Fratris Dominici Soto Segouiensis, Theologi, ordinis Prædicatorum, Cæsareæ Maiestati à sacris confessionibus, Salmantini Professoris, De Iustitia & Iure Libri decem, "ARTICVLVS. III."
author: Domingo de Soto
source date: 1553
edition published: 2020-04-27.
language: en
availability: Dieses Werk bzw. dieser Inhalt wurde digitalisiert durch die Akademie der Wissenschaften und der Literatur, Mainz und steht unter einer Creative Commons Lizenz: Namensnennung 4.0 International (CC BY 4.0). This work or content, respectively, was digitized by the Akademie der Wissenschaften und der Literatur, Mainz, and is licensed under the terms of a Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0). Esta obra respectivamente este contenido ha sido digitalizado por la Akademie der Wiss (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0)

ARTICVLVS. III.

Vtrùm eadem sit materia distributiuæ & commutatiuæ.

DE materia autem harum specierum quæritur hoc tertio articulo, vtrùm eadem sit vtriusque iustitiæ, quæ in has tantùm species specialissimas diuiditur. Apparet enim primùm esse eandem materiam: aliâs essent vsque adeò virtutes ipsæ diuersæ, vt non continerentur sub vna cardinali virtute iustitiæ: diuersitas enim materiæ temperantiæ, & fortitudinis, constituit duas per se virtutes cardinales: consequens autem est falsum & contra Aristot. sententiam, atque omnium, quatuor duntaxat discernentium cardinales virtutes. Mox arguitur contra id quod quæstio latenter etiam interrogat. Iustitia commutatiua diuiditur in species multas: ergò istæ non sunt specialissimæ atque atomæ. Antecedens patet. Aristoteles connumerat diuersas materias, quin verò formas commutatiuę iustitiæ: altera quippe est commutatio voluntaria, atque altera inuoluntaria: quæ rursùs diuiditur in inuoluntariam per vim, & in inouluntariam per fraudem: non ergò vtraque specialissima species est. ¶ In contrarium est Arist. eo loco [Aristot.] vbi ait distributiuam distributiones dirigere: commutatiuam verò commutationes: cuius tamen commutatiuę nullas distinguit species.

QVęstio duas habet particulas, ad quam perinde duabus operępretium est conclusionibus respondere. Prior sit hęc. Materia [Prima conclusio. Probatur prior pars conclusionis.] quam remotam appellant eadem est vtriusque iustitiæ: proxima verò, diuersa. Prior pars sic ostenditur. Materiæ remotæ harum virtutum sunt tam personæ inter quas, quam res in quibus fit distributio & commutatio: hæ autem eædem sunt: fit enim tam distributio quam commutatio exteriorum rerum, nempè frumenti, vini, olei, & pecuniæ inter eosdem ciues. Poste [Probatio partis posterioris.]rius itidem conclusionis membrum est etiam liquidum. Materia siquidem proxima est, rerum vsus: & constat distributiuam iustitiam dirigere vsum illum, qui est res adiudicare ciuibus ratione debiti: non quòd proprium erat singulorum, sed quòd erat totius reipublicę: ad quam (vt diximus) functionem alia ratio exigitur, aliaque existit difficultas quam in commutatiua. Facultas autem commutatiuæ est vsum [Ad primum argumentum .] rerum moderari in reddendis debitis singulorum peculiaribus. ¶ Vnde patens fit ad prius argumentum responsio: hæc nanque vsuum diuersitas, etsi diuersitatem specierum virtutis constituat: non tamen tantam quo minùs ambæ contineantur sub specie iustitiæ particularis, quæ in rebus versatur extrinsecis, earumq́ue vsibus circa particulares personas. Secùs autem de temperantia & fortitudine: quippè quarum altera versatur circa tactus delectationes, eorum sensibilium, quæ nos ad se alliciunt & pertrahunt: altera verò circa obiecta irascibilis appetitus, quæ sua nos arduitate & horrore conterritant & à seipsis auersantur. Est enim hæc tanta diuersitas vt diuersas constituat cardinales virtutes.

¶ Posterior conclusio est. Materiæ varietas [Secunda conclusio.] quæ commutatiuæ iustitię subijcitur, neutiquam eandem virtutem in species plures disiungit: sed est vnica eademque atoma. Huius autem veritatem conclusionis hac diuisionum serie venari sanè possumus. Prima enim diuisio sumitur ex commutationum diuersitate per ordinem ad voluntatem. Commutationum [Duplex commutatio.] nanque altera est voluntaria: altera verò inuoluntaria. Inuoluntaria quippe commutatio est quando quis rem sibi alienam vsurpat, vel personam, vel opus inuito domino: vt in furto: voluntaria verò quando quis rem à domino volente & consentiente suscipit: vt in mutuo. Vbi adnotandum subinde est commutationis nomen non simplicem denotare, vel dationem, vel receptionem: vbi enim res gratis datur, donoque recipitur, nulla est commutatio: sed tunc datio propriè est commutatio (vti nomen clamat) quando alter dat vt recipiat, alter verò recipit vt reddat: vt patet in mutuo, in deposito, in venditionibus, conductionibus, reliquisque id genus ciuilibus pactis. Quocircà commutatio in vniuersum spontaneam quampiam atque voluntariam actionem ex vtrâque parte significat: videlicet tam conferentis quàm recipientis. Contraria ratione inuoluntaria commutatio inuoluntariam supponit actionem, tam ex parte patientis quàm ex parte auferentis. In furto nanque neque dominus dat vt recipiat, neque fur capit vt reddat: sed ille contra suam voluntatem patitur: hic autem liberè accipit quod nollet vnquam rependere. Attamen dum posteà restituit, nihil refert, vltróne reddat pœnitentia ductus, an à publica potestate compulsus. A priori nanque radice acceptionis, puta ab inuoluntaria ablatione nuncupatur commutatio inuoluntaria vel voluntaria. Nam & vbi fuit acceptio voluntaria, potest etiam redditio esse inuoluntaria: vt puta quando infidus emptor vi cogitur pretium soluere. ¶ De dona [Dubitatio.]tione autem dubium est vtrùm vtriusque partis exigatur assensus, videlicet non solùm dantis, verùm & accipientis: an scilicet si Petrus animo suo vel verbo inscio Paulo quippiam donaret, donatione illa teneretur antequàm alius acceptaret. Et videtur teneri: quia cùm quis Deo apud se quippiam vouet, illicò obligatur: pariformiter ergò ligari videtur qui donauit. Respondetur tamen quòd [Solutio.] cùm datio relationem dicat ad accipientem, non videtur oriri obligatio antequam alter acceptet. Et ideo reuocari fortè potest, etiam absque vlla iusta causa. Secùs de voto Deo facto: quia ipse, si iustum est, semper acceptat. Si autem solenniter coram testibus donatio fiat absenti, tunc standum est iuri ciuili. Arbitror enim absque donatarij consensu vel legitima causa iura reuocationem non sinere. Quòd si ita est, nec conscientia id permittit. ¶ At verò quo [Multiplex genus commutationum.]niam Arist. 3. Ethic. duabus de causis accidere docet inuoluntarium: scilicet aut vi & metu, aut ignorantia: subdiuidit in. 5. lib. inuoluntarias commutationes in duo: scilicet in eas quæ occultè & ignorante domino per fraudem fiunt, & eas quæ per violentiam manifestè. Atque vtrasque denarrat illic Arist. locupletiùs [Aristot. S. Thomas.] autem S. Thom. 2. 2. q. 61. ar. 3. vtraque enim cadere potest, aut in rem tuam aut in tuam personam, aut in tuos, scilicet in eos qui aliqua sunt tibi necessitudine coniuncti. Res igitur tuæ aut subdolè tibi & occultè surripiuntur, quod vocatur furtum: aut manifestè, & id appellatur rapina. In tuam autem personæ substantiam committi potest homicidium, læsióve alia: aut occultè, vt per veneficium seu per insidias: manifestè autem per apertam vim. Et rursùs personæ dignitas impeti potest aut clanculùm: vt per falsa testimonia, perque latentes detractiones quibus fama æstimatioq́ue deteritur & corroditur: manifestè autem aut per calumniam in iudicio, aut per conuitia quibus honori detrahitur. In persona autem sibi coniuncta potest cuipiam iniuria fieri, vel in vxore per occultum adulterium, vel in seruo, qui vt fugiat seducitur. In quibus etiam potest & manifestarijs quis iniurijs onerari. Tametsi quod de seruo dictum est, rapinæ habeat aut furti rationem. ¶ Commutationes itidem voluntariæ per sua quoque membra articulatim subsecantur. Enimuerò primùm dum quis rei suæ dominium in alium transfert non animo quicquam recipiendi, vt puta dono aut legato, non est propriè commutatio, vt iam modò dicebamus. Quapropter neque ad iustitiam commutatiuam hæc actio pertinet, sed ad virtutem liberalitatis: quoniam nulla illic subest ratio debiti. Conmmutationum ergò diuisio quæ sponte [Diuisio spontaneæ commutationis.] fiunt, sic in genere habet. Aut enim est mutuatio, puta vbi quis rei vsum gratis alteri concedit pacto recuperandi rem: nam si præter rem aliquid pro vsu recipiat, tunc in his, quæ vsu consumuntur, vt pecunia, frumento, & similibus, vsura est, ad rapinam pertinens: in his autem quæ vsu non consumuntur, locatio aut conductio. Si autem quis rem suam tradit non ad alterius vsum, sed vt ipsam rursùs recipiat, tunc si id fiat conseruationis gratia, depositum est: si autem vt alterum tutum reddat, tunc aut impignoratio est aut fideiussio. Dum autem quis rem suam in alterius dominium transfert, non animo eam rursùs recipiendi, sed eius tantum pretium, tunc est venditio. ¶ His ergò præcursis probatur secunda [Probatio conclusionis.] conclusio. Species virtutum, vt dictum est, distinguuntur per obiectorum rationes & formas: ratio autem debiti, quod obiectum est iustitiæ commutatiuæ, eadem in his omnibus materijs existit: ergo vnica est species iustitiæ ad omnes patens. Probatur minor: quoniam iustitia commutatiua tantum hoc respicit in radice debiti quod res sublata, propria fuerit possessio domini: hoc enim differt à distributiua: quod autem res illa iustè vel iniuria, per fas aut per nefas fuerit sublata, nihil ad ipsam. Etenim quantum ad restitutionem spectat, ad eandem æqualitatem fieri debet. ¶ Et per hoc patet secundi argumenti [Ad secundum argumentum .] solutio. Negatur enim antecedens. Neque Arist. ait voluntarium & inuoluntarium in commutationibus duas discernere species iustitiæ, sed duas partes. Nam etsi illæ differentiæ duas species distinguant in genere morum respectu voluntatis, eò quod inde nascitur distinctio inter iniuriam & iustitiam: tamen ratio iustitiæ commutatiuæ minimè in illam diuersitatem fertur.