensis continuis domestici commensales: Atqui in nostro casu famuli & serui non aluntur expensis DD. Inquisitorum, quorum neque dominij sunt, sicut neque prædium ipsum. Estque id iuxta notissimam praxim, ex quâ habetur executores testamentorum, seu patronos ex testamento ad pia opera, non esse bonorum dominos, quæ pro talibus operibus sunt relicta, sed ad summum administratores; quia neque hæredes, neque legatarij: hæres enim opera ipsa pia sunt, vt videri potest apud P. Molinam Disputat. 134. in principio, iuxta receptissimam doctrinam loquentem. Ex quibus videtur legitima consequentia deduci præfatos famulos & seruos non esse propriè familiares.

Secundum. Quia vt constat ex Cap. 4. Concordiæ, de quo numer. 37. Nigri portantes arma cùm Dominos non comitantur, puniri à laica Iustitia possunt: multò ergo magis cùm malè armis vtuntur, & præsertim cùm atrociter occidunt, vt in casu, de quo dictum. Propterea namque puniri possunt portantes arma, quia nocituri eisdem præsumuntur: igitur multò id potiùs cùm reipsa nocent: nam propter quod vnumquodque tale, & illud magis & effectus maiorem pœnam meretur, quàm affectus, iuxta omnes.

Tertium. Quia in Capitulo 13. eiusdem Concordiæ disponitur DD. Inquisitores, & Ministros, si in bonis aliquibus litigiosis succedant ex testamento, aut alio titulo, non debere causam ad S. Tribunal auocari, sed in eo terminari apud quod est inchoata; siue ad quod per appellationem deferenda, de quo numer. 50. In bonis autem huiusmodi possunt esse serui. Ex quo sequitur inprimis non esse omnino alienum ab Inquisitoria auctoritate, vt apud laicum iudicem caussa aliqua ad eam spectans iudicetur. Deinde, circa propria bona priuilegium fori negari: ergo multò id potiùs iuxta ea, quæ propriè talia non sunt, quales serui in casu nostro. Prætereà, caussæ dictæ auocari non debent, ne iudices, apud quos inchoatæ, iurisdictionis exercitio, in quo sunt, tali auocatione priuentur, & ne pars collitigans molestiam patiatur, de quo citat. num. 50. In casu autem nostro Regij Ministri similiter priuandi, & pars etiam, quæ esse potest, si quisquam sit occisi propinquus, tali molestiâ grauandus. Simili ergo modo est de illo iudicandum. Et licet in præfato Capitulo de ciuilibus tantùm agatur, ex quibus ad criminalia non est efficax argumentum, vt in Familiaribus constat, magis quoad criminalia priuilegiatis, vt ex Concordiâ patet. Efficax tamen videtur illatio: quia prima ratio, de independentia à tribunali laico, ob indecentiam in illâ, in quo non parua vis ponitur; dispositione prædicti Capituli penitus cessat. Secunda de dominij defectu magis vrget. Tertia autem, iam vidimus quale habeat similitudo momentum. Et licet de ciuilibus ad criminalia non benè arguatur: vbi pro istis specialiter est prouisum: vbi tamen prouisum non est & ratio pro illis æqualis militat, benè fundari illationes possunt.

Quartum. Iurisdictio, quam S. Tribunal circa caussas huiusmodi habet, tota est à Rege, vnde in Concordiis & ampliatur & restringitur, prout illi placet & iudicat expedire, vt eruditè probat Basilius Legionensis de Matrimonio, Lib. 5. Cap. 12. numer. 15. 17. & seqq. Est autem Regiæ intentionis vt quæ ad iurisdictionem spectant, minimè in priuilegiatis amplientur, per quod minui, & minùs timeri Regia videtur auctoritas. Quod constat ex variis schedulis, de quibus D. Solorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 24. num. 61. & ex toto tenore Concordiæ. Ampliatio autem valde exorbitans apparet ea, de quâ agimus, pro quâ nullum extat in Regiâ concessione vestigium. Et quidem extensiones & ampliationes iurisdictionis in Inquisitoribus valde reprehensibiles iudicat Sedes Apostolica, dum in Clementinâ I. de hæreticis sic admonentur: Aduertant pariter ne metas sibi traditas excedant, extendentes suæ potestatis officium, &c.

Quintum. Quia priuilegium exemptionis est contra ius commune, dum caussæ sæcularium delinquentium ordinariis iudicibus auferuntur: strictè ergo interpretandum est, iuxta communem Doctorum sententiam. Quod specialiter in materia familiarium loquens, probat P. Bardi suprà, Sect. 7. numer. 70. & Diana Resolut. 6. citatâ. Et ab hoc generali doctrinâ non esse s. Inquisitionis Tribunal eximendum, quantumuis priuilegiatum, ex eo ostenditur, quia pro tali exceptione nullum extat fundamentum, neque pro eo debent Iuris Sanctiones immutari. Et item quia de priuilegiis Inquisitionis loquendo, & specialiter in materiâ iurisdictionis, id statuunt Doctores. Sic enim priuilegium extat Vrbani IV. per quod habetur Officiales Inquisitorum non posse à quocumque Ecclesiastico Prælato Censuris ligari. Eo tamen non obstante ab Ordinariorum iurisdictione exemptos non esse in iis, quæ ad officia Inquisitionis non spectant, & ita posse ligari Censuris, tenet cum alijs P. Fragosus suprà, §. 9. numer. 103. quia priuilegium pro eo speciale non extat, & prædictum Vrbani non debet ampliari adeò generali, & sic odiosâ Prælatis exemptione. Priuilegium item inquirendi contra mortuos hæreticos, non extenditur ad fautores, receptatores, & defensores, vt cum aliis tenet Auctor idem §. eodem, num. 106. quia propriè hæretici non sunt, & ita priuilegium dictum nequit extendi contra L. Defuncto. D. de publicis iudicijs, iuxta quam omnia crimina morte extinguuntur. Suspecti etiam de hæresi post mortem damnari nequeunt, vt cum aliis tenet Diana Parte 4. Tractat. 7. Resolut. 28. §. 4. Aduertens. & Alberghinus in Manuali, cap. 36. num. 4. alios adducens, & sic sunt alia.

Tandem supremum S. Inquisitionis Concilium hac in parte valde se circumspectum exhibet, & in fauorem Regiæ auctoritatis multa dissimulat, tum de iis non curando, siue familiares sint siue officiales, quia apud Regia tribunalia caussas suas iudicari malunt: tum puniri etiamsi reus propter delicta aliqua, etsi non excepta: pro quibus videri potest Narbona Glossa 21 & D. Thomas Carleualius de iudiciis & foro competenti Lib. 1. Titul. 1. num. 322. Valde ergo ab illius intentione videtur alienum iurisdictionem inferiorum tribunalium ad ea, quæ in hoc genere sunt parùm Iuri & praxi conformia, se non consulto, vt in casu, de quo tractamus, extendi.

Et hæc quidem partem negantem videntur non leuiter comprobare. Pro affirmante autem suæ etiam rationes occurrunt, quas, vt à me sunt excogitatæ, sicut & præcedentia fundamenta, subiiciam, ex quibus sit

Prima, & fundamentalis. Nam familiares DD. Inquisitorum foro illorum gaudent, vnde multò id potiùs familiares ipsius S. Tribunalis; quæ est veritas inconcussa. Vnde cùm sint qui hoc negent familiæ Episcoporum, immò & Nuntiorum Apostolicorum, respectu tamen eorum, de quibus loquimur, id ingenuè protestantur: vt videri potest in Allegatione peculiari D. Christophori Moscosi Regij olim Fisci in supremo Castellæ Consilio Patroni num. 75. pro D. Moscoso stat D. Fermosinus in Cap. Cùm contingat. Quæst. 12. numer. 13. quoad consuetudinem: quidquid de Iure sit. Cuius positionem ex hoc quod negare de familia Inquisitorum non potuit, impugnat Diana Parte 6. Tractat. 2. qui est totus contra ipsum, & specialiter Resolut. 9. in principio. Videantur citati num. 158. Atqui serui, & idem dictum sit de seruitoribus aliis, non diarijs, & fortuitis, sed diuturnis ac salariatis, licèt omnes etiam diurnos priuilegio gaudere teneat Narbona suprà, Glossa 1. num. 27. pro quo & plures alios adducit Diana Parte 3. Tractat. 1. Resolut. 47. & D. Fermosinus citatâ Quæst. 12. Narbonæ sententiam amplexus. Sed familiares à seruitoribus discernit apertè S. Congregatio apud Barbosam in Collectaneis Bullarij, V. Confessarius primo, ex quo Lezana Tom. 2. Cap. 16. num. 16. verba illius sunt: Communes commensales, non tamen illorum, qui deseruiunt in Monasterijs. Et de approbatione necessaria agitur ad eorum audiendas confessiones. Atqui inquam serui sunt familiares in sensu non improprio: gaudent ergo foro. Maior constat, & Minor ostenditur: nam serui DD. Inquisitorum ideò familiares dicuntur, quia eorum sunt, & vt partes quædam ipsorum, vt apud Narbonam videri potest num. 158. adductum, ab eisdem gubernantur, quorum & imperio ac dispositioni subduntur. Hæc autem seruis patronatûs competunt, quorum DD. Inquisitores habent, sicut & prædij, plenissimam administrationem, in quo, cùm libet, eisdem assistunt, & eorum mandatis maior præstatur obedientia, quàm defunctis dominis præstabatur. Sunt igitur non impropriè familiares.

Iam quòd administratio talis sufficiat, vt prædium dictum cum omnibus, quæ in eo sunt; vnde & cum seruis, S. Inquisitionis dici possit, ex eo ostendo, quod in Beneficijs cernitur, quorum proprietatem Beneficiarij dicuntur habere, cùm de illis est facta collatio, ad distinctionem interinariæ possessionis, proptereà quòd illorum habeant administrationem, vt constat ex Cap. Requisisti de testamentis, §. Illud, ibi: Eum qui potest proprium poßidere: prælationem vel administrationem Ecclesiæ non habentem. Cap. Expedit. & Cap. Finali, 12. quæst. 1. Pro quo & videndus P. Molina Disput. 3. §. Addit Bartholus. Cùm ergo in nostro casu plenissima administratio sit, ad effectum, de quo agimus, simile fundamentum extabit, vnde & pro foro est legitima consequentia.

Secunda. Quia licet serui prædicti non sint familiares propriè; quia tamen non omnino abusiuè tales dicuntur, potest ad illos priuilegium exemptionis extendi, eo quòd priuilegium tale sit fauorabile, & ex cuius vsu nullum cuiquam suboritur detrimentum. Est autem communis doctrina in talibus posse verba etiam impropriari. Propter quam P. Pellizarius in Manuali Regul. Tomo 2. Tract. 8. Cap. 2. Sect. 2. n. 149. de familiaribus loquens, singularem quamdam facit extensionem, de quâ inferius ad Primum, sicut & aliorum. Et fauet L. Cùm quidam. D. de liber. & posthum. Quod autem priuilegium fauorabile sit negari nequit, cùm sit in fauorem Tribunalis sancti concessum, ad eius auctoritatem augendam, quam bono publico ij, qui concesserunt, sunt vtilissimam arbitrati. Pro quo multa extant Regia rescripta, & pro Indiis videri potest Dom. Solorzanus citat. Cap. 24. Et detrimentum nullum cuiquam ex tali vsu creari, ex eo liquet, quia si alicui, maximè iudici, ex cuius tribunali caussa auocatur: at hoc detrimenti nihil habet, sed diminutio laboris in molestissimo negotio, qualia esse criminalia solent. Et cùm ea, de quibus loquimur, Inquisitorem tangant, nullus erit, qui non libenter ab iis se exoneratum gaudeat, ne, dum ea tractat, aut iustitiam propter humanum respectum violet, aut eâ seruatâ, Dominorum indignationem incurrat, dum ipsi aliter possunt de caussæ meritis iudicare.

Tertia. Nam in seruis dictis, & aliis, similis est ratio ac in propriis, etiamsi dicamus non esse familiares: atqui hoc sufficit ad extensionem priuilegij: potest igitur conuenienter extendi. Maiorem probo, quia vt vidimus numer. 164. plenissimæ dominorum gubernationi non minùs quàm proprij serui subduntur; & si eorum caussæ apud sæcularia tribunalia essent tractandæ, id Dominis valdè esset incommodum, neque Tribunalis sancti auctoritati conforme. Minor autem probari efficacissimè potest ex concessione Vrbani IV. de quâ numer. 162. Pontifex siquidem in illâ de Inquisitoribus tantùm, & eorum Notariis loquitur: & tamen Doctores illam ad alios Officiales extendunt propter similitudinem rationis, licèt reuerà Officiales alij dici Notarij nequeant, etiam impropriè. Pro quo Pater Fragosus citat. n. 103. & D. Fermosinus suprà, plures adducens n. 43. Est ergo efficax consequentia.

Quarta. Quia Regium priuilegium circa exemptionem familiarium in fauorem fidei tendit, pro quâ constat Tribunal sanctum militare: ergo ex eo titulo debet specialiter extendi, etiamsi familiarium nomen non ita consonet. Quod quidem ex eo ostenditur, quia fauore fidei in pœnalibus fit extensio. Vnde cùm in Cap. Contra Christianos, de hæreticis in 6. statuatur, vt possint DD. Inquisitores cognoscere de transeuntibus ad sectam Iudæorum, id Doctores ad transeuntes ad quamcumque sectam infidelium extendunt. Et fauore fidei fit extensio, vt specialiter loquitur Rojas, de hæreticis Parte 1. num. 124. stante eadem ratione.

Quinta. Quia si DD. Inquisitores in casibus huiusmodi dependentiam à laicalibus tribunalibus essent habituri, minimè patronatum dictum sustinerent, ex quo fieret bono publico graue detrimentum obuenturum: vnde ab Illustrissim. D. Inquisitore Generali retentio est illius imperata. Ex quo sequitur hoc etiam esse Regi nostro gratissimum, qui opera hæc pia passim commendat & fauet: vnde & priuilegij extensio nequit eidem displicere, sine quâ opus dictum stare nequit. Et pro beneplacito huiusmodi illud prætereà facit, quod laica tribunalia in casu speciali, pro quo est orta difficultas, se non opposuerint, neque Dom. Prorex post sapientium consultationem voluerit competentiam modo præscripto & vsitato formari. Quòd si iurisdictio talis ex Regiâ concessione procedens, vti iam spirituali coniuncta, spiritualis & Ecclesiastica est, vt latè probat Narbona Glossa 22. & alij, id extensionem ex parte Regiæ voluntatis non tollit, quia quo modocumque influat, in eam perfectionem transit; & ita similiter est, aut non est, id quod agitur ipsi conforme.

Vltima. Nam sicut ad extensionem priuilegij facit quòd sit in fauorem fidei concessum, ita & pietas similem fundat extensionis facultatem: pro quo sæpiùs in Thesauro dictum, & de quo cumulatiùs reliquis Tiraquellus de priuilegijs piæ caussæ. numer. 160. & seqq. vbi quòd amplianda, & augenda, etiamsi iuris communis derogatoria sint. In nostro ergo casu, vbi pietatis est caussa manifesta, & non ad vnum aut alterum, sed ad innumeros illius beneficium extenditur, priuilegium est pariter extendendum. Vbi dici satis conuenienter potest, quòd si quidpiam ad compellationem familiarium in seruis deest, dum alterius esse probantur, id quidem pietatis additamento abunde compensari. Sicut in pœnalibus dicunt aliqui id, quod ad perfectionem actûs, cui est pœna imposita deficit, illius repetitione suppleri. Pro quo Mag. Sousa in Aphorismis S. Inquisitionis Lib. 1. Cap. 59. numer. 8. Sic rationibus firmata positio affirmans, solutione poterit obiectorum ampliùs roborari.

Ad Primum ex prima & fundamentali ratione est prompta responsio, eo enim modo, quo prædium dictum & ea quæ ad illud spectant, dicuntur esse S. Tribunalis, dici etiam potest seruos illius expensis ali. Item ex Secunda, quia licet aliquid ad compellationem desit, propter fauorem priuilegium extenditur. Et idem habetur ex Quarta, & vltima. Stare etiam posse vt quis gaudeat familiaris priuilegio, etiamsi suis expensis sustentetur, videri apud P. Pellizarium potest suprà, qui ad fratres sub eodem tecto viuentes Oratorij priuilegium extendit. Et apud Dianam Parte 4. Tract. 1. Resolut. 30. de familiaribus Episcopi loquentem. Ex quo & aliis D. Fermosinus num. 44. ad matrem extensionem facit Molfesius Tomo 1. Tract. 3. Cap. 17. numer. 70. Trullench suprà cum Ludouico Lopez ad pedisequas certis diebus comitari solitus: & Dub. 3. ad magistros, & Pædagogum. P. Tamburinus Lib. 1. de Sacrificio Missæ. Cap. 4. §. 4. num. 31. ad filios & filias, nurum & generum; dummodò habitent moraliter in eadem domo. Ex quo Verricelli Tractatu de Mißonibus Quæst. 135. num. 20. Lezana Tomo 2. Cap. 16. num. 1. ad gratis etiam seruientes. Et sic alij.

Ad Secundum dici potest in odiosis & pœnalibus non valere argumentum, etiam vbi maior est ratio. Pro quo in Thesauro dictum, & videri vlteriùs potest Diana in materia immunitatis loquens Parte 7. Tract. 1. Resolut. 15. num. 2. & 9. P. Molina Tomo 4. Disput. 75. num. 4. Carena Parte 2. Titulo 6. num. 13. Est autem ratio in nostro casu non leuis. Seruus enim arma portans, ad nocendum ea portare præsumitur, vnde expedit illum statim exarmari, & puniri. Iam autem damno illato, æquum est vt per iudicem eius, cuius est fori, caussa ipsius transigatur.

Ad Tertium bene ibi responsum de ciuilibus ad criminalia non esse legitimam illationem. Cuius responsionis impugnationi dicendum, quòd, etsi rationes videantur similes, id non obstat, quia & inter criminalia ipsa tales esse possunt, immò & quandoque maiores: nec tamen, vt nuper diximus, ex aliis ad alia crimina fieri argumentum potest. Et prætereà non est difficile rationem aliquam specialis conuenientiæ in tali dispositione deprehendere eam penitiùs intuenti. Valde enim diuersum est caussam cœptam auocari à tribunali, & maioribus inconuenientibus expositam, quàm non cœptam vti propriam assumere, prosequi, & terminare.

Ad Quartum, etsi iurisdictio à Rege sit, iuxta illius intentionem posse illam extendi, ostenditur ratione vltimâ, quia respectus boni publici, & eximiæ pietatis, multùm operatur. Cùm aliàs penitus exploratum non sit iurisdictionem ex Regia concessione descendere, vt videri potest apud P. Fermosinum Parte 2. Allegat. 1. in fine.

Ad Quintum, etsi priuilegium exemptionis contra ius commune sit, & generaliter, quod tale est, debeat strictè interpretari: id fallere, vbi fauor fidei, religionis, aut pietatis interuenit. Quod probatur ex ipso priuilegio Vrbani Quarti, de quo ibi, cuius extensionem vidimus num. 167. Priuilegium autem ad procedendum contra hæreticos defunctos in rigore non videtur tale, sed lex pœnalis omnino, licet in fauorem fidei, non tamen alicuius personæ particularis, aut in communi, per quod deficit ratio fauorabilis. Nulla enim lex quantumuis pœnalis est, quæ in fauorem boni communis non sit: Priuilegium autem immunitatis fauorem respicit personarum, vnde aliter interpretandum. Facit etiam pro eodem id, quod de Bulla Pij V. si de protegendo, tradit Diana Parte 4. Tract. 7. Resolut. 13. latè scilicet interpretandam, & extendendam vti fauorabilem, quia ob publicam vti itatem: cùm tamen grauissimas omnium contineat pœnas. Pro quo & Riccius apud ipsum.

Ad Vltimum, Circumspectionem Supremi S. Inquisitionis Tribunalis esse exploratam, sed processu nostro eius esse non obscuram mentem circumspectioni minimè aduersantem. Dum enim iubet patronatum sustineri, consequenter modum conuenientem in eius retensione præscribit: & is est, quem diximus, Regiæ, & Regiorum Ministrorum voluntati conformis.

Circa modum procedendi in casu dicto.

Ubi vtiles obseruationes.

STante fauorabili resolutione, quam & rationibus & obiectorum dilatione firmauimus, in reliquis nulla apparet difficultas peculiaris. Procedendum siquidem sicut in caussis familiarium, in quibus an tales sint, nulla potest esse dubitatio, & pro quo etiam est varietas sententiarum. Quando enim caussa sanguinis est, committendum laico delegato contendit Narbona Glossa 21. §. 58. & seqq. eo modo, quo Prælati iurisdictionem habentes temporalem, committere caussas huiusmodi solent: quod si non ita fiat, irregularitas non poterit euitari, si Curiæ sæculari reus conclusâ caussâ tradatur. Videtur autem neque ad torturam posse procedi nisi à delegato dicto, quia cùm sit illa ad sententiam sanguinis ordinata, ad eum spectat, ad quem & sententia, Aliàs si reus in tortura crimen fateretur, & iudex qui torturam indixit, atque eidem præfuit, confessionemdelegato traderet, caussæ sanguinis se manifestè immisceret, & perinde esset ac reum capitaliter condemnare: quod cauetur in Cap. finali. Ne Clerici, vel Monachi in sexto.

Dico Primò. Negari nequit securrissimum esse procedendi modum, quem Narbona omnino necessarium arbitratur, vt videtur compertum, estque ille iuxta decisionem Capitis citati, in quo Ecclesiasticis habentibus temporalem iurisdictionem vt necessarius præscribitur, dum dicitur, Debent & possunt.

Dico Secundò, illum in Tribunali S. Inquisitionis non videri necessarium. Et quidem in caussis ad fidem spectantibus id est manifestum. Deinde, in casibus non spectantibus ad illam, vbi de foro tamen ipsius sunt, non est necessaria commissio aut delegatio, vt constat in peccato Sodomiæ in Portugallia, Aragonia, Valentia, Catalaunia: ergo cùm in Hispaniæ Inquisitione crimina familiarium &c. de foro illius sint, eodem modo videtur procedendum.

Deinde id probo ex Concordia citata l. 20. Tit. 1. lib. 4. recopilat. in qua statuitur Familiarem, qui deprehenditur non gaudere foro Inquisitionis, remittendum Curiæ sæculari, modo ibidem tradito, & sic clauditur: La qual (remision) luego que se hiciere y presentare al Inquisidor, o Iuez seglar, contra cuya Iuridicion se vbiere declarado, remita el tal proceso y causa, y lo deje à aquel, en cuya fauor se vbiere fecho la dicha remision, para que proceda en el conocimiento y determinacion, de la causa. Sic ibi. Vbi licet de remissione processûs & caussæ tantùm videatur ferri præceptum, dubitari nequit quin de remissione etiam rei debeat intelligi, vt benè ostendit Diana Parte 4. Tract. 2. Resolut. 191. Notanda iam verba illa: Para que proceda en el conocimiento y determinacion de la causa. Potest ergo S. Tribunal in determinatione & cognitione causæ procedere: ex quo euidenter elicitur non esse necessariam caussæ delegationem, quando illa est sanguinis, cùm decisio sit vniuersalis.

Et ex eadem decisione argui efficaciter potest. Nam Familiaris, qui mortem intulit, priuilegio fori gaudet in Hispania, dum mors aleuosa non est, vt videri potest apud Narbonam Glossa 11. num. 36. & Glossa 17. num. 11. de eo si competentia formetur: seruandus interim in custodia iudicis præuenientis reus, & si foro non gaudere fuerit deprehensus, atque in custodia S. Inquisitionis fuerit, iudici est laico cum processu & caussa tradendus: ex quo clarè habetur eum mortis supplicio afficiendum. Et nihilominus id sine periculo irregularitatis accidit: ergo similiter poterit S. Tribunal in caussa procedere quando crimen sui est fori, & conuictum aut confessum reum, & sic capitali pœnâ dignum, Curiæ tradere sæculari. Consequentia est clara: nam in vtroque casu est eadem ratio, cùm mors sit pariter secutura.

Benè verum est pro hoc non haberi speciale Pontificum priuilegium, sicut habetur pro caussis fidei, & offendentium Inquisitores ac eorum Ministros, vt videri potest apud Dianam Parte 4. Tractatu 8. Resolut 51. Narbonam Glossa 22. num. 64. Leandrum infrà Quæst. 39. & P. Fragosum Disput. 13. citata §. 1. numer. 9. & cùm iurisdictio à Rege sit, inde videri difficile quomodo possit irregularitatis vinculum euitari. Neque videri satisfieri ex decisione Concordiæ, quia cùm in illa & Rex & Tribunal Inquisitionis sanctæ concurrant, in neutro est potestas ad irregularitatis labem submouendam. Proter quam rationem in casu remissionis post competentiam censet Diana Resolut. 101. citata, hoc non esse ad potestatem Tribunalis supremi referendum, sed dicendum fuisse tantùm declarationem ex multorum Scriptorum doctrinâ, quos ibidem affert, asserentium eam non esse proximam cooperationem ad mortem, & ita ab irregularitate alienam.

Quæ doctrina casui nostro potest, & similibus, generaliter adaptari. Nam, sicut ex sententia eorum, quos prædictus Auctor adducit, colligitur, etiam seclusis Bullis Pontificiis, in traditione sæculari Curiæ non incurreretur irregularitas, & in casu nostro, & similibus, non sit aliter remissio facienda; idem erit de irregularitate dicendum. Quòd si Pontifices pro eo priuilegium concesserunt, id ad tollendos scrupulos factum, vt in simili affirmat Diana in Bulla Gregorij XIV. loquens citata Resolut. in qua de tradentibus Curiæ sæculari non gaudentes immunitate Ecclesiasticâ decernit Pontifex. Hoc ergo securos reddere DD. Inquisitores potest.

Præterquam quòd non videtur necessarium vt capitali pœnâ digni Curiæ sæculari tradantur. Sic enim de Sodomiis, vbi de eorum crimine Tribunal S. Inquisitionis cognoscit, affirmat Freytas in Additionibus ad Tractatum de Confessariis solicitantibus Quæst. 24. numer. 136. tales, nisi sint incorrigibiles, non posse Curiæ sæculari tradi, quod non improbat Diana Tract. 7. Resolut. 20. P. 4. & Sousa in Aphorismis Lib. 1. Cap. 59. num. 27. ait esse probabile, qui & num. 37. addit, quòd licet pœna Sodomitæ, plenè probato crimine, non possit à iudice ordinario minui; Inquisitores tamen Lusitaniæ non ita limitatam habere iurisdictionem, sed circa pœnæ impositionem procedere valent, prout eis expedire visum fuerit, ex Farinacio, & conformiter ad Bullam quamdam Pij IV. Striges etiam & lamias, infanticidia committentes, non solere Supremum S. Inquisitionis Tribunal Romæ, Curiæ sæculari tradere, ex Dusino illius Assessore proponit Diana Tract. 8. citat Resolut. 118. quod & cum Pegna tenet Auctor idem, & pro quo etiam alios adducit Alberghinus in Manuali Qualificatorum, Cap. 18. Sect. 3. §. 9. num. 7.

Neque id videtur contrarium dispositioni Gregorij XV. in Bulla editâ die 20. Martij 1623. apud Carenam Parte 2. Titulo 42. n. 257. in qua statuit vt constito quòd quis pactum cum diabolo fecerit, & à fide apostatando, maleficiis, vel sortilegiis vnam vel plures personas ita læserit, vt ex maleficio vel sortilegio mors secuta sit, etiam pro primo lapsu Curiæ sæculari tradatur, debitis pœnis puniendus. Nam Pontifex homicidium cum apostasiâ à fide coniungit, quæ se solâ illam meretur pœnam etiam in primo lapsu non confessi. Et ita Diana, qui præfatæ Bullæ meminit Tract. 7. Resolut. 10. ea non obstante id tenet, quod vidimus. Et quidem cùm priuilegium exemptionis Ministris sit Officij sancti concessum in eorum fauorem, non est credendum teneri illud ad remittendum Curiæ sæculari, vt ibi ordinaria pœna reddatur: sic enim nihil fauoris haberet; immò odij non parùm: nam S. Officium ad probationem delictorum validius & efficacius est: plus enim timetur, vnde & testes promptiores sunt ad aperiendam veritatem. Estque insuper satis graue sub duplici tribunali pati reum, dum caussa eius agitur, & pariter ab eodem iudicari.

Dico tertiò DD. Inqùisitores in caussis dictis possunt ad torturam procedere, quando illa fuerit necessaria iudicata. In quo, iis suppositis, quæ de eorum iurisdictione sunt dicta, non videtur dubitari posse. Concessâ enim iurisdictione, conceduntur omnia, quæ sunt ad illius executionem necessaria l. 2. de iurisdict. omn. iud. Et concesso fine conceduntur omnia, per quæ peruenitur ad finem. Cap. Cùm infirmitas, de pœnit. & remiss. Et Cap. Quoniam, de sent. excommun. Præterquam quòd in torturâ non est periculum irregularitatis, quia neque mortis, aut mutilationis, vt supponitur. Et etiamsi debilitetur membrum, non incurri irregularitatem docent Doctores, quos adducit & sequitur Leander Parte 5. Tract. 2. Disput. 7. Quæstio. 9. Vnde etiam in Religionibus habere locum potest, non ex speciali priuilegio Apostolico, sed per consequentiam iurisdictionis ad criminum punitionem. Et torturam in Tribunali S. Officij immoderatam non futuram benè ex Farinacio obseruat Sousa suprà Lib. 2. Cap. 39. num. 25. & regulariter non plures tribus futuras quassationes aut ictus: cùm tamen sciamus in Curia sæculari septem adhiberi solitas; quod nuper in duobus Indis, accidit de homicidio suspectis, quos vidi in xenodochio Diuæ Annæ ciuitatis huius Limanæ vlceratos medicari.

Dico quartò. Licet homicidium, de quo agimus, videatur aleuosum, à seruis inquam in homine securo patratum, quod sufficere tradit cum aliis Narbona suprà Glossa 11. numer. 6. & 59. & tunc famulos fori priuilegium amittere, de quo num. 54. & seqq. nihilominus DD. Inquisitores procedere in eo possunt. Id probo. Quia inprimis non constat talem fuisse, & in dubio caussam assumere possunt; quia iudex etiam delegatus cognoscit an sua sit iurisdictio. Pro quo Bossius Tomo 2. Tit. 12. num. 350. ex Ciarlino. Et ita vsu comprobatum in S. Officio testatur Simancas, & cum eo ac Pegna, & Roderico Acunna tenet Diana Tract. 7. cit. Resolut. 10. & de crimine loquuntur, de quo dubitatur an sapiat hæresim. Nec D. Fermosinus Tomo 2. Cap. si quis contra, de foro competenti. Quæst. 10. n. 9. dicens quòd in dubio an sortilegium sapiat hæresim manifestam, vel etiam blasphemia, de qua numer. 10. Inquisitor non se intromittit, sed accusatos remittere debet ad iudices sæculares, ex Glossa, & Martha: contrarius censendus est omnino: intelligendus enim perseuerante dubio: & tunc etiam non est obligatio remissionis, quia S. Officium cognoscere potest de sortilegiis, etiamsi non sapiant hæresim, ex Constitutione Sixti V. vt videri potest apud Dianam Tract. 7. citat. Resolut. 10. vbi ait id esse manifestum. Et apud Ignatium Lupum in Edictum S. Inquisit. Lib. 24. Dist. 1. Artic. 2. Difficult. 9. & quod ad blasphemos attinet Sanctarellus Tractatu de blasphemia Cap. 8. Dub. 1. numer. 1. ex quadam Bulla Iulij Tertij affirmat Inquisitores esse iudices contra omnes blasphemias: quod non videtur displicere Dianæ suprà Resolut. 8. & illi possunt, cum benè sibi fuerit visum, amplecti. Vide etiam Dianam Tract. 8. Resolut. 112.

Quibus addo, etiamsi occisio aleuosa sit, in Concordia Indica non exceptum, & ita ex eo capite nihil obstare: cùm enim in concessione excipiuntur Regalia, reliqua omnia Regalia concessa censentur, vt ex pluribus, quos adducit, probat D. Fermosinus suprà numer. 51. Neque hoc mirum, quando respectu Officialium S. Tribunalis, prout sunt à Familiaribus diuersi, de quibus solùm Concordata procedunt, maius aliquid affirmet Narbona Glossa 19. num. 2. crimen scilicet ipsum læsæ Maiestatis, & consequenter rebellionem aleuosam eidem annexam, nequaquam excipi, sed ad forum dictum pertinere. Nec de hoc plura: quæ autem dixi Supremi Tribunalis iudicio, immò & melius sentientium censuræ subiicio.

Pro casu alio nupero & tumultuario Discursus vtilis. In quo multa circa Bullam Pij V. Si de protegendis.

ANno præterito 1661. S. Inquisitionis Tribunal iussit in hac Regum Ciuitate capi vnum ex vrbicis Rectoribus, qui venditioni carnis arietinæ præsidens, inurbana quædam & indecora non semel, eâ occasione, protulerat, dum plus eius generis, quàm ipsi videbatur necessarium, pro personis ad curam Tribunalis eiusdem spectantibus, peteretur. Et captura quidem, non pro communi carcere, habito ad qualitatem personæ respectu, fuerat constituta, sed vt in domo maioris Alguacelli, viri quidem primarij, & ex Equestri D. Iacobi Ordine, vt ibi aliquamdiu detentus disceret inposterùm & decentiùs loqui & quæ ad suum spectabant munus, cum Ministris S. Officij digniùs & promptiùs exercere. Missis ergo ad capturam ministris, ille vt potuit resistit, sed honorario curru statim inclusus in Prætorium S. Officij ferebatur. Duo tamen concurrentes Ædiles, seu Prætores vrbani, vulgo Alcaldes Ordinarios, irruunt, & captum violenter eripiunt, eumque ad Excellentisimum Proregem Comitem de Alba de Aliste deferunt, vt sua auctoritate interpositâ vim Tribunalis Sancti repellat, caussam illam minimè ad fidem spectantem, sed humanis quibusdam respectibus concinnatam proclamantes. Sed religiosus Princeps inconsultum & præceps abominatus facinus, iussit quantocyùs ad Tribunal sanctum abiis, qui eripuerant, vinctum deportari, quod & factum. Sed cùm illud anteà de ereptionis violentiâ fuisset certius factum, & eam idoneis ac sufficientibus testibus comprobasset, ereptores duos excommunicatos declarauit, & deinceps in caussa processit, mandato sub excommunicatione adhibito vt suis se domibus continerent, additis custodibus eorum expensis, nec sane exiguis, sustencandis. Vinctus autem intra Officij sancti claustra detentus, & in domum propriam post dies aliquot remissus, & præcepto pariter ac Censurâ, nec non custodibus aggrauatus. Tres item fratres, Religiosi duo, & Sacerdos alius sæcularis, & mandatum clausuræ & censuræ passi, quia verborum non leues excessus in tumultu capturæ sunt eisdem, aut forte aliàs, imputati. Circa quod non sine controuersijs actum. Et quia, tum pro iustificando S. Tribunalis processu, tum etiam pro similibus caussis, commoda esse poterunt, visum est dubia quædam clarè & breuiter lucidare.

DUBIUM I.

An casus prædictus, si inexcusabilis sit, ad aliam dici poßit Bullam, præter citatam Pij V. aut Decretum Apostolicum pertinere.

DIco primò. Alia esse Pontificia Decreta contra impedientes officium S. Inquisitionis, manifestum habetur ex Bullâ Iulij III. Kalendis April. 1551. ab Vrbano VIII. renouatâ, vt constat ex Decreto eiusdem die 7. Iunij 1633. in qua sic ille: Licèt à diuersis Romanis Pontificibus Prædecessoribus nostris, etiam per speciales Constitutiones in Corpore juris insertas, fuerit ritè & salubriter sancitum atque decretum, vt seculi Potestates, & Domini temporales, ac prouinciarum, ciuitatum, terrarum, & locorum quorumcumque Rectores, &c. Neque Diœcesano Episcopo, vel Inquisitori ipsius Inquisitionis negotio incumbens se opponere, aut ipsum aliquatenus impedire, vel impedientibus auxilium, fauorem scienter dare audeat, perpetuæ damnationis sententia in eos, qui contra prædicta fecerint, promulgata, quam si per annum animo sustinuerint pertinaci, ex tunc velut hæretici condemnentur, &c. In quibus Pontifex Decretalem Bonifacij VIII quæ habetur in Cap. Vt Inquisitionis, de hæreticis in 6. præsertim commemorat, verbis eiusdem adductis, in quibus præsertim notanda illa: Aut ipsum aliquatenus impedire.

Est item Decretalis alia Vrbani IV. in Cap. Statutum el. 1. eodem titulo, contra statuta sæcularium Potestatum, quibus negotium Inquisitionis directè aut indirectè possit impediri, Aut quomodolibet retardari. In ea tamen non est lata Censura, sed ferenda; sic enim clauditur: Per Censuram Ecclesiasticam decernimus compellendos. Quod quidem non solùm de auctoribus statuti, sed etiam de executoribus intelligendum, vt videtur compertum, quia statutum propter executionem prohibetur, & ita currit vulgare axioma, Propter quod vnumquodque tale, &c. adductum in Authentica, & magis in C. de Sacrosanctis Ecclesijs.

Extra Corpus autem Iuris est Bulla celebris eiusdem Pontificis ex Anno 1261. die 27. Septembris, in quâ sic statuit: Ceterùm si fortè (quod non credimus) aliqui cuiuscumque conditionis huic negotio vobis commisso se opponere, aut illud præsumpserint aliquatenus impedire, vt non poßit procedi liberè in eodem: immò nisi inquisiti seu requisiti id fouerint, & juxta officium & posse suum singuli juuerint studiosè: contra eos tamquàm hæreticorum fautores & defensores, & secundùm sanctiones Canonicas, freti eadem auctoritate, intrepidè procedatis. Sic ille. Et præter dicta sunt etiam alia, quæ videri possunt apud Pegnam post Scholia in Eymerici Directorium: quibus præfatus Iulius III. nouum addidit robur Constitutione citatâ, dum excommunicationem Sedi Apostolicæ reseruatam accumulat contra prædictos, & eorum Officiales; cùm præsertim se in negotio hæresis ingerunt, & de eo volunt cognoscere, quocumque prætextu id fiat.

Et ex hoc videri alicui possit Constitutionem istam, sicut & alias, ad quas alluditur in ipsâ, non comprehendere eos, qui impediunt aut retardant in negotio ad fidem non spectante, quia Pontifices in illis de negotio hæreticæ prauitatis tantùm loquuntur, & dispositiones tales, vti pœnales, neutiquam ampliandæ, vt sæpiùs dictum, & paullò superiùs numer. 172. Sed hoc non obstat: nam in Cap. Vt Inquisitionis, sic concluditur: Si quis verò de prædictis Potestatibus, Dominis temporalibus, Rectoribus, vel eorum Officialibus, seu Balliuis, contra prædicta fecerit, aut præfato fidei negotio, sæpè satis Diœcesano Episcopo, vel Inquisitori incumbenti se opponere præsumpserit, vel ipsum aliquatenus impedire, &c. vbi post facientem contra prædicta, in quibus expressi hæretici, credentes, receptatores, fautores, & defensores; additur qui se opponit, & impedit in negotio prædicto: quod quidem generalius quid indicat, negotium scilicet Inquisitionis ad alia præter adducta, sed tamen in ordine ad fidei puritatem conseruandam extendi. Præterquàm quòd cum DD. Inquisitores capturam decernunt; nemini constare potest an propter hæresim, credentiam, receptationem, fautoriam, aut defensionem, id faciant, in quibus Decretalis vim continet manifestam. Et licet aliquid præcesserit, vt in casu prædicto, propter quod intelligi possit capturæ dispositæ fundamentum; id ipsum est fallibile, & forsitan cum eo, de quo vulgata notitia, est aliud notitiæ secretioris; cui illud adiunctum caussam possit reddere grauiorem.

Circa Caput verò Statutum affirmat Glossa contra illius ire dispositionem, & consequenter pœnas ibidem expressas irrogandas, qui statuunt vt nullus, nisi sit de familia Potestatis, possit arma gestare. Sic verb. Indirectè. Non ergo tantùm de negotio hæresis agitur; cùm de impedimentis tractatur. Et impedientes arma deferre Familiares, posse vt impedientes puniri, cum aliis affirmat Pegna in Scholiis ad Directorium citatis Lib. 3. Scholia 114. §. Iam hoc priuilegium.

Et Vrbanus IV. præfatæ Decretalis auctor in Bullâ celebri citatâ ante adducta eiusdem verba ex §. Ceterùm, de quo num. 192. Inquisitoribus facultatem concesserat prohibendi Prædicatores Quæstuarios. Vnde qui hoc impediret, absque dubio impedientium pœnas incurreret. Cùm ergo statim de illis statuat, non est id ad hæresis caussas tantùm limitandum. Et ita eodem modo debet accipi quod est à Iulio III. dispositum præfatis innitente, & eadem suo decreto roborante. Præcipimus ne Diœcesanos Episcopos, & Inquisitores ipsos, in suo Inquisitioni; negotio vllo modo impediant, seu perturbent: neque se in hæresis crimine cognoscendo, seu iudicando, &c. Verba illius sunt: in quibus impedimentum in officio priùs generaliter amouetur, & statim speciale illud de cognitione iudiciali hæreticæ prauitatis. Licèt ergo Bulla Pij V. non extaret, ampla esset DD. Inquisitorum potestas ad impedientes quomodolibet coërcendos. Sed iam de illa sit

DUBIUM II.

An, & quomodo casus præfatus in Bullâ Pij V. contineatur.

DIco primò. Casus talis in Bullâ præfatâ continetur, quæ etiam renouata ab Vrbano III. Decreto citato, num. 190. Constat ex §. 4. vbi sic habetur? Quiúe carcerem, aut aliam custodiam, seu publicam, seu priuatam, effregerit, vinctumque extraxerit, seu emiserit, capiendum prohibuerit, seu facultatem effugiendi dederit, &c. Ecce vinctum capi prohibitum, & captum ereptum. Quid manifestius?

Dices agi de hæretico, quod tripliciter probari potest. Primò ex tenore Bullæ in eius §. 1. vbi Pontifex in eos inuehitur impios homines, qui omnibus malis artibus S. Officium subuertere, Ministrosque functionibus disturbare moliuntur. Tales autem se reprimere velle Constitutione suâ protestatur. Non solent autem tales esse nisi qui hæreticis fauent, & ideò Tribunali sancto sunt infensi, quod est hæreticorum terror. Secundò, quia §. 2. inter eos, quos offendi prohibet, sic concludit: Seu accusatorem, denuntiatorem, aut testem in caußâ fidei, quomodocumque productum. Quod ad præmissos omnes videtur referendum ex communi doctrinâ de qualitate, seu determinatione in fine dispositionis, pro quâ Glossa in Cap. Secundò requiris, de appellationibus & cum aliis atque ex aliis Barbosa de dictionibus & clausulis Claus. 119. de quo & Nos alibi. Tertiò quia §. 7. sic habetur: Quicumque autem pro talibus veniam petere, aut aliàs intercedere tentauerint; in easdem illas pœnas, quæ in hæreticorum fautores à Sacris Constitutionibus inferuntur, ipso facto se nouerint incurrisse. Hæc Pontifex: ex quibus id satis videtur apertum. Tandem, quia Constitutio ista est conformis duabus aliis, scilicet Innocentij IV. & Clementis IV. vbi de hæretici capturâ agitur, & pœnæ impedientibus assignantur. Quæ apud Pegnam habentur suprà.

Sed certè nullo est modo sustinendum, stante in contrarium supremorum Tribunalium praxi, quam Pontifices vti suæ menti conformem dubio procul amplectuntur. Et illi se Tribunalia inferiora conformant, vt necessarium omnino id sibi rata: cùm regulam non debeant sequi, quod nec ipsis est licitum, laxiorem. Et ita videmus iuxta tenorem Bullæ eiusdem punitos, qui vinctos eripuerant non hæreticos, pœnis aliquando ex Pontificiâ mansuetudine temperatis. Pro quo Carena Parte 2. Titulo 13. num. 67. & aliis, de quibus infrà, num. 215.

Deinde. Quæ in contrarium adducuntur, non vrgent. Primum enim est quidem verissimum, & omninò Pontificem velle impiis hominibus S. Officio infensis validum frænum iniicere, ac penitus reprimere eorum audaciam. Sed tales non semper fautores hæreticorum sunt, sed liberrimi, petulantes, & præcipites, sub pietatis colore, vt loquitur Constitutione citatâ Iulius III. & licet non omnes subuertere S. Officium malis artibus, aut Ministros suis functionibus disturbare moliantur: si tamen id faciant, quod est prohibitum, pœnas incurrunt: quia tali prohibitione intendit Pontifex, ne quisquam sic agendo in profundum malorum veniat, & illam contra S. Tribunal, & eius Ministros, tandem hauriat impietatem. Quemadmodum si quis hæreticum ex manibus Ministrorum eripiat humano aliquo respectu, Bullæ pœnis obnoxius redditur: & tamen non ideo subuertere S. Officium intendit, & generaliter Ministros suis functionibus disturbare. Et reuerà licet expressè ac directè nolit sic operans S. Officium subuertere, vult tamen, ex parte quidem, expressè; & interpretatiuè, totaliter. Siquidem suo facto & exemplo viam aliis sternit similiter faciendi: quod si ita contingat, actum est de S. Officij auctoritate.

Secundum est enerue, quia caussa fidei latiùs patet, vnde & additum à Pontifice, Quomodocumque productum. Et ita caussa, quæ contra impedientes agitur, caussa fidei est, vt benè ex Zanardo Carena suprà, num. 67. vnde & abiurant, vt videri potest apud Dianam Parte 4. Tractat. 7. Resolut. 13. in fine: licèt hoc in omnibus locum non habeat regionibus, de quo infrà, Dub. 4. & verò cùm facilè fuisset Pontifici dicere, In caußâ hæresis, sicut expresserunt nonnulli alij, nec tamen dixerit, validum argumentum est vt credamus Constitutionem suam voluisse ad omnem caussam tribunali sancto propriam ampliare. Vnde concedo quod de qualitate aut determinatione, in fine dispositionis adiectâ obiiciebatur.

Tertium videtur vrgentius, sed soluitur nihilominùs inprimis, si dicamus ibi quidem esse sermonem de hæreticorum caussis, pro quibus, qui veniam petunt, eisdem fauere videntur. Prætereà dicendum magis ad rem pœnas fautorum incurrere, non quia fauent hæreticis, sed quia Pontifex vult in eodem pœnarum genere comprehensos cum hæreticorum fautoribus: eò quòd impedire S. Inquisitionis Officium maius quid est simplici hæretici fauore; tendit enim ad illud subuertendum, vt iam vidimus asseruisse Pontificem, & ita grauiùs puniendos benè obseruat P. Palaus Tomo 1. tract 4. Disput. 8. Puncto 16. §. 7. n. 2. sic etiam Pontifex tales pœnis subiicit, quæ reis læsæ Maiestatis sunt constitutæ, licèt reuerà rei talis criminis non sint.

Vltimum denique parui momenti est, cùm constet Pium V. ampliorem voluisse Constitutionem edere pro speciali Tribunalis sancti, & Ministrorum eiusdem protectione, vnde Constitutionum Pontificum aliorum non meminit, quia si meminisset, de earum ampliatione non poterat dubitari.

Dico secundò. Casus prædictus etiam in Bullâ Pij V. continetur, quatenus fuit cum perterrefactione Ministrorum coniunctus, de quâ §. 2. ibi: Seu perterrefecerit. Quod quidem non respectu actionis illius tantùm accidit, sed & aliarum, quæ deinceps iniungi à DD. Inquisitoribus contingeret. Quis enim non timeat manus in aliquem iniicere, cùm contra se potestatem sæcularem irrupturam possit verosimiliter suspicari? Et cedere quidem parùm videbitur honorificum, quando & resistere magno constat obnoxium esse periculo. Scio hæc non inaniter dici, sed magno, &, vt sic dicam, palpabili fundamento. Vnde & metus est cadens in constantem virum, quem in hoc negotio requiri ex Zanardo habet Diana Resol. 13. citatâ, & Carena num. 63. & 64.

DUBIUM III.

An ob imperfectionem actus poßit casus, de quo agitur, à pœnis Constitutionis Pij V. alienus pronuntiari.

QVia scilicet ereptus reus, Tribunali est tandem S. Officij consignatus, vt in narratione perspeximus. Imperfectionem namque actus obstare pœnarum incursioni dictum à Nobis hoc Titulo, num. 2. & in materiâ præsenti loquendo sic tradere videtur Sousa in Aphorismis, Lib. 1. Cap. 28. num. 16. vbi ita scribit: Impedientes Officium S. Inquisitionis effectu non secuto, non excommunicantur in Bullâ Cœnæ. Dixi suprà, Cap. 23. n. 19. Farinacius §. 7. num. 101. & seqq. sic ibi. Et loco à se allegato sic habet: Receptatores hæreticorum (idem est de fautoribus & defensoribus iudicandum) non excommunicantur effectu non secuto: ab Inquisitoribus tamen puniendi sunt. Sanchez numer. 9. (scilicet Decalogi, Lib. 2. Cap. 10.) Hæc ille, citans insuper seipsum in Expositione Bullæ Coenæ variis in locis. Et cùm de impedientibus loquens idem velit intelligi de ipsis, quod de fautoribus ac defensoribus, non solùm de excommunicatione Bullæ Cœnæ intelligendus venit, sed etiam de pœnis aliàs constitutis, cùm & ipse teneat citat. Cap. 28. num. 14. impedientes esse fautores, & tales esse etiamsi non in odium fidei n. 17. vt probabilius. Pro eodem stat Bonacina Tom. 3. disput. 1. quæst. 2. Puncto 3. num. 3. qui malè, vt sæpè facere solet (verba sunt Dianæ Tract. 7. cit. Resol. 21. §. Sed in fine) citat prose Suarez & Filliucium. Et licet de receptatoribus & fautoribus loquatur, de eisdem vt impedientibus etiam loquitur, quod plus est, vt diximus, quàm simplex receptatio & fauor. Tenet etiam P. Tamburinus Lib. 2. in Decalogum, Cap. 1. §. 6. n. 7. & Leander Part. 4. tractat. 3. Disputat. 1. quæst. 21.

Dico primò. Imperfectio actus in casu nostro non tollit pœnarum incursionem. Sic de receptatoribus & fautoribus loquuntur P. Suarez P. Palaus, Sayrus, Graffia, Megala, & Duardus, quos adducit & sequitur Diana loco citato §. At his non obstantibus, & P. Martinon Tom. 5. Disp. 59. n. 14. & in casu, de quo agimus, est pro eo manifesta Pontificis mens, dum §. 4. sic statuit: Siue aliàs auxilium, consilium, aut fauorem, publice, vel occultè, in quolibet prædictorum scienter præstiterit, licèt nemo occisus, nemo verberatus, nemo extractus, emissus, vel ereptus, nihil expugnatum, nihil effractum, succensum, direptumúe nullum denique damnum reipsa sit secutum, nihilominùs hic sit anathemate præsentis Canonis auctoritate ligatus. Sic ille: ad quod non est quod possit verosimiliter responderi, & ita in terminis casus nostri tenet Ignatius Lupus in edictum S. Inquisitionis, Lib. 24. Dict. 1. art. 2. Difficult. 4. §. Circa vtramque, & Difficult. 7. ad finem. Qui de receptatoribus idem tenuerat Lib. 14. Dist. 5. art. 3. Difficult. 2. & Carena suprà, numer. 50. & 66. qui perterrefacientes testem tantùm excipit. Videndus etiam num. 104. vers. Notare. Vnde qui negasse videntur Auctores, speciale hoc statutum non videntur attendisse, neque in terminis illius locuti. Et Sousa quidem parùm consequenter processit, qui citat. Cap. 23. numer. 10. ita scribit: Receptans hæreticum non desinit esse verè receptator, quamuis pœnitentiâ ductus illum voluntariè & non delatus manifestet: mitiùs tamen puniri debet. Decian. Crimin. Titul. 5. Cap. 51. num. 78. Farin. num. 155. Sic ille. Atqui receptatio fuit ne receptatus in manus iudicum veniret, qui effectus non est secutus: quod ergo de non secuto effectu aliàs dicitur, non est solidâ ratione subnixum.

Aliud ergo est actum prohibitum non fuisse perfectè talem, & aliud non fuisse secutum effectum, ad quem ille tendit. Vt qui furari aut occidere intendit, non tamen furatus est, aut occidit, pœnas furis aut homicidæ non incurrit, ob actus imperfectionem minimè sufficientem ad absolutam denominationem talis, quia neque furtum, neque homicidium dici potest, quod sub his terminis prohibetur. Qui autem resistit iustitiæ ministris, ne in manus eorum cadat, licèt reuerà capiatur, pœnis resistentium subiectus manet, quia resistentia per se prohibetur, & per accidens est, quòd captura sequatur, aut non sequatur: quod in casu nostro euenit: receptans enim verè receptat, & fauens verè fauet, & captum eripiens verè eripit, quæ actiones per se sunt prohibitæ sub pœnis adiectis, vnde iuxta illas est iudicandum, & non ex subsecutis per accidens. Et ita currit doctrina, de quâ Nos num. 2. Tituli huius.

Dico secundò. Licèt quoad excommunicationem latam in dictâ Bullâ, nulla esse possit exceptio, quia in eâ non est magis aut minùs, in aliis tamen pœnis esse remissio aliqualis potest, quando non est secutus effectus. Id probo. Quia inflictio pænarum huiusmodi non est omnino præcisa, ita vt debeat necessariò statui à DD. Inquisitoribus, etiam crimine plenè probato. Vnde ex Zanardo obseruat Diana cit. Resol. 13. §. Non desinam, quòd ad infligendas pœnas positas in dictâ Bullâ consulendus est Senatus Cardinalium super negotiis fidei deputatus. Pro quo bonus testis ille Tribunalis sancti diuturnus Consultor. Et P. Palaus suprà, num. 13. affirmat pœnam mortis impositam non esse in vsu, nisi in casu rarissimo. Est ergo locus arbitrio, & ita in casu non secuti effectus habere illud potest locum, quia ratio pro eâ congrua est satis, & maximè cùm impediens pœnitentiâ ductus restitutionem cum effectu fecit, vt ex Sousa est positum num. 203. de receptatore, qui & ipse est impediens, vt diximus. Sed si quis fuerit ex manibus ministrorum ereptus, & vt sibi consulat fugiendo permissus, aliàs capiatur, id ad euitandam pœnam nihil videtur conducere, nisi quatenus iuuare eum plus forsan potuit, & noluit, eripuisse contentus. Vnde res hæc ex circumstantiis maximè pendet, quæ in caussis criminalibus magnum solent habere momentum.

DUBIUM IV.

An ex eo quòd impedimentum non fuerit ex contemptu aut odio S. Tribunalis, id poßit incursioni pœnarum obstare.

FVndamentum dubia præstant verba Pontificis sic enim §. 5. Nemo autem expurgationem habere, aut caussam vllam proponere vel prætendere poßit, qui tantum nefas in contemptum & odium huius Officij admiserit: nisi contrarium per planas probationes docuerit se fecisse. Sic ille. Circa quod ita scribit Sousa in Aphorismis Lib. 1. Cap. 28. num. 9. Intelligitur hæc Constitutio quando offendentes ipsos Inquisitores, & ministros, id faciunt in contemptum & odium S. Officij, secus verò si ex alia caussa, ex qua per claras probationes id fecisse ostendant, non in odium Inquisitionis. Farinacius 5. n. 8. (§. inquam 5. Quæst. 182. de hæresi.) Idem tenet Lupus suprà Lib. 24. Dist. 1. Art. 2. Difficult. 2. in fine. Sed cùm Difficult. 9. §. Si primo modo, aperte contrarium teneat, dubitari potest an in loco priori error typographiæ substet. Cui tamen obstare videtur citatio Farinacij pro suo asserto, & quòd in Catalogo erratorum in fine non contineatur.

Sed contrarium amplectitur Ioannes Baptista Scortia in Epitome Bullarum Epit. 106. Theoria 278. dicens Pontificem non velle à præfatis pœnis eximere quempiam, eo quòd tantum facinus suâ naturâ in contemptum maximum Inquisitionis vergens, docuerit se aliâ caussà, quàm contemptûs & odij prædicti Tribunalis fecisse: sed solùm si doceat se contrarium præstitisse: quare probata quidem actio contraria violationi Inquisitionis eximit à pœnis, sed non diuersitas intentionis: vtpotè si aliquis hæc commisisset rogatus precibus consanguinei, non formaliter in contemptum S. Inquisitionis. Sic ille censet. Et exemplum ab ipso adductum non ita accipiendum quasi ex illo probetur contrarium factum violationi, sed vt diuersitas, intentionis non releuet violatorem: qui enim rogatus à consanguineo tale quid perpetrat, non videtur ex formali contemptu aut odio operatus: sed nihilominùs facinus committit ex se in contemptum & odium S. Tribunalis vergens, quod est ad pœnas incurrendas satis. Et satis quidem contemnere Sanctum videtur Officium, qui propter pretium aut preces in eius sacrarium irrumpit, mandata violat, irreuerens, infrunitus. Aut Ecclesiam Dei contemnitis? Sic Apostolus 1. Cor. 11. v. 22. quia in Ecclesia videbat indecentia quædam, dum voluptatem præferebant suam Corinthios perpetrare.

Dico primò. Quomodocumque impedimentum dictum contingat, excommunicatio incurritur Constitutionis prædictæ. Hoc quasi certum videtur statuere Carena suprà n. 102. quod & tenet Lupus citata Difficult. 9. qui Artic. 4. contrarium videtur amplecti quando impediens non est talis respectu hæretici, aut eius actio hæresim sapit: solùm enim ad talia Inquisitorum iurisdictio se potest extendere. Pro quo sex adducit Auctores, qui de blasphemiâ agentes id indicant, dum non hæreticalem ad Inquisitores negant pertinere. Sed certè eorum nullus in casu nostro locutus, qui specialis est. Videtur autem Assertio efficaciter ostendi posse, tum ex praxi Romanæ Inquisitionis, annuente Pontifice: tum quia Pontifex Constitutionis Auctor. nullo modo vult à pœnis expertem, qui ex humano aliquo affectu fecerit quod seuerè adeò prohibetur, vnde indubitatum est illum esse grauiter puniendum. Atqui non pœnis reorum læsæ Maiestatis, iuxta modum dicendi contrarium, quia in odium & contemptum non est commissum: ergo saltem excommunicatione, quæ est maximè propria Ecclesiasticæ potestatis. Patet illatio, quia aliàs sic delinquens omnino euaderet immunis. Si dicas puniendum pœnâ arbitrariâ. Instari validissimè potest: nam eo pacto Constitutio dicta nihil in casibus talibus operatur: pœna enim arbitraria, etiam non stante Constitutione huiusmodi, statui poterat: vnde & Auctores ante Pium V scribentes, de pœnis impedientium agunt, pro quibus & aliæ Bullæ extant, & Decretales, vt vidimus Dub. 1.

Dices sententiam esse multorum, quos adducit & sequitur Diana Parte 4. Tract. 7. Resolut. 21. §. Verùm ego, asserentium fautores hæreticorum non ligari excommunicatione Bullæ Cœnæ contra illos, nisi faueant hæreticis vt talibus: sicut & loquitur P. Sa V. Excommunicatio Bullæ Cœnæ numer. 1. & Lupus quoad forum conscientiæ Libr. 14. Dist. 2. Artic. 1. Difficul. 7. P. Tamburinus in Decalogum. Lib. 2. Cap. 1. §. 6. num. 6. vbi se refert addicta Libr. 1. Cap. 3. §. 7. v. Hæreticus. Quod & videtur in casu nostro cum proportione dicendum, vt non ligentur qui in odium & contemptum S. Officij non fuerint operati.

Sed hoc non obstat. Nam inprimis sententiam contrariam in fautoribus tenent P. Suarez, P. Laymam, Sousa & Sanctarellus, apud Dianam §. ante nuper citatum. Et prætereà P. Palaus Tomo 1. Tract. 4. Disput. 3. Puncto 5. n. 9. Nec contrarius videtur P. Martinon Tomo 5. Disputat. 59. num. 213. licet enim dicat non incurrere excommunicationem fauentem ex titulo amicitiæ, cognationis, aut vtilitatis, addit tamen extra caussam hæresis. Quod & in aliis Auctoribus obseruandum, qui immeritò pro assertione opposita referuntur. Aliud est namque fauorem præstari hæretico extra caussam hæresis, quando scilicet ille non quæritur, aut aliquid agitur in ordine ad hæresim puniendam. Licet enim in hoc secundo casu non faueatur vt hæretico formaliter, fauetur tamen in caussa hæresis: & tunc excommunicationem incurri non videntur negare quotquot priori modo loquuntur: vnde & contrarium non esse Patrem Martinon meritò pronuntiamus. Et hoc pacto etiam accipiendum quod tradit P. Palaus Disput. 8. Puncto 16. §. 7. numer. 1. vbi ait pœnas fautorum non incurrere, qui ex titulo consanguinitatis vel amicitiæ faciunt: ne sibi apertè contrarius euincatur. Id quod etiam benè explicat P. Fragosus Tomo 2. Lib. 1. Disput 3. §. 1. num. 29. vers. Excusantur, dicens requiri ad incurrendam censuram, quòd quis faueat propter hæresim, vel quòd fauor redundet in fauorem hæresis. Quid dicat Leander Part. 4. Tract. 3. Disput. 1. quæst. 18.

Deinde (quidquid de præfata sententia probabili sit) in casu nostro alia est ratio: nam Bulla Cœnæ solam pœnam excommunicationis profert à prædictis incurrendam. Si ergo fundamentum sit ad Pontificis mentem dignoscendam, vt non sit verosimile adeò graue onus imponere, cessabit illa penitus, quia non est diuisibilis. At Pius V. in sua Constitutione diuersas pœnas imponit, & manifestum est ex humano impedientem affectu aliquas mereri: cùm ergo grauissimæ illæ læsæ Maiestatis non habeant locum; iuxta modum illum dicendi, excommunicatio saltem debet admitti, vt superiùs arguebamus.

Dico secundò. Quocumque humano respectu impedimentum contingat, pœnis aliis à Pontifice designatis obnoxius remanet impeditor. Sic Scortia suprà Sousa citat. Cap. 28. numer. 17. vbi ita scribit: Impedientes Officium S. Inquisitionis, & ad id dantes auxilium, consilium, vel fauorem, non in odium fidei, sed propter alias caussas, probabile est non dici fautores hæreticorum: oppositum tamen probabilius est. Dixi Cap. 23. num. 6. & 7. Sic ille, qui loco à se citato de receptatoribus egerat, vbi nec parentes, nec filios, nec coniuges excusat, licet, numer. 8. mitiùs dicat puniendos. Eum sequitur Diana supra Resolut. 13. §. Sed ego. & vterque de impedientibus locutus: de quibus & agens Sanctarellus Tract. de hæresi, Cap. 41. Dub. 3. num. 5. in fine, licet dicat non esse suspectos de hæresi, si id faciant ex amicitia, vel consanguinitate: addit tamen procedi contra ipsos posse tamquàm perturbantes iurisdictionem S. Officij, quod & alij affirmant, vnde & iuxta communem videtur esse Doctorum sensum pœnas perturbatorum non effugi ex humanis respectibus, quamuis possint temperari. Quod & probo:

Primò ex praxi Supremi S. Inquisitionis Tribunalis, & Pontificiæ Sedis, pro qua faciunt quæ habet Carena suprà num. 67. vbi punitum quemdam ait Constitutionis pœnis, qui blasphemum nomine Inquisitionis captum eripuerat. Et §. 19. vbi de Regente Aponte. Et n. 99. vbi diuersas sententias delinquentium contra illam refert, licet non abiurent, quia non suspecti. Et numer. 100. vers. Sic etiam, vbi Gregorij XV. manifestam declarationem adducit.

Secundò. Quia si excusatio talis valeret, nullo modo à Pontifice esset grauissimo malo consultum, cui ipse intendit remedium efficax adhibere, vt ex Constitutionis constat exordio. Id ostendo. Nam vix est (si apertè hæreticus non sit) qui excusationem aliquam non posset adducere ex motiuo humano, à contemptu & odio S. Tribunalis alieno. Id quod in regionibus, vbi fides Catholica viget, est specialiter certum, in quibus nihil tale præsumitur, vt obseruat Lupus suprà Dist. 1. Artic. 2. Difficult, 1. in principio, regulariter loquendo: & ideò non abiurant, vt ante eum tradiderat Carena citat. num. 99. Deinde, Si amici, si cognati, si socij, si collegæ, eripere reum absque periculo incursionis pœnarum possunt, quæ erit in capiendo securitas? Certè si puniri tales possint virtute Pontificiorum Decretorum, vt nuper dicebamus, id Pius V. non iudicauit sufficiens ad securè in hoc negotio procedendum: & ita securitati Ministrorum consulens, sic, vt vidimus, ordinauit. Hoc autem non consecutum liquet, si euasioni illi locus sit, de contemptu & odio minimè interuenientibus, tantoperè humanis respectibus deferendo: vix enim erit, cui fautores huiusmodi desint, cùm aut cognatos, aut amicos, aut collegas, seu socios, in quouis viuendi genere sit facile reperire.

Dices Pontificem ita significare verbis allatis, dum contemptum & odium in violatione iurisdictionis Officij sancti interuenturum exponit. Ad quid enim illud, si verba talia nullum erant effectum specialem habitura? Sed hoc certè non vrget; iam enim ex Scortia congruam expetitionem accepimus.

Instrui tamen potest ex eo quod Pontifex addit, per claras probationes posse contrarium ostendi? Rogo enim quid sit hoc contrarium? An tantum nefas non admissum, quia reuera actio nulla iniuriosa extitit? cum tamen falsò imponatur. At hoc dici nequit: nam si actio non est legitimè probata per euidentiam facti, non potest à quoquam exigi vt per claras probationes contrarium doceat: cùm non possit nisi confessus aut conuictus condemnari, quorum nihil datur. Si autem semi-plenè probata sit, non item requiritur clara probatio in contrarium, sed proportionata: vnde testimonium vnius testis testimonio alterius eliditur, & indicia tormento purgantur, aut aliter, secundum varias Iuris dispositiones, & etiam indiciis contrariis eliduntur. Pro quo Auctores adducit Diana Parte 4. Tract. 6. Resolut 2. in fine. Aliter ergo est illud Contrarium explicandum, vt scilicet per probationes claras ostendatur non esse factum in contemptum & odium id, de quo reus accusatur. Stare ergo ereptio, & sic actiones aliæ possunt, quin contemptum & odium importent, & ita ex mero facto non arguitur incursio pœnarum, ex eo quòd ipsum ex se in contemptum & odium vergat, iuxta dicta.

Bona quidem instantia: sed ad quam occurrere instanter possumus: Nam stante præfatâ intelligentiâ de impedimento, ex se vergente in contemptum & odium S. Officij, stat posse aliquando probationes esse in contrarium, si quis videlicet clarè ostendat se ignorasse eos, à quibus captus trahatur, Ministros S. Officij fuisse. Quod posse contingere testatur Pontifex §. 4. verbis illis: Scienter præstiterit. Item potuit ex graui metu operari: quo euentu excusationem Doctores admittunt, vt videri potest apud Sousam in Aphorismis Lib. 1. Cap. 23. num. 12. ex Farinacio, & P. Azorio. & etiam apud P. Palaum Tract. 4. Disput. 3. Puncto 5. num. 13. vbi communem dicit esse sententiam, pro qua præter Farinacium adducit Pegnam, Simancam, & Vgolinum. Et etiam apud P. Fragosum Tomo 2. Lib. 1. Disput. 3. §. 1. num. 27. vbi addit alios. Prætereà, si videret quis virum nobilem à Ministris nimis indecorè duci, & contra DD. Inquisitorum voluntatem id esse sibi persuaderet, quæ persuasio esset absque dubio benè fundata: numquàm enim indecora huiusmodi & inurbana tractatio esse illis grata potest. Et sic aliæ possunt esse caussæ, quæ proponi & prætendi meritò possint, & propter eas expurgationem sic proponentes & prætendentes habere. Sic ergo non stat captum eripi scienter & sponte ex quocumque humano respectu, quin pœnæ constitutionis incurrantur: cùm tamen stet optimè verborum illius sensus secundùm datam explicationem.

Dico tertiò. Etiamsi dicamus sententiam contrariam non solùm esse probabilem, sed veram, in ordine ad praxim parùm deseruire potest: vnde S. Tribunal valebit semper auctoritatem suam magnâ cum potestate tueri. Hoc probo & explico. Nam contendens se non ex contemptu aut odio operatum, sed ex alio humano affectu, id debet per claras probationes ostendere: cùm autem intentio sit actus internus, difficillimè potest per probationes claras demonstrari. Illis igitur deficientibus, procedere S. Tribunal poterit ad pœnarum inflictionem.

Dices ex Carena num. 30. & seqq. etsi Pontifex claras probationes exigat, sufficere probabiles, quod benè probat. Verùm cùm non vtcumque probabiles in negotio adeò graui sufficiant, sed quæ valde ad claritatem accedant, idem de illis videtur dicendum, esse scilicet valde difficiles. Cumque iudicium circa hæc apud iudices sacros sit futurum, clarè ex eo apparet posse probationibus talibus non deferre, & ita reum Pontificiis pœnis dignum pronuntiare, piè easdem temperando, de quo inferius Dub. 6. Quando etiam si tantùm probabiliter procedant, excommunicatio S. Tribunalis, sicut & declaratio timenda sit, & contra eam neutiquam eundum, iuxta ea, quæ adducit D. Fermosinus Allegat. citatâ, num. 76. pro quo & videndus P. Suarez Tomo 5. in 3. p. Disput. 4. Sect. 6. num. 6.

DVBIVM V.

An pœnæ Constitutionis prædictæ possint à Tribunali Sancto temperari.

DIco primò. Quod ad excommunicationem attinet, temperamentum non patitur. Id clarum, quia vt dictum supra num. 213. illa non est capax diuisionis.

Dico secundò. Pœnæ aliæ temperari possunt. Sic colligo ex Auctoribus, qui de fautoribus agentes, puniendos dicunt DD. Inquisitorum arbitrio: ex quibus aliqui negant posse illis pœnam confiscationis bonorum infligi. Quos cùm afferat Diana Tract. 7. citat. Resolut. 21. §. Hoc supposito, in fine, sic subdit: Verùm ego illam admitto, Stante Constitutione Pij V. si de protegendis, in qua clarè contra supradictos infligitur talis pœna. Sic ille, pergens §. sequenti in hæc verba: Notandum est tamen hic titulum consanguinitatis, vel amicitiæ strictißimæ, non excusare in totum fautores hæreticorum à supradictis pœnis, quæ latitudinem habent, sed debent moderari pro matori vel minori sanguinis coniunctione; & ita docent Doctores &c. Vbi dici nequit non loqui in terminis Bullæ Pij V. cùm eam referat. Quòd autem excipiat eas, quæ latitudinem non habent, propter excommunicationem dictum, iuxta priorem Assertionem. Videndus etiam Carena §. 21. & 24.

Deinde id probo ex praxi S. Tribunalis, de qua num. 207. Quibus addo recentiorem casum apud D. Fermosinum: Prætor namque Vallisoletanus valde in hoc genere criminosus, & proptereà excommunicatus ac interdictus, absolui iussus à Regiâ Maiestate, interueniente procul dubio supremo Tribunali. Quid autem casus ille ad Bullam Pij V. spectaret, ex facto constat, & Allegatione pro ipso, præsertim n. 30. vbi illius inducta mentio.

Dico tertiò, Prædicta potestas moderandi pœnas est etiam in Tribunalibus inferioribus. Hoc potest ex eorum etiam praxi probari, & prætereà ex mandato supremi Romani Tribunalis, de quo num. 207. citat. vt non infligantur pœnæ Bullæ nostræ nisi illo consulto: possunt ergo aliæ infligi, iuxta Doctores, de quibus dudum: quibus adde Sousam in Aphorismis Lib. 1. Cap. 28. numer. 20. vbi ita scribit: Impedientes dictum Inquisitionis Officium, siue directè, siue indirectè, tam in odium fidei, quàm ob alias caussas, pœnâ arbitrariâ puniuntur. Peña d. Comment. 79. Farinacius §. 5. num. 73. & 74. (Quæst. scilicet 182. de hæresi) Sic ille. Et adducti ab ipso post Bullam Pij V. scripserunt, vt manifestum. Licet contrarium videatur tenere Carena §. 24. citato. vbi ait casus huiusmodi semper ad Supremum Senatum referendos, ad quem spectat declarare incursionem in pœnas Constitutionis. Verùm id de consilio tantùm videtur dictum, vnde vers Aduerte, concludit sic; Ad quos ob id consulo quòd huiusmodi caussæ semper referantur. Sic ille de Romano Senatu locutus. In Hispanico etiam faciendum vbi res non vrget. Sed pro nobis stat insuper Lupus Lib. 24. Dist. 2. artic. 3. Difficul. 1. vers. Tum præterea circa expositionem Constitutionis nostræ locutus.

Dico quartò. Quòd de priuatione Beneficiorum ipso facto statuit Pontifex verbis illis: Beneficiis, & Officiis omnibus Ecclesiasticis præsentium auctoritate priuati &c. moderationem etiam habere potest, non adhibitâ declaratione priuationis, sine qua Beneficia iustè retinentur, iuxta receptissimam sententiam. de qua sæpiùs in Thesauro, & suprà num. 8. & videri, si placet, poterit P. Palaus Tom. 1. Tract. 4. Disput. 3. Puncto 6. num. 5. & Puncto 6. numer. 2. Si dicas non videri sine peccato fieri posse, vt qui à Pontifice priuati sunt, non declarentur tales. Occurri potest ex eo quòd Pontifex non ita priuat, vt ad effectum priuationis non exigat declarationem. Cùm ergo hæc iustis ex caussis suspendi queat, has ipsas caussas non videtur improbare. Quemadmodum in laicorum condemnatione accidit, quos omni dominio, dignitate, honore &c. priuat verbis illis ex §. 4. Et perpetuò eo ipso priuatus. Et nihilominus id stat, quod diximus, Assert. 2. & 3. vbi & suspenditur, quod ad priuationem consequens videbatur: vnde §. 13. exhortans Sæculares Potestates ad impertiendum auxilium, & pœnas exequendas, his vtitur verbis: Siue in præstando ministris prædictis auxilio, siue in criminum post Ecclesiæ sententiam animaduersione. &c. vbi non ait post suam sententiam puniendos, ob crimina scilicet, propter quæ omni sunt honore ac dignitate priuati: sed post sententiam Ecclesiæ: apertè indicans futuram aliam à suâ distinctam, in qua dicimus posse moderationem adhiberi.

Quibus addendum Pontificem, cùm de pœnis infligendis loquitur, nullum præceptum verbis expressis imponere, quo tamen vsus §. 10. circa Constitutionis publicationem cum Ecclesiæ Prælatis loquens. Licet autem addat: & quantùm in se est firmiter obseruari procurent, id non vrget pro necessaria inflictione pœnarum, pro qua DD. Inquisitoribus nullum præceptum imponit, neque Episcopis ipsis vt Ordinariis Inquisitoribus: sed illud tantùm exoptans vt Constitutio vim habeat, pœnas, cùm conueniens videbitur, infligendo, aut eas, cùm opportunum fuerit, temperando. Dici enim verissimè potest Constitutionem hoc modo à Tribunalibus sacris, firmiter, quod votum Piissimi Pontificis, obseruari. Neque merum rigorem tenendum semper optat Pontificia benignitas, etiam cùm irata fuerit, misericordiæ, Diuinæ instar recordata.

DVBIVM VI.

Quæ occurrunt in casu nostro, an sint sufficientia pro Constitutionis pœnis temperandis.

DIco primò. Reorum nobilitas in rigore loquendo non videtur attendenda, etiamsi nota illa, & equestrium Ordinum Crucibus decorata. Hoc videtur ex Constitutionis tenore perspicuum, in qua Pontifex §. 2. Ciuitates integras, & populos, Comites, Marchiones, Duces, & potiori titulo illustres inuoluit. Et quod ad excommunicationem attinet, id nequit dubitari. Quod & tradit Carena Parte 2. Tit. 7. §. 89. generaliter locutus de criminibus ad S. Inquisitionis Tribunal spectantibus. Et licet dicat non imponendam pœnam, quæ infamiam irrogat: addit tamen earum loco alias subrogandas, castigandos tamen tradit Parte 3. Tit. 13. numer. 60. loco triremium.

Dico secundò. Probabile est nobilitatem temperationi pœnarum caussam aliquam præbere. Id probo. Nam Scriptores, de hoc loquentes discrimen statuunt inter nobiles, & ordinum inferiorum, sicut cùm de blasphemis agunt, & de contrahentibus binas nuptias. Pro quo Salcedus in Additionibus ad Bernardum Diaz. Cap. 8. Lit. B. & Cap. 110. Lit. A. Sousa in Aphorismis Lib. 1. Cap. 19. num. 20. & Cap. 35. num. 20. & generaliùs Lib. 3. Cap. 36. num. 7. vbi de pœnis arbitrariis, & alij apud Dianam Parte 4. Tract. 7. Resolut. 21. §. 2.

Dico tertiò. Quòd vnus ex duobus prædictis Prætoribus Familiaris esset S. Officij, non videtur illum releuare, sed potiùs excessum aggrauare. Id clarum: quia tenebatur strictiori valde vinculo, & ratione præstiti iuramenti, pro S. Tribunali stare. Nihilominùs considerationis esse aliqualis potest, vt non in odium illius operatus sit, cuius se cruce voluit & prætendit honorari.

Dico quartò. Quòd ereptus esset ex gremio Vrbani Capituli, cuius Alcaldij sunt Capita. rationem pro temperamento exihet aliqualem. Nam sicut iniuria vni de consortio facta, toti videtur facta consortio, vt ex Sesse & Bartholo tradit D. Fermosinus in Cap. Si quis contra, de foro competenti. Quæst. 16. num. 4. ita molestia vni ex consortio illata, omnibus videtur inferri: vnde secundùm naturalem inclinationem est ad illam depellendam prouocari. Currit ergo suo modo hic quod de stricta amicitia & cognatione Doctores tradunt, vt vidimus num. 220.

Dico quintò. Conducere etiam potuit ad moderationem pœnarum ampla & honorabilis parentela, quæ Tribunali Sancto nimis maneret infensa, & ratione illius quamplures alij, quibus cum tituli amicitiæ aut dependentiæ intercedunt, vnde & tota fere respublica, vnde & illud potest odiosum reddi, quod minimè est conueniens: licet enim expediens sit vt timeatur, sed non esse Fidelibus exosum. Et ita DD. Inquisitores vti communes parentes student se omnibus amabiles exhibere. De quo in Titulo num. 28.

Dico sextò. Quod rei capturam iniustam censuerunt, non videtur facinus minorare. Id ostenditur. Nam sic operantes grauem iniuriam S. Tribunali constat irrogasse, iudicantes illud ex priuatis affectibus procedere, & non iustitiæ terminis in re adeò graui & notabili, strepituque plenâ seruatis. Cùm pro iudice stare debeat semper præsumptio, vt est apud Doctores obuium: quod specialiter in iudicibus Tribunalis sancti procedit, qui maximâ cum maturitate & consultatione se gerunt, vt expendit D. Fermosinus Allegat. citat. num. 78. de quorum etiam probitate & æquitate testantur Auctores apud eumdem in Cap. Si quis contra Quæst. 16. num. 16. Nihilominùs ex hoc capite sumi argumentum potest vt ereptio non fuerit ex odio Tribunalis facta, & ita circa pœnas Constitutionis non esse rigidè iudicandum, quidquid de aliis sit aggrauantibus aliunde.

Dico septimò. Quia in hoc casu nonnullæ sunt incidentiæ repertæ, ex quibus apud vulgus bonum Tribunalis nomén aliquatenus videbatur infuscari ad fabellas facile, & ad peiora credenda promptissimum; meritò potuit temperamentum pœnarum nostræ Constitutionis assumi. Hac enim de caussa rei aliquando de hæresis etiam crimine, ab ordinariâ pœnâ immunes euaserunt, quia scilicet Inquisitor impunitatem relapso confitenti pollicitus fuerat; ne scilicet bonum Tribunalis sancti nomen aliàs traduceretur, dum in eo promissorum fides inuiolata non extaret. Pro quo D. Cantera in Quæstion. Crimin. Cap. 1. de vera confeßione n. 9. ex quo Diana Parte 4. Tractat. 8. Resolut. 22. apud quem etiam Flamminius Cartharius benè obseruat DD. Inquisitores maiorem aliis iudicibus potestatem habere ad pœnas aut temperandas, aut remittendas, & propter vitanda scandala etiam in casu hæresis Farinacius de hæresi Quæst. 186. num. 149.

Dico vltimò. Quia in casu dicto captus non est penitus à potestate S. Tribunalis ereptus, sed eidem restitutus, pœnæ potuerunt meritò temperari. Constat ex dictis Dub. 3. Artic. 2. & vt singulæ ex dictis caussis sufficientes non sint, earum cumulus iure optimo potuit sufficiens reputari: Singula enim quæ non prosunt, simul collecta iuuant.

DUBIUM VII.

An potuerint præfati rei sine citatione excommunicati, informatione statim sumpta, declarari.

RAtio dubitandi est, quia in excommunicatione à Iure ante denuntiationem debet declaratoria commissi criminis sententia præcedere, & consequenter citatio, vnde & appellatio à denuntiatione interponi, vt ex Cap. Peruenit. 1. & Cap. Consuluit, de appellation. Doctores colligunt: pro quo videri potest Marius Alterius de Censuris, Libr. 3. Disput. 3. Cap. 4. Vers. Quintus casus. Diana infrà, Leander Parte 4. Tract. 1. Disputat. 7. Quæst. 8. P. Suarez Tomo 5. in 3. p. Disput. 3. Sect. 15. numer. 20. P. Filliucius Tractat. 11. num. 118. & obuij alij, quibuscum ex recentissimis D. Fermosinus Allegat. citat. n. 70. 71. & 72. vbi multos adducit.

Nihilominùs Dico DD. Inquisitores legitimè processisse. Ratio est; quia quando factum est notorium & penitus inexcusabile, non est sententia declaratoria necessaria, nisi quæ in denuntiatione ipsa continetur, quia neque appellationi locus esse potest, per quam denuntiatio impediatur, vt ex citatis Capitibus habetur, & tenent citati, apud quos Nauarrus, Couarruuias, & alij: pro quo & Fermosinus plures congerit. Licèt enim in casu nostro non omnes loquantur, iuuant tamen quatenus, vbi caussa notoria est, admittendam non esse appellationem affirmant: vnde & superflua ad denuntiationem videtur citatio, quandoquidem nihil, eâ factâ, responderi potest, per quod denuntiatio impediatur: præsertim ad accelerandam illam vrgente ratione. In terminis autem casûs nostri loquuntur Couarruuias in Cap. Alma mater, Parte 1. §. 9. num. 6. Vers. Et hæc quidem. P. Suarez suprà, Sect. 10. num. 18. Leander Quæst. 11. citans Nauarrum, Syluestrum, & Alterium, qui tantùm de Canonicâ monitione ad excommunicationem latam à iure incurrendam minimè necessariâ locuti, & non in casu nostro. Pro quo est Textus in Cap. Cùm sit Romana, de appellat. §. Prætereà, ibi: Nisi fortè manifestus raptor vel fornicator existat: sicut ille, quem absentem, & irrequisitum Apostolus excommunicauit. Sic Alexander III. citans locum ex 2. Corinth. 5. videndus etiam Diana Parte 5. Tract. 9. Resolut. 18. & Bassæus verb. Excommunicatio 2. num. 15. nonnullos allegans. Pro quo & praxis suffragatur, quando, vt dixi, pro acceleratione ratio est vrgens. Interdum enim nec locus, nec tempus patitur pleniùs deliberare consilium. L. 1. Responso 1. D. de exerc. act. Iuxta hæc ergo non est quod in facto DD. Inquisitorum possit condemnari. Stante insuper communi sententiâ, de quâ Bossius Parte 1. Titul. 1. numer. 929. quòd in delictis non admittentibus excusationem non est necessaria citatio, etiam ad sententiam.

Obiectum à quibusdam informationem præproperè factam, & solis ministrorum, qui ad capturam missi, testimoniis: quos non esse legitimos tenent aliqui apud Carenam Parte 2. Titul. 13. §. 68. Sed certè quod ad festinationem attinet, ea fuit pro casus contingentiâ necessaria: & cùm nihil defuerit ex substantialibus, nequit eâ de caussâ notari, iuxta nuper dicta. Ministros autem esse testes legitimos, quando homines viles non sunt, tenet cum aliis citatus Carena §. 69. In nostro autem casu non fuêre viles, quales esse birruarij solent, sed homines honorati, quorum testimonium ex nullo possit titulo vllatenus infirmari. Et quod ad festinationem spectat roborandum vlteriùs vti maximè Iuri conforme ex Cap. Constitutionem, de sent. excomm. in 6. vbi cùm pro excommunicatione trina monitio cum competentibus aliquorum dierum interuallis vt necessaria statuatur, sic tandem concluditur: Nisi facti neceßitas aliter ea suaserit moderanda. Videatur P. Suarez suprà, Disput. 2. Sect. 9. num. 4. & Glossa V. Neceßitas exemplum apponens, vt quia partes sunt ad rixam & arma paratæ, nec curant monitiones Episcopi. Iuxta L. Æquißimum. D. de vsufr.

DUBIUM VIII.

Quomodo absolutio committi potuerit Qualificatoribus, cùm excommunicatio sit Pontifici reseruata, quod probatur.

NOn esse reseruatam absolutionem præfatæ Bullæ, tenent aliqui, quos adducunt Carena Parte 2. Titul. 13. §. 103. & Lupus in edictum Lib. 24. Parte 4. Dub. 2. artic. 1. Cuius contrarium tenent Carena ipse ibidem, & alij, quos citat. Lupus etiam, licèt vtramque sententiam dicat esse probabilem, & pro temporum ac locorum opportunitate posse nunc vnam, nunc aliam prudenti cuiquam deseruire: in id tamen magis inclinat, vt reseruata sit: ait enim melius esse intacta iura seruari, quàm post vulneratam caussam remedium quærere. L. finali. C. in quibus caußis in integr. restitut. & melius item pauca agere cautè quàm multa periculosè. Nouella 44. de Tabellionib. & messem per alienam transeuntem, in eam falcem mittere non debere. 6. quæst. 3. Scriptum. Multa prætereà per patientiam, seu pro bono pacis tolerari, quæ deducta in iudicium, exigente iustitiâ, non debent tolerari. Cap. Cùm iam, de Præbend. & dignitat. Itidem multa ratione incertitudinis permitti, quæ aliàs non concederentur. L. 1. C. de pact. & L. Si ea. C. de vsuris.

Mihi certum videtur esse reseruatam. Tum quia aliàs non videretur malo, quod intendit Pontifex potenter auertere, sufficienter occurrisse. Sciebat pro eo Constitutiones Pontificias fuisse præmissas, in quibus excommunicatio est Sedi Apostolicæ reseruata, vt vidimus Dub. 1. de Constitutione Iulij III. & alias citauimus tum in Iure contentas, tum Extrauagantes, de quibus Pegna. Cùm ergo validioribus conetur armis occurrere, anathema, quod fulminat, reseruatum voluisse non videtur posse dubitari.

Deinde §. 9. eiusdem Constitutionis ita videtur apertè declaratum, sic enim ibi: Ceterùm eam omnium, & quarumcumque absolutionum rationem à prædictis criminibus, necnon habilitationem & restitutionem, etiam ad famam, & honores, ita deinceps habendam optamus, vt successores nostri nullas, nisi saltem Semestri post cuiuscumque assumptionem ad huiusmodi dignitatis fastigium excurso, ac precibus apud Supremum Officium Inquisitionis hîc institutum verificatis, concedant. Sic ille: qui verbis illis prioribus, Quarumcumque absolutionum, non obscurè indicat absolutionem excommunicationis à se positæ ad Sedem Apostolicam pertinere: apud quam & difficilem fore desiderat, vt ex eo atrocis huius criminis malitia appareat, & homines ab eo patrando sic possint deterreri. Vnde Carena suprà, admonet ne quis audeat sic innodatum absoluere, quod equidem DD. Inquisitores ægrè ferent. Ex quo & argui potest; quia praxis S. Tribunalis hanc partem amplectitur, immò & Pontifices, qui, vt demus ex vi Constitutionis reseruationem non haberi; eam possunt, sicut verbis, ita & facto stabilire. Quo supposito subintrat difficultas, quomodo scilicet possit absolutio ab inferioribus Tribunalibus per se, aut per alios impartiri. Pro quo

Dico primò. Licèt absolutio reseruata sit, potest tamen à DD. Inquisitoribus vti à Delegatis Sedis Apostolicæ concedi. Constat ex vsu & praxi ipsorum Tribunalium, sciente, & iubente quandoquidem Supremo Consilio, vt in casu Prætoris Vallisoletani, de quo D. Fermosinus Allegat. citat. & prætereà, quia omnium maximè reseruatum crimen est hæresis, & tamen ab illâ absoluere DD. Inquisitores possunt in vtroque foro, si Sacerdotes sint, id quod de fautoribus manifestius, & de quo Lupus suprà, Libr. 14. Parte 2. Dist. 3. art. 1. Diffic. 8. & magis in terminis Dist. 2. cit. art. 4. in fine.

Neque contrarium ex verbis Pontificis allatis ex §. 9. colligi potest. Ibi enim recurrens ad Sedem Apostolicam non supponitur à Tribunali S. Inquisitionis iudicatus, sed eius rigorem fugiens, ad benignitatem Pontificiam prouocare. Quod autem habilitatio & restitutio petatur, non ideò est quia per sententiam sint illi fama & honores ablati, sed quia ex vi Constitutionis id habetur, iuxta dicta num. 223.

Dico secundò. Dum caussa agitur apud S. Tribunal, possunt absolui rei ad effectum comparendi, & illâ conclusâ, iterùm. Sic factum in eâ, de quâ loquimur, pro quo iuuat mandatum hîc specialè proponere sic se habens: En la Ciudad de los Reyes, a 28. de Marzo, de 1661. estando el Señor Inquisidor Doctor Don Christoual de Castilla y Zamora en su Audiencia de la mañana, auiendo visto la peticion de Don Sebastian Nauarrete, y Don Alonso de la Cueua, Alcaldes Ordinarios, y la respuesta del licenciado Don Pedro Aluares de Faria, que hace oficio de Fiscal en esta causa. Mandò que los dichos Alcaldes Ordinarios sean absueltos ad effectum comparendi, y cometio la absolucion de Don Alonso de la Cueua al Padre Calificador Diego de Auendaño Prouincial de la Compañia de IHS, y la de Don Sebastian Nauarrete al Padre Calificador, Maestro Fray Martin Melendez Prouincial de la Orden de Santo Domingo, y que siendo absueltos, queden presos en sus casas con dos guardas cada vno, que lleben de salario à quatro pesos corrientes cada guarda en cada vn dia, y que no salgan de las dichas sus casas en sus pies, ni agenos, pena de excomunion maior ipso facto incurrenda sine Canonica monitione præmissa, quedando desde luego citados para la tablilla, y de docientos pesos ensayados cada vno para gastos de Estrados, y que en la prosecucion de sus causas hable cada vno por su escrito aparte con su Abogado, que se à de aprobar segun estilo de este Santo Officio, y que se les notifique este auto, &c.

Licèt autem ad effectum comparendi absolutio data fuerit, aliàs profectò immediatus finis fuit, quòd scilicet Equites prædicti instante Maiori hebdomadâ præceptum possent Confessionis, & Paschalis communionis pariter adimplere. Neque ita limitata absolutio præter effectus dictos, vt non possent cum aliis conuersari. Sic enim intelligendum cùm absolutio hoc modo confertur, vt licet finis comparitio sit, absolutus tamen omnino sit vinculo illo solutus, ita vt non sit dimidiata, vt agere cum his possit, non cum illis: id enim habetur consequenter: quia sicut excommunicatio vnum est & indiuisibile vinculum, ita & absolutio indiuisibiliter circa illam feratur. Licèt enim absolutio sententia humana sit à positiuo iure introducta, & ita eius effectus à voluntate pendeat absoluentis, vt benè expendit P. Suarez Tomo 5. in 3. p. Disput. 7. Sect. 8. num. 8. id tamen non est sufficiens vt dicamus posse tolli per partes, dum ab ipso Canonico iure aliud dispositum non inuenitur. Est enim introducta cum proportione ad excommunicationem, quæ indiuisibile vinculum est ex Ecclesiæ institutione.

Ex hoc autem videtur difficilis reddi secunda Assertionis pars, quòd scilicet post conclusionem caussæ possint rei plenariè absolui. Non videtur enim à quo vinculo absolui debeant; quia absolutio non fuit data ad reincidentiam, & aliunde non est nouum crimen, propter quod noua possit imponi censura. Ad quod dici potest difficultatem hanc non esse in casu nostro specialem, sic enim frequenter accidit, cùm excommunicantur iudices, quibus, quando causa non vrget, absolutio impenditur iuxta dierum numerum per leges designatum. Et rursum caussà conclusâ, etiamsi dies assignati non sint elapsi. Dicendum ergo vel absolutionem huiusmodi esse ad reincidentiam, & sic conclusâ causâ posse absolutionem impendi. Licèt enim reincidentiæ verbo id non indicatur, satis id tenor decreti manifestat. Nam cùm datur absolutio ad effectum comparendi (sicut iudici ad effectum administrandi iustitiam pro tali tempore) limitata profectò est; aliàs non ad effectum comparendi, sed planè & plenè daretur, quod tamen non erat conueniens durante caussæ cognitione. Redit autem excommunicatio non ex vi sententiæ inferiorum iudicum, sed Pontificij Canonis; quia absolutio ita data est; vt sententiæ Pontificis minimè derogaretur, sed vim suam post tempus aut effectum designatum retineret. Sicut accidit cùm excommunicatus à Iure absoluitur vt testificatur, quia non est alius, per quem possit id, de quo agitur, comprobari. Iuxta Cap. Veniens 2. de testib. & attestat. aut in articulo mortis, cum obligatione comparendi, vt benè explicat P. Gaspar Hurtadus disput. 14. de excommun. num. 13. & 14.

Vel dicendum potiùs cum P. Suario suprà num. 21. talem absolutionem non esse ad re incidentiam, sed excommunicationem moraliter perseuerare ad instar sententiæ, cuius tamen est ad tempus impeditus effectus. Quod ergo diximus de sublata excommunicatione pro eo tempore, est quidem verissimum, quia sic absolutus reuera non est impeditus in ordine ad omnem effectum, qui per Censuram potetat impediri. Vnde in rigore, & quasi physicè sunt distinctæ, vt loquitur P. Hurtadus num. 13. Cum quo stat moralis quædam persistentia excomunicationis, eò quòd non sit penitus ablata, quæ est statim reditura: quo pacto dicitur perseuerare Interdictum, quod Festis quibusdam occurrentibus relaxatur. Pro quo & Diana Parte 5. Tract. 9. Resolut. 15. §. Dices maiorem. Facit autem pro eo quod diximus de ablata verè Censura id, quod ibidem ait P. Suarez. Quærens enim an redeat excommunicatio eadem vel diuersa, respondet rem esse praui momenti, moraliter autem eamdem reputari. Diuersa ergo reuera est, licet aliqualiter eadem secundùm communem loquendi modum, & concipiendi pariter. Quod & in Censura Canonis dicendum, virtute cuius potest alia distincta succedere, licet moraliter eadem.

Dici etiam tandem potest absolutionem conclusâ caussâ tantùm esse in foro exteriori ad plenè satisfaciendum Ecclesiæ, quæ semper absoluit iam probatos reos, quamuis interdum contingat quoad forum Dei tales non esse. Ex traditis à Lupo Lib. 7. Dist. 1. Artic. 1. Difficult. 4. & Dist. 3. Artic. 3. Difficult. 2. sic absolutus in articulo mortis à Confessario absoluitur post mortem in foro exteriori, de quo citatus. Lib. 10. Dist. 9. Artic. 1. Difficult. 3. Quod eueniet etiamsi quis ex vi priuilegij fuerit in foro animæ, quod in nostro casu accidere potest, si virtute Bullæ Cruciatæ aut Iubilæi fiat, iuxta sententiam multorum apud Dianam Parte 1. Tractat. 11. Resolut. 29. P. Escobar Tomo 1. Problematum Lib. 7. num. 576. P. Quintanad. de casibus Iubilæi Anni sancti, & similium. Cap. 23. num. 11. & P. Mendum in Bullam Cruciatæ Disput. 25. numer. 57. & quod ad Indias spectat ex dictis Titulo 12. num. 300. Hæresis enim nomine non comprehenditur fautoria, receptatio, defensio hæreticorum, & ita neque impeditio. Id quod est verius quando respectu hæreticorum non est, pro quo & Lupus. Quomodo autem in casûs contingentia procedendum, dictabit prudentia, quæ vtinam talis, qualem res ista videtur postulare.

DVBIVM. IX.

An in casu nostro, captus ob resistentiam, in pœnas impedientium inciderit.

ITa quidem videtur, quia per resistentiam exercitium S. Officij dubio procul impeditur. Incidunt etiam Ministri in periculum, à quo Pontifex eos expertes vult, vt ex proœmio constat, ibi Periculorum omnium expertes. Cùm sit insuper perterrefactio prohibita, sicut actiones aliæ, vt ex §. 2. ibi: Quamuis ex Inquisitoribus, Aduocatis, Procuratoribus, Notariis, aliisue Ministris prædicti S. Officij occiderit, verberauerit, deiecerit, seu perterrefecerit, & quidem perterrefactis solis verbis facta, ad incurrendas pœnas est sufficiens, vt cum aliis tradit Lupus Lib. 24. Dist. 1. Difficult. 2. & ex Zanardo Diana Tract. 7. citat. Resolut. 13. §. Non desinam. Igitur multo potiùs quæ non tantùm verbis, sed manu patratur armatâ: facta enim sunt verbis potiora L. Pupillo §. Meminisse. D. de operis noui nuntiat.

Dico primò. Resistens non incurrit impedientium pœnas. Sic videtur praxis S. Tribunalis amplecti & fundamentum esse potest, quia in Pontificiis Decretis non est sermo de illis, & præsertim in Constitutione nostrâ, non obstantibùs adductis ex ipsâ, quæ ad impedientes pro exercitio erga alios, non erga se ipsos referuntur; vnde omnes quæ enumerantur actiones tales sunt. Quod autem de periculo dictum, non vrget, quia quando capiendus est aliquis, ita est disponenda Ministrorum potestas, vt nihil possit à capturâ timeri: cùm tamen ab aliis non ita possit totalis securitas præueniri. Quæ autem de perterrefactione dicuntur, iis adnectenda, quæ in §. sequenti succedunt: Quiue Ecclesias, & item quæ in subsequenti: Quiue carcerem vbi perspicuum est de tertio impediente agi, vnde & priora pariter accipienda, cùm sub eodem tenore proferantur.

Ratio autem horum est obuia, quia in resistente ob defensionem propriam, non est contemptûs aut odij S. Tribunalis suspicio, licet cum illius iniuriâ coniuncta sit. Impedientes insuper fautores sunt, vt diximus num. 204. nemo autem respectu sui ipsius fautor dicitur; quamnis ob temeritatem defensionis pœnis arbitrariis subiaceat, sicut in omnibus tribunalibus accidit: semper enim resistentia speciali est digna supplicio, præsertim si qualificata sit, vnde ob illam forum S. Inquisitionis amittitur, iuxta generalem Hispaniæ Concordiam, de quo dictum hoc Titulo numer. 154. & qualisicatam esse cùm verba contumeliosa dicantur, aut alapa interuenit, vel quid aliud impudens, iudicis arbitrio, explicat Narbona Glossa 14. num. 115.

Et quia de verbis dictum (vt hoc interim adiiciamus) licet illa ad pœnas incurrendas sufficere, cùm perterrefactoria sunt, Doctores tradant, quos vidimus; sunt tamen qui in terminis Constitutionis nostræ illa non esse sufficientia contendant. Sic enim tenet Carena Parte 2. Tit. 13. §. 15. quem sequitur Lupus Dist. 2. cit. Artic. 2. Difficult. 2. Quorum ratio est, quia perterrefactio incussionem timoris factis contingentem propriè significat. Et item quoniam Pontifex verba non expressit; cùm tamen vbi comprehensa volunt, exprimere soleant. Vt in Canone 13. Bullæ Cœnæ, vbi perterrefactio comminationi, & concussioni comparatur: & cùm dispositio sit pœnalis, strictè est interpretanda. Verùm in terminis eiusdem Constitutionis loquentes contrarium tenent adducti; & Lupus ipse sic scribens: Vel offensio fit immediata aut mediata, quæ fit etiam verbis iniuriosis, vel signis, perterrefaciendo. Patet ex Constitutione si de protegendis: ad veritatem enim disiunctiuæ propositionis sufficit alteram partem verificari. l. St ita quis. D. de verbor. obligat. Sic ille. Vt mirum sit breui adeò interuallo sui oblitum contrarium tenuisse.

Et certè non videtur quomodo id negari possit, cùm perterrefactio verbis frequentiùs fieri soleat, possintque minæ adeò esse graues, vt metum in virum constantem cadentem importent: vnde non fuit opus illa exprimi, etsi aliquando expressa inueniantur, sicut in aliis accidit. Cùm aliàs videamus verba à Pontifice posita vbi minoris efficaciæ sunt, cùm §. 4. dantes consilium pœnali Canone comprehendit: maiorem enim vim comminationes quàm consilium habent, quia aliquid supra consilium addunt: si enim solum consilium sufficeret, minæ vtique non adderentur. His præiactis,

Dico secundò. Si quis delicti sui conscius, & capturam timens, comminationes anteà iactet, non videtur pœnas Constitutionis incurrere. Id probari potest, quia illa est inchoata resistentia, & perterrefactio in ordine ad personam propriam: etiamsi talis sit, vt cadat in constantem virum: si enim non talis, ex eo etiam capite locum non habebit incursio, iuxta dicta num. 203.

Dico tertiò. Si verba ita generalia sint, vt terrorem erga capturam aliorum etiam incutere possint, incursio in pœnas existet. Hoc ex ipsa Assertionis propositione constat, iis suppositis, quæ de perterrefactione per verba probauimus. Ex quo fit cognatos & amicos, qui capturam suspicantes, comminationes spargunt, in pœnas potiori ratione proruere, sed mitiganda, iuxta dicta Dub. 5. Assert. 2. quando est in illis latitudo, vt excommunicationem excipiam. Si verò post capturam iniuriosa verba in Tribunalis sancti iudices ac ministros proferant, eorum est qualitas expendenda: communiter loquendo talia erunt, vt eorumdem iudicum veniant arbitrio punienda, iuxta ea, quæ cum aliis tradit Lupus Dist. 2. citat. Artic. 3. Difficult. 2. & D. Fermosinus Tomo 2. in Cap. Cùm venissent. Quæst. 10. num. 5. & seqq. non tamen Constitutionis pœnas, quia per illa non est impedita captura, neque conatus ad impeditionem adhibitus; cùm tamen Constitutio contra impedientes sit, saltem inchoatè, vt ex eius est tenore perspicuum. Ex quo fit eos, qui videntes captum, ad Alcaldios accurrerunt, si vt eriperent ipsum instarunt, pœnis Constitutionis obnoxios redditos, ratione scilicet consilij, & non qualiscumque, sed vrgentis: secus si tantùm simpliciter nuntiarunt.

Sed quid de seruis cooperantibus? Excusandi sanè, quia nesciunt quid faciunt, etsi non obediant, metuere graue supplicium possunt. Sic enim & impedientes excusari posse diximus numer. 218. secus de aliis, qui in satellitio concurrunt, & sui iuris sunt, cùm id in Constitutione expressum habeatur, ibi: Siue aliàs auxilium scienter præstiterit. Nisi fortè illis ignorantia suffragetur, & bonâ fide procedant, instar militum, qui vbi iniustitia manifesta non est, si Principi obsequantur suo, non peccant, iuxta multorum sententiam, etiamsi dubium aliquod subsit, dummodo vehemens suspicio non sit. Pro quo videri potest Cardinalis Lugo Disputat. 18. de Iustitia numer. 21. & Angelus M. Verricelli Tomo 1. qq. moral. Tractat. 1. Quæst. 34. Sect. 3. alios adducens. Et vehemens suspicio in casibus similibus regulariter stimulat, quia res S. Inquisitionis sine magno non solent timore contingi. Vnde non est eadem ratio, quæ circa immunitatem patrocinari solet vt ministri sæpiùs excusentur, cùm ex præcepto Magistratuum delinquentes ex Ecclesia extrahunt, pro quo, citatus Scriptor Tractat. 8. Quæst. 1. & Quæst. 5. numer. 8. quia multi sunt casus, in quibus Ecclesia delinquentibus non fauet, & possunt illi existimare talem esse eum, qui tunc occurrit. Quod tamen respectu S. Inquisitionis aliter omnino contingit, vt est perspicuum, vnde moraliter certum est id esse illicitum. Et quando tale accidit, peccant illi grauiter, qui Superiorum exequuntur mandata, iuxta communem doctrinam, pro qua citatus Verricelli Tract. 2. Quæst. 33. num. 2. & Tomo 2. seu Tractatu de Mißionibus Quæst. 107. numer. 48. vbi de famulis loquitur Mercatorum Lusitanorum in Æthiopum contractatione. Sicut famulus etiam legens librum hæretici iussu domini, nisi graui metu excusetur: pro quo P. Thomas Sancius Lib. 2. Operis Moralis Cap. 10. num. 48. & 49. ex quo Alberghinus in Manuali Cap. 32. num. 11. & hæc pro casu dicta, subiectione ad quos debeo, de qua & num. 188. alibique, libenti semper animo, pro quo & Deus testis, inculcatâ.

ADDITIONVM Ad Tomum Posteriorem Auctarium.

POst scriptas illas in manus venit citatus dudum Angelus Maria Verricelli, doctus & eruditus Scriptor, apud quem multa deprehendi aut discussa aut tacta ex iis, quæ ad Indias spectantia à me sunt hoc in Opere pertractata. Vnde operæ pretium duxi quod ex illis opportunum visum fuit adiicere, aut si quidquam minùs verosimile occurrerat, pariter adnotare. Et licet aliqua in Additionibus ad priorem Tomum, suis sint locis inserta; ea autem quæ ad posteriorem spectant simul proponere visum est paucis exceptis, in margine, aut aliter prænotatis. Ergo

CIRCA TITVLVM XII.

De Priuilegiis.

An limitationes & reuocationes Priuilegiorum à S. Congregatione de propaganda fide dispositæ, ad Indica sint extendendæ. Et alia circa Cap. 5. & 6. de illorum communicatione.

TRactatu de Missionibus, pro quo integer est nec molis exiguæ Tomus, ea habet, de quibus in sequentibus consulendus. Missionariis ergo à dicta Congregatione missis specialia ab eadem ex auctoritate Sedis Apostolicæ priuilegia conceduntur, respectu quorum addi restrictiones solent, aut etiam reuocationes: & per posteriora Decreta ita sunt limitata, vt si ad Religiosos limitatio pertingat, multùm inde eorum potestas contra receptissimam praxim eminuatur. Et manere illa penitus inconcussa probat Auctor Quæst. 94. postquàm Quæst. 93. probauerat per Bullam Cœnæ maximè reuocari, ex manifestis priuilegiis, dequo & Quæst. 98. num. 29. Sed Quæst. 299. & 300. circa casus Bullæ Cœnæ, & alios quosdam, de quibus Titulo 4. magis ex professo quæstionem agitans, videtur sentire contrarium. Cùm enim fundamenta pro negatiua parte Sect. 1. proponat, in sequenti pro affirmante profert, & in 3. negantis dissoluit; addit tamen sic in fine Quæst. 300. Quia tamen Apostolicum Diploma mihi videre non licuit, ideò de singulis singillatim quoad Indias nihil audeo affirmare. Prætereà cùm vsus sit optimus legum interpres, nolo ex his, quæ scripsi scrupulum inijcere pro ijs priuilegijs quæ in aliqua regione essent in vsu, præsertim quia in pluribus regionibus non potest authenticè & sufficienter constare de reuocatione. Hæc ille, qui immediatè ante de vsu in Societate, non obstantibus reuocationibus Congregationis, fidem facit, ex testimonio P. Martini Tridentini Senensis Procuratoris. Ex quibus videtur non esse circa hoc vllatenus dubitandum, stante præsertim concessione Innocentij X. modo currente, cui aliæ sine dubio succedent: sic enim Pontificum stylus decurrit per Vicennarias concessiones. Quid circa hæresim, dicendum inferiùs de quo & num. 125.

Illud non ita videtur apertum, an scilicet priuilegia S. Congregationis pro Indiis manifestè non concessa, existimari eisdem communia possint. Pro quo negatiuè statuit Auctor Quæst. 160. num. 4. vers. Confirmatur 4. Sed videnda quæ diximus citatis Capitibus 5. & 6. Sunt enim pro specialibus Prouinciis concessa, vt videri potest apud citatum Titulo 16. & quia multa Episcopis illarum conceduntur, aut Nuntiis, seu Vicariis Apostolicis, respectu quorum non videtur communicatio generaliter admittenda, nisi fortè respectu similium Prælatorum: videndum specialiter quæ sint ea, quæ Missionariis conceduntur, præter generalia illa, de quibus Sect. 7. Licet autem Formulæ non sint reuerà concessiones: quia tamen, vt ex Sect. 24. constat, à S. Congregatione sunt approbatæ, & pro iis Missionibus, quæ frequenter fiunt deseruiant; quasi concessionum certa argumenta sunt accipienda. Quibus non obstat Regula 7. Concessionum, de qua Sect. 1. in fine. Iuxta illam enim licet S. Congregationi à regulis pro eisdem traditis recedere, & facultates, prout opus fuerit, variare. Quamuis enim variatio aliqua respectu alicuius Prouinciæ fuerit, respectu aliquarum aliarum inuariatæ supererunt concessiones. Iuxta quæ in propositâ quæstione eo modo philosophandum, de quo diximus locis citatis. Et quia facultates dictæ pro Missionariis sunt, non videntur extendendæ nisi ad Missionarios; ad eos scilicet, qui à R. P. Generali missi, saluti Indorum incumbunt: aut etiamsi non missi, à suis Superioribus ad opus illud Apostolicum destinantur: iuxta ea quæ ex Cardinali Lugo habet Auctor Quæst. 97. num. 4. de quo statim.

Circa Cap. VII. Difficult. I.

Ubi de Religiosis non missis à suis Prælatis circa communicationem Priuilegiorum.

DVdum citata Quæst. benè id Auctor probat, quod à Nobis probatum etiam non solùm de necessaria licentia, sed approbatione, ad priuilegiorum vsum, quæ talis sit, vt ad conuersionis finem dirigatur. Vnde si quis ex fine mittatur alio, non licebit vsus & communicatio, iuxta illum, & alios. Quod non tollit id, à Nobis assertum; etiam stante fine alio posse communicationem extare, si Superior velit vt sic missus eo quo possit modo ministrum se salutis Indorum exhibeat: quod & tradit P. Verricelli num. 8. Quòd autem missi censendi sint etiam ij, qui in Indiis degunt, si ad munus conuersionis destinentur, pro certo habendum, vt benè statuit Cardinalis Lugo Lib. 4. respons. moral. Dub. 48. Sunt autem destinati omnes, etiamsi ministeriis aliis sint addicti: quia nullus est qui aliquomodo non possit ad conuersionem conferre: & ministeria illa mediatè & virtualiter ad eum finem diriguntur. Vnde vsus habet vt omnibus indifferenter priuilegia communicent Superiores, cum eo tamen discrimine, quod qualitas exigit personarum. Vnde circa hoc sine scrupulo procedendum. Quod etiam à Nobis dictum Assert. 4. de veniente cum Regia licentia, etsi probet Auctor ex Fr. Emmanuele, vt ibi: reprobat tamen ex Breui Innocentij X. de quo & Nos Cap. 8. Difficult. 1.

Circa Difficultatem V.

Vbi de communicatione Priuilegiorum limitationem aliquam habentium, aut etiam conditionem.

DE hoc citat. Quæst. 97. vbi cùm tacitam communicationem sufficere dicat, etiam pro Religiosis Societatis, quæ tunc interuenit, cùm illi quis ministerio adscribitur, cui solet esse adnexa concessio, per obliuionem non postulata, ex P. Laymam Libr. 5. Tractat. 6. Cap. 10. num. 16. Addit tamen dependentiam à Superioribus in illis requisitam, pro Religiosis aliis non requiri, sed eo ipso quòd approbantur, priuilegiorum amplâ concessione gaudere; pro quo alios adducit, num. 11. & 18. Sed §. Mihi videtur, id quidem de priuilegiis Societati concessis affirmat, non verò de concessis aliis Religionibus cum prædicta limitatione: quia in Societate id exigit peculiare illius institutum, & Monachica penitus gubernatio, vnde non est, cur ad alios limitatio talis extendatur. Cùm verò illa in concessione pro Religionibus aliis apponitur, non est extensioni locus, quia cessat ratio dicta, & priuilegium non debet in communicatione ampliùs quàm in concessione directâ prorogari. Nostræ tamen resolutioni standum, quia nihil affectus, quod pro asserto opposito aliquatenus videatur vrgere. Pro quo & stat Bordonus Tomo 2. Resolut. 52. num. 87. non obstante concessione Gregorij XIV. pro Clericis Crucigeris, seu Ministrantibus, de quâ testatur Fr. Emmanuel Tomo 1. qq. regul. quæst. 55. artic. 17. §. Secundum dubium, iuxta quam habent communicationem priuilegiorum Societatis absque eo quòd necessarium sit eam à Generali mendicare. Illis enim id potuit esse conueniens, non sic aliis: cùm adeò grauia inconuenientia ex tali communicatione sequantur, vt est à Nobis comprobatum. Vnde non est credibile id esse iuxta Sedis Apostolicæ voluntatem.

Illud apud Auctorem certius ex n. 15. vbi alios adducit, scilicet præciso omni priuilegio, solùm ex iure communi posse Capitulum Generale & Prouinciale restringere & tollere vsum priuilegiorum, quia & illis potest renuntiare. Sed quod ad Prouinciam attinet, intelligendum de priuilegio specialiter Prouinciæ concesso: si enim toti Religioni concessum sit, nequit eidem renuntiari: neque Scriptores ab illo adducti contrarium dicunt, sed de renuntiatione aut cessione à Capitulo Generali factâ loquuntur, vt videri potest apud P. Suarium Tomo 4. de Relig. Tractat. 10. Lib. 2. Cap. 22. num. 15. quem alij citant, fortè non benè perlectum. Neque Diana Parte 3. Tractat. 2. Resolut. 87. de Capitulo Prouinciali quidquam attigit, de Generali tantum locutus. Omitto alia ex cit. quæst. circa quæ non est opus immorari.

Circa Caput VIII. De Baptismo.

QVod Quæst. eadem, num. 21. ait ex priuilegio Pij V. posse Religiosos in omnibus Monasteriis Ordinum, vel extra illa, in locis Indiarum baptizare: & quod num. 22. ex Fr. Emmanuele Tomo 1. qq. regul. quæst. 31. art. 4. habere illos priuilegium baptizandi filios Hispanorum, nullâ additâ limitatione, non ita generaliter accipiendum, sed iuxta illam, quam adhibuisse iam vidimus in euntibus cum Regis licentiâ, & etiam habet n. 343. & 346. quod & magis ex professo probauerat Quæst. 91. cum Thoma à Iesv, ad litteram adducto Breui Innocentij X, iuxta quod Pij V. priuilegium non suffragatur nisi in illis partibus, vbi neque Episcopi, neque Parochi sunt, de quo & Nos Diffic. 2. & num. 181. De similibus aliis Leon. X. & Pauli III. ac IV. idem iam dixerat P. Suarez Tomo 4. de Relig. Tractat. 10. Lib. 9. Cap. 4. num. 6. 7. & 8. vbi & de Infidelibus, ac eorum filiis, cum negatione locutus. Quòd autem priuilegia alia pro locis dictis concessa ante Tridentinum Concilium, non sint ab illo reuocata, neque per Bullam Pij IV. benè ostendit Quæst. 92. an & alia, à Nobis dictum, & generaliter loquitur n. 242. cum Fr. Emmanuele suprà, art. 1. vers. Tertiò nota. Vide & pro Baptismo infrà circa Titul. 16.

Circa Cap. IX de Priuilegio Leonis X.

ESse illud perpetuum ex vi prioris Concessionis contendit Quæst. 96. id quod ægrè poterit persuaderi: vnde Quæst. 132. num. 4. & 5. contrarium amplectitur. Quia verò Bullam Adriani VI. adducit, ex quâ id etiam ostendit, quod & à nobis præstitum, nulla profectò remanet alicuius momenti controuersia. Confirmatur enim, & cum maiori amplitudine conceditur, non restringens mittendorum numerum, qui à Leone ad quaternarium fuerat limitatus.

Ibidem, alia circa Sacramentum Confirmationis.

IN Nouo Orbe statim post Baptismum, & ante vsum rationis administrandum probat Quæst. 126. præsertim vigente persecutione: quibus libenter assentior. Et quod ad persecutionis tempus attinet, extra dubium est ex Sacramenti institutione ad roborandam fidem. Ex quo etiam congruentia desumitur pro infantibus; vt scilicet cùm ad annos discretionis perueniant, peculiarem habeant Iucem circa fidei mysteria, & sic feliciter in professione eiusdem progrediantur.

Quæst. 127. hæc habet. Primum. Probabile esse Episcopum validè benedicere sacra olea & Chrisma benedictione à se composita, etiamsi substantialiter ab eâ differat, quæ est per Ecclesiam instituta. Sic dicto primo. Secundum. Etiam esse probabile posse validè confirmari oleo infirmorum & Catechumenorum: vbi & iuxta propriam mentem ostendit balsamum non esse materiam necessariam, neque determinatam à Christo, sicut neque aliàs Sacramentorum, præter Baptismum & Eucharistiam, de quo & Quæst. 168. n. 8. Sic Dicto 2. Contrarium tenet Leander cum multis, quos adducit Tomo 1. tract. 3. disp. 3. quæst. 3. addens tamen sufficere balsamum adulterinum. Sed cùm adulterinum absolutè tale non sit, ex eo Auctoris huius infirmum additur Assertionis vnicum fundamentum. Vel dicat vnde hoc colligat, si adhibendam velit fidem. Tertium. Probabilius esse Episcopum inualidè prædicta consecrare, quia designatio materiæ ad solum Pontificem spectat, & quæ ab illo assignatur est substantialis, sicut & modus ipsam consecrandi, qui ad materiam ipsam spectat. Sic Dicto 3. Quartum. Probabilius esse Confirmationem oleo infirmorum aut Catechumenorum administratam esse inualidam, sicut & Extremam vnctionem Chrismate aut oleo Catechumenorum.

Hæc, cum generalia sint, ad difficultatem pro Nouo Orbe propriam accedendo quæst. 128. quærit an amisso Pontificali possit Episcopus Chrisma, & Olea sacra benedicere benedictione à se composita. Et negatiuæ sententiæ fundamentis præmissis affirmatiuam latiùs & robustiùs probat, concludens num. 11. quòd ipse illam non consuleret; quia vix vlla necessitas fingi potest, quæ præponderet tanto absurdo, vt Episcopus fungens publicâ legatione totius Ecclesiæ apud diuinam Maiestatem, priuatis precibus vtatur. Quæ ratio parum videtur habere momenti, quia dici potest Ecclesiam ipsam in necessitate hoc eidem indulgere; vnde preces illæ quodam modo Ecclesiæ ipsius sunt; vel si non sint, in eo ob necessitatem dispensari. Certè vt de Confirmatione consilium illud sit conueniens, circa Extremam vnctionem videtur aliter consulendum, quia Sacramentum magnæ vtilitatis est in ordine ad æternam salutem, à quo multoties illa pendet. Cumq́ue non preces omnes, quæ in benedictione interueniunt, de substantiâ illius sint, vt de Chrismate loquens obseruat P. Suarez Tomo 3. in 3. p. disp. 33. Sect. 2. vers. Restat. & de modo benedictionis aut Episcopus ipse, qui aliàs ea vsus functione, aut eidem interfuit, vel testimonio aliorum notitia aliqua succurrere possit; id quod magis est visum substantiale per verba similia vsurpandum. Quod & necessariò videtur faciendum, si Calix & Patena consecrati desint: ad illorum enim consecrationem in casu necessitatis ad benedictionem est huiusmodi recurrendum. Fauet Leander tract. 4. disp. 2. quæst. 5.

Addit num. 12. modicam quantitatem balsami sufficere etiam pro magna quatitate olei, quamuis oleum nullam odoris recipiat qualitatem, contra P. Coninck de Sacram. quæst. 71. n. 35. asserentes omnes partes debere alterari. Sed cum P. Dicastillo Tom. 1. de Sacram. tract. 3. disp. vnic. n. 62. media certè similior vero sententia, vt neque exigua quæuis sufficiat, nec talis necessaria, vt omnes debeant partes alterari; dummodò odor possit percipi, quia propter illum vt materia huius Sacramenti est assumptum, quod ex Concilio Florentino constat in Decreto Eugenij IV. de Sacramentis, cuius illa sunt verba: Cuius materia est Chrisma confectum ex oleo, quod nitorem significat conscientiæ: & balsamo, quod odorem significat bonæ famæ, per Episcopum benedicto. Pro quo & videantur dicta num. 216. Subdit vers. Notandum secundò, inualidè ministrari, si subsidente balsamo, eo solo vngatur, secus autem si vngatur oleo tantùm ex P. Dicastillo suprà, & Diana Parte 10. tract. 11. Resol. 13. vers. sequenti balsamum Indicum esse propriè tale ait, licet censeat Pium IV. non id tantùm declarasse, sed in eo dispensasse, de quo & n. 8. vers. Denique idem, & Nos n. 214. Concludit in necessitate posse Olea benedici cum minori numero ministrorum, ex Declaratione S. Congregationis. Pro quo & extat priuilegium Indicum in facultatibus temporalibus, quæ Episcopis conceduntur.

Quæst. 129. probat Pontificem posse simplici sacerdoti administrationem huius Sacramenti committere, & oppositum esse temerarium Chrismate autem per Episcopum benedicto. Idque fore conuenientissimum in Iapone, & Prouinciis aliis, in quibus Episcopi non inueniuntur. In Peruuio certè aliquæ sunt, ad quas aut numquàm aut rarissimè, etiam zelo præditi Pastores accedunt. Vnde & hoc etiam est pro talibus conueniens à multis iudicatum. Timendum tamen ne hac occasione Episcopi à visitatione abstineant, quam ob conferendam Confirmationem solent frequentiùs adoriri. Quibus enim administratio dicta committitur, poterit etiam visitationis cura committi.

Quæst. 130. disquirit an seclusâ Pontificiâ prohibitione, solo iure diuino attento, possit Presbyter ex Episcopi sui præcepto validè confirmare, & negat cum multis. Circa quod non est in quo hærere modò debeamus, licèt ille circa quæstionem sententiarum diuersitate propositâ diuagetur. Sicut neque circa Quæst. 131. vbi inquirit an valida sit hodie Confirmatio à Presbyteris Græcis secundùm eorum ritum celebrata. Clemens quidem VIII. omnes sic confirmatos sine concessione Sedis Apostolicæ iussit sub conditione iterùm confirmari, vt ex illius Constitutione constat, quæ est in ordine 47. Quòd si modò valet, ad approbationem est Sedis eiusdem reuocandum, & sic componenda quæ habet quæst. 130. n. 25. & quæst. 131. n. 1.

Quæst. 132. id probat contra P. Quintanad. & P. Pellizarium, quod & Nos probauimus num. 208. & seqq. scilicet neque virtute Bullæ Leonis X. neq; Adriani VI. neque Vrbani VIII. posse Religiosos Sacramentum istud conferre. Num. 4. & 5. priuilegium Leonis X. quod perpetuum esse contenderat, fuisse personale ostendit, de quo suprà n. 261. Quòd si ex Bullâ Adriani id licet; non tamen debeat ad Indiam Orientalem extendi, ex eo habetur, quod tradit Quæst. 98. num. 323. concessionem scilicet talem ad eas tantùm Indias spectare, quæ tunc erant Carolo V. subiectæ, qualis non erat India Orientalis. Sed contrarium tenet P. Quintanad. Tomo 1. tract. 2. singul. 6. num. 3. sicut de aliis priuilegiis. Nec de Confirmatione plura.

Circa Caput X. de Eucharistia.

Pro Communione Indorum.

DEfendit illam Quæst. 142. adducto Limensi Concilio, & aliis ex Dom. Solorzano, tradensque generalem doctrinam illis accommodandam, ex multorum Doctorum sententia dicentium sufficere vt rudis agnoscat non esse communem cibum, sed cibum aliquem benedictum, sanctum, veneratione dignum, & proficuum ad animæ salutem, id quod ex cultu ab aliis exhibito, & sacro apparatu, non est difficilè coniectare: quo pacto cœcus & mutus communicare potest. Sed certè ego non video quomodo stare possit vt rudis communicaturus non cognoscat confuso aliquo modo ibi esse Christum, cuius cognitio in illo supponi debet: & cùm administratur illi, dicitur esse ibi Christum, vnde & pectus tundens dicit: Domine non sum dignus, &c. suo idiomate à Confessario instructus. Quòd si non ita sit, & merum panem credat, non leue est idololatriæ periculum in iis, qui assueti sunt ligna & lapides adorare.

Vers. Aduerte tertiò, circa finem, Concessionis Pauli V. mentionem subdit ad instantiam Regis Nostri Philippi III. vt Indi sine Communione valeant Iubilæa & gratias alias, solâ præmissâ Confessione, lucrari, aitque huius Pontificij Breuis mentionem fieri in Concilio secundo Limensi. In quo est lapsus manifestus; Concilium enim secundum ante natum Philippum est celebratum: sicut & potiori ratione ante Pauli V. creationem. Quod in sine addit Religiosis, de quorum bono statu debet præsumi, si vsum rationis amiserunt, non solùm in articulo mortis, sed etiam semel in anno, & si lucida habuerint interualla, bis aut ter in anno posse Communionem præberi; nec se maiorem frequentiam admissurum; ad Indos quidem non spectat, & ita non est circa illud diutiùs insistendum. Addo tamen si lucida interualla sint, & verosimilis rationis vsus, non solùm bis aut ter, sed sæpiùs panem vitæ conferendum: nulla enim est ratio cur debeat denegari; & cùm in bono statu sint, magis videntur ad illum dispositi, quia à peccatis magis alieni. Pro quo stat P. Henao Disp. 14. de Euchar. n. 73. post hæc scripta visus.

De Priuilegijs circa Missam.

AGit de illis Quæst. 98. §. 31. num. 197. & seqq. vbi specialiter de horâ celebrationis, pro quâ concessionem Alexandri VI. adducit de duabus horis post mediam noctem, & Eugenij IV. de celebratione ex caussâ vsque ad Nonam inclusiuè, ad quod ait non esse Superioris licentiam necessariam. Sed in Societate aliter dicendum ob generalem rationem circa vsum priuilegiorum. In casu autem non frequenti, vt itineris in die festo aut simili, tacita aut præsumpta sufficiet.

Quod autem initio ex Eugenio IV. & Leone X. proponit, posse Missam & diuina officia celebrare in locis vbi eos hospitari contigerit; & de Missionariis est sermo, & ex Clement. VIII. posse Missam celebrare in locis decentibus & honestis, & ab omnibus actibus humanis seiunctis & remotis; quod perinde est ac dicere, in Oratoriis priuatis quibuscumque: non est ita accipiendum, vt hoc posterius prioris explicatio aut limitatio sit. In Missionibus enim celebrari in hospitiis potest, etiamsi loca ab humanis actibus seiuncta non sint, iuxta ea, quæ à Nobis dicta.

Sacerdotem etiam sæcularem in locis vbi raritas eorum est, posse duas Missas, etiamsi non sit Parochus, celebrare, cum iis Auctoribus, quibuscum & Nos, quibus adde Leandrum infrà, quæst. 39. Alia ibidem non specialia, de quibus Nos latiùs: plura tamen quæst. 135. ex quibus subiicienda nonnulla.

Primum, posse celebrare in Cameris sæcularium, etiam vbi dormiunt, & in plateis. Sic n. 1. & 3. ex priuilegio, ex quo & Nos.

Secundum in Altari portatili vbicumque voluerint, ex priuilegio PP. Prædicatorum, & Minorum. Cap. In his 30. de priuilegiis. Et non esse reuocatum à Tridentino; cum multis, licèt alij contradicant. De quo n. 3. & 4.

Tertium posse item in Oratoriis sæcularium, iuxta aliquos, etiamsi prohibitio Episcopi extaret ne vltra Missam vnicam alia dici posset. Quod ipse non probat, quia abusus esset in priuato oratorio plures Missas, acsi publica esset Ecclesia, celebrare. Quæ ratio non probat de duabus aut tribus, ex hoc enim non videtur Ecclesia publica, in quâ tot licent, quot occurrerint Sacerdotes.

Quartum cum P. Pellizario, Portel, Diana, Lezana, Cespedes, & P. Quintanad. posse ibidem, contradicente Episcopo, Eucharistiam ministrare, quia nequit ille vsum priuilegij multorum Pontificum impedire. Admonet tamen cum illis ne id fiat, ob vitandas turbas.

Quintum posse in grangiis, vbi & quoslibet Sacerdotes sæculares, eaque Oratoria gaudere immunitate. Pro quo ibidem Auctores, qui & addunt licere id etiam contradicente Episcopo, neque addunt nuper positam moderationem; & meritò, quia hoc Religiosis magnum pareret detrimentum.

Sextum vsum priuilegij Pij IV. id habet quod à Nobis ex eodem positum in Additionibus ad priorem Tomum num. 123. Addit n. 11. ex priuilegio Sixti IV. vti posse Religiosos Altari viatico etiam extra necessitatem, & sic diebus ferialibus; modò adsit caussa rationabilis, ex Barbosa Allegat. 23. n. 3. qui tamen de feriatis diebus non loquitur, sed tantùm ait posse extra necessitatem: est tamen verosimilis ampliatio.

Post præfata ad Episcopos diuertens nonnulla tradit iuxta communes Doctorum resolutiones, ex quibus cùm aliquos præferat n. 19. sic concludit: Hæc magna neceßitas considerandæ est respectu multorum, non autem vnius aut alterius, Sed propter tot Doctorum auctoritatem & vsum, de quo multi testantur, censeo posse hodie ratione infirmitatis, sed rarò, saltem semel in mense, Episcopum concedere licentiam celebrandi coràm nobili persona infirma. Tutiùs tamen esset S. Congregationem consulere. Sic ille: qui post alia loci alterius pergit, & sit

Septimum, sacerdotem quemlibet itinerantem posse diebus singulis in Altari viatico celebrare ex Concilio Tribariensi Cap. Concedimus 30. de Consecrat. Dist. 1. quando scilicet sine graui incommodo nequit ad Ecclesiam accedere. Pro quo patronum allegat nullum & erit certè rarissimus, cùm Doctores contrarium generaliter fateantur ob Cap. Finale de priuilegijs in 6. vbi summa dicitur futura necessitas. Id certè minimè consulendum, si tamen pro sæcularibus id licet, quantò id potiùs Religiosis concedendum? Sed addit num. 22. quòd ad hoc precisè vt decem vel viginti laici itinerantes Missam audiant, non debet Sacerdos extra Ecclesiam, saltem diebus ferialibus, celebrare, secus si magna sit multitudo, de quo Assert. 3. quia priuilegium Concilij concessum est Sacerdoti itineranti, quem non decet aliquem diem sine sacrificio transire, non autem laicis. Quod est sanè mirabile, posse scilicet Sacerdotem diebus singulis celebrare, ob propriam deuotionem, non posse ob coitinerantium commodum, cum vterque respectus simul esse possit, & priuilegium simpliciter concessum valeat in aliorum commodum practicari. Nisi fortè loquatur de Sacerdote non coitinerante, sed in viâ habitaculum habente, villâ scilicet, aut ouili. Petendam ab Episcopo licentiam cùm casus præuidetur, vt semper itinerantibus accidit, colligitur ex n. 27. quia non est euidens id licere: sed iuxta aliorum sententiam, quos ibidem adducit, aliter asserendum.

Octauum, circa Religiosos Hiberniæ pro Officiis defunctorum responsa quædam S. Congregationis Cardinalium, vtilia certè, proponit, sed quæ negotium præsens non concernunt, vbi non omnia, quæ conducere aliàs possunt, glomeranda. Vnde ad alia.

De benedictione sacrorum, vbi & de Ecclesijs.

AGit de hoc Quæst. 93. num. 4. vbi adducit Decretum Congreg. Cardinalium ab Innocentio X. approbatum. Cùm enim quæsitum fuisset. Vtrum Patres Societatis in Ciuitate & Diœcesi Angelorum poßint consecrare vasa sacra, altaria, & similia, in quibus vnctio requiritur? Respondit non posse. Ad quem locum se refert Quæst. 270. vbi generalem declarationem adducit pro Missionariis Apostolicis, vbi Episcopi existunt. Quæst. autem 98. §. 6. num. 25. & seqq. vbi varia priuilegia accumulat, sicut & Leander Tomo 2. Tract. 8. Quæstio 30. Disput. 7. nihil addit quod à Nobis adductum non sit, præter priuilegium PP. Carmelitarum Discalceatorum à Clemente VIII. concessum Missionariis infidelium: pro quo & aliis extat Bulla, cuius tenorem exhibet initio Tituli 4. pag. 223. sed cum exceptione eorum, quæ vnctionem exigunt.

Quibus non obstantibus, standum iis, quæ stabilita à Nobis sunt. Decretum enim in gratiam Angelopolitani Episcopi ad summum probat in Ciuitate illa ac Diœcesi existente Episcopo, id non posse fieri, quando distantia est minor duabus diætis, iuxta ea, quæ tradit Thomas à IESV MARIA de Conuersione Gentium, in Compendio priuilegiorum. V Benedicere. Et videntur conformia Concessioni Adriani VI. in Omnimoda, de qua num. 194. Et alibi. Prætereà, id tantùm pro Ciuitate & Diœcesi præfatis dispositum, quia ægrè id ferebat Episcopus & noluit Congregatio priuilegium in eo casu contra illius voluntatem vim habere, ad contentionum procellas sopiendas. Et quidem facile erat S. Congregationi, cùm respondit, Non posse, addere, Neque in illis, neque in aliis. Quod cùm non fecerit, indicium est aliquod prohibitionis limitatæ. Quòd autem de Missionariis Apostolicis aliter sit dispositum, non conuincit, ob dicta §. 1. huius Tituli.

Circa Ecclesias nonnulla adducit Quæst. 98. §. 15. & 44. sed in iis nihil notabile & quod Indiarum possit caussam promouere, cùm ex adductis à Nobis satis ampla pro benedictione, & reconciliatione facultas habeatur. Pro erectione autem stat priuilegium Pauli Tertij, & pro PP. Discalceatis Carmeli Apostolicis Missionariis aliud Clementis VIII. Constitut. 47. citata num. 4. de quo Auctor §. 15. sunt tamen pro Indiis specialia Regum nostrorum statuta: & solâ Regiâ licentiâ, irrequisitis Episcopis, erigi posse, immò & contradicentibus, ex Dom. Solorzano & Fr. Ioanne Baptista, proponit num. 72. ob concessionem Pauli IV. ex qua etiam habetur omnia Regia rescripta & mandata circa hoc & alia esse à Pontifice confirmata, & eamdem vim habere, acsi ab eodem emanassent. Circa quod hæret ille, eo quòd hæc sint contra Ecclesiasticam libertatem (sicut multa, quæ habet Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 21. vbi de decimis. Et Cap. 26. vbi de Religiosis) nec Bullam Pauli IV. videre potuerit, cuius fidem penes Auctores eam citantes esse vult. Sed quidem Bulla est certissima, cuius tenorem adducit Fr. Ioannes Baptista fol. 304. & 305. & est illa pro PP. Dominicanis, in quorum libro priuilegiorum habetur fol. 258. & licet non procedat specialiter de Indiis, ex eo tamen quòd in ea approbantur, confirmantur, & innouantur concessiones omnes quocumque modo factæ, non solùm Pontificum, sed Imperatorum, Regum, & aliorum Principum, colligi ait Mag. Alfonsus à Veracruce apud citat. Ioan. Baptistam fol. 307. quòd cùm Reges Catholici per suas Regias litteras prouideant vt Religiosi liberè suis vtantur priuilegiis à Pontificibus concessis, idem est acsi Pontifex ipse speciales de hoc dirigeret litteras.

Iuuat eum audire sic loquentem: Eadem ratione cum expreßè per Reges Castellæ sit præceptum vt Religiosi poßint ædificare domos pro Religiosis vbicumque fuerit necessarium pro instructione Neophytorum, vt patet in expreßis litteris ad trium Ordinum Prouinciales specialiter directis: sequitur posse Prouinciales sine aliqua requisita licentia accedere ad loca vbi ipsi iudicauerint expedire, & ibidem posse ædificare domum ad habitandum sicut si per Pontificem esset concessum. Sic doctus ille Magister. Non ergo omnes Regiæ Schedulæ sunt à Pontifice confirmatæ, neque hoc Auctores dicti asseruerunt, vt affirmat P. Verricelli, sed quæ pro executione priuilegiorum Pontificiorum à Regibus diriguntur. Sunt namque Regia etiam priuilegia, & cùm ista à Paulo IV. generaliter approbentur pro PP. Dominicanis, & consequenter pro omnibus communicationem habentibus, iam eo ipso sunt Pontificia reddita, iuxta modum philosophandi Mag. Veracruz. Quod ad Dom. Solorzanum attinet, vir fuit sanè piissimus & doctissimus: in cuius si quidquam scriptis minùs conforme Ecclesiasticæ immunitati succurrit, in eo alios est secutus, quod neque Nos probauimus: certum tamen communiter iuxta Pontificias fuisse locutum concessiones. De quo hæc satis.

De celebratione in mari.

DE hoc Quæst. 133. & 134. vbi id licere cum bonis probat Auctoribus, & etiam in flumine, si aliàs priuilegium sit pro celebratione extra Ecclesiam, vel si non sit, quoties sine illo id in terra liceret absque Episcopi licentia, nec solùm in festis, sed etiam diebus singulis. Id tamen negat in triremibus ob continuam iactationem, quod tamen concedit Diana Parte 5. Tract. 3. Resolut. 40. & totum ab experientia pendet: & alicubi triremem esse posse quietam oculis comprobamus. De hoc etiam P. Busembaum in Medulla Theologiæ moralis Lib. 6. Tract. 3. de Eucharistia Cap. 3. Dub. 4. cum aliis, & Leander supra Quæst. 18. & luculentissimè Andreas Du Saunay in Panoplia Sacerdotali Parte 2. Lib. 1. Cap. 8. Artic. 2.

De portatione Eucharistiæ ad collum.

AFfirmat Quæst. 136. & de Apostolicis Missionariis Quæst. 232. addens generaliter id licere ob periculum infidelium sine stola, superpelliceo, & lumine: ob Viaricum scilicet infirmo tradendum. Ergo & idem licebit ob eamdem caussam, si aliter conferri nequeat; licet vix moraliter accidere posse videatur, vt saltem stola non suppetat, quæ adhiberi poterit, etiamsi superpelliceum desit, in eo enim indecentia apparet nulla: & sæpiùs id videmus in Religiosorum funeribus, iuxta peculiares eorum ritus, & cùm Sacerdotes more laicorum communicant.

Circa Caput XI. De Sacramento Pœnitentiæ.

De absolutione ab hæresi.

QVæst. 98. §. 1. priuilegium Societatis adducit quoad absolutionem sæcularium, sed sine Adnotationibus ab eadem adiunctis. Et aliud pro Missionarijs Apostolicis in terris vbi grassantur hæreses, declaratione subiunctâ particularis Congregationis Theologorum super dubiis Missionariorum Capucinorum Orientis, in qua sic: Manifestum est non posse absolui à Mißionariis hæreticos, qui lapsi in partibus vbi non grassantur hæreses, ad partes vbi sunt Mißionarij, se conferunt. Sic Congregatio in Palatio Cardinalis Pamphylij posteà Innocentij X. Sed contrarium ille satis probabile existimat ex Bulla Eugenij IV. iuxta quam aduenæ & peregrini sortiuntur forum pœnitentiæ vbicumque contigerit reperiri. Addit & rationem conuenientiæ, quæ in aduenis & prædictis pariter militat, ne in hæreticâ prauitate confirmentur, concludens tutiùs esse S. Congregationem consulere. Ex his ergo aliquis non immeritò deducat, in Indiis locum non esse priuilegio quoad absolutionem ab hæresi, cùm absolui nequeant lapsi in partibus vbi hæreses non grassantur, vt non grassantur in Indiis, nisi fortè in locis illis, vbi Belgæ hæretici dominantur, aut Angli. Sed quidquid de Missionariis sit, ad priuilegium est Indicum prouocandum, cùm de Missionariis alia sit ratio, vt dictum suprà iuxta moderationem à Nobis designatam.

§. 2. de absolutione agit Religiosorum, & pro ea priuilegium Societatis, & aliud pro PP. Franciscanis allegat. Sed verò Gregorius XIII. vt ibidem, hæresim excepit, & nonnulla alia grauissima crimina. Non est ergo eisdem innitendum in absoluta aut affirmatione aut negatione. Quia contra affirmationem militant nouiores Pontificum dispositiones: & contra negatiuam id stat quod est à Nobis suo loco comprobatum.

Quæst. 147. probat perpetuò impeditum posse ab Episcopo absolui; non solùm quia multi, quos adducit, id probabiliter, iuxta eundem; affirmant generaliter loquendo; sed quia ratione impedimenti est casus Episcopalis. Quod si neque Episcopus adiri possit, & diuturnum sit impedimentum, etiamsi non perpetuum, quia & illud æquiparatur mortis articulo, tenet, & robustè probat Quæst. 148. absolui ab eo posse, qui ab aliis mortalibus potest absoluere, pro quo graues fautores inducit. Quæst. autem 149. degentes in Indiis ait legitimum impedimentum habere, si neque Episcopi, aut eorum Vicarij sint; quod & de aliis remotissimis regionibus tradit. Et Quæst. 50. vt probabiliùs sustinet sic absolutos, si contingeret ad ea loca accedere, in quibus obligatio est se Apostolico conspectui præsentandi, id debere facere. De Inquisitione verbum nullum: neque cùm illius Iudices adsunt, nec tamen absoluere volunt. Quæst. tamen 151. videtur obligationem penitus amoliri, dum tamquàm probabilius statuit impeditum legitimè, nec potentem Sedem Apostolicam, Episcopum, aut eius Vicarium adire, non teneri priuilegiato confiteri, neque cuicumque alteri, qui non sit Apostolicus Legatus, quales non sunt Inquisitores. Et num. 7. concludit cum multis, quos citat, impeditum personaliter adire, non teneri per Procuratorem aut litteras id præstare. Esse autem eandem rationem hæresis & aliorum criminum, vt absolui possit impeditus, probauerat. Quæst. 147. numer. 5. & seqq. Facit pro eo multorum sententia apud eumdem Quæst. 162. num. 25. dicentium denegata iniustè facultate absoluendi à reseruatis à Prælato sæculari, haberi pro obtenta (de Regulari id probaueràt num. 15. cum multis ob Pauli V. concessionem.) Tunc sic. Aut Episcopi & Inquisitores possunt absoluere ab hæresi in foro pœnitentiæ, aut non. Si primum, & tamen negant, stat prædicta sententia satis probabilis. Si secundum, perinde est acsi non adessent. Possunt ergo impediti à quocumque absolui Confessario legitimè iuxta Tridentinum approbato Pro quo & iuuat id quod tradit ipse Quæst. 161. numer. 7. scilicet Ordinario præsente, sed latente, ita vt ad eum esse nequeat accessus, haberi pro longissimè absente.

Circa approbationem Confessariorum.

QVæst 98. §. 11. & citata nuper 161. ex priuilegiis, & aliis fundamentis in partibus infidelium absente Episcopo & eius Vicario, absque vlla approbatione Ordinarij posse Religiosos Confessiones audire, quod est etiam conforme Breui Innocentij X. nec censeri adesse, si per duas distent diœtas. Quod & habet numer. 80. citat. Quæst. 98. vbi de actibus Pontificalibus ex priuilegio licitis loquitur. Pro quo n. 81. adducit P. Quintanad. idem asserentem, si tamen diu deberet expectari. Et licet iuxta leges viginti milliaria singulæ habeant, non debent tamen in eo rigore accipi, cùm ratione asperitatis viarum, debilitatis virium & aliarum circumstantiarum, non ita plena sufficere possint: posse tamen licentiam per litteras postulari de quibus n. 10. Et quòd non sit necessaria Episcopalis licentia, nisi ex vrbanitate, quando à Rege, aut Prorege mittuntur vt munus exerceant Parochi, cum Fr. Emmanuele, & Fr. Ioanne Baptista affirmat num. 7. Quod tamen limitat iuxta Breue Innocentij X. si non sint Parochi in illis partibus, etiamsi sint Episcopi, & si nolint sæculares Parochos destinare. Quod non est penitus circa hoc vltimum admittendum: quia Parochi nequeunt nisi præsentati à Rege designari: cùm autem eos destinat ad munus illud, destinatio talis habet saltem vim præsentationis: debent ergo institui. Si autem sint Parochi; aut illi præmissa præsentatione instituti sunt, & tunc non est credendum velle eos, qui alios designant, penitus amoueri. Si autem præsentatio non præcessit, designatio vim habet talis, & ita Canonicè instituendi, nisi idonei non essent, tunc enim repellendi: pro quo Auctor num. 239. cit. Quæst. 98.

Quæst. 162. vers. Mihi videtur, sententiam aliquorum, quos numer. 6. allegat, asserentium pro Religiosis vnicam sufficere approbationem improbabilem iudicat, & in fine ait non esse iam locum quæstioni ob Innocentij X. Decretum in caussa Episcopi Angelopolitani, est enim satis expressum. Quod & alios dixisse vidimus, & quid circa id sentiendum declarauimus. Illud fauorabilius apud eumdem, virtute Iubilæi, & Cruciatæ vnicam approbationem sufficere. Sic num. 2. vbi quamplures pro eo adducit, quidquid aliter sentiant ibidem adducti.

Circa Confessionem in nauigatione.

DE hoc tractat Quæst. 156. & tribus seqq. vbi multa scitu digna. Et in priori, si sit Capellanus Parochi officio fungens, consitendum eidem ait: secus si nauis in portu sit, nec Capellanum habet Parochialem. Vbi addendum ex quo quis nauim non exiturus intrat, posse Capellano confiteri; secus si exiturus, vt sæpè accidit. Si Capellanus non sit, & nauis inueniatur in centum milliarium distantia à diœcesi aliqua, quæ minor est quàm distantia duarum diætarum, Confessio est facienda Confessario pro eadem approbato, si in naui adsit. Quòd si æquè distet à pluribus, aut parùm plus, minusue, cui voluerit, si plures pro eisdem approbati succurrant.

Si verò sit in alto mari neque necessitas vrgeat, nequit confiteri nisi Confessario approbato ab Ordinario Confitentis, sicut non posset in terra, etiamsi à sua diœcesi longissimè distaret: pro quo Quæst. 161. num. 4. cum multis aliis. Quia Decretum Concilij Tridentini etiam tunc videtur vrgere, neque pro exceptione fundamentum solidum affertur. Quòd si nauigatio periculosa sit, quod prudentis arbitrio relinquitur, tunc eam initurus, aut prosequens, cuicumque potest Sacerdoti etiam simplici, nec approbato, confiteri iuxta eumdem Quæst. 158. post relatas sententias aliorum. Non inquirit autem de periculo in nauigatione ipsa, quia de eo fortè dubitatio esse nequit, cùm in mari quodlibet obortum periculum debeat magnum & lethale reputari; nisi expertorum iudicio leue & ordinariè superabile censeatur. Cùm aliàs opinio sit aliquorum nauigaturos posse absolui à quolibet, quia nauigatio periculosa semper est, præsertim si longa, pro quo Auctores apud eumdem: qui Quæst. 159. concludit eum, qui præuidens periculum, se mari commisit, etiamsi liberè potuisset à naui descendere, posse in naui à quocumque absolui, secus ante ascensum in illam omnino voluntarium, quia hic omnino extra periculum esse censetur, secus ille, qui non tenetur ad confessionem non approbato faciendam, etiamsi id præuideat, immò velit à nauigatione iam inchoata desistere. Pro quo exempla ex multorum doctrina probabilia conducit. Nec Nos de illis plura.

Circa Caput XII. De Extrema Vnctione.

DE hoc Sacramento agit Quæst. 165. & seqq. & in illa tenet cum multis deficiente oleo infirmorum pro communitate posse oleo Catechumenorum ministrari; secus si vnus vel alter nequiret inungi: quam limitationem proponit ex P. Layman, P. Castropalao num. 9. sed cùm alij eam non adhibeant, sed generaliter loquantur, oppositum est probabile, si consequenter sit loquendum. Addit ibidem. vers. Verùm non desinam, non esse improbabile, deficiente vtro que oleo licitè posse Chrisma adhiberi sub conditione, sicut de oleo Cathecumenorum dicendum.

Quæst. 166. multis conatur ostendere non esse præceptum vllum renouandi quotannis oleum infirmorum, & nouo vngere; licet respectu Chrismatis sit obligans sub mortali, licet contraria sententia sit communis. Et vt præceptum aliquod sit illud sub veniali tantùm obligare, pro eodem stat cum aliis Leander Tract. 4. Disput. 2. Quæst. 11. qualecumque autem sit præceptum, si factâ diligentiâ nouum haberi nequeat, nullum futurum peccatum, de quo & Quæst. 98. n. 222. Neque ad illam teneri eos, qui priuilegium habent vtendi veteri. Quòd si diligentia præscribatur, illa certè minor sufficiet, quàm si priuilegium non esset, quia illud aliquid debet operari. Et licet in Rituali Pauli V. habeatur oleum dictum quotannis Feriâ v. in Cœna Domini renouandum, addit Rubricas dictas tantùm continere doctrinalem instructionem, & non præceptum: quia Paulus V. in Bulla Rituali præfixâ non præcipit, sed tantùm hortatur ad illius obseruantiam. Hoc vltimum à Nobis est sufficienter improbatum. Quod autem de diligentia dicitur, non videtur admittendum, quia renouatio olei ideò fit, nam vetus est obnoxium corruptioni, & oportet, etiamsi corruptum non sit, esse purissimum. Et licet in priuilegio diligentia non exprimatur, id satis apertè innuitur, dum dicitur id licere in locis, à quibus valde remoti sunt Episcopi, vt in Bulla Pauli V. & sequentium Pontificum. Et leuis quidem iste non videtur esse defectus. Opinioni P. Martinon, de qua numer. 223. nullam notam inurit, sed tantùm falsam asserit num. 222. citat.

Et vt quod ad olea spectat pariter præbeamus, citat. Quæst. 98. num. 219. & 220. ait peccatum esse mortale oleo Catechumenorum antiquo adultum extra periculum mortis inungere, non verò infantem, quia semper iste in periculo versatur. Addit tamen num. 221. ex virtute priuilegij Greg. XIII. etiam nullo mortis periculo existente, & etiam si nulla sit adhibita diligentia, posse oleo antiquo quatuor annorum circa baptizandos vti. Sed verò Gregorij priuilegium præterquam quòd temporale fuit, & anno 1603. finitum, faciendam diligentiam præscribit, sicut & Clemens VIII. in Bulla pro PP. Carmelitis Discalceatis.

Circa Caput XIII. De Sacramento Ordinis.

PRiuilegium conferendi Ordines Minores Innocentij IV. & Leonis X. non esse reuocatum censet cum Fr. Emmanuele, & Fr. Hieronymo Rodriguez Quæst. 98. num. 224. Inter alia priuilegia vt Religiosi ordinari possint, illud proponit, quod est ab Vrbano VIII. PP. Augustinianis Discalceatis concessum in Indiis Occidentalibus & Philippinis degentibus, vt scilicet tribus diebus continuatis festiuis promoueri possint à quocumque Antistite, quem maluerint, in propriâ Diœcesi, aut in alienâ, de Diœcesani consensu Pontificalia exercente. Sic num. 226. qui tamen num. 227. asserit priuilegia dicta pro Orientalibus Indiis non fauere: sed Nos aliter suo loco demonstrauimus.

Circa Caput XIV. De Sacramento Matrimonij.

CItatâ nuper Quæst. 98. §. 29. & Dubijs seqq. de illo Auctor, sicut & Titulo 12. & num. 170. §. dicti, priuilegium Pauli III. Societati concessum exhibet, rogatque an in illo propriè dispensatio, an sola declaratio sit? Videtur hæc esse, quia matrimonia in gradibus diuinâ lege non prohibitis legitima sunt. Quia verò Pontifex voce dispensationis vtitur, censet illud ad hæreticos extendendum qui infideles reuerà sunt, sed contra Ecclesiæ leges contraxerunt invalidè, & possunt virtute priuilegij circa gradus quoscumque dispensari, in quibus matrimonium celebrarunt. Gradum primum excipit num. 175. & num. 174. cum alijs docet in primo gradu lineæ transuersalis, vt fratrum, non esse inualidum, & sic coniunctos non separandos; secus si hæretici, de quo citat. num. 175. Pro quo & Leander Tomo 2. Tractat. 9. Disputat. 12. Quæst. 9. citans alios.

Num. 176. adducit dispensationem Pauli circa 3. & 4. gradum: contendit tamen non eo ipso esse dispensatos, sed posse dispensari: & probat ex Bullâ Gregor. XIV. die 21. Septemb. 1591. quam allegat D. Solorzanus Tom. 2. Lib. 1. Cap. 28. n. 50. ibi enim Pontifex dispensationem necessariam statuit, & eam ad Mestizos extendit. Sed certè nihil tale ex Bullâ deduci potest, quidquid Dom. Solorzanus num. 51. videatur indicare, qui tamen se refert ad Fr. Ioannem Baptistam in Animaduersionibus pro Confessariis Indorum 1. parte in Tabulâ, v. Mestizos, vbi tenorem concessionis adducit, iuxta quam Indi & Æthiopes ex Christianis etiam parentibus nati, & in infantiâ baptizati; Neophyti censendi sunt, & iis mixtim progeniti admiscendi: Vt vel matrimonio coniungi, vel in contracto remanere poßint, siue eorum alter tantùm, siue etiam vterque inde oriundus ac propriè indigena sit, in quibuscumque consanguinitatis, seu affinitatis gradibus, iure diuino (vt suprà) non prohibitis, dispensare poßit, concedimus & indulgemus. Quæ sunt verba Pontificis. Vbi cùm dispensationem pro omnibus concedat gradibus, non eo ipso, sed à Societatis Patribus tribuendam, non benè inde infertur pro tertio & quarto esse necessariam, pro quibus iam concessio præcesserat; sed pro aliis, pro quibus facultas præcipuè quærebatur. Quarterones Mestizorum nomine non venire affirmat n. 172. de quo iam dictum.

Quæst. 170. multis probare pergit generaliter loquendo non posse coniugem conuersum cum remanente infideli cohabitare, etiamsi alter velit cohabitationem sine iniuria Creatoris. In Nouo tamen Orbe, & Æthiopia aliter faciendum, quia aliàs grauia incommoda sequerentur. Canonem Concilij Toletani defendit, etsi Prouincialem, quia Iuri insertum, Decreto inquam, quod Iuris auctoritatem habere contendit cum aliquibus contra plures à se adductos. Nihil profectò in iis, quæ à Nobis stabilita possint demoliri.

Quæst. 176. statuit, cùm Polygami conuertuntur, primam vxorem retinendam, cum qua verè fuerit contractum matrimonium. Quòd si hoc deprehendere non sit probabile, nulla est circa coniuges obligatio. In dubio autem dari posse facultatem Missionariis vt dispensent, fore conueniens. Sed certè hoc non videtur admittendum: nam dubium aut vinci diligentiâ potest, aut non? si primum, & legitimus coniux comperiatur, in coniugio permanendum: si secundum, stat resolutio præcedens de impossibili notitiâ: cessat ergo obligatio, quia respectu aliarum superari nequit, cùm hoc pendeat à notitia coniugij omnium primi. Alia, de quibus ibi, de contrahentibus scilicet cum conditione repudij, valde verosimilia sunt, vt scilicet standum sit communi modo contrahendi, etiamsi non sit conditio semper expressa, quæ est contra substantiam matrimonij, & ita in sic contracto nulla est obligatio.

Quæst. 177. contrarium firmat ei, quod Quæst. 170. vidimus asseruisse: vno scilicet coniuge non conuerso, eum, qui conuertitur, posse ad alias nuptias transire, etiamsi infidelis velit sine iniuria Creatoris habitare. Cùm modò ob auctoritatem Innocentij III. in Cap. Gaudemus, de diuortiis; statuat num. 4. regulariter non licere: qui citatâ Quæst. 170. num. 4. dixerat Innocentium agere de casu, in quo coniux vterque conuertitur. Limitationes addit. Primò, quando est lex aut consuetudo prohibens cohabitationem. Secundò, quando ex circumstantiis timetur periculum peruersionis coniugis, filiorum, aut familiæ. Sic num. 5. 6. & 7. & id auctoritate Concilij Limensis probat num. 8. addens in sequentibus, quòd si coniux infidelis requiri nequeat ob difficultatem itineris, non ideò licet denuò contrahere, nisi circumstantiæ tales sint, ex quibus eum nolle conuerti verosimiliter coniiciatur. Tertiò, si fidelis pertrahatur ad peccatum mortale. Sic num. 13. Quod, vt diuersum sit à primo, intelligendum, cùm cohabitatio admissa, eo quòd nullum coniiciebatur periculum, est reipsa deprehensa periculosa ex dictâ ad peccatum pertractione. Immò dicendum, etiamsi fidelis ita constans sit, vt sibi inde non metuat, secedere posse, quia esset illud onus grauissimum. Quartò, per Pontificis dispensationem, quæ stare potest etiam in matrimonio infidelis consummato. Sic num. 18. contra aliquos. Et id posse conueniens ob conuersionem alicuius, aut multorum inde euenturam, iudicari, præcipuè si vniuersi populi, aut regni.

Quæst. 180. affirmat, & multis comprobat matrimonium celebratum coram Parocho, qui contrahentium idioma non callet, sed interprete vtitur, esse validum, contra Basilium Donnæi. Sed certè vt ista sententia possit tutò sustineri, interpretes Indus esse non debet, sed talis, cui meritò credi possit. Vel adhibendi plures, ita vt moraliter constare de consensu queat. Vel si non plures, alia debent adminicula suffragari. Pro quibus sunt Doctores ab Auctore adducti Quæst. 181. multi enim dicunt absolutè non sufficere vnum interpretem ad matrimonium contrahendum, vt videri potest numer. 1. & 2. si duo in loco haberi possint. Alij plures requirunt iuxta sententiam eorum, qui dicunt requiri plures quando non habent certas artis suæ regulas. Sic num. 2. §. Tertia opinio. Item, cùm interpres non est cognitus, neque consideratè electus, neque à partibus, sed à Parocho. Prætereà Parochus tunc tenetur credere interpreti dicenti se fuisse de consensu coniugum electum, quando est persona bonæ famæ, & non adest rationabilis suspicio fraudis, sic num. 5. Denique interpreti à Republica electo & stipendiato creditur, qui de fideliter exercendo officio iurat, de quo §. Tertius est casus: est enim velut notarius publicus. Quæ omnia pro Indis non faciunt: vnde plures adhibendi in casu, qui videtur Metaphysicus: Parochus enim potest duo hæc verba addiscere, Vultis maritari? idque breuissimè, nisi stipes sit. Illis autem dextras iungentibus, & annuentibus, ad firmitatem satis. Quòd si difficultatem aliquam in memoria habeat, scribat, & scriptum legens interroget.

Quæst 247. rogat an Indi validè contrahant, vbi ex consuetudine receptâ Gubernator explicat præsentium coniugum consensum. Et affirmatiuè respondet cum Veracruz & Matienzo, ac Pesancio, quia ex consuetudine illud est signum sufficiens expressiuum consensûs, vnde etsi taceant, consentire probantur. Addit tamen, si reuerà non consentiunt, matrimonium esse nullum, aut si consentiant ex non leui metu. Res prorsus periculosa & non toleranda, cùm sciamus quantoperè Indi Gubernatores timeant suos, & quàm illi durè imperent, extraneis quibusque frequenter duriores.

Quæst. 148. de variis inquirit casibus, in quibus dubitari potest an sine assistente Parocho possit matrimonium contrahi. Et respondet ex Declaratione Clementis VIII. & S. Congregationis, esse tantum tres: quando scilicet ob persecutionem Episcopus & Parochus Ecclesiam deseruerunt, vel quacumque ex caussa non sunt, quia scilicet mortui, aut occisi, aut relegati. Et quando etiamsi adstent, latent penitus; vel si absentes sint, tutò adiri nequeunt: & item cùm Parochus nequit haberi, nec de proximo speratur: tunc autem de proximo sperari censet, cùm infra annum expectatur. Alios casus, quos graues Scriptores admittunt, reiicit, quia nullum bonum æquiualere potest illi, quod ex firmâ Conciliaris Decreti obseruatione tenetur. Admissis enim variis limitationibus, aut potiùs relaxationibus, ad frequentiores alios Ecclesiæ perniciosissimos venietur. Idem tenet Leander suprà, Quæst. 7. qui & videndus quæst. 8. circa Clementis VIII. Declarationem non firmam. Sed certè cùm probabiles opiniones sint tales casus admittentes, quas Ecclesia tolerat, in casuum eorumdem contingentia parùm cautio præfata molietur: viris ergo doctis negotium est huiusmodi relinquendum. In Indiis autem, si Religiosi adsint, nulla est difficultas, quia ex priuilegio Pij V. administrare omnia Sacramenta possunt, vbi Parochi non sunt.

Circa Caput. XX. num. 461.

Ubi de dispensatione in voto Castitatis.

DE hoc Quæst. 98. §. vltimo. vbi priuilegium Clementis VIII. pro PP. Carmelitanis Discalceatis adducit, iuxta quod ex rationabili caussa licet, necessitatis nempè, vtilitatis, conuersionis, & salutis animarum illarum partium. Quod & de voto religionis similiter concedit. Licebit ergo & in Indiis ex vi communicationis, quia concessio illa generalis est pro terris infidelium, vbi & fideles etiam fortè sint, vt Clemens loquitur & ita concessio ista non est more aliarum pro Missionariis Apostolicis regulanda, quarum Formulas exhibet Auctor Titulo 16. in quarum Quartâ Sect. 6. §. 2. quæ est pro Asiâ, Africâ, & Americâ, sic habetur: Secundò, dispensandi, & commutandi vota simplicia, etiam castitatis, ex rationabili caussa, in alia pia opera, non tamen religionis. Sic ibi. Vbi quod de voto religionis dicitur, non obstat priori concessioni, quia concessio limitata ampliorem non tollit, dum non exprimit: vt tradunt Abbas, Portel, Sigismundus Scaccia, P. Arriaga, & P. Palaus, quos adducit Auctor Quæst. 95. num. 1. vbi id tamquàm probabile proponit, & pro eo statuit primam Assertionem.

Circa Caput XXII. De venditione armorum pro infidelibus.

DE hoc agit Quæst. 202. vbi hæc habet. Primum non prohiberi, quando de abusu contra Catholicos non constat, etiamsi aliquando per accidens contra intentionem contingat, cum multis numer. 1. Secundum, incidere in excommunicationem, qui in ipsis terris infidelium arma conficit & vendit: pro quo Auctores citat, sicut & pro contrariâ sententiâ. Licèt enim non deferat, præbet tamen auxilium, quod expressè prohibitum. Oppositum tenet Leander Parte 4. Tractat. 3. Disput. 7. Quæst. 2. cum Alterio & P. Petro Hurtado. Tertium, metum grauem excusare, si non præponderet damnum Christianæ Reipublicæ, vt est à S. Congregatione declaratum. Id quod rarò eueniet, cùm illud, quod facere vnus homo potest, magnum nequeat dispendium afferre, & ita non præponderat proprio, siue vxoris, filiorum, parentum, aut consanguineorum vel affinium, seu intimorum amicorum: ex Sousâ in explicatione Bullæ Cœnæ, Disp. 51. num. 5. Pro quo & Leander suprà, Quæst. 66. ex PP. Suario & Petro Hurtado. Quartum, quando damnum commune præponderat; peccari quidem grauiter, sed non incurri excommunicationem; sic bonis Auctoribus affirmantibus, sed negantibus grauissimis aliis, quorum vrgentius videtur fundamentum; sed fauorabilius aliud promiserit præferendum. Quintum excusari vendentem ob redemptionem captiuorum. Sic apud illum multi. Sextum, hæreticos expressè seu nominatim declaratos, de quibus Canone 7. Bullæ, esse eos, qui sequuntur sectam expressè damnatam, vt Lutheri, Caluini &c. contra non paucos volentes propriis expressis nominibus declaratos esse debere.

Circa Caput XXIII. De Indulgentiis.

DE illis Quæst. 98. §. 25. & num. 137. & Religiosos in partibus infidelium illas concedere posse, quas Episcopi: Visitantes eorum Ecclesias centum dies Indulgentiæ consequi affirmat. num. 138. Pro quibus omnes illæ, quas in Terra-sancta fideles consequuntur, de quo num. 139. & ex Fr. Emmanuele Tomo 3. qq. regular. quæst. 98. artic. 1. & 2. in Noua-Hispania visitantes Ecclesias PP. Prædicatorum Indulgentiam plenariam in Festis S. Dominici, S. Thomæ, S. Vincentij, & S. Catharinæ Senensis, ex Motu proprio Pij V. & confessos ac contritos, si in Octauis SS. Dominici & Thomæ Eucharistiam sumpserint, similiter Indulgentiam plenariam. Quam concessionem extendit ad Ecclesias PP. Minorum, & S. Augustini in NouaHispania. Additque per communicationem idem habere Ecclesias aliorum Ordinum in Festis suorum Sanctorum, etiam Beatificatorum, vt B. Andreæ Caietani, & B. Andreæ Auellini. Sic enim numer. 139. & 140. Indorum priuilegium vt sine confessione, dum Confessarij copia deest, lucrari Iubilæum possint, habet n. 141. de quo & Nos numer. 233. & 234. Esse etiam pro eo die, quo PP. Dominicani iter aggrediuntur ad Indos, & quo perueniunt, aut in itinere decedunt, tradit numer. 142. esseque Pij IV. cùm tamen sit Pij V. apud Fr. Emmanuelem Artic. 2. quia ex eadem Bulla, de qua suprà Ann. 1571. & ex eadem ibidem docentes Indos eorum idiomate totiesquoties centum dies. Ac tandem ex Paulo V. eadem quæ ex Pio V. pro Religiosis omnibus, sed confessis, & sacrâ Communione refectis. Sic numer. 144. Nec de Indiis tantùm procedit, sed de infidelium ac hæreticorum quorumlibet conuersione. Eamque consequi Fratres laicos ex P. Pellizario Tomo 2. Tract. 8. num. 200. firmat. num. 145.

Circa quæ id quod de communicatione aliarum Religionum dicitur pro Indulgentia illâ Nouæ-Hispaniæ, est tantùm probabile iuxta à Nobis hoc Titulo num. 141. & seqq. Communicationem siquidem in Indulgentiis negant multi. Propter quod concessio pro PP. Prædicatoribus ad duos alios Ordines fuit extensa, supponentibus eorum Religiosis non extendi, aut valde dubitantibus circa illud. Id quod dicendum potiùs de extensione ad Prouincias alias Indiarum: pro quo & illud est fundamentum, quod à Nobis propositum hoc etiam Titulo Cap. 5. Dicto 4. Cùm autem visitantibus Ecclesias Indulgentia plenaria concedatur, quid noui habet quòd posteà illa pro communicantibus aut Missam celebrantibus concedatur? Fr. Emmanuel citat. Artic. 1. quasi pro Textu addit, A fortiori. Nihil ergo maius additum, sed maius pro consecutione Indulgentiæ fundamentum. Quod autem insuper concedit Pontifex, vt celebrantes, aut facientes celebrare in Festis D. Dominici, & D. Thomæ, toties consequantur per modum Iubilæi eamdem, aliquid magis speciale videtur indicare, cum pro Sanctorum omnium Festis non procedat, de quibus priùs. Nec verò quale sit apparet; nam quòd Toties dicitur, etiam de aliis Festis dictum fuerat, sicut per modum Iubilæi, quod ad electionem Confessarij solet vsurpari. Est ergo speciale, sed latens, & Deo soli notum, quod esse satis debet, vt iuxta concessionem operantes, specialem sibi possint suo reuelandum tempore thesaurum expectare. Fundendæ preces iuxta Pontificis præscriptum pro augmento Christianæ Religionis, felici statu Sedis Apostolicæ, & infidelium conuersione.

Pro euntibus ad Indias duo sunt priuilegia similia, Pij. V. & Pauli V. sed ille communionem non petit, quam tamen petit iste. Et si die inchoandi itineris, aut consummati, non est pro eo commoditas, quid tunc? Priuilegium Pij V. tantùm in eo casu locum habebit, & Communione ante iter inceptum præmissâ, aut consummato itinere, Pauli concessio valebit: neque aliud potest de voluntate Pontificum rationabiliter suspicari. Quamquam fortè non deerit, qui pium contrarium sensum arbitretur, dum per eum non stat, cui facta est gratia pro Apostolicâ functione.

CIRCA TITVLVM XIII.

De Episcopis. Et Cap. 6. num. 65.

Ubi de illitteratorum Ordinatione ob Indicæ linguæ peritiam.

TAntam esse necessitatem posse, vt prorsus illitteratus propter linguæ peritiam valeat ordinari, tenent ij, quos adducit Quæst. 276. quibus & assentitur ipse non absque formidine, & expectandam quidem ait Pontificis dispensationem, nisi biennium ferè sit elapsurum, vt in nauigatione Indica solet accidere. Sed certè si ratio, quam ipse & alij adducunt, efficax est; quòd scilicet multi sine Viatico & Pœnitentiæ Sacramento morientur, minus spatium videtur admittendum: immò nec peritia necessaria ob illam, sed aliqualis notitia. Cùm sit aliàs spes vt sic Ordinati ex Indorum communicatione maiorem sint illius notitiam adepturi, sicut etiam Latinæ, pro quo conscientiæ sunt eorum onerandæ. Sine necessitate autem Ordinatum, si aliàs sciat Ordinum functiones, ministrare posse, tenent P. Henriquez, P. Quintanad. Dicacus Perez, & Garcias apud Auctorem: quod negant alij apud ipsum mediâ gradientem viâ, & dicentem quòd si omnino illitteratus sit, ita vt Grammaticam non audierit, est omnino irregularis, secus si aliqualem illius notitiam habeat, pro quo & Auctores adlegat. Certè si non possit sine adstantium offensione celebrare, ab Altari arcendus, vel iniungendum vt occultè celebret. Quoad Beneficium autem dictum à Nobis aliàs.

CIRCA TITVLVM XIV.

De Vicariis Generalibus Episcoporum.

IN aliquibus Indiarum partibus post mortem Episcoporum designantur auctoritate Apostolicâ eorum Vicarij, quia Capitulum non est. Sicut & ex eadem auctoritate ab Episcopis ante obitum. De his quæsitum an possint intra annum vacationis dimissorias concedere. Et responsum negatiuè à S. Congregatione, vt videri potest apud Auctorem Quæst. 274. sed videtur addenda limitatio iuxta præcedentem decisionem; videlicet si necessitas tanta non sit, vt Parochi desint & Ministri Euangelici, ex quo defectu ingens res Christiana sit acceptura dispendium: hic enim eadem ratio videtur militare.

CIRCA TITVLVM XVI.

& Cap. III.

Ubi de Confessione cum Complice.

LIcere illam generaliter loquendo negat Quæst. 162. Dub. 5. pro quo & multiplicat probationes, secutus Basilium Poncium Lib. 7. de Matrimonio Cap. 38. numer. 3. vbi tamen id concedit in extremæ necessitatis casu, & vrgente præcepto annuæ Confessionis sine copia alterius, nec possibili dissimulatione illud adimplendi. Adducit tamen n. 33. plures id concedentes cessante periculo consensus. Vult autem quòd si ad euitandam infamiam Confessio facienda sit, debet illa dimidiari, tacendo impuros actus, iuges cogitationes de illo, & vix vnico verbo indicando breuissimè actus inhonestos cum illo habitos: immò neque hos, si in eorum recordatione magnum aduertat fore periculum. Quod quidem non videtur quomodo stare queat, Confessario scilicet scienti actus inhonestos secum habitos illos in Confessione non aperiri, saltem sub confusa illa narratione: Confiteor tibi actus inhonestos, quos scis, vel ea peccata, quæ tecum patrata. Nisi adeò doctus sit, vt has P. Verricelli animaduersiones habeat vsque quaque perspectas, & sciat à muliere dimidiari Confessionem posse circa idem pariter instructam: in quo grauius fortè periculum occurret deprehendenti illam erga se vehementer affici, vt nequeat sine magno periculo commercij cum eo habiti recordari. Et quidem ob periculum in recordatione regulariter loquendo non excusatur quis à Confessione similium, quando Confessio non est complici facienda: ergo neque quando illi: si verò cum proposito emendationis accedat, quo & poterit ille ad emendationem consimilem prouocari. Et sic debet iudicare femina, vnde non erit caussa scandali in illo, quidquid aliàs malitia in eo fuerit radicata.

Pergit, & numer. 41. quòd si dubitet Pœnitens an validæ fuerint Confessiones cum complice in carnali crimine factæ, debent repeti sub mortali, quia in dubio pro ea est parte iudicandum, pro qua stat præsumptio, juxta communem doctrinam, pro qua ibi aliquos citat: quod in casu præsenti contingit, quia communiter in talibus Confessionibus mortale peccatum inuenitur. Sed cùm tot sint Doctores, qui dicunt posse cessare periculum, non est adeò firma prædicta præsumptio, & valde durum est peccata huius generis iterùm confiteri, quando & id semel facere est onus satis graue, præsertim respectu feminarum. Et non recordatio grauium in hoc lapsuum, argumento esse potest tales non extitisse, cùm soleant quæ eiusmodi sunt ob suam grauitatem in memoriâ conseruari. Et hoc procedit quando tantùm in confuso dubitatio occurrit ob multoties accidentia: si autem dubitaret de graui in eo peccato an consenserit, necnon, & ita an sacrilega fuerit Confessio, id iam non ob doctrinam de præsumptione iudicandum, sed ex ea, quæ habet peccata dubia mortalia esse confitenda, quod iam multi negant, & circa quod non oportet distineri.

CIRCA TITVLVM XVI.

& Cap. IV.

Ubi de Baptismo pro Parochis. Et quædam de Chocolato.

QVæstio 206. sic procedit, An extra necessitatem liceat committere laicis Iaponiensibus vt catechizent, ac Baptismi Sacramentum administrent? Respondetur negatiuè: nam si id fiat, paratur via ad Ecclesiasticam Hierarchiam subuertendam. Ita responderunt Theologi deputati à S. Congregatione de propaganda fide. Sic ibi. Ergo in necessitate id licet, nec sanè magnâ, eorum, quibus committltur, capacitate pensatâ.

Quæstione 210. quærit an potione Chocolaticâ possit Baptismus ministrari? de quo & Quæst. 98. num. 133. vbi affirmatiuè responderat, & probauerat hoc discursu. Nam in tali potione sex vnciæ aquæ sunt, & tres sacchari & aliorum aromatum: à maiori autem quantitate fumitur denominatio in mixtis, & ita simpliciter dici potest aqua, ac consequenter eâdem baptizari. Hunc autem breuem discursum adiunctis aliis locupletauit Quæst. 210. citata, in qua non sex vncias aquæ, & tres sacchari atque aromatum adhiberi dicit, sed ex aliorum relatione, quinque aquæ, & duas aliorum. Neque hoc constans, cùm & aliter fiat. De quo latè & cordatè Leander Tomo aut Parte 3. Tractatu 5. Quæst. 5. Quinque deinde casus distinguit. Primum cùm aqua valde superat Chocolatum, & nulla fit decoctio. Et tunc certum ait posse illo baptizari, sicut aqua luculenta mixturæ similis, iuxta communem doctrinam. Secundum, cùm facta est leuis decoctio ad primam ebullitionem. Et tunc similiter, neque iterandum sub conditione Baptismum, ex multorum, quos recenset, sententiâ. Tertium, quando dubitatur an decoctio sit magna, an magna vel modica spissitudo. Et tunc sicut materiâ dubiâ vtendum, & iterandum sub conditione, quod omnes ait tenere Doctores, & præsertim P. Laymam. Quartum, quando certum est maximam fuisse decoctionem: & tunc si maior fuerit aquæ quantitas immissa, & potio sit liquida, & ita potio vsualis, tenet contra plures idem quod circa casum præcedentem, fauentibus PP. Lessio, Coninck, & Castropalao. Quintum, auctoritate P. Coninck & Palai (& addi potest Lezana de iure carnium cum aliis locutus Tomo 3. v. Baptismus num. 11. sed Leander Tomo 1. Tract. 2. Disput. 2. Quæst. 9. & 18. contrarium videtur iudicare) idem tenet, etiamsi ob spissitudinem rationem vsualis potus amiserit, quia probabiliter credi potest esse ibi aquam Quia extrema puerorum neceßitas cogit extrema quæquæ tentare, vt loquitur P. Coninck Quæst. 66. Artic. 4. n. 23. Sic ille philosophatus non improbabiliter, vt putat. Et quidem stante probabilitate in iusculo & cereuisia crassis & multùm decoctis, de quibus duo præfati Auctores loqu untur, in potione Chocolaticâ non est specialis difficultas, sicut in qualibet alia simili. Et ita idem, & potiori ratione potest de Chicha, familiari Indis poculo ex Maizio confecto, Sydromele, vulgo Aloja, & Guarapo, de quo in Thesauro, & aliis. Vbi non prætereundem nimis esse rigidam Pasqualigi sententiam, de qua Decis. 77. negantis posse in necessitate aquis ex floribus expressis vmquam baptizari. Cùm & ipse admittat fieri posse humore stillante ex arboribus Decis. 78. & iure-carnium Decis. 79. Circa quæ videri etiam potest Leander Quæst. 8. 14. & 15. aduersans Pasqualigo.

Et vt de potione dictâ agentes frequentissimam de ieiunio quæstionem cursim attingamus, quam & connectit Auctor Quæst. 98. cit. censet ille num. 132. apud Indos certum esse non frangere ieiunium, quia est vsualis: & apud Hispanos idem asserendum, ex multis, quos citat ibidem, sine reiectione proponit contra Pasqualigum in Praxi ieiunij Decis. 141. quem mirari iuuat circa hoc scrupulosiùs hæsisse, vbi tot suffragantur Auctores, solitum in ea materiâ sine ducibus minùs securè procedere. Maiorem difficultatem inuenit num. 133. in iis Prouinciis, in quibus non est potionis huiusmodi consuetudo, neque vt potus vsualis habetur. Et cùm multos negantes adleget, contrarium statuit pro Italia, Germania, & Gallia, eo fundamento, quod pro Baptismo ex eodem adductum. Sed certè illud valde dubium est, quia si decoctio sit facta non leuis, multi, vt vidimus, negant validam esse materiam, & tamen est potus, qui eodem modo fieri potest apud omnes nationes: non est ergo firmum fundamentum illud. Sed circa hoc non est cur diutiùs hæreamus, cùm potio ista adeò generali sit plausu vt probabiliter licita iam admissa, bonis adstipulantibus Auctoribus, vt omnino inutile fuerit, & forsitan etiam pernitiosum, scrupulum fide bonâ operantibus iniecisse. Vnde P. Michaël Palain Hieronymianus in Commentariis ad Euangelia Quadragesimæ, Dominica 1. num. 58. cùm ita scripsisset: Aliqui vt inediam non sentiant, sorbitiunculam Chocolatæ ex Indiarum nucibus pinguißimis, saccharo, & si placet, ouis conficiunt, autumantque nec frangere ieiunium, & quòd impasti remanent, ac ante illius sorbitiunculam. Ieiunium frangit secundum Laurentium à Ponte, quia omnia ingredientia (aquam demo) sunt solida essentialiter: nec dixeris esse liquida, & transire in naturam potûs. Experientiâ enim reperi post horas separationem rerum fieri, & præter saccharum in fundo omnia decidere. Vnde ergo non soluitur ieiunium? Mentior si hanc sorbitiunculam non adumbrat, quod dixit Pater Hieronymus ad Nepotianum: Audio prætereà quosdam contra hominum, rerumque naturam, aquam non bibere, nec vesci pane, sed sorbitiunculas delicatas, & contrà olera betarumque succum, non calice sorbere, sed conchâ. Dicamus Xicara Hispanice. Ita illi pro pane & aqua. At nostri ieiunatores præter aquam & panem, & delicatißimos cibos, illa vtuntur. Idem iudico de Misculla. Cùm inquam ita scripsisset, sic concludit: Non audeo tamen damnare contrariam, quam tenuêre Antolinez, Basilius Poncius, & Cornejo, qui dicunt esse potum vsualem & sic ieiunium non frangere. Videndus Diana 4. p. Tract. 4. Resol. 196. Hæc ille. Et eodem modo quæstionem dirimit P. Tamburinus in Decalogum Lib. 4. Cap. 5. §. 2. numer. 13. Pro quo & Bossius Tomo 3. Tit. 21. numer. 208.

Circa Titulum XVII. de Parochis Religiosis.

DE illis Auctor Quæst. 98. §. 37. & in eo Pontificum concessiones pro eo munere congerit. Quærit autem Primò numer. 234. an Religiosi non habentes in India Prouincialem, à Generali tamen missi, Parochi esse possint, iuxta prædictas concessiones? Et affirmatiuè resoluit contra Fr. Emmanuelem Tomo 1. qq. regul. quæst. 35. artic. 1. & 3. Certè vt id fieri possit, non tamen expedit, nec practicatum vidimus, nisi temporariâ administratione in absentiâ Parochorum, aut eorum adiutorio. Non enim habent Prælatum Regularem, à quo & de vita & de moribus visitentur, neque expedit à Prælatis aliis de huiuscemodi visitari, quod & cautum Regiis legibus.

Secundò numer. 235. An Capitulum Prouinciale Indiarum possit committere Fratribus alterius Prouinciæ curam Parochialem Indorum? Et affirmat contra Fr. Emmanuelem suprà Artic. 4. P. Sancium Lib. 3. de Matrim. Disput. 26. num. 4. & P. Pellizarium Tomo 2. Tract. 8. num. 356. quia licet Fratres tales non sint subditi, dum in suis Prouinciis sunt; vbi tamen cum licentia suorum Prælatorum in Indias tendant, earum sunt Prouincialibus subiecti, & ita pro eo tempore possunt ad Parochiale munus destinari. Sic enim verificatur illud, Vt de Superiorum suorum licentia, quòd à Pio V. est positum. Et est illud verosimile, si Religiosi tales linguam Indicam calleant, quod erit rarum in iis, qui reuersuri contendunt in Indias, nec tam Indorum salutem, quàm propria emolumenta credi possunt quæsituri.

Tertiò num. 236. Quis sit sensus verborum illorum Pij V. In locis aßignandis? In quo, quidquid aliàs fuerit, ad praxim pro Indiarum præsenti statu stabilitam, & à Dom. Solorzano propositam, se remittit.

Quartò numer. 237. an possit vir grauis fieri Parochus lingulæ Indicæ ignarus, coadiutore ipsi linguæ perito designato? Quod negat, & cum aliis, quos citat, talem detestatur abusum, Regiis etiam rescriptis improbatum. Vbi & collationem esse nullam cum aliis ibidem citatis affirmat.

Quintò numer. 239. & 241. An Rex possit inuito Episcopo, aut eo irrequisito, assignare Parochos aliquos Religiosos? Et asserit cum Fr. Emmanuele suprà Artic. vbi & Regem esse Pontificis delegatum, & ita posse etiam Religiosum ex Indiis auocare, de quo n. 240.

Sextò numer. 242. reuocationem priuilegiorum factam à Pio V. contra Regulares non comprehendere ea, quæ sunt pro partibus infidelium.

Septimò circa visitationem Parochorum adducit quæ apud Dom. Solorzanum deprehendit num. 243. & seqq.

Octauò, esse verè Parochos, vt apud eumdem num. 255,

Nonò, semel examinatum debere iterùm examinari in Peruuio. Sic n. 256. ex eodem.

Decimò, Si Clerici sæculares sint, qui benè administrent, conueniens futurum vt Religiosi Parochias dimittant, secus si necessarij censeantur. Statuitque generaliter loquendo meliùs administrare, cum eodem fere locutus & citatis ab ipso num. 257. & seqq. & hoc vltimum confirmans sic arguit num. 260. Tertiò, quia Indi Sacerdotes sæculares rarò inueniuntur pari scientiâ præditi ac Religiosi; præsertim cùm Indi sint obtusi ingenij: Regulares verò Europæi plerumque doctißimi. Sic ille, grauiter in eo lapsus, quod natos in Indiis Indos vocat, cùm Hispani sint Hispanis prognati parentibus. Et deinde obtusi eos ingenij insimulat, cùm acutissimi, & perspicacissimi, omnique litterarum genere instructi, magnâ in copiâ reperiantur. Pro quo legere potuit Dom. Solorzanum Tomo 2. Lib. 1. Cap. 28. num. 22. & seqq. eodem certe Capite, ex quo eum citat, vt quasi inconsequenter locutum immeritissimò reprehendat: ait enim vers. vltimo sic: Miror ergo Solorzanum de Iure Indiarum Tomo 2. Lib. 3. Cap. 16. num. 68 asserere se consuluisse Regi vt Parochiæ sensim auferentur ex Religiosis, & huiusmodi Mulatis Presbyteris traderentur. Miror sane eum oblitum eorum, quæ de prauis moribus Mestizorum scripserat Tomo 2. Lib. 1. Cap. 28. Sed meritò prudentißimus ac Piißimus Rex prauum viri consilium secutus non est, vt ipsemet scribit, sed præcepit innouari. Sic ille.

Vbi mirari Nobis potius licet virum aliàs diligentem ex incuriosa lectione aut intelligentia ita grauiter cecidisse. Numquam enim Dom. Solorzano in mentem venit vt Parochiæ Indicæ Mulatis & Mestizis traderentur, quos probè cognitos habebat, & suis depinxerat ipse coloribus: sed vt darentur Clericis sæcularibus. Et ego quoque (verba illius sunt. citat. num. 68.) Cùm in Limana Cancellaria Auditoris munus exercerem, & illa per Schedulam Ann. 1618. rogata esset quid super hoc articulo censerem, cum omnibus ferè eiusdem Audientiæ Collegis pro Sacerdotibus sæcularibus consului: & Proregis, atque ipsorum Collegarum consensu propria manu epistolam ad Regium Senatum Indiarum scripsi &c. An hoc est Mulatis & Mestizis dandas censuisse Doctrinas? An hoc prauum consilium, quod & Auctor dictus Assert. 1. num. 257. & 258. probat, dum P. Acostam, & Episcopum Paraquariensem adducit, idem luculentissimè comprobantes, & apertas conuenientias ostendentes? Nec dici potest, vt ille ait, sæpissimè esse tales, id enim omnino à vero abest. Mulatus nullus, Mestizi perpauci in magna copia Sacerdotum. An superstes sit hic Auctor nescio: si tamen fuerit, optandum vt quod hic dictum, sicut alia, de quibus in fine Operis, ingenuâ recognitione retractet. Sin minùs, hæc nostra poterunt vtcumque sufficere, si digna fuerint, vt ad communem vsum expromantur.

Vndecimò ex num. 265. & seqq. ea quæ Parochi, cùm ad Monasterium redeunt, secum deferunt, statim fieri Monasterij, etiam iure communi attento, sicut & ea, quæ morienti lupersunt, quia sub obedientia viuunt, & in claustro degere reputantur, ex concessione Clementis VIII. Et quidquid de iure communisit, illos non posse de superfluis sustentationi disponere, sed (iuxta Prælatorum placitum sic enim intelligendum) dispensanda in Monasteriorum commodum, iuxta Regias schedulas: quæ ex Dom. Solorzano habet num. 271. Si autem in Ciuitate aut Prouincia, in qua moratur Religiosus Doctrinarius, nullum sit Monasterium, neque eiusdem Ordinis Religiosus: tunc ait quòd in vita poterit expendere pro libito in vsus pios, neque requiritur licentia Superioris Regularis. Stipendia verò remanentia post mortem spectabunt ad Ecclesiam beneficialem, si nullus alius Religiosus eiusdem Ordinis in eâ Prouinciâ sit. Vbi rogo, si Religiosus talis sit, cur ei tradenda stipendia, & non Ecclesiæ? An vt ipse, si eget, sustenietur? Bene quidem, sed si non egeat? Erit quidem vt Monasterio, à quo ille egressus, aut alteri, iuxta dispensationem Prouincialis, conferatur. Vt enim probat Dom. Solorzanus, magnis annuentibus viris, relicta à Religiosis non possunt vt spolia colligi, sicut Episcopalia &c. quia Monasterio acquirunt, vbicumque sint, etiam Apostatæ, vt videri potest citat. Lib. 3. Cap. 1. num. 101. & seqq. Iuxta hæc ergo videtur in casu prædicto procedendum, nisi de Prælatorum voluntate aliter præsumatur.

Dubio 31, ibidem latè ostendit donationem ex Beneficiario factam ipso mortis die, esse validam, si animus fuit donandi inter viuos; & regulam Cancellariæ habentem donationem factam intra viginti dies ante mortem esse nullam, fundari in præsumptione fraudis, & ita in conscientia non obligare. Videatur ille, multa enim vtilia congerit de legibus huiusmodi.

Dubio 32. inquirit an Parochi dicti possint matrimonio iungere non incolas & vagos? Et de vagis affirmat, sed Episcopum consulendum, contra aliquos probabiliter loquentes, & circa hoc consuetudinem attendendam. Item, transeuntes, qui in patria carent Parocho, & possunt sine illo contrahere, adhibitis tantùm duobus testibus: etsi ibidem non sit Consilium publicatum, valide contrahere sine illis, sed non licitè. Apud Indos certè non fit publicatio Tridentini sub iis terminis, sed prohibitio Ecclesiæ eisdem intimatur: quæ si defuerit, iuri eorum proprio non repugnanti naturæ contractûs standum: expediet autem matrimonium reualidari, in quo erit difficultas nulla. Adesse Parochum tunc censeri, quando adest Religiosus, qui ex priuilegio potest Parochialia exercere, & sine eo inualidè contrahi generaliter statuit: & inualidè etiam ignorantem, quando maior fidelium pars scit esse Parochum, quia lex ligat ignorantes. Quæ doctrina circa Indos videtur fallere ob eorum ordinariam inscitiam & hebetudinem. Et proprium habentes Parochum non posse ad locum transire, in quo Parochus non est, vt ibi contrahant, declaratum à Sacra Congregatione. Indos etiam habentes proprium Parochum, absentem tamen, non posse matrimonio iungi ab eo, qui illas transit, Parocho loci alterius eisdem assignati, concludit cum Veracruce, P. Sancio, & P. Pellizario.

Quæst. 227. probat Parochos in Indiis, sicut Euangelicos Ministros, non petitis, sed voluntariis tantùm eleëmosynis & oblationibus viuere ex obligatione constringi. Sed aliud satis prouidè Regiis est dispositionibus constitutum: licet firmum stare debeat oblationes non spontaneas penitus relegandas, de quo à Nobis dictum.

Circa Appendicem num. 20. adducit Bullam Pauli V. de qua ibi, vt quæ viro habeat etiam modò. Quæst. 98. num. 111.

Circa Titulum XIX. & Cap. VI.

Ubi de potestate Capituli circa dispensationes cum illegitimis.

ID quod à Nobis ibi dictum, probat Quæst. 98. §. 14. Pij V. & Greg. XIII. Bullis adductis. & de Capitulo præsertim loquitur numer. 67. Et concludit omnia, quæ circa dispensationes possunt Episcopi, etiam posse Capitulum.

Eodem §. quia de dispensatione est, hæc habet. Primò Regulares posse dispensare cum iis, qui excommunicati receperunt Ordines, aut celebrarunt, Ex Innocentio IV. Secundò idem posse cum malè promotis, dummodo seruata talis forma extiterit, per quam Ordines recepissent. Quod perinde est ac dicere nihil ex substantialibus omissum. Tertiò idem posse circa alias irregularitates, in quibus solent Legati Sedis Apostolicæ dispensare. Et etiam in defectum talium, dummodò non sit ex adulterio, incestu, aut Regularium turpitudine. Ex eodem, sicut & præcedens. Quartò, cum Schismaticis & Apostatis à Religione, vel Clericali Ordine. Ex eodem. Et de Apostatis à Religione agit etiam §. 4. & n. 17. obseruat tales sic sponte venientes & absolutos non esse puniendos, alioqui nullus fauor iis concederetur. Addit ex Clemente VIII. num. 18. & 19. alia circa eosdem, qui circa omnia dispensari possunt, & secluso scandalo celebrare, & Sacramenta, si in eo animarum comperiatur vtilitas, ministrare, & per tempus aliquod in habitu reassumpto suæ Religionis extra Monasterium degere. Locum concessionis non indicat, sed est in Bulla pro PP. Discalceatis Carmelitanis numer. 16. Addit tandem num. 20. proficiscentem ad partes infidelium sine licentia Generalis apostasiæ notam ipso iure incurrere. Ex eodem num. 19. Sed cùm hoc non sit priuilegium, sed pœna, ad Patres prædictos arctandum. Addere etiam poterat non ad omnes illos, sed ad solos Italicæ Congregationis extendi. Et licentiam sufficere Commissarij eiusdem, de quo num. citat. Censet ergo Auctor in fauorabilibus esse communicationem: quod & Nos suprà. Vt cum eodem pariter concludamus.

FINIS.

INDEX ADDITIONVM AD TOMVM POSTERIOREM THESAVRI INDICI. Numeri marginales hic tantum indicantur.

- A

- Absolutio.

- AB hæresi vt liceat pro perpetuò impeditis. 27. & seqq. & 291. vbi obseruatione digna.
- Pro Regularibus. 125. & 290

- Academia.

- An gradus per sufficientiam dari queant, in eo dispensando. 143. & 144
- An gradum Magisterij sine illa recipere sit mortale. 144

- Actus.

- Quando imperfectus qualiter excuset à pœnis. 204 & seqq.

- Angelus, Maria Verricelli.

- Auctarium Additionum pro eodem, quia de Indicis Misßionibus ex professo egit. 254. & seqq.

- Annus.

- In Bullis pro Indijs quomodo computandi. 1. & 2

- Apostatæ.

- Quid circa illos liceat ex conceßione Pontificia. 300

- B

- Baptismus.

- Vide v. Sacramentum.

- Benedictio.

- Ornamentorum & vasorum ex priuilegio. 24. 283 & 284

- Beneficiatus.

- Ad ornatum Ecclesiæ tenetur. 106
- De redditibus respondentibus ministerijs, pro obligatione restitutionis. 115

- Bulla Cœnæ.

- Excommunicatio pro venditione armorum quando incurratur. 309
- Vide v. Hæresis, & v. Inquisitio.

- Bullæ pro Indiis.

- Vide v. Annus.

- Bulla Pij V.

- Pro Mendicantibus vt reuocata. 51

- C

- Chocolata.

- AN frangat ieiunium Ecclesiasticum. 319

- Confessarius.

- An pro eo vnica sufficiat approbatio. 121
- Pro nauigantibus specialia. 294. & 295

- Confessio.

- Cum complice an liceat. 315. & 316. vbi specialia.

- Confirmatio Sacramentum.

- Quando administrandum in Nouo orbe. 262
- An Episcopus validè poßit consecrare olea benedictione à se composita. 263. & 264
- An confirmare Oleo Catechumenorum aut infirmorum. Ibidem.
- Balsamum an materia necessaria. Ibid.
- Quæ balsami quantitas sufficiat. 265
- Subsidente balsamo, an cum eo sit valida confirmatio, & quid de solo oleo. Ibid
- Balsamum Indicum an propriè tale, & an Pontifex in eo dispensarit. Ibid
- Minor Ministrorum numerus in neceßitate sufficit. Ibid
- Illius administratio an simplici Sacerdoti committi poßit, sitque id vtile in Iaponiâ, & similibus. 266
- Ex vi juris diuini an Episcopus poßit administrationem talem committere, & quid de Græcis. 267
- Non licere ex conceßione id non exprimente Adriani VI. & Vrbani VIII. 268
- An si liceret, poßet ad Indias Orientales extendi Adriani conceßio. Ibid

- Correctio fraterna.

- Non obligat in publicis delictis, nec ob illius defectum potest repelli denuntiator. 105

- Constitutio.

- Quæ dicatur odiosa. 3. vbi an Religiosi veniant nomine Clericorum, cùm vitandi dicuntur illorum percussores.

- Consuetudo.

- Qui consensus Principis necessarius vt vim habeat. 15

- D

- Decimæ.

- DE obligatione pauperum circa illas. 66. & de vno fœtu secundum æstimationem. Ibid

- Dispensatio.

- Ignorata an suffragetur pro valore actus. 88
- Circa votum Castitatis quæ caussæ sufficiant, & quid pro Indijs. 67. & 308
- Circa petitionem debiti extare priuilegium Religiosorum. 68
- Circa bigamiam. 136
- Multa & specialia circa illam pro Religiosis in Indijs ex Verricelli. 330
- Vide verb. Irregularitas.

- Donatio.

- Facta ipso mortis die à Beneficiario valida. 327

- E

- Ecclesia.

- AQuo reconciliari poßit. 25

- Ecclesiastici.

- Clerici ludorum prohibitorum spectatores excommunicati per Bullam Pij V. 105
- De cohabitatione fœminarum, & occasione proxima. 116.

- Episcopus.

- Breue Alexandri VII. circa consecrationem, & posseßionem sine Litteris Apostolicis. 70
- Notanda circa ipsum. 71. & 72
- Ex apprehensione posseßionis censuræ incursæ. 73 & seqq.
- Non posse allegari defectum præsumptionis, quia hæc datur cùm quis contra legem scienter operatur. 75
- Pœnæ consecrantis & consecrati. 76. & seqq. vbi quid suspensio, quæ est censura. 84. Et irregularitas ob violationem. Ibid.
- Sacræ Congregationis Decretum validam quoad impreßionem Characteris consecrationem statuentis, vt stare queat tamquàm omnino certum, cùm reuerà dubia sit. 85. & seqq. vbi quòd Episcopatus iuxta plures non sit Ordo Sacramentalis.
- Pius IV. opinione probabili vsus circa consecrationem sine tribus Episcopis. 87
- Dispensatio eiusdem ignorata quomodo ad effectum conferre poßit. 88
- Quæ coniectura voluntatis Pontificiæ iuuare pro talibus queat, & quòd sine illa stat valor iuxta ipsius mentem. 89. & 90
- Circa Decretum dictum depulsæ malefactæ narratiunculæ. 91. & seqq.
- Stante valore consecrationis non ideò valida sunt omnia, quæ ex Characteris positione dependent. 94 vbi illa recensentur.
- Communem errorem non suffragari intrusis, vt verum. 95. & 96.
- Quid si non præstetur iuramentum fidelitatis & obedientiæ. 99. & seqq
- Dubia excommunicatio ingressum impedit, sicut & in alias dignitates. 102
- Quàm vrgens visitandi obligatio. 103
- Non peccare contra justitiam profanè expendentes. 104
- Ad pauperes diœcesanos præcipuè teneri. Ibid.
- Vbi & præclarum S. Thomæ Villa-nouæ exemplum.

- Error.

- An suffragetur intrusis, si communis. 95. & 96

- Eucharistia.

- Communio Paschalis apud Religiosos an liceat. 18
- De Communione Indorum, & qualis generaliter capacitas ad illam satis. 269
- De habentibus lucida interualla, & nonnullis alijs. 270
- De illius gestatione ad collum. 288

- Excommunicatio.

- Pueri quando illi subiaceant. 69
- Dubia impedit ingressum in Ecclesiæ dignitates.
- Reseruata, quæ in Bullâ si de protegendis. 226 & seqq.
- Quomodo redeat, cùm data absolutio ad aliquem effectum. 241. & seqq.
- Quomodo illam incurrant fautores Hæreticorum. 211 & 212.

- Extrema vnctio.

- A Religiosis an poßit hospitibus conferri. 49
- Oleo non benedicto ab Episcopo an liceat. 123
- Quomodo supplendi defectus in administratione. 124

- F

- FAmiliares quinam dicantur vide v. Inquisitio, vbi & de Familiaribus Ministris.

- G

- QVæ dicantur Glossæ. Aurelianenses. 62

- H

- Hispania.

- REgum illius rescripta pro Indijs quomodo habeant vim acsi à Pontifice emanassent. 285 & 286

- I

- Indi.

- AN excommunicationi subiaceant. 69

- Indiæ.

- An veniant regnorum Hispaniæ nomine. 13
- Vide v. Priuilegium.

- Indulgentia.

- Religiosos in partibus infidelium eas posse concedere, quas Episcopi. 310
- Quæ pro visitantibus eorum Ecclesias, ac nonnullis alijs. 311
- Pro tendentibus ad Indias. 312

- Inquisitio, Inquisitores.

- Eorum potestas etiam pro foro interno: contra quod tenent alij. 28. & 29
- Aliquam semper formam iudicialem iuxta eosdem requiri. 30. quod ibidem alij negant, vbi specialiter de Hispanis.
- An absoluere valeant Episcopi ab hæresi, & id alijs committere. 33
- Absolutionis quomodo capax excommunicatus. 34
- Beneficio Cruciatæ an valeat absolutio ab hæresi. 36. 42. & seqq. vbi specialia.
- Quid per Religiosorum priuilegia. 45. & seqq.
- Quid illi pro casibus Bullæ Cœnæ. 48
- Munera vt prohibita S. Inquisitionis Ministris. 137
- DD. Inquisitores an queant Confessarium eligere non approbatum. Ibid.
- De illorum iniurijs, ac ipsorum Ministris, quando non intuitu Officij. 140
- Ministri puniri à S. Tribunali possunt. 141
- Quomodo ij exempti in ciuilibus. 142. & 156
- Qui gaudeant eius foro in criminalibus, & in quibus criminibus. Vbi de Sodomitis. 145
- De crimine læsæ Maiestatis. 146
- Non esse tale circa Regios Consiliarios. 147
- Quid si rei sint Ecclesiastici, & an necessariò tradendi Curiæ sæculari. 148. & 149
- An degradandi. 150
- Concordia nouior an cum antiquiore circa excepta crimina componenda? 151
- Pro illis discursus vt non excepta constet. 152. & seqq.
- Specialis casus, pro quo instituta tractatio. 157
- Familiares, qui scilicet de familiâ, gaudent foro Inquisitionis, maximè serui. 138. & 164
- Debent eorum expensis sustentari. Ibid
- Ex Nigris arma gestantibus argumentum. 159
- Ex dispositione aliâ Concordiæ circa bona, in quibus DD. Inquisitores succedunt, aliud. 160
- Eorum jurisdictio circa familiares à Rege, ex quo & tertium argumentum. 161. De quo & 173. vbi quod id sit dubium.
- Exemptio est contra ius, vnde strictè interpretanda, ex quo & arguitur. 162
- Supremum S. I. Consilium valde in huiusmodi circumspectum: ex quo & ratio pro casu. 163
- Seruientes non diuturni an gaudeant priuilegio. 164
- Fit satis argumento ex sustentatione, & dari id, cùm S. Tribunali competit administratio. Ibid. & 165 vbi ratione beneficij arguitur.
- Quia fauorabile ampliandum. 166
- Nomen familiarium extendendum fauore S. Tribunalis, quia est fauor fidei. 168
- Etiamsi contra ius commune. 175
- Ex identitate rationis validum argumentum in proposito. 167
- Pro voluntate Regiâ, & supremi Consilij valida coniectura. 169
- Ratione pietatis stare extensionem. 170
- Stat familiaris priuilegio gaudere aliquem sine sustentatione, pro quâ varia exempla. 171
- A maioritate rationis non valet illatio. 172
- Quando est caussa sanguinis, non committendam laico ab Ecclesiastico, ex Iure habetur, & id securius in casu, de quo agitur. 177. & 178
- Sed non penitus necessarium. 179
- Ex praxi S. Tribunalis à Supremo disposita argumentum. 180. & 181
- Specialis difficultas circa illam, eò quòd non extet priuilegium pro eo, sicut in caußis fidei. 182
- Ex eo quòd non sit proxima cooperatio ad mortem, vt philosophentur quidam. Ibid.
- Priuilegium in caußis alijs ad tollendos scrupulos concessum. 183
- Non videri necessarium vt rei capitaliter Curiæ sæculari tradantur, exemplo Sodomitarum & Lamiarum. 184
- Constitutio Gregorij XV. de maleficis homicidium perpetrantibus non videri contraria. 185
- Possunt DD. Inquisitores ad torturam procedere, etiam sine speciali priuilegio. 186
- Et in homicidio aleuoso: quod quale sit explicatur. 187 & 188
- In dubio circa jurisdictionem generaliter loquendo, possunt cognoscere, vbi de sortilegio & blasphemia. Ibid.
- Etiamsi non sapiant hæresim. Ibid
- Crimen læsæ Maiestatis non exceptum iuxta aliquos, sicut nec aleuosa rebellio. 188
- Specialis casus contra Bullam Pij V. si de protegendis. 187
- Bullæ aliæ contra impedientes, & Decretales. 190 & seqq.
- Impedientes in caußis etiam ad fidem non spectantibus comprehensi. 190. & seqq.
- Bullam Pij V. non agere tantum de impedientibus in in caußâ hæresis. 196. & seqq.
- Perterrefacientes comprehensi. 203
- Imperfectio actus non excusat ad incursionem pœnarum Bullæ, quidquid de alijs sit iuxta communem doctrinam. 204. & seqq.
- Circa excommunicationem non est arbitrio locus, secus circa pœnas alias. 207
- Ex eo quòd prætendatur impediendi conatum non fuisse ex contemptu aut odio S. Officij, non vitari pœnas Bullæ. 208. & seqq.
- Fautores hæreticorum non incurrunt excommunicationem Bullæ Cœnæ, nisi sint eorum vt talium, quæ aliquorum est sententia, vt poßit sustineri. 211 & 212
- Peculiaris diuersitas in Bullâ Cœnæ, & Pij V. quoad pœnas. 213
- Quomodo probationes in contrarium admittantur. 217 & 218
- Pro praxi notandum. 219
- Pœnæ possunt à S. Tribunali moderari. 220 & seqq.
- Circa priuationem Beneficiorum speciali difficultati occursum. 223
- Obseruatio peculiaris de non imposito præcepto circa inflictionem pœnarum. 224
- Nobilitas non excusat à pœnis. 225
- Temperari posse probabile. 226
- Quod reus Familiaris sit aggrauat, & aliquomodo delictum extenuat. 227
- Iuuat pro moderatione ampla cognatio. 228
- Quòd iniusta captura iudicetur, aggrauat excessum, ob DD. Inquisitorum probitatem & maturitatem, & qualiter extenuet. 229
- Ex circumstantiarum concursu rectè adhibita moderatio. 230
- Item ex actu non prorsus completo. 231
- Sine citatione an potuerint rei statim excommunicati denuntiari. 233. & 234
- Ministri capturæ, cùm non sunt personæ viles, possunt esse testes. 235
- Aliquando acceleratione vtendum, stylo ordinario relicto. Ibid
- Absolutionem excommunicationis Bullæ dictæ esse reseruatam Pontifici, quidquid nonnulli dicant. 236. & seqq.
- Potestatem à DD. Inquisitoribus impendi. 240. & seqq.
- Data ad effectum comparendi &c. quomodo redeat. 241 & seqq. vbi notanda doctrina.
- Captus resistens an Bullæ pœnas incurrat. 246. & seqq.
- Perterrefactio verbalis sufficit. 249. & 250
- Quid si comminationes præcesserant. 251. & 252
- Quid de mancipijs cooperantibus, & de satellitibus, cùm notanda pro ipsis & famulis doctrina. 253

- Irregularis.

- An validè absoluat, sicut & suspensus. 97. & 98
- Negatur cùm suspensio est cum notorio vitio intrusionis, aut simili. 100
- Irregularis an resignari poßit? 135
- Ob defectum natalium vt dispensabilis. 136

- Dom. Ioan. Solorzanus.

- Cum laude propugnatus. 286

- L

- LÆsæ Maiestatis crimen, vide v. Inquisitio, ad num. 146. 147. & 188.

- M

- Matrimonium.

- QVid circa illud, cùm apud Indos conuertuntur qui plures habent vxores. 52. & seqq. & 303
- Pontifex an dispensare queat in matrimonio infidelium quando coniux vterque conuertitur. 53
- Vno coniuge conuerso an alius poßit ad nouas nuptias transire, etiamsi alter cohabitare velit. 54. & 55 302 & 304
- Præceptum D. Pauli circa hoc luculenter explicatum. 57 & seqq.
- Non esse tantum Consilium. 65
- Cum hæreticis posse in gradibus ab Ecclesia prohibitis dispensari per priuilegium Pauli III. concessum Societati Iesv, excepto primo: in quo infideles alij, qui contraxerunt, non separandi, si transuersalis. 300
- Pro tertio & quarto non est necessaria dispensatio, contra Verricelli. 301
- Per interpretem vt valeat. 305
- An cùm Indorum Gubernator explicat præsentium contrahentium voluntatem. 306
- Sine aßistentia Parochi quando valeat. 307

- Missa.

- De priuilegijs Religiosorum pro cameris sæcularium. 19
- De tempore celebrationis. 21
- Particulæ an sumi post ablutionem poßint. 22
- An in sacristiâ. 23
- Duæ Missæ vt liceant eodem die. 26
- Circa stipendium doctrina multiplex. 108. & seqq.
- Quid de restitutione accepti ex opinione olim probabili. 111. & 112. cum doctrina vtili, & modo conuenienti pro satisfactione.
- De obligatione circa Rubricas. 118
- Quædam circa horam ex priuilegijs. 271
- Item circa locum. 272
- Sacerdos sæcularis quando duas dicere poßit. 273
- In altari portatili vbicumque Religiosi. Prædicatores & Minores ex priuilegio non reuocato à Tridentino. 274
- In Oratorijs sæcularium etiam contradicente Episcopo. 275.
- An plures in illis dici poßint Missæ. Ibid
- Et Eucharistia ministrari. Sed vitandæ turbæ. 276
- In grangijs: quarum Oratoria gaudent priuilegio immunitatis, quidquid Episcopi renuant. 277
- Altari viatico vti posse etiam diebus ferialibus, cum rationabili quacumque caussa extra neceßitatem. 278
- Episcopum licentiam posse concedere, sed pro specialibus casibus. 279
- Et sacerdotem itinerantem, quotidie. 280. vbi quid cùm plures itinerantes.
- Quid in mari. 287

- N

- Nobilitas.

- APœnis an excuset? 225. & 226

- O

- Officium diuinum.

- OMißionem cuiusque Horæ esse peccatum mortale. 134

- Ordo.

- Episcopatus an Ordo, & quomodo. 86
- Illitteratus an ob neceßitatem ordinari poßit, & qui iam ordinatus, an ministrare. 313

- P

- DImisso officio an maneat approbatus pro Confeßionibus. 14
- Quæ pro illis audiendis obligatio. 115
- An esse Vicarij generales poßint. 105
- An Visitatores. Ibid
- Quæ obligatio ad Missam, & illius pro Paræcianis applicationem. 106
- An recipere stipendium poßint pro Mißis obligationis.

- Parochi Religiosi.

- Parochi Religiosi an absolui à reseruatis poßint. 119
- Quid circa votum paupertatis. Ibid
- Non habentes in Indijs Prouincialem an Parochi esse poßint. 320
- Quid poßit circa hoc Capitulum Prouinciale. 321
- De sensu verborum Pij V. In locis aßignatis, & aßignandis. 312
- An Rex Catholicus inuito Episcopo poßit Parochum destinare vt Delegatus Pontificis. 323
- Alia quæ ex D. Solorzano P. Verricelli. Ibid
- Amouendos si sæculares idonei ad Parochias sint. 324
- Verricelli lapsus, & in Dom. Solorzanum aperta calumnia. Ibid. & 325
- De bonis, quæ secum afferunt, cùm ad Monasteria redeunt. 326. vbi quædam alia circa Parochorum emolumenta.
- Abusus designandi virum grauem in Indicæ linguæ ignarum dato socio illius perito damnatus. 322
- Quid circa non Parochianos poßint. 328
- Quid de locis, in quibus non est Tridentinum publicatum, & non censeri deesse Parochum, vbi Religiosus adest. Ibid
- An circa hoc suffragetur Indis ignorantia. Ibid
- Proprium habentes Parochum non posse vt contrahant eò se conferre vbi non est. Ibid
- Et transeuntem Parochum per locum, vbi deest, quia absens, non posse iungere coniugandos. Ibid
- An debeant ex eleëmosynis tantùm sustentari. 329

- Pœna.

- Ante sententiam non incurri. 8
- Pro actu merè interno nulla ex Iure positiuo. 137
- Temperanda ob diuturnam carceris molestiam. 139
- Non extenditur etiam ex maioritate rationis. 172

- Præbendarius.

- Vide verb. Residentia, subrogatus, & superflua.

- Prælatus.

- An absolui poßit ab ijs, à quibus ille alios potest absoluere. 138
- Vide v. Absolutio, & v. Regulares.

- Præsumptio.

- Datur cùm scienter contra legem agitur. 75

- Priuilegium.

- Communicatio in illis Fratrum B. Ioannis Dei. 8
- An extendatur ob identitatem rationis. 9
- Moniales vt gaudeant ijs, quæ virorum sunt. 10
- An sit communicatio circa Indulgentias. 11
- An circa Festa. 12
- Indica an limitentur limitatione & reuocatione S. Congregationis de propaganda fide pro Mißionarijs. 255
- Quæ ab illa concessa, sed non expreßè pro Indijs, an communia. 256
- An fruantur illis non mißi à Prælatis. 275
- Quæ concessa cum dependentia communicationis à Prælatis, an cum eadem debeant communicantibus conuenire. 258
- Capitulum generale aut Prouinciale an poßit priuilegijs renuntiare. 259
- Priuilegium Pij V. pro Baptismo in Monasterijs an vim habeat, & quid pro filijs Hispanorum. 260
- Indica non esse à Tridentino, Pio IV. & V. reuocata. 313
- Priuilegium Leonis X. pro Mißionarijs Indicis an perpetuum. 261. & 268

- Q

- QVantitas balsami pro Confirmationis Sacramento requisita. 265

- R

- Religiosus.

- AN Censuris compelli ab Episcopis poßint in ijs, in quibus subsunt. 20
- Si domus diues, an exigere aliquid à professuris queant. 120
- An cum limitatione approbari poßint. 121
- Vide v. Parochi Religiosi.
- Pro approbatione ad prædicandum an examen necessarium. 122

- Residentia.

- In Præbendarijs quæ obligatio circa illam. 126
- Quæ absentia noceat, aut non obstet pro lucrandis distributionibus. 133. & 134

- S

- Sacramentum.

- QVæ potestas Ecclesiæ circa materias & formas Sacramentorum. 16
- Quæ circa balsamum Indicum. 17
- Solius Baptismi & Eucharistiæ materiam, Christum determinasse, ex Moderno scriptore. 263
- Sacramenti Baptismi administratio an committi laico poßit extra neceßitatem. 317
- An potione Chocolatica conferri poßit. 318. vbi notatu digna circa materiam dubiam.

- Sepultura.

- An sæcularibus apud Religiosos morientibus tribui ab illis queat. 49. & 50

- Simonia.

- Vt contingat cùm datur aliquid ex gratitudine, sed cum pacto. 135
- An obliget. 136

- Societas Iesv.

- Circa Bullam Innocentij X. pro gubernatione, quomodo triennium computandum. 4
- De subita Superiorum vacatione. 5
- De paucitate dierum in delegatâ gubernatione. 6
- Interualla breuiora vt compleant. 7
- Pœnæ contentæ in illâ non incurruntur ante sententiam. 8

- Stylus Curiæ.

- An obliget. 136

- Subrogatus.

- Subrogatis Præbendariorum quæ competant. 127

- Superflua.

- De obligatione erogandi illa pauperibus, quando tota præbenda est in distributionibus constituta. 128 & seqq.

- T

- Tabachus.

- NOnnulla pro ipso ex diuersis Auctoribus. 117

- Templum.

- Vide Ecclesia.

- V

- Vicarius Generalis.

- QValis illius jurisdictio, ordinaria, an delegata. 105
- De extraordinarijs pro partibus Indiarum. 314
- An Theologi præferendi. 135

- Visitator Ecclesiasticus.

- Quid in illis circa acceptionem munerum, & eorumdem restitutionem. 106
- Vide v. Parochus.

- Votum.

- Vide v. Dispensatio.
- Adde ex Angelo Bossio Parte 1. Titul. 1. num. 1270. & 1271. in voto castitatis & religionis posse dispensare Episcopum ratione necessitatis, & difficilis aditûs ad Pontificem. Quod & de Parochis affirmat, si vrgentissima sit necessitas. 1283.
- Et ex Leandro de SS. Sacramento Tomo 2. Tractat. 9. Disputat. 23. §. 5. Quæst. 2. & Tomo 3. Tractat. 5. Disputat. 2. Quæst. 139. eum, qui vouit castitatem, nec tamen se continere potest, morali inquam impotentiâ, non obligari voto, & ita liberum esse ab eo vinculo ante obtentam dispensationem.

FINIS.