D. Ioannis Del Castillo Sotomayor I.C. Nobilissimi; Olim Complvtensis Academiæ Antecessoris Primarii; Postmodùm in Gallæciano, Hispalensi, & Granatensi Auditoriis, Regiísque Curiis, successiuè Senatoris Amplissimi; Demum in Supremo Dominicæ Rei, siue Patrimonij Regij Senatu Consiliarij præstantissimi; Opera Omnia, Sive Qvotidianarvm Controversiarvm Ivris Tomi Octo
author: Juan de Castillo Sotomayor
source date: 1658
edition published: 2022-07-19
language: en
availability: Dieses Werk bzw. dieser Inhalt wurde digitalisiert durch die Akademie der Wissenschaften und der Literatur, Mainz und steht unter einer Creative Commons Lizenz: Namensnennung 4.0 International (CC BY 4.0). This work or content, respectively, was digitized by the Akademie der Wissenschaften und der Literatur, Mainz, and is licensed under the terms of a Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0). Esta obra respectivamente este contenido ha sido digitalizado por la Akademie der Wiss (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0)

D. IOANNIS DEL CASTILLO SOTOMAYOR I.C. NOBILISSIMI; OLIM COMPLVTENSIS
academiæ antecessoris primarii; Poſtmodùm in Gallæciano, Hiſpalenſi, & Granatenſi Auditoriis, Regiíſque Curiis, ſucceſſiuè Senatoris Ampliſſimi; Demum in Supremo Dominicæ Rei, ſiue Patrimonij Regij Senatu Conſiliarij præſtantiſſimi;
QVOTIDIANARVM CONTROVERSIARVM IVRIS LIBER SECVNDVS:
IN QVO QVÆSTIONES VARIÆ, ATQVE VSVI FORENSI admodùm vtiles, imò neceſſariæ; accurata manu, & methodo practica elaboratæ congeruntur.
OPVS REVERA PRAGMATICIS FORENSIBVS vtiliſſimum, cum Summarijs, & Indicibus, ad ſubleuandum Lectoris laborem, opportunis:
Nunc recèns Typis Lugdunenſibus editum, ab innumeris veteris prælimendis expurgatum, & Characterum varietate diſtinctis allegationibus non mediocri labore adornatum,

LVGDVNI, Sumptib. Lavr. Anisson, & Io. Bapt. Devenet. M. DC. LVIII. cvm privilegio regis.

ARGVMENTA OMNIVM CAPITVM, QVÆ in hoc Libro Secundo continentur,

Vbi dilucida traditur, & diſtincta ſumma, rerum omnium, maximè earum, quæ notabiliores ſunt, ac in vnoquoque capite præcipuè tractantur.

- Cap. I. INteresse lucri ceſſantis, & damni emergentis, à quo, & quando licitè peti poſſit; an ex conuentione, vel citra conuentionem; ex culpa, aut mora debitoris tantum, vel abſque culpa, & mora. Vt petatur, an debeat eſſe certum, & quando dicatur certum. Item, an requiratur quòd petens ſolitus ſit negotiari cum pecunia, vel non: Et quomodo illud probetur, deducatur, & conſideretur; & quid neceſſario probandum ſit ab agente. Diligens quidem, & accurata explanatio: vbi quæ ab aliis hactenus dicta ſunt, & ſcripta, diſtinctione & reſolutione explicantur; ſic vt quærendi alibi neceſſitas ampliùs non immineat; & materia iſta ſingulari ordine compoſita, & dilucidè magis, quàm antea erat, reſoluta proponitur; ac denique nonnulla, & nouiter, & verè adnotata per Authorem traduntur. pag. 1.
- Cap. II. Fideicommiſſum, vel primogenium ſic relictum, vt deſcendentes per virilem ſexum, aut de virili, à virili, per lineam maſculinam, vel de linea maſculina vocentur, vtrùm fœminis per lineam maſculinam deſcendentibus debeatur: vbi quæ ab aliis hactenus ſcripta erant, breuiter recenſentur in vnum: Peregrini, Prętis, Manticæ, Menochij, Angeli Matheacij & aliorum traditiones diſcutiuntur; ac demum Ludouici Molinæ in Hiſpanorum primogeniis ſententia, ita demum admittitur, ſi agnationi conſultum fuiſſe probetur; aliàs, & nouè, & ſubtiliter, verè tamen impugnatur; & nonnulla adnotantur per Authorem, quæ (vt videbis lector) non erant antea ſic ſcripta. p. 10
- Cap. III. Ioannis Andreæ ſententia in addit. ad Specul. in tit. de obligat. & ſolut. in princip. ſuper rubr. col. 1. quod promittens ſe obligaturum ad decem intra certam diem, die adueniente conueniri poſſit ſtatim, ac ſi de præſenti ſe obligaſſet, quia inutilis circuitus eſt vitandus, an, & in quibus terminis procedere poſſit. Vbi quæ ab aliis hactenus ſcripta ſunt, breuiter & dilucidè recenſentur, legibus huius regni applicantur, & nonnullis diſtinctè magis, quàm antea erant, adnotatis; res iſta breuitate, & diſtinctione explicatur. p. 14.
- Cap. IV. Fœminæ primogenitæ: qualiter ad maioratus ſucceſſionem admittantur, Vel non; propter maſculos eiuſdem lineæ, & gradus, aut etiam remotioris quando excludantur: agnationis conſeruandæ rationem, ex quibus videantur maioratus inſtitutores habuiſſe: maſculorum vocatio, quando in hominum. diſpoſitionibus cenſeatur facta, agnationis conſeruandæ, aut prælationis inducendæ gratia: qualitas maſculinitatis in certis gradibus, ſubſtitutionibus, aut perſonis expreſſa, an, & quando in aliis repetita cenſeri debeat, vel non: vbi de contrarietate conſiliorum Abbatis Ananiæ, & aliorum accuratè, & plenius quàm antea erat, tractatur. Deinde repetitio qualitatis, vel conditionis adiectæ præcedentibus, quando dicatur, vel præſumatur fieri ad ſequentia: & qualitatum præcedentium repetitio ex quibus cauſis, aut dictionibus, vel rationibus induci, aut ceſſare debeat, plena, & diſtincta manu tractatum proponitur: Authorum ferè omnium, qui hactenus in propoſito ſcripſerunt, ſententiæ, & opiniones ſuo ordine, breuiter tamen, & diſtinctè recenſentur in vnum; & multa dilucidè, & nouiter adnotantur per Authorem, quæ originali & aſſidua librorum lectura digeruntur, nec erant ab alio hucvſque ſic explicata. p. 16.
- Cap. V. Ad l. omnes, & l. bene à Zenone. C. de quadrien. præſcript. vbi quæ hactenus in propoſito earum ſcripſerunt Doctores in mille locis, breuiter recenſentur in vnum: nonnulla verò, quæ nec abſolutè, nec diſtinctè explicarunt, dilucidè & eleganter magis, quàm antea erant, enucleata traduntur. Deinde, vtrùm in damnum. minorum, Eccleſiarum, & clericorum, laicorum etiam in terris Eccleſiæ, aut de iure Canonico procedant, diligenti manu diſcutitur, Laurentij de Pinu reſolutio, in conſilio 90. num. 9. (ad quam nullus hucvſque animaduertit in hac materia) nouiter, & verè impugnatur, atque in propoſito quamplurima vltra alios ab Authore adnotantur. Vulgatum denique Doctorum aſſumptum, Piæ cauſæ fauendum, atque in dubio iudicandum pro illa: multis remiſſiuè exornatum; & ibidem, quæ dicatur pia cauſa, cum multis exemplis, latè etiam declaratum remiſſiuè. pag. 33
- Cap. VI. De captatoria voluntate, item de ea, quæ in arbitrium alterius, vel in liberam cuiuſque voluntatem confertur: dilucida, & abſoluta, breuis tamen, & diſtincta interpretatio traditur: communes ibidem DD. reſolutiones expenduntur; legibus huius regni nouiter applicantur; & in effectu res iſta ad praxim expeditius quàm antea erat, declarata relinquitur. Deinde ad quæſtionem infertur, vtrum meliorandi aliquem ex filiis, vel nepotibus facultas in voluntatem alterius à parentibus poſſit committi. Quid ſi dictum ſit, Melioro vnum ex filiis meis, quem vxor mea, vel alius elegerit: vel, Concedo facultatem vxori meæ, vel alteri, meliorandi vnum ex filiis, vel nepotibus meis: ſiue, Vxor mea, vel alius, ſi voluerit, melioret vnum ex filiis meis; aut, Ex tertia, & quinta bonorum parte, ſi velit, in aliquem ex filiis meis primogenium inſtituat. Quid denique ſi non deſignata melioratione, neque qualitatiuè, neque quantitatiuè, arbitrio, vel ad arbitrium alicuius vnum, ex filiis ſuis meliorari teſtator dixerit. Vbi quæ ab aliis dicta erant hucvſque, breuiter recensentur; & nonnullis nouiter, & melius quàm hactenus adnotatis, vera, & diſtincta reſolutio traditur, &. l. 31. Tauri, germanus ſenſus detegitur. pag. 40
- Cap. VII. Pater meliorans filium, aut deſcendentem alium in Tertio bonorum ſuorum, ſi in vocationibus, grauaminibus, aut ſubſtitutionibus non ſeruauerit ordinem, & formam, quæ in l. 27. Tauri, ſtatuitur, vtrum melioratio in totum corruere debeat, an verò reducenda ſit ad ordinem, & formam in ea lege præſcriptam: vbi nonnullis ab Authore nouiter adnotatis, Scribentium huius regni ſententia profertur; & vltra eos, duo caſus principales conſiderantur, quibus propoſitum dubium & verè, & dilucidè magis, quàm antea erat, remanet explicatum. Ac denique in ea materia, An actus qui non valet vt agitur, valere debeat omni meliore modo, quo poſſit: & quando Vtile per inutile vitietur, vel non vitietur, nonnulla dicuntur, & res iſta latiſſimè explicata proponitur remiſſiuè. p. 49
- Cap. VIII. Legis 2. C. de reſcindenda venditione, remedium, an ex humanitate, vel ex rigore iuris proceſſerit, & quare fuerit introductum? nec per illud intra dimidiam tantùm læſis ſuccurſum ſit. Cur etiam emptori fuerit conceſſa ſupplendi pretij facultas, & eius electioni res relicta? arguta quidem, ſubtilis, & non vulgata diſceptatio, qua poſt incredibilem, & originalem scribentium lecturam, multa adnotantur, quæ ſic elaborata, aut digeſta nullibi antea erant. p. 52.
- Cap. IX. Inſtantia cœpta cum maioratus poſſeſſore, an, & qualiter tranſeat in ſequentes ipſius maioratus ſucceſſores: Item, an tranſeat in ſingularem etiam rei successorem in iudiciis realibus. Vbi nonnulla adnotantur ab Authore, quæ pro huius rei explicatione ſilentio prætermitti non poterant; & ab his relinquuntur intacta, qui de Hiſpanorum primogeniis tractarunt. p. 55
- Cap. X. Ad explicationem primæ, ſecundæ, quintæ, & ſextæ aſſertionis, quarum lib. 1. harum controuerſ. cap. 81. mentio fit per Authorem, breuis traditur, ſed non contemnenda interpretatio, in qua (vt videbis) nihil ab alio dictum tranſcribitur, nec etiam aliquid ſcriptum omittitur; & in materia ſubſtitutionum nonnulla & nouiter, & verè conſiderata, in medium proferuntur. p. 57.
- Cap. XI. Filij nati ex matrimonio putatiuo bona fide contracto, an, & quando ex præſumpta teſtantis voluntate, vel ex iuris diſpoſitione comprehenſi dicantur, vt in fideicommiſſis, & primogeniis, etiam excluſis aliis filiis ex legitimo matrimonio natis, ſuccedant. Vbi de matrimonio putatiuo dicuntur nonnulla; Decij ſententia, quam Socinus iunior & alij tuentur, contra Curtium iuniorem eleganter, nouè defenditur; & congeſtis in vnum quæ ab aliis in mille locis erant ſcripta, res iſta dilucidè, & diſtinctè magis quàm hactenus explicatur. p. 60.
- Cap. XII. Liberi in conditione poſiti, an, & quando cenſeantur vocati, vel grauati, & quæ coniecturę vocationem, vel grauamen in re dubia inducant, multíſque in propoſito neceſſariis, plena, atque abſoluta manu actum ab his, qui hoc capite recenſentur in vnum; & ibidem reddita ratio, quare huiuſce rei diſceptatio prætermiſſa ſit ab Authore, in qua ipſe non leui, aſſiduo potius, & importuno labore quamplurima euoluerat, & non mediocri diligentia diſtinxerat. pag. 65.
- Cap. XIII. Pater qui vnicum tantùm filium habeat, vtrum tertiæ partis bonorum ſuorum meliorationem facere poſſit, ita vt in ea grauari valeat filius, aut in fauorem deſcendentium, futurorúmve liberorum grauamen, aut fideicommiſſum iniungi: accurata equidem, & diligens explanatio, vbi Scriptorum huius regni ſententia communis, melius quàm antea erat, corroboratur; Ioannis Parladorij in contrarium rationes, & fundamenta nouiter, & verè ſubuertuntur; & multa adnotantur, quæ alibi lector non inueniet ſcripta. Deinde melioratio huiuſmodi facta filio, quem pater vnicum habebat, an conualeſcat, ſi alij filij, vel nepotes viuo patre naſcantur. Quid è contra ſi tempore meliorationis factæ, plures erant filij, aut nepotes ex filiis; tempore autem mortis parentis vnicus tantum filius ſuperſit: vbi etiam traduntur nonnulla, quæ ſic diſtinctè, abſolutè explicata non erant ab alio. pag. 67.
- Cap. XIV. Subſtitutio pupillaris, an ex rigore iuris, vel ex humanitate aut gratia fuerit introducta; non extraordinaria, vulgata potius, & in materia ſubſtitutionum. agitata quæſtio: ſed ab Authore luculentiùs forſan, & diſtinctè magis quàm antea erat, nunc explicata. Ibidem adnotata nonnulla, ad quæ alij non ſic animaduertunt. Ac denique ſubſtitutio pupillaris, an patris, vel filij teſtamentum, ſiue an duo teſtamenta dicantur, vel vnum; optimè, & breuiter declaratum. p. 74.
- Cap. XV. Subſtitutio pupillaris quare introducta, curioſa magis in ſcholis, quam in praxi neceſſaria quæſtio; nunc tamen breuiter, & dilucidè magis quam antea fuerat, explicata. p. 76.
- Cap. XVI. De inſtrumentorum authoritate, & fide, tam quæ originalia, quàm quæ exemplaria ſunt. Item de his, quæ in ipſorum confectione, vt ſolemnia ſint, interuenire debent. Qualiter, & per quos teſtes impugnari poſſint. Quibus ex cauſis ſuſpecta, aut falſa reddantur, vt non, vel minus probent. Aduerſus ſuſpiciones falſitatis quaſcunque, quibus rationibus defendantur. Ac denique de protocollis, ſeu regiſtris, nonnulla breuiter, & diſtinctè traduntur in hoc capite, quæ vtilia ſunt, & in praxi frequenter contingunt, nec abſque ingenti, & aſſiduo Scribentium omnium ſtudio in vnum recenſeri potuiſſent. pag. 77.
- Cap. XVII. Ex l. hæreditas 53. ff. de petitione hæreditatis, vbi quamplurimorum Authorum traditiones ex illa lege ſumptæ improbantur; Aliorum verò placita diſtinctè magis, quàm hactenus, explicantur Eum, qui nulla bona reliquit, teſtari non poſſe in effectu, neque eius hæreditatem dici, ſi nihil ſit in quo ſuccedi poſſit, cum Fulgoſio & aliis tuendum, coacta ratione demonstratur; & veriſſimo eiuſdem legis intellectu adducto, nonnulla & nouiter, & verè adnotantur per Authorem in hac materia, quæ nullus antea ſic conſiderauerat. p. 83.
- Cap. XVIII. Teſtamentum à marito, & vxore, vel à duobus aliis ſimul confectum, vtrùm à ſuperuiuente pro ſua parte, vel in ſolidum reuocari poſſit. Quid in maioratu, aut in melioratione ſimul facta ab eiſdem, tam de iure communi, quàm de iure Regio. Quid ſi ſuperuiuens aliquid conſequutus eſt ex bonis coniugis prædefuncti. Quid denique de vſufructu, aut de fructibus ab eodem perceptis in caſu reuocationis, vel an hæreditatis aditione, fructuùmve perceptione, ſuperuiuens videatur onus non reuocandi diſpoſitionem ſibi impoſitum, agnouiſſe; & de aliis inultis, prædictis connexis, quæ eſſe vulgata, & multis in locis tractata fatetur Author; ideo tamen eorum diſpurationem prætermittere noluit, vt accurata equidem, & diligenti explanatione, quæ hactenus in propoſito ſcripta erant ab aliis, hoc loco receſeret in vnum & alibi quærendi labore in futurum cæteros excuſaret; tum etiam, vt dictis adhuc quamplurima & nouiter, & verè adiiceret, quæ diſtinctè ſic, & dilucidè explicata, ſuóque ordine compoſita, nullibi antea erant. p. 87.
- Cap. XIX. Frater in quibus caſibus querelare poſſit teſtamentum fratris, in quo turpem, aut inhoneſtam perſonam inſtituit. Turpi perſona inſtituta, an in totum, vel vſque ad legitimam tantum reſcindi teſtamentum debeat. Text, in authent. ex cauſa, C. de libers præteritis, vtrùm obtineat in hoc caſu. Turpis, aut infamis perſona, quæ in propoſito dici debeat? vulgata equidem, & mille in locis agitata dubia, ſed hactenus nec abſolutè, nec diſtincte ſatis explicata, vt arbitratur Author, qui hoc capite (vt videbis lector) diligenti, & accurata manu ſuperiora omnia pertractauit, Aluari Valaſci conſultationem 17. nouè, & verè improbauit, & Tiberij Decian. Anton. Galeat. Maluaſ. & Ioannis Vincentij Hondedei conſiliis tribus commendatis, nonnulla in hac materia adnotauit, ad quæ cæteri Recentiores hucvſque ſcribentes, non ſic animaduertebant. p. 99.
- Cap. XX. Repræſentatio, vtrùm locum habeat in ſucceſſione maioratus, in quo proximior vocatur, vel continuò admitti ximiores cauetur; vbi quæ hucvſque in propoſito ſcripſerunt alij, ſuo ordine, & diſtinctè recenſentur in vnum; Ludouici Molinæ, & aliorum ſententia, melius quàm antea erat, corroboratur; & nonnullis nouiter, & verè ab Authore adnotatis, dilucida traditur, & vera ratio l. ſi libertus præterito, §. 1. ff. de bon. libert. ad quam (vt videbis lector) cæteri hactenus Scribentes non ſic animaduertebant. p. 106.
- Cap. XXI. Ad explicationem 3. 4. & 7. aſſertionis, quæ ad diuiſionem ſubſtitutionum pertinent, & cap. 81. lib. 1. continentur, breuis traditur & dilucida interpretatio, ſubſtitutionis directæ an quatuor ſint, vel vel quinque ſpecies; vulgaris etiam, an ſit triplex; fideicommiſſaria item, an propriè ſit ſubſtitutio diſcutitur, & nonnulla ab Authore adnotantur, quæ ſic diſtinctè compoſita, atque originali Scribentium omnium lectura elaborata, nullibi antea fuerant. p. 112.
- Cap. XXII. Maioratum ſi quis inſtituens dumtaxat dixerit, Ex bonis meis maioratum inſtituo, ſiue facio, aut volo, quod bona mea iure maioratus deferantur; nec aliud adiiciat, vtrum ex vi verbi maioratus, perpetua maioria inducatur; & quis ordo in ſucceſſione eius obſeruari debeat? Vbi quæ hucvſque in propoſito ſcripta ſunt ab aliis, in medium proferuntur; & Iacobi Simancæ, contra Communem, opinio nouiter deſtructa; nouè etiam, & verè fundamento illius reſpondetur; atque eodem caſu retento, ſi familia ſimpliciter vocetur, vel in fauorem conſanguineorum, aut coniunctorum maioratus inſtituatur, nec certus ſucceſſionis ordo deſignetur, quid fieri debeat explicatur. Quid etiam, ſi de maioratus origine, & inſtitutione per ſcripturam non appareat, ſed per immemorialis præſcriptionis probationem tantum, an perpetuus iudicari debeat in dubio, & quo ſit in eo ordine ſuccedendum. Deinde ſi maioratus inſtitutor, vocato filio, vel conſanguineo aliquo tranſuerſali, aut etiam extraneo, dixerit ſe maioratum inſtituere ex bonis ſuis, ſiue omnia bona ſua, vel aliquam partem eorum proprio teſtamento, vel donatione in aliquem detulerit, ita quod ea obtineat, & habeat titulo, & iure maioratus, nec amplius adiiciat, an perpetuum maioratum inſtituiſſe cenſeri debeat. Quid ſi pater meliorationem Tertij, & Quinti bonorum faciens, vocationes ad deſcendentes ex filiis primo nominatis reſtrinxerit, fiue filios tantum, vel aliquem eorum, & deſcendentes ab eis vocauerit, & bona alienari perpetuò prohibuerit aut alia verba adiecerit, quæ videantur denotare perpetuitatem, verbum tamen vinculi, aut maioratus non expreſſerit, an perpetuus maioratus præſumatur inductus. Præterea, ſi maioratum inſtituens, ad eius ſucceſſionem filium ſuum primogenitum, & eius deſcendentes vocauit, vel maioratum in perſona talis filij, ac deſcendentium inſtituit, ſiue reliquit talia bona tali filio, & eius deſcendentibus, vt illa poſſiderent iure maioratus, vel inter filios, ac eorum deſcendentes maioratum inſtituit, cum vniuſcuiuſque filij, & deſcendentium ſpeciali vocatione; tranſuerſales tamen non vocauit, nec deſcendentes eorum, an perpetuus maioratus inſtitutus cenſeatur inter tranſuerſales etiam, qui ex genere inſtitutoris fuerint; an verò in vltimo deſcendente maioratus extingui debeat? Denique, ſi factis aliquorum filiorum, & deſcendentium ab eis ſpecialibus vocationibus, ad collateralium, vel aliorum vocationes inſtitutor non deſcenderit, dixerit tamen ſuam diſpoſitionem facere fauore generis, & familiæ, & ad conſeruationem illius, vel vt bona perpetuò in ſua familia, agnatione, aut domo conſeruentur; vel ea ratione alienari bona prohibuerit; vtrùm maioratus perpetuus inducatur vltra nominatos etiam in infinitum, maximè ſi ratio hæc adiecta fit in fine diſpoſitionis, aut in principio. Vbi quæ hactenus in præfatis quæſtionibus dici, aut excogitari potuerunt, diligenti, & plena manu enucleata traduntur, multáque adnotarunt per Authorem, quæ ita dilucidè, atque diſtinctè explicata nullibi inuenies, etiamſi omnes vſque ad præſentem diem Scribentes perlegeris. p. 115.
- Cap. XXIII. Inſtrumentum, in quo duo erant obligati, cùm alteri eorum creditor reddiderit, an præſumi debeat liberatio debitoris, cui traditum fuit inſtrumentum, ac etiam coniectura ſumi, quòd eidem donauerit actionem, quæ aduerſus alium debitorem competebat ſibi: vbi Guil. Cunei, Bartol. & aliorum ſententia communiter reiecta, ab impugnationibus immunis redditur: & l. 1. C. de donationibus, deciſione exornata nonnullis; item, an, & quando præſumi debeat, vel non, donatio? pleniſſimè explicatur remiſſiuè: nonnulla nouiter, & verè adnotantur, quibus Menochij, & aliorum conſiderationes contra Bartolum ſubuertuntur, & eiuſdem Bartoli ſententia tuta manet. p. 129.
- Cap. XXIV. Legatum quantitatis in pecuniis ſic relictum, Lego Titio centum, quæ in pecunijs ei præſtari iubeo; aut, Lego Titio centum in pecunijs: vtrum præciſe in pecuniis ſolui debeat, etiamſi pecunia in hæreditate non ſit? vbi Simonis de Prætis diſtinctio, & reſolutio adducitur, (quæ verè Romani, & Iaſonis conſultationibus non probatur) ab Authore nouiter refellitur, & res ſita melius quàm antea erat, explicata relinquitur. Burſati conſil 84. per totum, libro primo, commendatur, vbi plenè, ac eruditè agitur de debitore, qui ex pacto bona ſtabilia loco pecuniarum tradere poteſt: quæ, inquam, & cuius qualitatis bona tradere poſſit, & qualiter ſe habere debeat, vt electionem tradendi, ſi pecunias non habeat, non amictat. Deinde, vtrum hæres cum beneficio legis, & inuentarij, teneatur ſatisfacere legatarijs, aut creditoribus pecuniarum in pecunia, quando hæreditas eſt ſoluendo, etiamſi quantitas pecuniæ ſimpliciter legata fuerit, nec in hæreditate inueniatur pecunia: vbi tres præcipuæ recenſentur Doctorum ſententiæ, quas nullus antea ſic diſtinctè adduxerat. Iacobi de Aren. & Cyni ſententia probatur, argutè, & ſubtiliter corroboratur, multáque adnotantur per Authorem, quæ hactenus ab alio nec dicta fuerant, nec forſan excogitata. Denique agitur de legato certæ quantitatis pecuniæ ſic relicto, vt ex bonis, aut ſubſtantia, vel patrimonio defuncti ſit ſoluendum, an inuito legatario, in pecunia numerata ſolui poſſit? Et caſus Azeuedo occurrens, nouiter declaratur per Authorem; & nonnulla dicuntur de materia l. non amplius, §. cum bonorum. ff. de legatis primo. p. 132.
- Cap. XXV. Contractus ſimulatus, pignoratitius, vel vſurarius, per quæ, & quibus modis probetur; an ex modicitate pretij, ex pacto de retrouendendo, & ex eo, quod emptor, vel venditor ſolitus ſit fœnerari? vel ex pacto de retrouendendo, & modicitate pretij dumtaxat; etiamſi conſuetudo fœnerandi, aut alia coniectura non ſit? Vbi, quæ hactenus in mille locis ſcripta erant ab aliis, plena & diligenti manu recenſentur in vnum: illis etiam adduntur quamplurima; & text. in c. ad noſtram, ae empt. & vendit. (qui eſt fundamentum totius huius materiæ) & in c. illo vos, de pignoribus, ſingulariter, & verè enucleantur, multàque in propoſito nouiter, & diſtinctè adnotata traduntur, quæ (vt videbis lector) importuno, & aſſiduo labore digeruntur, nec vllus antea ſic dilucide, nec abſolutè explicauerat. p. 141.
- Cap. XXVI. Conceſſa facultate, aut commiſſione alicui, vt maioratum in aliquem ex filiis, aut filiabus, quem voluerit, aut quem elegerit, faciat, ſiue inſtituat; an poſſit ipſe filio maſculo prætermiſſo, in filia fœmina maioratum inſtituere? an verò filiis maſculis exiſtentibus, neceſſariò debeat fœminis eos præferre, quamuis inter illos, quem Voluerit, etiam filium natu minorem eligere valeat? Vbi in caſu occurrenti, & Authori comiſſo, conſultatio traditur eiuſdem, qui verè primus omnium in propoſito ſcripſit, & nullo alio cauſam defendente, primam ſententiam proſe tulit (Alij poſtmodùm ſcripſerant, ſed non ita exactè, aut nihil quidem addentes.) Deinde alternatiuæ ſecunda pars, quando cenſeatur appoſita in defectum prioris, vt ordinis potiùs ſit, quàm electionis. Quando etiam liberè accipienda non ſit, ſed limitatiuè tantum, aut ſimpliciter, vt diuerſos gradus conſtituat, tam in fideicommiſſis, quàm in maioratibus, eleganter diſcutitur. L. cum pater, §. à te peto, l. vnum ex familia. §. ſi de falcidia, ff. de legatis ſecundo, l. hæredes mei, §. finali, ff. ad Senatuſconſult. Trebel. cap. primum, de eo qui ſibi, vel hæredibus, optimè expenduntur, & declarantur: & Ludouic. Molinæ ſententia, quod elector, cui libera facultas eligendi conceſſa eſt, poſſit ad maioratus ſucceſſionem, filiam etiam natu minorem, omiſſo filio primogenito, eligere; & quod Vigore facultatis Regiæ idem poſſit; nouiter improbatur, & declaratur. De verbis etiam enuntiatiuis, an, & quibus caſibus diſpoſitionem inducant, multa dicuntur. Et in effectu circa omnia prædicta, quamplurima maturiùs nunc adnotata traduntur, quæ vtilia ſunt, & in praxi valde conducibilia, nec abſque ingenti ſtudio, & labore, ſic recenſeri potuiſſent. p. 152.
- Cap. XXVII. Ad explicationem aſſertionis 13. & 115. quæ cap. 81. libri primi, continentur; vtrùm, inquam, in formula Galli Aquilij inſtitutio filij per emancipationem irritetur, vt tunc nepos poſthumus admitti debeat, ac ſi mortuus eſſet filius: vbi res iſta breuiter, & abſolutè explicatur; & §. & quid ſi tantum, legis, Gallus, ff. de liberis & poſthumis, verus intellectus adducitur. p. 164.
- Cap. XXVIII. De poteſtate Principis circa tollendum ius quæſitum, ſiue à lege, ſiue ab hominis diſpoſitione proueniat; vel circa tollendam, aut mutandam, ſiue reuocandam teſtatoris voluntatem quoad fideicommiſſa, & maioratus, legèſque, & conditiones illorum; & qualiter in his diſpenſatio, vel mutatio impetrari debeat; & ab ipſomet Principe, contra teſtatoris, vel ad eius voluntatem, an poſſit aliquis habilitari, vt in fideicommiſſo, aut maioratu ſuccedat; vel relicta in vnum vſum, an Principis decreto poſſint commutari? Vbi in propoſito eorum omnium, quamplures Authores congeruntur in vnum ac inter alios, Antonius Gabriel, Didacus Couarruuias, D. Franciſc. Sarmient. Simon de Prætis, Marcus Antonius Peregrinus, Angelus Matheacius, Pelaez à Mieres, Fortunius Garſia, & Andreas Fachineus, magis commendantur: & redditur ratio, quare huiuſce capitis maiorem diſputationem Author omiſerit. p. 165.
- Cap. XXIX. Ad explicationem textus, in l. & quia, in fine, ff. de iuriſdictione omnium iudicum: in cap. gratum, in cap. relatum, & in cap. licet vndique, de officio & poteſtate iudic. delegat. in cap. quamuis, & in cap. ſi delegatus eodem titulo. lib. 6. & in cap. vltimo, de officio Legati, diligens equidem, accurata, & noua, vera tamen, atque notanda interpretatio traditur, quia (vt videbis lector) adnotantur nonnulla per Authorem, quæ nullibi inuenies ſcripta, etſi Interpretum omnium, atque aliorum traditiones, ſiue obſeruationes perlegeris; & in effectu res hæc diſtinctione, & certa reſolutione explanatur, quæ velut in tenebris antea fuiſſe videbatur. p. 167.
- Cap. XXX. Ordo & forma, quæ in l. 27. Tauri, præſcribitur, vtrùm ſeruari debeat non ſolùm in ſubſtitutionibus deſcendentium legitimorum, ſed etiam illegitimorum, tam reſpectu patris, quàm matris? Vbi omnia recenſentur in vnum quæ huius regni Scriptores hactenus tradiderunt: his & nouiter, & verè adiiciuntur nonnulla, quæ dictæ legis Regiæ mentem, & intentionem dilucidè magis declarant, nec per aliquem fuerant hucvſque ſic adnotata, nec ſcripta. p. 171.

QVOTIDIANARVM CONTROVERSIARVM IVRIS LIBER SECVNDVS.

CAPVT I.

De Lucro ceſſante, & Damno emergente.

Intereſſe lucri ceſſantis, & damni emergentis, à quo, & quando licitè peci poſſit: an ex conuencione, vel citra conuentionem; ex culpa, aut mora debitoris tantùm, vel abſque culpa, & mora: vt petatur, an debeat eſſe certum, & quando dicatur certum: item an requiratur, quòd petens ſolitus ſit negotiari cum pecunia, vel non; quomodo illud probetur, deducatur, & conſideretur, & quid neceſſariò probandum ſit ab agente: diligens quidem, & accurata explanatio: vbi quæ ab aliis hactenus dicta ſunt, & ſcripta, diſtinctione, & reſolutione explicantur; ſic vt quærendi alibi neceſſitas ampliùs non immineat, materia iſta ſingulari ordine compoſita, & dilucide magis, quàm antea erat, reſoluta proponitur; ac denique nonnulla, & nouiter, & verè adnotata per Authorem traduntur.

SVMMARIVM.

- 1 De Intereſſe lucri ceſſantis, & damni emergentis, tractatum & diſputationem ſuſcipiens Auctor, quid principaliter intenderit.
- 2 De intereſſe lucri ceſſantis, & damni emergentis, per multas quæſtiones excitari communiter.
- 3 Reduci tamen in effectu ad eas, quæ in argumento huius capitis, & hoc numero proponuntur.
- 4 Ioannes Bolognetus, tractatu, reſolutione, & explicatione huius materiæ, multos alios antecellit, idcirco videndus erit omnino.
- 5 Franciſcum Burſatum, optimè, & eruditè loquutum in hac materia.
- 6 Ioſephum Maſcardum, pleniſſima, & abſoluta, atque diſtincta manu in hac materia ſcribere, idcircò præ oculis habendum, & omnino legendum.
- 7 Hyppolitus Riminaldus, plenè, & eruditè (vt ſolet) materiam hanc pertractat, & in negotiis variis conſultus, multa dicit notatu quidem digna, vt hoc numero adnotatur, vbi eiuſdem Authoris plura conſilia recenſentur in vnum
- 8 D. Petrum de Barboſa, magiſtraliter, & doctè in hac materia loquutum, & aliorum reſolutiones percepiſſe diſtinctè.
- 9 Ludouicus Miolina, è Societ Ieſu religioſus laudatur.
- 10 Ludouici Molinæ, Michaëlis Salonis Valentini, & Alphonſi à Villagutta reſolutiones in hac materia; adeò plenas & abſolutas eſſe, vt prædicti Authores, nihil, quod in propoſito excogitari poſſit, intactum relinquant.
- 11 Patrem Petrum de Aragon latè, & eruditè quidem, atque ingeniosè egiſſe de hac materia.
- 12 Blaſij Flores Didez de Mena, ex mente communi, nouiſſimam, & generalem reſolutionem in hac materia tenendam, & ad illam aduertere debere eos qui non ingenti ſtudio aliorum ſcripta, & reſolutiones prælegerint, ne facilè in iftis rebus diiudicandis decipi poſſint, quod ex defectu lecturæ Scribentium paſſim contingit.
- 13 Vſura licèt omni iure prohibita ſit, Diuino, Naturali, Canonico, & Regio, ac etiam Ciuili, iuxta declarationem communem intelligendo.
- 14 Tamen intereſſe lucri ceſſantis, & damni emergentis, quod verè creditoris inter ſit rectè ab eo exigitur abſque labe, aut periculo vſurarum, idque vltra ſortem ipſam principalem, ac etiam iure Pontificio.
- 15 Quia non vt vſura, ſed intereſſe, & damnum. petuntur.
- 16 Et in hoc nullus Scribentium diſſentit.
- 17 Dummodò bonus, & diſcretus iudex animaduertat, quod intereſſe petitum ſit verum, nec antea concedatur, quàm conſtet veriſimiliter de damno contingenti creditori, aut de lucro, quod illi euenire potuiſſet: item quod Omnis dolus, & fraus palliandi vſuras abſit.
- 18 Quod ex perſona creditoris, item & debitoris, qualitate negotij, & rerum circumſtantiis poterit diiudicare.
- 19 Ac creditorem iuſtè petentem admittere, vſurarium verò, vel palliatum, reiicere.
- 20 Quoniam indices boni, & optimi debent repellere vſurarios à limine iudicij, & eos ſeueriter punire, cùm ſint deuoratores pauperum, & oppreſſorum.
- 21 Intereſſe hodie de iure Canonico non debetur niſi in quatuor caſibus ex ſententia Iacobi Mandelli de Alba, quæ hoc numero præcitatur, ac pro regula generali huius materiæ commendatur.
- 22 Intereſſe damni emergentis, & lucri ceſſantis cauſam, non eandem, ſed diuerſam eſſe in nonnullis, ſiue diuerſum ius in illis conſtitui, provt hoc numero adnotatur; & ibidem probatur labi Doctores Vtrumque intereſſe confundentes, & ſimul vtrumque tractantes; idcirco diſtingui debere vnum ab altero, ac de vnoquoque ſeparatim agendum, ne confusè, ſed diſtinctè procedatur.
- 23 Intereſſe triplex, commune, ſingulare, & conuentum, & de vnoquoque remiſſiuè.
- 24 Intereſſe diuidi in extrinſecum, & intrinſecum.
- 25 Intereſſe intrinſecum, quod dicatur.
- 26 Et quod extrinſecum.
- 27 Intereſſe intrinſecum, hoc eſt, ipſa æſtimatio rei, in quolibet contractu debetur à tempore moræ.
- 28 Intereſſe extrinſecum, ex quo tempore debeatur, vbi diſtinguitur inter contractus bonæ fidei, & fructi iuris, & vide infrà num. 59. & num. 65.
- 29 Intereſſe naturale & rei cohærens, quodammodo dici lucrum, quod mercator, & alius negotiari, & lucrari ſolitus pecunia ſibi debita feciſſet.
- 30 Ea ratione, quia lucrum illud conſiſtit in proxima potentia pecuniæ, & eius fructus quodammodo cenſetur.
- 31 Idcirco in materia noſtra in conſideratione habendum, modò interueniant ea, quæ mox dicentur.
- 32 Mercatoris pecuniam in propoſito, maiorem cenſeri habere æſtimationem, quàm alterius, ſicuti & triticum ſemini deſtinatum.
- 33 Mercatoris pecunia negotiationi expoſita, vel alterius emptioni frugiferæ rei deſtinata, pluris valet, quàm altera tanta aliorum, & etiam ipſius, illi non ita expoſita.
- 34 Intereſſe lucri ceſſantis exempla plura, remiſſiuè.
- 35 Intereſſe lucri ceſſantis debetur mercatori, qui ſolitus eſt cum pecunia negotiari: Rationem vide infrà num. 37.
- 36 Et in hoc scribentium omnium nullus diſſentit, omnes potius vnanimiter id probarunt.
- 37 Sed inter plures alios, ex recentioribus Andreas Gaill. & Ioannes Corraſius elegantiùs, & apertiùs explicarunt, provt hoc numero adnotatur; vbi vide omninò, ne facilè decipiaris in hac materia.
- 38 §. Cùm per venditorem, l. ſi ſterilis, ff. de actionibus empti, vera ratio redditur.
- 39 Intereſſe lucri ceſſantis, ſolito negotiari, quare denegetur, in l. vltima ff. de periculo, & commodo rei venditæ, vbi verus traditur illius textus intellectus, & Ioannis Corraſij, ac aliorum interpretatio nouè reiicitur.
- 40 Intereſſe lucri ceſſantis petens, probare debet, ſe fuiſſe solitum negotiari eo tempore, quo debitor fuit in mora.
- 41 Intereſſe lucri ceſſantis peti non poteſt, vbi qui illud habere vult, nihil lucraturus eſſet.
- 42 Et ideò neque Doctor, Miles, vel perſona Eccleſiaſtica, huiuſmodi intereſſe prætendere poteſt; neque alius, qui cum pecunia, aut non vult, aut non potest negotiari: quod intellige, vt nouiter, ac verè, & notabiliter declaratur infrà, num. 46.
- 43 Quod etiam in mercatore ſolito negotiari procedere poteft, intelligendo, provt Nauarrus explicat.
- 44 Intereſſe lucri ceſſantis, ſolito negotiari, deberi, non ſolum in contractu mutui, ſed etiam in aliis contractibus, in quibus à fortiori debebit eius lucri ratio haberi, maxime in contractu emptionis, & venditionis, vt in eo quidem liceat mercatoribus, lucri ceſſantis ratione, cariùs merces vendere pecunia credita, quàm ſtatim pecunia numerata vendidiſſent, modò interueniant ea, quæ Doctores requirunt communiter.
- 45 Intereſſe lucri ceſſantis deberi etiam non ſolito negotiari, ſi pecuniam deſtinatam, vel ad emptionem prædiorum, vel cenſum, habebat, vel aliud lucrum ſperatum, quod ideo amiſit, quia pecunia ſoluta non eſt: dummodo per probationem propinquam oſtendat creditor ſe paratos habuiſſe venditores prædiorum, vel cenſuum, & reddituum: vt hoc numero per totum latiùs demonſtratur. Praxis refertur; & quæ hactenus ab aliis dicta ſunt, in propoſito congeruntur in vnum Et vide infrà, num. 72. vbi Doctoris Feliciani de Solis contraria ſententia nouè taxatur.
- 46 Ad ea, quæ dicta fuêre ſuprà num. 42. in vtroque foro, iudiciali, & conſcientiæ, ſingularis, & vera declaratio adducitur.
- 47 Intereſſe lucri ceſſantis articulari debere in libello, ac poſtea probari: quod certiſſimum eſt, ſic vt, nullus Doctorum in hoc diſſentiat.
- 48 Sed in modo articulandi, & probandi diſſentiunt, vt hoc numero demonſtratur, vbi ad finem ſententia Authoris proponitur: & num. ſeqq. vſque ad n. 57.
- 49 Intereſſe lucri ceſſantis in facto verſari, ac difficilem probationem habere.
- 50 Vtcumque tamen ſit, probationem concludere debere vt lucri ceſſantis condemnatio fiat, nec ſolam præſumptiuam probationem ſufficere.
- 51 Intereſſe lucri ceſſantis, ſolito negotiari deberi, ſi ſaltem lucri probationem faciat eo modo, quem requirunt Authores adducti in ſecunda opinione relata ſuprà num. 48.
- 52 Intereſſe lucri ceſſantis non probari, niſi per testes in ea re expertos, & ſui dicti rationem cenam reddentes.
- 53 Intereſſe lucri ceſſantis, etiam vbi plene probatum fuerit per creditorem, non debet fieri plenaria condemnatio, ſed de ſumma intereſſe probata, aliqua diminntio fieri, debet, vt hoc numero latiùs oſtenditur.
- 54 Intereſſe lucri ceſſantis debetur non ſolum pro primo anno, ſed pro ſequentibus, in quibus intereſt, modò, contractus duabus conditionibus iuſtificetur, de quibus hoc numero remiſſiuè.
- 55 Intereſſe intereſſe, aut lucrum lucri non deberi, etiamſi mora debitoris intercedat.
- 56 Intereſſe omne ſoluendum in pecunia, remiſſiuè: & ibidem quomodo ſententia ferri, & executio eius fieri debeat in intereſſe.
- 57 Intereſſe lucri ceſſantis, vt debeatur, omnino necessarium eſſe, quod debitor in mora ſoluendi ſit constitutus.
- 58 Nec valere pactum, quod ante moram intereſſe debeatur.
- 59 Mora, cùm agitur ad intereſſe, quando dicatur interuenire, ex ſententia communi; & quando ex ſententia Auctoris: & numeris ſequentib. vbi ad huius rei explicationem, atque vt diſtincte magis, quàm alij faciunt, procedat, ipſe nonnulla conſtituere neceſſarium duxit.
- 60 Moram duobus modis committi, ex re, aut ex perſona; & ibidem, quando dicatur ex re, vel ex perſona.
- 61 Moram committi ex vnica interpellatione, etiam extraiudiciali.
- 62 Moram committi, non ſolum per interpellationem expreſſam hominis, ſed etiam per tacitam interpellationem extraiudicialem, quæ fit per eſſet appoſitionem, quoniam tunc dicimus eſſem pro homine interpellare, idque ex communi & recepta ſententia.
- 63 Cui verè repugnant nonnulla, quæ hoc numero adnotantur.
- 64 Vnde licet in indicando, & conſulendo à communi recedendum non ſit: tamen in puncto iuris, forſan verior erit Camilli Plauij diſtinctio, an dies adiecta ſit exactioni, an ſolutioni pecuniæ, vt hoc numero declaratur.
- 65 Intereſſe lucri ceſſantis, in contractibus ſtricti iuris non deberi ex tempore moræ, ſed ex litis conteſtatione, verius eſſe in puncto iuris, contra communem; àqua tamen durum eſſet in praxi recedere.
- 66 Intereſſe lucri ceſſantis, in foro conſcientiæ debetur ex tempore moræ citra vllam expreſſam interpellationem, quando, ex ſignis, vel alio modo, de egeſtate creditoris, debitori conſtiterit.
- 67 Pro Intereſſe lucri ceſſantis, ab initio certam ſummam expreſſam in conuentionem deduci poſſe, & conſequenter licere creditori ratione lucri ceſſantis, ante moram mutuatarij paciſci de tali intereſſe ſibi ſoluendo, abſque eo, quod contractus vſurarius, aut palliatus videatur, nec etiam quod mora præceſſerit, idque ex ſententia multorum Authorum, quos ſequutus eſt Author, & numeris ſeqq.
- 68 Dummodò fraus, & dolus creditoris abſit, ac verè ſit lucrum ceſſans, conueniátque ſumma expreſſa quantitati, quæ verè interſit.
- 69 Nec aliquid ſtatim ſoluendum à creditore exigatur: maximè in mutuo.
- 70 Intereſſe lucri ceſſantis ſub incerta quantitate, ab initio poſſe in conuentionem deduci ex communi ſcribentium omnium ſententia, ſic vt in hoc nullus diſſentiat.
- 71 Intereſſe damni emergentis certâ ſummâ expreſsâ, ante moram mutuatarij in ſtipulationem, & pact um poſſe venire: nec in hoc eſſe controuerſiam, vt infrà n. 75.
- 72 D. Feliciani de Solis opinio, contraria his, quæ Author ſuprà num. 45. & 46. reſoluit, nouiter, ſed verè quidem, & concludenter taxatur.
- 73 Damni emergentis exempla plura remiſſiuè.
- 74 Intereſſe damni emergentis, variis modis probari.
- 75 Intereſſe damni emergentis, regulariter non deberi, niſi à tempore moræ, & hoc vtriuſque intereſſe commune eſſe.
- 76 Intereſſe damni emergentis articulari, & probari debere, & hoc eſſe vtriuſque intereſſe commune.
- 77 Intereſſe damni emergentis, vt debeatur, non ſufficit probare quòd debitor non ſoluit in tempore, & quòd creditor pecunias ſub Vſuris accepit, niſi iuſtificetur, quòd ob retardatam ſolutionem illas acceperit, ex quo poſſibile eſt ex aliis, cauſis recepiſſe.
- 78 Sufficit tamen damnum. verificari, nec eſt neceſſe actorem probare, quòd ſi pecuniam habuiſſet, damnum illud non eſſet paſſus: nam ex quo conſtat de damno, præſumitur, quòd, illud non incurriſſet, ſi pecunia debito tempore fuiſſet ſoluta.
- 79 Sed cùm agitur ad intereſſe lucri ceſſantis, contrà ſtatuitur; nec enim ſufficit conſtare, quòd creditor deſiit lucrari, ſed oportet probare, quòd creditor veriſimiliter, & quaſi certitudinariè aliquid eſſet lucratus, ſi pecunia debita, ei ſuo tempore fuiſſet ſoluta.
- 80 Intereſſe damni emergentis, vt debeatur, non requiritur, quòd actor ſolitus ſit negotiari cum pecunia, ſed indiſtincte debetur; & tamen in intereſſe lucri ceſſantis contrà ſtatuitur, vt hoc numero explicatur.
- 81 De intereſſe damni emergentis, cùm agitur, exigitur etiam intereſſe ipſius intereſſe, quicquid in intereſſe lucri ceſſantis contrà dicatur.
- 82 Author pro huius capitis enucleatione, tot, tantàque originaliter, atque attentè prælegit vt ex ipſis facilè poſſet integrum librum, aut plenum. tractatum de intereſſe conficere, illa tamen ſciens, conſultóque prætermittit, contentus in hoc capite, ea, quæ frequentius accidunt, & magis neceſſaria ſunt, tradidiſſe.

DE intereſſe lucri ceſſantis, & damni emergentis, frequenter contingit in ſcholis, & iudiciis agitari: & verè, quæ de hac re ſuſcipitur diſputatio, vtilis eſt, & quotidiana, & licèt à multis, diffusè tamen, atque inuolutè præhabita: quocirca, non abſque maxima vtilitate futurum iudicaui, ſi in vnum congeſtis, & antea originaliter à me prælectis, omnibus ferè, qui de hac re ex profeſſo magis tractarunt, (qui infiniti ſunt) nonnulla generaliter conſtituerem, ſiue certas quaſdam traditiones, aut generales regulas in medium deducerem, quibus faciliùs poſſit huius materiæ cognitio, & reſolutio haberi, atque ex ipſis, cùm occaſio ſe offeret, aliorum etiam diſcepatio dilui.

Et in primis monendum lectorem duxi, huius materiæ permultas quidem quæſtiones eſſe, quæ excitantur communiter; reduci tamen in effectu ad eas, quas in ſummario propoſui, Intereſſe ſcilicet lucri ceſſantis, & damni emergentis, à quo, & quando licite peti poſſit: an ex conuentione, vel citra conuentionem; ex culpa, aut mora debitoris tantum, vel abſque culpa, & mora: vt petatur an debeat eſſe certum, & quando dicatur certum: item, an requiratur, quod petens ſolitus ſit negotiari, vel lucrari: quomodo illud probetur, deducatur, & conſideretur, & quid neceſſariò probandum ſit ab agente: de quibus omnibus, poſt ordinarios, & alios multos ab eiſdem relatos, tractarunt latiſſime Rebuffus, Cagnolus, Curt. Iunior, & Berengarius in l. vnic. C. de ſententiis, quæ pro eo, quod intereſt, proferuntur; & ibid. Ioannes Bolognetus, qui tractatu, reſolutione, & explicatione huius materiæ, multos alios antecellit; idcirco Videndus erit omnino, ex num. 106. cum infinitis ſeqq. vſque in finem leg. Antonius Gabriel commun. concluſ. lib. 3. tit. de de ſolutionibus, concluſ. 10. Plotus de in litem iurando, §. 11. Afflictis deciſ. 20. & 316. Rubeus in conſil. 88. Mantua in conſ. 185. per totum lib. 2. Capicius deciſ. 19. Pulchrenata in conſ. 370. per totum vol. 2. Nauarrus in manuali cap. 17. num. 111. & 112. Conrad. de contractibus, quæſt. 30. & 33. Palacius eodem tract, lib. 4. cap. 4. Rolandus in conſ. 35. vol. 1. Ioannes Botta in conſil. 67. ex num. 6. Gama deciſ. 110. fere per totam, & deciſ. 156. num. 1. & deciſ. 218. num. 7. & 8. Didacus Perez in tit. 2. lib. 8. Ordinamenti, col. 10. & ſeqq Ioannes Guttierez de iuramento confirmatorio, 1. part. cap. 2. ex num. 3. vſque ad num. 9. Forcatulus dialogo 38. 42. & 43. Tiberius Decianus in conſil. 2. num. 23. vol. 1. & in conſil. 60. num. 43. & in conſ. 84. num. 23. vol. 2. & in conſ. 76. num. 6. lib. 4. Ioannes Cephalus in conſ. 85. ex num. 8. cum ſeqq. lib. 1. Cuiacius lib. 9. obſeruat. cap. 31. & lib. 16. cap. 34. Franciſcus Burſatus qui optimè, & eruditè loquitur in hac materia in conſil 68. per totum lib. 2. & in conſ. 453. num. 35. 36. & 37. lib. 4. Menochius de arbitrariis lib. 2. caſu 119. & vide caſu 120. Iacobus Mandellus de Alba in conſ. 300. ex num. 9. vſque ad num. 14. & in conſil. 610. per totum, Ioſephus Maſcardus, qui pleniſſima, & abſoluta, atque diſtincta manu ſcribit, idcirco in hac materia præ oculis habendus erit, & omnino legendus, de probationibus, tom. 2. concluſ. 933. & 934. & 935. & vide etiam concluſ 930. & 931. & 932. Ioannes Vincentius Hondedei, & in conſ. 50. per totum lib. 1. Hippolitus Riminaldus, qui plene, & erudite (vt ſolet) materiam hanc pertractat, & in negotiis variis conſultus, multa dicit notatu quidem digna in conſ. 52. ex num. 31. vſque ad num. 36. & num. 40. vſque ad num. 46. & num. 48. & 54. & 56. & 58. & in conſ. 67. lib. 1. & conſ. 218. num. 85. & 99. & 100. & 102. & 103. lib. 2. & in conſ. 281. ex num. 40. vſque ad num. 56. lib. 3. & in conſ. 304. & in conſil. 346. eodem lib. & in conſ. 399. ex num. 44. vſque ad num. 47. & in conſ. 426. ex num. 7. lib. 4. & in conſ. 804. num. 38. & 39. lib. 7. latiùs in conſ. 815. eodem lib. vbi vide omninò: Gratianus regul. 243. per totam, Petrus Surdus de alimentis, tit. 1. quæſt. 45. num. 28. & ſeqq. & num. 33. & num. 39. vſque ad num. 49. Vincent. Caroc. de locat. & cond. 1. part. de lucro ceſſante moroſo, quæſt. 1. fol. 39. & 40. Andreas Gaill. practicarum obſeruat. lib. 2. obſeruat. 5. ex num. 14. cum ſeqq. & obſeruat. 6. per totam D. Petrus de Barboſa, qui magiſtraliter & doctè in hac materia loquitur, & aliorum reſolutiones percipit diſtinctè in l. 2. in princ. 1. part. ex num. 44. vſque ad num. 53. ff. ſoluto matrimonio & in l. de diuiſione, 5. ex n. 25. eodem tit. Ludouicus Molina, vir quidem eruditus, atque ex ſocierate Ieſu religioſus digniſſimus, de iustitia & iure, tom. 2. tract. 2. diſput. 314. 315. 316. & 317. qui quoad vtrumque forum, interius, & exterius, videndus erit omninò, ac cum eo Pater Michaël Salon Valent, eod. tract. & tom. in quæſt. 78. Diui Thomæ, artic. 2. controu. 8. & 9. & 10. ex fol. 671. vſque ad fol. 771. vbi nihil, quod in propoſito excogitari poſſit, intactum reliquit, & tredecim conditiones congerit ad lucrum ceſſans petentendum neceſſarias, ex fol. 739. vſque ad fol. 757. Alphonſus etiam à Villagutta tr. de vſuris q. 18. & 19. ex fol. 139. vſque ad fol. 184. vbi de omni intereſſe agit latiſſime, & dicta quæſt. 18. num. 27. 28. & 29. adducit omnes conditiones requiſitas, vt quis tuta conſcientia ratione intereſſe lucri ceſſantis vltra ſortem conſequi poſſit: & dicta quæſt. 19. pleniſſimè ſcribit, ac ponit conditiones, quæ concurrere debent, vt damni emergentis intereſſe in conuentione deduci, aut poſt moram mutuatarij exigi poſſit. Loriotus & Modernus Pariſ. in tr. de eo, quod supereſt Azeuedius in l. 1. tit. 6. ex num. 19. lib. 8. Recop. Coſtanus lib. 1. quæſt. cap. 4. Eguinarius lib. 4. diuidui, & indiuidui cap. 3. Caballinus milleloquio 543. cap. Corſeus indagationum iuris lib. 1. cap. 21. latè, & erudite quidem, atque ingeniosè, Pater Petrus de Aragon in ſecundam ſecundæ Diui Thomæ, quæſt. 78. de vſuris art. 2. ex fol. 489. verſ. in ſolutione ad primum, vſque ad fol. 497. & nouiſſimè his non relatis, Blaſius Florez Diaz de Mena, in addit. ad deciſ. Gamæ 10. num. 3. fol. 51. qui ex mente communi Doctorum adducit breuem quandam & generalem reſolutionem in hac materia, ad quam aduertere debebunt ij, qui non ingenti ſtudio aliorum ſcripta, & reſolutiones prælegerint, ne facile in iſtis rebus diiudicandis decipi poſſint, quod ex defectu lecturæ Scribentium paſſim contingit.

Ego verò plura alia adiiciam, & rem hanc latius, & diſtinctè magis explanabo: Et vt radicitus ſumam, conſtituere in primis neceſſarium duxi, quòd licet vſura Omni iure prohibita ſit, Diuino, Naturali, Canonico, & Regio, ac etiam Ciuili, iuxta declarationem communem intelligendo; vti, iure, & authoritate latiſſimè probarunt (alios plures conſultò prætermitto) Couar. variarum reſolut. lib. 3. cap. 1. num. 5. & 6. Ioannes Guttierrez de iuramento confirmatorio, 1. part. cap. 2. n. 2. Rolandus in conſ. 35. num. 26. lib. 1. Andreas Gaill. practicarum obſeruat. lib. 2. obſeruat. 5. num. 5. Tamen intereſſe lucri ceſſantis, & damni emergentis, quod verè creditoris interſit, rectè ab eo exigitur abſque labe, aut periculo vſurarum; id que vltra ſortem ipſam principalem, ac etiam de iure Pontificio, per textum in l. 3. §. vltimo ff. de eo quod certo loco, l. atqui natura, §. non tantum, ff. de negotiis geſtis, l. ſocium, ff. pro ſocio, cap. peruenit, de fideiuſſoribus, cap. dilecti, de foro competenti, & ex communi Theologorum, & Pontificij iuris Interpretum ſententia, ſic adnotarunt, & infinitos referunt Couar. variar. reſolut. lib. 3. cap. 4. num. 1. Craueta in conſil. 912. num. 11. Rolandus dicto conſ. 35. num. 1. 2. & 3. lib. 1. Ioannes Guttierrez de iuramento confirmatorio, 1. part. cap. 2. num. 3. Gratianus dicta regul. 243. Surdus de alimentis. tit. 1. quæſt. 45. num. 28. Bonifacius Rogerius in conſ. 57. ex num. 40. lib. 1. Peregrinus de fideicommiſſis art. 33. num. 35. Menochius in conſ. 7. à num. 16. lib. 1. Bolognetus in conſ. 14. num. 2. Burſatus in conſ. 68. num. 10. lib. 1. Ioannes Vincentius Hondedei in conſ. 50. num. 1. lib. 1. Andreas Gaill. lib. 2. dicta obſeruat. 5. num. 14. & 15. vbi refert gloſſam ſingularem in cap. conqueſtus, de vſuris, in verbo, defendo, quæ dicit, quod damna, & intereſſe, etiam ſecundùm Canones peti poſſunt à tempore moræ, quia non vt vſura, ſed intereſſe, & damnum. petuntur; & Panormitanus ibidem, num. 6. dicit, illud perpetuò mente tenendum, quod etiam de iure Canonico peti poſſit aliquid vitra ſortem ratione intereſſe, non ſolum damni contingentis, ſed etiam lucri ceſſantis: Barboſa 1. part. l. 2. in princ. ff. ſoluto matrimonio, num. 47. verſ. poteſt etiam, & in dict. l. de diuiſione num. 25. & 26. Pater Petrus de Aragon loco relato ſuprà, n. 11. fol. 490. ex verſ. alij Doctores abſolutè, vbi concludenter, & plenè fundat, & fundamentis omnibus, quæ in contrarium excitari poſſunt ſatisfacit: Molina, Salon, & Villagutta, quos, & alios conſultò prætermitto; conueniunt enim in hoc omnes vtriuſque iuris Interpretes, ac etiam Theologi, vt ex eiſdem conſtat, nec vllus scribentium diſſentit, dummodo bonus & diſcretus iudex animaduertat, quod intereſſe petitum, ſit verum; nec antea concedatur, quàm conſtet veriſimiliter de damno contingenti creditori, aut de lucro, quod illi euenire potuiſſet: item, quòd omnis dolus & fraus palliandi vſuras abſit, quod ex perſona creditoris, item & debitoris, qualitate negotij, & rerum circumſtantiis poterit diiudicare, ac creditorem iuſtè petentem admittere, vſurarium verò, vel palliatum reiicere; quoniam vt inquit Rolandus dicto conſil. 35. num. 29. lib. 1. iudices boni, & optimi debent repellere vſurarios à limine iudicij, & eos ſeueriter punire, cùm ſint deuoratores pauperum, & oppreſſorum, & ita eſt de mente omnium Auctorum, quos ſuperiùs retulimus, ac inter alios Nauarri, in manuali, cap. 17. num. 111. & 112. Iacobi Mandelli de Alba in conſ. 300. ex num. 9. & in conſ. 610. per totum, vbi tradit generalem doctrinam in hac materia, & conſtituit, quòd hodie de iure Canonico non debetur intereſſe niſi in quatuor caſibus. Primus, cùm ſuccedit loco fructuum, veluti cùm emptor fruitur re, & pretio, iuxta textum in l. curauit, C. de actionibus empti. de qua latius Couarr. variar. reſolut. lib. 3. cap. 4. Fachineus controu. iuris, lib. 2. cap. 32. Secundus caſus eſt, cùm quis re vera probat, ſe paſſum fuiſſe damnum. propter dilatam ſibi ſolutionem, veluti quia coactus fuit aliunde pecunias capere ſub vſuris. Tertius caſus eſt, in perſona, quæ conſueuit negotiari; & tunc habetur etiam ratio lucri ceſſantis. Quartus caſus eſt, cùm quis compellitur pecunias mutuo dare Principi, vel Reipublicæ, nam eo caſu, vel propter id, quod cogitur eas dare, vel propter periculum eas recuperandi, vt docet experientia, admittunt Doctores, poſſe vſuras licitè capi, quæ tamen vt intereſſe, aut damnum. petuntur, & præter iſtos caſus cæteri omnes ſunt excluſi ſecundùm Doctores, vt ipſe Author firmat, & hactenus de prima generica traditione, aut regula generali in hac materia.

Nunc verò ſecundò, & principaliter obſeruandum eſt, intereſſe damni emergentis, & lucri ceſſantis cauſam, non eandem, ſed diuerſam eſſe in nonnullis, ſiue diuerſum ius in illis conſtituti: inde & conſequenter parem rationem non eſſe vtriuſque, ſed vtrumque per ſe conſiderari: quod voluit Baldus in conſ. 182. in princ. vol. 1. Soto de iuſtitia & iure, lib. 6. quæſt. 1. artic. 3. ac cum illis eruditè Gaill. practicarum obſeruat. lib. 2. obſeruat. 6. in princ. vbi dicit, aliud eſſe damnum emergens, aliud verò lucrum ceſſans: damnum enim emergens dicitur, quoties de vitando damno; lucrum autem ceſſans, quando de lucro captando quis certat: & ſic, quòd in praxi plurimum habet momenti hæc differentia; licèt Alciatus, & alij illam reiiciant. Addiderim ego libenter, traditionem hanc veriſſimam mihi videri, tum quia notabiles ſunt differentiæ damni emergentis, & lucri ceſſantis, quas adducunt Authores in initio huius capitis relati; & duas conſiderat Barboſa 1. part. l. 2. in princ. ff. ſoluto matrimonio num. 48. verſ. eſt ſane aduertendum, & verſ. eſt alia differentia. aliam tradit Gaill. lib. 2. obſeru. 5. num. 16. tum ex his, quæ latiùs, & rectè probauit pater Michael Salon de iuſtitia & iure, tom. 2. tract. 2. in q. 78. Diui Thomæ, art. 2. controu. 9. in princ. num. 10. vbi cum iudicio adnotauit, labi Doctores, vtrumque intereſſe confundentes, & ſimul vtrumque tractantes; ſed debuiſſe vnum ab altero diſtinguere, ac de vno quoque ſeparatim agere: idcirco priùs de intereſſe lucri ceſſantis, & poſtmodùm de intereſſe damni emergentis diſputationem inſtituens, ne confusè, ſed diſtinctè procedamus, conſtituendum erit, & tertio loco;

In primis, intereſſe triplex, commune, ſingulare, & conuentum, provt notarunt Bartol. & cæteri Scribentes communiter, in dicta l. vnica C. de ſententiis quæ pro eo quod intereſt. vbi latiſſimè Bolognetus ex num. 62. cum infinitis ſeqq. Maſcardus de probationibus tom. 2. concluſ. 930. 931. & 932. Villagutta tract. de vſuris, quæſt. 18. num. 19. 20. & 21. qui plene explicant, quod dicatur intereſſe commune, quod ſingulare, & conuentum: ideò amplius in hoc non inſiſto. Deinde, intereſſe diuidi in extrinſecum, & intrinſecum: in quo omnes ferè conueniunt, vt ex ſuperiùs relatis conſtat apertè: Intereſſe intrinſecum dicitur illud, quod eſt ipſa eadem res, ſeu eius æſtimatio, l. ſi ſterilis. §. cum per venditorem, ff. de actionibus empti. Extrinſecum, quod extrinſecus extra ipſam rem prouenit; cum diſtinctione tamen, quia quoddam cohæret rei, & neceſſariò ex ipſa re prouenit: veluti fructus, partus ancillæ, & ſimilia: quoddam non cohæret rei, nec neceſſariò, ſeu naturaliter ex ipſa deſcendit, veluti ſi pœna commiſſa ſit, vel pignora diſtracta, quia debitor pecuniam debitam creditori non ſoluit, qua potuiſſet ipſe & creditori ſuo ſatisfacere. Rurſus intereſſe intrinſecum, hoc eſt, ipſa æſtimatio rei, in quolibet contractu debetur ex tempore moræ, l. videamus, 38. §. in cæteris, ff. de vſuris; in contractibus verò ſtricti iuris fructus non præſtantur ex ſola mora, ſed ex litis conteſtatione: & ſic ex eo tempore intereſſe ratio habetur, non ex mora: l. cum fundus, in principio, ff. ſi certum petatur, l. ſi filius familias, §. 1. ff. de verborum obligat, inde in contractibus bonæ fidei, vſuræ ex mora debentur, quia loco fructuum habentur, l. vſuræ, ff. de vſuris, in contractibus ſtricti iuris, vſuræ non promiſſæ ex litis conteſtatione veniunt, l. lite conteſtata, ff. de vſuris. Quod in terminis huius materiæ rectè aduertit, & ſic expreſsè reſoluit Villagutta tract. de vſuris. q. 18. num. 22. 23. 24. & 25. & infrà, num. 59. & 65. dicemus: & vide Barboſam in dict. l. de diuiſione, ex num. 30. vbi de intereſſe intrinſeco & extrinſeco pleniùs loquitur. Præterea intereſſe naturale, & rei cohærens quodammodo dici lucrum, quod mercator, vel alius negotiari, & lucrari ſolitus, cum pecunia ſibi debita feciſſet: ea ratione, quia illud lucrum conſiſtit in proxima potentia pecuniæ, & eius fructus quodammodo cenſetur: argumento textus in l. ſi nauis, ff. de rei vendicatione, l. venationem, l. prædiorum, & l. vltima, ff. de vſuris. idcirco in materia noſtra in conſideratione habendum, modò interueniant ea, quæ mox dicentur: quod libenter admittunt relati ſupra. n. 14. & 15. & cæteri alij initio huius capitis adducti. Et denique mercatoris pecuniam in caſu propoſito, maiorem cenſeri habere æſtimationem, quàm alteriùs, ſicuti & triticum ſemini deſtinatum: vt aduertunt Caietanus ſecunda ſecundæ, quæſt. 78. art. 2. Scotus in 4. diſtinctione, 15. quæſt. 6. ac cum illis Nauarrus in manuali, cap. 17. num. 111. in verſ. & quod pecunia. vbi dicit, quòd pecunia mercatoris, negotiationi expoſita, vel alterius emptioni frugiferæ rei deſtinata, pluris valet, quàm altera tanta aliorum; & etiam ipſius, illi non ita expoſita; quod eſt notandum.

Hoc præmiſſo, & exemplo lucri ceſſantis ſuppoſito, quod adducit Nauarrus in manuali, dict. cap. 17. num. 111. in verſ. exemplum intereſſe lucri ceſſantis, à quo accipiunt cæteri Recentiores: Ludouicus Molina de iuſtitia & iure, tom. 2. tract. 2. diſp. 314. in princ. fol. 386. Villagutta de vſuris, q. 18. n. 3. & 4. qui duo exempla tradit intereſſe lucri ceſſantis: tria Barboſa 1. part. l. 2. in princ. ff. ſoluto matrim. num. 49. in princ. & num. 50. in princ. & num. 51. in verſic. additur. Et tertium exemplum principaliter, & tertio loco (vt dixi) conſtituendum erit intereſſe lucri ceſſantis deberi mercatori, qui ſolitus eſt cum pecunia negotiari: per textum expreſſum, & singularem in l. 3. §. finali, ff. de eo quod certo loco, in l. ſocium, qui pro eo, in prin. ff. pro ſocio, in l. atqui natura. §. non tantum, ff. de negotiis gest. textus notabilis in l. ſi commiſſa. ff. rem ratam haberi, ibi: Quantum mihi abeſt, quantumque lucrari potui. Gloſſa ſingularis, in l. curauit. in verbo, ratio. C. de actionibus empti: per illum textum, & ibidem Baldus num. 1. Bartolus num. 25. Cinus, & Salicetus col. vlt. Rebuffus num. 603. Curtius Iunior num. 39. Cagnolus, num. 40. & ſeqq. Bolognetus, num. 122. in dicta l. vnica C. de ſententiis quæ pro eo quod intereſt: idem Bartolus in l. nummis, num. 5. ff. de in litem iurando. vbi Alexander col. finali. Caſtrenſis num. 6. in fine. & Iaſon num. 18. Natta, Decius, Baldus, Alexander, Antonius Gabriel, Ioannes Baptiſta, Lup. Couarr. Rolandus, Mexia, Menchaca, Sylueſter, Socinus, Ancharanus, Bertrandus, Felinus, & alij, quos in vnum recenſent, & ſic reſoluunt Maſcardus de probationibus, tom. 2. concluſ. 933. num. 1. Andreas Gaill. practicarum obſeruat. lib. 2. obſeruat. 6. num. 3. Burſatus in conſ. 68. n. 11. cum ſeqq. & num. 16. lib. 1. Cephalus, Decianus, Riminaldus, Afflictis, Didacus Perez, Mandellus de Alba, Hondedei, Villagutta, Molina, Salon, & alij relati ſuprà in initio huius capitis, Soto de iuſtitia & iure, lib. 6. quæſt. 10. art. 2. in fine. Nauarrus in manuali, cap. 17. n. 111. & 112. Ioannes Guttierrez de iuramento confirmatorio, 1. part. cap. 2. num. 4. Barboſa, 1. part. l. 2. in princ. ff. ſoluto matrimonio, num. 48. & 49. & in dict. l. de diuiſione n. 25. cum ſeqq. alios infinitos prætermitto conſultò, propterea quòd Scribentium omnium nullus in hoc diſſentit, omnes potius vnanimiter id probarunt; & dum requirunt ſolitum eſſe negotiari eum, qui intereſſe prædictum petierit, ſupponunt apertè, negotiationis qualitate non interueniente, in contrarium eſſe ius commune. Quod ex Recentioribus omnibus, ſuperiùs, & in initio huius capitis præcitatis, duo dumtaxat expreſſim, & vere quidem explicarunt, alij vel ita non animaduertunt, vel in hoc non inſiſtentes, ſilentio prætermittunt: prædictorum inquam Gaill. dicta obſeruat. 6. num. 2. & Corraſius Miſcel. iur. ciuil. lib. 3. cap. 13. num. 6. fol. 260. & 261. rectiſſimè intelligentes, ac Bartoli, Baldi, & aliorum reſolutiones probantes, cum iudicio præmittunt, debitorem moroſum intereſſe damni emergentis præſtare debere creditori, ſed non lucri ceſſantis: idque tam in contractibus bonæ fidei, quàm ſtricti iuris: per textum in l. ſi ſterilis, §. cum per venditorem, ff. de actionibus empti. poſtmodùm dicunt, id admittendum non eſſe in perſona ſolita negotiari, quæ verè lucrum, aut intereſſe prætendere poteſt: ſed rationem non reddunt; reddit tamen Ruinus in conſ. 10. num. 7. lib. 4. & verè concludit ea, quam adduximus ſuprà num. 29. & ſeqq quo ad eum, qui cum pecunia ſolitus eſt negotiari; quoad eum verò, qui negotiari ſolitus non eſt, ratio deduci poteſt ex dicta l. ſi sterilis, §. cum per venditorem, ff. de actionibus empt. l. ſi ædibus, 32. ff. de damno infecto. ideo intereſſe lucri ceſſantis, regulariter non venire ex mora, quia damnum. contingens, potuit & alia via reſarciri, ac impediri: & ſic venit intelligendus textus in dicto §. cum per venditorem, in princ. vbi emptor non erat lucrari ſolitus, & ſic illud intereſſe non conſequitur: vt recte intellexerunt Gaill. & Corraſius vbi ſuprà, in id expendentes illum textum in verſ. Non magis quam ſi triticum emerit. vbi illud damnum. non compenſatur, quia erat prorſus extrinſecum, quod ex accidenti veniebat, & alia via poterat priùs reſarciri, vt ſentit ibi textus; & eleganter Bartolus in ſummario eiuſdem §. dum dicit, quod non habetur ratio intereſſe extrinſeci: Fulgoſius in l. 3. §. finali, ff. de eo quod certo loco. & in effectu hoc eodem modo, addito dumtaxat, an certum, vel incertum lucrum eſſet, intelligendum putat textum in l. finali, ff. de periculo, & commodo rei venditæ. Corraſ. Miſcel. lib. 3. dict. cap. 13. num. 7. & 8. Ioannes Guttierrez de iuramento confirmatorio, 1. part. cap. 2. num. 8. Sed non concludit eorum ratio, libentiùs dixerim, negotiatorem lucrari ſolitum, totum intereſſe non conſequi in eo textu, eo quod ex ipſo contractu debebantur vſuræ, & erant iam à lege taxatae, ideò ne contingeret, quod taxationi vſurarum facilè fraus fieri poſſet, Imperatorum conſtitutione cautum fuit, ne vltra modum vſurarum, etiam ex cauſa intereſſe quicquam conſequi poſſet creditor, l. Iulianus 13. §. ibidem Papinianus, ff. de actionibus empti, ibi: In fraudem conſtitutionum videri adiectum id, quod vſuram legitimam excedit: l. ſi partem, ff. de vſuris, l. cum allegas, C. eodem tit. & alios plures intellectus ad text. in d.l. finali, ff. de periculo, & commodo rei venditæ, & in dicto §. cum per venditorem. vide per Barboſam in dict. l. de diuiſione, num. 29. cùm tribus ſeqq. Vbi etiam rectè aduertit, duas eſſe contrarias ſententias in eo articulo, vtrum intereſſe lucri ceſſantis debeatur ſolito negotiari; & veriorem eſſe deberi.

Et hactenus de primo requiſito neceſſario ad intereſſe lucri ceſſantis; quod extenditur, & declaratur nonnullis modis per Maſcardum dicta concluſione. 933. n. 2. 3. 4. & ſeqq. Ac primum quidem, quòd intereſſe tale petens, probare debeat, ſe fuiſſe ſolitum negotiari eo tempore, quo debitor fuit in mora, vt ipſe Maſcardus probat: & reddit rationem ibidem, num. 4. & num. 3. poſt Sotum, & Couar. ac etiam ex mente communi rectè conſtituit, quòd intereſſe lucri ceſſantis peti non poteſt, vbi, qui illud habere vult, nihil lucraturus eſſet: quod etiam cum aliis probauit Barboſa 2. part. leg. 2. in princ. ff. ſoluto. matrimonio. num. 49. dicens: Quod neque Doctor, vel Miles, vel perſona Eccleſiaſtica huiuſmodi intereſſe prætendere poteſt, neque alius qui cum pecunia, aut non vult, aut non poteſt negotiari: & eiſdem terminis exiſtentibus, etiam in ſolito negotiari, qui tamen lucraturus non eſſet, admittit Nauarrus in manuali, dicto cap. 17. num. 112. ad finem, provt ipſe intelligit: & vide infrà num. 46. vbi eleganter, & verè declaratur: vide etiam eundem Barboſam in dicta l. de diuiſione, num. 28. per totum, vbi plura adducit, quæ ſolitus negotiari probare tenetur, ac etiam articulare.

Nunc etiam extenditur ſuperior reſolutio, intereſſe inquam lucri ceſſantis ſolito negotiari deberi, non ſolum in contractu mutui, ſed etiam in aliis contractibus, in quibus à fortiori debebit haberi ratio lucri ceſſantis, maximè in contractu emptionis, & venditionis, vt in eo quidem liceat mercatoribus, lucri ceſſantis ratione, cariùs merces vendere pecunia credita, quàm ſtatim pecunia numerata vendidiſſent, modò interueniant ea, quæ ad explicationem textus in c. in ciuitate. & in c. nauiganti, de vſuris, requirunt Doctores ibidem, & cum multisTheologis Couarru. variarum reſolutionum. lib. 2. c. 3. num. 6. per totum, qui de hac re videndus erit omninò, Conradus de contractibus. quæſt. 59. concluſ. 3. Pater Dominicus Bannez de iuſtitia & iure, quæſt. 78. de vſura. artic. 2. fol. 597. verſ. denique licitum eſt. & fol. 601. verſ. ad 4. argumentum, latiſſimè Ioan. Guttier. Canonicar. lib. 1. c. 39. per totum.

Secundò extenditur, intereſſe lucri ceſſantis deberi, etiam non ſolito negotiari, ſi pecuniam deſtinatam, vel ad emptionem prædiorum, vel cenſuum habebat, vel ad aliud lucrum ſperatum; quod ideo amiſit, quia pecunia ſuo tempore ſoluta non eſt: dummodo per probationem propinquam oſtendat creditor ſe paratos habuiſſe venditores prædiorum, vel cenſuum, & reddituum: quod cum Ancharano, Barbatia, Claudio, Couarruu. & Ioanne Baptiſta Lopez, vt certum tradit Maſcardus de probationibus, tomo 2. concluſione, 933. n. 24. Barboſa 2. part. leg. 2. in princ. ff. ſoluto matrimonio. n. 50. vbi refert Caſtrenſem, Lancelot. Decium, Claudium, Cagnolum, Alexandrum, Crauetam, Gratum, Rolandum, Neuizan. Grammaticum, Burſatum, Nattam, & Ruinum. idem tenentes; & Alexandri, aliorúmque rationi in contrarium, videlicet emere prædia, vel cenſus, aut annuos redditus non eſſe actum ex ſe quæſtuarium, neque in quo poſſit verificari conditio negotiandi, rectiſſimè ex mente aliorum reſpondet, dicens: Quòd non requiritur præcisè, vt petens intereſſe lucri ceſſantis, ſit ſolitus cum pecunia negotiari; ſed illud exigitur ad hunc effectum, vt huiuſmodi lucrum reddatur veriſimile: ſed ſi aliunde conſtet eſſe veriſimile, vtique peti poterit, vt alio loco Alexander ipſe fatetur: quem. Menochium etiam, & Rolandum ſic tradentes, ibidem retulit idem Barboſa, & num. 51. cum aliis multis affirmat, quòd non ſufficit hoc caſu probare, quòd ſi pecuniam habuiſſet creditor, potuiſſet fundum emere, vel redditus annuos: Sed oportet probare quòd ille fundus eſſet venalis, vel etiam annui redditus, & quod illos non emit propter defectum pecuniæ: & vltra eum, idem tradit, & eleganter loquitur Alphonſus Villagutt. tractatu de vſuris, quæſt. 18. num. 23. vbi ſpecificè oſtendit ea, quæ probare tenetur non ſolitus negotiari, lucrum huiuſmodi petens; & in quo diſtinguatur ab eo, qui ſolitus eſt negotiari: & iuxta hæc debent intelligi, quæ tradit Ioannes Guttierrez de iuramento confirmatorio 1. part. cap. 2. num. 4. vbi dicit: Quòd ſcit, & vidit per litteras executorias in aliis caſibus, hoc eſt, non agentibus creditoribus ſolitis negotiari, iudicatum fiuiſſe in Cancellaria Regali Pinciæ ſecundùm opinionem quæ in ſolitis negotiari ſeruatur, in pecuniis debitis minoribus, & aliis perſonis, earum ſolutione vltra tempus debitum retardata: & quandoque iubetur ſolui hoc lucrum ceſſans ad rationem vnius pro quatuordecim, aliquando pro decem & odo, & aliquando pra viginti, provt Dominis Regiis Auditoribus videtur. Et nouiſſime Blafius Flores Diaz de Mena in addit. ad deciſionem Gamæ 110. num. 3. in fine, fol. 51. vbi nullo ex prædictis Authoribus relato, tradit eandem reſolutionem; & dicit, quòd in praxi ſemper parcè, & moderate hoc lucrum taxatur, & ad rationem quatuordecim pro vno; centum & in mercatoribus, ad rationem ſeptem, aut octo pro centum, & quod in plurimum denegatur, niſi iuſta cauſa concedendi fuerit: & vide infrà: num. 53. per totum. Ex his opportunè, atque libenter dixerim, limitanda ea, quæ annotamus ſuprâ, num. 42. nam & miles, & Doctor, atque Eccleſiaſtica perſona prætendere poſſet intereſſe huiuſmodi, ſi ex eo quod pecunia ſuo tempore ſoluta non est, & quia pecuniam non habebat, probaret apertè, annuos redditus, vel prædia fructifera non emiſſe, quæ venialia erant, & emi ab eo potuiſſent: id quod ex dictis ſupra negari non poteſt, & in foro conſcientiæ fortiùs procedit; nam in eo foro tenetur debitor, ex cuius ſolutione non facta damnificatur creditor, ad intereſſe paſſum, etiamſi in foro iudiciali ceſſaret actio, ſecundum Scotum lib. 3. ſententiarum diſtinct. 25. art. 2. verſ. de vltimo. Cagnolum in l. curauit, n. 61. C. de actionibus empti. Et hactenus de his; quæ ſunt notanda, quia quotidiana quidem, nec alibi ſic congeſta: & vide infrà, num. 72. vbi etiam ſic defenditur, & contraria Doctoris Feliciani de Solis opinio nouè taxatur.

Quartò deinde & principaliter conſtituendum eſt secundum requiſitum eſſe, quod intereſſe lucri ceſſantis articulari debeat in libello, ac poſtea probari, vt dicit Gloſſa in l. 3. §. fin. ff. de eo quod certo loco, ac cum infinitis vnanimiter admittunt omnes, qui mox referentur; ſic vt hoc certiſſimum ſit, nec vllus Doctorum in eo diſſentiat: nam cùm intereſſe in ficto conſiſtat, non ſufficit dicere tantum lucrati potuiſſe creditorem, ſed torum probari debet, & liquidari. Nec concludit dicere, Titium mercatorem, & lucrari ſolitum, ea vice lucrari potuiſſe, cùm etiam pati damnum. & iacturam poſſet; idcircò probatio neceſſaria eſt: vt rectè probat Maſcardus dicta concluſ. 933. num. 7. & num. 18. ſed in modo articulandi, & probandi diſſentiunt: enimvero Doctores quamplures, ſic probationem fieri debere crediderunt, vt probandum ſit à creditore, quod prædictum intereſſe fuerit in poteſtate propinqua illud acquirendi, imo quaſi in actu conſequendi, vt quia creditor habuit tales merces præ manibus, quas emiſſet, & ex quibus tantum lucratus fuiſſet, ſed quia pecuniam ſuam non habuit, ideò non potuit emere, & ſic òmiſit lucrum, & paſſus intereſſe lucri ceſſantis totius ſummæ: ſic explicarunt Paulus & Iaſon in l. 3. §. finali, ff. de eo, quod certo loco. Afflict. deciſ. 20. Decius, Alexand. Curtius Iunior, Pariſius Rubeus, Craueta, Rolandus, Purpurat. Neuizan. Burſatus, Caietan. & Angelus, quos adducit Maſcardus de probationibus, tom. 2. concluſ. 933. num. 17. & alios refert Baptiſt. in l. curauit, num. 117. C. de actionibus empti. Nat. in conſ. 450. num. 6. lib. 2. Proſper Phaſetus in conſ. 126. num. 17. Anton. Gama deciſ. 110. à num. 21. Bolog. in l. vnica C. de ſententiis quæ pro eo quod intereſt, num. 122. Hyppol. Riminal. in conſ. 52. num. 46. lib. 1. & in conſ. 218. ex num. 99. lib. 2. Ioannes Guttierr. de iuramento confirmatorio, 1. part. cap. 2. num. 8. Mohedanus deciſ. 218. n. 2. Ludouicus à Peguera deciſ. 33. n. 2. Ioan. Vincent. Honded. dicens hanc opinionem communiter approbari, & in iudicando, & conſulendo eſſe ſequendam, in conſ. 50. num. 30. lib. 1. & rationem huius reſolutionis reddunt Maſcardus vbi ſuprà, num. 18. Bologn. Riminald. & alij.

E contra verò, plurimi alij ſunt arbitrati, ſatis eſſe petentitale intereſſe, ſi probet ſe eſſe, & fuiſſe mercatorem, & ſolitum cum pecunia negotiari, & quòd aij mercatores ſimilis conditionis, & qualitatis, prout ipſe eſt, tot eo anno lucrati ſint, & quòd ipſe tantum veriſimiliter lucratus fuiſſet, ſi pecuniam habuiſſet: & hanc opinionem eſſe praxi receptam aſſerit Cagnol, in dict. l. vnica num. 42. C. de ſentent. quæ pro eo quod intereſt. & in l. curauit, num. 67. C. de actionibus empti. & in l. quatenus, num. 19. ff. de regulis iuris. & ſequuntur Aretinus, Caſtrenſis, Alexand. Rebuffus, Natta, Burſatus, & alij, quos referunt Antonius Gabriel commun. lib. 3. tit. de ſolutionibus conclaſ 10. à num. 3. Maſcardus dicta concluſ. 933. num. 19. & eſſe veriorem ſententiam, & praxi receptam, affirmat Baptiſta in dicta. l. curauit, num. 117. & in ſolito negotiari, & lucrari, admittit Maſcard, dict. concluſ. 933. num. 24. priorem verò, in eo, qui negotiari ſolitus non eſt: & eodem modo componit Villagutta tract. de vſuris quæſt. 18. concl. 4. num. 23.

Ego verò, vt in præfata contrarietate ſententiam meam interponam, ſequentia conſtituo. In primis hac in re certam non poſſe, aut generalem doctrinam conſtitui; ex varietate enim negotiorum, ac circumſtantiis eorum, item ex qualitate perſonarum, & locorum, res hæc debebit diiudicari; ſic vt in vno caſu intereſſe huiuſmodi cenſeatur probatum, quod in aliis probatum cenſeri non debeat; & in vna perſona intereſſe condemnatio fiat, quæ in alia deneganda ſit: idcirco totum hoc diſcreti, & boni iudicis arbitrio relinquendum eſſe; qui re maturè & diligenter inſpecta, diiudicet, an intereſſe probatum ſit, nec ne: quod cum aliis multis rectè obſeruarunt, licèt ad diuerſitatem caſuum, & perſonarum non attendant, Maſcardus de probationibus, tom. 2. dicta concluſ. 933. num. 24. Menochius de arbitrariis, lib. 2. caſu 119. in finalibus verbis.

Deinde, intereſſe lucri ceſſantis, in facto quidem verſari, ac certè difficilem probationem habere. Quod etiam cum aliis multis Authoribus obſeruarunt Menochius dict. caſu 119. num. 4. & 5. Gama deciſ. 110. n. 16. Barboſa 1. part. leg. 2. in princ. num. 52. ff. ſoluto matrimonio. Vtcumque tamen ſit, probationem concludere debere, vt lucri ceſſantis condemnatio fiat, nec ſolam præſumptiuam probationem ſufficere. vt cum aliis expreſſim aduertit Ioan. Vincent. Honded. in conſ. 50. n. 30. in princ. lib. 1. & clarè ſentit Barb. in dict. l. de diuiſione, num. 28. in princ. Præterea, in eo, qui ſolitus eſt negotiari, veriorem mihi videri ſecundam ſententiam, & in praxi ſeruandam, vt Cagnol. Maſcard. & Villag. affirmant, & tenet etiam Barboſa vbi ſuprà, dict. num. 28. Gaill. practic. obſeruat. lib. 2. obſeruat. 6. num. 4. & non obſcurè Nauarrus in manual. cap. 17. nam. 111. qui cum iudicio hac in re ad veriſimilitudinem reſpicit, dicens; quòd debet conſtare priùs, quòd veriſimiliter lucratus fuiſſet creditor: in quo etiam diligentia, & conſuetudo creditoris inſpicienda erit, plus enim lucrari ſolet vnus, quàm alius. Quod etiam exprimere teſtes neceſſarium erit, ac in ea re expertos eſſe, & ſui dicti rationem certam reddentes, vt ſentit Barb, in dict. l. de diuiſione, dict. num. 28. dum dicit, quòd ita debet reſtringi articulus, vt lucrum, quod prætenditur, quaſi certum videatur; aliàs enim non poteſt ſequi condemnatio. Item quòd pecunia debita, eſſet deſtinata ad negotiandum, & ſic quòd creditor cum ea negotiatus eſſet, ſi ſibi fuiſſet ſoluta; & in effectu, quòd mercatores ſimilis conditionis, merces emerunt ex quibus tantum lucrati ſunt: idem etiam, hoc eſt, teſtes concludere debere, ſcribit Rolandus in conſil. 35. num. 14. lib. 1. Ioannes Guttierr. de iuramento confirmatorio, 1. part. cap. 2. num. 9. in fine. Surdus de alimentis, tit. 1. quæſt. 45. num. 43. Denique, quod etiam in caſu, in quo de huiuſmodi intereſſe lucri ceſſantis per probationem plenè conſtiterit, non debeat fieri plenaria condemnatio, vt dixi ſuprà. num. 45. in fine. Sed quia huiuſmodi lucrum magis videtur ſperatum, quàm debitum, de ſumma intereſſe probata, & de eo quod veriſimile videtur teſtibus, quod creditor lucrari potuiſſet, aliqua diminutio fieri debeat: quod cum Rebuffo, Siluano, Palatios Rubios, Soto, Riminaldo, & Gama probauit Barboſa 1. part. l. 2. in princ. ff. ſoluto matrimonio, num. 52. dicens ibidem cum Nauarro, & Peguera, quod creditor non debet accipere totum intereſſe, quod veriſimiliter ſperatur; ſed tantum id, quod valet ea veriſimilis ſpes: nam potuit multis modis ea ſpes ad irritum deduci, & potius damnum. quàm lucrum obtinere. Quod etiam eleganter probauit Pater Petrus de Aragon in ſecundam ſecundæ Diui Thomæ, quæſt. 78. de vſuris, articul. 2. fol. 491. in verſ. his ergo, & aliis conditionibus reiectis, ibi: quarta & vltima conditio eſt. vbi dicit, lucri ceſſantis conditionem eſſe, vt creditor non exigat tantum, quantum futurum creditur lucrum ceſſans; ſed deductis laboribus, & expenſis, attentóque etiam, quod lucrum eſt in futuro, & in periculo, & quod valet minus nondum habitum, licèt ſperatum, ob eius incertitudinem, quàm valet actu exiſtens; & Diui Thomæ mentem eam fuiſſe, argutè quidem, atque eruditè oſtendit: & idem nullo Authore relato obſeruat Blaſius Flores Diaz de Mena in addit. ad deciſ. 110. Gamæ, num. 3. fol. 51. vbi dicit; quòd intereſſe prædictum debet moderari deductis expenſis, & aliqua moderata quantitate pro dubiis, & periculis: & ſubdit, quòd debetur non ſolum pro primo anno, ſed pro ſequentibus, in quibus intereſt: id tamen nullius Authoris allegatione comprobat; ſed ita practicari obſeruauit Cagnol. in dict. l. vnica, C. de ſententiis, quæ pro eo quod intereſt, n. 43. & ibid. fundat Bolog. n. 122. in fine. quibus iunge Alphonſ. Villagut. tr. de vſuris, q. 18. concl. 5. n. 34. fol. 167. vbi is Author eleganter explicat ſuperiorem traditionem, & duas conditiones ponit, quibus ipſa iuſtificari debet, sic vt aliter non procedat: vt ibidem cùm occaſio ſe offeret videri poterit, ne alibi plenè & verè reſoluta repetamus.

Similiter, quòd etiam in caſu, in quo de huiuſmodi intereſſe conſtet, intereſſe intereſſe, aut lucrum lucri non debeatur, etiam ſi mora debitoris intercedat, ne res in infinitum trahat argumento textus in l. finali, C. de vſuris rei iudicatæ, vt poſt Albericum & alios declarat Ruinus, in conſ. 55. num. 16. & ſeqq. lib. 2. Decius in cap. cum venerabilis, num. 16. de exceptionibus. Antonius Gabriel. commun lib. 3. tit. de ſolutionibus, concluſ. 10. num. 4. & 5. Cephalus in conſ. 85. num. 8. & ſeqq. lib. 1. Bonifacius Rogerius, in conſ. 60. num. 44. lib. 1. Ioannes Vincentius Honded, in conſ. 50. num. 28. lib. 1. & latiùs comprobat Ioan. Baptiſt. Lup. in tract. de vſuris, comment. 1. §. 6. num. 120. qui contrariis reſpondet: Bolognetus in dict. l. vnica, C. de ſententiis, quæ pro eo quod intereſt. diſputans, & quinque caſus diſtinguens ex num. 123. vſque ad num. 131. & tandem num. 128. dicens, periculoſam eſſe opinionem contrariam, quod lucrum lucri, & intereſſe intereſſe poſſit peti; quam ibidem audacter tenuit Cagnolus: ſed quòd rationes ſuæ ſunt debiles, & non allegat Decium in terminis; & ſic ſuperior opinio tutior & verior eſt: ideò diligentes ſint creditores in exigendo pecunias ſuas, & res ſuas, & non exſpectent lucra lucri, & intereſſe intereſſe: & vide eundem Bolognetum in eadem l. vnica, num. 177. & duobus ſeqq. vbi dicit omne intereſſe ſoluendum in pecunia; & tractat quomodo ſententia ferri, & executio eius fieri debeat in intereſſe, ibidem, num. 170.

Quintò, & principaliter conſtituendum eſt, & aliud requiſitum eſſe vltra prædicta, idque omnino neceſſarium, vt intereſſe lucri ceſſantis debeatur, moram ſcilicet debitoris interceſſiſſe: intereſſe enim lucri ceſſantis, nec etiam damni (vt dicetur inferiùs) peti non poteſt, antequam in mora ſoluendi ſit conſtiturus debitor, vt habetur in l. 2. §. ſi nauis, ff. ad legem Rhod. de iactu, & in l. lecta, ff. ſi certum petatur. & tradit Gloſſa in cap. conqueſtus, de vſuris, quam cum Caſtrenſi, Craueta, Antonio Gabriele, Couarr. Ploto, Lupo, & aliis ſequuntur Maſcardus de probationibus, tom. 2. concluſ. 933. num. 24. Andreas Gaill. practicarum obſeruat. lib. 2. obſeruat. 6. num. 3. Nauarrus in manuali, cap. 17. num. 111. in princ. Burſatus in conſ. 68. poſt num. 1. vol. 1. & cum Cagnolo, & Baptiſta, Barboſa 1. part. leg. 2. in princ. ff. soluto matrimonio, num. 48. ad finem. Cephalus, in conſ. 56. num. 50. lib. 1. & in conſ. 398. num. 14. lib. 3. Franciſcus Becci. in conſ. 105. num. 24. Hyppolitus Riminaldus in conſ. 52. num. 54. lib. 1. & in conſ. 218. num. 105. & ſeqq. lib. 2. vbi num. 100. ſubdit, non valere pactum, quod ante moram intereſſe debeatur; & refert alios idem tenentes: ſequitur etiam Ioannes Vincentius Honded. in conſ. 50. num. 22. lib. 1. & in hoc nullus Scribentium diſſentit, omnes potius, quos retuli ſuprà, in initio huius capitis, & quicunque in hac materia loquuntur, moram debitoris neceſſariò requirunt, ſic vt in hoc nullum dubium ſit: ſed in eo dumtaxat, quando ſcilicet mora dicatur interuenire, vt inde appareat, ex quo tempore eius quod intereſt ratio habenda ſit: & quidem Authores omnes relati ſuprâ, & alij innumeri, quos prætermitto conſultò, ne prolixus appaream, in ea ſunt ſententia, vt ſecurè exiſtiment, etiam citra litis conteſtationem per diei lapſum, & congruam interpellationem etiam extraiudicialem committi moram, quamuis ſimus in contractibus ſtricti iuris: Quod cum communi non dubitauit aſſerete Maſcardus de probationibus, dicta concluſ. 933. num. 35. dicens à communi non eſſe recedendum, licèt Socinus, & Decius plura adducant, quæ fortiter vrgent contra communem; & Gomezius, & Alciatus contrà tenuerint, credentes ſuperiorem reſolutionem dumtaxat procedere in contractibus bonæ fidei; ſecus in contractibus ſtricti Iuris, in quibus arbitrantur moram committi debere per litis conteſtationem, & ſic per iudicialem interpellationem, ad hoc vt intereſſe debeatur: quod etiam tenuit Villagutt. relatus ſuprà n. 28. vbi diximus.

Ego verò, vt ſententiam meam interponam, ac etiam, vt in hac re diſtinctè magis, quàm ſuperiores faciunt, procedam, ſequentia conſtituere neceſſarium duxi. Primò moram duobus modis committi, ex re, aut ex perſona: ex re dicitur, cùm re ipſa, & ipſoiure ſine hominis interpellatione committitur, quia lex introducit, efficítque aliquem eſſe moroſum abſque hominis facto, tamen cum ſententia declaratoria iudicis, vt in l. in minorum, 3. C. in quibus cauſis in integrum reſtitutio. in l. 1. §. vltimo, ff. de vſuris, in l. penult. ff. de vi, & vi armata. & in multis caſibus congeſtis per Menochium de arbitrariis, lib. 2. caſu 220. ex num. 5. vſque ad num. 25. Ex perſona dicitur, cùm debitor interpellatur à creditore in iudicio, vel extra: l. mora, ff. de vſuris, l. Titia, §. vſuras, ff. de legatis 2. l. qui Romæ, §. cohæredes, ff. de verborum obligat. Menochius vbi ſuprà, num. 25. & 26. vbi cum aliis multis, quos refert, rectè probat, moram committi ex vna interpellatione dumtaxat, etiam extraiudiciali. Chaſſaneus in conſuetudinibus Burgundiæ, rubr. 4. §. 23. Gloſſa, Sera ſuffiſamment. ex num. 7. cum multis ſeqq. & hoc eſt certiſſimum, & probatum ab omnibus. Deinde & ſecundò ex ſententia communi Doctorum, moram committi, non ſolum per interpellationem expreſſam hominis, ſed etiam per tacitam interpellationem extraiudicialem, quæ fit per diei appoſitionem; quoniam tunc dicimus diem pro homine interpellare, l. quoties in diem, cum ſeqq. ff. de verborum obligat. l. magnam, C. de contrahenda & committenda ſtipulatione. vt dicit communis reſoluta per eundem Menochium, dict. caſu 220. num. 43. & 44. Ioan. Vincent. Honded. in conſ. 50. num. 5. & 7. vol. 1. Alexand. Raudenſis deciſ. 17. num. 16. & 17. ſed verè communi reſolutioni fortiter repugnant nonnulla, ac inter alia primó, negari non poſſe, quin dies, aut tempus in fauorem debitoris appoſitum cenſeatur, l. cum in tempus 7. ff. de regulis iuris. & inde non debeat in eius damnum cenſeri adiectum, vt ſtatim conſtituatur in mora per lapſum eius: ex regula l. quod fauore, cum vulgatis, C. de legibus. Secundò, quia obligatio quando pura eſt, & præſenti die debetur, aut peti poteſt, ſine interpellatione, non committitur mora: §. omnis, Inſtitut. de verbor. obligat. iuncta l. ſi ex legati cauſa. & communi Doctorum reſolutione ibidem, ff. eodem tit. vnde nec committi debet cùm dies venerit, quia ante peti non poteſt: l. cedere diem, ff. de verborum ſignificatione. nec tunc debitor venire debet cum ſacco paratus, l. quod dicimus, ff. de ſolutionibus. Tertiò, per textum in l. ex empto, §. Caſſius. verſ. denique, ff. de actionibus empti, l. 1. §. licèt, ff. de periculo & commodo rei venditæ. Vnde licèt in iudicando, & conſulendo à communi recedendum non ſit, quam etiam cum multis probauit Rolandus in conſ. 89. num. 9. lib. 2. Cephalus in conſ. 586. num. 17. lib. 4. Hyppolit. Riminaldus in conſ. 89. num. 18. lib. 1. & cum multis Alexand. Raudenſis. vbi ſuprà; tamen in puncto iuris forſan verior erit Camilli Plautij diſtinctio in l. quod te mihi, num. 16. ff. ſi certum petatur, quam & non obſcurè præſentit Addit, ad Decium, in l. vinum. num. 9. litera, H. ff. ſi certum petatur. vbi non abſque ratione diſtinguendum putauit, an dies adiecta ſit exactioni pecuniæ, vt die adueniente peti poſſit; iuxta textum in l. cedere diem, ff. de verborum ſignificatione. an præcisè adiiciatur ſolutioni: vt primo caſu interpellatio requiratur; nec antea mora committatur, quia dies ad alium effectum videtur à partibus adiecta, non ad effectum, vt mora commiſſa dicatur. Secundo verò caſu, dies interpellat pro homine, imò & ipſe creditor iam ante interpellauit, & ſic eo ipſo mora committitur, nec opus eſt alia interpellatione iuxta ſententiam communem, quæ (vt dixi) indiſtinctè obtinere ſolet in praxi, & conſequenter quoad intereſſe locum habebit. Denique & tertiò, in puncto iuris, Gomezij, & Alciati opinionem, de qua mentionem facit Maſcardus relatus ſuprà, num. 59. vt ſcilicet in contractibus ſtricti iuris, mora committi debeat per litis conteſtationem: nec ſola interpellatio extraiudicialis ſufficiat, vt intereſſe debeatur: fortaſſis veriorem eſſe, & iuris rationi magis conſentaneam; cùm in illis fructus non veniant niſi ex litis conteſtatione: l. videamus, 38. §. ſi actionem, ff. de vſuris. vnde fortiori ratione nec intereſſe extrinſecum ante litis conteſtationem debebitur, vt dicebamus ſuprà, num. 28. idcirco Doctores communiter, male quidem exiſtimaſſe, mercatori ſolito negotiari, ex tempore moræ indiſtinctè lucrum deberi; cùm ex dictis contrarium conſtet apertè: quamuis in praxi durum eſſet à communi traditione recedere: quæ in foro conſcientiæ vrgentius militat, etiam abſque aliqua interpellatione, vt ſcilicet intereſſe lucri ceſſantis debeatur ex mora in eo foro citra vllam expreſſam interpellationem; intelligendo pro vt explicauit Maſcardus de probationibus, tom. 2. concluſ. 933. num. 36. quando ex ſignis, vel alio modo, de egeſtate creditoris debitori conſtiterit.

Nunc verò limitatur ſuperior reſolutio communis, vt non procedat, cùm intereſſe lucri ceſſantis ab initio certa ſumma expreſſa in conuentionem deductum fuerit: licebit enim creditori ratione lucri ceſſantis ante moram mutuatarij paciſci de tali intereſſe ſibi ſoluendo, abſque eo, quòd contractus vſurarius, aut palliatus videatur, nec etiam quòd mora præceſſerit: quod tenuerunt Hoſtienſis, Abbas, Anania, Archidiaconus, Romanus, Alexander, Decius, Ioan. Lup. Florentinus, Caietanus, Conrad. Adrianus, Modern. Pariſ. Scotus, Gabriel, Angelus, Sylueſter, & Ioannes à Medina, quos in vnum congeſſit Couar. variar. reſolut. lib. 3. cap. 4. num. 5. in verſ. item, & illud quod maxima æquitate: vbi dicit hanc eſſe veram opinionem, & omninò obſeruandam; licèt in mutuo illicitam cenſeant Innocentius, Ioannes Andreas, Cald. Laurentius à Rodulphis, Ancharanus, & Craueta, quos ibidem refert; & ſequuntur eos Maſcardus tom. 2. de probationibus, concluſ. 933. ex num. 25. cum ſeqq. Andreas Gaill. practic. obſeruat. lib. 2. obſeruat. 5. num. 16. Blaſius Flores Diaz de Mena in addit. ad deciſ. 110. Gamæ, num. 3. fol. 51. Sed priorem ſententiam conſtanter tuetur Nauarrus in manuali, cap. 17. num. 111. ſeruandam ſcribit Couar. vt ſuperiùs dixi; dummodo fraus, & dolus creditoris abſit, ac verè ſit lucrum ceſſans, conueniátque ſumma expreſſa quantitati, quæ verè interfit: & veriorem libenter dixerim, idque ex fundamentis, quæ adducit Molina, de iuſtitia & iure, tom. 2. tract. 2. diſputat 315. fol. 394. in verſ. Contraria tamen communis eſt. quæ verè concludunt; idcirco amplius in hoc non inſiſto: & poſt poſt longam diſputationem, & diuerſas Doctorum ſententias relatas, huic acceſſit pater Salon Valentinus, de iuſtitia & iure, tom. 2. controu. 9. in ſecundam ſecundæ Diui Thomæ, quæſt. 78. art. 2. fol. 696. vſque ad fol. 739. defendit etiam Pater Dominicus Bañez de iuſtitia & iure, quæſt. 78. de vſura, art. 2. ex fol. 597. verſ. Dubium tamen difficile eſt. vſque ad fol. 602. vbi omnibus fundamentis contrariæ partis ſatisfacit pleniſſimè. Pater Petrus de Aragon, eodem tract. quæſt. & art. fol. 491. ex verſ. Tertia concluſio, vſque ad verſiculum, Sed quoniam noſtra ſententia fuit. fol. 493. qui cum Conrad, ex verſic. Explicatis iam conditionibus. optimè, & concludenter probat, illicitum eſſe, lucri ceſſantis ratione, creditorem in mutuo aliquid ſtatim ſoluendum exigere, cùm ſolui debeat tempore, quo mutuans lucraturus fuiſſet, non anteà. Sequuntur denique præfatam ſententiam communem Ioannes Guttierrez de iuramento confirmatorio, 1. part. cap. 2. num. 5. latiſſime Villagutt. tract. de vſuris, quæſt. 18. concluſ. 2. num. 30. per totum, imò & contrariæ partis Authores non dubitarunt aſſerere, vt licèt de certa ſumma conueniri non poſſit, iuxta ſententiam, quam ipſi defendunt, tamen qualitate perſonarum conſiderata, arbitrio boni viri taxari poteſt aliqua pars honeſta, ſoluenda poſt moram debitoris, modò creditor probet, quòd verè tantum erat ſuum intereſſe: vti agnoſcit Maſcardus dicta concluſ. 933. num. 30. & eiuſdem contrariæ partis Authores nonnulli, quos refert Couarr. variar. reſolut. lib. 3. cap. 4. num. 5. verſic. finali, Andreas Gaill. dicta obſeruat 5. num. 16. lib. 2. vbi poſtquam tenuit contrariam partem, dicit limitandam, vt etiam de lucro certo creditor ab initio contractus paciſci poſſit, dummodò probet poſt moram tanti ſua verè intereſſe. Menchaca, controuerſiarum vſufrequentium lib. 3. cap. 60. num. 25. Surdus de alimentis, tit. 1. quæſt. 45. num. 77. ij omnes, & alij plures, quos prætermittendos duxi conſultò, vnanimiter adnotarunt duo. Primó, intereſſe lucri ceſſantis ſub incerta quantitate ab initio poſſe in conuentionem deduci, vt Couar. & cæteri adnotarunt, nec vllus in hoc diſſentit. Surdus etiam vbi ſuprà, dicens ſuſtineri ſolùm pro quantitate veri damni. Secundò, intereſſe damni emergentis certa ſumma expreſſa ante moram mutuatarij in ſtipulationem, & pactum poſſe venire, vt cum aliis tradunt Villagut. tract. de vſuris, quæſt. 18. num. 30. & quæſt. 19. num. 3. Molina, & Salon, locis relatis ſuprà, Gaill dicta obſeruat 5. num. 16. Ioannes Vincendus Honded. in conſ. 15. num. 15. vol. 1. & ſecundum hæc, licèt in interſſe lucri ceſſantis controuerſia ſit inter Doctores, vt ſuperiùs dixi; tamen in intereſſe damni emergentis abſque controuerſia ſic admittitur. Verùm vt procedat opinio Hoſtienſis, Abbatis, Nauarri, & ſequacium, quam defendimus, nonnulla interuenire debent, quæ Theologi ſuprà citati, ac cum illis Villagut. latiùs adducunt.

Nec erit prætermittendum (quod ſuprà num. 45. & 46. huic loco reſeruaui dicendum) ex dictis ſuprà, facilè, & apertè conuinci (quod ſalua a pace eruditi quidem, atque ingenioſi viri dixerim) Doctoris Feliciani de Solis ſententiam lib. 2. de cenſibus, cap. 5. num. 14. is enim contra ea, quæ annotaui ſuperiùs num. 45. & 46. & multorum allegatione comprobaui, ſecurè defendit, non deberi cenſeri lucrum ceſſans, quod creditor potuerit dare pecunias ſuas ad cenſum redimibilem, & ideo non dederit, quia debitor tempore debito ſibi non ſoluit, ſi aliàs creditor non erat negotiari ſolitus; cuius contrarium, vt vides, ibi dixi, & multos alios ſic tenentes adduxi. Moueor in primis, quoniam prædictus Author fundatur ex eo, quòd grauiſſimi Authores cenſuerint, lucrum ceſſans nec exigi, nec in foro conſcientiæ deduci poſſe: quod tamen verum non eſſe, & contrarium omnino tenendum ex dictis ſuprà conſtat apertè item ex his, quæ in initio huius capitis dixi, num. 14. cum ſeqq. vbi num. 15. retuli patrem Petrum de Aragon, fol. 490. de iuſtitia & iure, num. 11. ſic deſcendentem, & contrariæ partis fundamentis pleniſſimè, & verè ſatisfacientem; ex his etiam, quæ congerit Ariſminus Tepatus variar, lib. 1. tit. de intereſſe. fundatur etiam ipſe Author ex doctrina Alexandri in l. diuortio, num. 25. & 26. ff. ſoluto matrimonio. quo loco improbauit Alexand. Caſtrenſis ſententiam ibidem. & conſtituit, emere fundum, non eſſe actum quæſtuarium; & ideò non attendendum in eo, qui negotiari ſolitus non ſit, quòd fundum frugiferum emere poſſet, & ideo non emerit, quia pecunias debitas debitor non ſoluerit. Verùm, vt ibi dixi, Caſtrenſis ſententia magis communiter obſeruatur, & probatur ab infinitis: Nec Alexandri ratio concludit; vt intereſſe lucri ceſſantis non debeatur: idque ex his, quæ cum Rolando, Menochio, & aliis aduertit Barboſa 1. part. l. 2. in princ. ff. ſoluto matrimonio, num. 50. verſ. Neque obſtat. quem ibidem adduxi, & Alexandrum in conſ. 31. num. 9. lib. 6. idem in effectu probantem. ſic vt ex ſolutione, quam tradit Barboſa ibi. concludenter ſatisfieri poſſit huic fundamento.

Fundatur deinde, quòd Scriptores communiter conſentiant, vt lucrum ceſſans exigi non valeat, niſi ab eo qui ſoleat negotiationem quæſtuariam exercere: quod fateor libenter; negans tamen in propoſito caſu lucrum ceſſans, quod erat in via & in potentia proxima, & propinqua, excludi per Doctores; cùm potius ex eo, non aliter, atque ſi à negotiari ſolito peteretur, communi Doctorum calculo conceſſum fuerit, vt conſtat ex dictis ſuprà, num. 45. vbi infinitos retuli ſic tenentes: & adduxi Barboſam vbi ſuprà, num. 50. ſic defendentem, & alios plures referentem, & vltra relatos ab eo ſic in praxi obſeruatum teſtatur Ioannes Guttierrez de iuramento confirmatorio, 1. part. cap. 2. num. 6. Blaſius Flores Diaz de Mena in addit. ad deciſ. 110. Gamæ, num. 3. fol. 51.

Denique fundatur ea ratione, quòd omnes Theologi, & Pontificij Authores, duplex ſolum conſiderant intereſſe; vnum damni emergentis; alterum, lucri ceſſantis: hoc autem intereſſe (inquit ipſe) non eſt damni emergentis; ſed nec lucri ceſſantis, quoniam illud habet tantum locum in ſolito negotiari. Verum enim verò fundamentum hoc ex dictis ſupra ſubuertitur manifeſtè, nec habet locum, cùm aliunde, quàm ex negotiatione conſtare poteſt lucrum eſſe veriſimile: vt cum aliis dixit Barboſa loco ſuprà relato. Eſt autem in propoſito caſu plus quam veriſimile; ergo attendi debebit. Ideóque contra prædictum Authorem, magis cenſeo cum eadem communi, quam defendo, vt habens pecuniam paratam, & expoſitam emptioni redditus annui, quíque abſque dubio emeret, poſſit à mutuatario exigere eam quantitatem, quam poſſet ex redditibus percipere, intelligendo ſemper iuxta ea, quæ dixi ſuprà, num. 45. & 46. & hactenus de intereſſe lucri ceſſantis.

Nunc verò de intereſſe damni emergentis agendum eſt; quod ſicut ſeparatam cauſam habet à lucro ceſſante, vt dixi ſuprà, num. 22. ita & ſeparatum locum requirit: aliud enim eſt damnum. emergens, aliud lucrum ceſſans: vt recte aduertit Andreas Gaill. practic. obſeruat. lib. 2. obſeruat. 6. in princ. quem dicto num. 22. adduxi. Et pro breui, expedita tamen explicatione conſtituo in primis, certum eſſe, intereſſe damni emergentis licitè peti poſſe, etiam iure Canonico, vt in cap. 1. & in cap. conqueſtus, de vſuris, notant Doctores, & cum Sylueſtro Ioannes Guttierrez de iuramento confirmatorio, 1. part. cap. 2. num. 7. Nauarrus in manuali, cap. 17. n. 111. & 112. & in hoc nullus diſſentit: omnes potius, quicumque hactenus in hac materia loquuntur, vnanimiter ſic probarunt, vt conſtat ex omnibus relatis ſuprà in initio huius capitis, n. 14. qui etiam in intereſſe lucri ceſſantis idem admittunt, & nouiſſimè omnium Ariſminus Tepatus variar. lib. 1. tit. de intereſſe, fol. 212.

Deinde & ſecundò conſtituo, exemplum damni emergentis magis communiter proponi, provt adducit Nauarrus in manuali, cap. 17. num. 111. verſ. Exemplum damni. quem omnes recentiores ſequuntur, vt conſtat ex Molina de iuſtitia & iure, tom. 2. tract. 2. diſput. 314. in princ. fol. 386. Barboſa 1. part. l. 2. in princ. ff. ſoluto matrimonio num. 44. verſ. dicitur autem in hac materia, fol. 596. & num. 47. verſ. Adde aliud exemplum. vbi duobus exemplis rem hanc declarat. Pater Petrus de Aragon in ſecundam ſecundæ Diui Thomæ, quæſt. 78. de vſura, art. 2. fol. 489. verſ. In ſolutione ad primum, ibi: damnum emergens. Salon de iuſtitia & iure, ibidem, controu. 9. in princ. Villagut. tract. de vſuris, quæſt. 19. num. 1. qui de hac re videndus erit omninò, Primò enim declarat, quid ſit damnum. emergens: Deinde & ſecundò rectè adnotauit, mutuantem dupliciter contingere pati intereſſe damni emergentis: ac denique, & Tertiò ad alia infert, quæ in hac materia ſcitu digna, & neceſſaria ſunt. Inter alia tamen præmittendum eſt, quòd ſicut variis modis damnum. emergens incidere poteſt; ſic & intereſſe eiuſdem damni variis modis probari: de quibus Alexand. in conſ. 41. vol. 5. Iaſon in l. 1. num. 5. C. de ſumm. Trinitate, & fide Catholica. Andreas Gaill. practic. obſeruat. lib. 2. obſeruat. 6. num. 6. Ariſminus Tepatus lib. 1. dict. tit. de intereſſe.

Tertiò & principaliter conſtituo, in intereſſe damni emergentis illud eſſe peculiare, ſicut in intereſſe lucri ceſſantis, vt regulariter non incipiat deberi niſi à tempore moræ. In quo tam Theologi, quàm vtriuſque iuris Pontificij, & Cæſarei Authores conueniunt: vt cum multis firmarunt Couar. variar reſolut lib. 3. cap. 4. n. 2. verſ. deinde. Ioan. Baptiſt. Lup. in tract. de vſuris, comm. 1. §. 6. num. 109. vbi refert Nauarr. Cagnol. in l. curauit, n. 53. C. de actionibus empti. Hyppolit. Riminald. in conſ. 52. num. 54. lib. 1. Barboſa 1. part. l. 2. in princ. ff. ſoluto matrimonio num. 48. Ioannes Vincentius Honded. in conſ. 50. num. 23. lib. 1. Alexand. Raudenſis deciſ. 17. num. 16. infinitos alios prætermitto conſultò, omnes enim vnanimiter hoc probarunt. Poteſt tamen ab initio in pactum deduci; & tunc etiam citra moram debebitur, & hoc ex communi placito Scribentium, & ſine controuerſia, vt dixi ſuprà, num. 71. quamuis in intereſſe lucri ceſſantis differentia ſit, vt aduertebam ibid. & vltra relatos eo num. ſic tradunt Rebuffus in l. vnica, in princ. num. 13. verſ. Imò licèt, C. de ſententiis quæ pro eo quod intereſt. Virgil. de Bocca, in tract. vti poſſidetis, cap. 18. num. 70. Villagut. qui octo conditiones requirit, & optimè explicat, tract. de vſur. quæſt. 19. num. 3. & 4.

Eſt etiam id in hac materia peculiare, vt intereſſe damni emergentis articulari, & probari debeat, ſicut intereſſe lucri ceſſantis: Alexand. in conſ. 141. num. 3. vol. 5. Hyppolit. Riminald. vbi ſuprà: Ioan. Bapt. Lup. vbi ſuprà, num. 103. & num. 116. Andr. Gaill. practic. obſeruat. lib. 2. obſeruat. 6. num. 6. Rub. in conſ. 20. & in conſ. 88. Nec ſufficit probare, quòd debitor non ſoluit in tempore, & quod creditor pecunias ad cambium, vel ſub vſuris accepit, niſi iuſtificetur, quòd ob retardatam ſolutionem illas acceperit; ex quo poſſibile eſt ex aliis cauſis accepiſſe: vt in terminis tenuit Rota Rom. provt teſtatur Mohedanus deciſ. 104. incipiente, Simon Centurio agebat. & ſequitur Ioannes Vincentius Honded. in conſ. 50. num. 30. lib. 1. Sufficit tamen verificari damnum. vt ſupra dixi; nec eſt neceſſe actorem probare, quod ſi pecuniam habuiſſet, damnum illud non eſſet paſſus: nam ex quo conſtat de damno, præſumitur, quòd illud non incurriſſet creditor, ſi pecunia debito tempore fuiſſet ſoluta, vt eſſe de mente Doctorum aſſerit Ruinus in conſ. 140. num. 6. lib. 4. cum eo Barboſa 1. part. l. 2. in princ. ff. ſoluto matrim. num. 44. verſ. & circa hoc exemplum, & num. 48. vbi dicit inter hoc intereſſe damni emergentis, & præcedens intereſſe lucri ceſſantis, eam eſſe notabilem differentiam, nam cum agitur ad intereſſe lucri ceſſantis, non ſufficit conſtare. quod creditor deſiit lucrari; ſed oportet probare, quòd creditor veriſimiliter, & quaſi certitudinariè aliquid eſſet lucratus, ſi pecunia debita ei, ſuo tempore fuiſſet ſoluta.

Differunt etiam, nam vbi agitur ad intereſſe damni emergentis, non requiritur, quòd actor ſolitus ſit negotiari cum pecunia, ſed indiſtinctè debetur: l. Lutius Titius, ff. de actionibus empti. Alexander in conſ. 141. num. 3. vol. 5. vbi allegat textum in l. nummis, ff. de in litem iurando, & in conſ. 31. num. 9. lib. 6. Plotus de in litem iurando, §. 11. num. 29. Ioannes Guttierrez de iuramento confirmatorio, 1. part. cap. 2. num. 4. Natta in conſ. 370. n. 6. lib. 2. Hyppolit. Riminald. in conſ. 346. à num. 1. lib. 3. Andreas Gaill. practic. obſeruat. lib. 2. obſeruat. 6. num. 6. Et tamen in intereſſe lucri ceſſantis neceſſe eſt regulariter, quòd illud petens ſolitus ſit negotiari, vt ſuprà diximus: & aduertit Barboſa vbi ſuprà, num. 48. niſi in caſu, de quo ſuperiùs diximus num. 45. & num. 72. quo excepto, regulariter procedit hæc differentia.

Differunt denique, nam quando agitur ad intereſſe damni emergentis, exigitur etiam intereſſe ipſius intereſſe, quicquid in intereſſe lucri ceſſantis contradicatur: vt vidimus ſuprà num. 55. ſic notauit Rot. Genuen. deciſ. 87. num. 9. & cum Vrſill. Ioannes Vincentius Honded. in conſ. 50. num. 16. lib. 1. & de his hactenus, quæ vt vides non ſine labore, & ſtudio congeſta ſunt & ſcripta: tot enim, tantáque pro huius capitis enucleatione, originaliter atque attentè prælegi, vt ex ipſis facilè poſſem integrum librum, aut plenum tractatum de intereſſe confiere, illa tamen ſciens, conſultóque prætermitto; contentus in hoc cap. ea, quæ frequentius accidunt, & magis neceſſaria ſunt, tradidiſſe.

CAPVT II.

Fideicommiſſum, vel primogenium ſic relictum, vt deſcendentes per virilem ſexum, aut de virili, à virili, per lineam maſculinam, vel de linea maſculina vocentur, vtrùm fœminis per lineam maſculinam deſcendentibus debeatur: vbi quæ ab aliis hactenus ſcripta erant, breuiter recenſentur in vnum Peregrini, de Prætis, Manticæ, Menochij, Angeli, Matheacij, & aliorum traditiones diſcutiuntur: ac demum Ludouici Molinæ in Hiſpanorum primogeniis ſententia, ita demum admittitur, ſi agnationi conſultum fuiſſe probetur; aliàs & nouè, & ſubtiliter, verè tamen impugnatur; & nonnulla adnotantur per Authorem, quæ (vt videbis lector) non erant antea ſic ſcripta.

SVMMARIVM.

- 1 Fideicommiſſum, vel Primogenium ſic relictum, vt deſcendentes per virilem ſexum, aut de virili à virili, per lineam maſculinam, vel de linea maſculina vocentur; vtrùm fœminis per lineam maſculinam deſcendentibus debeatur, & per totum caput.
- 2 Refertur in propoſito dubio ſententia Gloſſæ ordinariæ in l. Gallus, §. nunc de lege Velleia, in verb, nam etſi, in finalibus verbis, ff. de liberis & poſthumis.
- 3 Quæ communi Scribentium placito probari ſolet.
- 4 Socinus tamen, ac cum eo nonnulli alij Authores, in contrariam ſententiam inclinant.
- 5 Alij verò, diſtinctione exiſtimant diſceptationem hanc componendam.
- 6 Omnes autem, adeò confusè, & intricatè loquuntur, vt ſi originaliter, & etiam attentè, antiquorum omnium, & recentiorum ſcripta prælegantur, vix dici poſſit, hanc, vel illam veriorem eſſe, aut probabiliorem opinionem; nec etiam ex eiſdem certa reſolutio deduci, qua animus conquieſcere poſſit.
- 7 Nihilominus tamen, in propoſitis dubiis legendos omninò, cum caſus occurret, Authores quamplures, qui hoc numero recenſentur in vnum
- 8 Marcum Antonium Peregrinum. & Angelum Matheacium de hac re videndos omninò ex ſententia Authoris; qui rectè aduertit, in reſolutione huius materiæ ex diametro contrarios exiſtere eoſdem Authores.
- 9 Marci Antonij Peregrini, in præcipuo huius capitis dubio ſententia refertur, quæ in effectu eò tendit, vt in propoſita ſpecie ex mente diſponentis, ſignificatio nominis reſtringenda ſit ad maſculos ex fœminis deſcendentes, ſic vt non veniat fœmina, tamet ſi ex maſculo deſcendat.
- 10 Simonis de Prætis ſententia, Peregrini reſolutioni conformis adducitur.
- 11 Et cùm non apparet apertè voluiſſe teſtatorem agnationem ſuam conſeruare, vel agnationis conſeruandæ gratia qualitatem lineæ maſculinæ adieciſſe, & fæminas excludere voluiſſe, negari non poſſe ex ſententia Authoris, quin Peregrini & ſequacium reſolutioni obſtent permulta, quæ contrariæ partis Authores fortiter ponderarunt, nec huius ſequaces diluunt concludenter.
- 12 Deinde, & graniter vrgere nonnulla, quæ & verè, & ſubtiliter expendit Pinellus, & tollunt vim duarum rationum. quas ponderabit Peregrinus, & in effectu ſunt principales, in quibus ſequaces faciunt totum fundamentum.
- 13 Authori duriſſimum videri, quod fateatur Peregrinus (vt etiam & ſequaces fatentur) fœminam ex maſculo natam, dici de deſcendentibus virilis ſexus, & ex linea maſculina, vel per lineam maſculinam, & hoc conceſſo, excludere eam à fideicommiſſis, à quibus expreſsè excluſa non eſt per teſtatorem, ſed potius ex vi verborum, & iuris interpretatione admiſſa.
- 14 A qua non ita facile recedi potest, vt periculosè diuinando recedatur à deciſione l. lege 12. tabularum, C. de legitimis hæredibus, & §. cæterum, Inſtit. de legitima agnatorum, ſucceſſione.
- 15 Nec ſufficit coniectura, quam verba teſtatoris non modo iuuant, ſed excludunt apertè, provt hoc numero adnotatur.
- 16 Angeli Matheacij ſententia in ſuperiori dubio refertur, quæ fœmina ex maſculo deſcendentis iuſtitiam oſtendit, & per Authorem magis probatur, quoties agnationis rationem habitam fuiſſe non conſtiterit: provt hoc num. latiùs demonſtratur.
- 17 Fœminam per lineam maſculinam deſcendentem, non comprehendi in Hispanorum primogeniis, ad quæ vocantur ij, qui per lineam maſculinam deſcendunt, ex ſententia Ludouici Molinæ.
- 18 Quæ indubitabilis erit ex ſententia Authoris, cùm inſtituens maioratum, agnationem ſuam conſeruare voluit, aut ſemper agnatos maſculos vocauit; fæminas verò, etiam propter maſculos remotiores excluſit, provt hoc numero concludenter probatur, & eiuſdem Molinæ ratio recipitur.
- 19 An verò ex ſola primogeniorum natura, & perpetuitate ſimpliciter ſumpta; abſque eo, quòd constiterit primogenij inſtitutorem voluiſſe agnationem conſeruare, fœminæ cenſeantur excluſæ, cùm deſcendentes per lineam maſculinam, vel ex linea maſculina vocantur, difficiliùs eſſe.
- 20 Excludi tamen perpetuò, etiam in hoc caſu, ex ſententia Molinæ, in qua ipſe firmiter ſemper permanſit, nec vnquam mutauit illam, vt contra Auendanum. nouiter, & verè oſtendit Author hoc numero: & ibidem contrariam eiuſdem opinionem refert, quam numeris ſequentibus probauit contra Molinam.
- 21 Rationem Molinæ non conuenire caſui ſuperiori, & eidem nonnulla obstare, quæ & ſubtiliter & verè hoc numero adnotantur.
- 22 In propoſita ſpecie ſup. ex num. 17. minus inconueniens eſſe, fœminam admittere ad primogenium pro tempore vitæ ſuæ, & eâ defunctá, filiis ipſius maſculis & fœminis excluſis, ad aliam lineam, vel ad alios, qui ex institutoris, aut legis diſpoſitione admitti debent, maioratum transferre, quam eam à maioratu perpetuò excludere provt hoc numero demonſtratur.
- 23 Ruini reſolutionem, in conſ. 208. num. 7. lib. 1. qua principaliter mouetur Molina, nec eſſe ſecuram, nec verè concludere, provt hoc numero adnotatur: vbi etiam oſtenditur, non ſubſiſtere argumentum, nec valere conſequentiam Peregrini & ſequacium, vt excluſis deſcendentibus ex filia, eadem filia excludatur, & aptiorem argumentationem eſſe, vt excluſa filia, excludantur deſcendentes ex ea, non è conuerſo.
- 24 In propoſito caſu, nihil intereſſe, an institutor maioratus vocauerit deſcendentes per lineam maſculinam, vel ex linea maſculina; verè namque inter hæc verba nulla differentia eſt, contra Socinum. & alios.
- 25 Aduerſus quos expenditur per Authorem textus ſolemnis in l. iubemus, C. de emancipationibus liberorum, & verba eiuſdem referuntur.

FIdeicommiſſum, vel primogenium ſic relictum, vt deſcendentes per virilem ſexum, aut de virili, à virili, per lineam maſculinam, vel de linea maſculina vocentur, vtrùm fœminis per lineam maſculinam deſcendentibus debeatur, nec ne; frequenter ſolent, & in variis locis Doctores inquirere: Et ſane neceſſarium eſt, & quotidianum dubium, extátque in terminis deciſio, & Gloſſæ ordinariæ in l. Gallus, §. nunc de lege Velleia, in verbo, nam etſi, in finalibus verbis, ff. de liber, & poſthu. quæ relata ad text. & communi Scribentium placito recepta, probat apertè, in huiuſmodi vocationibus, fœminam, quæ à maſculo deſcendit comprehenſam cenſeri: quoniam verba prædicta denotant tantum, quod ſuccedere volens per lineam maſculinam deſcendat, non autem præcisè, quòd maſculus ſit: fœmina autem, quæ à maſculo deſcendit, prædictam qualitatem obtinet, per text, in §. cæterum. Institut, de legitima agnatorum ſucceſſione, l. lege duodecim tabularum, §. huiuſmodi, C. de legitimis hæredibus, & ſic admitti debet: vti adnotarunt, & probarunt Scribentes communiter in dict. §. nunc de lege Velleia. quos, & alios plures recenſent in vnum Molina, Praetis, Burgos de Paz, Peregrinus, Caldas, & Auendañus, quos cum aliis referam ſtatim: Socinus tamen, ac cum eo nonnulli alij Authores, in contrariam ſententiam inclinant, & diuerſimodè in propoſita altercatione ſe habent: Alij verò diſtinctione exiſtimant diſceptationem hanc componendam. Omnes autem adeò confusè, & intricatè loquuntur, vt ſi originaliter, & etiam attentè, antiquorum omnium, & recentiorum ſcripta prælegantur, vix dici poſſit, hanc vel illam veriorem eſſe, aut probabiliorem opinionem nec etiam ex eiſdem certa, aut talis reſolutio deduci, vt ea animus conquieſcere poſſit: Nihilominus tamen monendum Lectorem duxi, in propoſitis dubiis legendos omnino, cum caſus occurrerit, (alios plures ſciens conſultóque prætermitto, quoniam citantur ab ipſis) Gregorium Lopez in l. 2. tit. 16. partita 4. in verbo, linea de parenteſco. Molinam, de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap. 6. num. 37. & 38. & lib. 3. cap. 5. num. 69. Mieres. de maioratu, part. 2. quæſt. C. num. 54. & 55. & num. 83. & ſeqq. Burgos de Paz in conſ. 29. ex num. 23. cum ſeqq. Pinellum in l. ſi viua matre, num. 29. C. de bonis maternis, Franciſc. Piſcin. in diſput. de fœminarum excluſione: n. 21. Velaſquez de Auendaño in. l. 40. Tauri. Gloſſa. 9. ex num. 54. vſque ad num. 65. Marſilium ſingulari 33. Tiraquellum de primogenitura, quæſt. 13. Aluaradum de coniecturata mente defuncti, lib. 2. cap. 3. §. 4. num. 25. fol. 101. Aluarum Valaſc. de iure emphyt. quæſt. 41. num. 6. Caldas Pereira de nominatione emphyteutica, quæſt. 24. num. 85. & tribus ſeqq. Ioannes Guttierrez in conſ. 13. num. 35. Bonifac. Roger, in conſ. 33. num. 3. lib. 2. qui ſententiam Gloſſæ relatam amplectitur. Simon de Prætis de interpretatione vltimarum voluntatum, lib. 3. ſolut. 11. ex n. 51. vſque ad num. 58. fol. 154. Menochium in conſ. 95. num. 56. lib. 1. & in conſ. 205. in princ. & num. 39. & ſeqq. lib. 3. & in conſ. 318. ex num. 6. lib. 4. Anton. Ciofi. in conſ. 142. ex num. 8. Graſſum receptarum ſententiarum, §. fideicommiſſum, quæſt. 15. num. 4. & 5. Cephalum in conſ. 413. lib. 3. Caualcanum deciſ. 36. part. 2. Manticam de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 8. tit. 11. num. 8. & 9. fol. 343. Hyppolit Riminald. in conſ. 786. num. 27. 28. & 29. lib. 7. Villaguttam deciſ. 4. num. 34. & 35. Cæuallos practic. commun. quæſt. 541. qui prædictos non refert, & ſententiam dictæ Gloſſæ veriorem putat; Camillum Gallinium de verborum ſignificatione, lib. 8. cap. 26. à principio vſque ad num. 13. fol. 213. Marcum Antonium Peregrinum, & Angelum Matheacium; qui hac de re erunt videndi omninò; ille, de fideicomiſſis, art. 26. ex num. 23. vſque ad num. 31. fol. 249. iſte, de legatis & fideicommiſſis, lib. 2. quæſt. 11. per totam, fol. 79. & 80. Extant autem ex diametro contrarij Authores ij duo in reſolutione huius materiæ: Peregrinus enim, loco prædicto, in primis ex num. 23. cum ſeqq. diuerſas, contrariáſque ſententias refert, & nonnulla dicit; tandem num. 30. ſuam ſententiam interponit, & firmat, quòd perpenſo diutiùs hoc negotio, verum credit, fœminam ex maſculo natam, dici de deſcendentibus virilis ſexus, à ſenſu virili, per virilem, de virili, & ex virili, & ſic quoque à, de, & ex linea maſculina, vel per lineam maſculinam, idque ex iuribus citatis in initio huius capitis, & textu in §. item vetustas. Inſtitut. de hæreditatibus quæ ab inteſtato. cum aliis; & latius fundat ipſe dict. num. 23. vſque ad num. 28. Attamen in conceſſionibus, & ſubſtitutionibus fideicommiſſariis, non facilè conſentiendum eſſe, quod fœminæ contineantur, quia de fœminis non videtur diſponens cogitaſſe, niſi ad illarum excluſionem; & quia cum deſcendentes ab illis dubio procul excludantur, efficax videtur inſurgere ratio, vt etiam fœntina illorum auctrix excludatur, per duas rationes, quas ibidem adducit, in effectu reſoluens, quòd in propoſito caſu ex mente diſponentis, ſignificatio nominis reſtringenda ſit ad maſculos ex maſculis deſcendentes, ſic vt non veniat fœmina, in qua finitur deſcendentia virilis ſexus, & incipit ſexus fœmininus; quæ ſententia ſi vera ſit in fideicommiſſis (in quibus ipſe loquitur) fortius procedere debebit in maioratibus etiam ſimpliciter inſtitutis; & conſequenter Molinæ opinio in Hiſpanorum primogeniis (de qua agetur infra) non mediocriter comprobari poterit: vti etiam comprobatur ex dictis per Simonem de Prætis de interpretatione vltimarum voluntatum, lib. 3. dicta ſolut. 11. num. 54. & 55. fol. 154. vbi Socini ſententiam amplectitur is Author, & ſecurè probat, fœminam natam ex maſculo, non contineri in linea maſculina, quando deſcendentes per lineam maſculinam vocantur: & reddit rationem, quia in tali caſu fœmina non eſt in tali linea, cum faciat nouam lineam; quod etiam tenent alij plures, opinionis Socini ſequaces, vt conſtat ex eiſdem Authoribus, & aliis relatis ſuprà in initio huius capitis.

Verùm enim verò, quando conſtare non poteſt apertè, teſtatorem voluiſſe agnationem ſuam conſeruare, vel agnationis conſeruandæ gratia qualitatem lineæ maſculinæ adieciſſe, & fœminas excludere voluiſſe, negari non poteſt, quin Peregrini, & ſequacium reſolutioni obſtent permulta, quæ contrariæ partis Authores fortiter ponderarunt, nec huius ſequaces diluunt concludenter: quod ex eiſdem Authoribus relatis ſuprà negari non poteſt. Item ex his, quæ adducit Mantica de coniect. vlt. volunt. lib. 8. tit. 18. Deinde, & fortiter in contrarium vrgent nonnulla, quæ & verè, & ſubtiliter expendit Pinellus in l. ſi viua matre, num. 27. per totum, & num. 29. in fine, C. de bonis maternis. Burgos de Paz in conſ. 29. num. 23. & 24. & tollunt vim duarum rationum, quas ponderauit Peregrinus; quæ in effectu ſunt præcipuæ, in quibus ſequaces faciunt totum fundamentum; & vt alia prætermittam, nonnulla dicam, quæ hac in re longiùs inſiſtens; non ſine ratione, & fundamento adnotaui. Ac in primis, duriſſimum mihi videri, fateri Peregrinum. (quod & ſequaces huius partis fatentur) fœminam ex maſculo natam, dici de deſcendentibus virilis ſexus, & ex linea maſculina, vel per lineam maſculinam; & hoc antea conceſſo, poſtmodum excludere eam à fideicommissis, à quibus expreſsè excluſa non eſt per teſtatorem, nec etiam à iure, sed potius ex vi verborum, & diſpoſitione legis, iuxta proprietatem ipſorum verborum admiſſa; à qua non ita facilè recedi poteſt, vt periculosè diuinando recedatur à deciſione l. lege duodecim tabularum, C. de legitimis hæredibus, & §. cæterum, Inſtitut. de legitima agnatorum ſucceſſione. Nec ſufficit coniectura, quam verba teſtatoris non modò non iuuant, ſed excludunt apertè, ſi verum eſt, fœminam, quæ à maſculo deſcendit, per lineam maſculinam videri deſcendere; nec ſimpliciter dici poſſe, eſſe caput lineæ fœmininæ, vt optimè aduertit Camillus Gallinius loco relato ſupra num. 7. in fine. eruditè Angelus Matheacius de legatis & fideicommiſſis lib. 3. quæſt. 11. num. 10. & fortius probat num. 16. verſ. ego vero. qui, vt antea dicebam, Peregrini reſolutioni contrarius exiſtit, ſed non refert eum; & in finalibus verbis dictæ quæſtionis reſoluit dicens: Quòd in tam egregia quæſtione conſultiùs erit ſubſtitutionis, verborúmque formulas apprimè perpendere: hinc enim varium poſſet emanare ius; nam ſi deſcendentes nomine agnationis vocati fuerint, vtique fœmina cùm ſit agnata, erit etiam vocata: at ſi nomine deſcendentium maſculorum fuerint inuitati, tunc in dubiis duo erunt perpendenda; primum, quòd ſit maſculus; ſecundum, quòd ex maſculo proueniat, idque maxime, quando teſtator animum applicuit ad vocandos maſculos, & propellendas fœminas: denique ſi fideicommiſſum relictù fuerit deſcendentibus de hærede in hæredè, naſcituris de domo, de familia, de agnatione, de progenie, & ſìmilibus; ad hoc etiam fœmina erit admittenda, quoniam agnata, quoniam de domo, & progenie, quovſque tamen vixerit, ita vt poſt eius mortem excluſis filiis ſuis vti cognatis, hæreditas reſtituatur proximioribus de domo, de ſtirpe, & de agnatione: & hactenus prædictus Author, qui firmat pluries hoc conſuluiſſe Pariſium, & numeris præcedentibus latè, & vtiliter explicat Caſtrenſis doctrinam in l. maritum, C. de procuratoribus. ſi accipiens emphyteuſim pro ſe, & deſcendentibus per lineam maſculinam, decedat relicta filia fœmina, vtrùm ipſa ſuccedat in emphyteuſi? de qua etiam omnes Authores tractarunt, quos retuli ſuprà in initio huius capitis, & latè Auendañus, Caldas, Peregrinus, & alij ibidem adducti, & verè, cùm expreſsè, vel tacitè, legitimis tamen atque probatis coniecturis non apparet, agnationem ſuam conſeruare voluiſſe teſtatorem; huic opinioni magis ego accederem in fideicommiſſis, in quibus magis communiter ſic tenent Doctores; nec in eis dubitarunt Molina, Auendañus, & alij huius regni Scriptores. Sed potius probaſſe videntur indiſtinctè ſententiam Gloſſæ in dict. §. nunc de lege Velleia. dubium dumtaxat habentes in primogeniis Hiſpanorum, idque propter ipſorum naturam, vt conſtat ex eodem Molina de Hiſpanorum primogeniis lib. 1. cap. 6. num. 37. Alij verò, qui in fideicommiſſis contra tenent, apertè ſupponunt, procedere id, provt explicauimus nunc, videlicet quando teſtator agnationis conſeruandæ rationem præ oculis habuiſſet: & Caſtrenſis doctrinam cum modum referunt, quando ſcilicet intentio concedentis emphyteuſim fuit, quòd ea non tranſiret ad cognatos, quo caſu excludunt fœminam per lineam maſculinam deſcendentem, quam aliàs non excluderent, & cum Gregorio Lopez, ſic intelligit Velaſquez de Auendaño, in l. 40. Tauri, dict. Gloſ. 9. num. 62. In maioratibus verò, an idem, diuerſùmve ius conſtituendum ſit; videbimus nunc: & Molina vbi ſuprà, lib. 1. cap. 6. num. 38. & lib. 3. cap. 5. num. 69. conſtanter tuetur, fœminam per lineam maſculinam deſcendentem, non comprehendi in Hiſpanorum primogeniis, quibus vocantur ij, qui per lineam maſculinam deſcendunt, & cum illo ſimpliciter tranſit Aluaradus de coníecturata mente defuncti lib. 2. cap. 3. §. 4. num. 25. fol. 111. Et quidem, cum inſtituens maioratum, agnationem ſuam conſeruare voluit, aut ſemper agnatos maſculos vocauit, fœmináſve etiam propter maſculos remotiores excluſit, res erit indubitata: tum ex his, quæ in fideicommiſſis ſuperiùs diximus, quæ in Hiſpanorum primogeniis, aut vinculis vrgentiùs militant: tum etiam ex ratione, quam adducit Molina, quæ in hoc caſu concludens eſt; videlicet, quòd agnatione conſiderata, non debeat ceriſeri vocata fœmina, & ſic ea perſona; quæ agnationem in posterum ſupprimere debet, & cuius descendentes ſiue maſculi, ſiue fœminæ ſint, in eo primogenio ſuccedere non poſſunt: & in hoc caſu fœminas ſemper excluſas cenſeri ex vocatione deſcendentium per lineam, vel ex linea maſculina, rectè defendit Auendañus dicta Gloſ. 9. num. 64. & in fortioribus terminis tenuerunt Simon de Prætis, & Peregrinus; ille, de interpretat. vltimarum voluntatum, lib. 3. ſolut. 11. num. 54. fol. 154. iſte, de fideicommiſſis, art. 26. num. 30. quorum rationes mirè conueniunt huic reſolutioni, nec licet eas tranſcribere, aut repetere hic.

An verò ex ſola primogeniorum natura & perpetuitate ſimpliciter ſumpta, abſque eo: quod conſtiterit primogenij inſtitutorem voluiſſe agnationem conſeruare, fœminæ cenſeantur excluſæ, cùm deſcendentes per lineam maſculinam, vel ex linea maſculina vocantur, difficilius eſt? Et excluſas non cenſeri ex hoc ſolùm, niſi agnationis conſeruandæ ratio interueniat, ſecurè admittit Auendañus in l. 40. Tauri, Gloſſa 9. num. 63. & 64. & contrariam ſententiam Molinæ lib. 1. cap. 6. num. 38. veram non exiſtimat; & dicit, quòd ipſe Molina ſe ipſum explicat lib. 3. cap. 5. num. 69. ita intelligens, quod dixerat dict. cap. 6. num. 38. lib. 1. in quo quidem decipitur Auendañus: potius enim Molina ipſe eandem ſententiam probauit ibi. dicit namque abſque difficultate procedere eam, cum inſtitutor maioratus, agnationem conſeruare voluit, vel maſculos perpetuò vocauit, aut fœminas propter maſculos remotiores excluſit. Poſtmodùm ſubdit hæc verba: Quamuis mihi ex primogeniorum natura ſemper etiam ſimpliciter ſumpta probabilis viſa fuerit. Tantum ergo ab eſt, vt ſententiam, quam dict. cap. 6. n. 38. lib. 1. habuit Molina, lib. 3. dict. cap. 5. num. 69. mutauerit, aut ſe ipſum declarare voluerit, vt potius iterum firmauerit eam, ac indiſtincftè ex primogeniorum natura, etiam ſimpliciter ſumpta, probabilem crediderit. Mihi tamen in hoc caſu Molinæ ſententia nunquam placere potuit, & ſic contrariam admitto libentius, & vltra Auendañum ad ſic tenendum, ſequentes me moueut præcipuæ rationes.

Primò, nonnullas, quas in fideicommiſſo loquens, contra Peregrinum. adduxi ſuprà numeris præcedent. quæ æqualiter militant, & ſententiam Molinæ concludenter conuincunt.

Secundò, nam eiuſdem Authoris ratio, non militat in hoc caſu, ſicut in ſuperiori; propterea quod, etſi maioratus perueniat ad fœminam per lineam maſculinam deſcendentem, non poteſt dici, quòd ſupprimatur in poſterum agnatio, ad quam inſtituens maioratum non reſpexit, aliquid exprimendo, quo agnationem conſeruare voluiſſe dignoſci poſſit: nec eſt inconueniens, quòd eius deſcendentes ſiue maſculi ſint, ſiue fœminæ in eo maioratu ſuccedere non poſſint, cùm eâ mortuâ; ac filiis eius maſculis, & fœminis excluſis, ij admittantur ad ſucceſſionem, qui ex inſtitutoris, aut legis diſpoſitione admitti debent, provt dixit Albertus Brunus de ſtatu, exclud. fœmin. propter maſculos, art. 6. 2. memb. 3. quæſt. & cum iudicio conſiderauit Angelus Matheacius, de legatis, & fideicommiſſis, lib. 3. quæſt. 11. num. 18. ſic, vt primogeniorum natura, ac illorum perpetuitas (ad quam principaliter reſpexit Molina) in nullo alteretur in hoc caſu, quippe, cum maioratus ipſe perpetuus ſemper futurus ſit, quamuis diuerſis modis ſuccedatur in eo, ac de vna linea in propoſita ſpecie tranſitus fiat ad aliam, antequam omnes de illa linea ſiniantur, , quod ex voluntate inſtitutoris contingere poteſt: at in noſtro caſu ſatis videtur de voluntate inſtitutoris conſtare, vocauit enim deſcendentes per lineam maſculinam; qua vocatione, iuris, aut legis diſpoſitioni ſe conformare voluiſſe cenſendus eſt, ex vulgatis principiis. Sed iuxta diſpoſitionem iuris, & proprietatem verborum, ſub vocatione modo prædicto concepta, fœminæ ex maſculis deſcendentes continentur; vt in initio huius capitis diximus, & probat text. qui (vt ſtatim dicam) cauillari non poteſt, in l. iubemus, C. de emancipationibus liberorum, ergo maius inconueniens eſſet, excludere fœminam ex voluntate inſtitutoris, & proprietate verborum in diſpoſitione comprehenſam, propterea quod eius deſcendentes admitti non poſſunt, quàm admiſsâ eâ, ad alios conſanguineos, vel ad aliam lineam maioratum tranſire, cùm adhuc ipſe maioratus perpetuus remaneat, nec in poſterum aliquid perpetuitati eiuſdem detrahatur, ex eo quod admittatur fœmina, quæ ſaltem excluſa non eſt, quod negari non poteſt.

Tertiò, quia ſecura non eſt, nec verè concludit Ruini reſolutio in conſ. 208. num. 7. lib. 1. qua etiam principaliter mouetur Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. dict. cap. 6. num. 38. ad finem. in propoſito caſu, dumtaxat conſiderandum eſſe, vtrùm diſpoſitio finiatur in ipſo deſcendente ex virili ſexu, & tunc fœmina comprehendatur; an verò ad alios deſcendentes pertranſire debeat, & tunc ſicut deſcendentes ex foemina excluduntur, ita & ipſa fœmina excludi debeat; quomodo etiam ex mente aliorum ſequacium argumentatur Peregrinus de fideicommiſſis, dicto art. 26. num. 30. quòd cùm deſcendentes ex fœminis excludantur, efficax videtur ſecundum eum inſurgere ratio, vt etiam fœmina illorum auctrix excludatur. Sed quidem vereor, ne ij Authores, ac cum illis Molina, errore lapſi fuerint: propterea quod non ſubſiſtit argumentum, nec etiam valet conſequentia, vt excluſis deſcendentibus ex filia, eadem filia excludatur: vt contra Caſtrenſem optimè conſiderauit Pinellus in l. ſi viua matre. num. 29. & 30. C. de bonis maternis, dicens quod aptior eſt argumentatio, vt excluſa filia excludantur deſcendentes ex ea, non è conuerſo: & vltra ipſum ratio differentiæ: in propoſito noſtro patet ad oculum, nam deſcendentes ex filia fœmina ſunt excluſi, ex quo per lineam ſœmininam deſcendunt, & tantùm vocantur ij, qui deſcendunt per lineam maſculinam: filia autem fœmina per lineam maſculinam deſcendit, & ſub prædicta vocatione continetur, vt defendit Camillus Gallinius de verborum ſignificatione, lib. 8. cap. 26. ex num. 4. Idcirco admitti debet pro tempore vitæ ſuæ, quamuis eius deſcendentes excludantur: idque ex voluntate teſtatoris (vt ſupra diximus) ex qua, & legis diſpoſitione, maxima datur inter vnum & alterum caſum differentia: quicquid in contrarium contendat Molina; qui tamen dict. cap. 6. num. 38. lib. 1. rectè aduertit, in propoſito caſu nihil intereſſe, an inſtitutor maioratus vocauerit deſcendentes per lineam maſculinam, vel ex linea maſculina: verè namque inter hæc verba nulla differentia eſt; quicquid Socinus, & nonnulli alij differentiam conſtituant in dict. §. nunc de lege Velleia, & cum Alciato, Mantica, de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 8. tit. 11. num. 8. fol. 154. Menochius in conſ. 205. ex num. 39. cum ſeqq. lib. 3. Rectius poſt alios eam differentiam rejiciunt inter hæc verba Auendañus in dict. l. 40. Tauri, Gloſ. 9. num. 60. Peregrinus de fideicommiſſis, dict. art. 26. num. 30. in princ. pro quibus contra Socinum. conſidero textum, quem nullus prædictorum expendit, in l. iubemus, C. de emancipationibus liberorum, vbi in hunc modum ſcribitur: Iubemus licere parentibus, ideſt, patri, auo paterno, ſeu proauo, cæteriſque vlterius per maſculini ſexus perſonas, continua generis ſerie coniunctis, ſi liberos, quos habent in poteſtate propria, ideſt, filium, vel filiam, nepotem, ſeu neptem ex filio, pronepotem, ſeu proneptem, cæteróſque itidem per maſculini ſexus perſonas continua generis linea ſibi coniunctos, &c. Ex quibus verbis deſtruuntur quamplurima, quæ contra fœminam in præcipuo huius capitis dubio ſtatuunt Peregrinus, & alij per ipſum relati, quod ex eiſdem conſtat apertè, & euidentiùs confirmantur ea, quæ numeris præcedentibus annotauimus: nec ab eis videtur diſſentire ipſe Molina ſi attentè prælegatur, lib. 3. dict. cap. 5. per totum; quamuis locis antea relatis, contra fœminas tenuerit, vt ſuprà diximus.

CAPVT III.

Ioannis Andreæ ſententia in addit, ad Speculat, in tit. de obligat. & ſolut. in princ. ſuper rubr. colum. 1. quòd promittens ſe obligaturum ad decem intra certam diem, die adueniente conueniri poſſit ſtatim, ac ſi de præſenti ſe obligaſſet: quia inutilis circuitus eſt vitandus; an, & in quibus terminis procedere poſſit? Vbi quæ ab aliis hactenus ſcripta ſunt, breuiter, & dilucidè recenſentur; legibus huius regni applicantur; & nonnullis diſtinctè magis, quàm antea erant, adnotatis, res iſta breuitate, & diſtinctione explicatur.

SVMMARIVM.

- 1 Promittens ſe obligaturum ad decem intra certam diem; die adueniente, ſtatim conueniri poteſt, ac ſi de præſenti ſe obligaſſet; quia inutilis circuitus eſt vitandus: idque ex ſententia Ioannis Andreæ, quæ num. ſeqq. exornatur, ac verè, & ſingulariter declaratur.
- 2 Ioannis Andreæ ſententiam, permultos, & grauiſſimos quidem iuris Authores ſequutos, qui hoc numero, & ſeqq. præcitantur.
- 3 Tiraquelli diligentiam, in congerendis vtriuſque partis, tam ſuperioris Ioannis Andreæ, quàm alterius illi contrariæ, deciſionibus, rationibus, & Authoribus, non contemnendam; laudandam potiùs, & notandam.
- 4 Is enim Author, omnia fere, quæ ad ſua vſque tempora ſcripta erant ab aliis, ſtudio & labore congeſſit in vnum ac multa adduxit, quæ vtramque partem, & confirmant, & dubiam etiam reddunt.
- 5 Altercationi & contrarietati Doctorum in quæſtione ſuperiori, initium, aut occaſionem tribuiſſe Decium: is enim ſtudio contradicendi aliis, dicit illud dictum Ioannis Andreæ ſemper viſum fuiſſe ſibi dubitabile, & cum aliis Authoribus impugnat illud.
- 6 Et Decium ſequuntur quamplures, qui referuntur ab aliis, & copiosè per Rolandum, qui hoc numero præcitatur.
- 7 Decij fundamenta contra Dictum Ioannis Andreæ, reduci ad quatuor, provt hoc numero adnotatur.
- 8 In propoſito, & præcipuo huius capitis dubio, legendos omnino nonnullos Authores, qui hoc numero, & ſeqq. præcitantur, & modò vnam, modò aliam ſententiam ſequuntur; ſed Ioannis Andreæ partes magis communiter iuuant.
- 9 Rolandum, in conſ. 69. ex num. 1. vſque ad num. 27. volum. 3. & eruditè loquutum, & veram huius dubij reſolutionem aſſequutum.
- 10 Ioannis Andreæ ſententiam, intellectam in terminis, in quibus ipſe loquitur veriſſimam quidem eſſe, & tenendam omnino, idcirco meritò probaſſe eam infinitos Authores; & contrarium tenentes decipi manifeſtè.
- 11 Ad quod dicendum mouetur Author rationibus, authoritatibus, & deciſionibus congeſtis à Tiraquello, loco, & numero hic præcitatis.
- 12 Deinde fundamentis Ruini, Hermanoctij Det. Socini, & Rubei Alexandri.
- 13 Ac denique ratione adducta per Rolandum, poſt alios ab eo relatos, quæ vere facit, & concludens eſt, provt hoc numero adnotatur.
- 14 Decij ſolutionem, contra rationem Ioannis Andreæ de circuitu vitando, rectè ſubuerti, provt hoc numero demonſtratur.
- 15 Decij fundamentis contra doctrinam Ioannis Andreæ, ideo reſpondere noluit Author hoc loco, quòd plenè reſpondeant nonnulli Authores, qui hoc numero præcitantur.
- 16 Ioannis Andreæ dictum, de quo ſupra ex num. 1. reddi certius hodie ex deciſione l. 2. tit. 16. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ. dum probat lex illa, quod qualitercunque conſtiterit, aliquem ſe velle obligare, remaneat obligatus, provt hoc numero adnotatur cum aliis.
- 17 Blaſij Flores Diaz, de Mena, in addit. ad deciſ. 13. Gamæ, num. 4. nouiſſima reſolutio in hac materia, nouè expenditur, & probatur, & Rolandi, Authoris, & aliorum reſolutioni applicatur.
- 18 Ioannis Andreæ doctrinam, in aliis terminis intellectam, periculoſam eſſe, nec tenendam quidem: idque per rationes, authoritates, & deciſiones Doctorum traditas à Tiraquello, & aliis, qui hoc numero recenſentur.
- 19 Maximè in promiſſione de vendendo; in qua verius eſt, promiſſionem differre ab ipſa venditione, nec promittentem vendere certo pretio, dici poſſe iam vendidiſſe.
- 20 Et inter hunc caſum, & Ioannis Andreæ caſum veram rationem differentiæ reddidiſſe Rolandum, ad quem remittit ſe Author, & ad nonnulla infert hoc numero remiſſiuè.
- 21 Promitiens vendere feudum, vel rem emphyteuticam, non cadit à iure ſuo, licèt caderet, ſi irrequiſito domino alienaret.

QVoniam frequenter contingit in nonnullis caſibus dubitari, vera ſit, nec ne, deciſio quædam, aut ſingularis traditio Ioannis Andreæ in addit, ad Specul. in tit. de obligat. & ſolut. ſuper rubrica, col. 1. quòd is qui promiſit ſe obligaturum ad decem intra certam diem, die adueniente, conueniri poſſit ſtatim, ac ſi de præſenti ſe obligaſſet; quia inutilis circuitus eſt vitandus: & in hac re tanta eſt confuſio, ſiue contrarietas, aut altercatio Doctorum, vt vix certum quid, aut firmum deducere poſſis, ſi infinitos, etiam attentè, atque originaliter prælegeris; non abſque vtilitate putaui, ſed potius iucundum lectori futurum, ſi omiſſa latiori diſputatione (id quod conſultò faciam) eos Authores in vnum recenſerem hoc loco, qui latiùs, & diſtinctè magis tractarunt, ac demum dilucidè magis, quàm antea erant, adnotatis nonnullis, ſententiam meam in medium proferrem: & vt alia prætermittam;

In primis conſtituo, præfatam Ioannis Andreæ ſententiam, permultos, & grauiſſimos quidem iuris Authores ſequutos, Romanum. Alexandrum, Socinum. Iaſonem, Purpuratum, Carolum Ruinum. Lancelot. Gal. Hermanoctium Det. Matthæum Afflictis, Gozadinum, Rubeum, Zaſium, Boërium, & Chaſſaneum, quos congerit Tiraquellus de retractu conuentionali, ad finem tit. num. 26. quibus cum Grammatico, Couar. & Tello Fernandez, adhæret Matienzus in leg. 6. tit. 6. Gloſ. 7. num. 3. lib. 5. nouæ Compilationis. Rolandus, Ioannes Franciſcus de Ponte, Azeuedius, Parladorius, & alij quos ſtatim referam, & nouiſſimè, multóque poſt hæc à me ſcripta, Andreas Fachineus controu. iuris lib. 2. cap. 7. vbi dicit hanc ſententiam frequentiùs receptam, & probabiliorem eſſe, quàm contrariam: Bonifacius Rogerius in conſ. 15. num. 51. lib. 2.

Secundò conſtituo, Tiraquelli diligentiam in congerendis vtriuſque partis, tam ſuperioris Ioannis Andreæ, quàm alterius illi contrariae deciſionibus, rationibus, & Authoribus non contemnendam; laudandam potius, & notandam.

Is enim Author vbi ſuprà, num. 26. vſque ad num. 62. omnia fere, quæ ad ſua vſque tempora ſcripta erant ab aliis, ſtudio & labore congeſſit in vnum, ac multa adduxit, quæ vtramque partem & confirmant, & dubiam etiam reddunt: idcirco, qui ex propoſito velit huiuſce rei diſceptationem inquirere, neceſſe habebit omninò legere illum.

Tertiò conſtituo, rem hanc difficiliorem reddidiſſe, & altercationi, contrarietatíque Doctorum in quæſtione ſuperiori, initium, aut occaſionem tribuiſſe Decium: is enim ſtudio contradicendi aliis (vt dicit Antonius Theſaurus, quem ſtatim referam) dicit illud dictum Ioannis Andreæ ſemper viſum fuiſſe ſibi dubitabile multis rationibus; & cum nonnullis Authoribus impugnat illud: & in ſententiam Decij inclinant alij relati ab his quos ſtatim adducam, & eos recenſent Grammaticus deciſ. 103. ex num. 187. Rolandus in conſ. 69. num. 25. in verſ. 2. reſpondetur, lib. 3. Fundamenta autem Decij contra doctrinam Ioannis Andreæ principaliter reducuntur ad quatuor, quæ ſunt in effectu ea, quæ adducit Tiraquell. vbi ſuprà, num. 42. per totum. latiùs Hieronymus Butijela in repetit. §. Cato, leg. 4. ff. de verborum obligationibus, num. 51. & 55. quæ habetur Repetitionum. luris ciuilis volum. 6. fol. mihi 232. & ibidem Carol. Ruinus num. 26. 27. & 28. eodem vol fol, 280. Hermanoctius Det. ex num. 132. cum multis ſeqq. fol. 299. in eodem vol. & Marian. Socinus Iunior, ex num. 64. vſque ad num. 70. in eiſd. repetit, fol. 324. & nouiſſimè Andreas Fachineus controuerſiarum Iuris lib. 2. Cap. 7.

Quartò conſtituo, in propoſito, & præcipuo huius capitis dubio legendos omninò ſequentes Authores, qui modò vnam, modò aliam ſententiam ſequuntur, ſed Ioannis Andreæ partes magis communiter iuuant: relatos ſuprà, num. præced. maximè Repetentes in dict. §. Cato. Couar. in cap. quamuis pactum, de pactis in 6. in initio 3. p.n. 3. Boërium deciſ. 3. & 183. Marſil. Singul. 469. Grammaticum deciſ. 103. num. 19. & num. 187. 188. & ſeqq. Auendañum reſponſo 27. num. 2. Petrum de Moncada. in addition. ad Gozadin. in leg. 2. num. 32. litera, A, C. de pactis inter emptorem & venditorem. Alciatum in conſ. 18. num. 5. & 6. & in conſ. 117. Rolandum in conſ. 69. ex num. 1. vſque ad num. 27. vol. 3. qui eruditè loquitur, & veram huius dubij reſolutionem aſſequitur: Caballin. milleloquio 201. Max. Anguiſſol. in conſ. 71. num. 5. Petrum Antonium de Petra de fideicommiſſis, quæſt. 8. ex num. 135. vſque ad num. 184. Matienzum in leg. 6. tit. 6. Gloſ. 7. per totam, lib. 5. nouæ Collectionis Regiæ. Azeuedium in leg. 2. tit. 16. eod. lib. 5. Parladorium rerum quotidianarum, lib. 2. cap. finali 1. part. §. 11. ampliat. 6. Cephalum in conſ. 66. num. 20. & 21. lib. 1. Menochium in conſ. 92. num. 1. & ſeqq. & num. 42. in fine, & in conſ. 1. ex num. 232. lib. 1. & in conſ. 147. num. 10. lib. 2. Burſatum in conſ. 100. num. 1. & 11. lib. 1. Surdum in conſ. 52. num. 66. & ſeqq. lib. 1. & in conſ. 201. per totum, maximè n. 14. 15. 16. in fin. & 17. lib. 2. Amadeum à Ponte, Laudimialium quæſtionum. quæſt. 35. Antonium Theſaurum deciſ. Pedemontana 233. per totam. Marcum Antonium Eugenium in conſ. 7. num. 13. & 14. lib. 1. Cald. Pereir. in l. ſi curatorem habens, in verbo, contractum feciſti, 28. C. de in integrum reſtitutione. Hyppolitum Riminaldum in conſil. 51. num. 11. volum. 1. Seraphinum de priuil. iuramenti, priuil. 23. Ioann. Franciſc. de Ponte in conſ. 10. à num. 21. & in conſ. 85. per totum, & in conſ. 86. num. 25. & tribus ſeqq. vol. 1. Vincent. Caroc. de locato, & conducto, q. 1. de promiſſione locandi per totam, fol. 48. & quæſt. 2. de locatione emphyteutæ, fol. 89. Crotum in conſ. 12. num. 7. & 8. Ripam lib. 3. de donat. reſp. 12. Corſetum in ſingularibus ſuis, verbo, Pactum, 2. Iulium Clarum lib. 4. §. donatio, quæſt. 14. num. 6. vbi ſingularem reſolutionem tradit in hac materia, Rubeum Alexandrum in conſ. 29. n. 5. Modernum in conſuet. Pariſ. tit. 2. §. 55. Gloſ. 1. num. 8. vbi in propoſito profert verba nonnulla maximi ponderis, & notanda; Pinellum in l. 2. C. de reſcindenda venditione, 2. part. cap. 3. num. 29. & 30. Cæuallos, practic. commun quæſt. 209. qui prædictos non refert.

Quintò conſtituo, Ioannis Andreæ ſententiam intellectam in terminis in quibus ipſe loquitur, veriſſimam quidem eſſe, & tenendam omninò, idcirco meritò probaſſe eam infinitos Authores, vt conſtat ex relatis ſuprà num. 1. & num. 8. & 9. & contrarium tenentes decipi manifeſtè. Ad quod dicendum moueor in primis rationibus, authoritatibus, & deciſionibus congeſtis à Tiraquello de retractu conuentionali ad finem tit. ex num. 26. vſque ad num. 42. Deinde fundamentis Ruini, Hermanoctij Det, Socini, & Rubei Alexand. quos ſtatim referam, & retuli ſuprà, num. 7. ac denique vt alia ſciens, conſultóque prætermittam, ratione adducta per Rolandum in conſ. 69. n. 25. verſ. Tertiò reſpondetur, vol. 3. dum dicit, & refert alios ſic tenentes; quòd vbi quis promiſit de obligando ſe in centum; perinde eſt, ac ſi eſſet obligatus ad centum, eo quod intereſſe eſt ſtatim liquidum, cum non poſſit eſſe minus centum: l. nummis. vbi Baldus, ff. de in litem iurando, & ideo licèt diceretur, quòd contra eum tanquam obligatum non poſſet agi; tamen ex promiſſione de obligando ſe ad centum, qua tenetur ad intereſſe, tenetur ad centum, cùm onus promiſſionis intereſſe non poſſit eſſe in plus: vt ergo vitetur circuitus, ob prædictam rationem nihil refert, an ſit obligatus ad promittendum, vel cenſeatur promiſiſſe, cum vtroque caſu debeatur idem, nec augeatur, vel minuatur obligatio: ex quo ſubuerti poteſt ſolutio Decij in l. cum fundus, §. ſeruum tuum imprudens, in princ. ff. ſi certum petatur. is enim, vt diluat rationem Ioannis Andreæ de circuitu vitando, dicit non obſtare iura, quæ iubent vitandum circuitum; & reſpondet procedere illa dumtaxat in caſibus expreſſis à iure, & non in aliis. Sed, vt vides, quid hoc intereſt, cùm etiam in caſibus non expreſſis, ex paritate, aut maioritate rationis procedere debeant; vt ſunt vulgatæ, & communes reſolutiones Doctorum; maximè in caſu propoſito, in quo negari non poteſt, quin promittens, cum effectu voluerit ſe obligare ad quantitatem expreſſam, & promiſſio ipſa. aut obligatio æqualiter ſe habent, nec vnum importat plus quàm alterum, vt ſupra dixi, Nec etiam in contrarium vrgent Decij fundamenta contra eundem Authorem, quibus ſciens, conſultóque reſpondere nolui hoc loco, propterea quòd plene reſpondet, & ab illius impugnationibus eleganter tuetur Ioannem Andream Hermanoct. Det. in dict. §. Cato, ex n. 132. vſque ad num. 143. & ibidem Ruinus ex num. 26. Marianus Socinus Iunior ex num. 64. Vſque ad num. 70. Rubeus Alexand. in conſ. 29. ad quos Lectorem remitto & vide omninò Andream Fachineum controuerſiarum Iuris lib. 2. cap. 7. & 8. qui etiam fundamentis Decij reſpondet; ſed tacet Authores prædictos.

Deinde animaduerto, prædictam doctrinam Ioann. Andreæ. reddi hodie clariorem ex deciſione l. 2. tit. 16. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ. dum probat lex illa, quod qualitercumque conſtiterit, aliquem ſe velle obligare, remaneat obligatus, nulla admiſſa exceptione. Quod rectè annotauit Azeuedius ibi num. 7. Et confirmatur apertè ex dictis per Roland, vbi ſupra. Ioan. Parlad, rerum quotidianum, lib. 2. cap. finali 1. part. §. 11. ampliat. 6. fol. 152. vbi præfata doctrina motus principaliter, reſoluit, quòd inſtrumentum executioni mandari debet, non ſolum ſi ipſius verba præ ſe præſentem ferant effectum; ſed etiam ſi in futurum concepta fuerint: veluti, exempli gratia, promiſi publico inſtrumento facturum me intra certam diem obligationem pro centum, tunc ſi lapſa ſit dies, potero ſtatim ſine alia obligatione ex inſtrumento illo conueniri. Quæ reſolutio confirmatur apertiùs ex his, quæ ſcribunt Rolandus dict. conſ. 69. ex n. 25. lib. 3. Ioannes Franciſcus de Ponte in conſ. 10. num. 21. lib. 1. & nouiſſime Blaſius Flores Diaz de Mena in addit. ad deciſ. 13. Gamæ, num. 4. fol. 19. col. 3. quo loco prædictus Author Tiraquellum, & Theſaurum dumtaxat refert; & in propoſito noſtro dicit veram reſolutionem eſſe, quòd quando contractus in ſubſtantia nihil aliud continet, quàm contineat promiſſio, iudicatur promiſſio ex æquitate vt contractus, vt vitetur inutilis circuitus: quod eſt verum, & in effectu idem, quod cum Rolando ſuperiùs diximus, quem tamen non refert ipſe. Quando verò contractus addit ſupra promiſſionem, vel in modo, vel in accidentalibus, aut ſubſtantialibus, valde differunt; tunc promiſſio non iudicatur vt contractus, licèt ex promiſſione compellatur quis ad faciendum contractum: quod etiam eſt verum; & confirmatur ex his, quæ dicentur ſtatim: tradit etiam ſuperiorem reſolutionem, ſed Azeuedium non refert, Cæuallos dict. quæſt. 209. num. 2.

Sextò & vltimò conſtituo, Ioannis Andreæ doctrinam in aliis terminis intellectam, periculoſam eſſe, nec tenendam quidem: idque per rationes, authoritates, & deciſiones Doctorum traditas à Tiraquello de retractu conuentionali, ad finem tituli, ex num. 42. vſque ad num. 62. Rolandum dicto conſ. 69. ex num. 25. cum ſeqq. vol. 3. Menochium in conſ. 92. n. 1. & quinque ſeqq. vol. 1. Marcum Antonium Eugenium in conſ. 7. num. 13. & 14. lib. 1. Ioannem Franciſcum de Ponte in conſ. 85. per totum, vol. 1. Vincentium Carocium, & alios locis, & num. relatis ſupra num. 8. & 9. maximè in promiſſione de vendendo, in qua, lic èt alij multi aliter teneant, alij etiam pro concordia contrarietatum diſtinguant; vt plene oſtendit Petra de fideicommiſſis, quæſt. 8. ex num. 141. vſque ad n. 160. veriùs crediderim, promiſſionem differre ab ipſa venditione, nec promittentem venditurum certo pretio, dici poſſe iam vendidiſſe: quod multis rationibus defendit Senatus Pedemontanus, vt firmat Antonius Theſaurus deciſ. 233. per totam. Rolandus dicto conſ. 69. num. 25. verſ. 3. reſpondetur, vol. 3. vbi inter hunc caſum, & caſum Ioannis Andreæ veram reddit, & concludentem differentiæ ratiotionem, vt ibi videri poterit: & per Auendañum reſponſo 27. num. 4. vbi erudite, & verè oſtendit, promiſſionem de vendendo operari vnum effectum tantum, hoc eſt, ad intereſſe, ipſam verò venditionem eſſe efficaciorem contractum, etiam vt tradatur res ipſa præcisè, ſi eſt in poteſtate venditoris; & ſic, & nomine, & natura, & qualitate multùm diſtare inter ſe. quod etiam tenet Pinellus, & optimè declarat 2. part. leg. 2. C. de reſcindenda venditione, cap. 3. num. 29. fol. mihi 186. latiùs, & plures effectus conſiderans Petra vbi ſuprà, Ioannes Franciſcus de Ponte in conſ. 85. num. 2. lib. 1. vbi num. 8. rectè probat per promiſſionem de vendendo non acquiri ius in re, Vincendus Carocius de locato & conducto, quæſt. 1. de promiſſione locandi, num. 14. fol. 49. vbi ſuperiorem reſolutionem limitat, eleganter declarans eam, & infert ad alia ſimilia, ſcilicet ad pactum, vel promiſſionem de donando: de qua omnes ſuperiùs citati: Petra dicta quæſt. 8. num. 164. ac cæteris elegantiùs Pinellus dict. 2. part. leg. 2. C. de reſcindenda vendit. cap. 3. num. 30. per totum fol. 189. cui conuenire videtur Menochius in conſ. 92. num. 42. in fine, vol. 1. infert etiam ad promiſſionem de locando, de liberando, & de fideiubendo, vt ibi videri poterit: & de promiſſione de renunciando legitimæ paternæ, vel maternæ, & renunciatione poſtea facta abſque iuramento. Vide Auendañum dict. reſp. 27. per totum, Cæuallos dict. quæſt. 209. num. 3. & 4. & de omnibus prædictis latiſſime Petram vbi ſuprà. Denique, nec in promiſſione alienationis rei feudalis, vel emphyteuticæ procedere poteſt Ioannis Andreæ doctrina, quippe cum diuerſa ratio militet, nec iura loquentia de circuitu vitando, extendi debeant ad hunc caſum priuationis, vel caducitatis: provt tenuerunt expreſsè multi congeſti per Tiraquell. loco saepè repetito, n. 44. & n. 45. & in terminis, quòd feudum, vel rem emphyteuticam alienaturum ſe & venditurum promittens, non cadat à iure ſuo; licèt caderet, ſi alienaret irrequiſito domino, cum Alexandro, Baldo, Cardinali, & Afflictis defendit Ioannes Franciſcus de Ponte dicto conſilio 85. per totum lib. 1. Et de his hactenus, de quibus penes prædictos Authores, latius videri poterit, cùm occaſio ſe offeret.

CAPVT IV.

Fœminæ primogenitæ, qualiter ad Maioratus ſucceſſionem admittantur, vel non Propter maſculos eiuſdem lineæ, & gradus, aut etiam remotioris, quando excludantur; Agnationis conſeruandæ rationem, ex quibus videantur Maioratuum inſtitutores habuiſſe; Maſculorum vocatio, quando in hominum diſpoſitionibus cenſeatur facta agnationis conſeruandæ, aut prælationis inducendæ gratia; Qualitas maſculinitatis in certis gradibus, ſubſtitutionibus, aut perſonis expreſſa, an, & quando in aliis repetita conſeri debeat, vel non; vbi de contrarietate conſiliorum Abbatis, Ananiæ, & aliorum, accuratè, & plenius, quàm antea erat, tractatur; Deinde repetitio qualitatis, vel conditionis adiectæ præcedentibus, quando dicatur, vel præſumatur fieri ad ſequentia; & qualitatum præcedentium repetitio, ex quibus cauſis, aut dictionibus, vel rationibus induci, aut ceſſare debeat, plena, & diſtincta manu tractatum proponitur: Authorum ferè omnium, qui hactenus in propoſito ſcripſerunt ſententiæ, opiniones ſuo ordine, breuiter tamen, & diſtinctè recenſentur in vnum; & multa dilucide, & nouiter adnotantur per Authorem, quæ originali, & aſſidua librorum lectura digeruntur, nec erant ab alio huc vſque ſic explicata.

SVMMARIVM.

- 1 Dubia & quæſtiones proponuntur, quæ in ſummario huius capitis continentur, & quæ hic præcipuè tractantur.
- 2 Vtilitáſque, & neceſſitas earum commendantur.
- 3 Authores quamplures referuntur, qui quæſtiones huius capitis tractarunt, & infrà num. 141. cum multis ſeqq. vbi infiniti congeruntur in vnum ac eorum ſpecifica mentio fit ſuo ordine, vt ibi videri poterit.
- 4 Antonij Gabrielis in præfatis quæſtionibus concluſiones congeruntur, & lectura originalis earum commendatur.
- 5 Modernum. Pariſ. in hac materia eleganter, & vtiliter loquutum, & de ſucceſſione fœminarum cum maſculis, in pari, vel remotiori gradu, & de dictionibus inducentibus tacitam repetitionem, multa neceſſaria, & notatu digna dixiſſe.
- 6 Ludouicus Molina laudatur, & eiuſdem reſolutiones circa quæſtiones omens huius capitis commendantur, & de aliis Authoribus vide infrà, ex num. 141. cum multis ſeqq. vſque in finem capitis.
- 7 Maſculinitatis qualitas, in vno gradu, vel ſubſtitutione, aut parte teſtamenti adiecta, vtrum in alteris repetita eſſe cenſeri debeat; & multis numeris ſequentibus.
- 8 Authores huius regni, exteri etiam recentiores quamplures, in quaeſtione ſuperiori ſcribentes, notati per Authorem, quòd paucis legibus, & rationibus moueantur, nec ad ea reſpondeant, quæ in contrariam partem vrgere videntur.
- 9 Abbatis conſilium 36. num. 3. lib. 1. expenditur, & sententia illius refertur, de qua per totum caput agitur.
- 10 Præcedentia declarant, ſiue determinant ſequentia; & è contra.
- 11 Vna pars teſtamenti aliam declarat; & inde ſi verbum aliquod dubium ſit, aut obſcurum, eo modo intelligi debet, ſecundum quem reperitur in alia parte testamenti.
- 12 Voluntas teſtatoris in ſubſtitutionibus, talis eſſe præſumitur, qualis fuit in institutionibus: vnde ſequens ſubſtitutio debet regulari & intelligi ſecundum qualitatem prioris.
- 13 Vnus gradus ſubſtitutionis alium declarat.
- 14 Ordo datus inter primò nominatos, ſeruari debet inter reliquos ſubſtitutos: quod, & dicta ſuprà ex num. 10. intellige, vt declarantur infrà, ex num. 101. cum ſequentibus.
- 15 Fœminas proximiores qui excluſit, vlteriores etiam excludere velle, multo magis credendus eſt.
- 16 Expenditur ratio l. ſi viua matre, C. de bonis maternis, & ad propoſitum illius nonnulla congeruntur remiſſiuè, & vide infra num. 109. & 110.
- 17 Repetitio qualitatis præcedentis ob præſumptam testatoris voluntatem fieri debet, quæ alias non fieret.
- 18 Mutatio voluntatis præſumi non debet, maximè in continenti, vel in eadem diſpoſitione: quod intellige, vt declaratur infrà, num. 114.
- 19 Pelaez. à Mieres, notatus per Authorem, quòd in hac materia leges nonnullas expendat, quæ verè, nec Abbatis, nec Ananiæ ſententiam poſſunt probare, & confusè inducuntur: & vide infrà, n. 111. & ſeq.
- 20 Legatum, in dubiis, videtur tranſlatum in alium cum onere ſuo: & ibidem, quòd l. Caio, ff. de alimentis legatis, (quam expendit mieres) Abbatis ſententiam non probet & vide infrà, ex num. 115. cum ſequent.
- 21 L. ſi tibi, cum l. ſeq. ff. de adimendis legatis, vtrùm à Mieres rectè potuerit pro Abbate, aut pro Anama ponderari? & latiùs infr. num. 120. & 121.
- 22 L. Cum pater, §. ab inſtituto, ff. de legatis 2. quam adducit Mieres, vtrùm pro opinione Abbatis aliquo modo vrgeat? latiùs infrà num. 122. & ſeq.
- 23 Clauſula poſita inter plura capitula, vel ante omnia, vel poſt omnia; ad omnia refertur: & vide infra num. 126. & 127.
- 24 Clauſula generalis reſtringitur ad ſpecificata, ſi plura fuerunt.
- 25 Ananiæ conſ. 22. num. 3. expenditur, & illius ſententia refertur, quæ contraria eſt ſententiæ Abbatis propoſitæ ſuprà num. 9. ſcilicet maſculinitatis verbum, in vna, ſeu etiam in pluribus partibus maioratus, aut diſpoſitionis appoſitum, in alia eiuſdem parte, vbi deeſt, ſupplendum non eſſe, nec poſſe repetitionem induci.
- 26 Ludouici Molinæ, ex mente aliorum, ad contrarietatem Abbatis, & Ananiæ, concordia relata, & per Authorem probata; & vide infrà num. 100. & num. 136. & ſeqq.
- 27 Rationes omnes, quæ pro Anania excogitari ſolent per Doctores, ad quatuor reduci debere.
- 28 Commune Doctorum fundamentum pro opinione Ananiæ proponitur.
- 29 Teſtator cenſetur noluiſſe diſponere, cùm facile illi fuit, aliquæ de re diſponere, & non diſpoſuit.
- 30 Teſtator hoc non dixit, hoc non expreſſit, ergo neque nos dicere debemus, vulgatiſſimum Doctorum aſſumptum, & multis confirmatum, & declaratum remiſſiuè.
- 31 Simon de Prætis laudatur.
- 32 Teſtatoris, & cuiuſlibet alterius diſponentis verba, in dubio ad intellectum iuris communis referenda ſunt.
- 33 Teſtator in dubio, cenſetur cum diſpoſitione legis, aut iuris communis ſe conformare voluiſſe.
- 34 Fundamentum ſecundum, quod pro Anania adduci ſolet, ſumptum eſſe originaliter ex conſilio Ancharani, 120. num. 4.
- 35 Legatum, fideicommiſſum, & omnis alia diſpoſitio in dubio cenſetur pura, ſi in ea non inſeratur dies, nec conditio; nec in dubio conditio præſumitur adiecta.
- 36 Diſpoſitio conditionalis, vel potius pura, vel modalis vel in diem, an, & quando præſumi debeat, accuratè, & vtiliter actum per Menochium.
- 37 Præcedentia in ſequentibus, nunquam debent cenſeri repetita, quoties agitur de repetenda qualitate aduerſus diſpoſitionem iuris communis.
- 38 Dicta in vno capitulo, an, & quando, in ſequentibus cenſeantur repetita, remiſſiuè.
- 39 Dicta & diſpoſita in vna parte legis, an, & quando præſumantur repetita in alia parte, plenè tractatum remiſſiuè.
- 40 L. pater filium, §. fundum Titianum. ff. de legatis 3. contra opinionem Abbatis inducta.
- 41 L. ſub conditione, ff. de hæredibus inſtituendis, rectè ponderata per Decium contra Abbatem.
- 42 Clauſula appoſita in præcedentibus, in ſequentibus repetita non intelligitur.
- 43 Duæ leges inductæ contra Abbatem.
- 44 Conditio adiecta vni gradui, vel perſonæ iam nominatæ, non cenſetur repetita in perſona alterius ſubſtituti, aut coniuncti: quod peniſſimè explicatum proponitur remiſſiuè.
- 45 Ananiæ ſententiam contra Abbatem intellectam. Eo modo, quo poſt alios Authores intellexit Molina magis communiter probari per Doctores, vt hoc n. adnotatur, & latiùs infrà num. ſeqq. & num. 100. cum ſeqq. & num. 136. & ſeqq.
- 46 Author, poſtquam in hac materia quamplurima euoluiſſet & infinita, attentâ, atque originali librorum omnium lectura prælegiſſet, (quod moris habet) nonnulla conſtituere neceſſarium duxit, quibus ipſa, abſolutè, & diſtinctè magis, quàm antea erat, explicata manebit, vt num. ſeqq. conſtabit lectori.
- 47 Qualitates & circumſtantias caſuum occurrentium conſiderandas eſſe in hac materia repetitæ, vel non repetitæ qualitatis præcedentis, nec certam regulam dari poſſe, provt hoc numero adnotatur.
- 48 Voluntates hominum variæ, & diuerſæ ſunt.
- 49 Cùm poſſit teſtator cum diſpoſitione legis ſe conformare, vel ſua diſpoſitione facere ceſſare prouiſionem illius, fœminas excludendo, vel none.
- 50 Poſſit etiam diuerſimode ſuam diſpoſitionem facere, aut generalem, aut ſpecialem, aut limitatiuam & & restrictiuam, aut reſpicientem aliquid ſubſtantiale ipſius diſpoſitionis, vel accidentale; aut expreſſam, vel tacitam.
- 51 Repetitionis inducendæ, vel non inducendæ diſputationem, totam coniecturalem eſſe, & præſumptam.
- 52 Sic, vt coniecturæ in hac materia fallaciſſimæ eſſe poſſìnt, cùm non ſolum diuerſi in varias, & diuerſas trahantur ſententias, ſed etiam ijdem ſibi non conſtent.
- 53 Idcirco, quamuis expreſſum dici ſoleat, ac etiam euidenter: & clare apparere id, quod ex coniecturis apparet, et ſi verbis expreſſum non fuerit.
- 54 Et ſpecialiter prouiſum dicatur, quod ex mente, aut intentione diſponentis apparet per coniecturas.
- 55 Voluntatémque ex coniecturis collectam, expreſſam voluntatem dici, cenſuerint quamplures Authores.
- 56 Tamen, quia in coniecturanda, atque interpretanda defuncti voluntate ſæpè decipimur.
- 57 Et mentem defuncti iudicare difficillimum eſt.
- 58 Quia interpretatio voluntatis teſtatoris plena periculi eſt, & perſæpè in illius cognitione errare ſolemus.
- 59 Et ambulare dicimur in tenebris, cum agimus de interpretanda mente teſtatoris, cum quo loquuti non ſumus, & qui non poteſt modò mentem ſuam aperire.
- 60 Ac denique de mente hominis nullum certum eſt testimonium, quia ſoli Deo nota eſt, ideo magis inhærendum verbis certis, quàm menti imaginaria, & non certæ.
- 61 Et quoties voluntas testatoris expreſſa non fuerit, aut clara; incerta potius, & obſcura, atque ex coniecturis colligenda, cautiſſime agendum eſt; vt plura attendantur, quæ, vt interpretatio congrua dicatur, neceſſaria ſunt, & pleniſſimè adnotata, remiſſiuè.
- 62 Coniecturæ ex teſtamento reſultantis matèria, & qualiter, quóve probationis genere illa probari debeat, latè & vtiliter explicata, remiſſiuè.
- 63 Coniecturæ illæ dumtaxat attendi debent in interpretanda defuncti voluntate, quæ neceſſariæ, aut valde probabiles ſint, aut concludentes.
- 64 Et quæ colligantur ex dictis, & diſpoſitis per teſtatorem.
- 65 Fœminas propter maſculos remotiores, ex coniecturis, non aliter excluſas cenſendas eſſe, quàm ſi coniecturæ indubitatæ fuerint, vel tam euidentiſſimæ, vt ſalua mente teſtantis ab eis recedi non poſſit.
- 66 Vel niſi euidenter, aut clarè constet de teſtatoris voluntate.
- 67 Aut verba expreſſiſſima ſint: & vide infrà, num. 159. & 160.
- 68 Repetitionem, aut reſtrictionem maſculinitatis, legitimitatis, aut aliarum qualitatum præcedentium, totam pendere à voluntate teſtatoris.
- 69 Idcirco, cum expreſſa, aut clara, ſiue etiam præſumpta fuerit voluntas teſtatoris, qualitates præcedentes repetere volentis, aut reſtringere, fœminas proximiores propter maſculos remotiores excludere, vel non excludere; illa omnino, & præcisè obſeruanda eſt.
- 70 Repetitio qualitatum, vel conditionum fit, vel non fit ex præſumpta mente diſponentis, ac etiam impeditur, vbi aliàs de iure fieri deberet, ſi conſtat de tacita mente diſponentis.
- 71 Fœminas propter maſculos remotiores, excludi ex voluntate expreſſa teſtatoris, vt in exemplo, quod adducit Molina, hoc numero præcitatus.
- 72 Inſtitutor maioratus, qui per viam regulæ generalis, qualitatem maſculinitatis in Maioratu appoſuerit, licet in quibuſdam gradibus, aut vocationibus eam omiſerit, perpetuò eam repetere voluiſſe credendus eſt.
- 73 Et in hoc caſu ad excluſionem fœminarum, includi maſculos, etiam remotiores, non ex vi repetitiua, ſed potius comprehenſiua contra Molinam defendit Author.
- 74 Expreſſum dicitur, quod ex præcedentibus, ſiue ſequentibus verbis, errore, aut obliuione diſponentis, apparet fuiſſe omiſſum.
- 75 Expreſſum dicitur, quod ex proœmio, ſìue præfatione diſpoſitionis colligitur, quæ præſtat lumen, ac intellectum ipſi diſpoſitioni, & inducit cauſam, & rationem finalem ipſius.
- 76 Inſtitutor Maioratus, qui eiuſdem inſtitutione profitetur, ſe Maioratum inſtituere ea ratione, vt bona perpetuò in agnatione conſeruentur, ex hoc ſolum, fœminas propter maſculos remotiores excludere, & qualitatem maſculinitatis repetere voluiſſe videtur.
- 77 Fideicommiſſum, an, & quando inducatur, ſiue amplietur agnationis conſeruandæ ratione expreſſa: item conſeruandæ agnationis ratio, quando dicatur expreſſa, & quando tacita, pleniſſimè tractatum remiſſiuè; & ibidem de aliis multis, quæ in hac materia vtiliſſima ſunt, & Hiſpanorum Maioratibus quotidie applicari poſſunt.
- 78 Maioratus inſtitutor, ſi maſculos ſimpliciter, & abſolutè vocauerit, nec de fœmina in aliqua parte diſpoſitionis meminerit, quamuis rationem conſeruandæ agnationis non expreſſerit, ex hoc ſolum agnationem conſeruare voluiſſe videtur, fœmináſque propter maſculos remotiores excludere, & num. ſeqq.
- 79 Verbum, maſculos, ſui natura, abſque vlla ratione conſeruandæ agnationis expreſſa, vel ſubintellecta, excluſiuum eſt fœminarum.
- 80 Maſculinitatis expreſſionem, præbere coniecturam, vt proſpectum ſit agnationi.
- 81 Textus in §. cæterum, Inſtitut. de legitima agnatorum ſucceſſione, ſubtiliter ponderatus per Authorem.
- 82 Cognati iure ciuili non admittebantur ad hæreditatem, ſed à Prætore tertio ordine per bonorum poſſeſſionem vocabantur.
- 83 Maſculinitatis qualitas reiterata, aut in pluribus ſubſtitutionibus repetita, oſtendit indubitanter, agnationi fuiſſe proſpectum.
- 84 Maioratus inſtitutor, ſi relictis propriis filiabus, filios maſculos ad ſucceſſionem eiuſdem inuitauit, inuicémque & eos ſubſtituit, aut (quod indubitatum erit) ſi ad vocationem agnatorum etiam collateralium proceſſit, & eaſdem filias reliquerit, agnationem conſeruare voluiſſe, fœminas propter maſculos remotiores in perpetuum excluſiſſe videbitur.
- 85 Conditionem ſi ſine liberis, verificari tantum in maſculis, quando teſtator propriam filiam excluſit, & maſculos tantum hæredes inſtituit, ex magis communi, & recepta ſententia.
- 86 Et pro ea multùm vrgere, aut verè concludere fundamenta nonnulla, quæ adducit Menochius, hoc numero præcitatus, qui etiam eruditè, & ſubtiliter omnibus ſatisfacit, quæ in contrariam excitari; aut moueri poſſunt.
- 87 Velaſquez de Auendaño confutatus ab Authore.
- 88 Maioratus inſtitutor, qui relictis propriis filiabus, maſculos tantum ad ſucceſſionem inuitauit, nulla alia ratione id feciſſe dici poteſt, quam vt agnationem conſeruaret.
- 89 Ratio ſubintellecta, pro expreſſa habetur, quæ vnica imaginari potest in teſtamento.
- 90 Agnationis conſeruandæ rationem, expreſſam cenſeri, tamet ſi in diſpoſitione non exprimatur, vbi ea ſola, & non alia reddi poteſt ratio.
- 91 Velaſquez de Auendaño, ſi Menochium, & alios recentiores prælegiſſet, fortaſſis à ſententia, quam defendit Author, non receſſiſſet.
- 92 Teſtator ſubſtituens filio ſuo decedenti ſine filiis maſculis, fratres, & ipſorum filios maſculos excluſa filia, id videtur feciſſe ratione conſeruandæ agnationis, nec excluſio fœminæ, & maſculinitatis qualitas expreſſa, propter aliud videtur appoſita.
- 93 Quartum notabile, & omnino neceſſarium pro regula, aut generali doctrina huius materiæ proponitur.
- 94 Repetitionem omnem tacitam, procedere, aut ratione copulæ, vel coniunctionis, quia ſunt plura legata copulata, vel per dictionem, &, vel, item, & ſimiles alias dictiones coniunctiuas, vel connexiuas; vel quia reguntur ab eodem verbo, & determinantur ab eodem acta verbi determinantis, aut regentis totam orationem; aut per identitatem rationis, quando ſabeſt ratio repetendi antecedentia in ſequentibus; & ſic in ſumma totam hanc materiam explicauit Baldus, in conſilio 153. Quidam teſtator, lib. 5.
- 95 Vbi magiſtraliter, & doctè conſtituit, tres cauſas eſſe tacitam repetitionem inducentes, videlicet Copulam, Identitatem orationis, & Identitatem rationis: è conuerſo, tres eſſe cauſas repetitionis excluſiuas; videlicet, Aduerſatiuam, vt quia eſt ibi dictio ſed, vel ſecus, & ſimiles; Diuerſitatem, ſiue ſeparationem orationis, & temporum; & Diuerſitatem, ſine aduerſationem rationis.
- 96 Nam habentia inter ſe aduerſatiuam rationem, non habent ad inuicem tacitam repetitionem.
- 97 Et ad hæc in effectu reduci debere infinita; quæ, licèt diuerſis modis, & in variis, & multis locis adnotarunt Scribentes in hac materia, verè illa à doctrina ſuperiori fundamentum ſumunt.
- 98 Ruini reſolutiones in conſiliis nonnullis quæ hoc numero præcitantur, nouæ non ſunt, nec ipſi tribuendæ, vt nonnulli Scribentes crediderunt; imo ex prima parte diſtinctionis Baldi deducuntur apertè.
- 99 Abbatis, & Ananiæ ſententias contrarias, vt concordarent, permulta quidem ſcripſiſſe, atque excogitaſſe Authores infinitos, quorum infra mentio fiet, verè tamen, nonnulla eorum, vel falſa eſſe; aut ſi vera, non perfectè, nec abſolutè intellecta, ſiue omnes caſus non continentia, vel ſæpe inuoluta, & aliis contraria omninò.
- 100 Ananiæ ſententiam, Abbatis opinioni contrariam, regulariter veriorem eſſe, exceptis caſibus quibuſdam cum Molina, & aliis: & ſuprà, num. 45.
- 101 Ad rationes adductas ſuprà, pro Abbate, ex num. 10. vſque ad num. 15. concludentes, & veræ ſolutiones aſſignatæ, & num. ſeqq.
- 102 Deſcendentium, filiorum, aut liberorum nomen, fœminas, ſicut maſculos comprehendit.
- 103 Repetitæ qualitatis regula, procedit in fauorabilibus, non autem in odioſis.
- 104 Per repetitionem qualitatis, vbi fit differentia inter maſculos, & fœminas, aut fœmina excluditur, materia odioſia dicitur.
- 105 Repetita qualitas nunquam cenſetur, quando ex repetitione inducitur aliquid contra ius commune.
- 106 Subſtitutio debet regulari ſecundum inſtitutionem, quoad partes inſtitutionis, & ſubſtitutionis; ſecùs eſt in alia qualitate extrinſeca.
- 107 Decium in hac materia breuiter, ſubſtantialiter tamen, & vtiliter loquutum: & eiuſdem Authoris conſ. 599. per totum, in propoſito commendatur.
- 108 Ad argumentum in fauorem Abbatis propoſitum ſupra num. 15. plures ſolutiones aſſignatæ, remiſſiuè.
- 109 Vulgatum Doctorum aſſumptum ex l. ſi viua matre, C. de bonis maternis, deductum, & ſuprà num. 16. pro Abbate adductum, fundari in præsumpta teſtatoris voluntate, qua ex identitate rationis deducitur.
- 110 Sed in quæſtione agitata ſuprà, ex num. 7. voluntatem ceſſare; imò in contrarium videri exiſtere, & verba deficere: idcirco illius legis rationem, in fauorem Abbatis non vrgere; provt hoc numero adnotatur.
- 111 Pelaez à Mieres deceptum in allegatione leg. Iulius Paulus, 80. ff. de conditionibus & demonſtrationibus, & illum textum (vtcunque ſit) probare contrarium eius, ad quod expenditur, nouè & verè adnotatum per Authorem.
- 112 Leg. cum ſeruus, 81. ff. de condit. & demonſtrat. vera ratio redditur, & num. ſequentibus, vbi oſtenditur, rationem eius non militare in quæſtione, de qua ſuprà, ex n. 7. cum ſeqq. imo diuerſam, aut contrariam eſſe.
- 113 Teſtatorem inutiliter diſponere voluiſſe, aut inutile legatum facere velle, credendum non eſt.
- 114 Mutaſſe voluntatem ſuam teſtatorem præſumi non debere, optimè declaratum; & ad argumentum pro Abbate adductum ſuprà, num. 18. optimè ſatisfactum.
- 115 L. Caio, ff. de alimentis, & cibariis legatis, quam adducit Mieres in fauorem Abbatis, verè nihil probare, aut ſaltem eiuſdem rationem diuerſam eſſe, nec caſui noſtro conducibilem, & num. ſeq.
- 116 Legatum, an, & quando cum eiſdem conditionibus tranſlatum præſumatur, pleniſſimè actum remiſſiuè.
- 117 Conditio appoſita in testamento, regulariter in codicillis repetita præſumitur.
- 118 Codicilli trahuntur ad mentem teſtamenti.
- 119 Teſtator in codicillis non cenſetur receſſiſſe à voluntate, & diſpoſitione facta in testamento.
- 120 Legem, ſi tibi, cum lege ſequenti, ff. de adimendis legatis, (quam pro Abbate ponderauit Mieres) nullo modo induci poſſe pro illo; contra illum verò poſſe, nec etiam pro Anania aliquid probare, & num. ſeqq.
- 121 Legatum tranſlatum ab ipſo teſtatore de eadem perſona in eandem perſonam, non transferri cum eadem conditione, & onere.
- 122 Legata ab inſtituto relicta, præſumi repetita à ſubſtituto, & de hoc accuratè, & diligenter actum per Menochium.
- 123 Legem, cum pater, &. ab inſtituto, ff. de legatis 2. opinionem Abbatis non probare, nouè adnotatum per Authorem.
- 124 Lex, quæ ſtatuit, legata ab inſtituto, eſſe repetita in ſubſtituto, eſt fundata in ſola coniecturata mente teſtatoris, quam ob æquitatem quandam eiuſmodi fuiſſe, lex conjicit.
- 125 Repetitionem legati fuiſſe à lege introductam, ne testator fruſtra legaſſe videatur.
- 126 Conditio, vel qualitas poſita in clauſula ſeparata à præcedentibus, aut ſequentibus, ex præſumpta mente teſtatoris, an, & quando referatur ad omnia, vel ad vnum tantum, vel ad aliqua ex præcedentibus, vel ſequentibus; quod certa regula diffiniri non poſſit, à multis tamen plenè, & diuerſimode tractatum, provt hoc numero oſtenditur remiſſiuè.
- 127 Legem 3. §. filius, ff. de liberis & poſthumis, & quæ ad explicationem eius textus à Doctoribus adnotantur, Ananiæ opinioni nihil obſtare.
- 128 Agnationis conſeruandæ rationem attendendam non eſſe, niſi in gradibus, aut perſonis, in quibus expreſſa est; idcirco conſeruationem agnationis, maſculorum incluſionem, & fœminarum excluſionem reſtringendam eſſe ad gradus, & perſonas expreſſas, & ſpecificatas, nec ad alias perſonas extendendam eſſet quod intellige, vt declaratur infrà, ex num. 136. cum ſeqq.
- 129 Limitata cauſa limitatum producit effectum, tam in diſpoſitionibus testatorum, quàm in aliis caſibus, idque nonnullis exornatum, & declaratum, remiſſiuè.
- 130 Pelaez à Mieres adnotatio quædam in hac materia, probata per Authorem, atque ex his, quæ ſcribit Menochius, remiſſiuè confirmata.
- 131 Bepetitionem qualitatum præcedentium, non admitti, vbi qualibet ſubſtitutio, præcedens & ſubſequens ſunt adinuicem ſeparatæ, & in diuerſis capitulis, aut clauſulis poſitæ, & perfecta oratione determinatæ.
- 132 Etiamſi adſint dictiones repetitionem ſignificantes, cum tunc stent potius continuatiuè, quàm repetitiuè.
- 133 Nec aliqua repetitione indigeat clauſula continens rationem ſiue orationem perfectam.
- 134 Idque maximè procedere, vbi adeſt perſonarum diuerſitas: intelligendo tamen provt declaratur infrà, num. 138. & ſeqq.
- 135 Abbatis ſententiam in conſ. 36. n. 3. lib. 1. (de qua hucuſque actum eſt) procedere poſſe ex voluntate teſtatoris, rationis identitate, agnationis conſeruandæ ratione expreſſa in diſpoſitione, vel ſubintellecta, ex nonnullis cauſis, rationibus, & dictionibus, probatiſſimisque, & neceſſariis, aut concludentibus coniecturis; ex quibus elici poſſit apertè, aut colligere neceſſarium ſit, agnationem conſeruare, qualitates repetere, aut præcedentia ſequentibus ineſſe, testatorem voluiſſe.
- 136 Qualitatem maſculinitatis, legitimitatis, aut aliam ſimilem poſitam in prima diſpoſitione, repetitam cenſeri in ſecunda, & vlterioribus, quando adeſt præsumpta, & coniecturata mens, ac voluntas teſtatoris.
- 137 Es quando militat eadem ratio.
- 138 Repetitionem qualitatum præcedentium, ex identitate rationis, coniecturata, & veriſimili mente teſtatoris, dictionum natura, & aliis probatiſſimis coniecturis. fieri debere ad ſequentes gradus, aut ſubſtitutiones, ètiamſi ſimus in diuerſis, aut ſeparatis orationibus, & in diuerſis perſonis.
- 139 Et ad hoc inter alia, Tiberij Deciani nonnulla conſilia ponderata.
- 140 Sfortia Oddo laudatur, & conſilium eiuſdem in propoſito ponderatur.
- 141 Burgos de Pace, eruditè, & meliùs, quàm ex relatione aliorum haberi poterit, ſi originaliter non legatur, materiam huius capitis tractaſſe, & de contrarietate Abbatis, & Ananiæ, plena manu egiſſe.
- 142 Ludouicum Molinam, deceptum apertè, allegando prædictum Authorem in fauorem Abbatis; cùm potiùs ille Ananiæ ſententiam conſtanter defendat, & ad conſilium Abbati, multas ſolutiones aſſignet.
- 143 Maioratus, quoties à fœmina proceſſit, nunquam in caſu dubij iudicandum fore, fœminas propter maſculos remotiores ab eius ſucceſſione excluſas, etſi verbis vtatur, quæ ad maſculos referri ſoleant.
- 144 Et de hac re ponderatum per Authorem, & commendatum optimum conſilium Rolandi 76. ex num. 9. lib. 3.
- 145 Secus tamen dicendum eſſe, vbi de contraria voluntate teſtatoris in contrarium conſtare poſſit.
- 146 Petrum de Peralta, rectè improbatum à Mieres in propoſito huius materiæ, remiſſiuè.
- 147 Maioratus, cùm à viro, & fœmina ſimul inſtitutus fuit, vtrum fœmina propter maſculos remotiores cenſeri debeat excluſa: vbi Authorum huius regni contrarietas proponitur, & Molinæ opinio magis probatur.
- 148 In diſpoſitione facta per maſculum, & fœminam, ſi mentio fiat de filiis, & deſcendentibus, veriſimile est eos intellexiſſe de deſcendentibus vtriuſque ſexus: quoniam ſicut maſculus ſexum maſculinum dilexit, ita fœmina ſuum fœmininum ſexum pariter dilexiſſe præſumitur.
- 149 Maioratus, cum inſtituitur à marito, & vxore ſimul, & adjicitur, quòd ſuccedat propinquior conſanguineus eorum, aut quod ſuccedat vnus conſanguineus ex parte vxoris, & alius ex parte viri, qualiter ſuccedi debeat: & de aliis ſimilibus, remiſſiuè.
- 150 Caſus conſideratur per Authorem, in quo fœmina Maioratum inſtituens, cenſetur velle agnationem conſeruare, & fœminas propter maſculos etiam remotiores excludere, & num. ſeqq.
- 151 Fœmina deſcendentes agnatos habere non poteſt.
- 152 Fœmina dicitur finis lineæ maſculinæ, & principium fœminina.
- 153 Caſus conſiderati per Authorem exemplum.
- 154 Fœmina eſt finis agnationis, & principium & origo cognationis.
- 155 Fœmina agnatos tranſuerſales habet.
- 156 Fœmina in perpetua maſculorum vocatione, quoties agnatos tranſuerſales, vel aliquos eorum ad ſucceſſionem Maioratus inuitauit, cenſetur agnationem ſui patris conſeruare voluiſſe.
- 157 Aluaradum, Ioannem Guttierrez, Velaſquez de Auendaño, Iacobum Mandellum de Alba, & Antonium Theſaurum, latiſſimè tractaſſe materiam huius capitis; & in effectu acceſſiſſe omnes Ananiæ opinioni contra Abbatem, provt hoc numero adnotatur.
- 158 Pelaez à Mieres, ſcripſiſſe latiſſimè materiam huius capitis, & omnino legendum eſſe.
- 159 Fœminæ regulariter ſuccedunt in quocumque Maioratu, & in Regno, & Ducatu, ſicut maſculi; dummodo non adſint maſculi in eodem gradu, licèt ætate minores; & ſi ſint in proximiori gradu, excludunt maſculum remotiorem, vbicunque apertiſſimè, aut euidentiſſimè non repelluntur: & vide ſuprà, n. 65. cum ſeqq.
- 160 Et ad hœc reduci debere infinita, quæ adnotata ſunt per Authores innumeros, qui de ſucceſſione fœminarum tractarunt.
- 161 Pelaez à Mieres, rectè ſe habuiſſe in reſolutione contrarietatis Abbatis, & Ananiæ, quamuis in allegatione iurium, & Authorum, confusè verſatus ſit.
- 162 Vbertini Zuchardi concordia in hac materia adducitur, & per Authorem probatur, & numeris ſequentibus.
- 163 Sfortiæ Oddi, & Ioannis Vincentij Hondedei reſolutiones in hac materia notandas.
- 164 Zuchardi diſtinctio, aut concordia declaratur.
- 165 Et Franciſci Burſati conſilium in propoſito, rectè ponderatur per Authorem.
- 166 Alexandri Trentacinquij diſtinctio in hac materia refertur, & per Authorem probatur.
- 167 Marcum Antonium Peregrinum. de materia huius capitis, & repetitione inducenda, ſiue non; plena manu ſcripſiſſe, & omnino legendum eſſe, & num. ſequenti in fine.
- 168 Marci Antonij Peregrini diſtinctio probatur.
- 169 Alexandrum Trentacinquium de materia huius capitis, & repetitione inducenda, vel non; plena manu ſcribere, atque ex propoſito videndum eſſe.
- 170 Pleniſſimè etiam ſcripſiſſe Hieronymum Zanchum, & Ioannem Garciam, provt hoc numero referuntur.
- 171 Simonem de Praœtis, materiam huius capitis pleniſſima manu tractaſſe, & de dictionibus, cauſis, & rationibus, propter quas repetitio induci, aut reſtringi debeat, ex propoſito egiſſi: ac in effectu circa contrarietatem Abbatis, & Ananiæ, multas concordias adduxiſſe, & inter alias eam probaſſe, quam cum Molina ſæpe veriorem diximus num. præced.
- 172 Alexandrum Raudenſem in propoſito huius capitis, latè ſcripſiſſe, & multa ſcitu, & notatu digna tradidiſſe in hac materia: ac denique probaſſe magis ſententiam Ananiæ, intelligendo eam iuxta communem concordiam ſuperius adductam.
- 173 Fœmina etiam deſcendentes, excluſæ cenſentur in 14. caſibus, quos congeſſit in vnum Alexander Raudenſis, in reſponſo 36. ex num. 150. cum multis ſeqq. lib. 1.
- 174 Maſculinitatis qualitatem, cenſeri repetitam, vel non, ex multis coniecturis, quas conceſſit Raudenſis, vbi ſuprà.
- 175 Achillem Pedrocham, latiſſimè, atque ex propoſito ſcripſiſſe de hac materia, & multa cumulaſſe non inutiliter, in conſ. 5. per tot. & conſ. 12. per tot. lib. 1.
- 176 Franciſci Manticæ, viri equidem eruditiſſimi, in propoſito huius capitis reſolutiones adducuntur, remiſſiuè.
- 177 Franciſci Manticæ, aduerſus communem concordiam Abbatis, & Ananiæ obſtaculum expenditur, ad quod Recentiorum omnium ſcribentium nullus animaduertit; & nouiter, verè tamen, & concludenter ab Authore diluitur.
- 178 Agnatio tunc cenſetur & intenditur conſeruari, quando fœmina ſemper excluditur, & nullo caſu admittitur; ſecus tamen, vbi in aliqua parte diſpoſitionis vocatur fœmina.
- 179 Iacobus Menochius laudatur, & lectura eiuſdem in propoſito huius capitis commendatur.
- 180 Iacobum Menochium, de dictionibus, cauſis, aut rationibus, ex quibus repetitio inducitur, ſiue excluditur, & de materia huius capitis, pleniſſima manu ſcripſiſſe: idcirco ad eum confugiendum eſſe, cum occaſio ſe ob tulerit.
- 181 Maſculinitatis qualitas, poſita in primo teſtamento, an, & quando cenſeatur repetita in ſecundo, remiſſiuè.
- 182 Gerardum Mazolum, eruditè loquutum in hac materia, & conſilium quintum eiuſdem Authoris, à num. 5. vſque ad num. 60. commendatum per Authorem.
- 183 Tiberium Decianum eruditè (vt ſolet) materiam huius capitis tractaſſe: provt hoc numero adnotatur, vbi eiuſdem ſententia, circa Abbatem, & Ananiam proponitur, & in effectu omnia conſilia recenſentur in vnum quæ de hac re præfatus Author ſcripſit.
- 184 Hyppolit. Riminald. multis in locis, atque eruditè multùm, materiam hanc pertractaſſe, eúmque à primo, vſque ad ſeptimum conſiliorum volum. cùm Author euoluerit, & non abſque conſideratione prælegerit, nullum fere in propoſito huius capitis ſcriptum verbum omiſit, quod non inſpiceret; & omnia, quæ prædictus Author ſcripſit conſilia, in vnum congeſſit, vt ea recenſeret hoc loco, provt per totum numerum ſuo ordine recenſentur.
- 185 Blaſij Flores Diaz de Mena generalem reſolutionem in hac materia, rectè procedere, & conuenire his; quæ numeris præcedentibus ſunt adnotata.

FOeminæ primogenitæ, qualiter ad maioratus ſucceſſionem admittantur, vel non; propter maſculos eiuſdem lineæ, & gradus, aut etiam remotioris, quando excludantur: agnationis conſeruandæ rationem, ex quibus videantur maioratuum inſtitutores habuiſſe, maſculorum vocatio, quando in hominum. diſpoſitionibus cenſeatur facta agnationis conſeruandæ, aut prælationis inducendæ gratia: qualitas maſculinitatis in certis gradibus, ſubſtitutionibus, aut perſonis expreſſa, an, & quando in aliis repetita cenſeri debeat, vel non: qualitas, vel conditio adiecta præcedentibus, quando dicatur, vel præſumatur repetita in ſequentibus: qualitatum præcedentium repetitio, ex quibus cauſis, aut dictionibus vel rationibus induci, aut ceſſare debeat, frequenter dubitari contingit. Et ſane præfatæ omnes quæſtiones, ſunt adeo vtiles, & in caſibus quotidie occurrentibus neceſſariæ, vt nullæ in palatiis frequentiores, aut praxi magis aſſiduæ, & quotidianæ ſint. Sed quia plenè, & diffusè in mille locis, & ab infinitis tractantur; ego in hoc præcipuè elaborabo hic, vt ſubleuare poſſim Lectorem, ne alibi quærendi neceſſitate adſtringatur, cum occaſio ſe offeret, & authoritates Scriptorum, in quibus terminis loquantur, aut intelligi debeant, declarem; variáſque eorundem ſententias in vnum congeſtas, in medium proferam; ac demum non ab aliis dicta tranſcribendo, ſed illa tantum breuiter recenſendo, illorúmque dictis nonnulla, cùm neceſſe fuerit, adjiciendo, ſiue adnotando, ſententiam meam interponam: contentus in præfatis quæſtionibus, Doctorum confuſionem, & mentem aliquantiſper ſubordinaſſe, longiùſque in aliis diſcuſſiſſe: ſic enim in futurum eueniet, vt in cauſis contingentibus, facti ſpecie attentè perſpecta, voluntate teſtatoris maturè coniecturata, & verbis diſpoſitionis rectè perpenſis, quid ſibi verius videatur, pro qualitate, & circunſtantia rerum poſſit vnuſquiſque diiudicare facilius.

Et vt prædicta attingam, in primis conſtituo, poſt infinitos alios, (qui ab inferioribus præcitantur) quæſtiones omnes prædictas tractaſſe quamplures, inter quos tractarunt Bartolus, Paulus, Alexander, Socinus vterque, Iaſon, Decius, Imola, Corneus, Pariſius, Cumanus, Fulgosius, Romanus, Rolandus, Gratus, Gozadinus, Antonius Rubeus, Albertus Brunus, Franciſcus Piſcina, Craueta, Riminaldus Senior, Matheſilanus, Ruinus, Siluanus, Celſus, Alciatus, Ioannes Le Cirier, Marzarius, Tiraquellus, Petrus de Peralta, Antonius Gomez, Pinellus, & Couar in multis locis congeſtis in vnum & multoties repetitis per Molinam, cuius ſtatim ſpecificam mentionem faciam: & vltra prædictos, ſcripſerunt etiam latiſſimè de hac materia, & alij plures, quos in diſcurſu huius capitis maximè infrà ex num. 141. referam, Burgos de Paz, Pelaez à Mieres, Aluaradus, Caldas Pereira, Ioannes Guttierrez, Ioannes Garſia, Velaſquez de Auendaño, Franciſcus Mantica, Simon de Prætis. Iacobus Mandellus de Alba, Ioannes Cephalus Vbertinus, Zuchardus, Hieronymus Zanchus, Iacobus Menochius, Gerardus Mazolus, Hieronymus Gabriel, Marius Anguiſſola, Tiberius Decianus, Hyppolitus Riminaldus, Sfortia Oddus, Petrus Surdus, Antonius Theſaurus, Alexander Raudenſis, Alexander Trentacinquius, Marcus Antonius Eugenius, Marcus Antonius Peregrinus, Ioannes Vincentius Hondedeus, & Achilles Pedrocha, quos (vt dixi) mox ſuo ordine præcitabo.

Poſt antiquiores verò, ſecundo loco Antonium Gabrielem referendum duxi, eo quod is Author, de prædictis congeſſit multa, & quidem originaliter legendus eſt, non enim ſola aliorum relatione deguſtari poterit, communium concluſ. lib. 6. de verborum ſignificatione concluſ. 6. & 7. & tit. de ſtatutis, concluſ. 6. & lib. 3. tit. de teſtamentis, concluſ. 10. per totam.

Tertio loco, de prædictis eleganter & vtiliter loquitur Modern, in conſuet. Pariſ. tit. 1. de materia feudali. §. 16. per totum, & §. 37. gloſ. 1. vbi de ſucceſſione fæminarum cum maſculis, in pari, vel remotiori gradu; & de dictionibus inducentibus, aut excludentibus tacitam repetitionem, multa dixit neceſſaria, & notatu digna.

Quarto loco, latè, & eruditè quidem, atque diſtinctè, quæſtiones omnes ſuperiùs propoſitas proſequutus eſt Ludouic. Molina, ſupremi conſilij regij olim meritiſſimus, & eruditiſſimus Senator, de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. cap. 4. per totum, & cap. 5. per totum. vbi, quæ in variis locis diſperſa erant, nec diſtinctè compoſita, in vnum congeſſit, & omnia ferè vſque ad ſua tempora in propoſito ſcripta, longa ſerie, & diſtincta manu Hiſpanorum maioratibus applicauit; ideò cùm occaſio ſe offert, ad eum omnes, tanquam ad fontem, ſeu initium huius explanationis confugiunt: & quamuis (vt antea dixi) latiſſimè ipſe, & ſingulariter de his omnibus ſcripſerit, ac poſt eum infiniti etiam alij, tam exteri, quàm Hiſpani ſuperuenerint, qui etiam latiſſimè ſcripſerunt; nihilominus tamen, adeò variæ ſunt hominum. ſententiæ, & iudicia, vt hinc inde diffendentibus Authoribus, aut non apertè & diſtinctè loquentibus, ſiue non omnino conuenientibus opinionibus diuiſis, ad eorum reſolutiones nunc animaduertere, & pleniùs quæ ad hæc ſpectant attingere, neceſſarium fuerit; & pro nunc maximè ad ea, quæ dicto cap. 5. per Molinam traduntur, & aliis omiſſis, quæ perfectè explicantur per dictum Authorem, nec maiori declaratione indigent; ab his incipiam, quæ ex num. 56. cum ſeqq. annotauit ipſe Molina, quo loco ad explicationem consultationum Abbatis, & Ananiæ (quas inuicem inter ſe pugnare omnes contendunt) quærit Molina, Vtrùm qualitas maſculinitatis in vno gradu, vel ſubſtitutione, aut parte teſtamenti appoſita, in alteris repetita eſſe cenſeri debeat? Quod quærunt etiam, & diluunt infiniti alij Authores, quorum lectura mature, & attentè percepta in hac quæſtione eum ordinem ſeruare neceſſarium crediderim, vt Authorum omnium ſententias referam, veriores autem & iure, & ratione comprobem; omnes enim in propoſito Scribentes, tam huius regni, quàm exteri, etiam recentiores quamplures, paucis legibus, & rationibus contenti ſunt, nec ad ea reſpondent, quæ in contrariam partem vrgere videntur.

Primò igitur conſtituit Molina dict. num. 56. in princ. Abbatem in conſ. 36. num. 3. lib. 1. & cum eo infinitos alios ibidem relatos, & referendos infrà, in ea fuiſſe ſententia, vt exiſtimauerint quòd ſi in primis vocationibus, aut ſubſtitutionibus, maioratus inſtitutor ad eius ſucceſſionem inuitauerit ſemper filios, ac deſcendentes maſculos: quamuis in ſequentibus ſubſtitutionibus vocet filios, vel deſcendentes abſque adiectione huius verbi maſculos, hæc maſculinitatis qualitas repetita cenſeri debeat. Ad quod probandum, vno ſolo fundamento, ſiue ratione vna tantum mouetur Abbas (ſi originaliter legatur) dicto conſ. 36. num. 3. verſ. nec obſtat dicatur. quam repetunt ferè omnes referendi infrà, videlicet, quòd præcedentia declarant, ſiue determinant ſequentia, & è contra; per textum in l. finali, §. cui dulcia, ff. de vino, tritico, & oleo legato, l. Titia, §. Titia, & l. vlt. ff. de verbor. obligat. Mantica de coniecturis vltim. volunt. lib. 6. tit. 13. num. 3. & 4. & vna pars teſtamenti aliam declarat: & inde ſi verbum aliquod dubium ſit, aut obſ. eurum, eo modo intelligi debet, ſecundum quem reperitur in alia parte teſtamenti: l. qui filiabus, l. ſi ſeruus plurium, §. vlt. ff. de legatis 1. l. quæſitum, §. Papinianus quoque, ff. de fundo instructo, l. ſi frater, l. quamuis, C. de fideicommiſſis, cum aliis adductis per Manticam loco citato ſuprà, num. 5. Simonem de Prætis de interpret. vlt. volunt. lib. 2. interpret. 3. dubit. 1. ſolut. 3. num. 64. & quatuor ſeqq. fol. mihi 241. & voluntas teſtatoris in ſubſtitutionibus talis eſſe præſumitur, qualis fuit in inſtitutionibus: vnde ſequens ſubſtitutio debet regulari, & intelligi ſecundum qualitatem prioris: l. Titia Seio, §. Seia libertis, ff. de legatis 2. l. 1. C. de impuberum & aliis ſubſtitutionibus, in illis verbis: Verum eſt non alias partes teſtatorem ſubſtitutioni tacitè inſeruiſſe, quàm quæ manifeſtè in inſtitutione expreſſæ ſunt. Quia vnus gradus ſubſtitutionis alium declarat: l. qui liberis, §. vltimo, ff. de vulgari & pup. ſubſtit. & ordo datus inter primò nominatos, ſernari debet inter reliquos ſubſtitutos, Curtius Senior, latiùs fundans in conſ. 51. num. 11. cum ſeqq. lib. 1. Ioannes Guttierrez in conſ. 13. num. 10. & ad hæc reducuntur in effectu omnia fundamenta, quæ pro hac parte expenduntur ab his, qui ſententiam Abbatis tuentur, cum qua ſimpliciter tranſit Marcus Antonius Eugenius in conſ. 12. num. 38. lib. 1.

Sed & aliæ rationes videntur pro hac parte adduci poſſe, inter quas non mediocriter vrget, in primis, quòd in fœminis vlterioribus, ſiue alterius lineæ, non ſolum eadem excluſionis ratio, imò fortior etiam eſſe videtur; nam qui fœminas proximiores excluſit, vlteriores etiam excludere velle, multo magis credendum eſt, ex ratione l. ſi viua matre, C. de bonis maternis, ibi: Nam licet hoc nouum præſens lex conſtituat in nepotes, non tamen abs re eſt, vt in hoc caſu deteriores eſſe nepotibus filij non ſinantur. Et multis, quæ in propoſito eius legis, & vtiliter quidem, congeſſerunt Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. cap. 5. à num. 45. Mieres de maioratu, part. 2. quæſt. 6. à num. 52. Baëça de non meliorandis dotis ratione filiabus, cap. 7. num. 33. 35. & 36. Decianus in conſ. 33. num. 18. vol. 3. Menochius in conſ. 318. à num. 21. vol. 4. Hyppolitus Riminaldus in conſ. 739. ex num. 29. cum ſeqq. lib. 7. Angelus Matheacius de legatis & fideicommiſſis, lib. 2. cap. 10. ex num. 4. & ita argumentantur permulti in vnum congeſti ab eodem Menochio in conſ. 197. num. 52. lib. 2. Achilles Pedrocha in conſ. 5. numer. 22. & in conſ. 20. num. 120. & ſic ob prædictam rationem, & præſumptam teſtatoris voluntatem, qualitatis præcedentis repetitio fieri debet, quæ aliàs non fieret; ex doctrina Bartoli in l. Seiæ, §. Caio, ff. de fundo inſtructo. Aretini in conſ. 137. Alexandri in conſ. 147. lib. 5. & eorum, quæ tradit Mieres de maioratu, 2. part. quæſt. 6. n. 79. qui in terminis noſtris, & pro hac parte Abbatis, expendit duo iura l. Iulius Paulus 80. & l. cum ſeruus 81. ff. de condit. & demonstrat. quæ verè non vrgent ad propoſitum, vt ſtatim dicam: & num. 77. ratione mouetur, ſcilicet, quòd mutatio voluntatis præſumi non debeat, maximè in continenti, vel in eadem diſpoſitione: ex regula l. eum qui, cum multis aliis, ff. de probationibus. quam lib. 1. cap. 39. num. 39. multis exornauimus remiſſiuè: Vnde ex quo teſtator in principio teſtamenti, & in prima vocatione maſculos prædilexit, & vocauit eos, fœminas excludendo; cenſetur eſſe poſtea in vlterioribus diſpoſitionibus eiuſdem voluntatis. Et antea n. 74. proponit idem Author contrarietatem Abbatis & Ananiæ, de qua nunc agitur; & dicit Abbatis ſententiam probari ex nonnullis legibus, quas confusè nimis adducit, nec vere (vt quod ſentio dixerim) vnam, aut alteram partem confirmant apertè; aut ſaltem ſi aliquo modo induci poſſunt, non omnes Abbatis ſententiam probant, imò potius contra eam poſſunt nonnullæ retorqueri; niſi excuſando Virum equidem eruditum, dicamus, in eo ſenſu (licet ſimul & dicendo quod faciunt pro illa concluſione) ponderatas fuiſſe eas leges, vt pro vna, & altera parte vrgere oſtenderet prædictus Author, quod apertiùs conſtabit, ſi ſpecificè, aut ſuo ordine, de vniuſcuiuſque legis inductione tractemus.

Et primò allegat Mieres textum in l. Caio, in princ. ff. de alimentis legatis: ex qua adnotauit Bartolus in ſummario, legatum in dubiis videri tranſlatum in alium cum onere ſuo, vnde ſumpſit prædictus Author argumentum, ad probandum, ſecundas, vel vlteriores vocationes, aut ſubſtitutiones cenſeri factas cum eodem onere, conditione, aut qualitatis repetitione, quæ præcedentibus inerat: id tamen an rectè fieri poſſit, dicetur infrà num. 115. cum ſeqq.

Secundò allegat textum in l. ſi tibi, cum leg. ſequenti, ff. de adimendis legatis, quæ pro Abbate nullo modo induci poſſunt, pro Anania autem, contra Abbatem, vtrum earum inductio ſtare poſſit, videbitur infrà ex num. 120.

Tertiò expendit textum in l. cum pater, §. ab inſtituto, ff. de legatis 2. vbi relicta ab inſtituto, repetita cenſentur à ſubſtituto ſub eadem conditione; quod etiam Ananiæ ſententiæ: nihil repugnat, vt dicetur infrà, num. 122. & ſeq.

Quartò adducit ad textum in l. 3. §. filius, ff. de liberis & poſthumis, quam pro Abbate vrgere exiſtimat, ea ratione, quòd probetur ibi, clauſulam poſitam inter plura capitula, vel ante omnia, vel poſt omnia, ad omnia referri: quod etiam ad rem noſtram, aut quæſtionem ſuperiùs propoſitam nihil facit, vt conſtare poteſt ex dicendis infrà num. 126. & 127. & non obſcurè colligitur ex l. legatus, §. qui plures, ff. de legatis 2. quam vltimo loco allegauit ipſe Mieres vbi ſuprà, atque ex ea deduxit Bartolus in ſummario, quòd clauſula generalis reſtringitur ad ſpecificata, ſi plura fuerunt, & plene comprobat Ioſephus de Ruſticis in tract. an & quando liberi in conditione poſiti vocentur, lib. 1. cap. 2. num. 65. 1. part. fol. 13. Vides ergo omnia fundamenta, quæ pro Abbatis ſententia eſſe poſſunt, & plenè, & diſtincte ponderata; vt ſi ad hæc congruum reſponſum habueris, Contrariam ſententiam probare, non temerè intendere poſſis. Ea verò apertè colligitur ex dictis per Ananiam in conſ. 22. num. 3. in verſ. Eſt etiam multum ponderandum, vbi ex communi traditione Doctorum, expreſſim probat contrarium eius, quod Abbas dixit, ſcilicet, quòd verbum maſculos, etſi in vna, ſeu etiam in pluribus partibus Maioratus, aut diſpoſitionibus appoſitum ſit; non tamen in alia eiuſdem parte, vbi deeſt, ſupplendum erit, imo ex eius expreſſione facta in vna parte, cenſendum eſt, Maioratus inſtitutorem verbum maſculos in alia parte conſultò omiſiſſe, quoniam ſi repetere voluiſſet, vtique expreſſiſſet: & Ananiæ ſententiam ſequuntur permulti, quos adducit Mieres de maioratu, 2. part. quæſt. 6. num. 75. & 76. Molina de Hiſpanorum primogeniis lib. 3. cap. 5. num. 56. verſ. ſed quamuis tot viri grauiſſimi. quibus ipſe adhæret in verſ. in hac autem opinionum varietate. dicens hanc opinionem multo magis ſibi placere, & probabiliorem eſſe, niſi in aliquibus caſibus, de quibus agit ibid. num. ſeqq. vſque in finem capitis: & in effectu omnes reducuntur ad hoc, quòd teſtator rationem conſeruandæ agnationis in Maioratu expreſſerit, vel tacitè, apertè tamen, ſubintellexerit illam, tunc namque certiſſimum eſt (vt ipſe affirmat) qualitatem maſculinitatis in vna parte ſubſtitutionum expreſſam, ad aliam referendam eſſe, aliàs non, & num. 58. & ſeqq. plures Authores refert, qui Abbatis, & Ananiæ ſententias ſic concordarunt.

Videamus ergo, an hæc ſecunda pars Ananiæ verior ſit, & fortioribus fundamentis munita, & in effectu rationes omnes, quæ pro Anania excogitari ſolent, per Doctores, ad quatuor reduci debent: duæ colliguntur ex eodem Anania (ſi originaliter legatur;) duæ aliæ: ex Molina vbi ſupra. Illarum prima eſt, quòd cùm teſtator in vna parte teſtamenti, vel etiam in pluribus, verbum maſculos appoſuerit; in alia verò, vel in aliis non; videtur in illis de maſculis non intellexiſſe: argumento cap. Nonnè, de præſumpt. l. cum prætor, cum vulgatis, ff. de iudiciis. quia ex quo in hac, vel in his vocationibus, diſponens de qualitate maſculinitatis non expreſſit, noluiſſe dicitur: l. vnica, §. ſin autem ad deficientis, C. de caducis tollendis, per quem text. poſt Bald, & alios antiquos dicere ſolent Doctores in mille locis, quod teſtator in dubio cenſetur noluiſſe diſponere, cùm facile illi fuit, aliqua de re diſponere, & non diſpoſuit: & poſt alios multos ſic argumentantur Ioannes Cephalus in conſ. 432. num. 39. lib. 3. Bonifacius Rogerius in conſ. 41. num. 67. & 69. lib. 1. Menochius in conſ. 220. num. 143. lib. 3. & præſumpt. 23. num. 2. lib. 4. Pedrocha in conſ. 5. n. 48. & 50. & in conſ. 12. num. 6. & 10. & in conſ. 30. num. 12. Ioannes Guttierrez in conſ. 13. num. 17. Et inde ſolet etiam dici: Teſtator hoc non dixit, hoc non expreſſit, ergo neque nos dicere debemus: per textum in l. ſi ſeruum, §. non dixit prætor, ff. de acquirenda hæreditate, quo argumento de non expreſſis à teſtatore, paſſim Doctores vtuntur; & in propoſito congerit infinita Simon de Prætis de interpret. vltim. volunt, lib. 2. interpret. 3. dubit. 1. ſolut. 3. à num. 126. vſque ad num. 166. fol. mihi 245. vbi eruditè (vt ſolet) & vtiliter loquitur, & in quæſtione noſtra ſic argumentatur Decius in conſ. 599. num. 4.

Secunda ratio eſt, quòd verba teſtatoris, & cuiuſlibet alterius diſponentis, in dubio ad intellectum iuris communis referenda ſunt: cap. cauſam, quæ, de præſcriptionibus. cap. cum dilectus, de conſuet. Bartolus in l. omnes populi, 3. part. quæſt. 3. principalis, ff. de iuſtitia & iure, Felinus in cap. cum omnes, de conſtitutionibus. Mieres de Maioratu, 1. part. quæſt. 58. num. 55. Simon de Prætis de interpret, vlt. volunt. lib. 2. ſolut. 10. n. 65. fol. mihi 167. & teſtator in dubio cenſetur cum diſpoſitione legis, aut iuris communis ſe conformare voluiſſe ex vulgatiſſima iuris regula ſæpiſſimè à Doctoribus repetita, & plenè per Menochium declarata, lib. 4. præſumpt. vlt. Manticam de coniecturis vlt. volunt. lib. 6. tit. 6. à princ. Graſſum receptarum ſentent. §. fideicommiſſum, quæſt. 76. num. 25. & ſeqq. Mieres de maioratu, in initio 2. part. num. 15. & 16. Ioſephum Ludouicum deciſ. Peruſin. 61. num. 46. vnde cum hæc opinio ad terminos iuris communis nos redigat, ex cuius diſpoſitione foeminæ ſunt capaces ſuccedendi in Maioratu quocunque, vt infrà dicetur, & pleniſſimè probat Alexander Raud. in reſponſo 1. ex num. 74. cum multis ſeqq. vol. 1. nec propter maſculos remotiores excluduntur, niſi de voluntate teſtatoris manifeſtè conſtiterit, vt etiam infrà dicetur, omninò amplectenda erit, maximè in caſu propoſito, in quo qualitatem maſculinitatis in ſecunda, aut vlterioribus vocationibus teſtator non expreſſit. Quo fundamento in terminis quæſtionis noſtræ originaliter vſus eſt Ancharan. (& ab eo cæteri accipiunt) in conſ. 120. num. 4. incipit Pro clariori. Burg. de Paz in conſ. 29. in princ. & num. 66. & alij plures, quos conſultò omittendos duxi.

Tertia ratio deſumi poteſt ex verbis Modern, in conſuet. Pariſ. 1. part. §. 37. gloſ. 1. num. 8. qui ferè in noſtris terminis loquitur, ac ſingulariter annotauit legatum, fideicommiſſum, & omnem aliam diſpoſitionem in dubio cenſeri puram, ſi in ea non inſeratur dies, nec conditio, nec illam in dubio præſumi adiectam: quod maximè procedit, cum verba repugnant, vt in terminis quæſtionis noſtræ, l. 1. ff. de condit. & demonſtrat. l. libertis, libertabùſque, 4. in fine. ff. de alimentis legatis, l. ſi Titius mihi, §. vltimo, ff. de legatis 1. & latius comprobat, rationèmque reddit Menochius lib. 4. præſumpt. 175. n. 2. 3. & 4. vbi per totam illam præſumptionem accuratè & vtiliter diſputat, an, & quando diſpoſitio conditionalis, vel potius pura, vel modalis, vel in diem præſumi debeat? Peregrinus etiam de fideicommiſſis, artic. 16. num. 110. folio 156.

Quarta, & vltima ratio traditur per Molinam lib. 3. dict. cap. 5. num. 57. quæ deducitur ex ſingulari doctrina Ioannis de Imola in Clement. 1. col. finali, de ſupplenda negligentia prælatorum, vbi inquit, præcedentia in ſequentibus nunquam cenſeri repetita; quoties agitur de repetenda qualitate aduerſus diſpoſitionem iuris communis: quod præſertim in materia de qua agimus (vtpote fœminarum excluſiua) dicendum eſt, ex eodem Molina, qui refert plures alios Imolæ ſententiam ſequentes; & vltra eum confirmatur ex his, quæ ſcribit Modernus Pariſ. vbi ſuprà num. 9. & in additione ad Bartolum in l. prætor, l. 2. §. eritque differentia, ff. vi bonorum raptorum, vbi ponitur diſtinctio ad cognoſcendum, an & quando dicta in vno capitulo, in ſequentibus cenſeantur repetita. Et vide omninò Menochium lib. 2. præſumpt. 7. per totam, ex cuius diſputatione, multa huic materiæ conducibilia deduci poſſunt, ibi enim pleniſſimè & forſan melius, quàm alibi tractat, an, & quando dicta, & diſpoſita in vna parte legis præſumantur repetita in alia parte.

Sed & iura poſſunt, aut leges, vltra rationes prædictas adduci pro hac parte. Et primo loco, l. pater filium, §. fundum Titianum. ff. de legatis 3. vbi prohibitio alienationis, quæ eſt contra ius commune, argum. l. nemo paciſcendo, ff. de pactis, & ſine cauſa fieri non poteſt, vt in §. Iulius Agrippa, eiuſdem legis, & in l. filius familias, §. diui, ff. de legatis 1. & declarat latiſſimè Pertus Antonius de Petra de fidei commiſſis, quæſt. 1. ex num. 1. cum multis ſeqq. facta inter viuos, non extenditur ad vltimam voluntatem.

Secundò facit textus in l. ſub conditione, 73. ff. de hæredibus inſtituendis, vbi Caius Iureconſultus in hunc modum ſcribit: Sub conditione hærede inſtituto, ſi ſubſtituamus, niſi eandem conditionem repetamus, purè cum hæredem ſubstituere intelligimur. Quibus verbis expreſsè demonſtrat, conditionem adiectam in inſticutione, repetitam non videri in ſubſtitutione, niſi per teſtatorem repetatur: at conditio qualitas quædam eſt, l. 1. §. qui ſub conditione, l. ſi quis ſub conditione, ff. ſi quis omiſſa cauſa teſtamenti, & ita contra Abbatem rectiſſimè expendit eum textum Decius in conſ. 599. num. 6. ad probandum qualitatem Maſculinitatis repetitam non cenſeri.

Tertiò, facit l. qui fundum, ff. de contrahenda emptione, vbi clauſula appoſita in præcedentibus, in ſequentibus repetita non intelligitur, provt ad id expendunt eum textum Socinus, & Caſtrenſis in l. quæ conditio, ff. de condit. & demonstrat.

Quartò, facit textus in dict. l. quæ conditio, 39. ff. de condit. & demonſtrat. vbi in hæc verba ſcribitur. At quæ conditio ad certas perſonas accommódata ſuerit, eam referre debemus ad eum dumtaxat gradum, quo hæ perſonæ inſtitutæ fuerint. Et in l. vltima, §. Seio, ff. de legatis 2. ex quibus communiter adnotarunt Bartolus, & alij Doctores ibi. Menochius referens multos lib. 4. præſumpt. 178. num. 17. conditionem adiectam vni gradui, vel perſonæ iam nominatæ, non cenſeri repetitam in perſona alterius ſubſtituri, aut coniuncti, & pleniſſimè declarat Menochius dict. præſumpt. 178. per totam.

His ergo iuribus, & fundamentis (quæ verè concludunt Ananiæ ſententiam, intellectam eo modo quo Molina intellexit, magis communiter ſequuntur Scribentes, vt vltra relatos per Molinam, conſtat ex his, quæ in propoſito tradiderunt Burgos de Paz, Mieres, Aluaradus, Ioannes Garſia, Ioannes Guttierrez, Velaſquez de Auendaño, Riminaldus, Decianus, Peregrinus, Menochius, Prætis, & alij quos infra commemorabo. Ego verò, vt prædictorum, & aliorum etiam quamplurium, dilucida, & perfecta reſolutio haberit poſſit, poſtquam in hac materia quamplurima euolueram, & infinita, attenta, atque originali librorum omnium lectura prælegeram (quod moris habeo) nonnulla conſtituere neceſſarium duxi, quibus ipſa, & abſolutè, & diſtinctè magis, quàm antea erat, explicata manebit.

Et in primis conſtituo, certam, aut generalem regulam in hac materia dari non poſſe, ſed qualitates, & circumſtantias caſuum occurrentium conſiderandas eſſe, ex quibus, quid teſtator voluerit, quid vè præſenſerit, poſſit deduci; & iuxta ea voluntatem teſtatoris interpretari: vt ſcribunt Decius in conſil. 339. col. 2. ad finem, Socinus Iunior in conſ. 103. ſub num. 55. lib. 1. quorum meminit, & ita conſtituit Simon de Præris de interpret. vlt. volunt. lib. 2. interpret. 3. dubit. 1. ſolut. 3. num. 74. fol. mihi 242. variæ enim ſunt, & diuerſæ hominum. voluntates, l. & quia poterat, ff. ad Trebellianum, cap. quia, de conceſſione præbendæ, & iuxta illud: Velle ſuum cuique eſt, nec voto viuimus vno. cùm poſſit teſtator cum diſpoſitione legis ſe conformare, vel ſua diſpoſitione facere ceſſare prouiſionem illius, fœminas excludendo, vel non: l. ſi fundum: §. ſtichum, & ibi Baldus, ff. de legatis 1. l. eum qui, in fine, ff. de his quibus vt dignis, Alexander in conſ. 88. col. 2. num. 2. lib. 7. Caſtrenſis in conſ. 185. Subſcriptis egregiis, in fine, lib. 2. poſſit etiam diuerſimodè ſuam diſpoſitionem facere, aut generalem, aut ſpecialem, aut limitatiuam, vel reſtrictiuam, aut reſpicientem aliquid ſubſtantiale ipſius diſpoſitionis, vel accidentale; aut expreſſam, vel tacitam, Ruinus in conſ. 37. Circa legatum, col. penultima, num. 7. lib. 2. Pariſ. in conſ. 58. Circa Primum, col. 2. n. 5. lib. 2. plenè Ripa in l. 1. col. 7. vſque ad 10. à num. 49. vſque ad num. 74. ff. de vulg. & pup. ſubst. Decius in l. ſicut certi, col. 3. C. de teſtamento militis, Aluaradus de coniecturata mente defuncti, lib. 1. cap. 2. à princ.

Secundò conſtituendum eſt, repetitionis inducendæ, vel non inducendæ diſputationem totam coniecturalem eſſe, & præſumptam; ſicuti poſt Bartolum in l. Seiæ, §. Caio, num. 2. ff. de fundo inſtructo, & in l. in repetendis, ſt principium, ff. de legatis 3. expreſsè adnotarunt Caſtrenſis in conſ. 153. ſuper 1. quæſit lib. 1. Decius in conſ. 190. col. 4. verſ. Septimo, quod. Craueta in conſ. 608. n. 9. & cum aliis multis, Menochius lib. 4. præſumpt. 180. num. 3. & in conſ. 117. num. 60. lib. 2. ſic, vt coniecturæ in hac materia fallaciſſimæ eſſe poſſint, cùm non ſolum diuerſi in varias, & diuerſas trahantur ſententias, ſed etiam ijdem ſibi non conſtent, vt affirmat Mantica de coniecturis vltimarum volunt. lib. 6. tit. 13. ſub num. 8. in verſ. vnde cum non ſolum, fol. mihi 243. & ſentit Mieres de maioratu, 2. part. quæſt. 6. num. 76. dum dicit, dolendum eſſe, quòd Pariſius, Socinus, & alij in pluribus conſiliis variauerint in hac materia; & modò vnam, modò aliam ſententiam probauerint: idcirco quamuis expreſſum dici ſoleat, ac etiam euidenter, & clarè apparere id, quod ex coniecturis apparet, etſi verbis expreſsum non fuerit; l. licet Imperator, vbi communiter Doctores ff. de legatis 1. Decius in conſ. 584. num. 2. Tiraq. in l. ſi vnquam, in verbo, libertis, num. 52. & ſeqq. C. de reuocandis donationibus. Zanchas in repetit, l. hæredes mei, §. cùm ira, num. 46. & ſeq. Molina de Hiſpanorum primogeniis lib. 3. cap. 4. num. 39. Mieres de maioratu, in initio 2. part. num. 6. Decianus in conſ. 41. num. 126. lib. 1. Hyppol. Riminald. in conſ. 116. ex num. 2. vol. 2. Menochius in conſ. 95. num. 31. 33. & 36. lib. 1. & ſpecialiter prouiſum dicatur, quod ex mente, aut intentione diſponentis apparet per coniecturas: l. cum acutiſſimi, C. de fideicommiſſis. Andr. Siculus de Barbacia in conſ. 11. col. 5. part. 2. Signorolus in conſ. 176. num. 7. & referens multos Tiraquell. de legibus connubialibus, verbo exprez, gloſ. 7. voluntatémque ex coniecturis collectam, expreſſam voluntatem dici, cenſuerit gloſſa notabilis in l. Prætor, §. interdum, verſ. expreſſum, ff. de noui operis nunciatione. Decius in conſ. 68. num. 13. Antonius Theſaurus, deciſ. Pedemontana 248. num. 3. Simon de Prætis, de interpretat. vltimar. volunt. lib. 2. ſolut. 5. à num. 13. fol mihi 153. & dubit. 1. num. 178. fol. 248. & alij innumeri, quos ſciens, conſultóque prætermitto. Tamen, quia in coniecturanda, atque interpretanda defuncti voluntate ſæpè decipimur, vt ſcribit Baldus in l. precibus, num. 23. C. de impuberum, quem referunt, & multis comprobant Aluaradus de coniecturata mente defuncti, lib. 1. cap. 1. num. 1. Mantica de coniecturis vltimar, volunt. lib. 3. tit. 2. num. 1. Tiraquellus in l. ſi vnquam, in verbo, libertis. C. de reuocandis donationibus. Peregrinus de fideicommiſſis, art. 11. ex num. 33. cum ſeqq. & num. 40. & mentem defuncti diiudicari difficillimum eſt: l. ex facto, ff. ad Trebellianum. cum notatis per Manticam de coniecturis vltimar. volunt. lib. 3. tit. 2. in princ. & vide. tit. 4. Mieres de maioratu, in initio 2. part. num. 1. Menoch. alios referens in conſ. 117. num. 48. lib. 2. vbi dicit, quòd interpretatio voluntatis teſtatoris, plena periculi eſt, & perſæpe in illius cognitione errare ſolemus: Simon de Prætis de interpret. vltimar. volunt. lib. 1. interpret. 1. ſolut. 2. num. 5. fol. 11. Socinus Iunior in conſil. 101. in princ. vol. 1. Petrus Antonius de Petra de fideicommiſſis, quæſt. 9. num. 28. fol. mihi 180. qui poſt Baldum ibi relatum, in propoſito dicit; quòd ambulare dicimur in tenebris, cùm agimus de interpretanda mente teſtatoris: cum quo loquuti non ſumus, & qui non poteſt modò mentem ſuam aperire. Tiberius Decianus, in conſil. 10. num. 71. vol. 3. vbi refert Bald. vbi ſupra, & in aliis locis dicentem: quod de mente hominis nullum certum eſt teſtimonium, quia ſoli Deo nota eſt; ideò magis inhærendum verbis certis, quàm menti imaginariæ, & non certæ: ex eodem Authore ex quo, & ſuperioribus idem dicendum erit in terminis noſtris, vt quoties voluntas teſtatoris expreſſa non fuerit, aut clara, incerta potius, & obſcura, atque ex coniecturis colligenda, cautiſſimè agendum ſit, & plura attendantur, quæ ſcribit Simon de Prætis, de interpret. vltimar. volunt. lib. 1. interpret. 2. ſolut. 1. per totam, fol. 78. & lib. 3. interpret. 3. dubit. 1. ſolut. 1. & duodecim ſeqq. fol. mihi 45. vſque ad fol. 64. vbi latiùs, & meliùs quàm alibi congerit infinita, quæ in coniecturanda, atque interpretanda defuncti voluntate obſcura attendi debent, vt interpretatio recta, & Congrua dicatur: Petrus Magdalenus, de numero teſtium in teſtamentis requiſito, 1. part. cap. 15. per totum. vbi de coniecturis ex teſtamento reſultantibus, & qualiter, quóve probationis genere probari debeant, latiſſìmè, & vtiliter tractat & illæ demum coniecturæ attendantur, quæ neceſſariæ, aut valde probabiles ſint, aut concludentes: vt cum multis ſcribunt Mantica de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 3. tit. 3. num. 10. Decianus in conſ. 10. num. 71. vol. 3. Marcus Antonius Peregrinus, qui multis confirmat, de fideicommiſſis, art. 11. n. 39. & ſeqq. fol. mihi 90. & colligantur ex dictis, & diſpoſitis per teſtatorem: Portius in conſ. 14. num. 2. & in conſ. 2. num. 4. & ſeqq. Torniellus in conſ. 43. num. 1. & ſeqq. Pariſius, in conſ. 87. num. 18. vol. 2. Burſatus in conſil. 51. num. 9. vol. 1. Cagnolus in l. 1. num. 52. C. de pactis, Marzarius in conſ. 7. Petrus Antonius de Petra de fideicommiſſis, quæſt. 9. num. 6. & num. 143. Quod in materia, de qua, agimus, rectiſſimè adnotauit Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. cap. 4. n. 38. & alibi ſæpe eod. c. & cap. ſeqq. dicens, fœminas propter maſculos remotiores, ex coniecturis non aliter excluſas cenſendas eſſe, aut repetitionem maſculinitatis non aliter induci poſſe, quàm ſi coniecturæ indubitatæ fuerint: Mieres de maioratu, 2. part. quæſt. 6. num. 2. & num. 6. in fine, ibi: Non priuantur euidentiſſimè, aut per indubitabiles coniecturas, & num. 21. & num. 25. in fine, ibi: Niſi vbi priuatio ſit expreſſa, vel per tam euidentiſſimas coniecturas, vt ſalua mente teſtantis ab eis recedi non poſſit. Et ſequuntur Aluaradus, de coniecturata mente defuncti, lib. 2. cap. 3. §. 4. num. 7. in fine, & num. 32. ibi: Euidentiſſimè excluſio probanda erit. Ioannes Guttierrez in conſ. 13. num. 14. Alex. Raudenſis, qui refert Molinam, de analogis, lib. 1. cap. 15. num. 292. Petrus Surdus in conſ. 316. ex num. 31. lib. 3. vbi dicit: quòd maſculus remotior, vt ad ſucceſſionem admittatur, excluſa fœmina proximiori, induci non poteſt, niſi euidenter, aut clarè conſtet de teſtatoris voluntate: Burgos de Paz in conſ. 29. num. 66. & in repetitione proœmij legum Tauri, vbi dicit: Quòd, vt fœminas excluſas eſſe iudicemus, expreſſiſſima verba eſſe debent: & infrà dicemus, num. 159. & vltra relatos ibi. idem notauit etiam Decianus, in conſ. 12. num. 21. lib. 1.

Tertiò & principaliter, ac pro generali, & vera huius materiæ regula conſtituendum eſt, repetitionem, aut reſtrictionem maſculinitatis, legitimitatis, ſeu aliarum qualitatum præcedentium, totam pendere à voluntate teſtatoris: Bartolus in l. Seiæ, §. Caio, ff. de fundo inſtructo, & in l. auia, & in l. Iulius Paulus, ff. de condit. & demonstrat. Albericus in l. Titia, §. 1. ff. de verborum obligationibus, Alexander in conſ. 50. in fine, & in conſ. 66. col. 2. num. 3. lib. 2. Oldradus in conſ. 151. Craueta in conſ. 135. num. 14. & ſeq. Menochius in conſ. 111. num. 88. lib. 2. Simon de Prætis de interpret. vltimar. volunt. lib. 2. interpret. 4. dubit. 2. ſolut. 2. num. 132. fol. 266. Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſſis, art. 16. num. 10. fol. 144. idcirco, cùm expreſſa, aut clara, ſiue etiam præſumpta fuerit voluntas teſtatoris, qualitates præcedentes repetere volentis, aut reſtringere, fœmináſve proximiores propter maſculos remotiores excludere, vel non excludere, illa omnino & præcisè obſeruanda eſt; quod vltra relatos ſuprà eleganter probauit Hyppol. Riminald. in conſ. 112. num. 48. & num. 53. lib. 1. & in conſ. 746. num. 9. & 10. lib. 7. vbi cum Aretino, Alexandro & aliis notauit, quòd repetitio qualitatum, vel conditionum. fit, vel non fit, ex præſumpta mente diſponentis, ac etiam impeditur, vbi aliàs de iure fieri deberet, ſi conſtat de tacita voluntate teſtatoris: & exemplum ponens, rectè aduertit Molina de Hiſp. primogen. lib. 3. c. 5. & eum non referens Aluaradus de coniect. mente defuncti, lib. 2. c. 3. §. 4. n. 1. vt puta, cum inſtitutor Maioratus dixerit, quod ad ſui Maioratus ſucceſſionem vocat maſculos proximiores, & quòd nullo pacto vult, quòd fœmina in Maioratu ſuccedat, ſed quòd ſemper propter maſculos etiam remotioris lineæ, & gradus, excludatur. quo caſu dubitationi locus eſſe non poteſt: vel cùm per viam regulæ generalis qualitatem Maſculinitatis appoſuerit, vt ſi dixerit: Volo, quòd ſemper in hoc Maioratu maſculi, & non fœminæ ſuccedant: tunc enim, ſiue in principio, ſiue poſt vocationes, aut ſubſtitutiones clauſulam hanc adjiciat, quamuis in quibuſdam gradibus, aut ſubſtitutionibus qualitatem Maſculinitatis omiſerit, illa ad omnes gradus, & perſonas pertinere debebit, & verbum filiis in aliqua parte adiectum, de maſculis intelligendum erit, ex eodem Molina dicto cap. 5. num. 62. vbi refert alios. Decipitur tamen eo loco, dum exiſtimauit (ad quod nullus animaduertit) maſculos ad excluſionem fœminarum proximiorum ex vi repetitiua in propoſita ſpecie includi: quod ſentit apertè, dum expendit doctrinam Bartoli, de qua ibi mentionem facit: cùm tamen verius multò ſit in hoc caſu ex vi comprehenſiua, non ex repetitiua, ad excluſionem fœminarum maſculos etiam remotiores admitti, ex reſolutis per Doctores in l. mulieri & Titio, ff. de condit. & demonſtrat. Oldradum in conſ. 185. Rolandum in conſ. 27. num. 6. & 7. lib. 1. Franciſcum Piſcinam in diſputat. excluſ. fœmin. num. 15. & 23. Tiraquellum in l. ſi vnquam, in verbo, libertis, num. 37. C. de reuocandis donationibus, & dictis per eundem Molinam, lib. 1. cap. 5. num. 9. & quatuor ſeqq. Quare qualitas maſculinitatis, etſi in aliquibus fuerit omiſſa, in omnibus, qui ſucceſſuri ſunt, cenſetur requiſita & comprehenſa. Expreſſum enim dicitur, quod ex præcedentibus, aut ſequentibus verbis, errore, aut obliuione diſponentis apparet fuiſſe omiſſum: l. 1. verſ. ſin autem, ff. de hæredibus inſtituendis, l. cum pater, §. cum imperfecta. ff. de legatis 2. Caſtrenſis in conſ. 60. in fine, lib. 1. Tiraquellus congerens nonnulla in propoſito in l. 7. connubiali, à num. 180. Simon de Prætis de interpret, vltimar. volunt. lib. 2. interpret. 4. dubit. 2. ſolut. 1. num. 31. fol. 257. aut quod ex proœmio, ſiue ex præfatione diſpoſitionis colligitur, vt in noſtro caſu; quæ præſtat lumen, ac intellectum ipſi diſpoſitioni, & inducit cauſam, & rationem finalem ipſius: vt cum aliis multis obſeruant Molin. de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap. 5. ex num. 1. cum multis ſeqq. Mieres de maioratu, 1. part. quæſt. 15. num. 10. & 2. part. q. 3. num. 21. & num. 28. & in initio 2. part. num. 43. Aluaradus de coniecturata mente defuncti, lib. 4. cap. vltimo, ex n. 9. Menoch. lib. 6. præſumpt. 2. Achilles Pedrocha in conſ. 10. num. 38. Alexander Raudenſis de analogis, lib. 1. cap. 34. num. 123. & 124. Præterea, ſi inſtitutor Maioratus in inſtitutione illius profiteatur, ſe Maioratum inſtituere, ea ratione, vt bona perpetuò in agnatione conſeruentur: ex hoc ſolùm fœminas propter maſculos remotiores excludere, & qualitatem maſculinitatis in vno loco, aut gradu diſpoſitionis adiectam, ad alias perſonas, & gradus extendere voluiſſe videtur: in quo amplius non inſiſto; ſed ad Molinam me remitto, qui de hac quæſtione, & ratione ipſius, plenè tractauit, & in effectu ſic reſoluit lib. 3. de Hiſpanorum primogeniis, cap. 5. à num. 1. vſque ad num. 10. & num. 18. & num. 58. & lib. 1. cap. 6. num. 6. cui iunge idem etiam tractantes, Aluaradum, de coniecturata mente defuncti, lib. 2. cap. 3. §. 4. num. 2. & num. 24. Auendañum in l. 40. Tauri, gloſ. 9. num. 49. & 50. & vltra relatos ab eis, Menochius in conſ. 95. num. 24. 82. & 89. lib. 1. Decianus, in conſ. 74. num. 95. cum ſeqq. vol. 3. Simon de Præris de interpret. vltimar. volunt. ſolut. 11. n. 3. fol. 147. vbi per totam illam ſolutionem à principio vſque in finem, pleniſſimè tractat, & vtiliter, an, & quando fideicommiſſum inducatur, ſiue amplietur, agnationis conſeruandæ ratione expreſſa: item conſeruandæ agnationis ratio quando dicatur expreſſa, & quando tacita; & infinita alia congerit, quæ vtiliſſima eſſe poſſunt in hac materia, & Hiſpanorum maioratibus quotidie applicari: latè etiam agit Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſſis, art. 30. per totum.

Denique, ſi maioratus inſtitutor, ſimpliciter, & abſolutè maſculos ad ſucceſſionem eiuſdem inuitauerit, nec de fœmina in aliqua parte diſpoſitionis meminerit, quamuis rationem conſeruandæ agnationis non expreſſerit, ex hoc ſolum agnationem conſeruare voluiſſe videtur, fœminàſque propter maſculos remotiores excludere: & quod fortius eſt; verbum ipſum maſculos, abſque vlla ratione conſeruandæ agnationis expreſſa, vel ſubintellecta, ſui natura excluſiuum eſt fœminarum, quod amplius non fundo, ſed vtrumque ad Molinam remitto, qui plene tractat, & his quæ in contrarium moueri poſſunt reſpondet lib. 3. de Hiſpanorum primogeniis, cap. 5. à num. 25. vſque ad num. 38. & lib. 1. cap. 5. num. 36. vbi rectè conſtituit maſculinitatis expreſſionem præbere coniecturam, vt proſpectum ſit agnationi: quod dixit etiam Sylueſter Aldobrandinus in conſ. 6. num. 43. lib. 1. & cum Socino, Decio, Pariſio, & aliis, Alexander Raud. in reſponſo 35. n. 81. & 82. lib. 1. Albanus in conſ. 51. n. 8. & in conſ. 54. n. 8. Bonifac. Rogerius in conſ. 25. num. 35. lib. 1. Hyppol. Riminald. in conſ. 117. n. 17. lib. 2. & vide in conſ. 738. num. 20. lib. 7. & ſuperiorem reſolutionem ſequuntur etiam, & multos alios ſic tenentes referunt Aluaradus de coniecturata mente defuncti, lib. 2. cap. 3. §. 4. num. 6. & 7. per totum. Velaſquez de Auendaño in l. 40. Tauri, Gloſ. 9. num. 47. & 48. Ioannes Guttierrez in conſil. 13. num. 8. per totum, vbi in propoſito adducit doctrinam, & diſtinctionem Gregorij Lopez; Graſſus receptarum ſententiarum, §. fideicommiſſum, quæſt. 12. num. 2. & quæst. 35. num. 2. Berous in conſ. 115. num. vol. 2. Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſſis, art. 25. num. 11. fol. mihi. 235. vbi dicit, quòd pro hac ſententia eſt caſus, in cap. Raynaldus, de teſtamentis, & art. 26. n. 22. fol. 249. Achilles Pedrocha in conſ. 22. num. 4. Mazolus in conſ. 5. num. 55. Cephalus in conſ. 330. num. 62. lib. 3. Menochius videndus omninò in conſ. 95. à num. 51. vſque ad num. 65. lib. 1. Simon de Prætis de interpret. vltimar. volunt. lib. 3. interpret. 3. ſolut. 11. num. 5. 6. 7. & 8. fol. 147. & num. 65. fol. 155. pro quibus ponderari poteſt optimus textus (quem nullus ipſorum expendit) in §. cæterum, Inſtitut. de legitima agnatorum ſucceſſione, dum dicit: Quod ideo conſtitutum erat, quia commodius videbatur, ita iura conſtitui, vt plerunqae hæreditates ad maſculos confluerent. Et ſic in eo textu, verbum maſculos, ſimpliciter prolatum, ſolum agnatos maſculos comprehendit; agebatur enim de materia, in qua verſabatur fauor agnationis; nam cognati iure ciuili non admittebantur ad hæreditatem, ſed à Prætore, tertio ordine per bonorum poſſeſſionem vacabantur: l. 1. ff. quis ordo in bonorum poſſeſſione ſeruetur. textus in principio. Inſtitut. de ſucceſſione cognatorum. Vnde ex prædictis verbis ſequitut manifeſtè, & neceſſariò dicendum; Imperatorem ibi de maſculis agnatis tractare, vt ſubiecta materia conueniat: & apertiùs exprimitur in principio illius textus, dum dicitur: Cæterum inter maſculos quidem agnationis iure hæredit as etiamſi longiſſimo gradu ſint, vltro, citroque capitur. Idque indubitabile quidem erit, ſi maſculinitatis qualitas reiterata fuerit, aut in pluribus ſubſtitutionibus repetita; tunc enim oſtendit apertè, agnationi fuiſſet proſpectum: Socinus Iunior, in conſ. 22. col. 2. in princ. lib. 3. & in l. cum auus, num. 83. ff. de condit. & demonſtrat. Pariſius in conſ. 7. num. 9. & 10. lib. 2. Riminaldus & Raudenſis in locis relatis ſupra, num. 80. Surdus referens alios in conſ. 396. num. 17. lib. 3. Boniſacius Rogerius in conſ. 25. num. 50. lib. 1. Procedit etiam ſuperior reſolutio, cùm inſtitutor Maioratus relictis propriis filiabus filios maſculos ad ſucceſſionem eius inuitauit, inuicèmque eos ſubſtituit, aut (quod indubitatum erit) ſi ad vocationem agnatorum etiam collateralium proceſſit, & eaſdem filias reliquerit; tunc enim agnationem conſeruare voluiſſe, & fœminas propter maſculos remotiores in perpetuum excluiſſe videbitur: quod egregiè defendit Modernus Pariſ. in conſ. 1. a n. 18. & duplex proponens exemplum in conſuetudinibus Pariſ. tit. 1. de materia feudali, §. 16. num. 6. Antonius Galeatius Maluaſſia in conſ. 76. num. 31. vol. 1. & confirmatur apertè, ex communi & magis recepta ſententia Doctorum exiſtimantium, conditionem ſi ſine liberis, verificari tantùm in maſculis, quando teſtator propriam filiam excluſit, & maſculos dumtaxat hæredes inſtituit: quam tenent, & ſingulariter explicant Socinus in l. cum auus, num. 80. ff. de condit. & demonſtrat. Alciatus reſponſo 52. ad finem, Decius, Iaſon, Caſtrenſis. Barbacia, Gratus, & Crotus. cum quibus Decianus in conſ. 74. num. 17. verſ. & ita etiam, vol. 3. Cephalus conſ. 45. num. 4. & in conſ. 46. num. 1. verſ. Octauo, quoniam, lib. 1. Menochius in conſ. 95. num. 30. lib. 1. Simon de Prætis in conſ. 161. num. 13. & 14. Hyppol. Riminald. Mazarius, Beroüs, Pancirolus, Curt. Iunior, Calcaneus Rubeus, Alexand. & alij, quos ſic defendens, congeſſit in vnum Pedrocha in conſ. 5. num. 17. & ſeqq. Iacobus Mandellus de Alba in conſ. 29. num. 9. Mantica de coniecturis vltimar. volunt. lib. 11. tit. 14. n. 20. verſ. Tertio etiam. Graſſus fideicommiſſum, quæſt. 12. num. 2. & pro hac parte multum vrgent, aut verè concludunt fundamenta, quæ adducit Menochius dicto conſ. 95. à num. 25. vſque ad num. 31. lib. 1. à quo num. vſque ad num. 56. erudite, & ſubtiliter omnibus ſatisfacit, quæ in contrarium excitari, aut moueri poſſunt; ſic vt eis reſpondere neceſſarium non ſit, ſed dumtaxat ſatisfacere nonnullis, quæ Hiſpanorum primogeniis applicando, in contrarium ex noſtris adnotauit ſolus Velaſquez de Auendaño in l. 40. Tauri Gloſ. 9. n. 82. 85. & 87. vbi non omnes, ſed nonnullos ex prædictis referens, in ea opinione eſt, vt exiſtimet ſolam hanc coniecturam non ſufficere, vt fœminæ proximiores propter maſculos remotiores excludantur, niſi ex aliis coniecturis conſtiterit, Maioratus inſtitutorem agnationem conſeruare voluiſſe: In quo decipitur equidem prædictus Author, tum propter contrariam ſententiam eorum Authorum, quos ſupra retulimus in contrarium, & rationes eorum quæ magis concludunt: tum etiam quia in propoſito caſu, inſtitutor Maioratus, qui relictis propriis filiabus, maſculos tantum ad ſucceſſionem inuitauit, nulla alia de cauſa id feciſſe dici poteſt, quam vt agnationem propriam conſeruaret, vt in terminis annotarunt permulti, quos ſuperius adduximus, & infinitos referens Menochius dicto conſ. 95. num. 105. Hyppol. Riminald. in con. 47. num. 19. vol. 1. Bonifac. Rogerius in conſ. 25. num. 64. & 65. lib. 1. Albanus, in conſ. 87. num. 14. Idcirco pro expreſſa haberi debet, ex ſententia Gloſſæ in l. quamuis, C. de fideicommiſſis. ex qua communiter & paſſim adnotare ſolent Doctores, quòd pro expreſſa habetur ratio ſubintellecta, quæ vnica imaginari poteſt in teſtamento, & eam multis exornant D. Anton. de Padilla, ibidem, Molina de Hiſpanorum primogeniis lib. 1. cap. 5. num. 9. Bonifacius Rogerius in conſ. 41. num. 48. & num. 49. lib. 1. Simon de Prætis de interpret. vltimar. volunt. lib. 2. ſolut. 5. num. 31. fol. 154. & latiùs eodem lib. ſolut. 2. num. 106. fol. 265. & num. 107. & tribus ſeqq. Decianus in conſ. 31. num. 96. & in conſ. 74. num. 14. vol. 3. Mantica de coniecturis vltimar. volunt lib. 6. tit. 14. num. 20. Graſſus receptarum ſententiarum, §. fideicommiſſium, q. 4. num. 21. Alexander Raudenſis de analogis, lib. 1. cap. 15. num. 90. fol. 64. Aluaradus de coniecturata mente defuncti lib. 2. cap. 3. §. 4. num. 5. vbi cum Molina, & aliis in noſtra materia expreſſim conſtituit, agnationis con. ſeruandæ rationem expreſſim cenſeri, tametſi in diſpoſitione non exprimatur, vbi ea ſola, & non alia reddi poteſt, & tamen pro hac ſententia vltra prædictam rationem, quæ multum adſtringit, vrgentiſſimæ ſunt coniecturæ, & rationes adductæ per Menochium vbi ſuprà, vt aliter confirmare ſuperfluum, & abſque vtilitate ſit. Quicquid aliter teneat Auendañus vbi ſuprà, dicto n. 87. qui tamen ſi Menochium & alios recentiores prælegiſſet, fortaſſis ab hac ſententia non receſſiſſet: pro qua etiam faciunt reſoluta à Mieres de maioratu, 2. part. q. 6. num. 70. & in terminis Hyppol. Riminaldus in conſ. 389. num. 1. & 2. & in conſ. 457. num. 9. & tribus ſeqq. vol. 4. ſecurè probat, & refert plures alios ſic tenentes, quod teſtator ſubſtituens filio ſuo decedenti ſine filiis maſculis fratres, & ipſorum filios maſculos excluſa filia, id videtur feciſſe ratione conſeruandæ agnationis, nec excluſio fœminæ, & maſculinitatis qualitas expreſſa, propter aliud videntur appoſitæ.

Quartò & principaliter conſtituendum eſt in hac materia, repetitionem præcedentium induci, & fœminas propter maſculos remotiores excludi, non ſolum in caſibus præcedentibus, vbi eſt expreſſa teſtatoris voluntas, aut pro expreſſa haberi debet; ſed etiam & in aliis pluribus caſibus, in quibus ex coniecturis elici poteſt teſtatoris voluntas. Coniecturæ autem variæ ſunt, & diuerſæ; variæ etiam, & multæ dictiones, rationes, & cauſæ, ex quibus repetitio induci, aut ceſſare debet, ſiue propter quas in præcedentibus dicta, ad ſequentia trahuntur: . & fœminæ propter maſculos remotiores excluſæ cenſentur, vel non: de quibus eleganter, & latè per Mol. de Hiſp. primogeniis, lib. 3. cap. 4. & 5. & alios plures, quos infrà ſuo ordine commemorabo. Ex illis autem legendi erunt omnino ex noſtris, Burgos de Pace, Aluaradus, Mieres, Auend. Ioannes Guttierrez, & Ioannes Garſia; exterorum verò Menochius, Peregrinus, Decianus, Riminald. Simon de Prætis, Raudenſis, Pedrocha, & cæteri referendi infrà.

Deinde notandum omninò conſilium Baldi (quod eſt ſingulariſſimum in hac materia, & quotidie allegatur) 153. Quidam teſtator, lib. 5. vbi eleganter & magiſtraliter docuit, repetitionem omnem tacitam, procedere, aut ratione copulæ, vel coniunctionis, quia ſunt plura legata copulata, vel per dictionem, &, vel, item, & ſimiles alias dictiones coniunctiuas, vel connexiuas, vel quia reguntur ab eodem verbo, & determinantur ab eodem actu verbi determinantis, aut regentis totam orationem, aut per identitatem rationis, quando ſubeſt ratio repetendi antecedentia in ſequentibus, & ſic in ſumma explicauit totam hanc materiam, conſtituendo, tres cauſas eſſe tacitam repetitionem inducentes, videlicet copulam, identitatem orationis, & identitatem rationis è conuerſo tres cauſas eſſe repetitionis excluſiuas, videlicet aduerſatiuam, vt quia eſt ibi dictio ſed, vel ſecus, & ſimiles, diuerſitatem, ſiue ſeparationem orationis, & temporum, & diuerſitatem, ſiue aduerſationem rationis habentes: nam habentia inter ſe aduerſatiuam rationem, non habent ad inuicem tacitam repetitionem, ex eodem Baldo in dicto conſ. 153. vbi litera eſt multum corrupta, ſed ita reſtitui debet, vt aduertit Modernus in conſuet. Pariſien. tit. 1. de materia feudali, §. 37. Gloſ. 1. n. 3. & Baldum ſequuntur Mieres, Ioannes Garſia, Decianus, Raudenſis, Riminaldus, Pedrocha, & alij referendi infrà, Menochius lib. 4. præſumpt. 180. num. 4. Marius Anguiſſola in conſ. 190. lib. 1. Simon de Prætis, de interpret. vltimarum voluntatum, lib. 2. interpret. 4. dubitat. 2. ſolut. 2. num. 164. fol. 268. & lib. 4. dubitat. 10. num. 106. & 107. fol. 348. & ad hæc in effectu reduci debent infinita, quæ licèt diuerſis modis, & in variis & multis locis adnotarunt Scribentes in hac materia, & à doctrina ſuperiori fundamentum ſumunt: maximè adnotata per Molinam lib. 3. d. cap. 5. num. 59. & 60. Ruini etiam reſolutiones in conſ. 124. num. 5. paulò ante finem, & in conſ. 168. num. 13. lib. 3. cuius diſtinctionem ſequuti ſunt Mantica de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 11. tit. 13. num. 10. in fine. Molina dicto num. 60. ſed nouæ non ſunt, vt nonnulli ſcribentes crediderunt; imo ex prima parte diſtinctionis Baldi deducuntur aperte, nec ipſi tribui debent.

Quintò & principaliter conſtituendum eſt, ad concordandas Abbatis, & Ananiæ contrarias ſententias in quæſtione agitata ſuprà, ex num. 7. cum ſeqq. & num. 25. & ſeqq. permulta quidem ſcripta, atque excogitata fuiſſe ab infinitis Authoribus, de quibus infrà; verè tamen nonnulla eorum, vel falſa eſſe; aut ſi vera, non perfectè, nec abſolutè intellecta, ſiue omnes caſus non continentia, vel ſæpe inuoluta, & aliis contraria; quod ex dicendis infrà conſtabit. Molinam verò; lib. 3. de Hiſpanorum primogeniis, dict. cap. 5. num. 57. & 58. (quem multi ſequuntur) rectè conſtituiſſe, Ananiæ ſententiam opinioni Abbatis contrariam, regulariter veriorem eſſe; exceptis caſibus quibuſdam ibi enumeratis: cùm illa fortiores habeat, & meliores pro ſe rationes, & maiori Authorum numero ſit munita, vt ſuprà vidimus, & infrà dicemus.

Nec obſtant fundamenta adducta pro contraria parte. Et primò non obſtant ea, quæ diximus ſuprà, ex num. 10. vſque ad num. 15. quod præcedentia declarant, ſiue determinant ſequentia, & è contra; & vna pars teſtamenti aliam declarat; & voluntas teſtatoris in ſubſtitutionibus talis eſſe præſumitur, qualis fuit in inſtitutionibus. Quibus diuerſimodè reſponderi poteſt; ſed aliis conſultò omiſſis, reſpondetur primò, vt prædicta non procedant, quoties de contraria voluntate teſtatoris in contrarium apparet: tunc enim voluntas teſtatoris omninò obſeruanda eſt; nec ab aliis vocationibus, aut ſubſtitutionibus argumentum ſumitur. Sed in caſu propoſito de contraria voluntate diſponentis apparet apertè: quoniam ex quo teſtator in vna parte teſtamenti, ſiue in vna ſubſtitutione, aut vocatione poſuerit in conditione, aut vocauerit ſolum maſculos, & non in alia, declaratur vera mens, & voluntas eius, vt voluerit conditionem ad maſculos reſtringere in ea ſubſtitutione, aut vocatione, in qua filiorum maſculorum non fuit facta mentio; quia ſi repetere conditionem, aut qualitatem Maſculinitatis voluiſſet, vtique expoſuiſſet: argumento textus in l. vnica, §. ſin autem ad deficientis, C. de caducis tollendis, & deſcendentium, filiorum, aut liberorum nomen adiectum, fœminas ſicut maſculos comprehendit: l. liberorum, l. iuſta, ff. de verborum ſignificatione, cap. quod dilecto, de conſanguinitate & affinitate, l. 2. &. 3. tit. 13. partit. 6. Alexand. in conſ. 160. lib. 2. Beroüs in conſ. 129. num. 6. lib. 2. Menochius in conſ. 318. num. 5. lib. 4. & in conſ. 200. lib. 2. & præſumpt. 84. num. 35. & ſeqq. lib. 4. Burgos de Paz in conſ. 29. num. 39. Alexander Raudenſis de Analogis, lib. 1. cap. 15. num. 301. & in reſponſo 35. n. 1. & ſeqq. lib. 1. Decianus in conſ. 1. num. 207. lib. 1. Antonius Theſaurus deciſ. Pedemontana. 269. Simon de Prætis de interpret. vltimar. volunt. lib. 3. interpret. 3. dubit. 1. ſolut. 11. num. 24. fol. 150. idcirco, qualitas Maſculinitatis adiecta in vna ſubſtitutione, aut in vna parte teſtamenti, in alia repetita cenſeri non debet; provt in terminis noſtris eleganter reſpondet Decius in conſ. 599. num. 6. & ipſius nullam mentionem faciens, Alexander Trentacinquius de ſubſtitutionibus, loco, & numero ſtatim referendis.

Secundò reſpondetur, quòd repetitæ qualitatis regula procedit in fauorabilibus, non autem in odioſis: quod ſcribunt Decius in conſ. 167. col. fin. Hyppol. Riminald. in conſ. 632. num. 90. lib. 6. & cum multis Menochius in conſ. 117. num. 46. lib. 2. (infinitos alios ſciens, conſultóque prætermitto:) ſed materia præſens dicitur odioſa, quia per repetitionem dictæ qualitatis ſit differentia inter maſculos, & fœminas, quod valde odioſum eſt: l. maximum vitium, C. de liberis præteritis, l. 3. titul. 13. partit. 6. cum adductis per Molinam de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. cap. 4. à princ. maxime num. 15. & 19. Decium in conſ. 372. num. 1. Sigiſmundum, inter conſilia feudalia, conſ. 39. num. 21. & 22. Burgos de Pace in proœmio legum Tauri, num. 44. Velaſquez de Auendaño in l. 40. Tauri, Gloſ. 9. num. 1. & ſeqq. Mieres de maioratu, part. 1. quæſt. 6. a princ. ergo cenſeri non debet facta repetitio, eò præſertim, quòd nunquam cenſetur repetita qualitas, quando ex repetitione inducitur aliquid contra ius commune: Gozadinus, in conſ. 9. num. 36. Ruinus in conſ. 187. num. 10. lib. 3. Molina lib. 3. de Hiſpanorum primogeniis, cap. 5. num. 57. Simon de Prætis de interpretat, vltimar. volunt. lib. 2. dubit. 2. ſolut. 2. num. 165. fol. 268. Hyppol. Riminald. in conſ. 632. num. 90. lib. 6. Achilles Pedrocha in conſ. 5. num. 71. 72. & 73. ſed ex dicta repetitione in caſu noſtro induceretur contra ius commune, quod fœminæ excluderentur, quæ regulariter admitti debent, vt infrà dicetur: idcirco qualitas Maſculinitatis non debet cenſeri repetita.

Tertiò reſpondetur; minimè vrgere, quòd ſubſtitutio debet regulari ſecundum inſtitutionem: l. 1. C. de impuberum, cum aliis ſimilibus. Quia hoc eſt verum, quoad partes inſtitutionis, & ſubſtitutionis: provt loquitur textus in dicta l. 1. cum ſimilibus: ſecus eſt in alia qualitate extrinſeca; quia conditio appoſita in inſtitutione, non cenſetur repetita in ſubſtitutione: l. ſub conditione, ff. de hæredibus instituendis, & ideo illa qualitas Maſculorum, quæ extrinſecus venit, repetita non videtur; vt eleganter declarat Decius, qui breuiter, ſubſtantialiter tamen, & vtiliter loquitur in hac materia in conſil. 599. num. 6. verſic. vltimo non obstat. & vide illum per totum conſilium.

Secundò non obſtat argumentum deſumptum ex l. ſi viua matre, C. de bonis maternis, quòd qui fœminas proximiores excluſit, vlteriores etiam excludere velle credendus eſt. Cui etiam diuerſimodè reſponderi poſſet ex his, quæ in terminis adnotarunt Pariſius in conſ. 47. num. 78. vol. 3. Socinus iunior in conſ. 13. num. 34. lib. 3. Nonius in conſ. 10. num. 21. Ruinus in conſ. 124. num. 5. verſ. non obſtat etiam vol. 3. Cephalus in conſ. 45. num. 23. & in conſ. 46. num. 30. 31. & ſeqq. lib. 3. & plures reſponſiones ordine recenſet Decianus in conſ. 1. a n. 186. vſque ad n. 198. vol. 2. & in alii & conſiliis referendis infrà, Riminald. etiam, quem infrà ſuo ordine referam. Sed his conſultò omiſſis, ad propoſitum noſtrum Reſpondetur, doctrinam prædictam fundari in præsumpta teſtatoris voluntate, quæ ex identitate rationis deducitur, vt conſtat ex his, quæ ſcripſerunt Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. cap. 5. num. 41. Mieres de maioratu part. 2. quæſt. 6. à num. 52. Salazar de vſu & conſuet, cap. 12. n. 68. & 73. cum ſeqq. Auendañus in l. 40. Tauri, Gloſ. 9. à n. 77. Graſſus receptarum ſententiarum, §. fideicommiſſum, q. 15. num. 2. Idcircò cum verba, ſiue rationes diſpoſitionis contradicunt, voluntas illa præſumi non poteſt; in contrarium potius induci debet: vt in caſu præſenti, in quo præſumptæ illi voluntati plures, & probatiſſimæ coniecturæ contrariantur, de quibus ſuprà diximus; nec verba diſpoſitionis refragantur, repugnant; imò, cùm in ipſis qualitas ea expreſſa non ſit, ſed forſan conſultò omſſia; & ſic ceſſare debet regula dictæ l. ſi viua matre, cum aliis ſimilibus: vt ſcribunt Antonius Rubeus in conſ. 22. num. 12. Modernus in conſuet. Pariſien. tit. 1. §. 16. num. 7. Molina lib. 3. dicto cap. 5. num. 48. Mieres de maioratu, part. 2. quæſt. 6. num. 46. in fine, & num. 65.

Tertiò non obſtat textus in l. Iulius Paulus, 80. ff. de condit. & demonſtrat. & in cum ſeruus, 81. ff. eodem tit. quæ duo iura expendit Mieres dicta quæſt. 6. num. 79. Sed mirandum eſt, virum equidem eruditum, literæ, & caſus illius textus immemorem, in ipſius allegatione deceptum: textus enim in dict. l. Iulius Paulus, apertè probat contrarium eius, ad quod adducitur: nam vtcunque ſit, repetitionem ibi ceſſare, ſiue conditionem repetitam non intelligi, ſecurè affirmarunt Gloſſa, verbo, neceſſitudinem. Bartol. in ſummario, & in diſtinct. num. 1. idem Bartol. in conſ. 3. incip. Titius condidit teſtamentum. & ſequuntur Rubeus in conſ. 68. num. 1. Aretinus in conſil. 1. num. 12. & 13. Menochius, lib. 4. præſumpt. 180. num. 46. & in dict. l. cum ſeruus, ex voluntate teſtatoris intelligitur conditio repetita ad ſuſtinendum legatum: vt conſtat ex illis verbis: Videamus vtrum conditio libertati præpoſita ſit, an verò & legato: & quidem ſi libertati ſoli accipiamus præpoſitam, nullus tractatus amplius ſupereſt; nam legatum purum inuenitur, & ideò inutile ſit. Quòd ſi conditio etiam legato inſerta ſit (quod quidam recte putant) ſimul cum libertate dies quoque legati vtiliter cedit. Ratio eſt, quia credendum non eſt teſtatorem inutiliter diſponere voluiſſe, aut inutile legatum facere velle, vt cum multis obſeruant Alciatus regula 3. præſumpt. 35. Mantica de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 12. tit. 17. n. 13. Maſcardus de probationibus, tom. 2. concluſ. 594. num. 11. & 12. Petrus Magdalenas de num. teſtium in teſtamentis requiſito. l. part. cap. 16. num. 84. & 85. & 3. part. cap. 3. num. 34. At in quæſtione noſtra, ex voluntate inſtitutoris potiùs non debet cenſeri repetita qualitas in vocatione, ſiue ſubſtitutione ſubſequenti; in qua ſine vlla repetitione Maioratus ſuſtineri, & conſeruari poteſt: vt de ſe patet; nec alicuius qualitatis repetitio neceſſaria eſt, vt diſpoſitio ſuſtineri poſſit. Male igitur allegatur text. in dict. l. Iulius Paul. ad probandum, ex præſumpta voluntate diſponentis, qualitatem, ſiue conditionem adiectam in præcedenti diſpoſitione, cenſeri repetitam in ſequenti: cùm ibi potius repetitio denegetur. Malè etiam citatur textus in dict. leg. cum ſeruus. quoniam ibi (vt dixi) diuerſa militat ratio à noſtro caſu, in quo periculum non eſt, quod diſpoſitio inutilis reddatur. Nec rectè dici poteſt, præſumendum non eſſe, quòd teſtator mutauerit voluntatem ſuam: quo fundamento vtebatur Mieres ipſe, dict. quæſt. 6. num. 77. Id enim intelligitur incontinenti, & vno & eodem actu, & vbi militat eadem ratio, nec de voluntate teſtatoris aliter apparet: ſecus tamen vbi apparet, ſecundam vocationem, ſiue ſubſtitutionem eſſe, diuerſam à prima; & res non permanet in eodem actu, ſed aliquid amplius ſuperuenit, vt in quæſtione noſtra; ex his, quæ ſuprà diximus: tunc enim mutatio voluntatis præſumitur: vt cum aliis adnotarunt Decianus in conſ. 9. num. 60. vol. 2. Menochius lib. 4. præſumpt. 176. num. 7. verſ. cæterum facile reſpondetur: & latiùs præſumptione 165. num. 4. & num. 17. & per totam. & in conſil. 222. num. 45. lib. 3.

Quartò non obſtat textus in l. Caio, ff. de alimentis & cibariis legatis. quam in fauorem Abbatis adducit Mieres dicta quæſt. 6. num. 74. Attamen legem illam nihil probare, aut ſaltem eiuſdem rationem diuerſam eſſe, nec caſui noſtro conducibilem, ſatis apparet ex his, quæ ad explicationem illius textus, & ſimilium ſcribit Menochius lib. 4. præſumpt. 174. per totam. vbi pleniſſimè tractat, an, & quando legatum cum eiſdem conditionibus tranſlatum præſumatur. Pro nunc tamen (vt alia omittam) hoc vnum erit animaduertendum, eum textum loqui de conditione appoſita in teſtamento, quæ regulariter repetita præſumitur in codicillis: Menochius, qui iure, ratione, & authoritate latiſſimè confirmat, lib. 4. præſumpt. 177. num. 1. & 2. quia codicilli trahuntur ad mentem teſtamenti, vt docuit Bald, in l. Neſennius, ff. de excuſationibus tutorum. Natta in conſ. 483. in fine, lib. 3. & quia teſtator in codicillis non videtur receſſiſſè à voluntate, & diſpoſitione facta in teſtamento: Menochius multos referens, & latiùs declarans lib. 4. dict. præſumptione 177. à num. 5. Quod ſecus eſt in terminis quæſtionis noſtræ, vbi codicilli facti non ſunt, & potius videtur teſtator à priori voluntate receſſiſſe, & in ſequentibus vocationibus aliter ordinaſſe, quàm in prioribus, ex rationibus ſuperiùs adductis.

Textus verò in l. ſi tibi: cum lege ſequenti, ff. de adimendis legatis. quem etiam adducit Mieres vbi ſuprà, pro Abbate. nullo modo induci poteſt, vt anteà dixi num. 22. Pro Anania verò videbitur alicui poſſe, eo quòd probat legatum tranſlatum ab ipſo teſtatore de eadem perſona in eandem perſonam, non transferri cum eadem conditione, & onere. Sed adhuc nihil vrget, idque ex diſparitate rationis, quæ inter caſum illius textus, & quæſtionis noſtræ colligitur ex reſolutis per Menochium lib. 4. dict. præſumpt. 174. à num. 6. Marcum Antonium Peregrinum. de fideicommiſſis, art. 16. à num. 97. vſque ad num. 102. deinde ex notatis per Molin. de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. dict. cap. 5. num. 59. & 60. iuxta quæ, aliud dicendum eſſet in terminis quæſtionis noſtræ: Contra Abbatem verò expendi poſſe, ex ſummario illius textus, & dictis per Menochium, non obſcurè percipi poteſt.

Quintò non obſtat textus in l. cum pater, §. ab instituto, ff. de legatis 2. Nam libenter concedo, legata ab inſtituto relicta, præſumi repetita à ſubſtituto: quamuis vulgatum hoc aſſumptum plures caſus contineat, atque exactiorem explicationem contineat; vt conſtat ex his, quæ in propoſito diligenter, & accuratè ſcripſit Menochius lib. 4. præſumpt. 108. per totam. Fachineus controu. iuris, lib. 5. cap. 39. vbi videri poterit. Tamen non admitto textum illum, ſiue argumentum ex eo deſumptum, pro opinione Abbatis aliquo modo vrgere, quicquid Mieres in hunc ſenſum eum accipiat: nam diuerſam rationem eſſe, nec applicari poſſe quæſtioni noſtræ, conſtat apertè ex dictis per eundum Menochium dicta præſumpt. 108. maximè num. 53. 54. & 55. vbi præmittit, quod lex, quæ ſtatuit legata ab inſtituto, eſſe repetita in ſubſtitutum; eſt fundata in ſola coniecturata mente teſtatoris, quam ob æquitatem quandam eiuſmodi fuiſſe, lex conijcit: vt egregie conſiderant Caſtrenſis num. 4. & Comenſ. col. penult, in l. licet Imperator, ff. de legatis 1. Verùm enimverò in quæſtione noſtra, ex coniecturata mente teſtatoris, aut clara, & aperta eiuſdem voluntate repetitio impeditur: vt latiùs probauimus ſuprà. Deinde præmittit repetitionem hanc legati à lege fuiſſe introductam, ne teſtator fruſtra legaſſe videatur: contra textum in l. ſi quando, ff. de legatis 1. quod ſecus eſſe in caſu noſtro, nec fruſtratoriam reddi diſpoſitionem, probauimus ſuprà, num. præced.

Sextò & vltimò, non obſtat textus in l. 3. §. filius, ff. de liberis & poſthumis. Pro cuius ſolutione conſtituo, difficile eſſe, nec quod certa regula definiri poſſit, an, & quando conditio, vel qualitas poſita in clauſula ſeparata à præcedentibus, aut ſequentibus, ex præſumpta mente teſtatoris referatur ad omnia, vel ad vnum tantum, vel ad aliqua ex præcedentibus, vel ſequentibus: vt conſtat ex his, quæ ibidem ſcripſerunt Doctores communiter, & in cap. 2. requiris, de appellationibus. Gratian. regula 412. per totam. Sebaſtianus Sappia in repet. leg. 1. ff. quod quiſque iuris, num. 26. 27. & 28. Auiles in cap. 1. prætorum, gloſ. ſuſodicha, & cap. 2. Gloſſa, ſo pena Albanus in additionibus ad Bartolum, in l. ſi idem, §. ſi vna, per totum, ff. de iuriſdictione omnium iudicum. latiſſimè, atque elegantiſſimè omnium Menochius lib. 4. præſumpt. 181. per totam, Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſſis, ar. 16. à num. 102. vſque ad n. 108. vbi plenè videri poterit de hac materia. Pro nunc tamen, quod ad propoſitum pertinet, dumtaxat erit animaduertendum, regulam, aut doctrinam dict. §. filius, & quæ à præfatis Authoribus adnotantur, nihil obſtare his, quæ, ſententiam Ananiæ ſequuti, adhuc defendimus, illam potius non mediocriter adiuuare, vt colligitur apertè ex dictis per Menochium vbi ſuprà, num. 2. & num. 6. & ſeqq. & num. 20. Peregrinum. dicto num. 102. 103. & ſequent. & num. 107. Et hactenus ſufficiat ad argumenta pro Abbate adducta reſpondiſſe: quibus (vt vides) nullus hucuſque ſic reſpondit.

Nunc verò ſexto loco, & principaliter conſtituendum eſt, ex dictis anteà num. præced. & opinione Ananiæ, quam regulariter amplectendam diximus, apertè deduci, veram eſſe doctrinam Scribentium communem, & ſæpiſſimè in hac materia repetitam; videlicet agnationis conſeruandæ rationem attendendam non eſſe, niſi in gradibus, aut perſonis in quibus expreſſa eſt: idcirco conſeruationem agnationis, maſculorum incluſionem, & fœminarum excluſionem reſtringendam eſſe ad gradus, & perſonas expreſſas, & ſpecificatas; nec ad alias perſonas extendendam eſſe. Quod ſcribunt Imola, Baldus, Alexander, Socinus iunior, Decius, Rubeus, Gratus, Gozadinus, Pariſius, Modernus Pariſ. Ruinus, Riminaldus ſenior, & alij, quos ſic tenentes congeſſerunt Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap. 5. num. 37. & lib. 3. cap. 5. num. 10. & num. 20. Aluaradus de coniecturata mente defuncti, lib. 2. cap. 3. §. 4. num. 28. 40. & 44. Ioannes Guttierrez in conſ. 13. num. 26. & 27. Velaſquez de Auendaño in l. 40. Tauri, Gloſ. 9. num. 51. Cephalus in conſ. 17. num. 28. lib. 1. & in conſ. 353. num. 67. lib. 3. Simon de Prætis de interpretatione vltimar, volunt. lib. 3. ſolut. 11. n. 71. verſ. ſecundò declaratur, fol. mihi 156. Hyppolit. Riminald. in conſ. 371. num. 122. & ſeqq. lib. 4. Menochius in conſ. 274. num. 26. lib. 1. Petrus Antonius de Petra de fideicommiſſis, quæſt. 9. num. 182. & 183. Mieres de maioratu, part. 2. quæſt. 6. num. 102. 103. & 104. vbi num. 106. facit regulam, quam dicit ipſe non eſſe minoris vtilitatis in hac materia: quòd, limitata cauſa limitatum producit effectum, tam in diſpoſitionibus teſtatorum, quàm in aliis rebus, & caſibus: l. in agris, ff. de acquirendo rerum dominio, l. age cum Geminiano, vbi latè Iaſon C. de tranſactionibus. Decius, Cumanus, Modernus Pariſ. & Peralta ab eodem Mieres relati, Tiraquellus, qui in propoſito congerit multa, in tractatu, Ceſſante cauſa, 1. part. à num. 142. cum multis ſeqq. & de retractu conuentionali, §. 32. Gloſ. 1. num. 49. & 50. Aluarus Valaſcus conſultat. 39. num. 11. Simon de Prætis de interpret. vltim. volunt, lib. 1. interpret. 1. dubit. 4. ſolut. 12. à princ. fol. 60. & lib. 1. dubit. 3. num. 38. & decem ſeqq. fol. 392. & prædictum doctrinam adeò, indiſtinctè intellectam per omnes, limitat, & declarat idem Mieres ſingulariter, dicta quæſt. 6. num. 104. verſ. ſed iſta omnia, qui de hac re omninò legendus erit vſque ad num. 106. & ab eo dicta conſirmari poſſunt ex his, quæ ſcribit Menochius in conſil. 117. num. 64. 65. & 66. & num. 73. lib. 2.

Septimò & principaliter conſtituendum eſt, ex anteà dictis inferri apertè, rectè conſtituiſſe Doctores, & ſæpiſſimè tradidiſſe in hac materia, repetitionem qualitatum præcedentium non admitti, vbi qualibet ſubſtitutio præcedens, & ſubſequens ſunt ad inuicem ſeparatæ, & in diuerſis capitulis, aut clauſulis poſitæ, & perfecta oratione determinatæ: etiamſi adſinc dictiones repetitionem ſignificantes, cùm tunc ſtent potius continuatiuè, quàm repetitiuè: nec aliqua repetitione indigeat clauſula continens rationem, ſiue orationem perfectam: Idque maximè procedere, vbi adeſt perſonarum diuerſitas, Quod expreſſim probatur ex his, quæ pro Anania contra Abbatem ſupra adnotauimus: & ita docuerunt Bartolus, Bald. Bald. Caſtrenſis, Corneus, Socinus, Romanus, Pariſius, Alciatus, Ruinus, & multi alij, quos ordine recenſent Simon de Prætis de interpret. vltimar. volunt. lib. 2. interpret. 4. dubit. 2. ſolut. 2. num. 167. fol. 268. Menochius in conſ. 215. num. 188. & num. 191. lib. 3. Hieronymus Gabriel in conſ. 95. num. 21. vol. 1. Cephalus in conſ. 253. num. 26. & in conſ. 208. num. 43. lib. 2. & in conſil. 717. à num. 6. lib. 5. Burſatus in conſ. 227. num. 57. lib. 3. Decianus in conſ. 17. à num. 34. vol. 1. Hyppolit. Riminald. in conſ. 560. num. 42. & 43. lib. 5. Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſſis, art. 16. num. 47. Achilles Pedrocha in conſ. 5. num. 58. & num. 142. & in conſ. 12. à num. 14. vſque ad num. 20. Sfortia Odd. in conſ. 95. n. 53. & tribus ſeqq. Ioannes Vincentius Honded. in conſ. 91. num. 7. 8. & 9. Quod tamen intelligi debet, prove ſtatim ſequenti Corollario explicabimus.

Octauò & vltimò conſtituendum eſt, Abbatis ſententiam in conſ. 36. num. 3. lib. 1. (quam hactenus improbauimus) admittendam fore; illorúmque procedere poſſe ex voluntate teſtatoris, rationis identitate, agnationis conſeruandæ ratione expreſſa in diſpoſitione, vel ſubintellecta, ex nonnullis cauſis, rationibus, & dictionibus, probatiſſimíſque, & neceſſariis, aut concludentibus coniecturis; ex quibus elici poſſit apertè, aut colligere neceſſarium ſit, agnationem conſeruare, qualitates repetere, aut præcedentia ſequentibus ineſſe, teſtatorem voluiſſe. Quod aduertit optimè Molina, de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. cap. 5. num. 58. & ſeqq. eleganter Mantica, ita contrarietates componens, de coniecturis vltimar. volunt. lib. 6. tit. 13. num. 8. verſ. proinde Socinus, fol. 243. eruditè Menochius in conſ. 95. num. 82. lib. 1. & in conſ. 215. num. 185. lib. 3. & in conſ. 117. num. 60. & 65. lib. 2. vbi refert Bartolum, Aretinum. Ruinum. Decium, Bologninum. Pariſium, Alciatum, & alios: & cum illis ſecurè tradit, qualitatem Maſculinitatis, Legitimitatis, aut aliam ſimilem poſitam in prima diſpoſitione, repetitam cenſeri in ſecunda, & vlterioribus, quando adeſt præſumpta, & coniecturata mens, ac voluntas teſtatoris: & quando militat eadem ratio. Quod tenent etiam Corneus, in conſ. 114. col. penultima, lib. 2. Decius, in conſ. 15. col. vltima, Pariſius, in conſ. 38. num. 32. lib. 2. Alciatus reſponſo 96. num. 31. Marzarius in conſ. 6. col. vltima. eleganter Decianus, & Riminaldus, quorum ſtatim ſpecificam mentionem faciam.

Inde & neceſſariò infertur, repetitionem qualitatum præcedentium, ex identitate rationis, coniecturata, & veriſimili mente teſtatoris, dictionum. natura, & aliis probatiſſimis coniecturis fieri debere ad ſequentes gradus, aut ſubſtitutiones, etiamſi ſimus in diuerſis, aut ſeparatis orationibus, & in diuerſis perſonis: Bartolus in l. Seiæ, §. Caio, ff. de fundo inſtructo. Alexander in conſ. 47. Perſpectis, colum. 1. in fine, volum. 5. Decius in conſ. 190. col. 3. quos referens ſic reſpondit Iacobus Mandellus de Alba, in conſ. 234. num. 12. & num. 20. Mieres de maioratu, 2. part. quæſt. 6. num. 78. verſ. ex quibus infertur, & num. 79. & 80. Menochius in conſ. 117. num. 73. lib. 2. & in conſ. 216. num. 192. lib. 3. Cephalus, in conſ. 196. n. 17. & 18. lib. 2. Bonifacius Rogerius in conſ. 32. num. 50. lib. 1. Decianus in conſ. 1. num. 185. & in conſ. 26. num. 44. & in conſ. 103. num. 12. lib. 2. & in aliis pluribus referendis infrà, num. 183. vbi probat, qualitatem primogenituræ expreſſam in inſtitutione, cenſeri debere repetitam in ſubſtitutione, de qua agebatur ibi: & tamen facta fuit in oratione ſeparata ab inſtitutione, idque rationibus, & Authoribus relatis ibid. & defendit etiam Sfortia Odd. mihi quidem eruditiſſimus, in conſ. 95. num. 86. & 87. lib. 1. Et hactenus de his, quæ ad clariorem, & maiorem huius materiæ explicationem à nobis adnotata, & conſtituta fuere.

Nunc verò, & quinto loco, vt vlteriùs ad relationem Authorum progrediamur (quod in initio huius capitis propoſuimus) de prædictis quæſtionibus, & materia huius capitis eruditè, & melius, quàm ex relatione aliorum haberi poterit, ſi originaliter non legantur, tractauit Burgos de Pace, in proœmio legum Tauri, à num. 37. vſque ad num. 132. vbi num. 128. & ſeqq. proponit contrarietatem conſiliorum Abbatis, Ananiæ, & aliorum, de qua hactenus actum eſt; & tandem dicit, Ananiæ opinionem veriorem eſſe, & magis communem, & ad conſilium Abbatis reſpondet. Facit etiam optimum conſilium in hac materia, 29. per totum, vbi multa dicit, & inter alia eandem ſententiam defendit contra Abbatem, & num. 67. & 68. ad dict. conſilium. 36. Abbatis, octo ſolutiones aſſignat. Idcircò prædicto Authore originaliter lecto, neceſſariò adnotandum duxi.

Primò, Ludouicum Molinam lib. 3. de Hiſpanorum primogeniis, cap. 5. num. 56. deceptum apertè allegando illum in fauorem Abbatis, cùm potiùs Ananiæ ſententiam conſtanter defendat, & ad conſilium Abbatis multas ſolutiones aſſignet, vt anteà dixi, quamuis ibidem, num. 130. (quo numero allegatur per Molinam) referat plures, qui Abbatis opinionem amplectuntur, vt ibi, clarè videri poterit.

Secundò adnotandum eſt, eundem Authotem rectè conſtituiſſe, dict. proœmio legum Tauri, num. 131. quòd Maioratus, quoties à fœmina proceſſit, nunquam in caſu dubij iudicandum ſit, fœminas propter maſculos remotiores ab eius ſucceſſione excluſas, etſi verbis vtatur, quæ ad maſculos referri ſoleant: quod ſic tenent infiniti alij Authores ibi relati: cum quibus ſic etiam adnotarunt Molina lib. 3. dict. cap. 5. num. 73. Mieres, de maioratu, part. 2. quæſt. 6. num. 58. in fine, & num. 59. & num. 97. Aluaradus de coniecturata mente defuncti, lib. 2. cap. 1. §. 1. num. 20. & 21. fol. 21. & cap. 3. §. 4. n. 56. fol. 106. Velaſquez de Auendaño in l. 40. Tauri, Gloſſa 9. num. 57. & in caſu conſultus, ſic argumentatur Ioannes Guttierrez in conſ. 13. num. 20. Cephalus in conſ. 85. num. 26. lib. 2. Rolandus (quem nullus refert) multis comprobans, & de hac re videndus omninò, in conſ. 76. à num. 9. vſque in finem conſilij lib. 3.

Limitatur tamen prædicta doctrina, vt procedat in caſu dubio, quaſi ſecùs dicendum ſit, vbi de contraria voluntate teſtatoris in contrarium conſtare poſſit, vt aduertit Burgos de Pace vbi ſuprà, in fine, & idem tenent Aluaradus de coniecturata mente defuncti, lib. 2. cap. 1. §. 1. num. 21. Mieres qui Peraltæ doctrinam, aut reſolutionem in hac materia recta ratione reprehendit de maioratu, 2. part. dict. quæst. 6. num. 60.

Limitatur ſecundò, vt minimè procedat, vbi Maioratus à viro, & fœmina ſimul inſtitutus fuit: tunc enim fœmina etiam proximior propter maſculos remotiores cenſeri debet excluſa: argumento textus in l. 1. cum notatis per Doctores ibi, ff. de ſenatoribus, ex quibus ita ſecurè tradit Burgos de Pace, dicto num. 131. in verſic. Hoc tamen præter eos, & eo non relato in hanc partem inclinat Mieres dict. quæſt. 6. num. 97. verſic. Si autem maioratus ſit factus.

Contrarium tamen, imò quòd ad maſculos tantum diſpoſitio referenda non ſit, ſed pariter viro, & vxori proſpectum eſſe videatur, & vterque ſexus vocatus, rectiùs tenet Molina, & ad ea, quæ pro contraria parte adduci poſſunt, reſpondet dicto cap. 5. num. 73. & 74. & Molinam ſequitur Aluaradus de coniecturata mente defuncti lib. 2. cap. 3. §. 4. num. 56. & vltra eos pro hac parte, & notatis à Molina, quæ verè concludunt, vbi non apparet apertè agnationis conſeruationi fuiſſe conſultum: facit optimum conſilium Beroi. 120. num. 12. vol. 2. vbi dicit, quòd ſi in diſpoſitione facta per maſculum, & fœminam, ſit mentio de filiis, & deſcendentibus; veriſimile eſt, eos intellexiſſe de deſcendentibus vtriuſque ſexus: quoniam ſicut maſculus ſexum maſculinum. dilexit, ita fœmina ſuum fœmininum ſexum pariter dilexiſſe præſumitur: & aliis comprobat Rolandus dicto conſil. 76. num. 17. & ſeqq. lib. 3. & faciunt ſcripta per Baëzam de non meliorandis dotis ratione filiabus, cap. 11. num. 12. & vide Gregorium Lopez in l. 2. tit. 15. partita 2. verbo, el mas propinquo, col. 3. verſic. Sed pone quod maritus & vxor. vbi tractat qualiter ſuccedi debeat, cùm Maioratus inſtituitur à marito, & vxore ſimul; & adjicitur, quòd ſuccedat propinquior conſanguineus eorum, aut quòd ſuccedat vnus conſanguineus ex parte vxoris, & alius ex parte viri, & de aliis ſimilibus quæſtionibus: cuius meminit Aluaradus de coniecturata mente defuncti, lib. 2. cap. 2. §. 1. num. 31. & 32. fol. mihi 44. & latiùs agit Cæuallos practicarum commun. contra commun. quæſt. 265. ex num. 13. His omnibus addendum erit vnum quod ad interpretationem clauſulæ cuiuſdam Maioratus aliquando obſeruaui, & in facto conſultus iure, & ratione fundaui; videlicet ſuperiora procedere, quoties fœmina in fauorem filiorum, nepotum, aut quorumcunque aliorum deſcendentium, & in defectum eorum, in fauorem aliorum proximiorum Maioratum inſtituit: tunc enim non cenſetur cognatos excludere, vt ſuprà dicebam; cùm ipſa deſcendentes agnatos habere non poſſit: Curtius iunior in conſil. 49. num. 7. Alciatus reſponſo 58. Craueta in conſil. 636. num. 8. Menochius in conſil. 318. num. 10. lib. 4. Cephalus in conſ. 134. num. 47. lib. 1. & dicatur finis lineæ maſculinæ, & principium fœmininæ: Paulus Caſtrenſis in l. maritus, n. 5. C. de procuratoribus. Bartol. & Alciatus in l. pronunciatio, §. familiæ, ff. de verborum ſignificatione. Menochius in conſil. 318. num. 34. lib. 4. Si tamen ponamus, quòd fœmina, quæ liberos non habebat, nec deſcendentes aliquos, in fauorem alicuius maſculi ſibi agnati Maioratum inſtituat, in quo ſemper, & perpetuò maſculos vocauerit, nec de fœminis vnquam meminerit: tunc equidem videretur dicendum, fœminas, ſiue cognatos in perpetuum excludi, quia ceſſat ratio principalis (ſi maturè aduertatur) in qua communis facit totum fundamentum, ſcilicet, quòd fœmina, quæ eſt finis agnationis, & principium, & origo cognationis, l. pronunciatio, in fine, ff. de verborum ſignificatione, l. Iureconſultus, §. 1. ff. de gradibus, l. agnato, ff. de legitima tutela, videri non poſſit, agnationem conſeruare voluiſſe, quam non habebat: nam in ſpecie propoſita, licèt fœmina agnatos deſcendentes habere non poſſit, habet tamen agnatos tranſuerſales, quorum aliquem, vel aliquos expreſsè ad ſucceſſionem inuitauit: vt putà fratres, & fratrum filios, qui cùm ab eodem patre agnatione iungantur, agnari dicuntur: §. ſunt autem, Inſtitut. de legitima agnatorum tutela, §. 1. ff. de legitima agnatorum ſucceſſione, in illis verbis. Sunt autem agnati, vt primo quoque libro tradidimus, cognati per virilis ſexus perſonas cognatione coniuncti, quaſi à patre connati; itaque eodem patre nati fratres agnati ſibi fiunt. Item patruus fratris filio, & inuicem is illi agnatus eſt. Vnde fœmina in perpetua maſculorum vocatione, & nuſquam fœminas vocans, abſque dubio cenſetur agnationem ſui patris conſeruare voluiſſe, nec reddi poteſt diſcriminis ratio in hoc caſu, ab his, quæ dicta ſunt ſuprà, ex num. 78. & 79. & ſeqq. ſed vtrumque concedere neceſſarium eſt, aut vtrumque negare, ex rationibus adductis ibi, quæ æqualiter vrgent.

Sexto deinde loco tractarunt latiſſimè materiam iſtam, & omnes quæſtiones in initio huius capitis propoſitas attingunt, Aluaradus de coniecturata mente defuncti, lib. 2. cap. 3. §. 4. per totum, qui omnino videndus eſt, & ibi. num. 24. & 28. clarè accedit opinioni Ananiæ, quam contra Abbatem defendimus, Ioannes Guttierrez in conſil. 13. per totum, qui dicit nonnulla vtilia in hac materia, & Ananiæ ſententiam præſentit veram, licèt de ipſo mentionem non faciat, ibidem, num. 26. & 27. & num. vlt. in fine. Velaſquez de Auendaño in l. 40. Tauri, Gloſſa 9. per totam, vbi in omnibus ferè Molinæ reſolutiones amplectitur, & num. 43. veriorem dicit Ananiæ ſententiam contra Abbatem, niſi in caſibus exceptis, & proſequutis ibi, à num. 45. qui in effectu ſunt ij, qui per Molinam traduntur, locis & num. anteà relatis, Iacobus Mandellus de Alba, in conſil. 234. per totum, lib. 2. latiùs in conſ. 484. à num. 8. vſque ad num. 57. vbi quamplurima dicit notatu, & ſcitu digna in hac materia. Antonius Theſaurus, deciſ. Pedemontana 37. per totam, & 188. per totam, vbi num. 2. & 3. in effectu, obſcurè tamen probat diſtinctionem, quæ ad conciliandas Abbatis, Ananiæ, & aliorum ſententias, ſuprà propoſita eſt.

Septimo loco, latiſſimè ſcripſit materiam huius capitis Pelaez à Mieres, qui omninò videndus erit, de maioratu, 2. part. quæſt. 6. per totam, vbi à num. 2. vſque ad num. 35. infinita iurium, & Authorum relatione comprobans, plene oſtendit, quòd fœminæ regulariter ſuccedunt in quocunque Maioratu, & in Regno, & Ducatu, ſicut maſculi; dummodo non adſint maſculi in eodem gradu, licèt ætate minores; & ſi ſint in proximiori gradu, excludunt maſculum remotiorem à ſucceſſione, vbicunque expreſsè non repelluntur; vel per tam euidentiſſimas, & à iure probatiſſimas coniecturas, vt ſalua mente teſtantis ab eis recedi non poſſit: idque latiùs declarat, & alia multa dicit dicto num. 35. vſque ad num. 74. Et ad hæc in effectu reduci debent infinita, quæ de ſucceſſione fœminarum in Maioratibus cum maſculis eiuſdem lineæ, & gradus, aut etiam remotioris adnotarunt innumeri Authores, qui de ſucceſſione fœminarum tractarunt, relati ſuprà num. 65. & ſeqq. Tiraquellus de primogenitura, quæſt. 3. num. 6. Molina, de Hiſipanorum primogeniis, lib. 3. cap. 4. à princ. Antonius Gomez, in l. 40. Tauri, num. 8. & ibidem Velaſquez de Auendaño, Gloſ. 9. à princ. & num. 33. Couarruuias reſolutionum. lib. 3. cap. 5. num. 5. & practicarum cap. 38. num. 8. & 11. Auiles in capitulis prætorum in proœmio, Gloſ. 2. incipit: y reyna, per totam. Rojas in epitome ſucceſſionum cap. 3. num. 18. Aluarus Valaſcus, conſultatione 101. in principio. Burgos de Paz in conſ. 29. num. 1. & num. 17. & ſeqq. & num. 66. & in proœmio legum Tauri, num. 126. & 127. vbi dicit ſingularia verba, & notanda; Matienzus, in l. 7. tit. 7. Gloſ. 6. per totam, lib. 5. collectionis Regiæ. & ibidem Azeuedius, & in l. 4. eodem tit. & lib. in fine. Ioannes Guttierrez, in conſ. 13. num. 11. & 13. & 14. & 30. Marcus Antonius Peregrinus, de fideicommiſſis, art. 27. num. 4. Caldas Pereira, de nominatione emphyteutica, quæſt. 17. num. 36. & 38. Achilles Pedrocha, in conſ. 40. à num. 350. vſque ad num. 364. & in conſ. 10. num. 16. & num. 29. & nouiſſimè omnium Blaſius Flores Diaz de Mena, in addit. ad deciſionem Gamæ, 51. per totam, 1. part. & ad deciſionem, 295. & 340. part. 2. Deinde dict. num. 74. vſque ad num. 83. ſubintrat idem Mieres quæſtionem, ſiue contrarietatem Abbatis, & Ananiæ diſputatam ſupra; an ſcilicet qualitas Maſculinitatis repetita cenſeri debeat in aliis gradibus, & ſubſtitutionibus? & quamuis in allegatione iurium, & Authorum confusè verſatus ſit (vt ſuprà aduertebam) & ſemper videatur Abbatis partem tueri: tamen in reſolutione huius quæſtionis, & ſuperioris contrarietatis, rectè ſe habuit, exiſtimans repetitionem induci debere propter eandem rationem, & propter præſumptam teſtantis voluntatem: quod nos conceſſimus, & pleniùs comprobauimus ſuprà.

Octauo loco, Vbertinus Sucardus in l. finali, num. 69. C. de edicto Diui Adriani tollendo, poſtquam per duas columnas, de contrarietate Abbatis, & Ananiæ diſputauit, ſic in prædicta quæſtione diſtinguendum exiſtimauit; quod expreſſio maſculinitatis, aut fuit facta in diuerſa parte teſtamenti, & omiſſa in alia penitus diuerſa parte, & procedit opinio Ananiæ, & ſequarium: aut fuit expreſſa, & omiſſa dicta qualitas eadem parte teſtamenti: & procedit Abbatis & aliorum ſententia: quam diſtinctionem ſequutus eſt Cephalus, in conſil. 68. n. 16. & 17. lib. 1. qui in hac materia alia multa dixit, vt conſtat ex multis conſiliis congeſtis ab his, quos ſtatim referam: ſic conſultò non refero eum ſpecificè. Probauit etiam eandem diſtinctionem Simon de Prætis, de interpretatione vltimar. volunt. lib. 2. dubit. 1. ſolut. 3. num. 91. fol. 243. Sfortia Odd. compendioſæ ſubſtitutionis, part. 6. art. 4. num. 5. vbi per totum illum articulum dicit multa in hac materia, quæ legere, & videre neceſſarium erit: & in conſil. 95. à num. 50. vſque ad num. 62. & num. 82. vſque ad n. 95. vbi agit de cauſis, rationibus, & dictionibus propter quas repetitio fieri aut non fieri debet. Et iunge illi Ioannem Vincent. Honded. in conſil. 75. à princ. vſque ad num. 31. & in conſil. 91. num. 5. & quinque ſeqq. & num. 19. 20. & 21. vbi dicit nonnulla vtilia, & notanda: ſequuntur etiam eandem diſtinctionem Petrus Antonius de Petra de fideicommiſſis, quæſt. 9. num. 182. & 183. Iacob. Beretta in conſil. 29. num. 19. Pancirolus in conſi. 161. à num. 10. vſque ad num. 13. Burſatus in conſil. 1. num. 7. & num. 10. & in conſil. 75. num. 19. lib. 1. Hyppolit. Riminald qui refert Zuccardum) in conſ. 78. num. 24. lib. 1. & in conſil. 111. num. 23. lib. 2. & in conſil. 632. à num. 88. vſque ad num. 103. & in conſ. 669. n. 30. lib. 6. Et quod attinet ad ſecundam partem, præfata diſtinctio indubitanter eſt vera, ex his, quæ à ſuperioribus adnotantur, & per Molinam traduntur de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. cap. 5. num. 59. Prima verò pars ita demum procedit, niſi ex aliis conſtiterit teſtatorem agnationem ſuam conſeruare voluiſſe, aut ex identitate rationis, dictionum. natura, & probatiſſimis coniecturis, præcedentium qualitatem repetere voluiſſe. Quod certum ex his, quæ numeris præcedentibus conſtituimus, & in terminis à ſe ſcripta dictio conſ. 1. n. 7. & 15. ſic declarat Burſatus, ibidem, num. 38. Iacobus Beret, in conſ. 116. num. 37. & 38. eleganter Alexander Trentacinquius in tractatu de ſubſtitutionibus, 4. part. cap. 7. num. 11. per totum, vbi num. 1. refert Doctorum opiniones; poſtmodùm verò ipſe ex mente Doctorum ſic diſtinguit: Aut mentio, & expreſſio Maſculinitatis fuit facta in eadem oratione, in qua etiam non fuit facta expreſſio Maſculinitatis, & tunc concludendum eſt, repetitionem per teſtatorem tacitè factam fuiſſe ſic in vtraque ſubſtitutione, & repetitam qualitatem Maſculinitatis: quod latiùs fundat. Aut expreſſio Maſculinitatis fuit facta in vna oratione, & mentio de filiis ſimpliciter facta fuit; & ſic loquimur in diuerſis orationibus: & tunc aut ratio fauoris conſeruandæ agnationis fuit cauſa, vt diſpoſitio reſtringeretur ad maſculos, & tunc in eodem teſtamento propter eandem rationem illud verbum maſculos, cenſetur repetitum, non autem ſi ob aliam cauſam, & c. vbi ex mente multorum, qui referuntur ibi ad hoc vt repetita qualitas Maſculinitatis videatur, agnationis conſeruandæ cauſa, aliave legitimè deducta ratio requiritur, aliàs Ananiæ pars magis probatur. Idque apertè colligitur etiam ex dictis per Marcum Antonium Peregrinum. de fideicommiſſis, art. 25. per totum, vbi de materia huius capitis, & repetitione inducenda, ſiue non, plena manu ſcribit, & multa neceſſaria, & notanda dicit: ac inter alia num. 28. ſuperiorem Abbatis, Ananiæ, & aliorum contrarietatem proponit: & num. 29. ſic diſtinguendum putat; quòd aut agitur de eadem oratione, aut de diuerſis: primo caſu qualitatem repetitam exiſtimat, & multis comprobat: in quo cum omnibus concordat, quos adhuc præcitauimus in ſecundo membro: vbi orationes ſunt diuerſæ, ſubdiſtinguit; quia aut agitur de repetenda qualitate maſculinitatis in eadem perſona, & tunc repetitionem admitti debere, multorum authoritate confirmat, & addo Pancirolum in conſ. 161. num. 12. Hyppol. Riminald. in conſ. 632. num. 100. lib. 6. qui dicunt expreſsè, repetitam cenſeri qualitatem maſculinitatis inter eaſdem perſonas, etiam in diuerſis orationibus: aut agitur de diuerſis perſonis, aut diuerſis ſubſtitutionibus; & tunc qualitas repetita non cenſetur: quod infinitis probat ibidem, num. 33. 34. & 35. & in verſ. concluſiuè crederem hoc vltimum, ita demùm procedere dicit, niſi aliæ concurrant coniecturæ, ſcilicet excluſionis fœminæ proximioris, conſeruationis bonorum in familia, agnationis, ſtatuti, & huiuſmodi, vt latius ibi declaratur per eundem Authorem, & omninò videndus eſt. Trentacinquius dict. tractatu, de ſubſtitutionibus, art. 16. à num. 1. vſque ad num. 59. vbi pleniſſimè de hac materia ſcribit, atque ex profeſſo agit, an, & quando conditio, ſeu qualitas cenſeatur repetita, & de dictionibus inducentibus repetitionem, aut illam excludentibus, latiſſimè etiam tractat part. 5. cap. 1. ex num. 18. vſque ad num. 42. Hieronymus Zanchus ex propoſito legendus in repetitione §. cum ita, l. hæredes mei, ff. ad Trebellianum. 4. part. à num. 313. cum multis ſeqq. vbi concordiam ſuperiùs propoſitam, & ſæpe repetitam probare videtur, & 10. part. à num. 77. vſque ad num. 108. vbi latè agit de Cauſis, dictionibus, & rationibus, propter quas repetitio induci, aut ceſſare debeat. Ioannes Garſia de nobilitate, in initio, à num. 12. vſque ad num. 54. fo. 7. vbi Abbatis, & Ananiæ contrarietatem proponit, & Ananiæ ſententiam regulariter, aut ſimpliciter acceptam veriorem eſſe profitetur; limitandam tamen ex nonnullis cauſis & rationibus, vt ſuperiùs vidimus.

Nono deinde loco, attentè ſunt, atque ex propoſito legenda infinita, quæ in hac materia, pleniſſima manu ſcribit Simon de Prætis de interpretatione vltimarum voluntatum, lib. 2. interpret. 3. dubit. 1. ſolut. 3. num. 70. vſque ad num. 93. fol. mihi 241. vbi de contrarietate Abbatis, & Ananiæ tractat, & multas concordias adducit, & inter alias eam probat, quam cum Molina, & aliis ſæpe veriorem diximus num. præced. & eodem lib. 2. interpret. 4. dubit. 2. ſolut. 2. num. 130. vſque ad num. 189. fol. mihi 266. vbi latiſſimè agit in propoſito, quomodo, & quando repetitam mentem, ſiue voluntatem teſtatoris cognoſcere valeamus: & de dictionibus, cauſis, & rationibus, propter quas repetitio induci, aut reſtringi debet, & lib. 4. dubit. 10. num. 104. vſque ad num. 112. fol. 347. & lib. 3. dubit. 1. ſolut. 11. per totam, fol. 146. cui iunge Petrum Surdum in conſ. 316. lib. 3. Alexandrum Raudenſem de Analogis, lib. 1. cap. 15. num. 288. vſque ad num. 347. & in reſponſo 36. lib. 1. vbi in primis de contrarietate Abbatis, & Ananiæ latè tractauit, & infinitos Authores recenſuit in vnum, quos ideò omitto, & in effectu diſputans ex num. 18. vſque ad num. 64. cum eadem reſolutione remanere videtur, quam tradidimus ſuprà: dicit enim, Abbatis ſentenciam communiter reprobari, & Ananiæ ſentendam teneri, ſed Abbatis Dictum in multis caſibus procedere, & ibidem, ex num. 150. vſque ad num. 169. congerit 14. caſus, ſiue coniecturas, ex quibus teſtator cenſetur fœminas etiam deſcendentes excludere, & num. 8. 19. 20. 21. 23. 25. 26. 27. & ſeqq. vſque ad num. 45. plenè oſtendit, ex quibus coniecturis cenſeatur repetita, vel non, qualitas maſculinitatis ſemel expreſſa: iunge etiam Achillem Pedrocham latiſſimè, atque ex propoſito in hac materia ſcribentem, & multa congerentem non inutiliter in conſil. 5. per totum, & in conſil. 12. per totum. lib. 1.

Decimo loco nonnulla ſcribit in hac materia, vir equidem eruditiſſimus, & præſtantiſſimus Franciſcus Mantica de coniecturis vltimarum volun. lib. 11. tit. 13. per totum, vbi num. 10. magis probat Ananiæ ſententiam contra Abbatem niſi cum diſtinctione, de qua ibi. & lib. 6. tit. 13. ex num. 1. vſque ad num. 11. vbi, num. 8. in effectu eandem diſtinctionem probat, quam ſuprà probauimus; his addam vnum ad explicationem eorum, quæ cum Molina tradidimus ſuprà, neceſſarium; conſtituimus enim num. præced. Ananiæ opinionem regulariter veriorem eſſe; Abbatis verò ſententiam procedere, vbi agnationis conſeruandæ ratio expreſſa eſt, vel tacitè ſubintellecta in Maioratu: quod cum Decio in conſ. 480. num. 4. Antonio Gabriele, & aliis, dixit Molina lib. 3. de Hiſpanorum primogeniis, cap. 5. num. 58. Verùm hanc diſtinctionem (quod nullus Scribentium omnium hactenùs animaduertit) impugnat Mantica dict. tit. 13. n. 8. verſic. ſed conſidera, eâque mouetur principaliter ratione, quòd ſemper videatur poſſe adduci hæc ratio conſeruandæ agnationis, cùm de maſculis ſemel teſtator fecerit mentionem, huic tamen rationi concludenter in hunc modum reſponderi poſſe conſideraui: fatendo, verum eſſe, quòd quando mentio maſculorum tantùm eſt facta, videtur habita ratio conſeruandæ agnationis, ex quo teſtator ſemel de maſculis mentionem fecit, provt cum aliis obſeruat ipſe Molina, & vidimus ſuprà num. præced. vbi adnotauimus, quòd maſculorum mentio facta, arguit agnationis conſeruandæ rationem, vt etiam fundat Riminaldus iunior in conſil. 347. num. 26. lib. 3. ſecus tamen eſt, quando in vna parte teſtamenti eſt facta mentio de maſculis; in alia verò eſt appoſitum verbum non faciens expreſſam mentionem de filiis maſculis, ſiue quod fœminis, & maſculis conueniens eſt, provt in terminis Abbatis, & Ananiæ contingit, quia tunc ad inducendam repetitionem maſculinitatis, neceſſarium eſt, expreſſam fuiſſe, aut ſaltem ſubintellectam agnationis conſeruandæ rationem, aut aliam neceſſariam eſſe rationem, aut probabilem coniecturam, quæ repetitionem fieri debere suadeat: alioquin propter verbum vtrique conueniens, ſiue omiſſam, aut non expreſſam, vel repetitam qualitatem maſculinitatis, aliter dicendum erit, vt latiùs probatum eſt ſuprà; at verò in terminis prædicti Authoris, nullum verbum eſt contrarium ſuadens, maſculorum potius verbum expreſſum, quod agnationis conſeruationem inducit, nec alia ratione adiectum fuiſſe cenſeri poteſt, & in hoc excuſari non poteſt ipſe Author, qui tamen lib. 6. tit. 15. num. 9. & lib. 11. tit. 14. num. 25. cum aliis rectè conſtituit, agnationem tunc cenſeri conſeruari voluiſſe quando fœmina ſemper excluditur, & nullo caſu admittitur; ſecus tamen, vbi in aliqua parte diſpoſitionis vocatur: quod poſt Baldum in conſ. 473. lib. 5. aduertit etiam Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. cap. 5. num. 50. per totum, vbi in id refert Alexandrum, Socinum. Decium, Gozadinum. Modernum. Pariſ. Curtium, & Crauetam: Ioannes Guttierrez in conſil. 13. num. 23. & 24. Peregrinus, Simon de Prætis, Mieres, & Velaſquez de Auendaño in locis relatis ſuprà. Hieronymus Gabriel in conſil. 132. num. 34. lib. 1. Decianus in conſ. 26. num. 85. lib. 2. Menochius in conſ. 95. num. 98. lib. 1. Ioannes Vincentius Honded. in conſ. 8. num. 57. lib. 1. Pedrocha in conſ. 5. num. 63. & 161.

Prætereà, & vndecimo loco, accurata, atque diſtincta, & eleganti manu, de hac materia ſcribit, & Ananiæ opinionem contra Abbatem, aut ſaltem concordiam communem ſupra propoſitam ſemper ſequutus eſt eruditiſſimus, atque excellentiſſimus Menochius: ad quem, ſi velis rem hanc radicitùs ſcire, omninò confugere debes, in conſ. 85. n. 110. & 111. & in conſ. 95. per tot. & in conſ. 97. n. 152. lib. 1. & in conſ. 11. per tot. & in conſ. 117. per tot. lib. 2. & in conſ. 215. à n. 172. vſque in finem conſilij, & in conſil. 219. à num. 63. & num. 74. vſque ad num. 90. & n. 143. & 144. lib. 3. & præſumptionum lib. 4. præſumpt. 180. per totam, vbi latiſſimè agit de dictionibus, cauſis, aut rationibus, ex quibus repetitio inducitur, ſiue excluditur, & vide etiam præſump. 176. vbi inter alia, diſcutit, an, & & quando maſculinitatis qualitas poſita in primo teſtamento, cenſeatur repetita in ſecundo, & iunge Gerard. Mazolum eruditè loquentem in hac materia in conſ. 5. a num. 5. vſque ad num. 60. lib. 1.

Deinde, & duodecimo loco, de materia huius capitis tractcauit etiam, & eruditè, vt ſolet, Tiberius Decianus in conſ. 1. num. 380. 381. & 382. vol. 1. nec ſimpliciter tranſit cum opinione Abbatis, nec etiam cum contraria Ananiæ, ſed modificandam exiſtimat vtramque opinionem, ſic vt conueniat omninò cum his, quæ cum Molina, & aliis ſuperiùs diximus, & in conſ. 7. n. 55. eod. vol. vbi ponit nonnullas coniecturas, ex quibus conſtare poteſt, quòd maſculos fœminis teſtator præferre voluerit, & in conſ. 12. num. 45. & 46. eodem vol. vbi in effectu, in idem inclinat, quod ſuprà reſolutum eſt; & ſic intelligendum eſt, quod tradit in conſ. 28. n. 28. vol. 1. & in conſil. 1. num. 93. vol. 4. & de dictionibus inducentibus, vel excludentibus repetitionem qualitatis præcedentis, agit ipſe Decianus in conſ. 17. num. 34. & 35. & 38. & 39. & 40. & 41. & 46. & 49. vol. 1. & in conſ. 41. num. 143. & 144. eodem vol. & in conſ. 101. num. 4. 7. 11. 13. 14. & 16. vol. 2. & in conſ. 10. num. 55. 56. 57. & in conſ. 34. num. 108. cum ſeqq. vol. 3. & in conſil. 1. num. 131. 142. 144. & 148. & quinque ſeqq. eodem vol. vbi etiam dicit, qualitatem maſculinitatis non cenſeri repetitam, niſi ex alio colligatur mens teſtatoris, vt ſi voluerit bona conſeruare in agnatione; tunc enim qualitas cenſetur repetita, aliàs non.

Hyppolit. etiam Riminaldus, multis in locis, atque erudite multùm, materiam hanc pertractauit; eúmque à primo vſque ad ſeptimum conſiliorum vol. cum ego euoluerim, & non abſque conſideratione prælegerim, nullum ferè in propoſito huius Capitis ſcriptum verbum omiſi, quod non inſpicerem, & omnia, quæ ipſe ſcripſit conſilia, in vnum congeſſi, vt ea recenſerem hoc loco; eſt igitur de hac materia videndus prædictus Author in conſil. 279. num. 130. & tribus ſeqq. lib. 3. latiùs in conſil. 111. lib. 2. vbi plenè in propoſito huius capitis, & de dictionibus, aut rationibus, ex quibus induci, aut excludi debet repetitio, & in conſil. 347. num. 29. lib. 3. vbi dicit, quòd maſculinitatis qualitas intelligitur repetita in alia oratione etiam diuerſa, vbi habetur ratio agnationis, aliàs ſecus; & inde, quòd quando teſtator dixit in vna parte teſtamenti de filiis maſculis; in alia, de filiis ſimpliciter; quòd intelligitur etiam de filiis maſculis, quando fuit habita ratio agnationis, aliàs ſecus: quod eſt idem, quod cum Molina, & aliis ſuprà reſoluimus; & ſic debent intelligi, quæ poſt Alexandrum, & Rolandum adducit ipſe Riminaldus in conſ. 371. num. 129. lib. 4. & in conſ. 492. num. 25. & 26. lib. 5. vbi dicit, circa quæſtionem Abbatis, & Ananiæ varias diſtinctiones attuliſſe Doctores, vt etiam dixit in conſ. 199. num. 247. ſed veriorem eſſe eam, vt ſcilicet repetitio non inducatur, niſi ob rationes ſuperiùs dictas; vel niſi quando militat eadem ratio, aliàs ſecus, & in conſ. 544. num. 187. lib. 5. vbi ex num. 180. agit de prædicta contrarietate, & reſoluit vt ſuprà, vt ſcilicet, non exſtantibus verbis aliis, vel coniecturis, procedat opinio Ananiæ; aliàs opinio Abbatis: quod in effectu reſoluit etiam in conſ. 560. n. 7. & 8. & num. 15. & 16. & num. 42. lib. 5. & in conſ. 645. num. 7. 8. & 9. lib. 6. & in conſ. 19. num. 65. lib. 1. in conſil. 676 num. 34. 35. 36. 37. 38 & 39. lib. 6. vbi agit de prædicta contrarietate Abbatis, & Ananiæ, & dicit conciliari in hunc modum; quòd aut nulla exiſtant verba, nullàque coniectura, quâ dici poſſit, teſtatorem id egiſſe, vt bona in familia conſeruarentur per maſculos, & hoc caſu procedit opinio Ioannis Ananiæ negatiua repetitionis maſculinitatis; aut verò verbis, vel coniecturis conſtat, teſtatorem voluiſſe per maſculos agnationem conſeruari, & hoc caſu procedit opinio Abbatis affirmatiua repetitionis, vel ex aliis cauſis, vt ibidem probat num. 38. & ſeqq. & repetit eadem in conſ. 677. num. 13. & num. 84. & ſeqq. & in conſ. 681. num. 3. & 4. lib. 6. & in conſ. 714. num. 36. & ſeqq. eodem lib. & ſic debet intelligi in conſ. 78. num. 24. & 25. lib. 1. & in conſ. 111. num. 7. & 67. & num. 20. 21. & 25. & 42. 43. & 44. lib. 2. latiùs in conſ. 112. num. 130. & ſeqq. & num. 155. vſque ad num. 167. & num. 51. vſque ad num. 89. lib. 2. vbi latè de hac materia, & in conſ. 786. num. 16. & 17. & num. 43. & quinque ſeqq. lib. 7. & in conſil. 767. num. 23. 24. & 28. & num. 59. eodem lib.

Denique vltimo loco, atque nouiſſimè omnium Blaſius flores Diaz de Mena in addit, ad deciſ. 27. Gamæ, num. 8. 1. part. ex mente aliorum, regulam tradit, aut generalem doctrinam in hac materia qualitatum, repetitionem fieri ex tacita voluntate teſtantis, ex ſorma verborum, ex generalitate, ex relatione, ex identitate rationis, & aliis ſimilibus: quod rectè procedit, & his conuenit, quæ ſuperiùs à nobis ſunt adnotata.

CAPVT V.

Ad l. omnes, & l. benè à Zenone, C. de quadriennij præſcriptione, vbi quæ hactenùs in propoſito earum ſcripſerunt Doctores in mille locis, breuiter recenſentur in vnum: nonnulla verò, quæ nec abſolutè, nec diſtinctè explicarunt, dilucidè, & eleganter magis, quàm anteà erant, enucleata traduntur. Deinde, vtrùm in damnum Minorum, Eccleſiarum, & Clericorum, Laicorum etiam in terris Eccleſiæ, aut de iure canonico procedant, diligenti manu diſcutitur; Laurentij de Pinu reſolutio in conſ. 90. num. 9. (ad quam nullus hucuſque animaduertit in hac materia) nouiter, & verè impugnatur, atque in propoſito quamplurima vltra alios, ab Authore adnotantur: vulgatum denique Doctorum aſſumptum, Piæ cauſæ fauendum, atque in dubio iudicandum pro illa; multis remiſſiuè exornatum, & ibidem, quæ dicatur pia cauſa, cum multis exemplis, latè etiam declaratum remiſſiuè.

SVMMARIVM.

- 1 Emens à Principe, vel à Fiſco rem alienam, vel ex donatione, alióve titulo eam accipiens, ſtatim ſecurus est, nec aliquid ab eo peti poteſt: dominus tamen rei, habet regreſſum contra Principem, aut fiſcum infra quadriennium ad conſequendum pretium, & lapſo quadriennio, ampliùs non auditur.
- 2 L. omnes, & l. benè à Zenone, C. de quadriennij præſcriptione, materiam, plenâ manu tractam ab his, qui hoc numero recenſentur.
- 3 L. omnes, & l. benè à Zenone, diſpoſitio vtrùm habeat locum in iuribus? & conſilium Baldi, 359. lib. 3. eleganter, atque vtiliter explicatum ab Sfortia, remiſſiuè.
- 4 Legis, benè à Zenone, & ſimilium deciſio tot habet limitationes, & exceptiones, vt nunquam ſerè ipſarum regula practican potuerit, ex ſententia quorundam, ſed Author num. ſeq. earum deciſionem non ita ſterilem arbitratur; imò potiùs in publicis cauſis, & practicis negotiis frequenter allegari, multíſque conducibilem eſſe, teſtatur.
- 5 L. benè à Zenone, non procedit, quando actor prætendit cauſam ab vno Principe, reus verò ab alio, remiſſiuè.
- 6 L. benè à Zenone, & l. omnes, C. de quadriennij præſcriptione, diſpoſitio, velut rigoroſa reſtringenda est, atque ſtrictiſſimè interpretanda, ſic vt quilibet error, ſeu modicus defectus faciat eam ceſſare.
- 7 L. benè à Zenone, cum ſimilibus, non procedit in præiudicium Minoris, & in rebus ſuis, ex ſententia communi Doctorum.
- 8 Qui concordant in hoc, nempe quòd in propoſito caſu per beneſicium reſtitutionis in integrum, Minori ſuccurrendum ſit; non tamen in ſpecie declarant, vtrùm reſtitutio hæc contra Principem, aut Fiſcum concedenda ſit, an verò contra emptorem, ſiue donatarium, ad rem ipſam recuperandam.
- 9 Nec exprimunt tempus reſtitutionis prædictæ petendæ; alij enim ſimpliciter dicunt, quòd dictæ leges non habent locum in rebus Minoris, alij vero, quid contra diſpoſitionem earum Minor venit reſtituendus.
- 10 Idcircò, pro expedita, breui tamen, & diſtincta reſolutione, vltra Scribentium ſententiam, nonnulla conſtituere dux.t Author, quæ numeris ſequentibus adnotantur.
- 11 L. benè à Zenone, diſpoſitio, comprehendit Minores, & res eorum, ex ſententia Authoris, cum aliis.
- 12 Lex generaliter loquens, comprehendit omnes, & quaſcunque perſonas, etiam priuilegiatas, ſi in ea re, de qua agitur, non reperiuntur habere priuilegium aliquod peculiare.
- 13 Lex generaliter loquens, comprehendit perſonam Minoris.
- 14 Minori reſtitutionem competere aduersùs deciſionem dict. l. benè à Zenone, & dict. l. omnes, rectiſſimè constituiſſe Doctores communiter.
- 15 Reſtitutio in integrum Minori læſo regulariter competit, niſi aliqua lege reperiatur expreſse prohibita.
- 16 Et adeò fauorabilis est, vt nec tollatur per verba generalia legis, vel ſtatuti.
- 17 Nec generalem excluſionem alicuius legis.
- 18 Niſi per ſpecialem nominationem.
- 19 Et quamuis lex, vel ſtatutum de quacunque perſona loquatur, ſi de Minore ſpeciſicè non loquitur, tunc Minori competit restitutio.
- 20 Minor contra diſpoſitionem dict. l. benè à Zenone, reſtituitur ad rem ipſam, etiam poſt quadriennium, ex ſententia Gloſſæ, & quorundam.
- 21 Ex ſententia verò aliorum, ad pretium tantùm, etiam poſt quadriennium, & non ad rem ipſam: quod ab Authore magis probatur, & num. ſeqq.
- 22 Si Fiſcus, vel Princeps vendit rem Minoris, non tanquam alienam, ſed tanquam propriam, emptor eſt ſecurus; & tunc, vbi Maior habet regreſſum in quadriennium ad pretium, habebit etiam ſimiliter Minor poſt quadriennium, ad pretium, non ad rem.
- 23 Reſpublica Minori æquiparatur, & iure Minoris vtitur, vt restituatur, contra diſpoſitionem dict. l. benè à Zenone, & ſimilium.
- 24 Reſpublica, aut Communitas non debet gaudere beneficio reſtitutionis in integrum, ad petendum pretium à Principe, ſi à tempore perfectæ præſcriptionis quadriennij, quod in dict. l. benè à Zenone, ſtatuitur, lapſum eſt aliud quadriennium, & vltrà, infra quod reſtitutio in integrum poſtulari debuit, & ibidem ponderatum in terminis Iaſonis conſilium, cuius mentionem non faciunt ij, qui in propoſito huius quæſtionis ſcribunt.
- 25 L. benè à Zenone, & l. omnes, C. de quadriennij præſcriptione, diſpoſitio, in præiudicium Eccleſiarum ſiue in rebus earum à Principe ſæculari donatis, vel aliter alienatis non procedit: idcircò emens à Principe, aut ex donatione, aliòve titulo accipiens rem Eccleſiæ, ſecurus non eſt, & ad rem ipſam conſequendam Eccleſia poterit experiri.
- 26 Lex ſecularis, ſiue conſtitutio, aut diſpoſitio quæcunque, vtilitati, aut libertati Eccleſiæ contraria, vel de Eccleſiis, earúmque bonis diſponens, nulla eſt, ob defectum poteſtatis condentis, neque etiam etſi fauorabilis ſit, niſi ab Eccleſia probetur, vel niſi in vim priuilegij lata ſit.
- 27 Gloſſa in cap. 2. de rebus Eccleſiæ non alienandis, dicens, quòd. l. benè à Zenone, non habet locum ſecundùm canones, in quem ſenſum accipi debeat? & infrà, num. 67. in princ.
- 28 L. benè à Zenone, & l. omnes, diſpoſitio, contra Clericum, cuius res à Principe ſæculari donaretur, vel aliter alienaretur, non procedit.
- 29 Clerici à potestate ſæculari, qualiter, & quo iure exempti ſint? vbi ſpiritualia à temporalibus diſtinguuntur, vt in illis exemptio Clericorum ſit de iure Diuino; in his verò, humano tantùm iure prodita fuerit.
- 30 L. benè à Zenone, in pia cauſa, ſiue in rebus piis à Principe ſæculari donatis alteri, vel aliter alienatis, non procedit; idque ex ſententia Socini, quæ ab Authore probatur.
- 31 Piæ cauſæ fauendum, multáque in iure in fauorem piæ cauſæ introducta, provt hoc numero adnotatur remiſſiuè, & infrà, num. 44.
- 32 Pia cauſa, quæ dicatur? cum multis exemplis, remiſſiuè.
- 33 Legis, benè à Zenone, deciſio, quæ in præiudicium Eccleſiarum non procedit, vtrùm in fauorem Eccleſiarum locum habeat, quando res priuati, ipſi Eccleſiæ concederetur, vel aliter alienaretur? & num. ſequent.
- 34 Damnum qui ſentire non vult, nec commodum percipere debet.
- 35 Ferendus non eſt, qui lucrum amplectitur, onus autem ſubire recuſat.
- 36 Eccleſia, quæ vult vti ſtatutis, aut legibus laicorum, oportet quòd ſeruet formam ipſarum.
- 37 Eccleſia ſeruare debet æqualitatem.
- 38 Legis, bene à Zenone, deciſio perdura eſt, & maximum rigorem continet.
- 39 Eccleſiæ maximè conuenit æquitatem obſeruare.
- 40 Præſertim, vbi ipſius conditio non fit deterior.
- 41 Eccleſia impiè videtur agere, ſi ſummo iure vtatur, vbi æquitas repugnat.
- 42 Eccleſia non debet admittere lucrum cum aliqua iniquitate, aut cum aliena iactura locupletari.
- 43 Eccleſia eſt auctrix, & cultrix iuſtitiæ, nec ſe, vel alium pro ſe pati iniuſtitiam, aut aliquid contra rationem fieri permittere debet.
- 44 Hyppolit. Riminaldi conſil. 358. vol. 4. expenditur, vbi à num. 260. vſque ad num. 270. ſingulariter limitat, & declarat prædictus Author vulgatam Doctorum traditionem, ex l. ſunt perſonæ, in fine, ff. de relig. & ſumpt. fun. deſumptam, piæ cauſæ fauendum, aut in dubio iudicandum pro illa.
- 45 Æquitas ſumma exigit, vt quod quiſque iuris in alium ſtatuerit, ipſe eodem iure vtatur.
- 46 Idque magis Eccleſiam, quàm alium adstringit.
- 47 L. benè à Zenone, in fauorem Eccleſiarum locum non habet, ex ſententia quorundam.
- 48 Contrà, ex ſententia Abbatis, Barbaciæ, & aliorum, quæ per Authorem magis probatur, & concludentibus rationibus corroboratur, & num. ſeq.
- 49 Auguſtinum Beroum latè, & eruditè in hac materia loquutum, & ſententiam Abbatis optimè comprobaſſe: plenè etiam reſpondiſſe ad textum in capite placuit, 16. quæſt. 3.
- 50 Eccleſia non eſt deterioris conditionis, quàm priuatus, imò melioris eſſe debet, vtpote, cùm in iure multa concedantur eidem, quæ denegantur priuato.
- 51 Conſuetudo à principio valida, cùm primum Eccleſiæ præiudicialis eſſe cœperit, irritatur.
- 52 Eccleſia poteſt vti lege pro ſe, & eam non recipere contra ſe, idque ob rationem hoc numero aſſignatam, propter quam nulla iniquitas, aut inæqualitas ex hoc conſideratur in Eccleſia.
- 53 Regula illa, Quod tibi fieri non vis, alteri ne feceris, non procedit, vbi Eccleſia vtitur iure ſuo, defendendo ſe priuilegio à iure ſibi conceſſo contra alium non ſic priuilegiatum.
- 54 Regula cap. qui ſentit, de regulis iuris, lib. 6. fallit interdum ratione contractûs, aut perſonæ, aut cauſæ, aut ſpeciali diſpoſitione legis.
- 55 Et in Eccleſia omninò ceſſare debet, in quæſtione hactenùs agitata, ſpeciali ratione, & diſpoſitione iuris, provt hoc numero, & præcedentibus adnotatur.
- 56 Regula dict. cap. qui ſentit, de regulis iuris, lib. 6. obtinere debet in his, puæ proueniunt ex ipſius actus natura, non verò in his, qua ex accidenti contingunt.
- 57 Eccleſia, quæ emit rem alienam à Principe, aut ex donatione, alióve titulo eam accepit, quia ex diſpoſitione l. benè à Zenone, honorem percipit, & commodum, & onera rei emptæ, aut donata iniuncta patietur.
- 58 Eccleſia, ad quam res oneri cenſuum obnoxia, aut alio modo onerata peruenit, ipſos cenſus ſoluere, oneráque adimplere tenetur.
- 59 Ad argumentum 3. contra Eccleſiam adductum reſpondetur, constituitúrque, ex parte Eccleſiæ accipientis rem alienam à Principe quocunque titulo, nullam iniuſtitiam conſiderari debere.
- 60 L. benè à Zenone, C. de quadriennij præſcriptione, procedit, quando Princeps ignoranter, & bona fide rem alienam donauit, aut aliter alienauit, credens ſuam eſſe, & non ad alium pertinere.
- 61 Titulus ff. quod quiſque iuris, in alium ſtatuerit, &c. in quæſtione propoſita obtinere non poteſt contra Eccleſiam: idque ob rationem hoc numero aſſignatam.
- 62 Titulus ff. quod quiſque iuris, ſolùm habet locum, quando illud, quod contra ſe recuſat quis recipere, fuit ad ſuam poſtulationem conceſſum: aliàs ſi non fuit eo inſtante conceſſum, ſed proprio motu, poteſt quidem eo ſe iuuare, ſed non tenetur contra ſe admittere.
- 63 Præſcriptio quadragenaria, quare neceſſaria ſit aduersùs Eccleſias, earùmque res, ſiue præſcriptio procedat à priuato, ſiue ab altera Eccleſia; Eccleſiis autem contra alios, cur decem, aut viginti annorum præſcriptio ſufficiat, nec illis obſtet ratio tituli ff. quod quiſque iuris, & num. ſequent.
- 64 Titulus ff. quod quiſque iuris, procedit inter ſimiles perſonas, & eadem ſubſiſtente ratione.
- 65 Eccleſia maiori priuilegio digna eſt, quàm priuatus.
- 66 Eccleſiæ, & priuati diuerſam rationem eſſe in quæſtione ſuperiori, provt hoc numero adnotatur.
- 67 L. benè à Zenone, inter laicos ſeruatur etiam de iure canonico, reprobata opinione quorundam diſſentientium, & num. ſeq.
- 68 Lex ciuilis, deficiente canonica, etiam in foro canonico obſeruatur.
- 69 Deficiente iure canonico, recurrendum eſſe ad ius ciuile, etiam in foro Eccleſiaſtico, niſi ſit ius Regium; illud enim præcisè obſeruari debet in hoc Regno, tanquam ius commune eiuſdem Regni.
- 70 Ioannes Vincentius Honded. laudatur, & eiuſdem ſententia probatur.
- 71 Laurentij de Pinu reſolutio, in conſ. 90. num. 9. lib. 1. deciſionem dict. l. bene à Zenone, non procedere in donatione, vel alienatione facta à Principe Eccleſiaſtico, nouiter & verè improbata, & num. ſeqq.
- 72 Laurentij de Pinu ratio in propoſito ſuperiori, euidenti ratione deſtructa ab Authore.
- 73 L. benè à Zenone, C. de quadriennij præſcriptione, generaliter procedit in omni Principe habente iura Imperij, & non recognoſcente ſuperiorem.
- 74 L. benè à Zenone, & ſimilium deciſio, vtrùm procedere debeat, ſi Princeps, vel fiſcus ceſſerit iura ex cauſa confiſcationis, remiſſiuè.

E Mens à Principe, vel à fiſco rem alienam, vel ex donatione, alióve titulo eam accipiens, quòd ſtatim ſecurus ſit, nec aliquid ab eo peti poſſit; dominus tamen rei, quòd habeat regreſſum contra Principem, aut fiſcum infra quadriennium ad conſequendum pretium, & lapſo quadriennio ampliùs non audiatur, per textum in l. omnes, & in l. benè à Zenone, C. de quadriennij præſcriptione, ita frequenter adnotarunt Scribentes in mille locis, vt ferè nihil in iure ſit, quod magis expeditum, aut frequentiùs agitatum fuerit; de eodem tamen, licèt ab infinitis diſputatione præhabita, non inutiliter tractatum ſuſcipiendum exiſtimauimus; vtile potius aliquando futuru, ſi hoc loco omnia ferè congeramus in vnum quæ in propoſito magis frequenter vtriuſque iuris Interpretes tradiderunt, ſic etiam veritate & breuitate, nonnulla componamus, quæ in praxi occurrere poſſunt, nec ab eiſdem abſolutè, aut diſtinctè ſatis tractantur.

Principio igitur, dictarum legum diſpoſitionem confirmat l. 53. tit. 5. partita 5. in illis verbis: Vendiendo, o dando el Rey coſa agena, como ſuya paſſa el ſeñorio, de aquella coſa al que la vende, o al que la da: pero aquel à quien la tomaſſe puede le pedir que el dè la eſtimacion de aquella coſa faſta quatro años, è el Rey denegela pagar: è ſi ſaſta quatro afios non pidieſſe la eſtimacion, dende en adelante non podria. Et earum materiam, poſt ordinarios ibidem, & in aliis locis, & in cap. 2. de rebus Eccleſiæ non alienandis: vbi Barbacia, & Berous cæteris aliis latiùs ſcribunt, poſt infinitos etiam alios, quos ideò omitto, quia à ſequentibus referuntur, tractarunt pleniſſimè Gregorius Lopez in dict. l. 53. partitæ, vbi vide omninò Romanus ſingulari 737. Rodericus Suarez, allegat. 11. per totam. Grammaticus deciſ. 65. à num. 78. Socinus regula 424. latiùs Dueñas regula 238. latiſſimè Antonius Gabriel commun. concluſ. lib. 5. tit. de acquirenda, vel amittenda poſſeſ. concluſ. 2. Balbus de præſcriptionibus, 2. particula, 5. partis principalis, 8. quæſt. per totam, fol. 425. & ſequent. vbi 11. modis limitat dictas leges, eruditè Craueta in conſ. 263. col. vltima. Villalobos in ſuis communibus in litera E. num. 25. Gratianus regula 377. pleniùs Portius, lib. 2. regula 42. Carolus de Tapia in rubrica, ff. de conſtitut. Principum, ex num. 16. vſque ad num. 30. Guil. Bened. in cap. Rainuntius, verbo, & vxorem, nomine Adelaſiam, num. 381. & tribus ſeqq. fol. 143. Peregrinus de iure fiſci, lib. 6. tit. 4. num. 16. 17. & 18. Martinus Laudenſis in tractatu de principatu, quæſt. 11. Bellonus in conſ. 51. Curtius iunior in conſ. 143. num. 1. lib. 2. Cephalus in conſ. 634. ex num. 52. vſque in finem conſilij, lib. 5. Menochius, qui ſex modis declarat dict. l. in conſilio 2. num. 333. lib. 1. Laurentius de Pinu in conſ. 90. à num. 9. vſque in finem conſilij, Ioannes de Monteſperello in conſil. 39. num. 47. 49. 50. & 51. Antonius Galeatius Maluaſſia in conſ. 93. num. 14. & quinque ſeqq. vol. 1. Simon de Prætis in conſ. 114. num. 25. & ſeqq. lib. 1. Petrus Antonius de Petra de fideicommiſſis, quæſt. 14. ex num. 140. Rota Auenion. deciſ. 17. Aldobrandin. in conſ. 1. n. 61. 62. & 63. Ioannes Vincentius Honded. in conſ. 66. num. 27. & 28. lib. 1. latiùs in conſ. 38. num. 41. 42. 43. & num. 51. cum multis ſeqq. vſque in finem conſilij, lib. 2. Sfortia Oddi in conſ. 99, lib. 1. vbi tractat per totum conſilium, vtrùm diſpoſitio dict. l. omnes, & dict. l. benè à Zenone, habeat locum in iuribus dotalibus, atque eleganter, & vtiliter declarat conſilium Baldi 359. lib. 3. ſuperiores etiam idem tractarunt, & optimè Gregorius Lopez in dict. l. 53. partitæ, verbo, coſa agena, verſ. quid autem in re dotali; habétque ex eiſdem tot limitationes, & exceptiones dictarum legum deciſio, vt nunquam fere ipſarum regula practicari potuerit, vt poſt Felinum. annotauit Ioannes Franciſcus de Ponte in conſ. 59. num. 49. vol. 1. vbi poſt Rodericum Suarez allegat. 8, num. 6. in fine, & alios, conſtituit quod dict. l. benè à Zenone, non procedit, quando actor prætendit cauſam ab vno Principe, reus verò ab alio: quod etiam eruditè, & breuiter, vt aſſolet, reſoluit Gregorius Lopez m eadem l. 53. partitæ, verbo, al que la vende. Sed verè dictarum legum deciſionem non ita ſterilem exiſtimamus imò potius in publicis cauſis, & in negotiis practicis frequenter allegari vidimus, multíſque vtilem & conducibilem eſſe arbitramur, vt ex eiſdem Authoribus deduci poteſt apertè. Benè verum eſt, diſpoſitionem ipſarum legum velut rigoroſam reſtringendam eſſe, ac ſtrictiſſimè interpretandam, vt ſcribunt Purpuratus in conſ. 374. num. 38. lib. 1. Petrus Antonius de Petra de fideicommisſis, q. 14. num. 140. & 143. Ioannes Vincentius Honded, in conſil. 38. num. 51. lib. 2. vbi num. 52. poſt Baldum, Gabrielem, & alios conſtituit, quòd quilibet error, ſeu modicus defectus facit ceſſare vigorem illarum legum: quod aduertit etiam Gregorius Lopez in dict. l. 53. partitæ, verbo, el Rey. ad medium, verſ. & ideò dicit quòd leuis occaſio.

Ad rem itaque deueniendo, vt alia ſciens, conſultóque prætermittam, ac in his dumtaxat inſiſtam, quæ difficiliora ſunt, nec ab aliis perfectè explicata: apud prædictos Authores communi conſenſu receptum video, vt diſpoſitio dict. l. omnes, & dict. l. benè à Zenone, non procedat in præiudicium Minoris, & in rebus ſuis, vt eſt Gloſſa in l. finali, in verbo, debiti, C. ſi aduerſus fiſcum, quam cum multis aliis ſequuntur Socinus d. regula. 424. verſ. Septima limitatio eſt. Dueñas dicta regula 238. verſ. Decimò limita. Portius dicta regula 42. verſ. octuò limita, Balbus de præſcriptionibus, dict. particula 2. 5. part, principalis, quæſt. 8. verſ. Decimò limita. Menochius in conſ. 2. num. 333. verſ. reſpondetur vltimò, lib. 1. Antonius Galeatius Maluaſſia dict. conſil. 93. num. 15. qui omnes concordant in hoc, nempe quòd in propoſito caſu, per beneficium reſtitutionis in integrum Minori ſuccurrendum ſit, non tamen in ſpecie declarant, vtrùm reſtitutio hæc contra Principem, aút fiſcum concedenda ſit; an verò contra emptorem, ſiue donatarium ad rem ipſam recuperandam: nec etiam exprimunt tempus reſtitutionis prædictæ petendæ; alij enim ſimpliciter dicunt, quòd dictæ leges non habent locum in rebus Minoris; alij verò, quòd contra diſpoſitionem earum Minor venit reſtituendus: & hoc modo loquendi vtuntur Menochius, & Socinus locis relatis ſuprà; idcirco pro expedita, breui tamen, & diſtincta reſolutione, vltra omnium Scribentium ſententiam, nonnulla conſtituere neceſſarium duxi, quibus res iſta abſolutè, & diſtinctè magis, quàm anteà erat, explicata manebit.

Et in primis conſtituo, verum eſſe, quòd diſpoſitio dict. l. benè à Zenone, comprehendat Minores, & res ipſorum, lex namque illa loquitur generaliter in quibuſcunque rebus, & perſonis, vt ex ea patet; & lex, quæ generaliter loquitur, comprehendit omnes, & quaſcunque perſonas etiam priuilegiatas, ſi in ea re, de qua agitur, non reperiuntur habere priuilegium aliquod peculiare, l. in fraudem, §. finali, & ibi eum ad hoc notat Bald. ff. de teſtam. militis, & cum infinitis aliis plenè comprobant Tiraquel. de retractu lignagier, §. 1. gloſ. 14. num. 96. & de præſcriptionibus, §. 8. gloſ. 11. Menchaca de ſucceſſionum creatione, lib. 1. §. 8. num. & de ſucceſſionum. progreſſu. lib. 1. §. 2. num. 31. Menochius in conſ. 190. num. 12. lib. 2. Et in terminis, quòd lex generaliter loquens comprehendat perſonam Minoris, per textum in cap. conſtitutis, de in integrum reſtitutione, adnotarunt Doctores Communiter in l. ſi ſine, §. Lucius ff. de adminiſtratione tutorum. Baldus in l. finali, C. de in integrum reſtitutione, & cum Socino, Alberico, Angelo, & Alexandro, Baëtius de inope debitore, cap. 8. num. 1. fol. 69. & ſuperiorem reſolutionem vt certam ſupponunt omnes Authores ſuprà citati, qui in caſu dict. l. benè à Zenone, & dict. l. omnes, loquentes, Minori concedunt reſtitutionem communiter, aliàs enim neceſſaria non eſſet reſtitutio, ſi ea diſpoſitione non includerentur Minores, & non eundo per alias ambages, ex omnibus à me hucuſque prælectis, ſic ſpecificè aduertit ſolus Gregorius Lopez in dict. l. 53. tit. 5. partita 5. verbo, coſa agena; in principio, ibi: Et quid ſi res ſit Minoris, dic quòd adhuc habebit locum huius legis diſpoſitio. Et dicit ita tenuiſſe Iacob. Butrig. Bald. Salicet. & Paul, de Caſt. in l. finali, C. ſi aduersùs fiſcum, reprobatâ Gloſsâ ibi, quæ voluit contrarium, & iterùm in eadem Gloſſà ad medium, ibi: Et tamen, vi dixi, in Minorum rebus habere locum iſta iura.

Secundò conſtituo, quòd leges illæ, tametſi Minores, & res eorum comprehendant, non tamen denegant illis in integrum reſtitutionis remedium, quod ex ſerie ipſarum manifeſtè colligitur; idcircò Minores in caſu præſenti reſtituendos eſſe, aduersùs deciſionem dictarum legum, rectiſſimè tradiderunt Doctores communiter, vt conſtat ex ſuperiùs relatis, & probatur ratione generali, & certa, quòd reſtitutio in integrum Minori læſo regulariter competit, niſi aliqua lege reperiatur expreſsè prohibita per textum in l. nec non, §. quoties, ff. ex quibus cauſis maiores. Decius in conſ. 559. ad finem, Craueta in conſ. 210. num. 37. Afflictis deciſ. 370. in principio, Menochius lib. 3. præſumpt. 82. Gironda de Gabellis, 3. p. num. 27. fol. 59. & 4. part. §. 2. num. 37. fol 89. & adeò fauorabilis eſt, vt nec tollatur per verba generalia legis, vel ſtatuti. Tiraq. referens multos de retractu lignagier, §. 35. gloſ. 4. num. 32. nec per generalem excluſionem alicuius legis, Gloſſa in l. poſtquam liti, C. de pactis, & in l. 1. C. de ſilentiariis, lib. 10. quæ communiter approbantur ſecundùm Iaſonem in l. 1. num. 10. ff. de iuriſdictione omnium iudicum, Rebuffum, ad regias conſtitutiones Galliæ, titulo de reſtitutione, art. 2. gloſ. num. 23. Couar. practicarum, cap. 17. num. 4. Simon de Præt. de interpret, vltimar. volunt. lib. 3. interpret. 1. dubit. 5. ſolut. 4. num. 34. fol. 35. niſi per ſpecialem nominationem, l. illud, §. finali, cum l. ſeq. ff. de minoribus, Boërius deciſ. 140. ſub num. 3. Beccius in conſ. 12. ex num. 64. Alexander Raudenſis de Analogis, lib. 1. cap. 33. n. 141. fol. 318. & quamuis lex, vel ſtatutum de quacunque perſona loquatur, ſi de Minore ſpecifice non loquitur, tunc Minori competit reſtitutio. Alexander in conſ. 165. Dubitatur ſi ſtatutum, verſ ſecus fortè ſi de quocunque, lib. 6. Borgninus Caualcanus de tutore & curatore, num. 97. & alios referens Alexander Raudenſis dict. cap. 33. num. 131. fol. 317.

Tertiò conſtituo, quòd in dubio præcipuo propoſito ſuprà, Minorem reſtituendum eſſe contra diſpoſitionem dict. l. benè a Zenone, ad rem ipſam etiam poſt quadriennium, firmauit apertè Gloſſa in. finali. C. ſi aduerſus fiſcum, quam vltra Iacobinum, ibi, num. 6. & alios antiquos recepiſſe videntur Petrus Dueñas dict. regula 238. verſ. Vndecimò limita, & alij ſuperiús citati, qui ad ſententiam Gloſſe ſe remittunt, aut ſimpliciter, & abſolutè reſerunt eam: ſed contrariam ſententiam, Minorem inquam ad pretium tantùm reſtituendum eſſe, etiam poſt quadriennium, & non ad rem ipſam tenuerunt expreſsè Iacobus Butrigarius in dict. l. finali. Salicetus etiam, Baldus, & Paulus num. 1. dum docent, quòd emptor hodie per titulum C. de quadriennij præſcriptione, ſtatim eſt ſecurus, & non poteſt ab eo res auocari, ſed ille, qui erat dominus, poteſt agere contra fiſcum ad recuperationem pretij, ſi erat Maior; ſi autem erat Minor, quòd Gloſſa dicit, quòd vſque ad quadriennium poteſt recuperare rem, ſed Doctores tenent contrarium, quòd ad rem non datur regreſſus, nec intra quadriennium, nec poſt, ſed benè poteſt agere contra fiſcum, etiam poſt quadriennium, & in hoc differt à Maiori: idem etiam probauit Ioan. de Plat in l. penult. ad finem, C. de fide inſtrumentorum, & iure haſtæ fiſcalis, lib. 10. vbi ſcribit, quòd ſi fiſcus vel Princeps vendit rem Minoris, non tanquam alienam, ſed tanquam proprià ipſius fiſci, emptor eſt ſecurus, & tunc vbi Maior habet regreſſum in quadriennium ad pretium, habebit etiam ſimiliter Minor poſt quadriennium ad pretium, non ad rem, & quòd hoc eſt notandum ſecundùm Iacobum Butrigarium in dict. l. finali, C. ſi aduerſus fiſcum, licèt Gloſſa ibi, dicat ad rem, tenuit etiam Gregorius Lopez in dicta l. 53, tit. 5. partita 5. verbo, coſa agena, in princ. in illis verbis: Benè tamen verum eſt, quòd ſi Minor non peteret pretium à fiſco infra quadriennium, poſſet elapſo quadriennio, adhuc illud petere.

Et in Republica, quæ Minori æquiparatur, & iure Minoris vtitur, vt reſtituatur contra diſpoſitionem dict. l. benè à Zenone, & ſimilium, expreſſim obſeruauit Menochius dict. conſ. 2. num. 334. lib. 1. Iaſon etiam, quem nullus retulit in conſ. 227. col. 9. & 10. vol. 2. idem expreſsè firmauit, & in caſu ſibi conſulto concludit, quòd Communitas quædam non debet gaudere beneficio reſtitutionis in integrum ad petendum pretium à Principe, quia à tempore perfectæ præscriptionis quadriennij, de quo in dict. l. benè à Zenone, lapſum eſt aliud quadriennium, & vltrà, infra quod reſtitutio in integrum poſtulari debuit, ex l. finali, Cod. de temporibus in integrum reſtiutionis petendæ, cap. 1. de in integrum reſtitutione, lib. 6. Ex quibus hæc opinio tenenda erit omnino, atque ex illa notandum tempus, intra quod à Minore, vel Republica reſtitutio in integrum poſtulari debebit.

Deinde & ſecundò conſtituunt Doctores, diſpoſitionem dict. l. benè à Zenone, & dict. l. omnes, Cod. de quadriennij præſcriptione, non procedere in præiudicium Eccleſiarum, ſiue in rebus earum à Principe ſæculari donatis, vel aliter alienatis: & conſequenter ementem à Principe, aut ex donatione, alióve titulo rem Eccleſiæ accipientem, ſecurum non eſſe, & ad rem ipſam conſequendam iure poſſe Eccleſiam experiri, idque certa, & communi ratione, quòd lex ſæcularis, ſiue conſtitutio, aut diſpoſitio quæcunque, vtilitati, aut libertati Eccleſiæ contraria, vel de Eccleſiis, earúmque bonis diſponens, nulla eſt ob defectum poteſtatis condentis, neque etiam etſi fauorabilis ſit, niſi ab Eccleſia probetur, vel niſi in vim priuilegij lata ſit, cap. quæ in Eccleſiarum, cap. Eccleſia ſanctæ Mariæ, de conſtitutionibus, cap. benè quidem, cap. ſi Imperator, 96. diſtinctione, cap. vltimo, de rebus Eccleſiæ non alienandis, cap. quanquam, de cenſibus, lib. 6. cap. 3. de conſuetudine, & pleniſſimè notarunt Doctores in dictis iuribus. Berous in cap. 2. de rebus Eccleſiæ non alienandis, num. 4. & num. 22. Lælius Iordanus de maioribus Epiſcoporum cauſis, cap. 8. & cap. 12. Lancelot. Conrad. in templo Iudicum, lib. 2. cap. 5. §. 3. num. 37. Didacus Perez in l. 1. tit. 12. lib. 1. ordinamenti. Decianus in conſ. 90. num. 12. vol. 2, & in conſ. 80. num. 6. vol. 3. Nauarrus in cap. nouit, de iudiciis, notabili 3. corollario 17. Sfortia Oddi in conſ. 70. num. 33. lib. 1. Azeuedius in l. 11. tit. 2. num. 10. lib. 5. nouæ Recopilationis: quo dumtaxat ſundamento diſpoſitionem dictarum legum ſic limitant Abbas num. 6. Barbacia, & Imola num. 3. Berous dicens, quòd hæc opinio abſque dubio procedit num. 20. in c. 2. de rebus Eccleſiæ non alienandis, vbi Gloſſa dicit, quòd dicta lex benè à Zenone, non procedit ſecundùm Canones, & in hunc ſenſum accepta rectè procedit. Idem etiam ſecurè firmarunt Felinus in cap. quæ in Eccleſiarum, n. 38. in 4. limitat. de conſtitutionibus, & cum multis Socinus regula 424. verſ. Sextæ limitatio, Dueñas dict. regula 238. verſ. Tertiò limita. Portius lib. 2. d. regula 42. verſ. Quintò limita. Antonius Gabriel commun. concluſ. tit. de acquirend. poſſeſ. concluſ. 2. num. 22. Guil. Bened. in cap. Rainuntius, de teſtamentis, dict. verbo, & vxorem, nomine Adelaſiam, num. 383. Balbus de præſcriptionibus, in 2. part. 5. part. princ. quæſt. 8. verſ. Octauò limita. Laurentius de Pinu in conſ. 91. num. 6. Ioannes Vincentius Honded. in conſ. 67. num. 28. vol. 1.

Extenditúrque ſuperior reſolutio ad Clericos etiam, vt ſcilicet dictarum legum diſpoſitio non procedat contra Clericum, cuius res à Principe ſæculari donaretur, vel aliter alienaretur, vti extendit Antonius Gabriel dicta concluſ. 2. num. 19. vbi refert Socinuin in conſil. 46. num. 14. & num. 25. vol. 4. ſic dicentem, Et verè hæc pars concludenter confirmatur ex his, quae ſcripſerunt Doctores in dict. cap. quæ in Eccleſiarum, & in dict. cap. Eccleſia ſanctæ Mariæ, de conſtitutionibus, & in cap. finali de ſolutionibus. Berous in dict. cap. 2. num. 4. de rebus Eccleſiæ non alienandis. Item ex eo quòd Clerici ſunt exempti de iure Diurno à poteſtate ſæculari, etiam Principis ſæcularis, vt tenent permulti, quos refert Couarruuias practicarum, cap. 31. num. 1. & 2. Nauarrus in cap. nouit, de iudiciis, 3. notabili, num. 52. Rolandus à Valle in conſil. 23. num. 18. lib. 2. Burſatus in conſ. 397. num. 10. vol. 4. Cæuallos, qui multos allegat vbi infrà, & referens Menchacam, Ioannem Guttierrez, & alios, Azeuedius in l. 5. tit. 3. num. 6. lib. 1. nouæ Recopilationis, licèt Couarr. vbi ſuprà, Rolandus etiam, & Ioannes Garſia de nobilitate, gloſ. 9. num. 8. cap. 27. & infiniti alij congeſti per Cenedum in collectan. 37. ad Decretum, n. 1. intelligant id procedere in his, quę verè & propriè ſpiritualia ſunt, in quibus exemptio Clericorum à poteſtate ſæculari de iure Diuino eſt: in temporalibus autem, aut prophanis ſecus eſſe, quoniam in illis eorundem exemptio tantùm humano iure eſt intro ducta. Sed vtcunque res ſit, in propoſito caſu Clericos non comprehendi ſub diſpoſitione dictarum legum, nec illâ ligari, negari non poteſt ex his, quæ Doctores tradiderunt communiter in dictis iuribus. Couarruuias Practicarum, dict. cap. 31. n. 3. verſ. Quarta concluſio. Ioannes Garſia vbi ſuprà. Ferretus in conſ. 167. num. 8. Berous in conſil. 31. vol. 1. Sfortia Oddi in conſ. 70. per totum, lib. 1. Ioannes Botta in conſi. 87. à num. 3. Ioannes Vincentius Honded. in conſ. 3. num. 39. & num. 30. lib. 1. Cæuallos practic. commun. quæſt. 550. fol. 112. vbi multos refert in propoſito dubio, an ſcilicet exemptio Clericorum ſit de iure diuino, vel de iure poſitiuo. Pater Molina de iuſt. & iur. tom. 1. diſput. 31. per totam, vbi plenè ſcribit, & per plures concluſiones explicat præfatum dubium, à quo ſcilicet iure, Clericorum exemptio procedat. Petrus Surdus in conſ. 2. ex num. 14. atque ex num. 22. cum ſeqq. lib. 1. vbi multa adducit, quibus ſuperior ſententia comprobatur apertè, & in effectu ad hoc tendunt ea, quæ in comprobationem huius partis expendit Socinus vbi ſuprà, dict. n. 14. & 25. qui rectè extendit prædictam doctrinam ad omnem piam cauſam, vt ſcilicet deciſio d.l. benè a Zenone, non procedat in rebus piæ cauſæ à Principe ſæculari donatis alteri, vel aliter alienatis, ex communi & vulgata tradictioni Doctorum in mille locis repetita, piæ cauſæ fauendum, multáque in iure, in fauorem piæ cauſæ introducta, vt pleniſſimè oſtendunt Tiraquellus in tract. de priuilegiis piæ cauſæ, per totum. Antonius Gabriel communium opinionum. lib. 7. tit. de pia cauſa, Menchaca de ſucceſſionum progreſſu lib. 1. §. 3. num. 16. & 17. & n. 40. & 41. Aluaradus de coniecturata mente defuncti, lib. 2. cap. 1. §. 2. per totum. Simon de Prætis de interpret. vltim. volunt. lib. 3. interpret. 1. dubit. 6. ſolut. 6. num. 9. fol. 82. & lib. 4. dubit. 1. à princ. fol. 405. Michaël Graſſus receptarum ſententiarum. §. legatum quæſt. 8. num. 4. Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſſis, art. 2. num. 62. & num. 85. & art. 3. num. 62. & num. 67. cum ſeqq. Pedrocha in conſ. 5. ex num. 12. vſque ad num. 22. latiſſimè Petrus Magdalenus de num. testium in teſtamentis requiſito, cap. 12. per totum, fol. 140. & vide 2. part. cap. 2. per totum, fol. 351. vbi pleniſſima manu, & cum multis exemplis oſtendit, quæ dicatur pia cauſa.

Nunc verò ampliatur ſuperior reſolutio, vt ſicut in damnum. aut præiudicium Eccleſiarum non procedit dict. lex, benè à Zenone, & dict. l. omnes, diſpoſitio; ſic nec procedere debeat in earum fauorem, aut commodum, quoties à Principe ſæculari res priuati Eccleſiæ ipſi concederetur, vel aliter alienaretur; quod ſequentibus rationibus fulciri poſſe, non incongruè videbitur prima facie intuenti. In primis, quia ſi Eccleſia dictarum legum deciſionem in ſui damnum. admittere non vult, ratio ſuadet, vt nec in ſui fauorem eam admittat: & conſequenter, vt commodum non recipiat, ſi damnum ſentire non vult, cap. qui ſent, de regulis iuris, lib. 6. l. ſecundùm naturam, ff. de regulis iuris, l. vltima, §. ſed cùm in ſecunda, C. de furtis, l. id quod, ff. de periculo & commodo rei venditæ, cap. generali, §. illos, de electione, lib. 6.

Nec eſt ferendus, qui lucrum amplectitur, onus autem ſubire recuſat, l. vnica, §. pro ſecundo, in fine, C. de caducis tollendis, cap. cùm non deceat, de electione, lib. 6. Et Eccleſia, quæ vult vti ſtatutis, aut legibus Laicorum, oportet quòd ſeruet formam ipſorum. Baldus in l. 4. C. ad legem falcidiam, & in l. vlt. C. de contrahenda emptione. Anguiſſol. in conſ. 24. num. 57. Petrus Surdus in conſil. 2. num. 13. verſ. Poſtremò hanc ſententiam, lib. 1. aliàs non ſeruaret æqualitatem, quam ſeruare tenetur, iuxta ea, quæ habentur in l. finali, C. de fructibus & litium expenſis, & plenè adnotatur per Neuizan. in conſ. 39.

Secundò facit, quòd d.l. benè à Zenone, deciſio perdura eſt, & maximum rigorem continet, atque ſpecialitatem etiam contra iuris communis regulas: vt dominus abſque facto ſuo, dominio rei ſuæ priuetur, l. id quod, ff. de regulis iuris. Rodericus Suarez allegat. 11. verſ. nihilominus. Ioannes Vincentius Honded. in cona ſil. 38. num. 51. lib. 2. optimè Berous in cap. 2. de rebus Eccleſiæ non alienandis, num. 21. cùm autem Eccleſiæ maximè conueniat æquitatem obſeruare, c. dilecti, de iudiciis, vbi Doctores communicer, Iaſon, in l. iuriſgentium, §. ſed cùm nulla, num. 4. ff. de pactis. Menochius in conſ. 322. num. 52. lib. 4. Videbatur equidem, non licere eidem dictæ legis diſpoſitione vti, præſertim cùm ipſius conditio non fiat deterior, argumento eorum, quæ in ſimili tradit Butrius in conſ. 34. impièque videtur agere Eccleſia, ſi ſummo iure vtatur, vbi æquitas repugnat. Caſtrenſis in authent. qui rem, C. de ſacroſanctis Eccleſiis, Sfortia Oddo in conſ. 41. num. 87. Nec debet ipſa admittere lucrum cum aliqua iniquitate, vt in terminis noſtris conſiderant plures relati per Antonium Gabrielem in ſuis concluſ. in tit. de acquir. poſſ. concluſione 2. num. 20. Portium d. regula 42. verſ. Sexto limita; nec cum aliena iactura locupletari, contra l. nam hoc natura, ff. de condictione indebiti, vt in ſimili caſu contra Eccleſiam obſeruat, & alios multos refert Hyppolit. Rimin. in conſ. 493. num. 61. & in conſ. 517. num. 51. vol. 5.

Tertiò facit, quòd Eccleſia eſt auctrix, & cultrix iuſtitiæ, nec ſe, vel alium pro ſe pati iniuſtitiam, aut aliquid contra rationem fieri permittere debet, vt dicitur in cap. 1. §. ſed diuerſis, de alienatione feudi, in vſibus feudorum, & per Ancharanum. in conſ. 217. num. 3. Simon. de Prætis, in conſ. 109. ad finem, & in conſ. 205. n. 25. Burſatum in conſ. 306. num. 40. lib. 4. Hyppolit. Rimin. in conſ. 358. num. 260. vſque ad num. 270. vol. 4. quo loco is Author ſingulariter limitat, & declarat vulgatam Doctorum traditionem ex l. ſunt perſonæ, ff. de religioſis, & ſumptibus funerum, deſumptam, piæ cauſæ fauendum, aut in dubio iudicandum pro illa, ſed iniuſtitia videtur, vt quis abſque iuſta cauſa, dominio rei ſuæ priuetur, vt in terminis noſtris conſiderat Roderic. Suarez d. alleg. 11. ante finem; ergo Eccleſia nequaquam admittere debet pro ſe diſpoſitionem dictarum legum.

Tandem & vltimò, non mediocriter vrget, ſummam æquitatem exigere, vt quod quiſque iuris in alium ſtatuerit, ipſe eodem iure vtatur, ex l. 1. & per totum titul. ff. quod quiſque iuris: & quod in alterius perſona obſeruari Voluerit, , id in ſua fieri patiatur, c. primo, diſtinctione prima, idque magis Eccleſiam, quàm alium adſtringit, vt per Hoſtienſem, Imolam, & Abbatem in capite primo, de emptione & venditione. Tiraquellum de retractu lignagier, §. primo gloſſa 13. num. 6. & hoc argumento vtitur in terminis huius quæſtionis Guil. Bened. in dicto capite, Rainuntius, de teſtamentis, verbo, & vxorem, nomine Adelaſiam, num. 383. vbi hanc partem, ſcilicet tex. in dicta lege, benè à Zenone, in fauorem Eccleſiarum locum non habere, magis amplectitur, & refert Gloſſam ita tenentem in c. quicunque, verbo, conſenſu, 12. quæſt. 2. Sequuntur eandem ſententiam Alexander, Iaſon, Salicetus, Felinus, Balbus, Afflictis, & Pariſius, quos retulit Antonius Gabriel dict. concluſ. 2. num. 20. Portius lib. 2. regula 42. verſ. Sextò limita. Imola in cap. 2. de rebus Eccleſiæ non alienandis. Gregorius Lopez in l. 53. tit. 5. partitas 5. in verbo, coſa agena in princ. ibi. Et idem, ſi res aliena donaretur Eccleſiæ, vt in cap. placuit, el 1. & ibi Gloſ. 16. quæſt. 3. Et videtur in eam magis inclinare Rodericus Suarez dict. allegatione 11. in fine, verſiculo, Inde eſt.

Sed contrariam ſententiam, imò deciſionem dictæ legis, benè à Zenone, in fauorem Eccleſiarum locum habere, quando res priuati ipſi Eccleſiæ concederetur à Principe, vel alio modo alienaretur, Eccleſiámque in tali caſu ſtatim ſecuram eſſe, & domino rei venditæ, vel donatæ dumtaxat dari recurſum contra Principem, longè quidem veriorem, & omninò amplectendam crediderim: ad quod dicendum & authoritate, & iure, atque ratione moueor; authoritate in primis, Abbatis in cap. 2. de rebus Eccleſiæ non alienandis, num. 6. quo loco apertè docuit Abbas, quòd licet deciſio dict. 6. benè à Zenone, & ſimilium, non procedat in præiudicium Eccleſiarum, ſecus tamen eſſe in eius fauorem, & r anteà dixerat; quòd ſi Imperator donauit rem alienam Eccleſiæ, vel aliquis Rex, qui habet iura Imperatoris, tenet talis donatio, licèt poſſit agi contra fiſcum ad æſtimationem: apertiùs Barbacia ibidem, num. 3. vbi dicit ponderandum eſſe, quod textus in dict. l. benè à Zenone, loquitur in rebus donatis ſacroſanctis Eccleſiis, & ſic, in quantum lex illa fauet Eccleſiis, eſt approbata per ius canonicum, & inde infert, quòd malè dixerunt Gloſſæ, quòd ſi Eccleſia non acceptauit contra ſe, ergo non debuit acceptare pro ſe; & reddit veram rationem, vt ſtatim dicetur Berous etiam expreſsè in eodem cap. 2. de rebus Eccleſiæ non alienandis, qui latè, & eruditè loquitur in hac materia, & optimè comprobat ſententiam Abbatis, ex num. 21. vſque ad num. 26. qui etiam aduertit, quòd dicta l. benè à Zenone, prouidet, quòd donatarius à domino rei conueniri non poſſit, ſed ſtatim tutus ſit, & efficiatur dominus rei ſibi à Principe donatæ, & quoad hunc caſum expreſsè loquitur non ſolùm de ſubditis ſuis, ſed etiam de Eccleſiis, aut aliis piis locis, quibus Princeps donaſſet, & ſecundum hæc vides apertè, negari non poſſe, quin contrariæ opinionis Authores loquuti ſint contra caſum, & deciſionem dict. l. benè à Zenone: deinde ipſe Berous ex num. 22. eruditè fundat deciſionem dict. l. benè à Zenone, in fauorem Eccleſiarum, etiam de iure canonico obſeruandam; & tandem ex num. 24. plenè reſpondet ad textum in cap. placuit, 16. quæſt. 3. qui induci ſolet pro contraria parte, eo quòd dicit, quòd ſi Princeps donauerit Eccleſiæ priuilegia. aut res aliquas, ipſa non dicitur tuta; niſi poſt 30. annos, quibus dictas res præſcripſit. & loquitur ille textus, quando rem alienam donaſſet, alioquin præſcriptioni locus non eſſet, argumento l. clauibus, ff. de contrahenda emptione. Sed, vt dixi, plenè ſatisfacit ipſemet Author, vt ibi videri poterit, & ſuperiorem ſententiam tenuerunt itidem, ipſe Barbacia in conſ. 27. col. 2. vol. 4. Lancelotus Decius in l. ſi hæres abſens. num. 18. ff. de iudiciis, quæ & iure, & ratione etiam fundatur. Et in primis, quoniam Eccleſia non eſt deterioris conditionis, quàm priuatus; imò melioris eſſe debet, vtpote, cùm in iure multa concedantur eidem, quæ denegantur priuato, vt conſtat ex his, quæ ſcripſerunt Tiraquellus de priuilegiis piæ cauſæ, priuilegio. 61. Pedrocha in conſil. 6. num. 17. & ſeqq. Ioannes Vincendus Honded. in conſ. 64. num. 58. & num. 66. Quare igitur Eccleſiæ denegabitur id, quod in dict. l. omnes, & in dicta l. partitæ, priuato cuicunque conceditur, ac etiam sacroſanctis Eccleſiis, & locis, in dict. l. benè à Zenone, vt ſuperiùs dixi.

Secundò facit, quia vt ſuprà dicebam, lex ſæcularis Eccleſiæ fauorabilis, aut in vim priuilegij lata, ab initio valida eſt; præiudicialis autem minimè valet, per textum in cap. 1. de conſuetudine, vbi iuxta veriorem interpretationem, conſuetudo à principio valida, cùm primùm Eccleſiæ præiudicialis eſſe cœperit, irritatur, quamuis contra Laicos conſeruetur, vt conſtat ex integra Decretali illius textus, quam reſtituit Antonius Auguſtinus in ſcholiis, ad illum textum, in prima collatione, & probauit Ioannes Botta in conſ. 87. ex num. 2. Vnde Eccleſia poteſt vti lege pro ſe, & eam non recipere contra ſe. Barbacia num. 3. & Berous num. 22. in dict. c. 2. de rebus Eccleſiæ non alienandis, idque ſpeciali iure procedit, vt optimè, & latiùs probat Petrus Surdus in conſ. 2. n. 37. libro primo. Et inde eſt, quòd frequenter lex Pontificia allegat legem ciuilem pro ſe, quam non admitteret contra ſe, cap. lege, 10. diſtinctione, & tradit Gloſſa in c. nouit, in verbo, quicunque, de iudiciis, vbi Innocentius, & Abbas, & ibidem Decius num. 28. Nam cùm Eccleſia non ſit ſubdita diſponenti, nihil impedit, quòd poſſit, ſi velit, ſe iuuare aliqua diſpoſitione, ſed eâ non ligetur, vt eleganter aduertit Surdus d. conſ. 2. num. 38. & 39. Nec in hoc, quòd vtatur pro ſe diſpoſitione alicuius legis ex priuilegio ſibi conceſſo, iniquitas aliqua, aut inæqualitas conſiderari debet, cum iure id faciat, ex ſuperiùs relatis, & Felino in capit, ſanctorum, de præſcriptionibus, in principio, vbi dicit, quòd regula illa, Quod tibi fieri non vis, alteri ne feceris, non procedit, vbi Eccleſia vtitur iure ſuo, defendendo ſe priuilegio à iure ſibi conceſſo contra alium non ſic priuilegiatum: ex quibus ceſſare debet primum, ſecundum, & tertium Argumentum; item ex eo, quòd regula dicti capit, qui ſentit, de regulis iuris, in 6. fallit interdum ratione contractûs, aut perſonæ, aut cauſæ, aut ſpeciali diſpoſitione legis, vt Gloſſa ibidem adnotauit in principio, verſiculo, & nota, quæ communiter approbatur, & in terminis noſtris omninò ceſſare debet in Eccleſia propter ſpecialem rationem, aut diſpoſitionem iuris, quæ in hoc multùm fauet Eccleſiæ, ex dictis per Surdum vbi ſupra, & Beroum in capit, ſecundo, de rebus Eccleſiæ non alienandis, num. 21. & 22.

Prætereà, regula dicti capit. qui ſentit, obtinere debet in his, quæ proueniunt ex ipſius actûs natura, non verò in his, quæ ex accidenti contingunt: idcircò poſtquam Eccleſia emerit rem alienam à Principe, vel alio titulo eam acceperit, quia ex diſpoſitione dictæ l. benè à Zenone, honorem percipit, & commodum; & onera etiam rei emptæ, aut donatæ coniuncta patietur, ex his, quæ reſoluunt Gloſſa, & Doctores in Clementina prima, per illum textum, de cenſibus. Innocentius in c. verum. de foro competenti. Hoſtienſis in titulo, de immunitate Eccleſiarum, num. 3. verſiculo, ad ordinaria verò, Ruinus in conſ. 111. num. 12. vol. 5. Abbas in conſ. 30. ex num. 1. lib. 2. Ancharanus in conſ. 386. n. 1. in fine. Berous in conſ. 150. num. 20. & ſequentib. vol. 3. Gigas de penſionibus, q. 39. num. 5. Beccius in conſ. 24. num. 28. & ij Authores inter alia, quæ mirè conueniunt propoſito, ex communi ſententia tradiderunt, quòd Eccleſia, ad quam res oneri cenſuum obnoxia, aut alio modo onerata peruenit, ipſos cenſus ſoluere, oneráque adimplere tenetur, vt etiam cum aliis probauit Iacob. Mandel. de Alba in conſ. 8. num. 2. Ioan. Guttierrez pract. lib. 2. quæſt. 4. num. 2. & quæſt. 132. num. 9.

Tertiò facit, quia in propoſita ſpecie conſiderai non poteſt iniuſtitia ex parte Eccleſiæ accipientis rem alienam à Principe, quocunque titulo, tametſi dominus dominio rei ſuæ priuetur, proptereà quòd vtitur Eccleſia iure communi cæteris omnibus conceſſo, & domino datur recurſus ad pretium contra Principem, aut fiſcum, ex diſpoſitione dictarum legum intra quadriennium: item etiam, quia vt procedant, neceſſarium eſt, quòd Princeps alienans, vel aliter concedens, ignoranter concedat, atque in bona fide ſit, exiſtimans, rem quam vendit, aut donat Eccleſiæ, ad ſe pertinere, & non ad alium: quod cum infinitis aliis aduertunt Antonius Gabriel commun, lib. 5. tit. de acquirend. poſſeſ. concluſ. 2. num. 14. & n. 16. Dueñas regula 238. verſ. limita 1. Portius, Balbus, Cephalus, Maluaſſia, Menochius, Ioannes de Monteſperello, Ioannes Vincentius Honded. & ferè omnes in initio huius capitis præcitati. Tiraquellus in tractatu, res inter alios acta, pagina 28. in principio, & vide omninò Beroum in dicto cap. 2. de rebus Eccleſiæ non alienandis, num. 27. & num. 31. Gregorium Lopez in d. l. 53. tit. 5. partit. 5. verbo, el Rey, vbi tractant, quid ſi Princeps ſcienter rem alienam concedat: vnde in Eccleſia à Principe recipiente, nulla iniuſtitia conſiderai poteſt, quia recipit rem tanquam Principis, & non alterius.

Quartò & vltimò facit, quia quartum Argumentum contra Eccleſiam deſumptum ex titulo ff. quod quiſque iuris, quoad Eccleſias in propoſita ſpecie obtinere non poteſt, idque ex ſuperiùs dictis, & notatis à Petro Surdo in conſ. 2. num. 35. & 36. Ex quibus deprehenditur, in Eccleſiis diuerſam rationem militare, eo præcipuè, quòd titulus ff. quod quiſque iuris, ſolùm habet locum, quando illud, quod contra ſe recuſat quis recipere, fuit ad suam poſtulationem conceſſum, aliàs ſi non fuit eo inſtante conceſſum, ſed proprio motu, poteſt quidem eo ſe iuuare, ſed non tenetur contra ſe admittere, vt eſt textus in leg. ſi quis §. 1. ff. quod quiſque iuris, & ibi notatur per Alexandrum, poſt Gloſſam, & Bartolum; Gloſſa etiam in cap. 2. de mutuis petitionibus, vbi Abbas num. 7. eleganter Surdus in conſ. 2. num. 36. lib. 1. & vltra relatos ab eo, Barbacia num. 3. & Berous num. 23. in cap. 2. de rebus Eccleſiæ non alienandis, qui rectè aduertunt, diſpoſitionem d.l. benè à Zenone, eiúſque priuilegium motu proprio Principis, & non ad petitionem alicuius, præſertim Eccleſiæ emanaſſe: idque ſuaderi, nam quando Princeps aliquod priuilegium indulſit, ſtatuendo ius generale, & ſic per viam legis generalis; tunc priuilegium illud non ad alicuius postulationem, ſed motu proprio conceſſum eſſe præſumitur, vt eſt de mente Bartoli in authent. quas actiones, & ibi Gloſſa C. de ſacroſanctis Eccleſiis, Felinus etiam in c. Sanctorum, de præſcriptionibus, vbi dubius eſt in reddenda ratione, quare ſcilicet quadragenaria præſcriptio neceſſaria ſit aduerſùs Eccleſias, earumque res, ſiue præſcriptio procedat à priuato, ſiue ab altera Eccleſia: Eccleſiis autem contra alios, cur decem, aut viginti annorum præſcriptio ſufficiat, c. de quarta, c. Sanctorum, de præſcript. c. illud, c. ad aures, eodem titul. authent. quas actiones, C. de ſacroſanctis Eccleſiis, l. 26. tit. 29. partita 3. & latè tradunt Balbus de præſcriptionibus, 5. parte principali, num. 1. & ſeqq. folio mihi 323. & ſeqq. Couarruu. in regula, poſſeſſor, de regulis Iuris; lib. 6. in relectione ſecundæ partis, §. 2. num. 3. Burgos de Paz in conſ. 42. n. 15. nec illis obſtet ratio tituli ff. quod quiſque iuris, vt ſcilicet debeant Eccleſiæ eandem præſcriptionem contra ſe admittere, quam contra alios iure obtinent; verùmenimverò ex præcedentibus manifeſta deducitur, & vera ratio, ſi animaduertamus, prædictum priuilegium per viam legis generalis, & motu proprio non ad poſtulationem alicuius conceſſum fuiſſe, ideſt, non poſtulante Eccleſia, ſed ex mera Principis, aut legiſlatoris liberalitate, vt declarant communiter Doctores in authent. quas actiones, C. de ſacroſanctis Eccleſiis: ideò Eccleſia in præſcriptione poteſt illo iure ſe iuuare, nec tenetur contra ſe recipere, ex rationibus, & Authoribus ſuperiùs præcitatis.

Item etiam quia titulus ille ff. quod quiſque iuris, & ratio textus in c. primo, prima diſtinctione, procedit inter ſimiles perſonas, & eâdem ſubſiſtente ratione: quæ omnia ceſſant in propoſito caſu; ſiquidem Eccleſia maiori priuilegio digna eſt, quàm priuatus, ex traditis à Petro Surdo d. conſ. 2. ex num. 37. & ratione l. ſunt perſonæ, in fine, ff. de religioſis & ſumptibus funerum, quam multis exornauimus remiſſiuè numeris præcedentibus. Diuerſa etiam eſt ratio quoad tempora præſcriptionis, Eccleſiæ, & priuati; fragiliorem enim habent defenſionem res Eccleſiæ, quàm priuati, cuius maior eſt induſtria, cura, & ſolicitudo in re propria, quàm adminiſtratoris in rebus Eccleſiæ eſſe poſſit, vt experientia docet: idcircò 40. anni aduerſùs Eccleſiam requiruntur, & ipſa ordinatio tempore præſcribit contra priuatos.

Tandem, & vltimò dubitarunt Doctores, vtrùm deciſio d. leg. omnes, & dictæ l. benè à Zenone, procedere debeat de iure canonico, aut in terris Eccleſiæ, etiam inter laicos? Et partem negatiuam procedere non debere, firmarunt Socinus iunior in conſ. 69. num. 60. lib. 1. Pariſius in conſ. 27. num. 88. lib. 1. Ioannes Faber in §. vltimo in fine, de vſucapionibus. Franciſcus. Marc. deciſione 200. num. 12. parte ſecunda. Riminaldus iunior in §. 1. num. 71. de donat. Portius lib. 2. regula 42. verſic. limita etiam tenendo. Guil. Bened. in d.c. Rainuntius, verbo, & vxorem, nomine Adelaſiam, num. 384. Berous in conſ. 85. ex num. 5. cum ſeqq. lib. 3. Menochius in conſ. 2. num. 333. lib. 1. Petrus Antonius de Petra de fideicommiſſis, quæſt. 14. num. 147. qui mouentur ad ſic dicendum, authoritate Gloſſæ, & Cardinalis, in capite ſecundo, de rebus Eccleſiæ non alienandis, vbi verè eorum opinio non probatur; ſolùm enim Gloſſa, & Doctores per eos allegati dicunt, diſpoſitionem l. benè à Zenone. non procedere ſecundùm canones, nec aliter declarant, an inter Laicos, vel in bonis Eccleſiæ tantùm id procedat; quod non nocet, quia fatemur verum eſſe, diſpoſitionem leg. benè à Zenone, non habere locum ſecundùm canones quoad bona Eccleſiæ, ſiue in præiudicium Eccleſiarum, quarum reſpectu, inter ius canonicum & ciuile conſtituitur differentia, ſed inter laicos diſpoſitio illius legis neceſſariò obſeruari debet, vtpote cum rationes omnes pro Eccleſia ſuperiùs adductæ, ceſſent in hac ſpecie, nec vllum præiudicium fiat ipſi Eccleſiæ: idcircò obtinere debet iuris traditio legem ciuilem, deficiente canonica, etiam in foro canonico obſeruandam, per textum in cap. 1. & 2. cap. paſtoralis, de cauſa poſſeſſionis & proprietatis, c. 1. de iuramento calumniæ, c. 1. & 2. de noui operis nunciatione, vbi Doctores communiter ſic adnotarunt: Præpoſitus in c. conſuetudo, prima diſtinct. Rochus de Curte in c. finali de conſuetudine, num. 6. folio 50. Segura in l. cohæredi, §. cùm filiæ, n. 19. ff. de vulgari, & pup. ſubſtit. Palacios Rubios in rubrica. de donat. inter, num. 2. Caſtillo in leg. 1. Tauri, verſic. Primeramente. Cifuentes in leg. 3. Tauri, quæſt. 1. Auiles c. 19. Prætorum, gloſſa, guardar, num. 3. Didacus Perez in 3. quæſt. proœmiali, ad leges ordinamenti: qui etiam reſoluunt deficiente iure Canonico, recurrendum eſſe ad ius ciuile. etiam in foro Eccleſiaſtico, vt dixi, niſi ſit ius Regium; illud enim præcisè obſeruari debet in hoc Regno, tanquam ius commune eiuſdem Regni; idque etiam in foro Eccleſiaſtico, vt cum aliis tradit Ioannes Gutierrez in conſ. 12. num. 7. & ſic hanc partem, inter Laicos inquam, etiam in terris Eccleſiæ, & de iure canonico procedere leges illas tenuerunt Abbas, & Imola in dicto capite ſecundo, de rebus Eccleſiæ non alienandis. Felinus in c. quæ in Eccleſiarum, de conſtitutionibus, num. 38. in 4. limitat. Balbus de præſcriptionibus, in ſecunda particula 5. partis principalis, verſiculo, Octauò limita, fol. 427. Berous in conſ. 56. num. 17. lib. 3. Anton. Gabriel commun. concluſ lib. 5. tit. de acquir. poſſeſſ. concluſ. 2. n. 22. Dueñas d. regula 238. verſiculo, Tertiò limita. Ioannes Vincentius Honded. qui eruditè & ingeniosè, vt aſſolet, rem hanc declarat in conſ. 67. n. 28. lib. 1. & in conſ. 38. num. 65. lib. 2. Rota Auenion. in deciſ. 17. num. 2. Prætis in conſ. 114. num. 25. & ſequentib.

Ex his, & vltra omnes hucuſque Scribentes, conſideraueram ſuſtineri non poſſe Laurentij de Pinu reſolutionem in conſ. 90. num. 9. cuius in hac materia nullus hactenùs mentionem facit; is enim ad limitationem dictæ l. benè à Zenone, & ſimilium, conſtituit, deciſionem earum legum non procedere in donatione, vel alienatione facta à Principe Eccleſiaſtico, ſed dumtaxat in ea, quæ fit à Principe ſæculari; & reddit rationem, quia ſicuti Eccleſia non recipit illa iura contra ſe, ita nec pro ſe recipere poteſt: & inde firmat, quòd in caſu ſibi propoſito inter Simonem, & Guillelmum, conceſſio Pontificis non præiudicat illis, in quo, vt vides, manifeſto errore decipitur, & loquitur contra caſum expreſſum dictarum legum: quid enim intereſt, quòd Eccleſia non teneatur recipere leges illas contra ſe, ad hoc, vt diſpoſitio earum obtinere debeat, cùm à Principe Eccleſiaſtico conceſſio facta fuerit; longe enim diuerſum eſt vnum ab alio, nec ſumus in caſu, in quo Princeps recuſat contra ſe ipſum leges illas admittere, ſed cùm alius tertius contendit eaſdem leges obſeruari debere contra alium, cuius res à Principe alienata fuerit, vel quocunque alio modo conceſſa, eo magis, quòd non ſubſiſtit ratio illa: Eccleſia non recipit iura illa contra ſe; ergo nec pro ſe recipere debet: imò ex his, quæ hactenùs diximus, manifeſtè ſubuertitur.

Deinde, quia inter Laicos, & vbi nullum datur Eccleſiarum, vel Eccleſiaſticarum perſonarum præiudicium, nulla poteſt conſtitui differentiæ ratio inter Pontificem maximum, & alios Principes ſæculares, vt malè conſtituit prædictus Author vbi ſuprà, dict. num. 9. cum dict. l. omnes, & dict. l. benè à Zenone, generaliter procedant in omni Principe habente iura imperij, & non recognoſcente Superiorem, vt infinitos referens aduertit Dueñ. d. regul. 238. verſ. Quintò limita. Socin. d. regul. 424. verſ. Primò fallit, Antonius Gabriel Portius, & alij innumeri in initio huius capitis præcitati. Quis igitur cordatè rem hanc inſpiciens, contrarium in Romano Pontifice audebit conſtituere? cuius tanta poteſtas eſt, vt alterius etiam maximi cuiuſque Principis poteſtatem ſuperet, vt latiſſimè, atque elegantiſſimè probauit Aldobrandinus in conſ. 1. per tot. vol. 1. & de his hactenùs. De aliis verò, quæ ad hanc materiam pertinent, videri poſſunt ij, quos ſuprà retulimus num. 2. & omiſſis quamplurimis, notandum erit Ioannis Vincentij Honded. conſ. 38. lib. 2. vbi plenè in propoſito ſcribit, & vltra alios diſcutit, vtrùm deciſio dict. l. benè à Zenone, & ſimilium procedere debeat, ſi Princeps, vel fiſcus ceſſerit iura ex cauſa confiſcationis, vt ibi videri poterit ex num. 53. vſque ad num. 57.

CAPVT VI.

De captatoria voluntate, item de ea, quæ in arbitrium alterius, vel in liberam cuiuſque voluntatem confertur: dilucida, & abſoluta, breuis tamen, & diſtincta interpretatio traditur: communes ibidem DD. reſolutiones expenduntur, legibus huius Regni nouiter applicantur, & in effectu res iſta ad praxim, expeditiùs, quàm anteà erat, declarata relinquitur; deinde ad quæſtionem infertur, vtrùm meliorandi aliquem ex filiis, vel nepotibus, facultas in voluntatem alterius à parentibus poſſit committi? quid, ſi dictum ſit: Melioro vnum ex filiis meis, quem vxor mea, vel alius elegerit; vel Concedo facultatem vxori meæ, vel alteri, meliorandi vnum ex filiis, vel nepotibus meis: ſiue Vxor mea, vel alius, ſi voluerit, melioret vnum ex filiis meis; aut Ex 3. & 5. bonorum parte, ſi velit, in aliquem ex filiis meis Primogenium inſtituat. Quid denique, ſi non deſignata melioratione, neque qualitatiuè, neque quantitatiuè, arbitrio, vel ad arbitrium alicuius, vnum ex filiis ſuis meliorari teſtator dixerit; vbi, quæ ab aliis dicta erant hucuſque, breuiter recenſentur, & nonnullis nouiter, & meliùs quàm hactenùs adnotatis, vera, & diſtincta reſolutio traditur, & l. 31. Tauri, germanus ſenſus detegitur.

SVMMARIVM.

- 1 Author reddit rationem, quâ motus eſt principaliter, vt materiam huius Capitis ſcriberet.
- 2 Captatoria voluntas, quæ Senatusconſulto improbatur, quæ ſit? & num. ſequent.
- 3 Captatoria voluntas diuerſa eſt ab ea, quæ ex alieno pendet arbitrio, vel quæ in alterius voluntatem confertur, & num. ſequent.
- 4 Captare quid? & ibidem Connani verba relata.
- 5 L. captatorias, 70. ff. de hæredibus inſtituendis, explicatur.
- 6 L. Clemens patronus, §. finali, ff. de hæredibus inſtituendis, rectè intellecta per Cuiacium.
- 7 Captatoria voluntas, vtrùm permittatur fauore piæ cauſa, & num. ſeq.
- 8 Præfatum dubium minimè deciſum, nec etiam aliquo modo tactum, in cap. cùm tibi, de teſtamentis.
- 9 Textum in cap. cùm tibi, de teſtamentis, non loqui de captatoria voluntate, ſed de diſpoſitione, quæ in alterius arbitrium, aut voluntatem confertur.
- 10 Doctores deceptos communiter, qui quæſtionem ſuperiorem tractantes, terminos præfatos confundunt, & Scribentium deciſiones allegant, quæ non loquuntur de captatoria voluntate, ſed de diſpoſitione, quæ ab alieno pendet arbitrio, quod diuerſum eſt, ac ſeparatim in quæſtionem moueri debuit.
- 11 Didaci Couar. ſententiam in quæſtione propoſita ſuprà, num. 7. temperandam, ac intelligendam, provt optimè, ac verè intellexit Sarmientus, nec poſſe extra caſum ab eo conſideratum, captionem, aut dolum interuenire.
- 12 Recentiores nonnullos, indiſtinctè nimis, aut valdè generaliter in quæſtione ſuperiori loquutos.
- 13 Captatoriam diſpoſitionem, ſtatuto, lege, vel conſuetudine poſſe permitti.
- 14 Adhuc tamen, nullo iure permiſſam.
- 15 Nam in primis, iure ciuili, ex Senatusconſulto captatoriæ diſpoſitiones improbantur.
- 16 Ius verò Pontificium circa captatoriam voluntatem nihil diſpoſuit, ſed de alia, & diuerſa diſpoſitione, aut voluntate tractauit.
- 17 Ius autem Regium nihil nouum induxit, nec antiquum alterauit, ſed ius commune quoad captatorias diſpoſitiones intactum, & illæſum reliquit, ſic, vt nec eas reprobauerit expreſsè, nec aliquo modo permiſerit.
- 18 Hæredis inſtitutionem, vel legatum fauore piæ cauſæ ab alieno arbitrio, vel à libera voluntate poſſe pendere; hunc tamen caſum ſeparandum ab eo, de quo agitur ſuprà, num. 7. provt hoc numero aduertit Author, & ſuprà num. 10.
- 19 De intellectu text. in cap. cùm tibi, de teſtamentis, remiſſiuè.
- 20 Inſtitutionem illam: Quos Titius voluerit, hæredes inſtituo, vel aliter quocunque modo in alterius voluntatem collatam, vitioſam eſſe, & à Veteribus improbatam.
- 21 Vltima teſtatoris diſpoſitio, aut voluntas, quare ex alterius voluntate pendere non poſſit?
- 22 Hyppol. Riminald. latè, & eleganter tractaſſe materiam huius capitis in conſil. 598. per totum. lib. 5.
- 23 Inſtitutio incerti de ceriis, vtrùm voluntati alterius committi poſſit, tam de iure communi, quàm de iure Regio, ex deciſione l. 31. Tauri, vbi Scribentium quorundam huius Regni ſententia probatur.
- 24 Inſtitutio hæredis in arbitrium alterius collata, vtrùm de iure communi valida eſſe debeat? ſic, vt diſtingui debeat, an in liberam alterius voluntatem conferatur, an in arbitrium, provt in relictis particularibus diſtinguitur, & num. ſeq.
- 25 Inſtitutio hæredis in arbitrium alterius conferri poteſt, ex ſententia Caſtrenſis, quæ fortiùs quàm hactenus corroboratur, & defenditur infrà numer. 29. vbi vide.
- 26 L. illa inſtitutio, 32. ff. de hæredibus inſtituendis, verus ſenſus adducitur.
- 27 Decij conſideratio, in conſ. 494. ante finem, concludenti & noua ratione destructa.
- 28 Sarmienti dubium contra ſententiam Castrenſis, iuridica & vera ratione ſublatum.
- 29 Inſtitutio hæredis in arbitrium alterius conferri non poteſt, ſicut nec in voluntatem eiuſdem, ex ſententia Cumani; quæ inſpecto iure communi non placet Authori, vt ſuprà probari ex num. 25. ſed per leges quaſdam Partitæ, probari videtur, ſic, vt ipſæ leges ideò forſan factæ ſint, vt rem hanc iure communi non deciſam deciderent, vel vt dubium & altercationem Doctorum ſubmouerent.
- 30 Præfatum dubium ceſſare hodie, poſt deciſionem l. 31. Tauri, quæ eſt l. 5. tit. 4. lib. 5. nouæ Compilationis, noua Authoris conſideratio in hac materia.
- 31 Voluntas cuiuſque teſtatoris, vt alterius diſpoſitioni poſſit committi, etiam liberè, lege vel ſtatuto effici poteſt.
- 32 Legatum relictum in arbitrium, vel in voluntatem ipſius legatarij validum eſſe.
- 33 Adiecta tamen conditione, ſi velit, aut ſi voluerit, conditionale eſſe, nec ad hæredes tranſmitti, niſi legatarius declaret ſe velle, provt hoc numero declaratur.
- 34 L. ſi ita expreſſum, ff. de condit. & demonſtrat. explicatur.
- 35 Legatum, vel fideicommiſſum in meram hæredis voluntatem relictum, non valere; in arbitrium tamen, vel arbitrio hæredis poſſe relinqui.
- 36 Legatum, cùm arbitrio hæredis relinquitur, ex boni viri arbitrio, legatario debetur, ſi hæres arbitrari nolit, aut ſit in mora arbitrandi, ſiue arbitretur aliter, quàm bonus vir arbitraretur, & vide infrà num. 50.
- 37 Legatum, cùm in arbitrio hæredis ponitur, ex lege quadam Partitæ omninò debetur, niſi hæres iuſtam habeat contradicendi cauſam, & vide infrà, num. 50. vbi dict. l. Partitæ explicatur.
- 38 Legatum in voluntatem hæredis collatum, ex lege quadam Partitæ validum eſſe, atque ex nutu hæredis omninò pendere, ſic, vt in eius voluntate poſitum ſit, rem dare, vel non dare legatario, quod de iure communi ſecus erat, quia initio legatum nullius momenti fuerat.
- 39 Diſpoſitionem legis Partitæ in caſu ſuperiori loquentis, ex deciſione l. 31. Tauri, confirmatam videri, noua Authoris conſideratio in hac materia.
- 40 Legatum, vel fideicommiſſum in liberam & abſolutam cuiuſque tertij voluntatem conferri non poſſe; vt: Lego Titio centum, ſi Sempronius voluerit: in arbitrium tamen conferri poſſe, quod ad arbitrium boni viri reducitur, & de ratione differentiæ, vide infrà num. 44. in fine.
- 41 Legatum poſſe conferri in voluntatem liberam alterius, quàm hæredis, ex ſententia quorundam, quæ hoc num. & ſeq. improbatur.
- 42 Emmanuelis Coſtæ, & D. Franciſci Sarmienti opinio quædam contra Communem confutatur, & Communis defenditur, & num. ſeq.
- 43 L. 1. ff. de legatis 2. verus ſenſus traditur, & Cumani interpretatio recipitur.
- 44 L. ſenatus, §. legatum, ff. de legatis 1. explicatur, & communis interpretatio probatur.
- 45 Legatum in liberam cuiuſque tertij voluntatem, ex legibus Partitæ conferri non poteſt, ſicut nec de iure communi conferri poterat.
- 46 Legata, ac etiam diſpoſitiones aliæ particulares quæcunque, ex legibus Tauri, in voluntatem alterius validè conferuntur, ex ſententia Petri de Peralta, quæ ab Authore probatur & ſuprà, num. 39.
- 47 Legatum certæ quantitatis, aut certæ ſpeciei, relictum alicui, ſi Titius arbitratus fuerit, non eſſe purum, ſed conditionale, ac per conſequens Titio non arbitrante, vel arbitrari nolente, aut in mora arbitrandi exiſtente, legatum corruere, ſicut defectu cuiuſlibet conditionis, ex ſententia communi.
- 48 Contrà, ex ſententia Cumani, Socini, & aliorum, quæ num. ſeqq. per Authorem probatur.
- 49 Legatum in ſpecie propoſita ſuprà, num. 47. purum eſſe, & non conditionale, cum Socino, & Cumano contra Communem.
- 50 Legatum arbitrio, vel ad arbitrium hæredis, aut commiſſarij, vel alterius cuiuſque relictum, illo non arbitrante, vel arbitrari nolente, non corruere, ſed ad arbitrium boni viri recurrendum eſſe, provt hoc numero latiùs dicitur, vbi res iſta meliùs quàm anteà erat, aperitur, ac nonnullæ leges Regiæ nouiter, & verè explicantur.
- 51 Subſtantia diſpoſitionis in alterius voluntatem conferri non poteſt; qualitas verò, vel acceſſorium, hoc eſt, perſonarum electio, vel declaratio tantùm de iure confertur.
- 52 Roderici Suarez, ſingularia verba in propoſito referuntur.
- 53 Pater ſi dicat, quòd meliorat vnum ex filiis, quem vxor, vel commiſſarius elegerit, diſpoſitio valet, provt hoc num. & ſeq. declaratur.
- 54 Pater ſi meliorauit vnum ex filiis, non deſignata melioratione, neque qualitatiuè, neque quantitatiuè, ſed eo dumtaxat dicto, quod meliorabat vnum ex filiis, arbitrio, vel ad arbitrium Seij, vel in eo quod Seius fuiſſet arbitratus, valebit melioratio; tamen priùs debet fieri executio, & declaratio quantitatis, quàm melioratio peti valeat per melioratum.
- 55 Meliorandi aliquem ex filiis facultas, ſi concedatur alicui, & is meliorare, ſiue nominare aliquem ex filiis ad meliorationem noluerit; omnes filij æqualiter admittentur.
- 56 Pater ſi dicat: Concedo facultatem; vel, do poteſtatem vxori meæ, vel alicui alteri meliorandi vnum vel duos ex filiis, vel nepotibus, vtrùm melioratio valeat? vbi in primis Telli Ferdinandez ſententia refertur, & præcipuum eius fundamentum adducitur.
- 57 Deinde alia, & contraria ſententia profertur, & circa fundamenta illius nonnulla nouiter, & verè adnotantur.
- 58 Author, vt in quæſtione ſuperiori ſuam ſententiam interponat, nonnulla præmittit, quæ veriſſima putat, nec ab aliquo hactenùs ſic fuerunt excogitata; & tandem Ioannis Guttierrez reſolutionem tuetur, & num. ſequent.
- 59 L. 31. Tauri, verus, & germanus ſenſus adducitur, & vide num. præced.
- 60 Præfatio legis, cauſam finalem diſpoſitionis oſtendit, & mentem condentis declarat.
- 61 Petri de Peralta ſententia relata ſuprà, num. 39. & num. 46. pro reſolutione Authoris adducitur, & num. ſeq.
- 62 Melioratio Tertij, & Quinti, eſt legatum, aut ſaltem prælegatum, & quota pars bonorum, non hæreditatis.
- 63 Meliorare, aut non meliorare ſi in voluntati vxoris, vel commiſſarij, ita liberè poſitum ſit, vt nihil diſponere, aut exprimere testator voluerit, ſed dumtaxat dixerit, quòd ſi velit vxor, vel commiſſarius, melioret, aut meliorare poſt vnum ex filiis teſtatoris ipſius, aut ex tertia bonorum ſubſtantia, ſi velit, in aliquem ex filiis primogenium inſtituat, vtrùm diſpoſitio valeat?
- 64 Roderici Suarez locus relatus ſuprà num. 52. explicatur.

DE captatoria voluntate, item de ea, quæ in arbitrium, vel in voluntatem alterius cuiuſque confertur, quamuis in mille locis permulti Authores & plena quidem manu ſcripſerint; plurima tamen ſunt, quæ indiſtinctè nimis traduntur, & maiori explicatione indigent: idcircò, quia materia hæc vtilis eſt, & frequenter contingens, multúmque ab Scribentibus inuoluta, operepretium erit, per caſus ſuos principales diſcurrere, & quæ ad propoſitum pertinent, diſtinctione & reſolutione explicare; ſic enim eueniet, vt ex dicendis nunc facilè vnuſquiſque dilucidam huius materiæ interpretationem deducere poſſit, ac etiam in principali quæſtione Telli Ferdinandez ſententia diſcutietur apertiùs.

Et ad rem deueniendo, in primis conſtituo, captatoriam voluntatem à Senatuſconſulto improbatam, vt conſtat ex iuribus ſtatim citandis, non dici eam, quæ conſertur in voluntatem alterius, de qua agitur in l. illa inſtitutio, 32. ff. de hæredibus inſtituendis; eſt enim captatoria voluntas diuerſa ab ea, quæ ex alieno pendet arbitrio, & tunc demum ſit, cùm quis ſub conditione alterius relicti ſibi viciſſim faciendi, alteri relinquit, veluti ſi teſtator dixerit: Si me hæredem reliqueris, te hæredem inſtituo; vel, Tibi lego, ſi mihi legaueris: vel ſi ad tertij perſonam referantur verba, vt, ſi Titius me hæredem inſtituerit, Sempronius mihi hæres eſto: nam ex Senatuſconſulto, diſpoſitiones huiuſmodi pro non ſcriptis habentur, quia captionem manifeſtam continent, & per eas alienam ſubſtantiam, & hæreditatem captare, & venari quis intendit: ac denique capeandæ mortis alterius votum præbetur, l. 1. ff. de his, quæ pro non ſcriptis habentur, leg. illæ autem, l. Clemens, §. finali, ff. de hæredibus inſtituendis, & cum Caſtellioneo eleganter docuit Cumanus in leg. captatorias, ff. de hæredibus inſtituendis, & in leg. 1. colum. penult. ff. de legatis 2. & tentauit Decius in l. captatorias, 2. col. C. de teſtamento militis. Sequuntur Socinus, & Ludouicus Luſitanus, qui retulit eum in l. vtrùm, §. cùm quidam, col. 4. ff. de rebus dubiis. Antonius Auguſtinus emendat. lib. 4. cap. 15. Corraſius Miſcellan. iuris lib. 5. cap. 13. Connanus commentariorum iuris ciuilis, lib. 10. cap. 6. num. 5. fol. 785. vbi dicit, quòd vulgus Doctorum, captatorias inſtitutiones vocat, quæ conferuntur in alterius voluntatem, non aliâ vllâ, quàm bonarum literarum ignorantiâ, quâ omnes miſerè laborarunt. Deinde captare nihil aliud eſſe, quàm artificio quodam, & dolo ipſas quaſi allicere, & ad vtilitatem noſtram contorquere, cauillíſque, & malitioſa interpretatione efficere, vt pro nobis facere videantur. Eandem ſententiam tenuerunt Antonius Coſtanus lib. 1. quæſtionum. cap. 7. Couarruuias in cap. cùm tibi, de teſtamentis, num. 2. Coſta ſelectarum interpret. lib. 1. cap. 21. num. 7. Samientus lib. 2. ſelectarum, cap. 4. num. 1. & cap. 6. in princ. & num. 35. in fine, & nullo ex his relato, Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſſis, art. 33. num. 60. vbi num. 61. & ſeqq tribus modis limitat. Hyppolit. Riminaldus in conſ. 598. lib. 5. qui licèt eo loco, terminos hos captatoriæ diſpoſitionis, & eius, quæ in arbitrium, aut voluntatem alterius confertur, confundat: tamen ibidem, num. 20. rectè aduertit captatoriam diſpoſitionem propriè dici, provt ſuperiùs diximus. Surdus etiam deciſ. 98. num. 6. Et ita tenendum eſt, vt etiam aliquando in vna ex 260. Aſſertionibus, publicè defendimus, quidquid infiniti Authores terminos prædictos inuoluant, & captatoriam voluntatem vocent eam, quæ in alterius voluntatem, aut arbitrium confertur, quomodo confundunt, & malè intelligunt Gloſſa in dict. l. captatorias, C. de teſtamento militis, vbi Paulus num. 4. Bartolus, & communiter omnes in l. 1. ff. de legatis 2. vbi Petrus de Peralta num. 49. ſic defendit, & Neotericorum obiectionibus contendit ſatisfacere, & ibidem D. Anton, de Padilla num. 50. Rodericus Suarez in tractatu, de captatoria voluntate, Gregorius Lopez in l. 11. in Gloſſa magna, tit. 3. partita 6. Caualcanus in conſ. 107. num. 1. & in conſ. 108. num. 3. Decius in conſ. 494. num. 3. & ſeqq. Pariſius in conſ. 38. ex num. 45. lib. 3. Afflictis deciſ. 371. num. 5. Antonius Gomezius in l. 31. Tauri, num. 1. & ſeqq. & idem Velaſquez de Auendaño gloſ. vnica, num. 2. Menchaca de ſucceſſionum. creatione, lib. 1. §. 1. num. 19. & lib. 2. §. 17. num. 79. 80. & ſeqq. & de ſucceſſionum progreſſu, lib. 2. §. 13. num. 16. 18. 20. & 24. Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 2. cap. 4. num. 3. Mieres de maioratu, part. 2. quæſt. 48. n. 8. Matienzus in l. 5. tit. 4. gloſ. 1. per totam, lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, & ibidem Azeuedius num. 15. Simon de Prætis de interpretatione vltimar. volunt. lib. 1. ſolut. 5. ex num. 4. fol. 26. Baconius declarationum. iuris lib. 4. declarat. 63. num. 4. Petrus Gregorius in ſyntagmate iuris, lib. 42. cap. 17. num. 2. & in eodem errore fuerunt etiam Decianus in conſ. 68. per totum, vol. 4. maximè num. 34. vbi dixit, ſed malè quidem, captatoriam voluntatem eſſe, quando tota ſubſtantia teſtamenti collata eſt in meram voluntatem tertij, & in conſ. 2. num. 11. vol. 5. & in conſil. 88. num. 7. & num. 11. vol. 5. Petrus Surdus in conſil. 264. num. 5. & 6. & num. 22. & 23. lib. 2.

Nec pro prædictis Authoribus facit textus in l. captatorias, 70. ff. de hæredibus inſtituendis, dum inquit, captatorias inſtitutiones dici eas, quarum conditio conditio confertur in ſecretum alienæ voluntatis verè enim ſatisfacit Connanus commentariorum iuris ciuilis, lib. 10. cap. 6. num. 5. fol. 785. & eo non relato, Couar. in dict. cap. cùm tibi, de teſtamentis, num. 2. dum dicunt, ſecretum alienæ voluntatis ideò vocari teſtamentum viuentis, quòd non ſolebant aperiri tabulæ niſi poſt mortem: ſic ex ſunt captatoriæ ſcripturæ, quæ in futurum conferuntur, non quæ in præteritum, vt acceptum beneficium rependant, l. illæ inſtitutiones, 71. ff. de hæredibus instituendis, per quem textum ſic adnotarunt omnes communiter, vt conſtat ex multis relatis ſuprà. Alexander in conſ. 81. col. 2. lib. 6. Decius in dict. l. captatorias, & in conſ. 362. Socinus iunior in conſ. 75. lib. 3. Cuiacius obſeruationum. lib. 16. cap. 11. qui rectè intelligit text. in l. Clemens patronus, §. finali, ff. de hæredibus inſtituendis, dum dicit, inſtitutionem, de qua ibi, captatoriam non fuiſſe, proptereà quòd teſtator retulit ſe ad inſtitutionem præteritam, quamuis ad futuram teſtamenti recitationem reſpexerit.

Nunc ex prædictis infertur ad nonnulla, & in primis captatoriam voluntatem, nec fauore piæ cauſæ permitti; nam cùm in ea captio ac dolus quidam inſit, reprobáque alienæ hæreditatis ambitio, vt facta hæredis inſtitutione, aut legato relicto, qui captat, propriam voluntatem mutet, nec pietatis intuitu permitti poterit, argumento textus in cap. ſuper eo, de vſuris: quod contra Communem rectè defendit Couar. in dict. cap. cùm tibi, de teſtamentis, num. 13. & tenuit etiam Decianus in conſ. 68. num. 34. volum. 4. & in conſ. 86. num. 6. & num. 26. vol. 5. quorum opinionem ſeruarem ego, ac veriſſimam crederem, obſeruatis nonnullis, quæ præmittere neceſſarium erit, nec ab aliquo Recentiorum ſic animaduertuntur, aut præmittuntur.

Et ante alia, primò, præfatum dubium minimè deciſum, nec etiam aliquo modo tactum à Pontifice in d. cap. cùm tibi, de teſtamentis; quicquid contrà putent nonnulli, ſed malè quidem, vtpote cùm ille textus non loquatur de captatoria voluntate, ſed de diſpoſitione, quæ in alterius arbitrium, aut voluntatem confertur: quæ diuerſa eſt, vt ſuperiùs dixi.

Secundò, deceptos communiter Doctores, qui quæſtionem ſuperiorem mouentes, vtrùm ſcilicet captatoria voluntas permittatur fauore piæ cauſæ, terminos præfatos confundunt, & Scribentium deciſiones allegant quæ non loquuntur de captatoria voluntate, ſed de diſpoſitione, quæ ab alieno pendet arbitrio; quod diuerſum eſt; ac ſeparatim in quæſtionem moueri debuit: aliud enim eſt quærere, an fauore piæ cauſæ vltima voluntas ab alieno poſſit arbitrio pendere; an, vt dixi, captatoria diſpoſitio permittatur? quod ex ſe patet apertè, nec ſic diſtinctè conſideratur ab aliis.

Tertiò, præfatam reſolutionem Didaci Couar. (quæ & Deciani, & aliorum eſt) temperandam, ac intelligendam, prove optimè, ac verè intellexit Sarmientus ſelectarum interpretationum. lib. 1. c. 4. num. 8. nec poſſe extra caſum ab eo conſideratum, captionem, aut dolum interuenire, provt ipſe explicat.

Quartò, Recentiores nonnullos in hac materia ſcribentes in diſtinctè nimis, aut valdè generaliter in quæſtione ſuperiori loquutos, dum exiſtimarant, captatoriam voluntatem fauore piæ cauſæ, nullo modo redargui poſſe; nam imò redargueretur, ſi daretur caſus, quem conſiderauit Sarmientas: quod non animaduertunt, & ſic indiſtinctè malè tenuerunt Guillielmus Benedictus in cap. Rainuntius, de testamentis, verbo, condidit, el primero, num. 8. verſ. Tertiò fallit. Padilla in l. 1. num. 50. ff. de legatis 2. Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſſis, art. 33. num. 66. alios multos sciens conſultóque prætermitto.

Quintò, captatoriam diſpoſitionem ſtatuto, lege, vel conſuetudine poſſe permitti: quod contra Couar. & alios concludenti ratione probat Sarmient. ſelectarum lib. 2. dict. cap. 4. num. 9. Menchaca, qui eiuſdem Couar. fundamentis optimè ſatisfacit de ſucceſſionum creat. lib. 2. §. 17. num. 85. fol. 45. & de ſucceſſionum progreſſu, lib. 2. §. 16. num. 16. vbi ſingularem rationem in propoſito adducit Padilla in l. 1. num. 52. ff. de legatis 2. Michaël Graſſus receptarum ſententiarum, §. inſtitutio, quæſt. 18. num. 9. adhuc tamen nullo iure permiſſam; nam in primis iure ciuili, ex Senatuſconſulto, captatoria: diſpoſitiones improbantur: quod certiſſimum eſt ex iuribus citatis ſuprà, atque vt indubitatum tradiderant omnes Scribentes communiter, Afflictis deciſ. 371. num. 5. Rodericus Suarez de captatoria voluntate, num. 6. Pariſius in conſ. 38. num. 66. & in conſ. 89. num. 45. lib. 3. Alciatus in conſ. 551. num. 2. Surdus in conſ. 264. ex num. 22. lib. 2. latiùs deciſi. 98. per totam, & deciſ. 68. num. 5. & 6. & deciſ. 53. num. 6. & num. 8. cum ſeqq. & num. 16. & 28. Decianus in conſ. 68. vol. 4. Hyppolit. Riminald. in conſil. 598. lib. 5. Anton. Gomez in. 31. Tauri, num. 1. Peralta in rubrica, ff.de hæredibus inſtituendis, num. 73. & 76. ius verò Pontificium circa captatoriam voluntatem nihil diſpoſuit, ſed de alia, & diuerſa diſpoſitione, aut voluntate tractauit in dict. cap. cum tibi, de testam. vt conſtanter, ac veriſſimè quidem aſſeuerarunt ibidem Couar. num. 13. in princ. Sarmient. ſelectarum, lib. 2. dict. cap. 4. num. 8. & cap. 6. num. 35. in fine. Ius etiam Regium nihil nouum induxit, nec antiquum alterauit, ſed ius commune quoad captatorias diſpoſitiones intactum, & illæſum reliquit; ſic, vt nec eas reprobauerit expreſsè, nec aliquo modo permiſerit: quod ex infinitis à me originaliter prælectis, ſolus Matienzus ſic animaduertit in l. 5. tit. 4. gloſ. 2. num. 1. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ; idque veriſſimum eſt ex verbis eiuſdem legis, quæ de alia & diuerſa voluntate loquitur, hoc eſt de ea, quæ in arbitrium, aut voluntatem, ſiue in electionem commiſſarij confertur, vt ex verbis ipſius conſtat apertè: remanent ergo in ſuo vigore, quæ de iure communi circa voluntatem huiuſmodi ſunt ſtatuta, quæ tamen, vt dixi, lege, ſtatuto, vel conſuetudine poſſent alterari, quicquid contrà defendat Surdus dict. deciſ. 53. ex num. 8. cui ſatisfieri poteſt ex dictis per Sarmientum, & Menchacam locis relatis ſuprà, num. 13. & vide d. Authorem ibidem, per totam deciſionem, vbi eraditè agit, an captatoria diſpoſitio conualeſcat per approbationem hæredis, & an pacto validari poſſit? & in aliis duabus deciſionibus relatis ſuprà num. 15. nonnulla tradit in hac materia vtilia.

Sextò & vltimò, hæredis inſtitutionem, vel legatum fauore piæ cauſæ, ab alieno arbitrio, vel à libera alterius cuiuſque voluntate poſſe pendere, & conſequenter hunc caſum ſeparandum ab eo, de quo ſuprà, an ſcilicet fauore piæ cauſæ, captatoria voluntas poſſit permitti: quos Doctores confundunt, nec certam, aut diſtinctam reſolutionem tradunt. Sic tamen tenendum eſt, vt etiam tenuerunt expreſſim Corneus, Alexand. & Iaſon in l. captatorias, C. de teſtamento militis, & ibidem Decius col penult. & cum multis Menchaca de ſucceſſionum creat. lib. 2. §. 17. num. 80. fol. 44. Graſſus receptarum ſententiarum, §. inſtitutio, quæſt. 18. n. 7. quid intelligit iuxta communem interpretationem textus in dict. cap. cùm tibi, de teſtamentis, de qua eſt latiùs videndus Conar. ibidem. num. 10. 11. & 12. Sarmientus ſelectarum, lib. 2. cap. 6. ex num. 35. vſque in finem capitis. D. Spino in ſpeculo, gloſ. 5. num. 10. & num. 25. nouiſſimè Andreas Fachineus controuerſiarum iuris, lib. 5. cap. 57. & hactenùs de primo caſu, & de captatoria diſpoſitione.

Nunc verò, & ſecundo loco conſtituęndum eſt, inſtitutionem illam; Quos Titius voluerit, hæredes inſtituo, vel aliter quocunque modo in alterius voluntatem collatam, captatoriam non eſſe, vt ſupra dixi; vitioſam tamen reputari, & à iure improbatam: quoniam ſatis conſtanter veteres decreuerunt, teſtamentorem iura ipſa per ſe firma eſſe oportere, non ex alieno arbitrio pendere, l illa inſtitutio, 32. ff. de hæredibus inſtituendis, l. 11. tit. 3. partita 6. leg. 29. tit. 9. eadem partita, vbi communiter omnes Scribentes ſic adnotarunt, Decius in conſ. 494. num. 6. Socinus in l. vtrùm, §. cùm quidam, in princ. vbi Ludouicus Luſitanus col. 3. ff. de rebus dubiis Pariſius in conſ. 38. num. 45. vol. 3. Ruinus in conſ. 21. n. 6. lib. 2. Menchaca de ſucceſſionum creat. lib. 2. §. 17. num. 79. Michaël Graſſus receptarum ſententiarum, §. inſtitutio, quæſt. 18. num. 1. & num. 3. Marcus Antonius Peregrinus de fideicommſſis, art. 33. num. 52. fol. 301. & alij plures, quos in vnum congeſſi ſuprà, num. 4.

Videamus nunc de ratione prædictorum; quare, inquam, vltima teſtatoris diſpoſitio, aut voluntas ex alterius voluntate pendre non poſſit? Et plures rationes aſſignar ſolent in propoſito, vt conſtat ex his, quæ ſcripſerunt Antonius Gomez, in l. 31. Tauri, num. 1. Menchaca dict. §. 17. num. 79. Guillelm. Benedictus, qui ſubtilem, & non inelegantem rationem adducit in cap. Rainuntius, de teſtamentis, verbo, condidit, el primero, num. 1. Simon de Prætis de interpretatione vltmarum voluntatum, lib. 1. ſolut. 5. num. 4. fol. 26. Connanus commentariorum iuris ciuilis, lib. 10. cap. 6. num. 3. fol. 783. Sarmientus ſelectarum, lib. 2. cap. 6. num. 2. & 3. Petrus de Peralta in l. 1. ff. de legat. 2. num. 54. verſ redeundo ad præmiſſa. Doctor Spino in ſpeculo teſtamentorum; gloſ. 5. principali, num. 2. 3. 4. & ſeqq. Hyppolit. Riminald. in conſ. 598. num. 3. num. 8. & num. 11. lib. 5. quo loco, & per totum conſilium latè, & eleganter tractat materiam huius Capitis, & plures rationes congerit ad textum in dict. l. illa inſtitutio; illa tamen verior eſt, ac communior, quòd cum teſtamentum ſit noſtræ voluntatis iuſta ſententia l. 1. ff. de teſtamentis, veteres decreuerunt ex alieno arbitrio pendet non poſſe: quoniam teſtamentum, quod ex alieno pendet arbitrio, propriè teſt amentum dici non poſſet, cùm non teſtatoris, ſed alterius voluntatem contineat, vt Connanus, Graſſus, & alij locis relati ſupra animaduertunt, & Duarenus ad titulum ff. de hæredibus instituendis, cap. 3. verſ. 6.

Extenditur autem, & limitatur ſuperior reſolutio nonnullis modis provt extendunt, & limitant Graſſus dicta. §. inſtitutio, quæſt. 18. num. 3. & ſeqq. Peregrinus de fideicommiſſis, dict. art. 33. ex num. 52. vſque ad num. 60. quibus aliquid adjicere neceſſe non eſt. Dumtaxat prætermitti non poteſt, de iure communi probaſſe nonnullos, licèt alij diſſentiant, valere inſtitutionem, cùm perſona hæredis non nominatur expreſſim, ſed electio certarum perſonarum committitur alteri; vt, Inſtituo vnum ex fratribus, aut conſanguineis, quem Titius elegerit, quia tunc non ſubſtantia inſtitutionis confertur in alterius arbitrium, ſed perſonæ electio: quod cum Pariſio, & aliis ſic reſoluit, & eſſe communem ſententiam profitetur Graſſus receptarum ſententiarum, dict. §. inſtitutio, quæſt. 18. num. 6. Hodie poſt deciſionem l. 31. Tauri, quæ eſt l. 5. tit. 4. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, id procedere non poteſt, vtpote cùm teſtator certam omninò perſonam nominare debeat, quam præcisè tenetur commiſſarius hæredem inſtituere; nec ſufficit incertum de de certis nominare, ex quibus vnum eligat commiſſarius ipſe, ve rectè; & latiùs fundant Emmanuel Coſta in cap. ſi pater, de teſtam. in 6. in 1. part, verbo, pauperes, n. 6. Matienzus in dict. l. 5. tit. 4. gloſ. 2. n. 2. & 3. & ibidem Azeuedius num. 13. lib. 5. nouæ recopilationis, Velaſquez de Auendaño in l. 31. Tauri, gloſſa vnica, n. 30.

Deinde prætermitti non poteſt aliud, ad quod in terminis nullus hactenus Scribentium animaduertit, videlicet ex dict. l. 31. Tauri, aliud dubium ſublatum, quod de iure communi controuerſum erat, nec ſatis apertè deciſum; vtrùm, quemadmodum inſtitutio hæredis non poteſt de iure communi in alterius voluntatem relinqui, ſic nec in arbitrium alterius per verba arbitrij conferri poſſit? An verò contrà dicendum ſit, provt in legatis, & relictis particularibus diſtinguemus infrà? Et Caſtrenſis in l. captatorias, num. 2. C. de teſtamento militis, idem putauit in inſtitutionibus, quod in legatis: & conſequenter inſtitutionem hæredis in arbitrium alterius validè conferri poſſe; & probarunt Alexander in conſilio 175. lib. 6. Caualcanus in conſ. 107. num. 1. Padilla in l. 1. ff. de legatis ſecundò, num. 2. tenuit etiam Accurſius in l. is qui hæres. in verbo, arbitrium, ff. de acquirenda hæreditate, & cum eo ſentiunt communiter Scribentes ibi, vt ante alios eruditè aduertit Petrus de Peralta referendus infrà, & pro hac parte, (quam ego olim in vna ex 260. Aſſertionibus ſecurè tuebar, ſed non ita maturè rem inſpiciebam, nec ad l. 31. Tauri inferebam) non mediocriter vrget, verè negari non poſſe, quin nulla lege expreſſum reperiatur, quòd inſtitutio hæredis in arbitrium alterius relinqui non poſſit, quamuis expreſſum fuerit, quòd in voluntatem alterius non conferatur, nam in dicta l. illa inſtitutio, collatam fuiſſe inſtitutionem in liberam voluntatem, apertè demonſtrant illa verba: Quos Titius voluerit. Verba autem, quæ ſequuntur: Non ex alieno arbitrio pendere, coacta ratione, de libera voluntate intelligi debent, aut de libero arbitrio ad arbitrium boni viri non regulato; dixit enim Iureconſultus: illa inſtitutio, Quos Titius voluerit, ideò vitioſa eſt, quoniam alieno permiſſa est arbitrio. Tunc autem certum eſt, verbum arbitrio, pro arbitrio libero sumendum, cùm in arbitrio libero quęſtio propoſita fuiſſet ſubdit poſtmodùm rationem: Quoniam ſatis conſtanter veteres decreuerunt teſtamentorum iura, &c. Vbi etiam verbum arbitrium pariformiter ſumendum eſt, vt ad interrogata reſpondiſſe, atque rationem eorum reddidifſe Iureconſultum ipſum dicamus, iuxta textum in l. 10. §. qui interrogatus, ff. de interrogatoriis actionibus, l. 134. §. idem reſpondit plerumque ff. de verborum obligat, aliàs ratio illa diuerſa eſſet à quæſtione, quæ in principio propoſita fuit, quod credendum non eſt; & ſic ceſſat præcipuum fundamentum contrariæ partis.

Nec placet conſideratio Decij in conſ. 494. Quod ſuprà maturè, ante finem, quem ſequutus eſt Peralta in l. 1. ff. de legatis ſecundò, num. 53. in verſiculo, Sed meminit Decius, dum dicit verba illa, Non ex alieno arbitrio pendere, ideò adiecta vt arbitrium excluderent, nec dicere textum aliquid de voluntate, eo quòd illud erat expeditum; tollitur enim conſideratio hæc concludenti ratione; nam ſi id adeò expeditum eſſet, nec etiam neceſſe fuiſſet, vt diceret Iureconſultus in principio: Illa inſtitutio, Quos Titius voluerit, &c. Cùm ergo vellet Iureconſultus dubium diffinire, quod circa inſtitutionem in liberam alterius voluntatem collatam verſabatur, meritò in initio legis expreſſit, ac poſtmodùm Dicti rationem adduxit.

Prætereà, & pro ſententia Caſtrenſis vrget, certum eſſe, inſtitutionem ſub conditione fieri poſſe, Si Titius in capitolium aſcenderit, l. ſi quis Sempronium, cum multis aliis, ff. de hæredibus inſtituendis: quo caſu liberum eſt Titio in capitolium nolle aſcendere, & facere, vt diſpoſitio corruat: ergo multò magis ſub conditione fieri poteſt, ſi Titius arbitratus fuerit: quo caſu non ita liberè relictum eſt in poteſtate Titij, vt efficere poſſit, quòd diſpoſitio corruat, per textum in l. Thais, §. ſorore, ff. de fideicommiſſariis libertatibus, per quem tollitur dubitatio Sarmienti, ſelectarum libro primo capit. 6. num. 4. ad finem; is enim in propoſita quæſtione ideò dubitauit de ſententia Caſtrenſis, quod durum ſibi videatur, vt ex alicuius arbitrio, totius teſtamenti vires, & inſtitutio, quæ caput eſt teſtamenti, debeant pendere; nam ſicut dixi, ex dubio fortunæ euentu poteſt pendere, appoſita conditione caſuali quacunque; cur etiam ex arbitrio boni viri pendere non poterit? provt pendet in caſu prædicto, l. ſi ſic, ff. de legatis primò, cùm illud ab initio certum ſit, vt ſtatim dicemus, & ita tenendum exiſtimo, quamuis contrariam ſententiam poſt Baldum defendat Cumanus in dict. l. illa inſtitutio, ff. de hæredibus inſtituendis, Decius in dict. l. captatorias, num. 7. & in conſ. 494. ſub num. 5. Pariſius in conſ. 38. num. 69. lib. 3. Sarmientus dict. cap. 6. num. 4. per totum, Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſſis, articulo 33. num. 70. fol. 304. latiſſimè Peralta in d.l. 1. ff. de legatis ſecundò, num. 53. in verſicul. & non tantum vt eſt prædictum, vſque ad num. 55. vbi dicit, hanc opinionem probabiliorem eſſe, & pro ea inducit l. 11. tit. 3. partita 6. in verſ. aquel ſea mi heredero, & in verſiculo, ò eſtableciere, & in verſiculo, eſto es porque el eſtablecimiento, & l. 29. titul. 9. partita 6.

Ego verò, vt dixi, Caſtrenſis ſententiam, inſpecto iure communi, probarem libentiùs, ſed ex dictis legibus Partitæ, facilè etiam mihi ſuaderem, contrariam opinionem magis probari, ſic, vt ipſæ leges ideò forſan factæ ſint, vt rem hanc iure communi non deciſam deciderent, vel vt dubium, & altercationem Doctorum ſub mouerent: quod tamen hodie ceſſauit omninò poſt deciſionem l. 31. Tauri, quæ eſt l. tit. 4. lib. 5. nouæ Compilationis; ex illis enim certa forma deſcripta eſt, ac nec in arbitrium quidem, nec etiam in liberam voluntatem vltima diſpoſitio conferri poteſt, niſi perſonâ hæredis nominatim expreſſa, vt ibi dicitur.

Denique ex eiſdem legibus tollitur aliud dubium, & confirmatur apertà ſententia dicentium, lege, vel ſtatuto effici poſſe, vt extranea cuiuſque teſtatoris voluntas, alterius diſpoſitioni committi poſſit etiam liberè; quod cum Angelo, Socino, Alexandro, & Ripa, rectè probauit Couarru. in cap. cùm tibi, de teſtamentis, n. 13. verſicul in quo ſequor, tenent etiam Antonius Gomez. in l. 31. Tauri, num. 5. Michaël Graſſus receptarum ſententiarum, §. inſtitutio, quæſt. 18. num. 9. Menchaca, qui contrariæ partis fundamentis optimè ſatisfacit, de ſucceſſionum. creatione, lib. 1. §. 1. num. 19. lib. 2. §. 13. n. 20. & 24. Matienzus in l. 5. tit. 4. gloſſæ prima, num. 4. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, Ludouicus de Lana in conſilio de formula teſtamenti nuncupatiui, quod eſt iunctum reſponſo Ludouic. Zunt. pro vxore, num. 106. Et hactenus de inſtitutionibus, aut relictis vniuerſalibus, quę in liberam alterius voluntatem conferuntur, vel in arbitrium.

Nunc verò & tertiò loco agendum eſt de legatis, aut relictis particularibus, quæ voluntati, aut arbitrio alterius committuntur. Et pro abſoluta, atque diſtincta explicatione conſtituere neceſſarium erit, quòd legata huiuſmodi, aut in voluntatem legatarij relinquuntur, aut in voluntatem grauati, aut alicuius tertij: & quidem primo caſu nonnullos caſus diſtinguit Bartol. in l. 1. n. 2. ff. de legatis ſecundo, In effectu tamen concludit, legatum relictum in arbitrium, vel in voluntatem ipſius legatarij, validum eſſe. Ratio euidens eſt, nam cùm etiam abſque tali conditione ſit in eius facultate libera, an illud velit acceptare, vel nolit, nec inuito acquiratur, meritò ſic diſponi poteſt, vt in voluntatem eius, cui relinquitur, diſpoſitio conferatur, l. ſi ita legatum, §. illi ſi volet, ff. de legat. 1. l. ſi ita expreſſum, ff. de conditionibus & demonſtrationibus, & Bartolum ſequuntur communiter omnes, vt conſtat ex Peralta in dict. l. 1. num. 49. ad finem. Antonio Gomezio in dict. l. 31. Tauri, num. 3. verſiculo, in voluntatem verò. Sarmiento ſelectarum, lib. 2. cap. 6. num. 3. in fine. Couarruu. in dict. cap. cùm tibi, de teſtamentis, num. 6. Peregrino de fideicommiſſis, art. 35. n. 67. per totum, vbi declarat diſtinctionem Bartoli vbi ſuprà, hoc eſt, in dict. l. 1. ff. de legatis 52. d. num. 2. Cùm tamen legatum confertur in voluntatem legatarij, adiecta conditione, ſi velit, aut ſi voluerit, conditionale eſt, neque ad hæredes tranſmittitur, niſi legatarius declaret ſe velle, quamuis aliàs conditio illa tacitè inſit in quolibet legato, nec tranſmiſſionem impediat: quod expreſſim probatur in d.l. ſi ita expreſſum, ff. de condit. & demonſtrat. & notauit Bartolus in d.l. 1. num. 2. ibi: Aut dixit, ſi voluerit; & valet, ſi declaret ſe velle. Idem Bartolus in l. 3. num. 3. ff. de legatis 1. vbi reddit rationem, quam improbarunt ibi Ripa num. 33. & Marianus Socinus num. 42. nec concludit Gloſſa in dict. ſi ita expreſſum, verb. pertinere, nec etiam Gomezius in d.l. 31. Tauri, num. 3. idcircò vera ratio deſumi debet ex verbis eiuſdem legis, vbi Caius Iureconſultus dixit, legatum relictum Titio, ſi voluerit, non aliter ad hæredem legatarij pertinere, quàm ſi ipſe legatarius voluerit ad ſe pertinere & reddit rationem: Quia conditio perſonæ iniuncta videtur. Quaſi diceret, expreſſa conditione ſi voluerit, conditionem perſonæ iniunctam videri: & ideò facultatem agnoſcendi legatum, & declarandi an velit, perſonam legatarij non egredi, neque ad hæredes legatarij tranſire, argumento textus in l. in compromiſſis, ff. de receptis arbitris; ſecus tamen eſſe, quando conditio illa non exprimitur, ſed tacitè tantùm ineſt: tunc enim non reſtringitur ad perſonam legatarij, ſed in hæredem etiam tranſmittitur facultas acceptandi legatum, ſi legatarius non agnouerit, iuxta textum in l. ſi poſt, ff. quando dies legati cedat, quia perſonæ legatarij iniuncta non erat.

Secundo verò caſu principali nonnullis modis diſtinguit Bartolus in d.l. 1. ff. de legatis 2. num. 3. per totum, ex quo certa deducitur reſolutio, legatum, vel fideicommiſſium in meram hæredis voluntatem relinqui non poſſe, nec relictum valere; eſſet enim illuſoria iſt hæc diſpoſitio, quia ſaltem iuris præſumptione probabili, conditio vſquam non exſtitura, cùm ipſe hæres nunquam vellet legata ſoluere, l. ſenatus, §. legatum, ff. de legatis 1. l. fideicommiſſa, §. quanquam, ff. de legatis 3. in arbitrium tamen, vel arbitrio hæredis legatum relictum validum eſt: vt putà, ſi dictum fuerit: Si hæres exiſtimauerit, ſi putauerit, ſi arbitratus fuerit; vel, ſi hæredi videbitur, vt in d.l. fideicommiſſa, §. quanquam, l. ſi ſic, in princ. ff. de legatis 1. Per quæ iura ſic obſeruant communiter omnes, vt teſtantur Menchaca de ſucceſſionum creatione, lib. 2. §. 17. num. 79. Antonius Gomez in l. 31. Tauri, num. 3. Petrus de Peralta in d.l. 1. ff. de legatis 2. num. 49. verſ. Primus eſt, vbi Padilla num. 3. Couarru. in dict. cap. cum tibi, de teſtamentis, num. 6. Sarmientus ſelectarum, lib. 2. cap. 6. n. 5. Franciſcus Connanus commentariorum iuris ciuilis, lib. 10. cap. 6. num. 3. Emmanuel Coſta ſelectarum lib. 1. cap. 21. num. 7. & his non relatis, Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſſis, art. 33. num. 65. per totum, fol. 302. & nouiſſimè Andreas Fachineus controuerſ. iuris lib. 5. cap. 58. & tunc ſiue hæres ſit in mora arbitrandi, aut arbitrari nolit, ſiue aliter arbitretur, quàm bonus vir arbitraretur, legatum, ex boni viri arbitrio legatario debetur, vt docuit idem Bartolus in dict. l. 1. ff. de legatis 2. num. 3. in verſ. aut expreſſa re, vel quantitate, ibi: Ideò eſt neceſſe, &c. Quem ſequuntur communiter omnes, ex Alexandro ibidem n. 10. Socino in l. ſi quis arbitratu, num. 22. ff. de verbor. obligat. Coſta ſelectar. lib. 1. cap. 21. n. 4. Antonius Gomez in dict. l. 31. Tauri, n. 3. in princ. ibi: Imò eo etiam non arbitrante. Et nullo ex prædictis relato, Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſſis, dict. art. 33. num. 69. in finalibus verbis, ibi: Licèt ſecus in hærede, & confirmat apertè ſingularis lex partit. 29. tit. 9. partit. 6. quæ, cùm ponitur in hęredis, quaſi boni viri arbitrio legatum, expreſsè vult legatum omninò deberi, niſi hæres iuſtam cauſam habeat contradicendi: corrigit verò ius commune in alio; nam quando legatum confertur in voluntatem hæredis, non valere legatum de iure communi certum eſt, vt probaui ſuprà: & tamen per illam legem valet, quando in voluntatem hæredis confertur; ſed quando in voluntatem tertij, ius commune intactum remanet: valet ergo ex illa lege legatum ſub conditione relictum, ſi hæres voluerit, atque ex nutu hæredis omninò pendet; ſic vt in eius poteſtate poſitum ſit rem dare, vel non dare legatario: quod ſecus erat de iure communi, quia in initio legatum nullius momenti fuerat, vt eleganter, atque eruditè aduertit Emmanuel Coſta ſelectarum lib. 1. cap. 22. num. 8. fol. mihi, 246. Peralta etiam in l. 1. ff. de legatis 2. num. 77. His addo, diſpoſitionem dict. l. partit. confirmatam videri hodie ex l. 31. Tauri, quæ eſt l. 5. tit. 4. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ; per quas leges non obſcurè videtur diſponentibus permitti, in aliorum voluntatem legata, & diſpoſitiones particulares relinquere, vt ex illis obſeruat & ipſe Peralta in d.l. 1. num. 53. verſ. quia prædicta lex fori videtur hodie, & num. 51. in princ. & num. 78. & præſentit Menchaca de ſucceſſionum progreſſu, lib. 2. §. 13. num. 20. & 24. vnde & in hæredis voluntatem legatum relictum validum eſſe debet ex dictis legibus: quod verum puto, nec ab alio hactenus ſic eſt animaduerſum.

Tertio tandem, & vltimo caſu vera reſolutio ſit, legatum, & fideicommiſſum in liberam, & abſolutam cuiuſque tertij voluntatem conferri non poſſe; vt, Lego Titio centum, ſi Sempronius voluerit; in arbitrium tamen Conferri poſſe, quod tunc ad arbitrium boni viri reducitur, l. 1. ff. de legatis 2. vbi gloſſa ordinaria, Bartolus num. 4. & communiter omnes ſecundùm Peraltam, num. 49. verſ. Secundus caſus, Padillam, num. 48. &. 49. textus optimus in l. ſi ſic, ff. de legatis 1. vbi in hunc modum ſcribitur: Si ſic legatum relictum ſit, ſi æſtimauerit hæres, ſi comprobauerit, ſi iuſtum putauerit; & legatum, & fideicommiſſium debebitur, quoniam quaſi viro bono potiùs ei commiſſum eſt, non in meram voluntatem hæredis collatum. l, fideicommiſſa, §. quanquam, ff. de legatis 3. & vbique Gloſſa ordinaria, ac cum ea Communis, vt teſtantur Iaſon in l. captatorias, num. 10. C. de teſtamento militis, Guil. Bened. in cap. Rainuntius, de teſtamentis, verbo, condit, el primero, num. 3. Menchaca de ſucceſſionum creatione lib. 2. §. 17. num. 79. Antonius Gomez in l. 31. Tauri, n. 3. Afflictus deciſ. 371. num. 5. & 6. Sarmientus ſelectarum lib. 1. cap. 6. num. 4. Couarruu. in cap. cùm tibi, de testamentis, n. 6. &. 7. Peregrinus de fideicommiſiſs, art. 33. num. 68. & 69. fol. 303. Decianus in conſ. 68. num. 15. & 18. & 30. vol. 4. & in conſ. 88. n. 3. vol. 5. late Hyppolit. Riminald, in conſil. 598. maximè num. 32. lib. 5. Et ita tenendum eſt, quicquid Ludouicus Luſitanus, &; alij contra exiſtimauerint, credentes, legatum poſſe conferri in voluntatem liberam alterius, quàm hæredis, tametſi inſtitutio hæredis non poſſit in alterius voluntatem ita liberam conferri; quos referunt, & latiùs diſputant Coſta ſelectarum lib. 1. cap. 21. n. 7. verſ. tertia eſt ſpecies, & num. 28. & verſ. & ſeqq. Sarmientus ſelectarum lib. 2. cap. 6. num. 28. verſ. ſed contra iſtam opinionem, qui duo nec communi ſententiæ accedunt, nec etiam ſuperiorem opinionem probant omninò; in ea potiùs ſententia ſunt, vt exiſtiment, Modeſtinum Iureconſultum in l. nonnunquam, ff. de conditionibus, & demonſtrationibus, & Vlpianum in l. 1. ff. de legatis 2. contrarios exiſtere in hoc, an legatum in aliena voluntate poni poſſit; nec poſſe eorum opiniones in concordiam reduci, eo quòd ſint omninò contrariæ; diſſentiunt tamen in alio, quòd Emmanuel Coſta Vlpiani ſententiam probauit: Sarmientus verò opinioni Modeſtini magis adhæret.

Ego verò, vt dixi, libentiùs affirmo, à communi ſententia recedendum non eſſe, quæ faciliùs defendi poteſt, quàm hæc, quæ Ludouico nouiter placuit, vt cum iudicio firmauit Couar. in dict. capit. cùm tibi, de teſtamentis, num. 8. & quàm altera ſuperiorum Authorum, quæ nec vera eſt, nec probari poteſt ex verbis Vlpiani in dict. l. 1. ff. de legatis 2. reiectis enim eorundem Authorum, hoc eſt, Coſtæ, & Sarmienti interpretationibus, & aliis nonnullis, quas adducunt communiter Scribentes ibidem, & Peralta num. 48. Connanus commentariorum iuris ciuilis, lib. 10. cap. 6. num. 3. Cuiacius lib. 2. obſeruationum. cap. 2. Robertus ſententiarum, lib. 2. cap. 11. ſecurè, & conſtanter crediderim, Vlpiani mentem in ea lege eiuſmodi fuiſſe, vt conditiones has, ſi Titius voluerit, aut ſi Titius in capitolium aſcenderit, dumtaxat æquiparare voluerit quoad ſignificandi modum: quaſi diceret, legatum regulariter in alterius voluntatem conferri non poſſe, quandoque tamen accidere, vt conferatur, vt cùm alicui legatur ſub condictione, ſi Titius in capitolium aſcenderit: quo caſu, quamuis non expreſſim in voluntate Titij poſitum eſt, an aſcendere velit, nec-ne, & conſequenter an debeatur, vel non debeatur legatum, ſicut in alio caſu, cùm expreſsè cauetur, ſi Titius voluerit; & ſic quoad voluntatem teſtatoris nihil intereſt, ſi Titius in capitolium aſcenderit, mihi legetur, an ſi voluerit; quoniam vtroque caſu voluntatem, aut factum Titij exſpectari voluit teſtator; intereſt tamen quoad validitatem, & effectam legati, cuius repectu æquiparatio non fit per Vlpianum; conſtat enim, diuerſiſſimas eſſe conditiones, vt dicit textus in dict. l. nonnunquam, ff. de condit. & demonſtrat. atque elegantiſſimè explicauit Cumanus in dict. l. 1. ff. de legatis 2. & in l. is qui hæres, ff. de acquirenda hæreditate; & probauit Socinus in l. ſi quis arbitratu, num. 20. ff. de verbor, obligat. Luſitani verò ſententiam relatam ſuprà num. 41. improbauit etiam Fachineus controu. iur. lib. 5. cap. 58.

Deinde Neotericorum ſententia nec etiam probatur per textum in l. ſenatus, §. legatum, ff. de legatis 1. quippe, cùm ea lex iuxta communem, & veram ſententiam intellecta, probet dumtaxat, legatum in alienam voluntatem, ſcilicet legatarij poni poſſe, quæ aliena dicitur reſpectu hæredis, vt obſeruant Gloſſa ordinaria, & communiter Doctores ibi. Couarru. in dict. cap. cùm tibi, de teſtament, num. 8. ad finem, Antonius Gomez in l. 31. Tauri, num. 3. Petrus de Peralta in dict. l. 1. ff. de legatis 1. num. 50. qui num. 59. à princ. ſingularem reddit, ac veram quidem diſcriminis rationem, quare legatum in liberam cuiuſque alterius voluntatem conferri non poſſit, & in arbitrium poſſit, vt ibi videri poterit. Pro nunc, dixiſſe ſufficiat, prædictam differentiam procedere etiam poſt legem Partitæ, 29. tit. 9. partita 6. vt ſic de iure illo Partitarum, legatum in liberam alterius voluntatem conferri non poſſit ſicut nec de iure communi conferri poterat; enim verò ex lege illa dumtaxat validatur legatum in hæredis voluntatem relictum, vt dixi ſuprà num. 38. legatum verò in cuiuſque alterius voluntatem collatum, iuris communis diſpoſitioni relinquitur, quod eſt notandum. Hodie tamen poſt deciſionem l. 31. Tauri, quæ eſt l. 5. tit. 4. lib. nouæ collectionis Regiæ, validum erit legatum eiuſmodi; quippe, cùm illæ leges teſtatoribus permittere videantur, in aliorum voluntate legata, & particulares quaſcunque diſpoſitiones relinquere, vt dicebam ſuprà n. 39. vbi retuli Peraltam ſic expreſsè dicentem in dict. l. 1. ff. de legatis 2. num. 51. in princ. & num. 53. verſiculo, quia prædicta lex fori, & num. 78. & Menchacam de ſucceſſionum progreſſu, lib. 2. §. 13. num. 20. & 24. & conſequenter ex dictis legibus immutatum erit tam ius commune, quàm Partitarum ius, vt in alterius voluntatem relicta particularia conferri poſſint, ex eiſdem Authoribus, atque etiam probaſſe videntur Matienzus in l. 5. tit. 4. gloſſa 1. num. 4. lib. 2. nouæ collectionis Regiæ, Padilla in dict. l. 1. ff. de legatis 2. num. 53. aliter tamen intelligit, & contrarium directè tenet Antonius Gomezius (ad quem nullus aduertit) in dict l. 31. Tauri, num. 4. in verſiculo, Ex quibus infero. Sed verum non credo; tum quia, nimis reſtringit earum legum deciſones, tum etiam, quia iuxta declarationem Gomezij, nihil nouum continerent illæ leges, quod non eſt credibile, & menti, atque verbis earum multùm repugnat, vt dicetur ſtatim.

Deinde & quarto loco conſtituendum eſt, silentio prętermitti non poſſe vnum quod eſt necessarium, & in praxi cõtingens, nec aliqua lege huius Regni expreſsè decisum, communi tamen Doctorum interpretatione receptum, legatum, inquam, certæ quantitatis, aut certæ ſpeciei relictum alicui, ſi Titius arbitratus fuerit, non eſſe purum, ſed conditionale. ac per consequens Titio non arbitrante, vel arbitrari nolente, aut in mora arbitrandi exiſtente, legatum corruere, ſicut defectu conditionis cuiuſlibet: quod in ſpecie notarunt Bartolus num. 9. Alexander ſub num. 10. Paulus num. 6. & Alciatus num. 9. in dicta l. 1. ff. de legatis 2. idem Bartolus in l. ſi quis arbitratu, num. 3. ff. de verborum obligationibus, vbi communem ſententiam profitetur Iaſon num. 18. Coſta ſelectarum, lib. 1. cap. 21. num. 1. & cap. 22. num. 4. Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſſiis, art. 33. num. 69. fol. 304. latiùs Peraltar in dicta l. 1. ff. de legat. 2. ex num. 5. in verſ. Prima eſt, vſque ad num. 11.

Sed contrariam ſententiam; imò tale legatum non eſſe conditionale in ſpecie propoſita, ſed potiùs purum, & consequenter Titio non arbitrante, aut arbitrari nolente, non corruere legatum, ſed ad arbitrium boni viri recurrendum eſſe poſt Accurſ. in l. is qui hæres, in verbo, arbitrium, ff. de acquirenda hæreditate, defendunt Cumanus ibi, & in dict. l. 1. ff. de legat. 2. num. 7. Socinus in dict. l. ſi quis arbitratu, num. 20. & num. 22. de verborum obligat. Franc. de Zaba in dicto cap. cum tibi, de teſtamentis, verſ. quæro an legatum, & ita fuiſſe iudicatum dicit Afflictis deciſione 371. n. 5. verſ. Secundo caſu, ſentit Menchaca de ſucceſſionum. creat, lib. 2. §. 17. num. 79. expreſſim firmat Antonius Gomezius in dict. leg. 31. Tauri, num. 3. in principio, ibi: Imò etiam non arbitrante, &c.

Ego verò, vt meam ſententiam interponam, ſequentia conſtituere neceſſarium duxi. In primis, legatum arbitrio, vel ad arbitrium alicuius relictum, aut ſic conceptum, ſi arbitratus fuerit, conditionale non eſſe, vt Cumanus, & Socinus rectè docuerunt, ſed potiùs purum; idque per textum in dicta l. 1. ff. de legatis 2. in 2. part. dum dicit, in legato boni viri arbitrio collato, non ineſſe conditionem, & legatum, quod in arbitrium alterius confertur, ad arbitrium boni viri reducendum regulariter ex ſua natura, & probat apertè textus ſingularis in d.l. ſi ſic ff. de legatis 1. ibi: Quoniam quaſi viro bono potiùs et commiſſium eſt. Et ita intelligit expreſsè Menchaca dicto §. 17. num. 79. ergo conditionale non eſt: quod patet apertius; nam arbitrium boni viri ab initio certum eſt, quia ab initio conſtare poteſt, an legatarius dignus ſit, aut benemeritus, vel non: condicionalis verò diſpoſitio ex futuro pendet euentu, nec aliquid certum ab initio continet; ergo certitudo talis, quæ ab initio conſideratur, efficere debet diſpoſitionem puram, quamuis adhuc non appareat, l. reſpiciendum, ff. ſi certum petatur. Deinde conſtituo, legatum arbitrio, vel ad arbitrium hæredis relictum, illo non arbitrante, vel arbitrati nolente, non corruere, quia quaſi boni viri arbitrio relictum cenſetur, ac per conſequens ipſo hærede non arbitrante, vel arbitrari nolente, ad arbitrium boni viri recurrendum eſſe; quod in hærede admiſit Bartolus in dicta l. 1. ff. de legatis 2. num. 9. quamuis in alio Tertio contra tenuerit, vt aduertit Coſta ſelectarum lib. 1. c. 22. num. 4. Marcus Antonius Peregrinus, de fideicommiſſis, art. 33. num. 69. & dixi ſuprà, num. 36. Ex lege autem Partitæ 29. tit. 9. partita 6. in tali caſu hæres contradicere non poteſt. ſed arbitrari tenetur, niſi contradicendi iuſtam causam habeat; quod dumtaxat dixit lex illa: debet tamen ex diſpoſitione iuris communis ſuppleri, vt ſi hæres non habeat iuſtam contradicendi cauſam, & arbitrari noluerit, vel iniuſtè arbitretur, ad arbitrium boni viri recurrendum ſit, quod eſt notandum. Prætereà conſtituo, idem quod in hærede, in commiſſario obſeruandum, vt ſcilicet legatum certæ quantitatis, vel certæ ſpeciei ad arbitrarium commiſſarij à teſtatore nominati relictum, validum eſſe debeat, etiam commiſſario non arbitrante, aut arbitrari nolente, ſiue tranſacto termino teſtamentariis præfixo ex l. 33. Tauri, quæ eſt lex 7. tit. 4. lib. 5. nouæ collationis Regiæ, intelligendo in hunc modum, quòd, vel tranſacto termino, perinde habebitur, ac ſi commiſſarius arbitratus fuiſſet, ad effectum vt legatario præſtetur legatum ex dictis legibus, vel ſaltem ad arbitrium boni viri recurrendam erit, vt declaret, an legatarius ſit dignus, & benemeritus, vel non; ne alioquin commiſſarij negligentia noceat legatario, ac teſtatoris voluntatis maneat defraudata, quæ modis omnibus adimpleri debet, ex vulgatis iuris principiis, & multis congeſtis per Manticam de coniecturis vltimar. volunt. lib. 12. tit. 4. num. 8. lib. 3. tit. 3. num. 5.

Denique idem obſeruandum eſſe reſpectu alterius cuiuſque tertij, in ſpecie propoſita, vt ſcilicet ad arbitrium etiam boni viri recurrendum ſit, nec legatum corruere debeat eo arbitrari nolente, aut iniquè arbitrante, prove verè aſſeuerarunt nonnulli Authores relati ſuprà, num. 48. Quorum ſententia probatur primò ex his, quæ in propoſito adducit Petrus de Peralta in dicta in. ff. de legat. 2. num. 34. 35. & 36. Secundò, per textum in l. vltima, §. ſed & ſi quis, C. communia de legatis, ſupponendo, quòd in caſu illius textus, ſubſtantia legati commiſſa fuit alterius arbitrio, vt aduertit Bartolus im l. ſi quis arbitratu, num. 5. ff. de verborum obligat. quem ſequuntur communiter omnes ſecundùm Socinum. ibi, num. 19. verſ. in gloſſa, quicquid aliter intelligat Iaſon ibidem, num. 16. Tertiò, nam, vt dixi, legatum ſic relictum, ad arbitrium boni viri relatum cenſetur, per textum in dicta l. ſi ſic, ff. de legat. 1. in l. Thais, §. ſorore, ff. de fideicommiſſariis libertatibus, l. fideicommiſſa, §. quanquam, ff. de legatis 3. nec perſonæ: tertij tantùm iniungitur; & ſic illo non arbitrante recurrendum erit ad arbitrium boni viri, argumento textus, à contrario ſenſu in dicta l. ſi quis arbitratu, & in l. in compromiſſis, ff. de receptis arbitris, & in l. finali, C. de contrahenda emptione. Et hactenùs de his, quæ, vt videbis Lector, nullus anteà, ita diſtinctè explicauit, nec abſque maximo labore ſic recenſeri potuiſſent.

Nunc verò, & quinto loco conſtituendum eſt, omnia quæ hucuſque diximus, eo caſu intelligenda procedere, quo habitanda diſpoſitionis in alterius voluntatem confertur, (quæ de iure conferri non poteſt) verò. quando qualitas, vel acceſſorium, hoc eſt perſonarum electio, vel declaratio tantùm; id namque in alterius voluntatem conferri iure ipſo permiſſum eſt, l. cùm quidam, l. vnum ex familia, ff. de legat. 2. l. vtrùm, §. cùm quidam, ff. de rebus dubiis. Ex quibus ſic adnotarunt ſæpiſſimè Doctores in mille locis, & poſt eos, Pariſius in conſ. 38. ferè per totum, lib. 3. Rota in Nouis, deciſ. 542. num. 8. lib. 1. Antonius Gomez. tom. 1. variarum, cap. 12. n. 48. & in l. 31. Tauri, num. 4. Molina de Hiſp. primogen. lib. 2. cap. 4. num. 3. Mieres de maioratu. part. 2. quæſt. 48. num. 3. Simon de Prætis de interpret. vltimar. voluntat. lib. 1. ſolut. 5. num. 5. fol. 27. Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſſis, art. 33. num. 57. Matienzus in l. 5. tit. 4. gloſ. 2. num. 3. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ. Alios infinitos ſciens, conſultóque prætermitto, referam tamen Roderici Suarez ad explicationem prædictorum ſingularia quædam, ac in propoſito notanda quidem verba; is enim in tract. de captatoria voluntate, ex num. 14. in fine, verſ. concluſiuè, ſic ſcribit: Concluſiuè autem, ex prædictis habes, quòd involuntate diſpoſitoria non poteſt committi in tertium, ſed per modum electionis, ſeu declarationis, ſic; ſed ne decipiaris credens, quòd ſimpliciter per viam declarationis, ſeu electionis poſſit committi inſtitutio in voluntatem tertij, ſed debes ſic intelligere, vbi ſola electio, ſeu declaratio perſonarum committitur tertio, ita quòd principalis diſpoſitio, & eius ſubſtantia à teſtatore facta eſt: ita quòd commiſſario non eligente, nec declarante, nihilominùs diſpoſitio, & inſtitutio, remaneat firma, vt in caſu l. cum quidam, l. ſi quis Titio, ff. de legatis ſecundò, & dict. l. vnum ex familia; quia vtrùm ſit dandum, vel ne, non committitur in voluntatem alterius, ſed quid dandum, vel diſtribuendum ſit inter certos de incertis: & ſic intelliguntur iura anteà allegata; nam ſi diſpoſitio ſubstantialis committitur in voluntatem alterius, ſcilicet vtrùm ſit dandum, vel ne, etiam ſi per modum electionis, ſeu declarationis, captatoria eſt, & reprobata, quia in effectu, eodem modo confertur in voluntatem tertij, per hæc verba: Instituo hæredes eos quos volueris, ſeu quos elegeris, &c.

Hoc præmiſſo, intrat nunc dubium, vtrùm meliorandi aliquem ex filiis, vel nepotibus facultas poſſit à parentibus involuntatem alterius committi? Et quidem, cùm pater dicit: Melioro vnum ex filiis meis, quem vxor, vel commiſſarius eligerit: certum eſt tam iure communi quàm Regio dispoſitionem validam eſſe: quoniam tunc; ſubſtantia diſpoſitionis non confertur in voluntatem vxoris, vel commiſſarij, ſed tantùm qualitas quædam, hoc eſt, electio perſonæ de certis: quod fieri poteſt, vt ſuprà dixi, & in terminis cum Antonio Gomezio, Palatios Rubios, Couar. & Tello Ferdinandez, ſic reſoluit Ioannes Guttierrez practicarum lib. 2. quæſt. 42. num. 2. & vltra eum, idem tenuit Mieres de maioratu, part. 2. quæſt. 48. num. 3. & pro certo ſupponit Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 2. cap. 4. num. 5. & ſeqq. & in pulchro caſu notauit Peralta (ad quem nullus Scribentium omnium animaduertit) in l. 1. 1. ff. delegatis 2. num. 11. fol. 13. vbi dicit, quòd ſi teſtator meliorauit vnum ex filiis, non deſignata melioratione, neque qualitatiuè, neque quantitatiuè, ſed eo dumtaxat dicto, quòd meliorabat vnum ex filiis, arbitrio, vel ad arbitrium Seij, vel in eo, quod Seius fuiſſet arbitratus, valebit melioratio, quia tali caſu non ſuſpenditur diſpoſitionis ſubſtantia, ſed ſolùm declaratio, & executio ipſiuis: tamen priùs deber fieri executio, & declaratio quantitatis, quàm melioratio per malioratum peti valeat, vt idem Author latiùs probauit ibi, & num. præced. Erit tamen differentia inter hos duos caſus in eo quòd in primo caſu, ſi is, cui electio commiſſa eſt, eligere, aut nominare noluerit, omnes filij ad meliorationem æqualiter admittentur, l. vnum ex familia, §. rogo, vbi eleganter Peralta num. 14. & ſeq. ff. de legat. 2. l. cùm quidam, eodem titulo Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 2. cap. 4. num. 41. Mieres de Maioratu, 2. part. quæſt. 48. num. 13. vbi merito dubitauit de ſententia Gregorij Lopez, quem ibi refert. In ſecundo vero caſu, Seio non arbitrante, aut arbitrari nolente, ad arbitrium boni viri recurrendum erit, vt is arbitretur, quis, qualiſve filius meliorationem magis mereatur, dignuſve magis ſit, ex his, quæ num. præced. adnotauimus, vel ſaltem nullo arbitrari volente, aut omnibus filiis æqualiter dignis exiſtentibus, æqualis ſucceſſio inter eos dabitur, vt in primo caſu diximus: quæ eſt ſingularis, & noua conſideratio, & apertè probatur ex dictis ſuprà n. 49. & 50. Et hæc ſit in propoſito dubio meliorationis, prima concluſio, ſiue caſus primus deciſus.

Secundus caſus ſit, quando pater non dixit ſe meliorare vnum ex filiis, quem vxor, vel alius elegerit, ſed in hunc modum dixerit: Concedo facultatem; vel, do poteſtatem vxori meæ, vel alicui alteri, meliorandi vnum, vel duos ex filiis, vel nepotibus meis. Et dubium facit, quoniam in tali ſpecie ſubſtantia diſpoſitionis commiſſa videtur in voluntatem alterius; vnde valere non debet diſpoſitio, ex his, quæ diximus ſuprà, num. 51. quod in terminis etiam poſt deciſionem l. 31. Tauri, verum credit, & conſtanter defendit Tellus Ferdinandez in eadem l. 31. num. 2. per totum, maximè ad finem, in verſ. ſin autem eſſet data facultas, vbi in hoc caſu loquitur, & num. 7. per totum, mouetur ex eo dumtaxat, aut principaliter prædictus Author, quòd in caſu propoſito negari non poſſit, quin ſubſtantia diſpoſitionis fuerit commiſſa, & non executio, & inde interpretatur verba dict. l. 31. ſed violenter quidem, & diuinatoriè, vt Recentiores ſtatim referendi animaduertunt.

Idcircò contrariam ſententiam in hac quæſtione videtur tenuiſſe idem Tellus in l. 32. Tauri, num. 4. & expreſſim probatum Coſta in cap. ſi pater, de teſtamentis, in 6. in 1. part. in verbo, pauperes, num. 7. Matienzus in l. 5. tit. 4. gloſ. 5. per totam, & ibidem Azeuedius num. 12. & 13. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, Velaſquez de Auendaño in dict. l. 31. Tauri, gloſ. vnica, num. 5. per totum. Ioannes Guttierrez, qui latiùs, & cæteris expedictùs loquitur, practicarum lib. 2. quæſt. 41. per totam, mouetur in primis, auia idem eſt dicere: Melioro; vel, concedo facultatem meliorandi: quod iudicio meo verum non eſt; nam in primo caſu adeſt voluntas & diſpoſitio teſtatoris expreſſa ad meliorandum, dixit enim ipſe teſtator ſe meliorare, & electionem tantùm, aut declarationem commiſit: in ſecundo verò caſu totum negotium commiſit voluntati alterius, ad quam ſe referens, nihil diſpoſuit, nec dixit ſe meliorare, vt in caſu præcedenti expreſſit: vnde negari non poteſt, inter hos duos caſus maximam, & apertam differentiam eſſe.

Secundo mouetur ex verbis dictæ l. 31. Tauri, vbi ad inſtituendum hæredem requiritur, quòd in commiſſione exprimatur nomen hæredis inſtituendi; ad meliorationem autem faciendam, & cætera in ea lege contenta, tantùm requirit lex, quod ſignetur, ad quid datur mandatum, vel commiſſio, & verè hoc negari non poteſt; ſunt enim expreſſa verba illius legis, aliter tamen debent expendi, vt fortiùs adſtringant, vt ſtatim dicetur.

Inquit tandem, & tertiò loco Ioannes Guttierrez, non obſtare vnicum fundamentum contrariæ; partis, quia reſpondet in quæſtione prædicta, non committi ſubſtantiam diſpoſitionis in voluntatem tertij, ſed executionem tantùm, hoc eſt, electionem perſonæ incertæ de certis, & hoc modo intellectâ lege illâ 31. Tauri, non corrigit ius commune, ſed declarat illud, ac nihil addit, vt ipſe Guttierrez putat, & tenet etiam Antonius Gomezius (quem ad id nullus refert) in eadem l. Tauri, num. 4. in verſ. ex quibus infero, & eſt de mente ſuperiorum, qui ſemper pro certo ſupponunt, in caſu propoſito executionem ſolam, & non ſubſtantiam diſpoſitionis committi.

Ego verò, vt ſententiam meam interponam in quæſtione prædicta, nonnulla præmittere neceſſarium duxi, quæ veriſſima puto, nec ab aliquo hactenus ſic fuerunt excogitata. In primis, inter hos duos caſus, Melioro vnum ex filiis meis, quem vxor, vel alius elegerit; aut, Concedo facultatem, vel, Do poteſtatem vxori meæ, vel alicui alteri, meliorandi vnum ex filiis meis, manifeſtam differentiam eſſe, vt num. præcedenti dicebam, in principio.

Secundò, quod etiam ibi dixi, in hoc ſecundo caſu negari non poſſe, quin ſubſtantia diſpoſitionis commiſſa fuerit in voluntatem tertij; tum quia nullum verbum eſt voluntatis teſtatoris diſpoſitiuum, ſed totum hoc voluntati, & diſpoſitioni alterius committitur; tum etiam, quia nihil intereſt, dicat teſtator: Si vxor mea voluerit, melioret vnum ex filiis, an dicat, Concedo facultatem vxori mea meliorandi vnum ex filiis, quoniam vtroque caſu ſubſtantia diſpoſitionis, alterius voluntati committitur, nec in effectu aut in ipſa ſubſtantia aliquod diſcrimen eſt, tantum in conceptu verborum diſcrimen dari poteſt, quod attendi non debet, ex l. 2. in fine, C. communia de legat.

Tertiò, præfatam opinionem Ioannis Guttierrez, & Sequacium veram eſſe, aliam verò Telli Ferdinandez relatam ſuprà, num. 56. dict. l. 31. Tauri, contrariam; in eo autem Ioannem Guttierrez, & relatos ab eo deceptos, quòd ſpeciem quæſtionis proponunt, in qua ſubſtantia diſpoſitionis voluntati alterius committitur, vt ſupra. dixi: ac poſtmodùm executionem tantùm commiſſam contendunt, item dict. l. 31. Tauri, diſpoſitionem adeò, ſed malè quidem, reſtringunt, vt ſibi perſuadeant, ius dumtaxat commune declarari per illam; in quo etiam manifeſtè labuntur: quippe, cùm legem illam vltrò magis progredi, & iuri communi aliquid addere, verius multò ſit, vt ſtatim dicetur.

Quartò ex verbis dict. l. 31. Tauri, præfatum dubium ita expreſſim, & apertè deciſum, vt diſputationi, aut dubitationi locus eſſe non debuerit, quòd ſi cogitatione inſiſtas, atque attentè verba perſpicias, negare non poteris, dicitur enim: En eſta manera, el poder para hazer heredero, nombrando el que da el poder por ſu nombre a quien manda que el comiſario haga heredero, y en quanto a las otras, hoc eſt, meliorationem, exhæredationem, ſubſtitutiones, & alia, de quibus, ibi, Señolando para que le da poder: y en tal caſo el comiſario pueda hazer lo que eſpecialmente el que le dio el poder ſeñalo y no mando, y no mas. Vides ex his verbis, teſtatoris potestatem tantúm reſtringi quoad institutionem, aut nominationem hæredis, videlicet vt teneatur in comissione exprimere nomen hæredis inſtituendi; in cæteris verò rebus liberæ eiuſdem voluntati totum relinquitur, vt quicquid velit, dando commissionem, efficiat, vt conſtat ibi: Y en quanto a las otras coſas ſeñalando para que le da poder. Sed in quæſtione propoſita ſignat, & expreſſim dicit, quòd concedit facultatem, vt meliorationem facere poſſit commiſſarius; ergo licite poterit teſtator eo modo efficere, ac commiſſarius implere, quamuis abſque commiſſione non poſſet, ex eadem lege quæ tantum ſtatuit hoc, vt in aliis rebus vltra inſtitutionem hæredis detur, vel non detur commiſſio, ne fiat fraus: idque prouidere contendit lex illa, vt conſtat ex præfatione ipſus, quæ cauſam finalem diſpoſitionis oſtendit, & mentem condentis declarat, vt per textum in l. final, ff. de hæredibus inſtituendis, dixerunt Doctores in mille locis, & multis exornant Iacobus Philippus Ponius in conſ. 125. num. 10, lib. 2. Villalobos communium opinionum. litera, P.n. 344. Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap. 5. num. 1. & quinque ſeqq. Mieres de maioratu, in initio 2. part. num. 43. Aluaradus de coniecturata mente defuncti, lib. 2. cap. 3. ex num. 40. Menochius lib. 6. præſumpt. 2. Sed tunc fraus non contingit, ſi impleatur id, quod à teſtatore expreſſum eſt, ſed potiùs impleri vult lex illa; ergo malè retorquetur ipſa, vt aliud ſignificet, quàm quod verbis exprimitur. Nec eſt omninò reſolutio hæc authoritate, vel Authore aliquo deſtituta, imò confirmari poteſt ex ſententia eorum, quos adduxi ſuprà, num. 39. & num. 46. qui apertè præſentiunt ex dict. l. 31. Tauri, diſpoſitionem poſſe in alterius voluntatem conferri, & non eundo per alias ambages, in terminis eiuſdem l. Regiæ. 31. quòd legata, ac etiam aliæ diſpoſitiones particulares quæcunque, ex legibus Tauri, in voluntatem alterius validè conferantur, ſecurè & concludenter probat Peralta in locis relatis ſuprà, num. 39. & 46. ad quem nullus Scribentium omnium animaduertit. Sed melioratio Tertij, & Quinti, eſt legatum, aut ſaltem prælegatum, & quota pars bonorum, non hæreditatis, ſecundùm Suarez in l. quoniam tn prioribus, 7. quæſti. l. Regiæ, pagina 208. cum ſeqq. Azeuedium in l. 5. tit. 4. num. 12. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, Gomez de Leon in cen. informat, facto 5. num. 8. vbi in idem refert Seguram, & Montal. & dicam infrà, cap. an vnico filio melioratio tertij fieri poſſit? num. 12. & 31. Ergo meliorandi poteſtas etiam in voluntatem alterius conferri poterit ex lege illa, quæ tantùm contenta eſt cum hoc, quòd in commiſſione exprimatur, ad quid facultas detur; eo autem expreſſo, vltra inſtitutionem hæredis quodcunque committi permittit, vt ſuprà vidimus.

Tertius & vltimus caſus ſit, cùm meliorare, vel non meliorare in voluntate vxoris, vel commiſſarij ita liberè poſitum eſt, vt nihil diſponere, aut exprimere toſtator voluerit ſed dumtaxat dixerit, quòd ſi velit vxor, vel commiſſarius melioret, aut meliorare poſſit vnum ex filiis teſtatoris ipſius, aut ex tertia bonorum ſubſtantia, ſi velit, in aliquem ex filiis Primogenium inſtituat. Et in hoc caſu (quem Scribentium omnium huius Regni nullus tetigit) idem dicendum eſt, quod in præcedenti, videlicet, diſpoſitionem valere, ac commiſſarium virtute commiſſionis, Primogenium inſtituere poſſe, vel ad meliorationem aliquem ex filiis eligere. Quod probatur primò ex verbis dict. l. 31. Tauri, quæ in hoc cauillari non poſſunt; probant enim expreſſim, vltra inſtitutionem hæredis, quodcunque committi poſſe etiam liberè, vt ſuprà diximus. Secundò probatur hæc ſententia, & reſolutione Petri de Peralta relata ſuprà, & ſæpe hoc c. repetita, quæ hunc caſum decidit apertè, & æqualirer comprehendit ſicut præcedentem; ſic vt maiori comprobatione non indigeat. Tertiò ex reſolutione eorum Authorum quos adduxi ſuprà, num. 57. ij enim in caſu ſuperiori commiſſionem eo modo conceptam validam eſſe defendunt; & tamen in eo ſubſtantiam diſpoſitionis commiſſam, ſicut in hoc, nec differentiam reddi poſſe euidenter probauimus, quamuis ipſi (ſed malè quidem, vt dixi) ſolam executionem datam contendant. Nec vrget in contrarium Roderici Suarez authoritas relata ſuprà, num. 52. quippe, cum ipſe loquatur in terminis iuris communis, non in terminis d.l. 31. Tauri, in quibus ſi dicat aliquis eundem loquutum, negari non poteſt manifeſtè deceptum, ex his, quæ hactenùs diximus: prætereà loquitur in inſtitutione, in qua diuerſa ratio militat de iure communi, vt dicebam ſuprà num. 20. ac de iure Regio ſeruari debet diſpoſitio dict. l. 31. Tauri. Et hucuſque de his egiſſe ſufficiat, quæ noua quidem ſunt, & notanda, quia nullibi reperientur ita explicata.

CAPVT VII.

Pater meliorans filium, aut deſcendentem alium in tertiò bonorum ſuorum, ſi in vocationibus, grauaminibus, aut ſubſtitutionibus non ſeruauerit ordinem, & formam, quæ in l. 27. Tauri ſtatuitur, vtrùm melioratio in totum corruere debeat, an verò reducenda ſit ad ordinem, & formam in ea lege præſcriptam? vbi nonnullis ab Authore nouiter adnotatis, Scribentium huius Regni ſententia profertur, & vltra eos duo caſus principales conſiderantur, quibus propoſitum dubium & verè, & dilucidè magis, quàm antea erat, remanet explicatum; ac denique in ea materia, an actus, qui non valet vt agitur, valere debeat omni meliori modo, quo poſſit? quando vtile per inutile vitietur, vel non vitietur, nonnulla dicuntur, & res iſta latiſſimè explicata proponitur remiſſiuè.

SVMMARIVM.

- 1 Pater meliorans filium, aut deſcendentem alium in tertio bonorum ſuorum, ſi non ſeruauerit in grauaminibus, ſubſtitutionibus, aut vocationibus ordinem, & formam, quæ in l. 27. Tauri, ſtatuitur, vtrum melioratio in totum corruere debeat, an verò reducenda ſit ad ordinem, & formam in ea lege præſcriptam? & num. ſeq. per totum caput.
- 2 Ordo vocationum. & ſubſtitutionum. qui in l. 27. Tauri, quoad meliorationem tertij præſcribitur, præciſus eſt, & ſubſtantialis, & ad vnguem obſeruari debet; ſic, vt nullo modo præuerti poſſit, nec alterari.
- 3 Authores huius Regni quamplures, et ſi vnanimiter obſeruauerint ordinem, & formam dict. l. 27. Tauri, præcisè obſeruari debere, nec præuerti poſſe; non tamen attingunt, quid inde fieri debeat, ſi contingat, ordinem illum à meliorante præuerti.
- 4 In melioratione Tertij, deſcendentes primo ſubſtituendi ſunt, & his deficientibus, aſcendentes, & ſtatim tranſuerſales; ita quod dum adfuerint deſcendentes, & aſcendentes, ſiue maſculi, ſiue fœminæ, tranſuerſales non admittantur, nec poſſint vocari, & dum adſunt tranſuerſales, ſimiliter extranei nec admitti, nec vocari debeant.
- 5 Gomez. Arias, Tellum Ferdinandez, & Velaſquez de Auendaño in quæſtione præcipua huius Capitis nihil dixiſſe, nec etiam aliquid præſentire, quo in propoſito, aliqua reſolutio deduci poſſit.
- 6 Pater meliorans in tertiò, vocando, aut ſubſtituendo vnum ex deſcendentibus, non poteſt alios ex deſcendentibus dimittere & tranſitum facere ad collaterales, aut extraneos, ſed antequam ad collaterales deueniat, debet priùs omnes deſcendentes ſubſtituere, nec ſufficit vnicum tantum deſcendentem ſubſtituiſſe.
- 7 Alphonſum de Azeuedo in quæſtione propoſita ſuprà, num. 1. nullum verbum loquutum.
- 8 Velaſquez de Auendaño, & Alphonſum de Azeuedo lapſos in explicatione verborum quorundam Telli Ferdinandez, & iniustè carpere eum, provt hoc num. & ſeq. adnotatur.
- 9 Telli Ferdinandez in l. 27. Tauri, num. 5. mentem eam fuiſſe, vt probare voluerit, quòd cùm melioratio fit à parente filio, vel deſcendenti, ſufficit vnum vel duos deſcendentes ſubſtituere; nec omnes ſubſtituere neceſſarium ſit; non tamen quòd vnum vel duos deſcendentes ſubſtituendo, ad collaterales deueniri poſſit, aliis deſcendentibus omiſſis.
- 10 Parentes, qui filio furioſo, vel mente capto, exemplariter ſubſtituunt, deficientibus liberis mente capti, tenentur illi ſubſtituere alios eiuſdem, poſſunt tamen vnum vel certos, vel omnes ſubſtituere.
- 11 Alphonſum de Azeuedo minùs bene gloriari, ſe attingere nonum dubium, & per neminem tactum, provt nouè, & verè hoc num. adnotatur.
- 12 Ayoræ, Anguli, & Ioannis Guttierrez in quæſtione agitata ſuprà, ex num. 1. ſenentia refertur.
- 13 Anguli in eadem quæstione, loquendi modum nimis perplexum eſſe, aut ſaltem improprium & obſcurum, provt hoc numero nouè, & verè oſtenditur per Authorem.
- 14 Meliorans in tertio bonorum ſuorum aliquem filium, aut descendentem alium, ſiue in testamento, ſiue in contractu inter viuos, ſi iure perpetui vinculi, aut Maioratus, meliorationem poſſideri voluerit, & in ſubstitutionibus, ſubmiſſionibus, aut vocationibus, l. 27. Tauri ordinem non ſeruauerit, ſed alterauerit illum, diſpoſitio non vitiabitur, imò potiùs valebit; vocationes tamen ad ordinem, & formam eius legis reduci debebunt, ita vt m perpetuum valitura ſit melioratio, ordine tamen à lege præſcripto ſuccedendum erit, & num. ſeq.
- 15 Maioratûs bona, ſui naturâ perpetuò debent inter omnes, qui ſucceſſuri ſunt, conſeruari.
- 16 Et ſic etiam iuris diſpoſitio inter eos ſeruanda erit, non obſtante vocatione illius, quem præpoſterè nominauit teſtator, quæ haberi debet pro non ſcripta, & loco illius ſuccedere debet nominatio, & vocatio facta à lege.
- 17 Teſtator, qui meliorationem Tertij, iure perpetui vinculi, aut Maioratus poſſideri voluit, tamet ſi in vocationibus ordinem legis præuerterit, cenſendus eſt voluiſſe facere omnes ſubſtitutiones ad ipſam perpetuitatem inducendam neceſſarias, & ſine quibus bona ipſa perpetuo, iure Maioratûs conſeruari non poſſent, et ſi aliter non expreſſerit: & in definitis vocationibus, vtiliter, & iuxta formam legis factiis, ſucceſſio ad eos deuenire debet, qui ex lege vocantur, & ſine quibus Maioratus perpetuò conſeruari non poteſt.
- 18 Idque ex præſumpta, & coniecturata mente teſtatoris ipſius, qui credendus non eſt voluiſſe facere inutilem diſpoſitionem; imò illam ſuſtineri eo modo, quo poſſit, & perpetuitatem inducat.
- 19 Actus, qui non valet vt agitur, an valere debeat omni meliori modo, quo poſſet? latiſſimè tractatum remiſſiuè, & hac de re Aquilinius, & Gallinius commendati.
- 20 Actus, qui non valet vt agitur ſemper valere debet omni meliori modo, quo fieri poſſet, quando apparet de voluntate diſponentis.
- 21 Idque procedere non ſolùm in claris, ſed etiam, cùm in dubio ſumus; tunc enim actus, qui non valet vt agitur, valere debet in dubio, omni meliori modo, quo geri potuit, quia non præſumitur quis facere actum fruſtratorium, neque eligere viam, per quam impugnet iudicium ſuum.
- 22 Et in ambiguis id accipimus, quo res, de qua agitur, in tuto ſit.
- 23 Actus valet omni meliori modo quo poteſt, quando apparet ex coniecturis diſponentem voluiſſe, valere actum omni meliore modo, quo poſſet.
- 24 Et de voluntate diſponentis apparere euidenter in caſu propoſito ſuprà, ex num. 14.
- 25 Meliorationum tertij bonorum ſuorum, ſi iure Maioratus poſſideri non expreſſit, nec voluit teſtator, ſed tantùm reſtitutionis grauamen appoſuit, aut inter aliquas perſonas ſubſtitutiones fecit, quoad eas tantùm, in quibus dict. l. 27. Tauri, ordo fuit omiſſus, vitiabitur diſpoſitio, & rata manebit quoad reliquas, quæ ſecundùm ordinem vocatæ fuerunt, ita vt in vltimo, qui à teſtatore vtiliter, & ſecundùm formam legis nominatus eſt, bona maneant libera, & diuiſibilia, & ab onere reſtitutionis immunia.
- 26 Subſtitutio vtiliter, & ſecundùm formam legis facta, non debet per inutilem vitiari.
- 27 Vtile per inutile non vitiari in his, quæ ſeparationem recipiunt.
- 28 Idem eſſe in perſonis.
- 29 Et in teſtamentis.
- 30 Vtile per inutile quando vitietur, vel non vitietur? plenè explicatum remiſſiuè.
- 31 Anguli declaratio in propoſito præcedentium probatur.

CIrca l. 28. Tauri, quæ hodie eſt l. 11. tit. 6. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, ſingularis occurrit, & in praxi vtiliſſima quæſtio, nec per aliquem adhuc ex Scribentibus omnibus huius Regni plenè, vt arbitror, aut abſolutè explicata, an ſi pater meliorans filium, aut deſcendentem alium in Tertiò bonorum ſuorum, in vocationibus, grauaminibus, aut ſubſtitutionibus non ſeruauerit ordinem, & formam, quæ in ea lege ſtatuitur, corruere debeat melioratio in totum, an verò reducenda ſit ad ordinem, & formam in eadem lege præſcriptam? Atque vt radicitus diſceptationem hanc aſſumam, ante alia conſtituo, quòd ordo vocationum & ſubſtitutionum, qui in dicta l. 27. Tauri, quoad meliorationem tertij præſcribitur, præciſus eſt, & ſubſtantialis, & ad vnguem obſeruari debet, ſic, vt nullo modo præuerti poſſit, nec alterari; quod vnanimiter probarunt omnes, qui ad dictas leges Regias commentaria ediderunt: inter quos ſic adnotarunt Palacios Rubios num. 50. Gomez. Arias num. 18. Caſtillio num. 36. Tellus Ferdinandez num. 12. & num. 17. & Velaſquez de Auendaño gloſ. 2. num. 1. in dict. l. 27. Tauri, Matienzus in dict. l.n. tit. 6. gloſ. 9. in princ. & gloſ. 11. num. 3. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, & Azeuedius ibidem, n. 38. & num. 43. Couarruu. in cap. Rainaldus, de testamentis, §. 2. num. 4. verſ. Sextum, Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 2. cap. 2. n. 11. & c. 11. n. 12. Mieres de maioratu, in initio 1. part. num. 11. circa finem. & 2. part. quæſt. 6. num. 25. Angulus ad leges meliorationum, dict. l. 11. gloſ. 7. num. 1. fol. mihi, 219. Ioannes Guttierrez practicarum lib. 3. quæſt. 52. Verumenimuerò, quamuis præfati Authores vnanimiter obſeruari, ordinem & formam dict. l. 27. Tauri præcisè obſeruari debere, nec præuerti poſſe; non tamen attingunt, quid inde fieri debeat, ſi contingat, ordinem illum à meliorante præuerti: prætereà, quòd in melioratione tertij deſcendentes primo ſubſtituendi ſint, & iis deficientibus, ascendentes, & ſtatim tranſuerſales, ita quòd dum adfuerint deſcendentes, & ascendentes ſiue maſculi. ſiue fœminæ, tranſuerſales non admittantur, nec poſſint vocari; & dum adſunt tranſuerſales, ſimiliter extranei nec admitti, nec vocari debeant, rectiſſimè tenuerunt Gomez. Arias num. 59. Tellus Ferdinandez commendans num. 17. & Velaſquez de Auendaño gloſ. 2. num. 10. in fine, in dicta leg. 27. Tauri, Mieres de maioratu, 2. part. quæſt. 6. n. 52. Sed ſi prædictus ordo obſeruatus non fuerit, an ſuſtineri poſſit melioratio ſaltem quoad eos, in quibus ordo ſeruatus eſt, (de quo nunc quærimus) nullatenus declarant, nec aliquid dicunt, aut præſentiunt, quo, in propoſito dubio, aliqua reſolutio deduci poſſit.

Similiter etiam, quòd pater meliorans in tertiò, vocando, aut ſubſtituendo vnum ex deſcendentibus, non poſſit alios ex deſcendentibus dimittere, & tranſitum facere ad collaterales, aut extraneos, ſed antequam ad collaterales deueniat, quòd debeat priùs omnes deſcendentem ſubſtituere, nec ſufficiat vnicum tantum deſcendentem ſubſtituiſſe. rectè defendunt Velaſquez de Auendaño in dict. l. 27. Tauri, Gloſ. 2. num. 10. Azeuedius, qui in quæſtione propoſita ſuprà, num. 1. nullum verbum loquitur in dict. l. tit. 6. lib. 5. num. 38. & 39. & Ioannes Guttierrez practicarum lib. 3. quæſt. 53. num. 4.

Deinde (quod obiter, neceſſariò tamen adnotandum erit) Velaſquez de Auendaño, & Alphonſ. de Azeuedo in locis relat is ſuprà, manifeſto errore labuntur, quatenus in caſu præcedenti arbitrantur contrarium tenuiſſe Tellum Ferdinandez ibi num. 5. & minùs benè Telli ſententiam ſequutum fuiſſe Matienzum in dict. l. 11. tit. 6. lib. 5. Gloſ. 4. num. 3. Sed verè prædicti Authoris mentem non percipiunt, & iniuſtè carpunt illum; quippe cùm Telli mens ea fuerit, vt probare voluerit, quòd cùm melioratio fit à parente filio, vel deſcendenti, ſufficit, vnum vel duos deſcendentes ſubſtituere, nec omnes ſubſtituere neceſſarium eſt; non tamen, quòd vnum vel duos deſcendentes ſubſtituendo, ad collaterales deueniri poſſit, aliis deſcendentibus omiſſis: id enim eſſet contra apertam deciſonem d.l. 27. Tauri, vbi n. 17. id expreſſim adnotauit Tellus, vt ſuprà dictum eſt, & in ſpecie constituit, omnes deſcendentes & aſcendentes legitimos vocandos eſſe, & ſubſtituendos, antequam collaterales vocari, aut ſubſtitui poſſint: quod adeò certum eſt, atque indubitatum ex illa lege. vt nequaquam vir doctus de eo dubitare potuerit; alius igitur eſt eiuſdem ſenſus vt ſcilicet vnum vel duos deſcendentes ſubſtituere ſufficiat, cùm melioratio fit à parente; vt conſtat ex ſummario dicti num. 5. nec omnes ſubſtituere neceſſarium ſit, non tamen quòd vnum vel duos ſubſtituendo, ſic ſit ſatisfactum legi vt aliis deſcendentibus omiſſis, ad collaterales deueniri poſſit, idque expedictùs conſtare poteſt, eodem Aut hore prælecto loco, & num. ſuperiùs præcitatis, vbi in hunc modum quærit; ſed eſto, quòd ſubſtitutionem teneatur facere inter deſcendentes, an omnes debeant ſubſtitui, vel vnus; & in hoc expeditum eſt, ſubſtitutionem poſſe fieri vni ex pluribus, probátque Aſſumptum ex l. 18. 19. & 20. in eiſdem legibus Tauri, & l. humanitatis, C. de impuberum, vbi parentes, qui filio furioſo, vel mente capto exemplariter ſubſtituunt, deficientibus liberis mente capti, tenentur illi ſubſtituere alios fratres eiuſdem, poſſunt tamen vnum vel certos, vel omnes ſubſtituere, vti ex illa lege tradiderunt communiter Gloſſa, & omnes Doctores ibi. Antonius Gomez, tom. 1. variarum cap. 6. num. 6. verſ. Quod tamen notabiliter, & iſte, vt credo, eſt verus ſenſus Telli Ferdinandez, provt rectiùs percipit Ioannes Guttierrez practicarum lib. 3. quæſt. 53. num. 4.

Denique notandum erit, Alphonſum de Azeuedo in dict. l. 11. titul. 6. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ num. 37. & 38. minùs bene gloriari ſe attingere nouum dubium, & per neminem tactum, an pater meliorans in tertio, vocando vnum ex deſcendentibus, poſſit alios deſcendentes dimittere, & tranſitum facere ad collaterales, & extraneos, & quòd ipſe nouè tenet hanc opinionem, ſcilicet quòd de vno in alterum debet fieri ſubſtitutio, & in fauorem omnium apponi grauamen, antequam tranſitus fiat ad propinquos, & extraneos; id enim nouum non eſt, ſed apene deciſum in dict. l. Tauri, & expreſsè adnotatum per Tellum Ferdinandez in dict. l. 27. Tauri, num. 17. dum dicit, tranſuerſales legitimos non poſſe vocari niſi in defectum omnium deſcendentium.

Vides igitur ex omnibus Authoribus relatis ſuprà, ad quæſtionem principalem huius Capitis nihil certum poſſe deduci; tamen non deſunt alij, qui quæſtionem attingant: horum primus Ayora in tractatu, de partitionibus, 2. part. cap. 43. per totum, dicit, quòd ſi pater meliorans in tertiò bonorum ſuorum, aliquem ex filiis ſuis, ordinem, & formam dictæ: legis non ſeruauerit, ſed in grauaminibus, vinculis, ſubmiſſionibus, aut ſubſtitutionibus à ſe factis prætulerit extraneum ſuis deſcendentibus, aſcendentibus, vel aliis conſanguineis, non valebit quod in contrarium factum fuerit, ſed tantum quod legitimè factum apparebit, vſque ad eam perſonam excluſiue, quæ inutiliter & contra legem ſubſtituta fuerit; & ſic annullabitur quod aliter factum erit, non verò irritabitur, quod legitimè fuerit factum, hoc eſt, melioratio ipſa; & ſic remanebit libera, & diuiſibilis inter hæredes vltimi poſſeſſoris, ad quem vſque potuit fieri ſubſtitutio, & apponi grauamen: quam ſententiam tenet etiam, ſed Ayoram non refert Angulus ad leges meliorat. l. 11. gloſ. 15. num. 1. & 2. fol. 238. qui indiſtinctè tradit ad ordinem, & formam dict. l. 27. Tauri, reducendas eſſe vocationes, vt melioratio valeat; & reddit rationem, quia faciens meliorationem, non potuit efficere, quin leges in ſuo teſtamento locum haberent, niſi teſtator proceſſerit, annullando actum, ſi contra ſuum ordinem attentetur; tunc enim diſpoſitio redditur inutilis, cùm nec teſtator acquieſcat legi, nec lex teſtatori: & ſequitur Ioannes Guttierrez practicarum lib. 3. q. 51. n. 15. 16. & 17. vbi nonnulla adducit contra hanc reſolutionem, & illis optimè ſatisfacit, ac denique in hac opinione perſiſtit.

Interim tamen, dum ad meam ſententiam proponendam accedo, aduerto ad duo. In primis, Anguli rationem non omnino concludere, imò forſan eâ attentâ, dici poſſet contrarium, meliorationem, inquam, in totum corruere, idque ex his, quæ Doctores obſeruarunt communiter, in l. nemo poteſt, ff. de legatis 1. Deinde & ſecundo, eundem Angulum, ideò abſque aliqua nota prætermitti non poſſe, quòd cùm primùm firmiter crediderit ipſe in caſu prædicto meliorationem debere valere, ſaltem quoad eos, qui legitimè ſunt vocati, in quo ſenſu accipit cum Ioannes Guttierrez vbi ſuprà, idque coacta ratione firmandum eſt ex ratione ab eodem Angulo adducta, quòd vtile per inutile vitiari non debet ſecundùm iuris regulas; malè quidem ſtatuit poſteà. quòd contratius ordo teſtatoris non annullabitur in totum, ſed ad ordinem eius legis reduci debebit: quoniam verba prædicta perplexa ſunt, & nimis obſcura; ſi enim tantùm ſuſtinetur melioratio quoad eos, qui legitimè ſunt vocati, & non quoad alios, qui præpoſterè, & cõtra illius legis formam vocantur, dici non poteſt, contrarium ordinem teſtatoris ad huius legis ordinem reducendum eſſe; ſic enim denotatur apertè inter omnes valituram eſſe meliorationem, reducendas tamen eſſe vocationes ad ordinem dict. l. 27. Tauri, ſed dici debuiſſet, contrarium ordinem teſtatoris in ſubſtitutionibus tertij non annullari in totum, ſed valere dumtaxat quoad ſubſtitutiones, aut vocationes iuxta ordinem factas: ſubſtitutiones igitur, quæ ſecundùm formam, & ordinem factæ ſunt à principio, & tantùm valituræ ex ſententia dictorum Authorum, quòd adordinem eius legis reducantur, dicere, perplexus nimis, aut ſaltem improprius, & obſcurus loquendi modus eſt.

Nihilominus tamen ſuperiori opinioni, tametſi prædictorum Authorum authoritate fultae, ego in totum non acquieſcentem, ſed pro vera resolutione diſtinguendum exiſtimarem. Primò, quòd ſi is qui fecit meliorationem, ſiue in teſtamento, ſiue in contractu inter viuos, hoc nihil intereſt, iure perpetui vinculi, aut Maioratus meliorationem poſſideri voluerit; ſic, vt primogenium, aut vinculum perpetuò duraturum inſtituat, & in ſubſtitutionibus, ſubmiſſionibus, aut vocationibus, l. 27. Tauri, ordinem non ſeruauerit, ſed alterauerit illum: tunc in ea ſpecie diſpoſitio non vitiabitur; imò potiùs valebit, vocationes tamen ad ordinem, & formam eius legis reduci debebunt, & in hoc caſu obtineri non poteſt ſuperiorum Authorum opinio: quippe cùm valeat melioratio in perpetuum quoad omnes, reduci tamen debet ad ordinem præſcriptum in dict. l. 27. Tauri, ipſi autem (ſed malè quidem) indiſtinctè tradiderunt, quoad eos tantùm valere meliorationem, qui ordine, & forma dictæ legis vocati erant, & in vltimo eorum extingui debere; & ad ſic dicendum principaliter moueor ex ſequentibus.

Primò, nam cùm ex natura diſpoſitionis, & Maioratus, bona perpetuò debeant inter omnes de familia teſtatoris, aut inter eos, qui ſucceſſuri ſunt, conſeruari, vt latiſſimè probant Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap. 4. per totum, Mieres de maioratu, 4. part. q. 29. Burgos de Paz iunior, ciuilium, quæſt. 2. Velaſquez de Auendaño in l. 27. Tauri, gloſ. 1. num. 12. ſeruanda etiam eſt inter eos iuris diſpoſitio, non obſtante vocatione illius, quem præpoſterè nominauit teſtator, quæ haberi debet pro non ſcripta; & loco illius ſuccedere debet nominatio, & vocatio facta à lege, ſic, vt extinctis his, qui ritè, & iuxta legis formam nominati ſunt, Maioratus ſucceſſio deuenire debeat non ad eos, qui contra eiuſdem legis formam nominati fuerint, ſed ad proximiores non nominatos, & eos qui ordine dict. l. Tauri, in proximiori gradu ſunt, argumento textus in l. cum quidam, & in l. cum ita legatur, §. in fideicommiſſo, ff. de legatis 2. & eorum, quæ in ſingulari caſu cum Imola, & Felino conſiderauit Rochus de Curte de iure patronatus, verbo, honorificum, num. 5. & in Maioratu loquens Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. dict. cap. 4. num. 17.

Secundò moueor, nam cùm teſtator ipſe meliorationem iure perpetui fideicommiſſi, aut Maioratûs poſſideri voluerit, tametſi in vocationibus ordinem legis Regiæ præuerterit, cenſendus eſt voluiſſe facere omnes ſubſtituiiones ad ipſam perpetuitatem inducendam neceſſarias, & ſine quibus bona ipſa conſeruari non poſſent perpetuo, iute Maioratûs, etſi aliter non expreſſerit, aut eo modo, quo ſuccedi perpetuò non poſſet, & in definitis vocationibus vtiliter factis ſucceſſio ad eos deuenire debet, qui ex lege vocantur, & in quibus iuxta voluntatem teſtatoris, Maioratus poterit conſeruari perpetuò, ex his, quæ ſcripſerunt Socinus in conſ. 57. num. 3. lib. 3. Pariſius in conſ. 72. num. 81. & 85. lib. 4. atque ex præſumpta, & coniecturata mente teſtatoris ipſius, qui credendus non eſt voluiſſe facere inutilem diſpoſitionem; imò illam ſuſtineri eo modo, quo poſſit, & perpetuitatem inducat, ex Ruino in conſ. 72. num. 74. vol. 2. Curtio iuniore in conſ. 115. num. 7. latiùs probat Mantica de coniectaris vlt. volunt. lib. 3. tit. 2. ex num. 10. Camillus Gallinius de verborum ſìgnificatione, lib. 9. cap. 36. per totum: quo loco eruditè tractat theoricam, aut quæſtionem illam ſatis controuerſam, multíſque caſibus, aut diſtinctionibus inuolutam: an ſcilicet actus, qui non valet vt agitur, valere debeat omni meliori modo quo poſſet; Bartoli, & aliorum Antiquorum, Tornielli etiam, Bologneti, & Recentiorum traditiones recenſet, & tandem nonnulla conſtituit, quæ & vera ſunt, & vrgent pro reſolutione prædicta, ac etiam conueniunt his, quæ in propoſito latiſſimè poſt alios quamplures ſcripſit Ioan. Marc. Aquilinus in l. 1. §. ſi quis ita, ex num. 58. vſque ad n. 113. ff. de verb. obligat. vbi vide omninò, & ibidem Alciatus, & alij permulti. Baconius declarationum. iuris, lib. 5. declarator. 69. ex num. 8. In primis, quòd actus, qui non valet vt agitur, ſemper valere debet omni meliori modo, quo fieri poſſet, quando apparet de voluntate diſponentis: idque procedere non ſolùm cùm in claris ſumus, vt ipſe Camillus probat ibidem, ex num. 10. cum ſeqq. ſed etiam cùm in dubio verſamur; tunc enim actus, qui non valet vt agitur, valere debet in dubio omni meliori modo, quo geri potuit, quia non præſumitur quis facere actum fruſtratorium; neque eligere viam, per quam impugnet iudicium ſuum, l. 3. ff. de militari teſtamento, l. hæc ſtipulatio, §. Diuus, ff. vt legatorum, ſeu fideicommiſſorum nomine caueatur. Et in ambiguis id accipimus, quo res de qua agitur, in tuto ſit, l. quoties la ſegunda, ff. de verb, obligat l. quoties, ff. de regulis iuris, & latiùs probat ipſe Camillius ex num. 33. cum ſeqq. deinde num. 52. & ſeqq. rectè etiam conſtituit, quòd actus valet omni meliori modo quo poteſt, quando apparet ex coniecturis, diſponentem voluiſſe, valere actum omni meliori modo, quo poſſet; ſed in caſu prædicto conſtat apertè, teſtatorem voluiſſe facere perpetuum vinculum, aut Maioratum perpetuum, illúmque inter eos, qui de familia ſua eſſent, perpetuò durare: ergo ex quo id voluit expreſsè, videtur etiam & neceſſariò voluiſſe aliud, ſine quo id ſubſiſtere non poſſet, nec principalis intentio effectum ſortiti, nempe vt ſi vocationes à ſe factæ, provt expreſſæ fuerunt, ſeruari non poſſent, ad eum modum reducerentur, iuxta quem voluntas ſeruari poſſet, ac in tuto maneret: quod adeò veriſimile eſt, & menti diſponentis conforme, vt nullo in caſu fortiùs vrgere poſſit doctrina ſuperior, quòd actus valeat omni meliori modo, & c. quando ex coniecturis de voluntate diſponentis apparet.

Secundo conſtituo, quòd ſi meliorationem Tertij bonorum ſuorum, iure Maioratus poſſideri non expreſſit, nec voluit teſtator, ſed tantùm reſtitutionis grauamen appoſuit, aut inter aliquas perſonas ſubſtitutiones fecit, quoad eas tantum, in quibus dict. l. 27. Tauri, ordo fuit omiſſus, vitiabitur diſpoſitio, & rata manebit quoad reliquas, quæ ſecundùm ordinem vocatæ fuerunt; itavt in vltimo, qui à teſtatore vtiliter, & ſecundùm formam legis nominatus eſt, bona maneant libera, & diuiſibilia, & ab onere reſtitutionis immunia, argumento textus in l. qui solidum, §. prædium, ff. de legatis 2. cum aliis adductis per Molinam de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap. 4. num. 1. Mieres de maioratu, 4. part. quæſt. 29. num. 1. & in terminis huius caſus loquuti ſunt Ayora, Angulus, & Ioannes Guttierrez, quorum mentionem fecimus ſuprà, num. 12. Et pro hac parte vltra ea, quæ adducit Guttierrez dict. quæſt. 51. num. 16. & 17. illud mihi concludens eſſe videtur, quòd cùm in hac ſpecie vniuſcuiuſque perſonæ diuerſa ſit ſubſtitutio, aut vocatio, vt argumento l. cohæredi, §. qui diſcretas, ff. de vulg. & pup. ſubſtit. obſeruarunt Rodericus Iuarez in l. quoniam in prioribus, 8. quæſt, in declaratione legis Regiæ, num. 6. C. de inofficioſo teſtamento Tellus Ferdinandez in l. 27. Tauri, num. 2. Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. c. 1. num. 17. Mieres de maioratu, 2. part. quæſt. 10. num. 4. Ioannes Guttierrez practiarum, lib. 2. quæſt. 52. num. 3. non debet ſubſtitutio, aut vocatio, quæ vtiliter, & ſecundùm formam legis facta eſt, per inutilem aliam vocationem, aut ſubſtitutionem vitiari, ex vulgata regula l. ſancimus, C. de donationibus, & l. 1. §. ſed ſi mihi, ff. de verborum obligat, vbi poſt Bartolum, & alios antiquos communiter tradiderunt Doctores, quòd vtile per inutile non vitiatur in his, quæ ſeparationem recipiunt, vt pleniſſimè declarat Alciatus ibi, ex num. 30. cum multis ſeqq. dicens num. 31. idem eſſe in perſonis, ex Signorolo in conſ. 114. & in teſtamentis, vt ibidem probauit num. 27. per textum in l. 2. ff. de his quæ pro non ſcriptis habentur, & in l. hac conſultiſſima, §. ex imperfecto, C. de teſtamentis, & vide poſt alios multos, Andream Gaill. practicarum obſeruationum. lib. 2. obſeruat. 4. num. 6. & ſeqq. & obſeruat. 5. ex num. 8. Ioannem Marcum Aquilinum. in dict. l. 1. §, ſed ſi mihi, de verborum obligat, ex num. 9. cum multis ſeqq. Sarmientum ſelectarum lib. 6. cap. 5. per totum, vbi plenè declarant, quando vtile per inutile vitietur, vel non vitietur; & aduerte, ſuperiorem reſolutionem procedere non debere, quando teſtator procederet vltrà, annullando actum, ſi contra ſuum ordinem attentetur: tunc enim diſpoſitio redderetur inutilis cùm nec teſtator acquieſcat legi, nec lex teſtatori: quod rectè aduertit Angulus, vt retulimus ſuprà, num. 12. & facilè comprobatur ex vulgatis iuris principiis, & communibus Doctorum traditionibus, voluntatem, aut diſpoſitionem teſtatoris contra leges, in eo, quòd prouident in vniuerſo, & ad publicam vtilitatem, vel reſpiciunt formam, ſeruandam non eſſe, l. nemo poteſt, l. ſi quis inquilinos, §. finali, ff. de legatis 1. vbi plenè Doctores, maximè Ioannes Guttierrez ex num. 6. Menchaca de ſuceſſionum. creat. lib. 1. §. 7. Sed reijciendam omninò, & conſequenter actus quoſcunque corruere, quoties teſtator voluit, quòd leges in ſuo teſtamento locum non haberent, l. 1. in princ. C. de vſuris, l. ſeruo alieno, §. finali, ff. de legatis 1. Simon de Prætis de interpretat, vlt. volunt. lib. 5. interpret. 1. dubitat 1. num. 60. & 61. fol. 442. Et longè quidem intereſt, quòd teſtator ſimpliciter diſponens, in vocationibus, aut ſubſtitutionibus ordinem præuerterit in dict. l. 27. ſtatutum; an contra eiuſdem legis diſpoſitionem, ſic ſuam voluntatem obſeruari voluerit, vt annullauerit expreſſim, quod in contrarium attentatum fuerit, provt de ſe conſtat apertè, nec maiori comprobatione indiget.

CAPVT VIII.

Legis 2. C. de reſcindenda venditione, remedium, an ex humanitate, vel ex rigore iuris proceſſerit, & quare fuerit introductum, nec per illud intra dimidiam, ſed vitra dimidiam tantum læſis ſuccurſum ſit? Cur etiam emptori fuerit conceſſa ſupplendi pretij facultas; & eius electioni res relicta; arguta quidem, ſubtilis, & non vulgata diſceptatio; quâ poſt incredibilem, & originalem Scribentium lecturam, multa adnotantur, quæ ſic elaborata, aut digeſta nullibi anteà erant.

SVMMARIVM.

- 1 Lex 2. C. de reſcindenda venditione, nouum ius attulit & Iureconſultis antiquis, quorum reſponſa exſtant in Pandectis, incognitum.
- 2 L. 2. C. de reſcindenda venditione, materiam tractatam à multis, qui hoc num. præcitantur.
- 3 Huius capitis diſceptationem non vulgatam, & pro ratione conſtitutionis l. 2. C. de reſcindenda venditione, omninò neceſſariam, nec ab alio hactenus ſic explicatam, hiſque placituram, qui ſtrictam iuris rationem aſſequi deſiderant.
- 4 Emptio aut nulla eſt, aut reſcindenda: Nulla ipſo iure corruit, nec eget reſciſſione, ſed interdum exigit, vt talis à iudice declaretur: reſcinditur emptio, quæ aliquo modo ſubſiſtere poterat, verùm ab illa diſcedi, ratio quædam maior ſuadet.
- 5 Tranſcribendi vitium ab Authoris natura, & conditione ab horret.
- 6 Emptio, aut venditio ipſo iure valet, ſi emptor, aut venditor circumueniatur in pretio vltra dimidiam, ſed contractus reſcinditur, & ſubuenitur læſo.
- 7 Ratio eſt in promptu, quoniam emptio, aut venditio huiuſmodi in ſubſtantia non peccat, nec in ſe habet aliquid vitij; quippe, cùm in ea ſint res, & pretium, & conſenſus, quæ emptionis ſubſtantialia dicuntur.
- 8 Idcircò neceſſarium fuit remedium l. 2. C. de reſcindenda venditione.
- 9 Vbi emptori ideò datur facultas ſupplendi pretij, & eius electioni res relinquitur, quia vt dictum eſt, emptio non peccat in ſubſtantia, ſed potiùs iuſta eſt, & perfecta, ex eáque factus dominus ipſe emptor, vt eam à ſe inuito auelli leges non permittant; nam ſi quid eſt in eo negotio vitij, non in ipſo contractu eſt, & ſic reſcindi non debet emptore inuito, ſed in pretio, quod ſatis eſt ſuppleuiſſe vſque ad iuſtum.
- 10 Emptori in caſu l. 2. C. de reſcindenda venditione, tum ex iuris, tum ex æquitatis ratione, eligendi facultatem concedi.
- 11 L. 2. C. de reſcindenda venditione, remedium, ex humanitate magis, quàm ex iuris rigore introductum, provt hoc num. adnotatur.
- 12 In pretio emptionis, & venditionis negari non poſſe, quin contrahentibus liceat ſe circumuenire; ſic enim expreſſum eſt in iure.
- 13 Dubium tamen maximum eſſe in explicatione l. in cauſæ, 16. §. idem Pomponius, ff. de minoribus, ſic dicentis: idcircò Scribentes in multis locis, diuerſimodè interpretari legem illam.
- 14 Magis tamen communiter probari, naturaliter licere contrahentibus ſe circumuenire in pretio, non quòd natura ipſa rerum hoc permittat, ſed natura, id eſt naturales regulæ contractus emptionis, & venditionis ſic permittant, & patiantur.
- 15 Quod libenter admittit Author, nec aliam pati interpretationem verba dict. §. idem Pomponius, firmiter credit; exactiùs tamen neceſſarium fore hoc explicare, provt hoc num. explicatur, & Moderni Pariſ. traditiones in propoſito recenſentur.
- 16 Reſciſſionis, & remedij l. 2. C. de reſcind. vend. vera ratio adducitur, & Petri Gregorij adnotatio quædam in propoſito recenſetur.
- 17 L. 2. C. de reſcind. vend. remedio, quare intra dimidiam læſis ſuccurſum non ſit.

CIrca materiam l. 2. C. de reſcindenda venditione, quæ nouum ius attulit, & Iureconſultis antiquis, quorum reſponſa exſtant in Pandectis, incognitum, vt rectè tuetur Pinellus ibidem, 1. part. cap. 1. ex num. 2. & ſequitur Dominus Antonius Padilla num. 11. Azeuedius in l. 14. tit. 9. lib. 9. num. 1. in fine. Multa equidem à me adnotari poſſent, quæ forſan eſſent non contemnenda, nec ab aliis ſic diſtinctè aut abſolutè explicata: ideò tamen, conſultòque ea prætermittenda duxi, quòd hac de re in mille locis infinita tradiderint Scribentes, ac in eadem l. 2. ex profeſſo explicarunt Doctores communiter, & pleniſſimè Arias Pinellus, & D. Antonius de Padilla ibidem, Doctores etiam in cap. cum dilecti, & in cap. cum cauſa, de emptione & venditione. Rebuffus, Antonius Gabriel, Franciſc. Connanus, Antonius Gomezius, Petrus Mozius, Viuius, Matienzus, Caballinus, Maſcar. Rolandus, Nauarrus, Didacus Perez, Sotus, Palacius, D. Spin. & alij, quos in vnum congeſſit Petrus Cenedus in collectanea 158. ad Decretales, per totam, vbi de hac materia. Couar. variarum reſolut. lib. 2. cap. 3. & 4. Molina de Hiſpanorum primogen. lib. 2. cap. 3. ex num. 18. cum ſeqq. Menchaca de ſucceſſionum reſolut. lib. 3. ad l. ſi quis in ſuo. §. legis, ex num. 32. & quæſt. vſufrequentium, lib. 3. quæſt. 48. & quæſt. 61. Aluarus Valaſcus conſult. 43. & 44. Ioannes Franciſcus de Ponte in conſ. 53. ex num. 34. cum ſeqq. & in conſ. 54. ex num. 21. Ioannes Guttierrez de iuramento confirmatorio, 1. part, cap. 26. per totum, & practicarum lib. 2. quæſt. 133. vſque ad quæſt 145. Ioannes Robertus animaduerſ. iuris, lib. 2. cap. 12. Sarmientus ſelectarum lib. 1. cap. 11. ex num. 4. & lib. 7. cap. 12. Ariſminus Tepatus variar. lib. 2. tit. de reſcindenda venditione, fol. 117. Hyppolitus Riminaldus in conſ. 483. & in conſ. 553. lib. 5. Azeuedius in l. 1. tit. 11. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ. Bonifacius Rogerius in conſil. 37. lib. 1. Petrus Gregorius in ſyntagmate lib. 25. cap. 24. D. Felicianus de Solis tractatu de cenſibus, lib. 2. cap. 1. ex n. 6. vſque ad num. 12. & num. 39. & ſeqq. nouiſſimè Andreas Fachincus controuerſ. iuris lib. 2. cap. 15. & ſeq. vſque ad cap. 27. Cæuallos practic. comm. contra comm. quæst. 508. & 511. latiùs in quæst. 536. & vide quæſt. 172. Petrus Auguſtinus Morla emporij, tit. 9. de contrahenda emptione, quæſt. 19. 20. 21. & ſeqq. Nihilominùs tamen huius Capitis diſceptationem ideò ſilentio prætermittere nolui, quòd eam non vulgatam, & pro ratione conſtitutionis dict. l. 2. C. de reſcindenda vendit, omninò neceſſariam ſciam, nec videam ab alio hactenus ſic explicatam, aut in diſputationem adductam, hîſque placituram ſperem, qui ſtrictam iuris rationem aſſequi cupiunt.

Et pro vera explicatione in primis conſtituò, quòd emptio aut nulla eſt, aut reſcindenda. Nulla ipſo iure corruit, nec eget reſciſſione, ſed interdum exigit, vt talis à Iudice declaretur: Reſcinditur emptio, quæ aliquo modo ſubſiſtere poterat, verùm ab illa diſcedi, ratio quædam maior ſuadet, vt vtrumque optimè aduertit, & eruditè comprobat Petrus Gregorius in ſyntagmate iuris, lib. 25. cap. 23. num. 1. & 2. fol. mihi 255. vbi videri poterit; quoniam à natura, & conditione mea tranſcribendi vitium abhorret. Emptio igitur, aut venditio ipſo iure valet, ſi emptor, aut venditor circumueniatur in pretiovltra dimidiam, ſed contractus reſcinditur, & ſubuenitur læſo, modo, & forma in dict. l.C. de reſcindenda venditione, introducta: aliàs ſi contractus eſſet nullus, reſciſſione non indigeret. Quod apertè probat ille textus, & textus in cap. cùm dilecti, & in cap. cùm cauſa, de emptione, & vendit. vbi vnanimiter adnotarunt omnes, qui hactenus de hac materia ſcripſerunt, ſic vt in hoc nullus quidem diſſentiat: ac inter alios eleganter aduertunt Franciſcus Connanus commentariorum iuris ciuilis, lib. 7. cap. 9. num. 10. fol. 223. Petrus Gregorius in ſyntagmate iuris, lib. 25. cap. 24. in princ. fol. 256. Ratio eſt in promptu, quoniam emptio, aut venditio huiuſmodi in ſubſtantia non peccat, nec in ſe habet aliquid vitij, quippe cùm in ea ſint res, pretium, & conſenſus, quæ emptionis ſubſtantialia dicuntur, §. 1. 2. & 3 Inſtitut. de emptione & venditione, leg. 1. §. finali l. in venditionibus, ff. de contrahenda emptione, l. 2. C. eodem, l. 2. C. de actionibus empti: plenè Antonius Gomezius tomo 2. variarum, cap. 2. de emptione & venditione, in princ. Pinellus in rubrica, C. de reſcindenda vendit. 2. parte, cap. 1. num. 2. & 3. Petrus Gregorius in ſyntagmate iuris, lib. 25. cap. 2. num. 4. fol. 211. & cap. 12. & 15. Idcircò neceſſarium fuit remedium d.l. 2. C. de reſcindenda venditione, vbi emptori ideò datur facultas ſupplendi pretij, & eius electioni res relinquitur quia, vt dixi, emptio non peccat in ſubſtantia, ſed potiùs iuſta eſt, & perfecta, ex eáque factus dominus ipſe emptor, vt eam a ſe inuito auelli leges non permittant: nam ſi quid eſt in eo negotio vitij, non in ipſo contractu eſt, & ſic reſcindi non debet emptore inuito, ſed in pretio; quòd idcircò ſatis eſt ſuppleuiſſe vſque ad iuſtum, vt elegantiſſimè atque ex infinitis, quos attentè prælegi, ſolus Connanus ſic animaduertit, commentariorum iuris ciuilis, lib. 7. cap. 9. num. 10. verſiculo, cur emptori, fol. 524. vbi in propoſito allegat text. ſingularem in l. 6. C. de reſcindenda venditione. Audiamus Imperatores ſic dicentes: Non eſt probabilis cauſa, propter quam reſcindi conſenſu factam venditionem deſideras: quamuis enim duplum offeras pretium emptori tamen inuitus ad reſcindendam venditionem vrgeri non debet. Et cum iudicio docet, emptori prædictam facultatem eligendi, tum ex iuris, tum ex æquitatis ratione concedi: quod ex d.l. 6. & d.l. 2. probatur apertè, & in idem pungit non obſcurè Paul. Caſtrenſ. ad quem nullus aduertit, in eadem l. 2. C. de reſcindenda venditione, num. 1.

Secundò conſtituendum eſt, Imperatores ius nouum introducentes, magis æquitatem, & humanitatem præ oculis habuiſſe, quàm ſtrictas iuris rationes fuiſſe ſecutos: & ſic; ex humanitate, non ex rigore iuris introductum fuiſſe remedium dict. l. 2. C. de reſcindenda vendit. quod expreſſim dixit textus in princ. ibi: Humanum eſt. Et aduertunt Gloſſa prima, Bartolus, Baldus, Salicetus, Caſtrenſis & communiter omnes, vt teſtantur Pantaleon de Crema n. 1. 38. Pinellus 1. part. cap. 1. n. 32. & Padilla num. 10. in princ. Petrus Gregorius in ſyntagmate iuris, lib. 25. c. 24. in princ. fol. 256. Ex rigore namque iuris, ideò non poterat contractus reſcindi, quòd naturaliter liceat contrahentibus in pretio emptionis, & venditionis ſe circumuenire, vt dicetur ſtatim: & hanc rationem conſiderauit Gloſſa verbo, humanum, in eadem l. 2. & communiter omnes tranſierunt cum illa, nec vlla alia ratione exiſtimarunt reſciſſionem contractus, aut remedium eius legis impediri; verè tamen & aliæ rationes militabant, quæ reſciſſioni contractus, aut Imperatorum prouiſioni obſtabant, & contractum iuxta ſtrictam iuris rationem, non reſcindendum ſuadebant, vt num. præcedentibus dicebatur, & ſequentibus etiam adnotabitur.

Tertiò conſtituendum eſt, negari non poſſe, quin naturaliter liceat contrahentibus in pretio emptionis, & venditionis, ſe circumuenire: id enim expreſſum eſt in l. in cauſæ, 16. §. idem Pomponius, ff. de minoribus, & in l. item ſi pretio, 25. §. finali, ff. locati: Dubium tamen maximum eſſe in explicatione eorum iurium ſic dicentium; idcircò Scribentes in multis locis, diuerſimodè illa interpretatos fuiſſe, vt conſtat ex his, quæ communiter tradiderunt Doctores omnes in cap. cùm dilecti, & in cap. cum cauſa, de emptione & venditione, & in dict. l. 2. C. de reſcindenda venditione, vbi latè Pantaleon de Crema ex num. 137. Pinellus 1. part. cap. 1. ex num. 32. Padilla ex num. 10. vbi omnes aliorum interpretationes improbauit. Bonifacius Rogerius in conſ. 6. n. 85. & 86. lib. 2. Couar. reſolut. lib. 2. cap. 3. num. 2. Fortunius, Nauarrus, Sotus, & Medina, quos adducit Doctor Felicianus de Solis de cenſibus, lib. 2. cap. 1. num. 11. ad finem. Menochius in conſ. 109. num. 30. per totum, lib. 2. Cæuallos pract. commun. contra commun. quæſt. 511. ex num. 5. Petrus Auguſtinus Morla emporij, tit. 9. de contrahenda empt. quæſt. 8. num. 14. & 15. Matienzus in l. 1. titul. 11. gloſ. 1. ex num. 1. vſque ad num. 7. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ. Azeuedius in l. 14. tit. 9. lib. 9. & in dict. l. 1. titul 11. num. 9. Magis tamen communiter probari, naturaliter licere contrahentibus ſe circumuenire, non quòd natura ipſa rerum hoc permittat, ſed natura, ideſt naturales regulæ contractus emptionis, & venditionis ſic permittant, & patiantur, vt cum Iacobo Andonderio firmauit Padilla in dict. l. 2. C. de reſcindend. vend. num. 11. in fine. Doctor Felicianus de Solis tractatu de cenſibus, lib. 2. dict. cap. 1. num. 11. ad finem, & Cæuallos vbi ſuprà, in fine; nec videtur diſſentire Matienzus in dict. l. 1. tit. 11. gloſ. 1. num. 5. quamuis firmiter in hoc non inſiſtat. Ego verò libenter id probauerim, nec aliam pati interpretationem verba dict. §. idem Pomponius, firmiter crediderim; exactiùs tamen explicare necessarium fore, provt latiùs explicauit, & acutè quidem Modernus Pariſ. à quo tranſcripſit Caballinus de vſuris, quæſti. 14. num. 170. & ſequent. fol. 185. nec refert Padilla, nec etiam Felicianus, locis relatis ſuprà. Et in primis eraditè & verè conſtituiſſe Modern. Pariſ. leges prædictas dicentes, naturaliter licere contrahentibus, & c. non pro fundationis authoramento accipiendas eſſe, nec etiam propriè pro iure naturali, quum ſemper bonum & æquum ſit, ſed pro mutua quadam & tacita indulgentia contrahentium adinuicem, qui vel mutuo naturali amore non dedignantur aliquid modicum, ſiue ſcienter, ſiue ignoranter inuicem remittere de ſuo: vel ſi fortè non ex amore, ſaltem nimiam ſcrupuloſitatem alij tanquam ſordidam, alij, quia non vacat, dedignantur & auerſantur, & ex prædictis duobus, vel eorum altero naſcitur illa indulgentia; difficulter enim, & rarò exactam æqualitatem ſcrutari, cognoſcere, & ſeruare poſſunt; & ſi quando poſſunt, non vacat; & ſi possint, & vacet, adhuc vtilius & honeſtius eſt, modicum defectum vel exceſſum, ſi quis ſit, mutuò condonare, quàm in mutua, & indiuidua æqualitate inquirenda immorari, & torqueri, nimiámque litigandi materiam tollere: quare non ſolùm vtile, ſed neceſſe fuit, modicam à ſumma illa æqualitate defectionem indulgere, quæ ideò naturaliter licere dicitur, tum quia contrahentes tacito quodam naturali conſenſu, id ſibi mutuò codonare videntur; tum quia de natura contractuum eſſe videntur, ſine quibus commodè non poſſunt in communi, & promiſcuo vſu haberi: vnde tacita hæc, & mutua condonatio, non dicitur donatio, ſed concomitantia, & ſequela contractus, vt ibidem latiùs adnotauit ipſe Author.

Deinde, eruditè etiam, & veriſſimè conſtituiſſe, neceſſarium fuiſſe, indulgentiam eam cohibere, vagámque, & incertam declinationem ab ipſa iuſta, & vera æqualitate contractuum commutatiuorum refrænari, & limitari publicè interfuiſſe, hinc Diocletiano, & Maximiano viſum fuiſſe, ſatis eſſe licentiam illam per exceſſum, , vel defectum à iuſta, & vera æqualitate declinandi, ad dimidiam iuſti pretij, vel æſtimationis, id eſt ipſius æqualitatis cohibere, ne vlterius vagari poſſet, & conſequenter ipſi vſque ad dimidiam reſtrinxerunt, ſed excluſerunt læſionem vltra dimidiam; & quamuis in hoc Modernus ipſe Pariſ. redarguat Imperatores, vt eodem loco videri poterit; nihilominùs tamen iuſta ratione eos moueri, negari non poteſt, ac ad eam vſque partem iuſti pretij, vel æſtimationis licendam illam cohibere, & reipublicæ forſan interfuiſſe, nec ſine maximo myſterio, aut neceſſitate factum: idcircò & aliis iuris Authoribus placuiſſe, qui & ſubtilitatem, & ſcrupuloſitatem, etiam contra ipſoſmet Imperatores, aut iureconſultos inquirere ſolent; ſic placuit Connano commentariorum iuris ciuilis, lib. 7. cap. 9. num. 10. Petro Gregorio in ſyntagmate iuris. lib. 25. cap. 24. Ioanni Roberto adnimaduerſ. iuris, lib. 2. cap. 12. Duareno in l. ſi quis cùm aliter, ante finem, ff. de verborum obligat. Pinello in eademl. l. 2. C. de reſcindenda vendit. 1. part. cap. 2. in principio, & num. 4. Cuiacio in commentariis de in integrum reſtitutione, & in l. in cauſæ, 2. ff. de minoribus Forcatulo dialogo 100. & apud nos approbatur hodie in leg. 56. titul. 5. partita 5. & in l. 1. titul. 11. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ.

Quare autem læſionem intra dimidiam excluſerint, & læſo vltra dimidiam ſuccurrendum prouideant, Modernus Parienſ non explicauit. Sed ferè omnes hucuſque in hac materia Scribentes, in eo magis inſiſtunt, vt exiſtimauerint, ideò læſionem vltra dimidiam, lege non eſſe permiſſam, aut toleratam, quia enormem quidem, atque immenſam crediderunt Imperatores: Ita ſentit apertè Gloſſa, verbo, humanum, in dict. l. 2. C. de reſcindenda venditione, & ibidem Bartolas, Paulus, Baldus, Salicetus, & cæteri alij Recentiores, qui in effectu in idem incidunt; addiderim ego id verum eſſe, atque ex humanitate, aut æquitate introductum: æquitatem autem, ſiue humanitatem ex eo procedere (quod eruditè, & ingeniosè, atque inter cæteros alios ſolus Petrus Gregorius adnotauit lib. 25. dict. cap. 24. num. 19. fol. 261.) ſcilicet, quòd labi, errare, & falli in negotiorum tractatione, humanum eſt; & proinde communi hac fragilitate deceptis ſubuenire, & expedire, & ipſam humanitatem exigere, per textum ſingularem in. l. 1. C. ſi maior factus alienationem ratam habuerit, ibi: Inconſulto errore, l. 2. C. de actionibus empti: facilè enim in rerum ſuarum æſtimatione decipiuntur venditores, atque in emptione alienaram emptores, vt ibidem aduertit prædictus Author; idcircò, & vltra eum, cùm contractus emptionis, & venditionis ſit bonæ fidei, & in quo æquitas ſumma deſideratur, l. bona fides, ff. depoſiti, l. contractus, ff. de regulis iuris, l. ſi dolo, l. bonam fidem, C. de actionibus & obligat. Baldus in eadem l. 2. C. de reſcindenda vendit, num. 5. magnas deceptiones ab eo contractu arcere, atque deceptis conſulere, humanitatis & æquitatis ratio poſtulabat, eáque ſuadente, proditum fuit remedium dict. l. 2. iuxta ſuperiùs relatos, & communem aliorum mentem, quæ in hunc ſenſum eſt accipienda.

Quartò & vltimò conſtituendam eſt, non omnium, quæ à Maioribus noſtris tradita ſunt, rationem reddi poſſe, vt inquit textus in l. non omnium, ff. de legibus. Et quidem, ſi aliquis quærat, quanam ratione læſionem intra dimidiam, quæ conſiderabilis eſſet, Imperatores non excluſerint, aut quare conſiderabili læſione intra dimidiam, læſis non conſuluerint: Reſponderi poterit, ferè nullum ex infinitis, quos prælegi, rationem concludentem adducere, aut etiam in hoc quærendo non laborare; dici tamen poſſe, quòd contractus emptionis, & venditionis eſt valdè frequens, & neceſſarius, & Reipublicæ ſummè vtilis; & ſic non ita de facili reſcindi debet res bona fide empta, vel vendita, l. res bona fide, 54. ff. de contrahenda emptione. Nec etiam naturalis illa facultas ſe circumueniendi adinuicem, provt ſuperiùs explicauimus, intellecta, adeò reſtringi debuit, vt hominum. commercia turbari, aut aliquo modo impediri contingeret, ſi ob læſionem quamcunque in pretio contingentem, contractus conuenti reſcinderentur, & litium occaſio ſic præberetur, vt finis earum nunquàm eſſet, ſed perpetuò homines inter ſe rixis, & litibus vexarentur, vt cum Diuo Thoma, Soto, Fortunio, & aliis, non malè aduertit Matienzus in l. 1. tit. 11. gloſ. 1. num. 4. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ. Felicianus de cenſibus, lib. 2. cap. 1. num. 11. in verſ. quoniam magis eſt. Petrus Gregorius in ſyntagmate iuris, lib. 25. cap. 24. num. 20. qui propter vtilitatem, & frequentem vſum contractus emptionis, & venditionis, reſciſſionem intra dimidiam denegari contendit; ac denique, quia iuris principiis refragantibus, videlicet quòd contractus ſemel finiti, & perfecti firmi eſſe debeant perpetuò, & conſenſu factæ venditiones ratæ permaneant, nec ab emptione ſemel perfecta diſcedere liceat, altera parte inuita, noluerunt Imperatores ita de facili, aut læſione quacunque, emptiones, aut venditiones reſcindi, ſed propter grandem, aut enormem læſionem dumtaxat, qualis eſt læſio vltra dimidiam, vt innuit non obſcurè textus in l. ſi voluntate, 8. C. de reſcindenda venditione, quæ in verſ. quòd ſi videlicet, veram ſentit huius dubij rationem, & ſingulariter in hunc modum dicit: Quod ſi videlicet contractas emptionis, atque venditionis cogitaſſes ſubſtantiam, & quod emptor viliore comparandi, venditor cariore, diſtrahendi votum gerentes, ad hunc contractum accedant, vixque post multas contentiones, paulatim venditore de eo, quod petierat, detrahente; emptore autem huic, quod obtulerat, addente, ad certum conſentiant pretium: profectò perſpiceres, neque bonam fidem, quæ emptionis, atque venditionis conuentionem tuetur, pati, neque vllam rationem concedere, reſcindi propter hoc conſenſu finitum contractum, vel ſtatim, vel poſt pretij quantitatis diſceptationem; niſi minus dimidia iuſti pretij; quod fuerat tempore venditionis, datum eſſet, electione iam emptori præſita ſeruanda.

CAPVT IX.

Inſtantia cœpta cum Maioratûs poſſeſſore, an, & qualiter tranſeat in ſequentes ipſius Maioratus ſucceſſores? item, an tranſeat in ſingularem etiam rei successorem in iudiciis realibus: vbi nonnulla adnotantur ab Authore, quæ pro huius rei explicatione, ſilentio prætermitti non poterant, & ab his relinquuntur intacta, qui de Hiſpanorum primogeniis tractarunt.

SVMMARIVM.

- 1 Inſtantia cœpta cum Maioratus poſſeſſore, tranſit in sequentes ipſius Maioratus ſucceſſores, ita vt denuò lis non debeat cum eiſdem inchoari, ſed ſequens ſucceſſor in eo ſtatu iudicium ſubire debeat, in quo ab ipſo Maioratûs poſſeſſore relictum fuerit.
- 2 Inſtantia litis tranſit in ſucceſſorem etiam particularem rei, ſi ex neceſſitate ſuccedat; ſi autem voluntarius ſucceſſor ſit, non transfertur inſtantia.
- 3 Et neceſſitas duplici modo in propoſito conſideratur, remiſſiuè.
- 4 Inſtantia vbi tranſit aduerſus aliquem, is citandus eſt: & reaſſumptâ inſtantiâ actoris, reproducuntur omnia acta, & docetur de tranſlatione inſtantiæ, & ſic quoque, vbi inſtantia tranſit aduersùs ſucceſſorem rei, omnia acta repetuntur.
- 5 Inſtantia iudicialis, actiuê & paſſiuè tranſit ad vniuerſales iurium ſucceſſores.
- 6 Et est valdè vtile, vt inſtantia tranſeat, propter expenſas, fructus, & acceſſiones.
- 7 Instantia generaliter tranſit in caſibus, vbi bona & iura transferuntur.
- 8 Inſtantia an tranſeat in ſingularem ſucceſſorem in iudiciis realibus; & de opinione Bartoli ibidem.
- 9 Bartoli opinio in ſuperiori dubio probatur, & eiuſdem doctrinis receptis, eleganter explicatur text. in l. 15. à quo, 57. & 58. ff. de rei vendicatione, & in l. penult. ff. de petitione hæreditatis.
- 10 Inſtantia cœpta cum teſtatore defuncto, licèt tranſire debeat in fideicommiſſarium, cœpta tamen cum ipſo hærede, in fideicommiſſarium non tranſit.
- 11 Aduersùs communem traditionem Molinæ, de qua ſuprà, num. 1. dubium mouetur ab Authore, & num. præced. & ſeqq.
- 12 Maioratûs primo inſtituori, quilibet ſucceſſor ſuccedere dicitur in infinitum.
- 13 L. in hoc iudicio, ff. familiæ erciſcundæ procedit in reſtitutione, quæ fit iudicio reali, ſed reſtitutio, quæ fit fideicommiſſario vniuerſali, ſit iudicio perſonali, ideóque inſtantia cœpta cum hærede, in ipſum non tranſit.
- 14 Maioratus & fideicommiſſa in aliquibus conueniunt, ſed differunt in multis.
- 15 Fideicommiſſarius ab hærede fideicommiſſum petere, & de manu eius recipere debet, neque propria authoritate poſſeſſionem bonorum iure fideicommiſſi relictorum, occupare poteſt, aliàs à iure fideicommiſſi cadit: ſed in Maioratus ſucceſſore contrà ſtatuitur, numer. ſequent.
- 16 Fideicommiſſarius nullum ius habet in bonis ſubiectis fideicommiſſo, nec actiones aliquas intentare poteſt, quovſque re, aut verbis reſtitutio fiat per hæredem.
- 17 In ſucceſſorem Maioratus, ipſo iure tranſit dominium bonorum Maioratus, & poſſeſſio etiam abſque aliqua reſtitutione.
- 18 Georgij de Cabedo diſtinctio nouè tradita in hac materia deciſ. Luſitaniæ, 198. num. 5. 1. part. dubia & periculoſa viſa Authori.

HIs, quæ Scriptores huius Regni pro explicatione præſentis quæſtionis adnotarunt, nonnulla adiungere pro maiori ipſius declaratione neceſſarium duxi.

Idcircò aduertendum erit in primis, quòd inſtantia cœpta cum Maioratus poſſeſſore, tranſit in ſequentes ipſius Maioratus ſucceſſores, ita vt denuò lis non debeat cum eiſdem inchoari, ſed ſequens ſucceſſor in eo ſtatu iudicium ſubire debeat, in quo ab ipſo Maioratus poſſeſſore relictum fuerit: quod in terminis reſoluit Molina, & refert quamplures iuris Authores, quorum authoritate mouetur, de Hiſpanorum primogeniis, lib. 4. cap. 8. n. 6. & idem tenuit Mieres de maioratu, part. 4. quæſt. 14. n. 3. vbi aſſerit, communiter practicari in Regali Cancellaria Granatenſi: quòd ſi ſucceſſor in Maioratu ſe opponit liti per prædeceſſorem inchoatæ, teneatur aſſumere litem in eo ſtatu, in quo erat, tempore oppoſitionis, & vide in hac materia Barb. in l. ſi conſtante, §. finali, num. 24. & 25. ff. ſoluto matrimonio, vbi agit de intellectu l. in hoc iudicio, de qua ſtatim, & aliorum ſimilium iurium; & in propoſito, an, & quando tranſeat inſtantia, multa ſcribit ex num. 16. vſque in finem §. Cabedo etiam nouiſſimè deciſ. ſenat. Regn. Luſit. deciſ. 198. per totam. Pro ſententia autem prædicta duplex adducit fundamentum Molina ibidem, dict. num. 6. Primum deducitur ex l. in hoc iudicio, ff. familiæ erciſcundæ, ex qua Bart. in ſummario eiuſdem legis, Angel. Paul. Bald. Iaſon, Butrius Anchar. Socinus iunior, Marſarius, Xuarez, Rebuff. & Natta, quos recenſet ipſe Molina, deduxerunt communiter, quod inſtantia litis tranſit in ſucceſſorem, etiam particularem rei, ſi ex neceſſitate ſuccedat; ſi autem voluntarius ſucceſſor ſit, non transfertur inſtantia: quod tenet etiam Marc. Anton. Peregr. de fideicommiſſis, art. 53. n. 24. vbi in id citat nonnulla iura, latiùs loquitur quàm Molina, & rectè aduertit, neceſſitatem duplici modo in propoſito conſiderari, vt exemplis ibi oſtendit, ſic vt cùm occaſio ſe offerat, videre illum neceſſarium ſit; deinde eodem loco num. 30. fol. 523. rectè etiam animaduertit, quòd vbi inſtantia aduersùs aliquem tranſit, is citandus eſt, & reaſſumptâ inſtantiâ actoris, reproducuntur omnia acta, & docetur de tranſlatione inſtantiæ: & ſic quoque, vbi inſtantia tranſit aduersùs ſucceſſorem rei, omnia acta repetuntur; ac denique num. 18. eiuſdem art. 53. verè probauit, quòd inſtantia iudicialis actiuè, & paſſiuè tranſit ad vniuerſales iurium ſucceſſores, & in hærede rei, vt paſſiuè tranſeat, eſſe caſum in l. ſi eum hominem, ff. de fideiuſſoribus actiuè autem, vt tranſeat ad petitoris hæredem, eſſe caſum legis in l. ſi petitor, ff. de iudiciis, & in l. ſi operarum, ff. de operis libertorum, & eſſe valde vtile, vt inſtantia tranſeat propter expenſas, fructus, & acceſſiones: vnde cùm in ſucceſſorem Maioratus neceſſariò debeant tranſire bona ex diſpoſitione primi inſtitutoris, l. vnum ex familia, §. ſi de falcidia, ff. de legatis 2. l. 3. ff. de interdictis & relegatis, cum aliis, quæ in propoſito adducunt Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 2. cap. 4. num. 5. 6. 7. & 8. Velaſquez de Auendaño in l. 40. Tauri, gloſ. 1. num. 2. Menochius in conſ. 357. num. 16. & ſeqq. lib. 4. in ipſum etiam tranſire debet non ſolùm inſtantia cœpta cum ipſomet Maioratus inſtitutore, ex dict. l. ſi eum hominem, d.l. ſi petitor, & dict. l. ſi operarum; ſed etiam inſtantia cæpta cum vltimo Maioratus poſſeſſore, ex dict. l. in hoc iudicio, & his, quæ notarunt Authores relati per Molinam d. cap. 8. num. 6. & vltra eum Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſſis, artic. 53. num. 20. & 21. vbi cum aliis probat, quòd inſtantia generaliter tranſit in caſibus, vbi bona & iura transferuntur, & in fortioribus terminis exſtat doctrina Bartoli in l. Lucius, §. rogatus, ff. ad Trebellianum, vbi docuit ipſe, inſtantiam tranſire in ſingularem ſucceſſorè rei in iudiciis realibus: & ſequuntur Bernard. de Biſign. in tit. de iudiciis, deciſ. 3. Caſtrenſis in conſ. 329. num. 2. lib. 2. Pariſius in conſ. 108. num. 3. lib. 1. qui loquuntur in ſucceſſore rei, & in beneficialibus, vt per mortem poſſeſſoris lis non finiatur, ſed tranſeat in ſucceſſorem, determinauit Rota in nouis, vt lite pendente, deciſ. 10. ſequitur Gomezius in regula, de annali, quæſt. 62. num. 4. & eſſe text. in cap. finali, vt lite pendente, lib. 6. & in Clement. 1. eodem tit. firmat Peregrinus de fideicommiſſis, d. art. 53. num. 25. vbi dicit contrà tenuiſſe Abbatem, & Aretinum, poſt Innocentium; nec audet firmare neutram partem, ſed pro nunc dicit ſe cogitandum relinquere, idque per text. in l. is à quo, 57. & 58. ff. de rei vend. Ego verò opinionem Bartoli libentiùs probarem, non obſtantibus dictis legibus in contrarium adductis: & pro illarum explicatione, vltra Peregrinum, & ſuperiores, ſequentia conſtituerem.

In primis ex dictis legibus apertè deduci, quòd ſi duo vendicant eandem rem ab eodem poſſeſſore, primo vincenti traditur, non obſtante tertij oppoſitione, dumtamen ipſe caueat poſſeſſori, idque, ne poſſeſſor ipſe duplex damnum trahat; & confirmat l. 6. tit. 10. partita 3. & latiùs explicant ibidem Doctores communiter, Bartolus, qui magiſtraliter loquitur in l. penult. vbi eſt etiam ſimilis text. ff. de petitione hæreditatis, idem Bartolus in l. à Diuo Pio, §. ſi ſuper rebus, num. 3. & ibidem Iaſon ex num. 16. & Doctores communiter ff. de re iudicata. Felinus in cap. cùm ſuper, ex num. 11. de ſententia & re iudicata. Romanus ſingulari 44. Imola in l. à ſententia, in princ. colum 5. ff. de appellat. Alexander in l. ſi alienam, col. penult. & vlt. ff. ſoluto matrimonio, latiùs Andr. de Iſern. de prohibita feudi alienatione per Federicum, in §. prætereà ſi inter duos, col. 3. 4. & 5. Afflictis deciſ. 235. num. 6. Vincentius de Franchis deciſ. 261. per totam, latiſſimè Barb. in l. ſi alienam, 12. ex num. 15. fol. 154. ff. ſoluto matrimonio, vbi multa dicit in propoſito neceſſaria. Decianus in conſ. 26. num. 39. per totum, lib. 5.

Deinde conſtituo, quòd illæ leges procedunt, quando duo ſimpliciter agunt contra tertium poſſeſſorem, non obiiciendo ius vnius, nec infringendo ius alterius: nam ſi vnus refringendo ius alterius, ſe opponeret, tunc non haberet locum deciſio d.l. is à quo, & d.l. penult. ff. de petitione hæred. & pro neutro ferri poſſet ſententia, niſi iure vtriuſque diſcuſſo: quod cum Baldo in §. ſi duo, in princ. de pace tenenda, rectè adnotauit Gregorius Lopez in d.l. 6. tit. 10. partita 3. & cum eodem Baldo, & Innocentio, Felinus in d. cap. cùm ſuper, num. 11. verſ. limita tertio, de ſententia & re indicata.

Conſtituo etiam, caſum dictarum legum diuerſum eſſe à caſu propoſito ſuprà, num. 8. aut ſaltem reſolutioni Bart, non refragari, quicquid in contrarium expendat ea iura Peregrinus, quia in effectu procedunt, quando duo in diuerſis iudiciis petunt eandem rem à Titio, vel Seio: & tunc ſi vnus priùs perueniat ad ſententiam, tenetur præſtare cautionem de conſeruando indemnitatem alteri poſteà vincenti, quoniam pendente iudicio eius, qui priùs ad ſententiam peruenit, alius cæpit agere; nam ſi antequam ſecundus ageret, lata fuiſſet prima ſententia, & in rem iudicatam tranſiuiſſet, executioni quidem mandaretur, nulla cautione præſtita, vt cum communi reſoluit Iaſon in d.l. à Dino Pio, §. ſi ſuper rebus, num. 18. eleganter Barboſa in dict. l. ſi alienam, num. 15. qui rectè dicit procedere text. in dict. l. is à quo, quando duo erant diuerſa iudicia, & quando ſecundum iudicium mouetur, primo pendente; tunc enim ille, qui priùs obtinuit ſententiam, mittendus eſt in poſſeſſionem, præſtita cautione victo, de eo defendendo aduersùs tertium: quòd ſi latâ iam ſententiâ, ſecundo moueatur lis, tunc nulla victo præſtanda eſt cautio, quia ea lis non debet moueri aduersùs victum, qui propter ſententiam iam non debet haberi pro poſſeſſore, ſed potiùs aduersùs victorem, in quem, virtute ſententiæ poſſeſſio transferenda eſt; vides igitur in hoc ſecundo caſu, nullo modo vrgere contra Bartol. text. in dict. l. is à quo, nec etiam primo caſu, idque effectu dictæ cautionis præſtandæ, ob quam neceſſe habebit primus victor proſequi eandem inſtandam cæptam cum poſſeſſore primo, & non erit opus inchoare nouum iudicium cum victore, vt eleganter, & verè aduertit Gregorius Lopez in dict. l. 6. tit. 10. part. 3. verbo, recabdo, in princ. & dixit magiſtraliter Bartol. in dict. l penul. ff. de petitione hæredit. notans ex illo textu, quòd tertius ſuperueniens non impedit executionem ſententiæ latæ pro primo, vt ibi probatur, & in dict. l. is à quo, & reddens rationem, quia ius alterius petitoris non ſit deterius; ſicut enim poterat auocare à primo poſſidente, ita ab iſto ſecundo, & licèt iſte ſecundus poſſideat, qui petit executionem, ita poſſidet ille priùs conuentus, & ideò ſit executio taliter, quòd alteri non præiudicet, & primus petitor cauere cogitur, quòd eum defendar aduersùs alium petitorem. Ratio eſt, inquit Bartolus, quia ſi poſſeſſor non peteret cautionem, ipſe abſolueretur à petitione ſecundi petitoris, quia, non poſſidet, neque dolo deſiit poſſidere, & ille ſecundus petitor deberet inchoare nouum iudicium: & ideò ne iſtud inconueniens ſequatur, cogitur petere cautionem, & ille præſtare tenetur; quâ præſtitâ. ille habebit neceſſitatem proſequi eandem inſtantiam cœptam cum poſſeſſore primo: & ſic cautio proderit fecundo petitori. Et hactenus de primo fundamento Molinæ, à quo digreſſi ſumus ex num. 9. vt ſuperiora notarentur, quæ, vt videbis, non erant alibi ſic digeſta, atque vt dubium Peregrini ex dict. l. is à quo, cum ſeq. ceſſaret, & Bartoli opinio in tuto maneret.

Secundum verò fundamentum Molinæ in quæſtione principali huius Capitis, in eo conſiſtit, quòd cùm Maioratus ſua natura perpetuus ſit, nullus eſſet litium finis, ſi cum quolibet ſucceſſore lis eſſet denuò inſtauranda, quod publicæ vtilitati, & bono communi multùm aduerſaretur, l. properandum, C. de iudiciis, cap. finem litibus, de dolo, & contumacia; ideò hæc ſola ratio, omnibus etiam aliis deficientibus, ſufficiens eſt, vt nullo pacto lis debeat denuò inſtaurari, dummodò lis à Maioratus poſſeſſore dolosè, vel negligenter proloquuta non fuiſſet; tunc enim ſequentibus ſucceſſoribus non præiudicaret, vt iure, ratione, & authoritate optimè fundat ipſe Molina, & vide nouiſſime Cabedum deciſ. 198. Regni Luſitaniæ, num. 3. & 4. vbi declarat Molinam, & conciliat eum cum Marc. Anton, conſ. 219. num. 1. lib. 1. Verumenimuerò, contra ſuperiorem reſolutionem illud videtur fortiter vrgere (quod Molina, Cabedus, & reliqui intactum relinquunt) nam inſtantia cœpta cum teſtatore defuncto, licèt tranſire debeat in fideicommiſſarium, cœpta tamen cum ipſo hærede in fideicommiſſarium non tranſit, vt pote cùm hæreditaria non ſit, per text. in l. 1. iuncta expoſitione Gloſ. verbo, iudicia, ff. ad Treb. vbi ſic adnotarunt Bartol. num. 1. verſ. item contrarium dicitur. Angelus, Paulus, Alexand. & Socinus num. 2. Iaſon num. 8. & Ripa num. 14. l. cum hæreditas, ff. eodem tit. vbi ſic diſtinguit ipſe Bartolus, & repetit eandem diſtinctionem in l. Lucius Titius, 78. §. rogatus, eiuſdem tituli, & in l. ſi eum hominem, ff. de fideiuſſoribus: ſequuntur Balduinus in §. ſed quia ſtipulationes, in verbo, omnes hæreditariæ actiones, Inſtitut. de fideicommiſſariis hæreditatibus. Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſſis, art. 53. num. 19. Vnde cùm ſucceſſor Maioratus ſit veluti fideicommissarius, qui in familiæ fauorem grauatus eſt alteri, ſiue aliis in Maioratu ſucceſſuris conſeruare, & reſtituere fideicommiſſum, vt cum aliis multis conſtituunt Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap. 1. num. 7. Burgos de Paz iunior quæſt. 1. num. vlt. Mieres de maioratu, in initio 1. part. num. 3. & quæſt. 1. num. 3. videbatur dicendum, quòd inſtantia cœpta cum poſſeſſore Maioratus, non tranſiret in ſequentem ſucceſſorem, quamuis cæpta cum ipſo inſtitutore tranſire debeat: quoniam illi quilibet ſucceſſor ſuccedere dicitur, in infinitum, l. cohæredi, §. cùm filiæ, ff. de vulgari. Ex qua ſic notarunt, & multis exornant Petrus de Peralta in l. cum quidam, ex num. 1. cum ſeqq. ff. de legatis 2. D. Antonius de Padilla in l. vnum ex familia, §. ſi de falcidia, ex num. 2. eiuſdem tit. Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 2. cap. 4. num. 6. & quatuor ſeqq. Prætereà, ſi verum eſt fundamentum deductum ex dict. l. in hoc iudicio, ff. familiæ erciſcundæ, quo principaliter mouetur Molina, quare & in fideicommiſſarium vniuerſalem non tranſit inſtantia cœpta cum hærede? cùm vtique in eum ex neceſſitate bona hæreditaria tranſeant, non ex voluntate hæredis, qui reſtituit; cùm is inuitus etiam, & coactus teneatur adire, l. 4. leg. ille à quo, l. 14. §. qui compulſus, l. recuſare, ff. ad Trebellianum, l. non iuſtam, C. eodem titulo, §. ſed ſi recuſabat, Inſtitut. de fideicommiſſariis hæreditatibus. vbi Antonius Pichardus ex num. 1. cum ſeqq. l. 14. tit 15. partita 6. Sed huic difficultati, facilè & verè reſponderi poterit, ſi in memoriam repetantur aliqua ex his, quæ ſuperiùs diximus, videlicet textum in dict. l. in hoc iudicio, procedere in reſtitutione, quæ ſit iudicio reali, in qua obtinent quæ ſuprà dicta ſunt; reſtitutionem verò, quæ fit fideicommiſſario vniuerſali, fieri iudicio perſonali, ideóque inſtantiam cum hærede cœptam, in ipſum non tranſire, & doctrina Bartoli in d.l. Lucius, §. rogatus, quæ communiter approbatur per Doctores ibi, & ſequuntur Socinus iunior in conſ. 34. num. 13. lib. 3. Pariſius in conſil. 108. num. 3. vol. 1. Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſſis, dict. art. 53. num. 19. Hæc autem doctrina, aut diſtinctio Bartoli aptè poteſt ſucceſſori Maioratus applicari; ſi & ſecundo loco conſtituamus, verum eſſe, Maioratus, & Fideicommiſſa in aliquibus conuenire, ſed in multis longè quidem differre, nec poſſe dici præcisè Maioratum, fideicommiſſum eſſe: quod eleganter probat Molina lib. 1. d. cap. 1. ex n. 14. cum ſeqq. Mieres de maioratu, 1. p. in initio, & q. 1. n. 3. Burgos de Paz d. quæſt. 1. num. vlt. Et ſic inter fideicommiſſarium, & Maioratus poſſeſſorem, diuerſum ius ſtatuitur in multis, ſed in eo præcipuè, quòd fideicommiſſarius ab hærede fideicommiſſum petere, & de manu eius recipere debet, neque propria authoritate poſſeſſionem bonorum iure fideicommissi relictorum occupare poteſt; aliàs à iure fideicommissi cadit, & pœnam priuationis incurrit, l. eam quam, C. de fideicommiſſis, l. quod per manus, ff. de iure codicil. l. 1. vbi notant Doctores C. quorum legatorum, & cum Socino, & Decio, ſic aduertit Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. d. cap. 1. n. 14. & vltra eum, idem tenent Gloſſa, Bartolus, & Doctores communiter in l. Paulus, ff. ad Trebellianum. Pariſius in conſ. 54. num. 4. & num. 12. vol 3. Iaſon in conſ. 146. col. 1. lib. 4. Natta in conſil. 395. num. 9. lib. 2. Socinus iunior in conſ. 131. col. 4. in princ. lib. 1. Menochius adipiſcendæ poſſeſſionis, remedio 2. num. 21. & 4. ſeqq & remedio 4. num. 185. Michaël Graſſus recept. ſentent. §. fideicommiſſum, quæſt. 46. n. 1. & 2. Antonius Galeatius Maluaſſia in conſ. 12. num. 62. & ſeqq. vol 1. Laurentius de Pinu in conſ. 56. ex num. 1. Angelus Alexander de Vbaldis, in conſ. 120. num. 4. inter conſ. vlt. volunt. volum. 2. Hyppol. Riminald in conſ. 363. num. 20. & ſeq. lib. 4. Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſſis, art. 47. num. 11. Ioannes Vincendus Honded. in conſ. 26. num. 3. vol. 1.

Denique, fideicommiſſarius nullum ius habet in bonis ſubiectis fideicommiſſo, nec actiones aliquas intentare poteſt, quovſque re, aut verbis reſtitutio fiat per hæredem, l. 1. l. reſtituta, ff. ad Trebel. Ex quibus ſic adnotarunt & pleniùs declarant Bartol. num. 9. Albericus num. 10. Baldus num. 46. Alexand. num. 7. Iaſon num. 8. in l. vlt. C. de edicto Diui Adriani tollendo. Natta in conſil. 200. num. 2. lib. 1. Rolandus in conſ. 78. num. 14. lib. 3. Cephalus in conſ. 37. num. 35. lib. 1. Graſſus §. fideicommiſſum, quæſt. 42. & 45. Menochius adipiſcendæ poſſeſſionis, remedio 4. num. 633. Antonius Gomez, tom. 1. variar. cap. 5. num. 13. Burſatus in conſ. 198. in princ. lib. 2. Fabius Turretus in conſ. 77. num. 36. Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſſis, art. 2. num. 50. art. 45. n. 18. art. 48. à princ. Ioannes Vincentius Honded. in conſ. 26. num. 1. & 2. vol. 1. At in ſucceſſore Maioratus contrarium omninò obſeruatur, vtpote, cùm in illum abſque vlla reſtitutione tranſeat ipſo iure dominium bonorum Maioratus, imò & poſſeſſio etiam ex deciſ. 145. Tauri, vt cum iudicio obſeruant Molina lib. 1. d. c. 1. n. 14. & n. 16. & num. 20. & cap. 14. num. 16. & lib. 3. cap. 12. & 13. Menchaca de ſucceſſionum reſolut. lib. 3. ad l. ſi quando, C. de inofficioſo teſtamento. Mieres de maioratu, part. 3. quæſt. 1. Ioannes Guttierrez practicar. lib. 2. quæſt. 80. & 87. & ſic traditio communis Doctorum ex dicta lege, in hoc iudicio, deſumpta, optimè conuenit ſucceſſori Maioratus, cum procedat eo caſu, quo ex iudicio reali bona transferuntur ex cauſa neceſſaria, provt in ſucceſſione Maioratus contingit: non ſic in fideicommiſſo, in quo res ipſæ non transferuntur, niſi re, aut verbo reſtitutio fiat per hæredem; tunc autem omnes actiones fideicommiſſario, & in fideicommiſſarium tranſeunt, provt latiùs explicauit Pichardus in §. reſtituta, 2. Inſtitut. de fideicommiſſariis hæreditatibus, per totum. Ex quibus dubia proculdubio redditur concordia aut diſtinctio quædam, quam in propoſito nouiſſimè adducit Cabedus deciſ. Luſitan. 198. num. 5. 1. part. quem retuli ſuprà, in fine, num. 9. vtpote, cùm in 2. membro, etiam vbi litigans agebat nomine proprio, clarè repugnet reſolutioni & rationibus Molinæ ſuprà traditis.

CAPVT X.

Ad explicationem primæ, ſecundæ, quintæ, & ſextæ Aſſertionis, quarum lib. 1. harum controuerſiarum, cap. 81. mentio fit, per Authorem, breuis traditur, ſed non contemnenda interpretatio, quâ, vt videbis, nihil ab alio dictum tranſcribitur, nec etiam aliquid ſcriptum omittitur, & in materia Subſtitutionum nonnulla, & nouiter, & verè conſiderata in medium proferuntur.

SVMMARIVM.

- 1 Subſtitutionem verè ac propriè inſtitutionem eſſe, ex ſententia quamplurimorum, quæ ab Authore probatur.
- 2 L. ſi mulier, 20. §. finali, ff. de conditionibus inſtitutionum. remiſſiuè, latiſſimè tamen explicata à multis, qui hoc num. & ſeq. præcitantur.
- 3 Subſtitutionem inſtitutionem non eſſe propriè, ex ſententia aliorum.
- 4 Quæ authori non placet, & eiuſdem fundamentis plenè, & concludenter ſatisfactum ab aliis oſtenditur.
- 5 Author meliùs eſſe putauit nonnulla, quæ non ineleganter notare poſſet in hac materia, intacta relinquere, quàm in his inſistere, quæ ex profeſſo, plenèque explicantur ab aliis.
- 6 Subſtitutionis in genere, infinitæ diffinitiones relatæ.
- 7 Substitutionem, ſecundam inſtitutionem dici ex ſententia Accurſij, quæ ab Authore probatur.
- 8 Et omnibus fundamentis, quæ in contrarium excitari poſſent, pleniſſimè ſatisfactum oſtenditur, atque de hac re Alexander Trentacinquius, Sfortia Oddi, & Palus Leonius commendantur omninò.
- 9 Substitutionis diffinitiones, à Paulo Leonio, & Thobia Nonio conſideratas, probabiles eſſe ex ſententia Authoris.
- 10 Subſtitutio vulgaris, quare ſic appellata?
- 11 Subſtitutiones quare introductæ? & in id Petri Gregorij locus nouiter adductus.
- 12 Subſtitutionis Vulgaris diffinitiones infinitæ relatæ.
- 13 Subſtitutionis Vulgaris vera diffinitio traditur, & num. ſeq. nouiter, & meliùs quàm hactenus explicatur.
- 14 D. Spino deceptum in allegatione Fumei, & Politi, nouiter detectum per Authorem.
- 15 Verbum quoddam ab Antonio Pichardo communi Vulgaris Subſtitutionis diffinitioni nouiter adiectum, neceſſarium non eſſe, noua Authoris conſideratio in hac materia.
- 16 Subſtitutionis Vulgaris diffinitio optimè explicata.
- 17 Pauli Leonij præcipuam rationem contra diffinitionem communem ceſſare, nouiter animaduerſum ab Authore.
- 18 Subſtitutiones omnes vulgares aditione hæreditatis exſpirant
- 19 Subſtitutionis Vulgaris noua diffinitio refertur, quam Petrus Gregorius Tholoſanus non malè conſiderauit.
- 20 Authoris in ſcriptura huius Capitis, finis, & intentio proponitur.

SVbſtitutionem verè & propriè inſtitutionem eſſe, cap. 81. lib. 1. aſſertione 1. notauimus: item aſſertione 2. 5. & 6. alia in propoſito diximus; nunc verò vt quorundam Scribentium ſentencias in propoſito notaremus, placuit hac de re nonnulla, breuiter tamen, & diſtinctè ſcribere: & in primis animaduertere ſuperiorem ſententiam, & aſſertionem illam probatam à multis; ſic enim expreſsè tenuerunt Gloſ. in l. Gallus, in princ. in verbo, poſſe, ff. de liberis & poſthumis, & in l. 1. in verbo, moueatur, verſ. item facit pro eo, C. de edicto Diui Adriani tollendo. Bart. Bald. Paul. & Imola in l. mulier, §. finali, ff. de condit. inſtitut. & ex antiquoribus innumeri alij, qui à ſequentibus præcitantur, & defendunt Iaſon in l. Centurio, num. 62. ff. de vulg. & pup. ſubſtit. & in l. qui liberis, §. hæc verba, num. vltim. ff. eodem tit. & in l. ſi à primo, n. 14. & in dict. l. Gallus, in princ. n. 28. ff. de liberis & poſthumis, vbi in id expendit nonnulla iura, & inter alia, dicit eſſe meliorem textum de iure, in l. mulier, 20. §. finali, ff. de conditionibus inſtitutionum. Curtius iunior in conſil. 48. num. 2. & eſſe communem reſolutionem teſtantur, & multos alios referunt Petrus de Peralta in rubrica, ff. hæredibus inſtituendis, n. 18. 19. & 10. Coſta in cap. ſi pater, de teſtamentis, in 6. 1. part. verb. Inſtituendo, num. 1. ante finem, & latius ex num. 5. vbi optimè in propoſito loquitur, & latè agit de intellectu text. in l. mulier, 20. §. finali, ff. de condit. inſtitut. latè etiam & prolixè quidem, Caldas Pereira de nominatione emphyteut. quæſt. 8. ex num. 14. vſque ad n. 25. Corraſius in rubrica, C. de impuberum, num. 7. & ibidem Curtius iunior num. 10. Menchaca de ſucceſſionum progreſſu, lib. 2. §. 12. num. 1. & 2. & lib. 3. §. 23. num. 39. Politus in tractatu ſubſtitutionum, in 1. part. in princ. Couar. in cap. Rainuntius, de teſtamentis, §. 4. num. 3. Antonius Gomezius tom. 1. variarum, cap. 3. num. 1. & ab hac opinione recedendum non eſſe, rectè dixit Pichardus in rubrica, Inſtitut. de vulgari ſubstitutione, num. 14. ad finem, qui videndus eſt ex num. 13. cum multis ſeqq. quamuis contrà tenuerint nonnulli à ſuperioribus relati, maximè Sapia, Ripa, Socinus, Decius, Ludouicus Zunt. Bellonus, & alij quos in vnum congeſſit Michaël Graſſus receptarum ſententiarum, §. ſubſtitutio, quæſt. 2. qui contendunt ſubſtitutionem non eſſe inſtitutionem propriè, licèt etiam contrà tenuerit D. Spino in ſpeculo, gloſ. 21. num. 6. & 7. Quorum fundamentis abundè, & verè ſatisfieri poteſt ex his, quæ ſuperiorem Gloſſæ, & Bartoli opinionem defendens eleganter annotauit Alexander Trentacinq. de ſubſtitutionibus, in præfatione, ex num. 12. vſque ad num. 20. vbi etiam agit de intellectu dict. l. mulier, 20. §. finali; ex his etiam, quæ Peralta, Coſta, & Pichardus vbi ſuprà ſcribunt, & verè concludunt: nec ſatisfacit Graſſi concordia, aut diſtinctio d. §. ſubſtitutio, quæſt. 2. Denique ex dicendis ſtatim, alia plura ex propoſito, conſultóque prætermitto; melius enim eſſe putaui, nonnulla, quæ non ineleganter notare poſſem in hac materia, intacta relinquere, quàm in his inſiſtere, quæ: ex profeſſo, plenèque explicantur ab aliis.

Secundò & principaliter conſtituendum eſt, quod ad ſecundam attinet aſſertionem, ſubſtitutionis in genere infinitas tradi diffinitiones communiter per Doctores, in rubrica, & in l. 1. ff. de vulg. & pup. ſubſtitut. in rubrica, C. de impuberum, per Polit. Fumeum, Zaſium Sfort. Vald. de Vbald. & alios in tractatu ſubſtitutionum, in princ. & vndecim diffinitiones tradit Leonius in eodem tractatu in princ. 1. part. ex num. 1. vſque ad num. 54. Harum aliæ veræ non ſunt, aut non conſtant, vt debent; aliæ verò aliqua ex parte deficiunt, & de facili ſubuerti poſſent. Couar. etiam in cap. Raynuntius, de teſtamentis, §. 4. in princ. vbi ipſe notiam tradit diffinitionem: latiſſimè Bolognetus in rubrica, ff. de vulg. & pup. ſubſtit. ex num. 25. vſque ad num. 49. Petrus Gregorius in ſyntagmate iuris, lib. 42. cap. 1. num. 1. Weſembecius, Cuiacius, Hotmannus, Baconius, Loriotus, & alij exteri, quos in vnum congeſſerunt D. Spino in ſpeculo gloſ. 21. num. 1. Antonius Pichardus in rubrica, Inſtitut. de vulg. ſubſtit. num. 8. & vltra eum, Thobias Nonius, Sfortia, Graſſus, Alexander Trentacinquius, & alij, quorum illicò mentionem faciam.

Communior tamen, ac verior quidem diffinitio eſt, quæ ab Accurſio traditur in rubrica, ff. de vulg. & pup. ſubſtit. vt ſubſtitutio ſit ſecunda inſtitutio, vti probarunt eam communiter Scribentes ibidem, vt conſtat ex Iaſone num. 5. Ripa num. 2. Alciato num. 1. Curtio iuniore in rubrica, C. de impuberum, colum. 1. Zazio, Polito, & Fumeo dict. tractatu, de ſubſtitut. in princ. vbi Fumeus ipſe num. 4. nouam diffinitionem adducit. Socin. iunior. in l. centurio, in princ. ff. de vulg. & pup. ſubſtitut. atque etiam Cagnolus in l. precibus, in princ. C. de impuberum. Forcatulus dialogo 23. Guil. Bened. in cap. Raynuntius, de teſtamentis, verbo, adjiciens vt Alterocha, num. 19. Viglius in rubrica, Inſtitut. de vulgari ſubſtit. in princ. Coſta in cap. ſi pater, de teſtamentis in 6. in verbo, adjiciens num. 1. Sfortia Oddi in tractatu Compendioſæ, in præludiis, part. 1. quæſt. 1. Sapia in rubr. C. de impuberum num. 2. Baldus de Vbaldis de ſubſtitut. in princ. præludiorum. num. 1. Michael Graſſus receptarum, §. ſubſtitutio, quæſt. 1. Fumeus vbi ſupra, num. 1. D. Spino in ſpeculo d. gloſ. 21. num. 1. Alexander Trentacinquius de ſubſt. in pr. in præfatione, n. 2. Et quamuis de hac diffinitione dubitet Couar. dict. §. 4. in princ. Fumeus etiam vbi ſuprá, num. 1. nec firmiter in ea inſiſtant alij, qui à ſuperioribus præcitantur; ipſa tamen vera eſt, & tenenda, nec latiùs à me ad præſens corroboratur, proptereà quod iure, & ratione probatur plenè per Antonium Pichardum in rubrica, Inſtitut. de vulgari ſubſtitut. num. 1. qui num. ſeqq. pleniſſimè ſatisfacit omnibus fundamentis, quæ in contrarium excitari ſolent communiter, tacet tamen inter alios, tres Authores, qui ante ipſum hac de re latiſſimè, atque ex profeſſo ſcripſerunt, & qui ſuperiori diffinitione defenſa, contrariæ partis rationibus ex propoſito ſatisfaciunt: horum occaſione in propoſito nolui ampliùs inſiſtere, ſed commendare Alexandrum Trentacinquium de ſubſtitut. in præfatione, ex num. 2. vſque ad num. 12. Paulum Leonium in eodem tractatu, in princ. 1. part. ex num. 2. vſque ad num. 35. Sfortiam in præludiis, tractat. Compendioſæ, part. 1. quæst. 1. per totam: ipſi enim omnia adducunt, quæ contra eandem diffinitionem ponderantur ab aliis, & illis diſtinctâ, atque abſolutâ manu reſpondent; & vide Caldam de nominat. emphyt. dict. quæſt. 8. ex num. 14. cum ſeq. Poteſt etiam probari (in idem enim tendit, exactior tamen eſt) Thobiæ Nonij diffinitio, vt ſubſtitutio ſit, in ſecundo, vel vlteriori gradu facta inſtitutio, provt defendi poſſe aduertit, & latiùs declarat Trentacinquius vbi ſuprà, num. 12. & ſibi tribuens, prædictóſque non referens, Antonius Pichardus in rubrica, Inſtitut. de vulgari ſubstitut. num. 9. Defendi etiam poteſt Pauli Leonij diffinitio de ſubſtit. in princ. 1. part. n. 52. Subſtitutionis enim naturæ conuenit, nec in ſe continet aliquid, quod otiosè, aut ſuperfluè dictum appareat.

Tertiò & principaliter conſtituendum eſt, (quod ad 5. & 6. Aſſertionem pertinet) Subſtitutionis vulgaris etymologiam ſic tradi communiter, vt ideò dictam vulgarem ſubſtitutionem exiſtimauerint Doctores, quia vulgo à quolibet inter teſtandum fieret, & à quolibet de vulgo, ideſt de populo, & cuilibet de vulgo, id eſt de populo hæredi inſtituto fieri poſſet; ſic ſcripſit Bartolus, in l. 1. num. 5. ff. de vulg. & pup. ſubſtit. quem ibidem ſequuntur Aretinus n. 7. Iaſon n. 13. & Alciat. n. 9. Theophilus in princ. Inſtitut. de pup. ſubſtitut. Viglius in rubrica, Institut. de Vulgari, num. 6. Connanus commentariorum iuris ciuilis, lib. 10. cap. 7. num. 2. Guil. Bened. in cap. Raynuntius, de teſtamentis, verbo, ſi abſque liberis, in tractatu, de vulgari, num. 7. verſ. Primo reſpectu. Sfortia in præludiis Compendioſæ, part 2. quæſt. 1. Couar. in dict. cap. Raynuntius. §. 4. num. 3. vbi in id expendit l. 1. tit 5. partita 6. Cagnolus in l. precibus, num. 3. C. de impuberum. D. Spino in ſpeculo gloſ. 22. num. 2. in fine. Anton. Gouean. lib. 1. variar. lect. cap. 28. Cuiacius lib. 7. obſeruationum. cap. 20. Baldus de Vbaldis in tractatu, de ſubſtitut. vulgari, num. 1. Bartol. de Hucio in eodem tractat. cap. 1. num. 1. & Antonius Fumeus ibidem, in princ. Lancelotus Politus de vulgari ſubſtitut num 1. Vdalricus Zaſius ibidem, num. 1. & Paulus Leonius ex num. 2. Petrus Gregorius in ſyntagmate iuris lib. 42. cap. 12. in principio. Et his non relatis, Antonius Pichardus in princ. de vulgari ſubſtit. num. 8.

Dicitur autem Vulgaris ex aliis etiam rationibus, quas cumulauit Bartolus in dict. l. 1. ff. de vulg. & pup. ſubſtit. num. 5. vbi proſequuntur omnes Doctores communiter: plenè Bald, de Vbaldis, Bart, de Hucio, Guil. Bened. & Petrus Gregorius vbi ſuprà, qui exponunt quinque modis eam ſubſtitutionem rectè dici Vulgarem, vt ibi videri poterit.

Deinde, ſubſtitutiones vulgares ideò introductas exiſtimarunt nonnulli, quòd olim ſine hærede decedere maximum dedecus fuiſſet, §. licet, Institut. quibus ex cauſis manumittere licet, vel non: idcircò ſine iniuria creditorum, ſeruum neceſſarium hæredem inſtituere, & conſequenter libertatem ei relinquere permiſſum fuiſſe, conſtat ex textu in l. poteſt. 36. ff. de vulg. & pup. ſubſtit. cum aliis multis: cùm ergo ſæpe euenire poſſet, vt primo loco inſtitutus hæres, vel nollet, vel non poſſet hæreditatem adire, sícque defuncti teſtatoris bona ex defectu hæredis inſtituti primi, aut alterius legitimi ex lege Papia, caduca efficerentur, & ad fiſcum deferrentur, l. vnica, in princ. C. de caducis tollendis, optimo conſilio ſubſtitutiones introductæ ſunt, vt quemadmodum poteſt quis pluies hæredes inſtituere, §. & vnum Inſtit. de hæredibus inſtituendis; ſic & plures gradus hæredum facere, per text. in dict. l. poteſt, 36. ff. de vulgari & pup. ſubſtit. &. in principio, Inſtitut. eodem tit. vt ſic voluntas teſtatoris effectum ſortiri poſſit, ipſèque ſine hærede minimè decedat: quod elegantiſſimè aduertit Petrus Gregorius, quem nullus in propoſito refert, in ſyntagmate iuris, lib. 42. cap. 12. in princ. vbi dicit, Iureconſultos hanc teſtatorum prouidentiam facilè probaſſe; cùm enim conceſſiſſent, vt vti quisque legaſſet ſuper familia, pecuniáve ſua, ita ius eſſet l. verb. legis ff. de verb. ſignific. neceſſariò permitti oportuit, vt quibus permiſſa erat hæredis inſtitutio, permitteretur & cautio, ne ſine hærede decederent, deficiente primo, vel ante mortem teſtatoris, vel ante aditam hæreditatem, vel eo repudiante; & idem in effectu, licèt non ita eleganter, animaduertunt Paulus Leonius de ſubſtitut. cap. 1. n. 38. & tribus ſeqq. Sfortia Oddi in præludiis Compendioſæ, part. 1. quæſt. 4. Ioannes Bolognetus in rubr. ff. de vulg. & pup. ſubſtitut. num. 6. & nullum ex his referens Antonius Pichardus in rubrica, Inſtitution. de vulgari ſubſtitutione, num. 66. 67. & 68.

Quartò & vltimò conſtituendum eſt, Subſtitutionis Vulgaris infinitas diffinitiones traditas per Doctores in mille locis, maximè in ordinariis, ad quos Lectorem remitto. Imola in l. 1. ff. de vulg. & pup. ſubſtitut. col. 2. verſ. extra Gloſſam, ſic diffinit, quòd Subſtitutio Vulgaris, eſt Subſtitutio directa, quæ à quolibet & cuilibet fieri poteſt, nihil ſpecialitatis habens: ſed hanc diffinitionem damnare ſolent Doctores communiter, & meritò quidem, quamuis nonnullis obſtaculis reſpondere conetur Paulus Leonius de ſubſtitut. cap. 1. ex num. 2. vſque ad num. 7. inter alios tamen, concludentes rationes contra Imolam conſiderat Lancelotus Politus in eodem tractatu, de vulgari ſubſtitut. in princ. Aliam diffinitionem adducit Paulus Leonius vbi ſuprà, num. 7. & 8. Aliam Politus vbi ſuprà, quem ſequitur Zaſius de ſubſtitut. cap. 1. num. 1. ſed impugnat Leonius loco relato ſuprà, num. 9. 10. & 11. vbi num. 14. 18. & 19. alias tres diffinitiones adducit, & conuincit eas, & num. 14. nouam diffinitionem tradit quam eſſe bonam, atque ex genere & differentiis conſtare, n. ſeqq. contendit: tres alias diffinitiones refert Alexander Trentacinquius de ſubſtitut. cap. 1. n. 1. per totum, vbi ipſe nouam diffinitionem tradit: duas Bolognetus in rubrica, ff. de vulg. & pup. ſubſt. num. 49. vnam Ioan. Oinotom. in rubr. Inſtit. de vulg. ſubſt. num. 8. Mihi magis placet diffinitio communis cum adiectione verbi cuiuſdam, vt ſcilicet ſubſtitutio vulgaris ſit ſecunda inſtitutio, quæ à quolibet & cuilibet fieri poteſt, & in caſum non aditæ haereditatis concipitur. Bartolus in l. 1. num. 5. ff. de vulg. & pup. ſubſtit. vbi latiùs Iaſon num. 13. & ſeqq. Guil. Bened. in cap. Rainuntius, de teſtam. verbo, ſi abſque liberis, de ſubſtit. vulg. num. 7. & ibidem couar. §. 4. num. 3. Sfortia in præludiis Compendioſæ, 2. part. quæſt. 1. Cagnolus in l. precibus, num. 3. C. de impuberum, Michaël Graſſus receptarum ſententiarum, §. ſubſtitutio, quæſt. 6. D. Spino in ſpeculo, gloſ. 22. num. 1. qui decipitur in allegatione Fumei, & Politi: ipſe enim allegat eos, tanquam huius communis diffinitionis ſequaces, & tamen Fumeus expreſsè improbat eam, Politus verò non probat, ſed aliter & nouè diffiniendum exiſtimat. Antonius Pichardus in rubr. Inſtitut. de vulg. ſubſtit. num. 73. & in princ. eiuſdem tit. num. 9. vbi communi huic diffinitioni addit verbum quoddam, ſcilicet ſecunda, vel vlterior, quod neceſſarium non eſt, vt infrà dicetur, nec ſupplet verbum illud, & in caſum non aditæ hæreditatis concipitur.

Superior autem diffinitio ex genere conſtat, & differentiis, vt Iaſon, & ſuperiores oſtendunt. Inter alia tamen prætermittendum non erit, rectè dictum; Secunda inſtitutio, ſiue ſecunda, ſiue tertia, aut quarta, & deinceps; nam teſtator plures gradus inſtitutionis facere poteſt, & ille omnis dicetur ſubſtitutus, qui habet ante ſe inſtitutum, ſiue ſit primus inſtitutus, aut ſecundus primo ſubſtitutus, per text. in §. 1. Inſtit. de vulgari ſubſtitutione: ideò dixi neceſſarium non eſſe verbum, Siue vlterior, quod per Pichardum adjicitur, aut ſuppletur, & conſequenter (quod alius hucuſque non animaduertit) ceſſare præcipuam rationem, quam contra communem diffinitionem conſiderauit Leonius de ſubstitut. cap. 1. de vulgari, num. 13. deinde rectè adiecta illa verba, Et in caſum non aditæ hæreditatis concipitur: Quoniam ſubſtitutiones omnes vulgares ſtatim adita hæreditate exſpirant, l. poſt aditam, l. precibus, C. de impuberum: quod in ſimili non malè animaduertit Antonius Fumeus dict. tractatu vulg. ſubſtit. num. 9. Item etiam in caſum non aditæ hæreditatis rectè dictum, vt comprehendantur omnes caſus, in quibus ſubſtitutio vulgaris verificari poteſt, vt quia inſtitutus nolit, repudiando; vel quia adire non poſſit, morte præuentus, vel aliter quocunque modo, vt in alterius diffinitionis explicatione cum iudicio animaduertit Leonius capite 1. de vulgari, numer. 17.

Elegans etiam eſt, & facilè defendi poteſt alia diffinitio, quam Petrus Gregorius Tholoſanus in ſyntagmate iuris, lib. 42. cap. 12. in princ. non malè conſiderauit, dicens, quòd, Vulgaris, eſt ſubſtitutio directa, ſine aliquo ſpeciali, facta in locum & ſubſidium inſtituti. Et verba illa ſine aliquo ſpeciali, vtrumque demonſtrare, hoc eſt, quòd à quolibet & cuilibet fieri poſſit, & ab idoneis tantùm fieri poſſe, ſeparántque à pupillari, exemplari, & militari, vbi ſpecialia inueniuntur, in prima pupilli, l. 2. ff. de vulg. & pup. ſubſtit. in ſecunda furioſi, l. humanitatis, C. de impuberum, in tertia milites l. milites etiam, ff. de militari teſtamento. Et hactenus de hoc capite: quod, & nonnulla etiam quæ ad Aſſertiones libri primi pertinent, ideò hoc libro ſcribenda duxi, infinitis aliis prætermiſſis, vt qui Aſſertiones eaſdem iam prælegerit, ſibi certus ſit, m ipſarum explicatione & compoſitione, non mediocriter me inſudaſſe, omniáque ad eas pertinentia, ſic ex propoſito euoluiſſe, vt infinitis vtriuſque iuris Authoribus originaliter, & maturè anteà prælectis, facilè, vt ibi dixi, quamplures libros ſcribere potuiſſem, ſi ea attingere non contemnerem, in quibus alij ex profeſſo ſcripſerunt, ſi etiam in aliorum explicatione impeditus non exiſterem, quæ non ita vulgaria ſunt, ſed extraordinaria, nec ab aliis ſic dilucidè enucleata.

CAPVT XI.

Filij nati ex matrimonio putatiuo bona fide contracto, an, & quando ex præſumpta teſtantis voluntate, vel ex iuris diſpoſitione comprehenſi dicantur, vt in fideicommiſſis, & primogeniis, etiam excluſis aliis filiis ex legitimo matrimonio natis ſuccedant? vbi de matrimonio putatiuo dicuntur nonnulla: Decij ſententia, quam Socinus iunior, & alij tuentur contra Curtium iuniorem eleganter, & nouè defenditur; & congeſtis in vnum quæ ab aliis in mille locis erant ſcripta, res iſta dilucidè, & diſtinctè magis, quàm hactenùs explicatur.

SVMMARIVM.

- 1 Filij nati ex matrimonio putatiuo bona fide contracto, hoc eſt, ambobus, vel altero coniugum, probabili facti ignorantiâ, impedimentum ignorantibus, legitimi ſunt, quamuis poſteà detectum fuerit impedimentum: idque reſpectu vtriuſque parentis.
- 2 Provt hoc num. latiſſimè explicatur remiſſiiuè, & in propoſito congeruntur permulti, qui de matrimonio putatiuo ſcripſerunt pleniſſimè.
- 3 Filij ex matrimonio putatiuo nati, verè & propriè legitimi ſunt. Primò, ſiue verè, ſiue præſumptiuè coniuges ignorauerint impedimentum.
- 4 Secundò, etiamſi vnus tantùm ex coniugibus impedimentum ignorauerit.
- 5 Tertiò, quoad omnes effectus, dignitates, honores, ſpiritualia, temporalia, feuda, emphyteutica, fideicommiſſa, ſucceſſiones ab inteſtato, atque ex teſtamento, tam parentum ſuorum, quàm etiam conſanguineorum, & aliorum coniunctorum.
- 6 Quartò, vt in aliquo, à cæteris filiis legitimis non differant.
- 7 Quintò, vt ignorantia in dubio præſumatur, quando non conſtat de ſcientia.
- 8 Sextò, matrimonium putativum ad effectus prædictos tunc dici, quando verè & ſolemniter contractum fuerit, provt hoc num. declaratur: vbi agitur de intellectu text. in cap. cum inhibitio, de clandeſtina deſponſatione.
- 9 Filium primogenitum, natum ex matrimonio putatiuo bona fide contracto, in Maioratu ſuccedere, ac etiam excludere alios filios ex legitimo matrimonio procreatos, cùm Maioratus ſimpliciter inſtitutus eſt, provt hoc num. & ſeqq. declaratur.
- 10 Filios ex matrimonio putatiuo natos, ſubſtitutum excludere, ac facere deficere conditionem, quando teſtator ſic dixit: Et ſi hæres meus deceſſerit ſine filiis, ſubſtituo Titium.
- 11 Filius primogenitus, ex matrimonio putatiuo natus, ſuccedit in Maioratu, tam reſpectu vltimi poſſeſſoris, quàm aliorum coniunctorum.
- 12 Filios ex matrimonio putatiuo bona fide contracto, ſuccedere etiam in Maioratu, qui ea lege, aut conditione institutus ſit, vt non niſi filiis legitimis aut legitimè natis, vel ex legitimo matrimonio procreatis deferatur, & num. ſeq.
- 13 Filium natum ex matrimonio putatiuo, legitimum dici, vt ſubſtitutum excludat, cùm teſtator dixerit: Et ſi hæres meus deceſſerit ſine filiis ex legitimo matrimonio natis, ſubſtituo Caium.
- 14 Filij nati ex matrimonio putatiuo, an in fideicommiſſis, & primogeniis ſuccedant? ad quæ filij legitimi, vel ex legitimo matrimonio procreati inuitantur: latiſſimè actum à Socino iuniore in conſil. 39. ex num. 18. cum ſeq. & in conſil. 63. per totum, vol. 3. & ad eum omninò confugiendum eſſe in hac quæſtione; nihilominùs tamen, nonnulla adjicere, & rem hanc latiùs explanare, ideò coactum Authorem, quòd Scribentes huius Regni, qui de primogeniis tractarunt, breuiter nimis ſe habuerint, nec debitam diſputationem præfato dubio tribuerint.
- 15 Alij verò, tam exteri, quàm huius Regni Authores nunquam radicem, & fundamentum iſtius dubij ſed ſolas ramas, & vmbram tetigerint, & ibidem de ſententia Curtij iunioris à communi opinione diſſentientis.
- 16 Decium ac eius ſequaces, in confirmationem reſolutionis traditæ ſuprà num. 12. & 13. quatuor in effectu adducere fundament, ex quibus ſufficienter non probatur eorum concluſio, provt hoc num. demonſtratur.
- 17 Decij ſententia validiſſimo fundamento munita.
- 18 Pro ſententia Decij, ſecundum fundamentum adducitur.
- 19 Decij reſolutio concludenti ratione confirmata, & infrà, num. 22. & 23.
- 20 Curtij & Alexandri ſolutiones reiectæ.
- 21 A verbis legis, ad verba teſtatoris, validum eſt argumentum.
- 22 Prouiſio facta à teſtatore per viam diſpoſitionis in vno caſu, comprehendit alium omiſſum, omninò ſimilem, & eundem effectum habentem; idque ex veriſimili diſponentis voluntate.
- 23 Conditio quando eſt neceſſaria ad actum, vel ad effectum actus, permiſſa eſt extenſio ad alium caſum; & ſic impleri poteſt per æquipollens.
- 24 Matrimonium putatiuum, ſimpliciter & abſolutè loquendo, licèt non ſit verum matrimonium, nec etiam legitimum, ſed inualidum propter impedimentum; tamen quoad hunc effectum legitimitatis filiorum, & ſucceſſionis eorum, vt matrimonium legitimitatem producere poſſit, habilitatur, & legitimum & validum efficitur, provt latiùs hoc num. declaratur.
- 25 Curtij iunioris præcipuum fundamentum contra Decium adducitur, & numer. ſequent. vſque ad numer. 29.
- 26 Legitimatum per reſcriptum Principis, verè, non fictè, legitimum eſſe, & vide infrà, numer. 29. ad finem.
- 27 Legitimatus ſubſtitutum excludit, & conditionem facit deficere, ſi teſtator dixerit: Si hæres deceſſerit ſine filiis legitimis & naturalibus.
- 28 Legitimatus non excludit ſubſtitutum, quando teſtator dixerit: Et ſi deceſſerit ſine filiis legitimis & naturalibus legitimè natis, vel ex legitimo matrimonio.
- 29 Curtij iunioris præcipuo fundamento contra Decium, optimè, ac verè ſatisfactum.
- 30 Curtij iunioris, ac ſequacium fundamentis nonnullis reſpondetur.
- 31 Curtij contra Decium, triplex argumentum, breuiter & verè diſſolutum.
- 32 Contra Decium, 6. & 7. fundamentum adducitur, & num. ſeqq. eleganter reſpondetur illis.
- 33 Inter matrimonium verum, & putatiuum, cùm ſint multæ differentiæ, ſi enunciatur matrimonium ſimpliciter, non ſufficit figura matrimonij, quia non ſemper eundem effectum operantur; ſecus, ſi matrimonium enunciatur ad vnum effectum, qui ex vtroque pariformiter reſultat: tunc enim matrimonij figura ſufficeret.
- 34 Matrimonio vero conceſſa priuilegia, aliquando non competere matrimonio putatiuo, & infrà, num. 40. in fine.
- 35 Nihilominùs tamen, inter matrimonium verum, & putatiuum æquiparatio admittitur, vbi comparantur reſpectu vnius effectus, qui ex vtroque pariformiter reſultat.
- 36 Et aliquando etiam, priuilegia conceſſa matrimonio vero, & matrimonio putatiuo competunt: mulièrque in matrimonio putatiuo habere ſolet priuilegia doti conceſſa.
- 37 Priuilegia reſpicientia exactionem dotis, habere locum in dote putatiua, remiſſiuè.
- 38 Priuilegium tacitæ hypothecæ, competere doti putatiuæ, remiſſiuè.
- 39 In dote putatiua, locum habere priuilegium l. in rebus, 30. C. de iure dotium, remiſſiuè.
- 40 In matrimonio putatiuo, locum habere communicationem lucrorum, remiſſiuè.
- 41 L. finalis, C. de his qui veniam ætatis impetrauerunt, contra Decium expenditur, & hoc num. reſpondetur eidem.
- 42 Filios ex matrimonio putatiuo natos, in Maioratu non ſuccedere, ſi inſtitutor ad ſucceſſionem dumtaxat inuitauerit eos, qui ex vero matrimonio nati ſunt.

PRo expedita huius Capitis explicatione, in primis conſtituere, atque præmittere neceſſarium erit: Quòd filij nati ex matrimonio putatiuo bona fide contracto, hoc eſt, ambobus, vel altero coniugum, probabili facti ignorantiâ impedimentum ignorantibus, legitimi ſunt, quamuis poſteà detectum fuerit impedimentum: idque reſpectu vtriuſque parentis, cap. peruenit, vbi Gloſſa, Abbas, Hoſtienſis, Butrius, Ancharanus, & cæteri, cap. ex tenore, qui filij ſint legitimi, vbi ſic communiter concludunt omnes, & latiùs confirmantes, ita adnotarunt Abbas in cap. cùm inhibitio, num. 4. de clandeſtina deſponſatione, Baldus in l. qui contra, C. de inceſtis nuptiis, Iaſon in conſ. 159. num. 1. per totum, & in conſ. 168. num. 4. lib. 4. Antonius Gabriel commun. concl. tit. de legitimitat. concl. 4. in princ. Tiraquellus in l. ſi vnquam, verbo, donatione largitus, num. 141. c. de reuocandis donat. & de legibus connubialibus, gloſ. 8. num. 25. cum ſeqq. Dueñas in regula 350. Pariſius in conſ. 15. n. 44. lib. 2. Grammaticus conſil. ciuili, 56. col. 2. Rolandus in conſ. 93. num. 18. & ſeq. lib. 3. Paleotus de nothis & ſpuriis filiis, cap. 9. à princ. Couar. de Sponſalibus, 1. part. §. 1. num. 1. & 2. Cephalus in conſil. 82. &. num. 61. lib. 1. & in concil. 390. num. 16. & num. 44. 45. & 46. lib. 3. & in conſ. 307. num. 59. & ſeqq. lib. 3. & in conſ. 444. num. 70 lib. 4. & in conſ. 647. ex num. 1. atque ex num. 12. lib. 5. Menochius in conſ. 15. n. 1. lib. 1. & in conſ. 199. n. 35. & 39. & num. 40. in fine, & 41. lib. 2. & præſumpt. lib. 4. præſumpt. 77. in princ. Tellus Ferdinandez in l. 6. Tauri, n. 8. & 9. & ibidem Ceruantes num. 9. & num. 18. & ſeq. & Auendañus gloſ. 1. num. 2. 3. & 6. Coſta in cap. ſi pater, de teſtamentis, in 6. in 1. part, in verbo, vxorem, per tot. Matienzus in l. 10. tit. 8. gloſ. 4. num. 3. & in l. 2. titul. 9. gloſ. 1. num. 4. vſque ad num. 7. & in rubr. tit. 1. de matrimonio, num. 115. & 116. vbi allegat l. 1. tit. 13. & l. 2. tit. 15. partita 4. l. 4. tit. 6. lib. 3. fori. Molina, Mieres, Menchaca, Aluaradus, & Alexander Trentacinquius, quorum ſtatim ſpeciſicam mentionem faciam. Loan. Guttier. practic. lib. 3. quæſt. 74. Caldas Pereira de nominat. emphyteut. quæſt. 21. ex num. 42. cum ſeqq. Caualcanus de vſufructu mulieri relicto, num. 230. & 231. latè & vtiliter Ioannes Vincentius Honded. in conſ. 87. à princ. lib. 1. Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſſis, art. 24. ex num. 65. cum ſeqq. vſque ad num. 79. fol. mihi, 231. Cæuallos practic. commun. quæſt. 697. ij Authores de matrimonio putatiuo ſcripſerunt pleniſſimè, & ſuperiorem doctrinam latiùs declarant, vt penes ipſos videri poterit: ſufficiet hic quærendi, & congerendi labore Lectorem excuſare, ac etiam nonnullis aliis ſcienter, conſultóque prætermiſſis, dumtaxat (quod ad inferiùs dicenda prætermitti non poteſt) conſtituere, praefatam doctrinam procedere.

Primò, ſiue verè, ſiue præſumptituè coniuges ignorauerint impedimentum; vtroque enim caſu, filij ex matrimonio putatiuo nati, verè & propriè legitimi ſunt, ex Authoribus relatis ſuprà, & communi Scribentium ſententia in dict. cap. peruenit, & in dict. cap. ex tenore.

Secundò, vt dixi, etiamſi vnus tantùm ex coniugibus impedimentum ignorauerit. Ex eiſdem iuribus, & Authoribus, ſic vt in hoc nullus adhuc diſſentiat.

Tertiò, quoad omnes effectus, dignitates, honores, ſpiritualia, temporalia, feuda, emphyteutica, fideicommiſſa, ſucceſſiones ab inteſtato, atque ex teſtamento, tam parentum ſuorum, quàm etiam conſanguineorum, & aliorum coniunctorum: quod vnanimiter etiam probarunt Doctores, atque ex Communi, Tellus Ferdinandez, Matienzus, Auendañus, Ceruantes, Ioannes Guttierrez, & alij relati ſuprà.

Quartò, vt in aliquo à cæteris filiis legitimis non differant. Gloſſa, & Communis in dict. cap. ex tenore, Iaſon in dict. conſ. 156. num. 3. Decius in conſ. 153. num. 1. & in conſ. 154. in princ. Paleotus dict. cap. 9. num. 14. Rolandus in conſ. 93. ex num. 18. lib. 3. & latiùs probant Ioannes Vincentius Honded. in conſ. 87. ex num. 1. vſque ad num. 10. Peregrin. de fideicommiſſis, d. art. 24. n. 66. per tot.

Quintò, vt ignorantia in dubio præſumatur, quando non conſtat de ſcientia: quod cum infinitis probarunt Cephalus dict. conſ. 647. num. 12. lib. 5. Menochius in conſ. 15. num. 7. lib. 1. Rolandus dict. conſil. 93. num. 29. lib. 3. Honded. dict. coſ. 87. num. 11. Peregrinus dict. art. 24. num. 67.

Denique & ſextò, matrimonium putatiuum ad effectus prædictos, tunc dici, quando verè & ſolemniter contractum fuerit: hoc eſt de iure communi in facie Eccleſiæ, & palam, & cum bona fide contrahentium, vel alterius eorum, ac denique ſeruatâ formâ cap. cum inhibitio, de clandeſtina deſponſatione, quem text. & ſuperiorem traditionem optimè declarant, & alios multos recenſent Menochius dict. præſumpt. 77. in princ. lib. 4. latius in conſ. 199. ex num. 39. cum ſeqq. lib. 2. Verallus in deciſ. 25. & in deciſ. 150. num. 7. in 1. part. Ioannes Vincentius Honded. dict. conſ. 87. num. 14. 15. & 16. & num. 23. & ſeqq. & num. 48. & ſeqq. Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſſis, dict. art. 24. num. 65. Hodie verò ſeruatâ formâ Tridentini, de qua in cap. 1. de reformat. matrim. ſeſſ. 24.

Secundò & principaliter conſtituendum eſt, ex dictis ſuprà facilè deduci præcipui huius capitis dubij reſolutionem; & in primis, cùm Maioratus ſimpliciter inſtitutus eſt, hoc eſt, cùm deſcendentes alicuius familiæ ſimpliciter vocantur, aut certis vocationibus, aut ſubſtitutionibus factis, filij ſimpliciter, ſiue filij maſculi ad ſucceſſionem inuitantur, filium primogenitum natum ex matrimonio putatiuo bona fide contracto in Maioratu ſuccedere, ac etiam excludere alios filios ex legitimo matrimonio procreatos: quod ſic reſoluunt Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. cap. 1. num. 12. Mieres de maioratu 3. part. quæſt. 15. num. 22. Aluaradus de coniecturata mente defuncti, lib. 2. cap. 3. num. 9. verſ. ſed pro 1. part. mouentur dumtaxat ex eo quòd hic filius verè & propriè legitimè natus dicatur quoad effectum ſucceſſionis, ex dict. cap. 2. cap. ex tenore, qui filij ſint legitimi, cum aliis dictis ſuprâ. Eandem ſententiam in fortioribus terminis probarunt etiam alij plures, quos ſtatim commemorabo; ac verè hæc pars probatur expreſſim authoritate multorum, qui filios prædictos in dignitate, in feudo, in emphyteuſi, & in fideicommiſſo ſuccedere affirmarunt: hos in vnum congeſſerunt Rolandus dict. conſ. 93. num. 18. & ſeqq. lib. 3. Paleotus de nothis & ſpuriis filiis, cap. 9. num. 14. Ioannes Vincentius Honded. in conſ. 87. num. 6. lib. 1. Peregrinus de fìdeicommiſſis, art. 24. num. 66. ad finem. Mantica de coniecturis vltimar. volunt. lib. 11. tit. 8. num. 24. deinde authoritate Dini in conſ. 6. num. 12. vbi ſcribit, filios ex matrimonio putatiuo natos ſubſtitutum. excludere, ac facere deficere conditionem, quando teſtator ſic dixit: Et ſi hæres mens deceſſerit ſine filiis, ſubſtituo Titium, & ſequuntur Capra in conſ. 16. Et ſi prima facie, col. vlt. Decius dict. conſ. 153. Ruinus in l. Gallus, §. ſi eius, num. 99. ff. de liberis & poſthumis, Curtius iunior in conſ. 27. num. 6. Menochius in conſil. 15. num. 5. lib. 1. & præſumpt. 77. num. 4. & 5. lib. 4. Idque procedit tam reſpectu filiorum vltimi poſſeſſoris Maioratus, qui ex matrimonio putatiuo nati ſint, quàm aliorum coniunctorum, aut conſanguineorum, qui ex teſtatoris, vel ex legis diſpoſitione ad Maioratum vocantur, ex his, quæ dicebamus ſuprà, num. 5. videlicet bonam fidem prodeſſe quoad ſucceſſionem parentum, & omnium aliorum coniunctorum, vt in fideicommiſſis obſeruant Peregrinus, & Honded. vbi ſuprà.

Tertiò & principaliter conſtituendum eſt, ſuperiorem reſolutionem non ſolùm procedere in Maioratu ſimplici, ſed etiam in eo, qui ea lege, aut conditione inſtitutus ſit, vt non niſi filiis legitimis, aut legitimè natis, vel ex legitimo matrimonio procreatis deferatur; tunc namque etiam in eo ſuccedet filius primogenitus, ex matrimonio putatiuo natus, ob eandem rationem, quia tales filij reſpectu facultatis ſuccedendi, dicuntur verè nati ex legitimo matrimonio, cùm lex ipſa ciuilis & Pontiſicia, quoad hunc effectum eos verè legitimos iudicauerit: quod cum Decio in conſ. 153. n. 1. Gregorio Lopez in l. 1. tit. 13. partita 4. in verbo, ſe caſa con ella, col. 2. Couar. de Sponſalibus, 2. part. cap. 8. §. 1. num. 3. Addit. ad Alexand. conſ. 5. lib. 7. litera, A. defendunt Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. dicto cap. 1. num. 15. Mieres de maioratu, part. 3. quæſt. 15. n. 22. Socinus iunior, qui per multa argumenta probat in conſil. 63. per totum, & in conſ. 39. ex num. 18. lib. 3. Menchaca de ſucceſſionum progreſſu, lib. 3. de fideicomiſſaria ſubſtitut. §. 26. n. 16. Aluaradus de coniect. mente defuncti, lib. 2. cap. 3. num. 9. verſ. ſed pro 1. part. fol. 62. Cephalus in conſ. 82. num. 24. & num. 61. lib. 1. & in conſ. 390. ex num. 44. lib. 3. & in conſ. 444. num. 7. lib. 4. & in conſ. 647. num. 29. lib. 5. Mantica de coniecturis vltim. volunt. lib. 11. tit. 8. num. 24. Hieronymus à Laurent, in deciſ. Auenionen. 70. per totam, vbi eleganter loquitur, & dicit iudicatum in fauorem filiorum natorum ex tali putatiuo matrimonio. Antonius Theſaurus deciſ. Pedemont. 196. num. 7. Alexander Trentacinquius de ſubſtit. 4. part. cap. 7. n. 56. fol. 152. vbi dicit ab hac opinione non eſſe recedendum. Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſſis, art. 24. num. 72. qui dicit ſententiam Decij magis communiter receptam. Ioannes Vincentius Honded. in conſ. 87. num. 6. lib. 1. Menochius lib. 4. præſumpt. 77. n. 6. vbi ex communi ſententia, cum eodem Decio reſoluit, filium natum ex matrimonio putatiuo, legitimum dici, vt ſubſtitutum excludat, cùm teſtator dixerit: Et ſi hæres meus deceſſerit ſine filiis ex legitimo matrimonio natis, ſubſtituo Caium. Et hanc opinionem ad partes diſputare, quamuis prima facie neceſſe non videatur, quia Socinus iunior dict. conſ. 39. ex num. 18. cum ſeqq. & in conſil. 63. per totum, vol. 3. latiſſimè, & doctiſſimè diſputauit, ad quem omninò confugiendum in hac quæſtione admoneo: nihilominùs tamen, nonnulla adjicere, & rem hanc latiùs explanare, ideò coactus videor, quòd Scribentes huius Regni, qui de primogeniis tractarunt, breuiter nimis ſe habuerint, nec debitam diſputationem præfato dubio tribuerint; alij verò, tam exteri, quàm huius Regni Authores, nunquam radicem, & fundamentum iſtius dubij, ſed ſolos ramos, & vmbram tetigerint. Eo etiam, quòd à prædicta ſententia communi diſſentit Curtius iunior in conſ. 27. num. 6. & latiùs in conſ. 64. num. 11. & num. 17. & cogitandum reliquit Ruinus in l. Gallus, §. ſi eius, num. 99. ff. de liberis & poſthumis, provt aduertunt Molina, Trentacinquius, Menochius, Mantica, Peregrinus, & alij relati ſuprà, qui, vt dixi, à ſuperiori ſententia non recedendum affirmant, quamuis contrariam cum eodem Curtio iuniore, in puncto iuris veriorem eſſe contra Decium profiteatur, ſed malè quidem, Caldas Pereira de nominat. emphyt. quæſt. 21. num. 42. 43. & 44. fol. 241.

Decius autem, ac eius ſequaces in confirmationem ſuperioris reſolutionis traditæ ſuprà, num. 12. & 13. quatuor in effectu adducunt fundamenta, ex quibus ſufficienter non probatur eorum concluſio.

Primò enim dicunt, quòd natus ex matrimonio putatiuo dicitur verè legitimus, & habilis ad ſuccedendum, & quòd ad inducendam veram legitimitatem ſufficit opinio colorata matrimonij, vt ſuprà, in initio huius capitis, latiùs probauimus. Sed parum vrget, quoniam dubium non conſiſtit in hoc, an ſcilicet natus de matrimonio putatiuo ſit verè legitimus, & habilis ad ſuccedendum, quod certum eſt, ſed in alio, nempe an ſit ſatisfactum verbis teſtatoris vocantis filium legitimum, & de legitimo matrimonio; nec concludit dicere: eſt habilis ad ſuccedendum, ergo comprehenditur ſub illis, verbis; idque ex ſententia Doctorum, qui exiſtimarunt communiter, matrimonium putatiuum, verum non eſſe matrimonium, nec legitimum ſimpliciter, quos in vnum congeſſerunt Antonius Gabriel communium concl. lib. 6. tit. de legitimatione, concl. 4. num. 2. & 4. Menochius lib. 4. præſumpt. 77. num. 8. & alij relati ſuprà, num. 2. & latiùs explicabimus infrà.

Vnde & ſecundum fundamentum Decij deluitur, quod cæteri vrgere putarunt ſcilicet quòd natus de matrimonio putatiuo in feudo ſuccedit: non enim ſequitur; talis filius eſt habilis ad ſuccedendum in feudo, ergo verba teſtatoris, quæ requirunt legitimum filium ex matrimonio legitimo procreatum, verificari debent in matrimonio putatiuo, ob eandem rationem, non ob alias, quas in huius fundamenti ſolutione effudit Curtius iunior locis relatis ſupra.

Nec etiam tertium concludit, quòd dos putatiua habeat priuilegia dotis veræ; nam inter dotem veram, & putatiuam multæ ſunt differentiæ, provt 18. differentias ponit Baldus Nouellus de dote, fol. 67. cum ſeqq. & notauit Menochius d. præſumpt. 77. num. 9. & 10. & dicetur infrà, ante finem huius capitis.

Similiter nec vrget quartum fundamentum, quod deducitur ex doctrina Caſtrenſis, in l. finali, C. de verb. ſignificat. nam Caſtrenſis ipſe, & cum eo Socinus contrarium in effectu tenent in l. in his, ff. de condit. & demonſt. & verbum, fratribus, magis generale, & aptum eſt in ſpecie ibi propoſita, quàm verbum, legitimum matrimonium, in quæſtione noſtra, vt de ſe patet apertè.

Nihilominùs tamen ſententia Decij, & verior eſt, vt dixi, & omninò amplectenda, ſed aliis nititur fundamentis, quæ ad ſequentia reduci poſſunt.

Primò, quòd quando caſus vnus eſt omninò alij adæquatus, diſpoſitum in vno, cenſetur etiam in alio æquiparato diſpoſitum, etiam in materia odioſa & correctoria, vt probat text. iunctâ ſuâ Gloſsâ in l. ſi quis ſeruo. c. de furtis, quem multis exornant Iaſon in l. de quibus, num. 14. ff. de legibus, & in l. 1. col. 3. de legat. 1. & in l. ſi is qui pro emptore, num. 291. vſque ad num. 306. ff. de vſucapionibus. Romanus in conſ. 388. col. 2. & poſt Antonium Gomez. & Tellum Ferdinandez, Ceruantes in l. 4. Tauri, num. 23. ſed matrimonium putatiuum, quoad inducendam veram legitimitatem & effectus illius, eſt omninò adæquatum vero, & legitimo matrimonio, ex iuribus, & Authoribus à me relatis ſuprà, in princ. ergo diſpoſitum in teſtamento, ſiue in quacunque alia materia in matrimonio legitimo, quoad hunc actum, & effectum ſuccedendi, cenſetur diſpoſitum in matrimonio putatiuo.

Nec obſtat, quod impugnando fundamentum Decij, dicebam ſuprà; nec etiam legitimum, & putatiuum matrimonium in multis. æquiparari, diſſentire tamen in multis, & argumentum à ſimili, dato disſimili, corruere: quia prædicta procederent, quando æquiparatio fieret ſimpliciter, ſecus quando comparatio fit tantùm in illo, in quo omnimoda ſimilitudo reperitur, quia tunc omnimoda diſſimilitudo in aliis non nocet, vt notat Gloſſa vbi Gemin. poſt Ioannem Andream in cap. non poteſt, de præbendis, lib. 6. Abbas in cap. tranſlato, col. 3. de conſtitut. vbi Decius in 3. col. Deinde, quia in caſu præſenti non fit comparatio inter verum & putatiuum matrimonium, inter quæ aliquando datur differentia, ſed inter natum de putatiuo, & natum de legitimo matrimonio, inter quos quoad effectum prædictum ſucceſſionis & alios ſimiles, nulla prorſus diſſimilitudo reperitur, ſed omnimoda ſimilitudo, & conſonantia ex omnibus iuribus, & Authoribus ſuperiùs relatis.

Secundò pro eadem ſententia communi facit, quòd legitimè natus, dicitur natus de legitimo matrimonio, cap. innotuit, de electione, vbi textus refert diſpoſitionem cap. cùm in cunctis, de electione, & vtitur verbo, legitimè natus, & tamen text. in d. cap. cum in cunctis, vtitur verbo, de legitimo matrimonio, ſed natus de matrimonio, putatiuo eſt natus legitimè, cap. quod nobis, cap. ex tenore, ibi: Legitimum iudicetis; extrà, Qui filij ſint legitimi; & firmat expreſsè Baldus in cap. 1. §. naturales, in 3. col. verſ. pone quod non: ſi de feudo fuerit controu. ſi ergo legitimè natus, dicitur natus de matrimonio legitimo; & natus de matrimonio putatiuo, eſt legitimè natus: ergo & de legitimo matrimonio natus dici poteſt, provt latiùs infrà explicabo.

Tertiò facit, quòd electus, ſeu eligendus in Epiſcopum, debet eſſe de legitimo matrimonio natus, cap. cùm in cunctis, de electione; & tamen ſi electus, vel eligendus ſit natus de matrimonio putatiuo, diſpoſitioni illius textus eſt ſatisfactum, vt notant Abbas, & communiter alij in dict. cap. ex tenore, & in dict. cap. innotuit, de electione. Albericus, Baldus, & Salicetus in l. qui contra, C. de inceſtis nuptiis: & pro certo ſupponunt Ioannes Vincen tins Honded. in conſ. 87. num. 5. & 6. lib. 1. Peregrinus de fideicommiſſis, art. 24. num. 67. ſi ergo diſpoſitioni legis vtentis verbis, de legitimo matrimonio, eſt ſatisfactum ex nato de matrimonio putatiuo, ſatisfactum etiam cenſeri debet diſpoſitioni teſtatoris vtentis illis verbis, de legitimo matrimonio, ſi ſuccedere volens, de matrimonio putatiuo natus ſit, quia, vt vulgatum eſt, diſpoſitio legis & teſtatoris æquiparantur, & pro lege obſeruatur teſtatorum voluntas.

Et huic rationi quamuis conentur reſpondere Curtius iunior in d. conſ. 64. & Alexander in conſ. 5. col. vol. 7. vim tamen eius non diluunt, ac ipſorum ſolutio confunditur aperte per text. in cap. per venerabilem, qui filij ſint legitimi, & in cap. literas, iunctâ doctrinâ Abbatis ibidem, de filiis presbyterorum, item per text. in dict. cap. quia in cunctis, de electione, ponderando, quòd à verbis legis, ad verba teſtatoris validum eſt argumentum, l. qui fuerit, §. quæſtio, & ibi notat Bartolus ff. de manumiſſis teſtamento, l. cum quidam, & ibi notat Iaſon C. de verborum ſignificat. l. qui filium, §. Sabinus, & ibi notant Bartolus, & Imola ff. ad Trebellianum. Ancharanus in conſil. 120. circa finem: ergo verba teſtatoris non debent intelligi magis ſtrictè, quàm verba legis; imò latiùs accipi poſſunt, ex his, quæ multùm ad propoſitum ſcribit Socinus in conſ. 13. num. 22. lib. 3.

Quartò facit, nam prouiſio facta à teſtatore per viam diſpoſitionis in vno caſu, comprehendit alium omiſſum omninò ſimilem, & eundem effectum habentem: idque ex veriſimili diſponentis voluntate, l. Titius, §. Lucius, vbi Iaſon, & communiter Scribentes l. Gallus, §. & quid ſi tantum, ff. de liberis & poſthumis, & multis exornant Viuius lib. commun. opinionum. verbo, caſus non expreſſus: Iulius Clarus lib. 3. §. teſtamentum, quæſt. 76. regula 5. Mantica de coniect. vlt. volunt. lib. 3. tit. 19. num. 8. & 9. Graſſus receptarum ſententiarum, §. fideicommiſſum, quæſt. 4. num. 22. Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap. 4. num. 24. Alexander Trentacinquius de ſubſtitut. 1. part. cap. 1. ex num. 25. Petrus Antonius de Petra de fideicommiſſis, quæſt. 5. num. 56. & num. 66. & ſeqq. & num. 96. & ſeqq. Menochius lib. 4. præſumpt. 73. Simon de Prætis de interpret. vltimar. volunt. lib. 2. ſolut. 2. à num. 101. vſque ad num. 192. fol. 265. Paulus Leonius in conſ. 27. ex n. 104. inter conſìlia vltimar. volunt. vol. 2. Pedrocha in conſil. 19. num. 84. & 85. & in conſil. 12. num. 27. & ſeqq. ergo prouiſio expreſſim facta à teſtatore in caſu, quo deſcendens, vel alius de familia ſit de legitimo matrimonio, comprehendit illi omninò ſimilem, & eundem habentem effectum, ſcilicet quando deſcendens, vel alius de familia ad ſucceſſionem inuitatus, eſt natus de matrimonio putatiuo: quod quantum ad legitimitatem, & ſucceſſionis effectum eundem omninò effectum habet, quàm verum & legitimum matrimonium, vt ſupr. probauimus: & cùm conditio illa ex legitimo matrimonio, ſit neceſſaria ad actum, vel ad effectum actus ſuccedendi, permiſſa eſt extenſio ad alium caſum, & ſic impleri poteſt per æquipollens, l. mulier, in princ. ff. ad Trebellianum. l. ſi mater, C. de inſtitut. & ſubstitut. Ruinus in dict. §. & quid ſi tantum, in 1. lectura, num. 25. & num. 60. & ibidem Coſta in 5. part. num. 37. num. 98. & 99. eleganter Menochius lib. 4. præſumpt. 185. ex num. 6. vſque ad num. 13. & hoc eſt validiſſimum fundamentum, atque illud apertè præſentit Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. dict. cap. 1. num. 15. dum dicit, ſentenciam Decij, ex præſumpta voluntate reſtantis veram ſibi videri.

Quintò & vltimò facit, nam licèt matrimonium putatiuum, ſimpliciter, & abſolutè loquendo, non ſit verum matrimonium, nec etiam legitimum, ſed inualidum propter impedimentum: tamen quoad hunc effectum legitimitatis filiorum, & ſucceſſionis eorum, vt matrimonium legitimitatem producere poſſit, habilitatur, & legitimum, & validum efficitur, & filij ex eo nati dicuntur legitimi, atque ex legitimo matrimonio nati: quod nec Curtius iunior, nec alij Recentiores ſic animaduertunt; apertè tamen colligitur ex his, quæ ſcribunt Ioannes Andreas, Antonius, & alij in cap. per venerabilem, qui filij ſint legitimi, dum dicunt, quòd ex putatiuo matrimonio ideò inducitur legitimitas, quia Papa legitimando prolem, diſpenſat in radice matrimonij: quod in effectu eſt dicere, matrimonium nullum, & inualidum, quoad hunc effectum, vt poſſit legitimitatem producere, quæ matrimonio nullo exiſtente, produci non poſſet, validum, & ligitimum fieri ex diſpenſatione Romani Pontificis; colligitur etiam ex Hoſtienſi, & Gofredo in ſumma, qui filij ſint legitimi, §. 1. Antonio, & Abbate in cap. tanta. col. 2. eòdem tit. Præpoſito in dict. cap. per venerabilem, §. quod autem, colum. 4. Dino in tractatu, de ſucceſſionibus ab inteſtato, in 2. col. in princ. vbi filios legitimos, & de legitimo matrimonio natos appellant eos, qui ex matrimonio putatiuo naſcuntur, & adjiciunt, filios dici de legitimis matrimoniis natos, ſiue matrimonium ſit verum, ſiue putatiuum; quod tamen intelligendum eſt iuxta ſuperiorem declarationem, quam tradidimus.

Nec obſtant Curtij iunioris, & ſequacium fundamenta, quæ longâ, originalique Scribentium lecturâ præhabitâ, ad octo principaliter reducenda videntur. Non obſtat primum; nam licèt Curtius reputet maius, quod contra Decium adduci poteſt, & credat quòd ei reſponderi non poſſit, vt etiam credit, & ſuperatus illo ſequitur Curtium, Caldas Pereira de nominat. emphyt. quæſt. 21. num. 42. vſque ad num. 45. tamen nec ita fortiter adſtringit, nec ſolutione caret, vt malè ijdem putarunt, dicentes in propoſita ſpecie filios ex legitimo matrimonio natos ad ſucceſſionem inuitari; filium verò natum ex matrimonio putatiuo, etſi legitimus ſit, & verè legitimus, non tamen ex legitimo matrimonio natum, ſed ex nullo, & illegitimo.

Deinde legitimatum per reſcriptum Principis, verè, non fictè legitimum eſſe, vt ſcribit Bartolus in l. ſi is qui pro emptore, quæſt. 3. ff. de vſucapionibus, & latiùs declarat Mantica de coniecturis vltimar. volunt, lib. 11. tit. 10. num. 12. per totum: idcircò ſubſtitutum excludere, & conditionem facere deficere, ſi teſtator dixerit: Si hæres deceſſerit ſine filiis legitimis, & naturalibus, quod firmarunt triginta illi Doctores longa ſerie congeſti à Rolando in conſil. 83. colum. penult. verſ. non obſtat quoque, lib. 3. Burſatus in conſ. 1. num. 8. & in conſ. 18. num. 6. lib. 1. Surdus in conſ. 1. num. 97. lib. 1. Mantica lib. 11. dict. tit. 10. num. 9. 10. & 11. Menochius in conſ. 266. num. 20. lib. 3. & præſumptionum. lib. 4. præſumpt. 79. num. 2. vbi Durandum, Coſtam, Couar. Marſarium, Ludouicum Molinam, ac alios multos refert idem tenentes, Graſſus §. fideicommiſſum, quæſt. 38. num. 1. & 2. at ſi teſtator dixerit: Si deceſſerit ſine filiis legitimis & naturalibus, legitimè natis, vel ex legitimo matrimonio, legitimatus non excludit ſubſtitutum, vt cum aliis multis latiùs probarunt Alexander Iacobinus, Ruinus, Socinus ſenior, Decius, Pariſius, Ripa, Neuizan. Gratus, Durandus, Couarruu. Molina, Sfortia, & alij, quos recenſent Mantica lib. 11. dict. tit. 10. num. 23. & 24. Menochius dict. præſumpt. 79. ex num. 21. cum ſeqq. Cephalus in conſ. 117. num. 21. lib. 1. Decianus in conſ. 88. num. 11. & num. 24. lib. 2. Graſſus §. fideicommiſſum, quæſt. 38. num. 5. Id autem ea præſertim ratione contingit, quòd repugnet teſtatoris voluntas, qui ſolùm diſpoſuit in fauorem eorum, qui ex legitimo matrimonio procederent: ergo, inquit Curtius, & eum ſequutus Caldas Pereira, loco relato ſuprà, idem erit obſeruandum in filio nato ex putatiuo matrimonio, cùm ſimilia verba adjiciuntur.

Verumenimverò, his omnibus facilè reſponderi poterit, conſtituendo in primis, filios ex matrimonio putatiuo natos, legitimos dici poſſe, atque ex legitimo matrimonio natos, quoad effectum prædictum, intelligendo, provt declaraui ſuprà, num. 24. vbi quorundam Authorum authoritate id probaui.

Deinde, legitimatum dici verè legitimum, conſiderando legitimitatem in genere, quando attenditur impedimentum iuris ciuilis, ſed non in ſpecie, reſpectu matrimonij, à quo legitimitas procedit, l. filium, ff. de his qui ſunt ſui, vel alieni iuris, iunctis his, quæ in propoſito eleganter conſiderat Mantica de coniect. vlt. volunt. lib. 11. tit. 10. n. 12. Dec. in conſ. 275. in fine, vbi dicit quòd licèt legitimatus ſit verè legitimus, eſt accidentaliter, & de iure ſpeciali, & non de iure communi, & naturali: inde non admittitur ad omnia, ad quæ legitimus de legitimo matrimonio; nec ex vtriſque reſultat idem effectus, vt obſeruar. ſuperiùs relati, & ante alios Iaſon in dict, l. ſi is qui pro emptore, num. 260. Mirum ergo non eſt, vt cùm ex vtroque idem effectus non reſultet, nec omninò ſimilis ſit ex legitimo matrimonio procreato, ſub fideicommiſſo eis verbis concepto non comprehendatur; quod non ita in filio ex matrimonio putatiuo nato procedit; nam, vt vides, bona fide procreatus, verè, & propriè legitimus eſt quoad effectum prædictum, ad quem matrimonium huiuſmodi validatur à iure, & legitimum reputatur, ſi in facie Eccleſiæ contractum fuerit; in legitimato verò nullum matrimonium interuenit, atque ita non tantus fauor conceditur, ſicut natis ex matrimonio, iuſto errore contracto, concedi debuit.

Secundum fundamentum Curtij iunioris, quod & repetit Luſitanus Caldas vbi ſuprà, conſiſtit in eo, quòd à verbis teſtatoris recedendum non ſit, l. non aliter, ff. de legatis 31. illam, & ibi notat Iaſon C. de collationibus: ſi ergo teſtator ſpecificè loquitur de legitimo matrimonio, non poteſt intelligi de putatiuo, quod non eſt legitimum ex eiuſdem Curtij ſententia.

Sed reſponditur in primis, quòd quando conſtat de intentione teſtatoris, non curatur de verbis, vt in in d.l. non aliter, & in l. in conditionibus, ff. de conditionibus & demonſtrat. l. 3. C. de liberis præteritis, l. hæredes, §. cùm ita, vbi latè Alexand. ff. ad Trebellianum, etiamſi non conſtet de mente per verba teſtatoris expreſſa, ſed per aliud diſpoſitum ab ipſo expreſſum, vt in in l. iam hoc iure, ff. de vulg. & pup. ſubſtit. & in l. Gallus, §. & quid ſi tantum, ff. de liberis & poſth. per quæ iura ſic docuit Socinus in l. in ambiguo, in 3. col. verſ. Tertia concluſio, ff. de rebus dubiis, & latiùs declarant Authores referendi infrà.

Deinde, in ſpecie hucuſque propoſita, non eſſe adeò claram, aut expresſam teſtatoris voluntatem, vt de illa dubitari non debeat; idcircò in re dubia, & obſcura coniecturis locum eſſe, maximè ob præſumptam eiuſdem voluntatem, quæ nobis fauet, vt ſuprà diximus, & Molinam ſic notantem adduximus, proptereà quòd eo ipſo, quòd teſtator natos de legitimo matrimonio ad ſucceſſionem inuitauit, cenſetur & natos de putatiuo inuitare voluiſſe, cùm matrimonium huiuſmodi quoad effectum, de quo agitur, ſimile ſit legitimo, & eundem effectum producat, ac denique iure ipſo quoad legitimitatem validum & legitimum reputetur.

Et per hæc patet ſolutio ad aliud fundamentum eiuſdem Curtij, quòd verba debent intelligi propriè, l. ſin autem, ff. de exercitoria actione, l. Labeo, ff. de ſupellectile legata; & ſic intelligi non poſſint de matrimonio putatiuo, nam cùm hîc conſtet de mente teſtatoris, & ex æquipollenti idem effectus reſultet, non attenditur proprietas, aut ſignificatio verborum, vt multis probant Socinus in regula 536. Mieres de maioratu, in initio 2. part. ex num. 11. Camillus Gallinius de verborum ſignificatione, lib. 2. cap. 21. ex num. 8. & cap. 22. 23. 24. & 25. & lib. 3. cap. 1. & ſeqq. Mantica de coniecturis vltimarum volunt. lib. 3. tit. 5. Petrus Magdalenas de numero teſtium in teſtamentis requiſito, 1. part. cap. 6. num. 30. & cap. 16. num. 126.

Ad aliud verò argumentum, quòd caſus omiſſus à teſtatore, habeatur pro omiſſo, nec comprehendatur ſub caſu expreſſo, ex l. commodiſſimè, ff. de liberis & poſthumis, cum vulgatis: ex eiſdem etiam ſatisfieri poteſt, ac congruentius quidem, ex dictis ſuprà, num. 22. & 23.

Ex quibus etiam reſpondetur ad aliud, conditionem, inquam, per æquippollens impleri non poſſe, quoniam conditio eſt neceſſaria ad actum de quo agitur, & ex æquipollenti idem effectus reſultat: quo caſu non procedit regula l. qui hæredi, & l. Mæuius, ff. de condit. & demonſtrat.

Sextum fundamentum, quod etiam pro contrario adducit ipſe Decius, ſumitur ex dicto Baldi in l. falſus, §. an etiam, ff. quod falſo tutore authore, vbi ſcribit ipſe Baldus, quòd ſi fit mentio de matrimonio, intelligitur de vero, & non de putatiuo.

Sed vitra Decium reſpondetur, quod cùm inter verum matrimonium, & putatiuum permultæ ſint differentiæ, vt latiſſimè declarat Barboſa in l. ſi cùm dotem, §. finali, ff. ſoluto matrimonio. Matienzus in l. 1. tit. 9. gloſ. 1. ex num. 4. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, Menochius lib. 4. præſumpt. 77. num. 8. 9. & 10. ſi enunciatur matrimonium ſimpliciter, non ſufficit figura matrimonij, quia non ſemper eundem effectum operantur; ſecus ſi matrimonium enunciatur ad vnum effectum, qui ex vtroque pariformiter reſultat quoad legitimitatem filiorum: tunc enim figura matrimonij ſufficeret, iuxta communem ſententiam Doctorum in cap. tranſlato, de conſtitutionibus, & ea, quæ Authores ſuperius relati, latiùs tradiderunt.

Vnde & ſeptimum fundamentum diluitur, matrimonio, inquam, vero conceſſa priuilegia, aliquando non competere matrimonio putatiuo, vt notant Doctores communiter in dict l. ſi cum dotem, §. finali, Matienzus, Barboſa, & Menochius in locis relatis ſuprà; nam in caſu noſtro non fit comparatio inter verum, & putatiuum, reſpectu aliorum priuilegiorum, ſed reſpectu iſtius effectus, ſcilicet legitimitatis inducendæ, in quo omninò æquiparantur, atque ex vtroque idem effectus pariformiter reſultat; & hoc ſufficit, iuxta communem theoricam Doctorum in dict. cap. tranſlato: item, vt dixi, comparatio non fit inter ea duo matrimonia, ſed inter filium legitimum de legitimo matrimonio, & legitimum de putatiuo, in quibus nulla differentia reperitur, ſed omnimoda ſimilitudo. Imò & aliquando priuilegia conceſſa vero matrimonio, & matrimonio putatiuo competunt, mulièrque in matrimonio putatiuo habere ſolet priuilegia doti conceſſa, vt ex communi Scribentium traditione obſeruat Barboſa in dict l. ſi cùm dotem, §. finali, ff. ſoluto matrimonio, ex num. 2. vbi ad id allegat nonnulla iura, & num. 4. cum communi etiam Doctorum sententia animaduertit, priuilegia reſpicientia exactionem dotis, habere locum in dote putatiua, & num. 5. priuilegium tacitæ hypothecæ competere doti putatiuæ, & num. 8. in dote putatiua locum habere priuilegium l. in rebus, 30. C. de iure dotium, & tandem num. 13. in matrimonio putatiuo locum habere communicationem lucrorum; idcircò ſuperiùs dixi, aliquando, non abſolutè ſimpliciter, quoniam matrimonio vero conceſſa priuilegia, aliquando, vt vides, competunt putatiuo, aliquando etiam denegantur eidem, vt oſtendit Barboſa in dict. l. ſi cum dotem, §. finali, num. 16. & num. 19. & ſequent.

Octauum & vltimum fundamentum deducitur ex l. finali, C. de his qui veniam ætatis impetrauerunt, vbi textus dicit, quòd ſi fit mentio de ætate legitima, intelligitur de ætate legitima naturali, non autem de legitima ciuili; & ſubdit textus, quòd hoc habet locum in teſtamentis, ſubſtitutionibus, & reſtitutionibus: ergo ſi habet locum in teſtamentis, verba, de legitimo matrimonio, verificari non poterunt in matrimonio putatiuo.

Verùm huic textui facilè reſpondetur, animaduertendo in primis, matrimonium putatiuum, legitimum dici quoad effectum, de quo agimus, intelligendo tamen provt explicatum fuit ſupra, num. 24. Deinde caſum illius textus diſſimilem eſſe noſtro caſui, tum ex doctrina Bartoli, & Imolæ in l. Gallus, & quid ſi tantum, in 2. col. ad finem, ff. de liberis & poſthumis; tum etiam ex his, quæ ſcribit Alexander in conſil. 67. Conſideratis his, in 3. col. lib. 1. Denique, quòd Princeps ſuo reſcripto, licèt ætatem ſuppleat, non tamen poteſt eam verè ſupplere, cùm ſit à natura impoſſibile: quod ſecus eſt in ſpecie, quam tractamus, vbi ex matrimonio putatiuo, vera, & non ficta, ſed naturalis legitimitas procedit, ſicut à legitimo matrimonio, vt in initio huius capitis probauimus, & in ſimili propoſito ſic ad illum textum reſpondet Alexander conſil. 2. in col. 7. verſ. non obſtat, volum. 1. ſublato enim impedimento, quod à iure poſitiuo inductum eſt, nihil legitimitati obſtat quoad effectum prædictum. Et hactenus de his, quæ diffusè ita tractantur, quia difficilia ſunt, nec hactenus ſic diſtinctè explicata; vide tamen in propoſito dict. l. finalis, quamplurima, quæ congeſſit Salazar de vſu & conſuet. lib. 1. cap. 1. ferè per totum.

Quartò & vltimò conſtituendum eſt; filios ex matrimonio putatiuo natos, in Maioratu non ſuccedere, ſi inſtitutor ad ſucceſſionem dumtaxat inuitauerit eos, qui ex vero matrimonio nati ſint; id quod Molina, Mieres, & alij huius Regni Scriptores omittunt, veriſſimum tamen eſt ex eo, quòd in hac ſpecie, præſumpta teſtatoris voluntas ceſſare videtur, propter quam in ſuperiori caſu Decij ſententiam amplectebamur, vt ſuprà, n. 22. aduertebam; imò teſtator, qui filios ex vero matrimonio vocauit, eo propoſito videtur feciſſe, vt legitimatos, vel ex matrimonio putatiuo natos, alióſque ſimiles à ſucceſſione excluderet: idcircò requiſito vero matrimonio, non ſufficit putatiuum, ex doctrina Baldi relata ſuprâ, num. 32. quam etiam refert, & in fideicommiſſis probat Menochius lib. 4. præſumpt. 77. num. 7. & ſeqq. Mantica de coniecturis vltimar. volunt. lib. 11. tit. 8. num. 25. ſentit etiam Decius dict. conſ. 153. in fine, in illis verbis; Quia in iſto caſu non exprimitur de vero matrimonio. Fatetur etiam Curtius in dict. conſ. 27. num. 6. ac pro vero ſupponunt omnes ferè à me relati ſuprà, num. 12. & 13.

CAPVT XII.

Liberi in conditione poſiti, an, & quando cenſeantur vocati, vel grauati? & quæ coniecturæ vocationem, vel grauamen in re dubia inducant? ac de multis in propoſito neceſſariis: plena, atque abſoluta manu actum ab his, qui hoc capite recenſentur in vnum & ibidem reddita ratio, quare huiuſce rei diſceptatio prætermiſſa ſit ab Authore, in qua ipſe non leui, aſſiduo potius, & importuno labore quamplurima euoluerat, & non mediocri diligentia diſtinxerat.

SVMMARIVM.

- 1 Liberi in conditione poſiti, an, & quando cenſeantur vocati, & quæ coniecturæ vocationem, vel grauamen in re dubia inducant? remiſſiuè, & per totum caput.
- 2 Author reddit rationem, ob quam huius Capitis diſceptationem & diſputationem prætermittit, & infrà, num. 6.
- 3 Author recenſet in vnum permultos Authores, qui huius Capitis materiam tractarunt.
- 4 Franciſcum Manticam, Simonem de Prætis, & Iacobum Menochium, plenâ & diſtinctâ manu de hac materia ſcribere.
- 5 Marcum Antonium Peregrinum. Tiberium Decianum. & Hyppol. Riminaldum, latiſſimè egiſſe de hac materia.
- 6 Ioſephi de Ruſticis, tractatus plenus in hac materia, Authoris manum ligauit, vt ampliùs in ea inſiſtere nollet, ſed ad ipſum, & alios Lectorem remitteret, vt hoc num. adnotatur.

LIberi in conditione poſiti, an, & quando cenſeantur vocati, & quæ coniecturæ vocationem, vel grauamen in re dubia inducant? & de multis in propoſito neceſſariis, quoniam frequenter contingit in Scholis, & Palatiis, controuerti; & ſanè articulus perdifficilis eſt, & ferè inextricabilis, & qui nec certa lege, nec concludenti ratione videtur poſſe terminari, vt inquit Mantica de coniecturis vltimar. volunt. lib. 11. tit. 2. in princ. vbi num. 19. refert Socinum, Ruinum, Ripam, Decianum. & alios exiſtimantes, hac de re dari non poſſe certam doctrinam, ſed circumſpectioni Iudicis, & concludentibus coniecturis hoc relinquendum eſſe.

Olim ego non abſque vtilitate futurum exiſtimaueram, ſi congeſtis in vnum atque originaliter, & maturè prælectis à me, quæ in diuerſis, & infinitis locis ad ga vſque tempora ab allis erant ſcripta, reſolutione, & diſtinctione controuerſiam hanc dirimerem, Doctorum opiniones concordarem, coniecturas inducendi, vel non inducendi fideicommiſſi deducerem, ac denique nonnullis, diſtinctè forſan magis, quàm anteà erant, adnotatis, quæ veriora mihi viderentur, in medium proponerem; postmodum n. verò mutatâ ſententiâ, quamuis non leui, aſſiduo potiùs, & importuno labore infinita euoluiſſem, diſceptationem hanc ideò prætermittendam decreui, quòd de ipſa, plenus & eruditus tractatus per Ioſephum de Ruſticis editus, in lucem proditus fuiſſet, quem ego non videram: quòd etiam, & alij Recentiores pleniſſima, & abſolutiſſima manu ſcripſiſſent, quâ vel ſolâ ratione, diſputationem ſciens, conſultóque prætermittens contentus ſum in hoc capite nonnulla conſtituere.

In primis, in propoſito dubio negari non poſſe. quin duæ ſint communes & contrariæ ſententiæ; nam quòd liberi in conditione poſiti, non videantur ſubſtituti, ſed ſolùm parentibus ſuis ab inteſtato ſuccedant, probarunt innumeri, qui principaliter ducuntur ſententiâ Gloſſæ in l. Lucius, 2. in verbo, liberos, ff. de hæredibus inſtituendis: hos retulerunt Antonius Gabriel, Couarruu. Molina, Mantica, Prætis, Menochius, Decianus, Cephalus, Riminaldus, Rogedus, & alij, quos ſtatim congeram in vnum; è contra tamen, quòd liber in conditione poſiti, intelligantur ſubſituti per fideicommiſſum, permulti etiam iuris Authores tenuerunt, quos etiam referendi infrà recenſent, & notiſſimè, neruosè defendit, & contrariæ partis fundamentis reſpondet Andreas Fachineus controuerſiarum iuris lib. 4. cap. 51. per totum, fol. 458. vbi vide.

Deinde & ſecundò, recentiores iuris Scriptores, modò vnam, modò aliam partem probaſſe, atque inuicem adeò repugnare aliquando, vt ijdem ſibiipſis contradixerint, & vtramuis opinionem communiorem eſſe firmauerint.

Prætereà & tertiò, vnam, & alteram opinionem de facili defendi poſſe, & contrariæ partis fundamentis fatisfieri, ſi originaliter prælegantur ea, quæ poſt alios Antiquiores adnotarunt Mantica, Menochius, Simon de Prætis, Alexander Trentacinquius, Bonifacius Rogerius, Alexander Raudenſis, Peregrinus, & alij referendi infrà.

Quartò etiam, ab vna, & altera opinione non ſolùm recedi, cùm apertè conſtare poteſt de voluntate teſtatoris in contrarium, ſed etiam vbi aliqua coniectura concurrit, etſi maxima non ſit, ex qua deprehendi poſſit, quid teſtator voluerit, provt cum multis obſeruat Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap. 6. num. 3. vbi num. 2. veriſſimè annotauit, liberos in conditione poſitos, in Hiſpanorum primogeniis, cenſeri poſitos in diſpoſitione, ſic, vt impoſſibile ſit in Maioratibus obtinere ſententiam Gloſſæ in dict. leg. Lucius: quod & Mieres, & Aluaradus referendi infrà, probarunt.

Denique & quintò, in hac quæſtione legendos quamplures; quorum permultos intactos reliquit Ioſephus de Ruſticis in tractatu, quem de hac materia ſcripſit, & inter alios videndi erunt omninò Antonius Gabriel commun. concluſ. lib. 3. tit. de fideicomiſſis, concluſ. 4. Iulius Clarus receptarum ſentent. lib. 3. §. teſtamentum, quæſt. 77. cum ſeqq. vbi latiſſime Marſarius in epitome fideicommiſſorum, quæſt. 20. per totam. Alciatus reſponſo 482. 483. 484. & 485. & reſponſo 531. Philippus Portius lib. 2. communium opinionum, concluſ. 12. Antonius Gomez. tom. 1. variarum, cap. 5. de fideicommiſſaria ſubſtitutione, num. 42. Menchaca de ſucceſſionum progreſſu, lib. 1. §. 4. per totum. Coſta in cap. ſi pater, de teſtamentis, in 6. in 1. part. verbo, ſi abſque liberis, ex num. 54. Couarruu. in cap. Rainuntius, de teſtam. §. 3. per totum. Padilla in l. cùm acutiſſimi, ex num. 46. C. de fideicommiſſis. Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap. 6. in princ. Aluaradus de coniecturata mente defuncti, lib. 3. cap. 1. num. 6. Mieres de maioratu, part. 2. quæſt. 5. num. 18. Franciſcus Mantica, Simon de Prætis, & Iacobus Menochius, qui plena, & diſtincta manu de hac materia ſcribunt. Mantica de coniecturis vltimar. volunt. lib. 11. tit. 2. & 3. vbi eruditè, & cum explicatione multarum legum. Prætis de interpret. vltimar. volunt. lib. 3. dubit. 2. ſolut. 2. & 3. per totam, fol. 161, cum ſeqq. Menochius de arbitrariis, lib. 2. caſu 148. & lib. 4. præſumpt. 76. per totam, vbi vide omninò, & in conſ. 135. & 152. lib. 2. Franciſcus Burſatus in conſ. 1. ex num. 8. lib. 1. & in conſ. 200. num. 10. & 19. & num. 26, & 27. & num. 33. & ſeqq. lib. 2. Cephalus in conſ. 93. per totum, lib. 1. & in conſ. 517. lib. 4. Antonius Galeatius Maluaſſia in conſ. 76. per totum, vol. 1. Caldas Pereira de nominat. emphyt. quæſt. 2. ex num. 4. cum ſeqq. Alexander Raudenſis deciſ. 27. per totam, & deciſ. 31. 1. part. Marcus Antonius Peregrinus, Tiberius Decianus, & Hyppolit. Riminaldus, qui etiam latiſſimè egerunt de hac materia. Peregrinus de fideicommiſſis, art. 28. à princ. fol. 154. & ſeqq. vbi vide omninò. Decianus in conſ. 28. per totum, & in conſ. 59. & in conſ. 78. & in conſ. 102. lib. 2. & in conſ. 9. & in conſ. 44. & in conſ. 86. & 89. & in consil. 101. lib. 3. Riminald. in conſ. 476. lib. 4. & in conſ. 502. lib. 5. latiſſimè in conſ. 602. lib. 6. Petrus Antonius de Petra de fideicommiſſis, quæſt. 9. ex num. 154. cum infinitis ſeqq. & eſt optimum conſilium 31. ex num. 11. vſque ad num. 21. inter conſilia vltimar. volunt. volum. 2. Anton. Theſaurus deciſ. Pedemontana, 60. & deciſ. 96. per totam. Ioannes Corraſius Miſcellan. iur. ciuil. lib. 2. cap. 19. per totum, fol. 169. Michaël Graſſus receptarum ſentent, §. fideicommiſſum, quæſt. 13. & 14. & §. inſtitutio, quæſt. 17. Petrus Surdus in conſ. 67. num. 3. & num. 35. & ſeqq. & in conſ. 96. num. 30. & ſeqq. lib. 1. latiùs in deciſ. 162. per tatam, Achilles Pedrocha in conſ. 5. num. 38. & ſeqq. & num. 66. & in conſ. 22. à num. 6. vſque ad num. 16. & in conſ. 40. à princ. vſque ad num. 18. Alexand. Trentacinq. de ſubſtit. 4. part. cap. 11. à num. 20. vſque ad num. 33. fol. 175. Bonifacius Rogerius in conſ. 12. & in conſ. 25. per totum, lib. 1. & in conſ. 50. ex num. 57. eodem lib. vbi dicit, æquiorem, & veriorem opinionem eſſe, quòd filij, & alij deſcendentes in conditione poſiti, diſpoſitiuè vocati intelligantur, & quòd omnes ferè Italiæ DD. talem partem ſequuti fuerunt, ac etiam Florentini, & Bononienſes Aduocati magis communiter receptam teſtabantur, Fabius Turretus in conſ. 82. à num. 47. vſque ad num. 61. Aldobrandinus in conſ. 29. ex num. 18. cum ſeqq. & num. 52. & ſeqq. vol. 1. Ioannes Vincentius Honded. in conſ. 60. num. 83. & ſeqq. & in conſ. 65. ex num. 18. vſque ad num. 46. vol. 1. & in conſ. 54. per totum, vol. 2. Angelus Matheacius de legat. & fideicommiſſis, lib. 3. cap. 19. per totum. Iacobus Cancerius variar. reſolut. lib. 1. c. 1. de ſubſtitut. ex n. 35. Franciſcus Monaldus in conſ. 149. n. 35 & multis ſeqq. Camillus Borrellus Oliuetanus in conſ. 33. lib. 1. Franc. Gratian. de conciliatione legum Digestorum & Codicis, C. de vulgari & fideicommiſſaria ſubſtitut. num. 19. & ſeqq. Hieronymus de Cæuallos communium contra communes, quæſt. 94. Additionator Gamæ in addit. ad deciſ. 341. in fine.

Poſt hæc autem, & multis iam pridem à me elaboratis, ad manus meas, vt dicebam ſuprà, peruenit Ioſephi de Ruſticis tractatus plenus, an & quando liberi in conditione poſiti cenſeantur vocati, cuius occaſione, velut neceſſariò adſtrictus ſum præſentem hanc diſceptationem prætermittere, ne ab aliis tacta, & ſic copiosè reſoluta tranſcribere velle, aut in hoc otiosè tempus conſumere, aliquibus videri poſſet; forſan tamen aliquando in medium proferam nonnulla, quæ non ita dilucidè, aut diſtinctè, vt neceſſe fuit, à præfato Authore explicantur.

CAPVT XIII.

Pater qui vnicum tantùm filium habet, vtrùm tertiæ partis bonorum ſuorum meliorationem facere poſſit, ita vt in ea grauari valeat filius, aut in fauorem deſcendentium, futurorúmve liberorum grauamen, aut fideicommiſſum iniungi? accurata equidem, & diligens explanatio, vbi Scriptorum huius Regni ſententia communis, meliùs quàm anteà erat, corroboratur; Ioannis Parladorij in contrarium rationes & fundamenta, nouiter & verè ſubuertuntur, multa adnotantur, quæ alibi Lector non inueniet ſcripta: deinde melioratio huiuſmodi facta filio, quem pater vnicum habebat, an conualeſcat, ſi alij filij, vel nepotes viuo patre, naſcantur? quid è contrà, ſi tempore meliorationis factæ, plures erant filij, aut nepotes ex filiis; tempore autem mortis parentis, vnicus tantùm filius ſuperſit: vbi etiam traduntur nonnulla, quæ ſic diſtinctè, & abſolutè explicata non erant ab alio.

SVMMARIVM.

- 1 Pater, qui vnicum tantùm filium habeat, an poſſit illum in Tertio bonorum ſuorum meliorare, ſic vt melioratio valida ſit quoad effectum, vt in ea parte poſſit filius grauari, & per totum caput.
- 2 Meliorationem tertiæ partis bonorum factam à patre filio ſuo, quem vnicum habeat, non valere ex ſententia communi Scriptorum huius Regni.
- 3 Pro qua primum fundamentum adducitur.
- 4 Et Ioannis Parladorij ſolutio nouiter, & verè diluitur & num. ſeq.
- 5 Lex, vel canon, quando vtitur aliqua dictione, ratione frequentioris vſus, non per hoc excludit, nec ſtat excluſiuè, quin etiam habeat locum in aliis caſibus.
- 6 Lex, id quod facilè exprimere potuiſſet, ſi voluiſſet, nec expreſſit, videtur in conſideratione non habuiſſe.
- 7 L. 5. tit. 6. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, communi ſententiæ Scriptorum huius Regni non obſtare, quicquid contrà Parladorius contendat, provt hoc num. nouiter aduertit Author.
- 8 Ioannem Parladorium, contra communem ſententiam ſuperiùs relatam, minùs benè expendere l. Regiam, 12. tit. 6. lib. 5. nouæ Compilationis, provt hoc numero adnotauit Author.
- 9 Adducitur ſecundum fundamentum in fauorem communis ſententiæ relatæ ſuprà, num. 2. & vide etiam num. ſeq.
- 10 Electionis, aut prælationis ratio conſiderari non poteſt, niſi inter duos, vel inter plures.
- 11 Ioannis Parladorij contra Communem ratio quædam diluitur, & inter deſcendentes nullo caſu poſſe conſiderari electionem, ſeu meliorationem ad Tertium, in quo non detur aliquo reſpectu prælatio: & verè & concludenter hoc num. demonstratur.
- 12 Melioratio nihil aliud eſt, quàm prælegatum.
- 13 Prælegatum vnico hæredi fieri non poteſt.
- 14 L. vtrùm, ff. de aſſignandis libertis, cum aliis iuribus, quæ hoc num. expenduntur, quòd optimè vrgeat proſententia communi, relata ſuprà, num. 2. & ibidem diſcriminis ratio, quam inter aſſignationem, & meliorationem Parladorius conſtituit, manifeſta, & vera ratione deſtructa.
- 15 Meliorationem Tertij bonorum vnico filio factam valere, ita vt poſſit pater quodcunque onus per fideicommiſſum iniungere, & in ea parte grauare filium: idque ex ſententia Ioannis Parladorij, D. Franciſci Sarmienti, & Doctoris Spino.
- 16 Quorum præcipua fundamenta hoc num. expenduntur, & vide num. ſeqq. vbi concludenter & nouè reſpondetur eiſdem.
- 17 In melioratione facta pluribus filiis, vel vni ex pluribus exiſtentibus, diuerſam rationem militare, quàm in ea, quæ vnico tantùm filio exiſtenti fiat: provt hoc num. contra Parladorium ſubtiliter & eleganter adnotatur.
- 18 Ioannes Parladorius, lapſus errore manifeſto, dum exiſtimauit, maiori ratione competere patri ius meliorandi in Tertio bonorum, quando vnicum filium habet, quàm cùm habet plures, provt hoc num. nouiter, & concludenter aduertit Author.
- 19 Vltima defunctorum voluntas latè, benignèque interpretari debet, atque modis omnibus obſeruari provt hoc num. latiſſimè ab aliis explicatum traditur; remiſſiuè.
- 20 Teſtator non poteſt directè, nec per indirectum diſponere contra leges, vel aliter quàm ipſæ diſponunt.
- 21 Teſtatoris voluntas ſeruari non debet, nec eſt ſequenda, etiam per filium, quando est circa ea, in quibus diſponere non poteſt, nec grauamen adjicere.
- 22 Verbum, quod prælationem denotat, etiam in vnica perſona non impropriè cadit, quando ſubiecta materia id ſuadet, vel diſpoſitio ita aptè verificatur in vna ſicut in pluribus.
- 23 Pluralis loquutio licèt ſoleat in vnico filio verificari, hoc tamen procedit ex voluntate teſtatoris, & vbi ſubiecta materia non ſuadet, appellationem liberorum ad plures eſſe referendam.
- 24 Leges in plurali loquentes, verificantur in vno, ſi eadem ſit ratio, ſecus ſi diuerſa, quia tunc verba pluralis numeri non verificantur in ſingulari.
- 25 Ioannis Parladorij contra communem Scriptorum huius Regni ſententiam, alia duo fundamenta adducta.
- 26 Ioannis Parladorij contra Communem ex l. 27. Tauri fundamentum deductum, non ſubſiſtere: provt hoc num. nouè adnotatur, & ad l. 27. Tauri, non vulgata conſideratio proponitur, & vide num. ſeq.
- 27 Tertium bonorum, Legitimam eſſe filiorum præciſam, extraneorum reſpectu, ſed inter ipſos filios, & deſcendentes voluntariam, ita vt cui velint parentes, poſſint Tertium relinquere, dummodò ex ipſorum diſpoſitione ad extraneos non perueniatur, existentibus filiis aut deſcendentibus eorum.
- 28 Ioannes Parladorius contendens, nullam diſcriminis cauſam poſſe dari, quare magis tertia bonorum portio computetur intra Legitimam vnico filio exiſtenti, quàm exiſtentibus pluribus, deceptus apertè: & diſcriminis ratio nouè conſiderata aduersùs ipſum, per Authorem.
- 29 Ioannis Parladorij fundamentum contra communem, ex l. 27. Tauri deductum, fallax eſſe, & minùs idoneum, provt hoc num. adnotatur, vbi traditur verus ſenſus. l. 27. Tauri.
- 30 Legitima quòd ſit quota hæreditatis, ex ſententia multorum.
- 31 Melioratio autem Tertij quota bonorum.
- 32 Legitima quòd ſit quota bonorum, ex ſententia quamplurimorum.
- 33 Opinio communis amplectenda eſt.
- 34 Maximè ſi melioribus & fortioribus rationibus ſit comprobata.
- 35 Ioannis Parladorij obiectum, aduersùs ipſum retorqueri poſſe, provt hoc num. adnotatur.
- 36 Melioratio ſi fiat filio, quem pater vnicum habet, & poſteà naſcantur alij filij, vel nepotes, viuo patre, an talis melioratio conualeſcat, quæ ex tertia bonorum portione facta eſt, & num. ſeq. vbi dubium hoc latè, & meliùs quàm hactenus diſputatur, & num. 43. reſolutio traditur.
- 37 Melioratio Tertij vinculata, an valeat, ſi quando pater eam fecit, plures filios habebat, aut nepotes ex filiis; tempore autem mortis, vnicus tantùm filius ſuperſit, & vide infrà, numero 51. vbi traditur reſolutio.
- 38 Donatio omnium bonorum, vel maioris partis eorum, facta ab eo, qui liberos non habebat, reuocatur in totum ipſo iure, natiuitate filiorum poſteà natorum, & ibidem de materia l. ſi vnquam, C. de reuocandis donationibus, latiſſimè actum, remiſſiuè.
- 39 Inducta ad restrictionem, ſeu diminutionem, augmentum operari non poſſunt.
- 40 Donatio facta à patre filio, quem vnicum habebat, aliis poſteà ſuſceptis liberis, an reuocatur hodie, attento iure Regio, quoad tertiam bonorum portionem?
- 41 Bernardi Diaz in propoſito dubio opinio relata.
- 42 Et contraria opinio multorum magis probata.
- 43 Quæſtionis propoſitæ ſuprà, numero 36. reſolutio traditur.
- 44 Quod à principio non valet, ex cauſa de nouo ſuperuenienti confirmari poteſt.
- 45 Tempus ſolum, licèt non ſit modus tollendæ, aut inducendæ obligationis, cum aliis tamen adminiculis vtrumque poteſt operari.
- 46 Iudicium, quod à principio erat nullum, ex iure ſuperuenienti confirmatur.
- 47 Dominij ſuperuenientia confirmat ius pignoris, & hypothecæ ab initio inutiliter conſtitutum in re aliena.
- 48 Diſpoſitio, quæ ſimpliciter facta non valeret, poteſt fieri ſub conditione collata in tempus habile, & ibidem deciſio l. in tempus, ff. de hæredibus inſtituendis, nonnullis exornata, remiſſiuè.
- 49 Diſpoſitio teſtatoris ſimpliciter facta, intelligitur facta eo caſu, & modo, quo de iure fieri poteſt vt valeat.
- 50 Donatio, liberis poſteà ſuſceptis, an reuocatur ex constitutione l. ſi vnquam, C. de reuocandis donationibus, ſi donans tempore donationis de liberis cogitaſſet, & adhuc donationem feciſſet; vbi Bernardi Diaz, & Gregorij Lopez, contrarietas diſtinctione componitur.
- 51 Quæstionis propoſitæ ſuprà, num. 37. vera reſolutio traditur.
- 52 Legitima filiorum, vt æſtimetur, conſideratur tempus mortis illius, de cuius bonis Legitima debetur.
- 53 Actus ſemel perfectus at que conſummatus, non vitiatur, etiamſi deueniat ad caſum, à quo incipere non potuiſſet: ſecus tamen, ſi perfectus, aut conſummatus non fuit.

DVbia eſt, & inter Scriptores huius Regni controuerſa quæſtio, nec quidem abſolutè explicata: vtrùm pater, qui vnicum tantùm filium habeat, poſſit illum in Tertio bonorum ſuorum meliorare, ſic, vt melioratio valida ſit quoad effectum, vt in ea parte poſſit filius grauari, aut onus reſtitutionis in fauorem deſcendentium, aut futurorum liberorum eidem iniungi, iuxta text. in l. 11. tit. 6. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ? Et negatiuam partem, non valere ſcilicet meliorationem tertiæ: partis bonorum factam à patre filio ſuo, quem vnicum habeat, tenuerunt Gregorius Lopez, Palacios Rubios, Didac. de Couar. Petrus de Peralta, Anton. Gomezius, Didacus Perez, Tellus Ferdinandez, & alij, quos refert, & ſequitur Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 2. cap. 11. num. 3. D. Antonius de Padilla in l. cum virum, num. 2. C. de fideicommiſſis, Gaſpar. Baëtius de non meliorandis dotis ratione filiabus, cap. 9. num. 7. fol 52. Bernardus Diaz regula 213. fallentia 4. verſic. nec huic meæ ſententiæ. Lara in l. ſi quis a liberis, §. parens, num. 43. de liberis agnoſcendis. Aluaradus de coniecturata mente defuncti, lib. 2. cap. 2. in princ. num. 22. Ioannes Guttierrez de iuramento confirmatorio, 1. part. cap. 9. num. 15. & practicarum, lib. 2. quæſt 54. num. 2. Matienzus in l. 2. tit. 6. gloſ. 2. num. 3. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ. Azeuedius in l. 3. eodem tit. & lib. num. 13. Burgos de Paz iunior ciuilium, quæſt. 1. num. 9. Angulus ad leges Regias meliorationum. in l. 5. gloſ. 1. num. 7. fol. 131. & in l. 11. gloſ. 10. num. 1. per totum, fol. 231. Et pro hac ſententia ſequentia ſuffragantur fundamenta.

In primis, quòd ferè omnes leges huius Regni, quæ de melioratione tractant, ſemper loquuntur de pluribus liberis, in plurali numero, nec de vnico tantùm ſermonem faciunt, quaſi ſentiant, ad vnicum filium meliorationem adaptari non poſſe, vt conſtat ex l. 17. 18. 19. & ſeq. Tauri, l. 1. & ſeqq. tit. 6. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, & in l. 27. Tauri, quæ hodie eſt l. 11. tit. 6. lib. 5. vbi ponitur ordo, & forma, iuxta quam ſubſtitutiones, aut vocationes fieri, & grauamina poſſunt, aut debent apponi per patres meliorantes aliquem ex filiis, vel deſcendentibus, & dicitur expreſsè: Mandamos que quando el padre, ò la madre mejoraren alguno de ſus hijos ò deſcendientes legitimos. Quæ verba verificari non poſſunt in ſingulari; & ſic, quando vnicus tantùm exſtat filius, ex his, quæ in ſimili adducit Baëza de non meliorandis dotis ratione filiabus, cap. 9. num. 27. & 28.

Nec ſatisfacit ſolutio Ioannis Parladorij verum quotidianarum, lib. 1. cap. 7. num. 20. dum dicit, quòd prædictæ leges non quidem diſponendo, ſed narrando potiùs, plurium liberorum mentionem faciunt, atque etiam ratione frequentioris vſus: quo caſu non rectè ex talibus legibus argumentum ſumitur, iuxta, quæ tradit Iaſon in lega 1. num. 32. C. de ſacroſanctis Eccleſiis, vbi ex doctrina Gloſſæ, in Clementina 1. in verbo, præſidentes. de reſcriptis, adnotauit: Quòd quando lex, vel canon vtitur aliqua dictione, ratione frequentioris vſus, non per hoc excludit, nec ſtat excluſiuè, quin etiam habeat locum in aliis caſibus. Verumenimverò, ſi ad mentem dictarum legum attendas, non obſcurè colligere poteris, non ratione frequentioris vſus, ſiue non narrando, (quod proculdubio diuinare eſt ſed cum maximo myſterio dictum fuiſſe ſemper: Alguno de ſus hijos, o deſcendientes: Quæ verba & diſponunt quidem, & mentem legiſlatoris oſtendunt, ac etiam ſic intelligi debent, vt minùs lædantius commune, quam fieri poſſit, ex his, quæ ſcribunt Aretinus in conſ. 12. num. 7. verſ. ſed tamen. Pedrocha in conſ. 16. num. 95. Sed iuxta ius commune, leges illæ vnico filio non conueniunt, vt ſtatim probabitur: ergo aliter quàm ſonant, intelligi non debent, nec extendi ad caſum, quo vnicus tantùm filius exiſtat, maximè cùm præſumptio ſit, quòd lex id noluerit, quæ ſempet de aliquo ex pluribus meliorato, aut meliorando loquuta eſt, nec vnquam in caſu propoſito, nec de vnico tantùm filio exiſtenti, qui melioratus ſit, meminerit: quoniam facilè id exprimere potuiſſet, ſi voluiſſet; & ſic dicendum eſt, vnici filij quoad meliorationem, rationem nullam habuiſſe: ex his, quæ notarunt Decius in conſ 442. n. 9. & in conſil. 513. num. 11. Pariſius in conſ. 31. n. 7. & in conſ. 58. num. 5. lib. 2. Gozadinus in conſ. 29. num. 16. & in conſil. 83. num. 9. Socinus iunior in conſil. 200. n. 12. lib. 1. Ioannes de Monteſperello in conſ. 41. num. 5. vol. 1.

Nec vrgent in contrarium leges Regiæ 5. & 12. tit. 6. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, quæ ſecundùm Parladorium dicto cap. 7. num. 21. in ſingulari numero loquuntur; Nam verè dict. l. 5. tit. 6. non loquitur de vnico filio tantùm, qui exſtaret, & melioratus eſſet, ſed de filio, auc alio deſcendente legitimo, qui inter alios filios, aut deſcendences electus ſit ad meliorationem, vt poſſit ex diſpoſitione illius legis repudiare hæreditatem, & acceptare meliorationem, ſolutis debitis. Et poſtmodùm dicit illa lex in plurali numero: Sean obligados los tales mejorados.

Lex verò 12. tit. 6. lib. 5. nouæ Compilationis, minùs benè expenditur in contrarium, per Parladorium, loco relato ſupra. Nihil enim intereſt, an lex illa loquatur etiam in caſu, quo vnicus tantùm filius, aut deſcendens exiſtit, cùm non loquatur in melioratione Tertij, quæ vnico filio non conuenit, vt hactenus probatum eſt; ſed in Quinto bonorum, quod edam vnico filio relinqui poteſt, ſicut extraneo: quo caſu deciditur ibi, quòd ex vi, & diſpoſitione duarum legum, quæ permittunt parentibus diſponere de Quinto bonorum, non cenſeatur permiſſum vltra vnum Quintum diſponere poſſe, neque in vita, neque in morte, ſiue Quintum donetur, aut legetur deſcendentibus, ſiue extraneis.

Secundò, pro eadem communi ſententia facit, quòd melioratio denotat id, quod præ cæteris filiis ſibi æqualibus ex gratia, & liberalitate parentum filius conſequitur: quòd ſi vnicus tantùm filius ſit, nulla gratia exerceri videtur, nec liberalitas aliqua conſiderari valet; quippe cùm omnia bona parentum ſint hodie de iure huius Regni Legitima, & proprium patrimonium filiorum, excepto Quinto bonorum, de quo poſſunt parentes ad libitum diſponere, vt ex l. 9. tit. 5. lib. 3. fori, adnotarunt Antonius Gomezius in l. 17. Tauri, in princ. Baeça de non meliorandis dotis ratione filiabus, cap. 1. num. 17. & num. 19. & cap. 9. num. 8. & num. 44. Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 2. cap. 11. num. 3. Ioannes Guttierrez de iuramento confirmatorio, 1. part. cap. 9. num. 17. Matienzus in l. 2. tit. 6. gloſ. 3. num. 2. & Azeuedius ibi, num. 9. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ: & ideò nec in illo grauari poſſit vllo modo, cùm ſit pars Legitimæ, ex conſtitutione l. quoniam in prioribus, C. de inofficioſo teſtamento, & his quæ in propoſito ſcripſerunt latiſſimè Guil. Bened. in cap. Rainuntius, de teſtamentis, verbo, reliquit, ex num. 26. vſque ad num. 44. Coſta in cap. ſi pater, de teſtamentis, in 6. in 2. part verbo, debitæ, & verbo priuare non poſſit. Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap. 1. num. 29. & ſeqq. & poſt infinitos ab eo relatos Pedrocha in conſil. 6. à princ. Eo etiam, quòd regulariter electionis, aut prælationis ratio conſiderari non poteſt, niſi inter duos; vel inter plures, ex leg. vnum ex familia, l. cum quidam, la 2. l. cum pater, §. à filia, ff. de legatis 2.

Quibus non obſtat dicere, quòd verbum hoc meliorationis, non ſemper ſignificat electionem, ſeu prælationem, ſed potiùs legatum, aut donationem: quo argumento contra communem Scriptorum huius Regni ſententiam vtitur Parladorius dict. cap. 7. num. 12. & ſumit illud ex reſolutione Telli Ferdinandez in l. 21. Tauri, num. 5. & 6. Quia reſpondetur, quòd licèt verbum prædictum aliquando ſtet propriè comparatiuè, aliquando verò electiuè, ſeu poſitiuè, vt eruditè, & latiùs declarat Tellus Ferdinandez dict. num. 5. & 6. Tamen inter filios, & nepotes, qui habent primum locum in ſucceſſione, quòd ſtet comparatiuè, certum eſt, & tunc ſignificat propriè prælationem: inter alios verò, quibus nulla eſt ſucceſſio, hoc eſt, inter nepotes, quibus melioratio fieri poteſt, etiamſi parentes eorum præcedant in gradu, vt ſtatim dicetur, licèt non ſtet comparatiuè, ſed electiuè; negari non poteſt, quòd ſit etiam prælatio reſpectu deſcendentiæ, quod ipſemet Tellus fatetur ita vt inter deſcendentes nullo caſu conſiderari poſſit electio, ſeu melioratio ad Tertium, in quo non detur aliquo reſpectu prælatio, quæ vnico tantùm filio aut deſcendente exiſtenti, conſiderari non poteſt; & ſic, ſiue ſit melioratio, ſiue electio, aut donatio, quòd inter plures fieri debeat, pro certo ſupponit Tellus Ferdinandez ibi, vt minimè poſſit eiuſdem Authoris doctrina, aut reſolutio contra Communem, quam ipſemet defendit ponderari.

Tertiò, pro eadem ſententia communi facit, quia melioratio nihil aliud eſt, quàm prælegatum, vt defendit Rodericus Suarez, in l. quoniam in prioribus, limit. 7. num. 1. & 9. & ſequuntur Segura in l. 3. §. finali, ff. de liberis & poſthumis, num. 110. Ioannes Guttierrez de iuramento confirmatorio, 1. part. cap. 9. num. 16. Queſada diuerſarum quæſtionum iuris, cap. 6. num. 15. Gomez. de Leon. in centuria informationum iuris, cap. 5. num. 8. Matienzus in l. 2. lib. 6. gloſ. 3. num. 3. & ibidem Azeuedius num. 8. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, & videtur probare l. 9. tit. 5. lib. 5. ordinamenti: quæ inter legata refert meliorationem, vt ſic ea lex conueniat titulo, cui ſubiacet, iuxta vulgatam doctrinam textus in l. Imperatores, ff. de in diem addictione: at prælegatum vnico hæredi fieri non poteſt, ex ratione l. planè, la 1. §. ſi duobus, l. legatum, §. 1. ff. de legatis 1. l. in fideicommiſſariam, §. ſi legatum, iuncta Gloſſa, ff. ad Trebellianum: ergo nec melioratio fieri poterit vnico filio.

Quartò deinde, pro eadem parte vrget etiam textus, in l. vtrùm, ff. de aſſignandis libertis, & in §. 1. iunctâ ſuâ Gloſsâ, Inſtitut. de aſſignatione libertorum. Quibus probatur, ius illud aſſignandorum libertorum, ita demum competere patri, ſi plures liberos habeat; ergo idem ſtatuendum eſt in melioratione Tertij bonorum, quia cùm vnicus tantùm filius exiſtit, non datur ſubiectum inter quos cadat electio, ſeu prælatio.

Nec placere poteſt diſcriminis ratio, quam inter aſſignationem, & meliorationem conſtituit Parladorius dict. cap. 7. num. 24. vbi dicit; quòd Authorum huius Regni ex dictis iuribus argumentatio deducta, nullum ſibi negotium faceſſit; nam cùm hominum. vita mortalis ſit, ſuperuacuum eſſet, illam liberorum aſſignationem in futuros deſcendentes facere, cùm liberti perpetuò viuere non poſſint: vnico autem filio fruſtrà aſſignaretur, quippe cùm ipſe ſine tali aſſignatione, ius Patronatus haberet: in noſtra verò ſpecie, etſi vnicus filius cuncta bona patris habiturus eſſet abſque melioratione attamen futuris deſcendentibus non ſatis conſultum eſſet: ideò ſecundùm ipſum, non eſt inutilis melioratio vnico filio facta, quia per eam, bona perpetuò durabunt, & futuris deſcendentibus multùm erit conſultum.

Sed aduerte, obſecro, nam ſi verum eſt, prædictam aſſignationem fruſtratoriam videri ex eo, quòd abſque illa filius conſequeretur ius Patronatus; & ſimiliter in caſu noſtro, filius vnicus abſque melioratione, cuncta bona patris conſequi poteſt, & debet, quæ eiuſdem Legitima ſunt, excepto Quinto: rectè quidem illorum iurium ratio, & deciſio per Scriptores huius Regni huic quæſtioni applicatur, in qua futurorum deſcendentium vtilitatem conſiderare, aut illis nondum exiſtentibus, conſulere velle, non ſolum æquum eſt, aut Regij iuris deciſioni conforme, vt Parladorius minùs quidem benè arbitratur, ſed etiam ab ipſa æquitate valdè alienum. & ipſius iuris conſtitutioni contrarium, cùm Legitima filiorum nullum grauamen recipiat, vt ſuprà dictum eſt, & vnico tantum filio exiſtenti, omnia bona parentum ſint Legitima eius, excepto Quinto; ita vt etiam Tertium dicatur Legitima, ex his quæ poſt alios à ſe relatos ſcribit Azeuedius in l. 2. tit. 6. lib. 5. nouæ Compilationis. Et conſequenter in illo Tertio, nullum grauamen, nec fideieommissum, aut onus reſtitutionis poteſt iniungi, etiam in fauorem futurorum deſcendentium; nec debet attendi æquitas, quæ imaginariè aut ex capite tantum procedit, habètque in contrarium iuris contrarij decisionem, aut quæ ſine damno, & grauamine Legitimæ filiorum fundari non poteſt: quo caſu minimè procedunt ea, quæ pro æquitate contra rigorem ſolent cumulare Doctores, ex Iaſone in l. placuit, num. 3. C. de iudiciis. Ex quo, & reſolutis per Doctores communiter in l. 1. C. de legibus, ceſſant adducta per Parladorium dict. cap. 7. num. 22.

Prætereà, etſi perpetuò liberti viuere non poſſint, ſi tamen verum eſſet, in noſtro caſu vtile eſſe futuris deſcendentibus conſulere, idque fieri poſſet; daremus etiam caſum, in quo vtile eſſet, libertorum illam aſſignationem in futuros deſcendentes facere ſi poneremus, quòd filius ille vnicus decederet, viuentibus adhuc liberis, & alij deſcendentes exiſterent: non ergo ad hoc habetur reſpectus in dictis iuribus, ſed aſſignantio tunc demùm fieri permittitur, cùm plures ſunt liberi, quia tunc datur ſubiectum, in quo poſſit cadere aſſignatio. Ex his vides apertè, ſuperiora omnia fundamenta pro communi ſententia adducta, omninò confirmare illam, nec ſolutiones Parladorij aliquo modo infringere aut diluere ea.

Reliquum erit videre nunc, an contrariæ: partis fundamenta, aut rationes ita in contrarium vrgeant, vt præfatam ſententiam apud Scriptores huius Regni communem, ancipitem reddant, aut dubiam? Et quidem Parladorius ipſe dict. cap. 7. per totum, conſtanter defendit, meliorationem Tertij bonorum vnico filio factam valere, ita vt poſſit pater quodcunque onus per fideicommiſſum iniungere, & in ea parte grauare filium. Quam partem amplectuntur etiam D. Franciſcus Sarmientus ſelectarum interpretationum, lib. 8. ad l. vnum ex familia, §. ſi de falcidia, num. 12. ff. de legatis 2. D. Spino in ſpeculo teſtamentorum, gloſ. 18. de melioratione, num. 15. qui inter alia, eo præcipuè mouentur, quòd in vnico filio militat eadem ratio, quæ in pluribus, cum fauore parentum fuerit introductum, vt poſſint filium meliorare, eúmque grauare, ordine & forma in l. 27. Tauri, præſcripta, qui fauor potiùs concedi debet vnico exiſtenti filio, quàm pluribus; imò, vt Parladorius ipſe firmat dict. cap. 7. num. 5. & 6. in caſu propoſito, maior ratio ſuadet, vt demus patri ius prælegandi, & meliorationem faciendi, quando vnicum filium habet, quàm ſi plures habeat filios: nam cùm plures exſtant liberi, ſi pater vnum meliorat, cæteris damnum inſert, quia ab eis aufertur id, in quo alter melioratur; & ſic iniuriâ quodammodò afficiuntur: ſed quando vnicus tantùm exſtat filius, ſi à patre melioratur, prædicta incommoda ceſſant; nemo enim eſt qui queratur, nemo eſt qui damnum, vel iniuriam accipiat, ipſe ſolus eſt, qui tametſi grauetur, queri non poteſt, cum bona cuncta paterna nanciſcatur.

Prætereà dicit Parladorius, defunctorum voluntates coarctandas non eſſe, aut reſtringendas, ſed potiùs latè, benignéque interpretandas. Nec obſtat ſecundùm eum, quòd verbum, melioratio, prælationem denotet; nam & hæc in vnica perſona non impropriè cadit, l. illa verba, l. in vulgari, ff. de verborum ſignificatione, l. qui duos, §. nam & qui vnicum, ff. de rebus dubiis. Verumenimverò, vt prædictis omnibus ſatisfaciamus, quibus nullus hactenus ſatisfecit, animaduertendum erit in primis, lapſum fuiſſe in hac materia (quod ſecurè dixerim) Ioannem Parladorium; nam quod ipſe affirmat, eandem ſcilicet rationem militare in melioratione vnico filio facta, nulla ratione ſuſtineri poteſt, vtpote cùm repugnent omnia fundamenta, & rationes, quæ pro ſententia communi adducebamus ſuprà; ex illis enim in melioratione facta pluribus filiis, vel vni ex pluribus exiſtentibus, diuerſam rationem militare, quàm in ea, quae vnico tantùm filio exiſtenti fiat; atque meliorationem non dari niſi inter plures filios, nullus negare poterit, qui maturè, & cum iudicio hanc diſceptationem inſpiciat: quippe, inter plures filios, propriè dicitur quis melioratus, aut præ cæteris ad meliorationè electus, & nominatus; in vnico verò filio, cui omnia bona patris debentur libera, excepto Quinto, meliorationis, aut prælationis ratio nulla conſiderari poteſt.

Prætereà, in melioratione, aut non tantùm patris meliorantis, ſed etiam meliorati filij fauor interuenit; aut, quod dici poteſt, non tara fauor patris conſideratur, quàm filij, qui aliis præfertur, quod indicat nomen ipſum, mejora. & apertè colligitur ex legibus Regiis, quas in principio huius capitis expendebam: at ſi eſſet vnicus tantùm filius, onus & detrimentum contineret melioratio, cùm tali filio omnia bona patris, excepto Quinto, relinqui debeant pro Legitima; & ſic fideicommiſſum illi iniungi non poteſt, per textum in l. cohæredi, §. cum filiæ, ff. de vulgari & pupillari ſubſtitutione. Vnde etſi fateremur, patris fauorem in hoc conſiderari, adhuc ille ſic accipiendus eſſet, vt ad iniuriam, aut damnum. filij non traheretur: ſat erit patri, grauare poſſe filium, & vincula, ſubmiſſiones, aut ſubſtitutiones facere poſſe iuxta ordinem legis, cùm plures habeat liberos, aut deſcendentes, inter quos Meliorationis, aut Prælegati nomen cadere poſſit non verò, ſi vnicum tantum filium habuerit, ob rationem prædictam, quia tunc equidem, & qui quereretur, eſſet, & qui damnum. & iniuriam acciperet, ſi Tertium vinculatum, aut oneri ſubmiſſum acciperet, quod ex legis diſpoſitione liberum, & ab omni grauamine immune accipere debet.

Hinc apparet, & iterùm lapſum fuiſſe eundem Parladorium dicentem, maiori ratione competere patri ius meliorandi, quando vnicum filium habet, quàm cùm habet plures. Quod ad oculum demonſtratur; nam vbi exſtant plures filij, ſi vnus in Tertio bonorum melioretur, nulla iniuria cæteris irrogatur, nec ipſi iuſtè conqueri poſſunt, licèt Parladorius malè quidem contrà arbitretur. Ratio eſt manifeſta, quoniam in eo, quod fit ex diſpoſitione, & permiſſione legis, iniuria conſiderari non debet; at melioratio Tertij bonorum, ex licentia, & facultate legis Regiæ parentibus eſt conceſſa, eiùſque diſpoſitio iuſta eſt, vt latiùs probant Antonius Gomezius in l. 40. Tauri, num. 56. Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 2. cap. 1. num. 6. Mieres de maioratu, part. 1. quæſt. 3. D. Spino in ſpeculo, gloſ. 19. ex num. 1. cum ſeq. optimè Ioan. Guttierr. canonic. lib. 2. cap. 14. Cæuall. commun. contra commun. quæſt. 725. n. 34. at cùm filius vnicus tantùm exſtat, ſi melioretur in Tertio, & in eo grauetur, maxima iniuria illi infertur, vt ſuperiùs dicebam; & quamuis cuncta bona paterna nanciſcatur, grauari non poteſt in portione ei debita pro Legitima, ex diſpoſitione legis, per textum in l. cum patronus, ff. de legatis 2. iunctis his quæ cum Caſtrenſi ibidem adnotauit Peralta num. 19. l. ſi arrogator, ff. de adoptionibus, l. ſed ſi, ff. de legatis 3. l. patronus, ff. ad Trebellian.

Defunctorum etiam vltima voluntas, licèt latè, benignèque interpretari debeat, atque modis omnibus adimpleri, §. diſponat, in authent. de nuptiis, & §. his igitur, & §. ſeq. in authent. de hæredibus & falcidia, l. vltima in fine, C. communia de legatis, cap. vltima voluntas, 13. quæst. 2. & latiſſimè declarant Iulius Clarus §. teſtamentum, quæſt. 76. Ioſephus Ludouicus deciſ. Peruſina 61. num. 23. & ſeqq. part. 2. Graſſus §. fideicommiſſum, quæſt. 4. num. 4. & ſeq. Mantica de coniecturis vlt. volunt, lib. 3. tit. 3. & 19. per totum. Mieres de maioratu, in initio 2. part. ex n. 2. Simon de Prætis lib. 2. interpret. 2. dubit. 2. ſolut. 1. per totam, fol. 216. & ſolut. 2. fol. 221. & lib. 5. interpret. 1. dubit. 1. ex n. 1. cum multis ſeqq. fol. 439. Peregrinus de fideicommiſſis, art. 11. per totum. Magdalenus de numero teſtium in teſtamentis requiſito, 1. part. cap. 3. num. 38. & 39. Hyppol. Riminald. in conſ. 116. ex num. 12. volum. 2. Pedrocha in conſ. 2. ex num. 193. cum multis ſeqq. Tamen in caſu propoſito nihil vrget, cùm teſtator non poſſit directè, nec perinde rectum diſponere contra leges, vel aliter quàm ipſæ diſponunt, l. Seius & Agerius & ibi notat Bartolus ff. ad legem Falcidiam, l. qui teſtamentum, ff. de probationibus, l. cùm quis decedens, §. Titia, ff. de legatis 3. Iaſon in l. nemo poteſt, ff. de legatis 1. 2. lectura, colum. 1. in princ. Albertus Brunus in tractatu de forma, rubrica, quis poſſit dare, & tollere, col. 12. verſic. teſtator autem. Et ſic voluntas teſtatoris ſeruari non debet, nec eſt ſequenda etiam per filium, quando eſt circa ea, in quibus diſponere non poteſt, nec grauamen adjicere, vt in Tertio, quod vinco tantùm exiſtente filio, Legitima eſt, vt Anchores ſuperius relati adnotarunt, & cum aliis Simon de Prætis de interpret. vltimar. volunt. lib. 2. ſolut. 2. num. 9. & num. 37. & 38. & lib. 5. dubit. 1. num. 58. fol. 442.

Denique, verbum quod prælationem denotat, etiam in vnica perſona, non impropriè cadit, ex dict. l. illa verba, cum ſimilibus per Parladorium adductis, quando ſubiecta materia id ſuadet, vel diſpoſitio ita aptè verificatur in vna, ſicut in pluribus, vt in exemplis ibi propoſitis: ſecus tamen, vbi materia, de qua agitur, id non permittit, aut neceſſariò requirit plurium concurſum, vt verificari poſſit; quod præſtat ſolutionem ad aliud argumentum, quod contra eandem Communem, quam probamus, expendit Parladorius ipſe, nam licèt pluralis locutio ſoleat in vnico filio verificari, l. non eſt ſine liberis, 148. ff. de verborum ſignificatione, & cum multis Authoribus plenè probant Tiraquellus in l. ſi vnquam, in verbo, ſuſceperit liberos, ex num. 199. & num. 202. & ſeqq. Modernus in conſuet. Pariſienſ. 1. part. §. 3. gloſ. 3. num. 5. Hoc tamen procedit ex voluntate teſtatoris, & vbi ſubiecta materia non ſuadet, appellationem liberorum ad plures eſſe referendam, l. pater Seuerianam, §. 1. ff. de condit. & demonſtrat. ibi: Conditio deficit ex voluntate, vel vno filio ſuperſtite relicto. Eleganter Ruinus in conſil. 172. num. 4. & ſeqq. volum. 2. Alciatus in conſ. 492. n. 8. cum ſeqq. Burſatus in conſil. 19. n. 1. & 4. & n. 10. & 18. & ſeqq. vol. 1. Sic etiam & leges in plurali loquentes verificantur in vno, ſi eadem ſit ratio, vt multorum allegatione, comprobat Tiraquel. in dict. verbo, ſuſceperit liberos, num. 215. ſed quando verſatur diuerſa ratio in plurali, quàm in ſingulari, vt in noſtro caſu, verba pluralis numeri non verificantur in ſingulari. Alexander in l. qui quartam, §. finali, ff. de legatis 1. Aretinus in l. ſi quis ante, col. 2. ff. de acquirenda hereditate. Decius in conſ. 80. colum 2. verſ. Quartò de iſto caſu, & Burſatus referens alios, loco relato ſuprà. Rurſus contra eandem Communem dict. ca. 7. num. 15. 16. & 17. dupliciter expendit Parladorius l. 27. Tauri, quæ hodie eſt l. 11. tit. 6. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ.

Primò, quatenus permittit apponi grauamina in Tertio, vt conſequenter non reputetur Legitima, à qua omne grauamen reiicitur ipſo iure, per text. in l. quoniam in prioribus, C. de inofficioſo teſtamento. Et hac ratione cùm Tertium iure Legitimæ non fuerit debitum, filius vnicus, cui illud à parente relinquitur, melioratus dici debet, argumento l. vnum ex familia, §. ſi de falcidia, ff. de legatis 2. & in eo grauari poteſt: pro quo etiam vrgere videtur l. 18. Tauri, quæ hodie eſt l. 2. tit. 6. lib. 5. nouæ compilationis, in qua permittitur meliorare nepotem in Tertio: atque ita ſignificat, illud non reputari Legitimam, cùm hæc non debeatur, nec poſſit relinqui nepoti, quia pater ipſum præcedit, §. ita demum, Inſtitut. de hæreditatibus quæ ab inteſtato deferuntur, cum aliis iuribus adductis per Antonium Pichardum ibidem, & per Antonium Gomezium in dict. l. 18. Tauri, num. 1.

Secundò expendit eandem l. 27. Tauri, affirmans, in ea lege indultum eſſe parentibus, vt poſſint apponere grauamina in Tertio, etiam inter extraneos, vbi nulli alij ſunt filij, vel deſcendentes præter ipſum melioratum; & ita accipienda putat verba illa, Ya falta dellos.

Verùm, his fundamentis facilè reſponderi poterit, ſi animaduertas, in primis, ex dict. l. 27. Tauri, minùs benè deduci argumentum prædictum; nam licèt permittatur ibi, apponi grauamina in Tertio, cùm tamen ſint apponenda in fauorem aliorum filiorum, quibus Legitima debetur, non poteſt dici onus interuenire; quippe cùm potuiſſet parens, qui meliorationem facit, quem vellet ex his, aut alium quemcunque ex deſcendentibus Primò eligere, & nominare ad meliorationem: & inde mutua illa, & reciproca ſucceſſio, quæ inter eos datur, grauamen continere non videtur, argumento textus in l. de fideicommiſſo, C. de tranſactionibus, iunctis his, quæ in propoſito adnotarunt Doctores ibi, Baldas in l. cum Arthemedoram, col. 2. in princ. C. vt in poſſeſſionem legatorum. Rodericus Suarez in l. quoniam in prioribus ampliatione. 6. col. 4. fol. mihi 15.

Deinde & ſecundò, Tertium bonorum Legitimam eſſe filiorum præciſam, extraneorum reſpectu, vt neceſſariò teneantur parentes omnibus filiis, & deſcendentibus, aut alteri eorum Tertium relinquere, nec extraneis vlla diſpoſitione dari poſſit; inter ipſos tamen filios, & deſcendentes, voluntariam, ita vt cui velint parentes, poſſint Tertium relinquere, dummodò ex ipſorum diſpoſitione ad extraneos non perueniatur, exiſtentibus filiis, aut deſcendentibus eorum: quod rectè adnotarunt, & ſic intelligunt dictas leges Regias Gaſpar Baëtius de non meliorandis dotis ratione filiabus, cap. 1. num. 10. & 20. & cap. 9. num. 37. Ioannes Guttierez de iuramento confirmatorio, 1. part. cap. 9. num. 16. Queſada diuerſarum quæſtionum. iuris, cap. 6. num. 15. Matienzus in l. 2. tit. 6. gloſ. 3. num. 2. lib. 5. nouæ compilationis, vbi Azeuedius num. 9. idem in l. 1. eodem tit. & lib. num. 17. Et ſic non obſtat argumentum deductum ex dict. l. 18. Tauri, quicquid aliter conetur prædicta declarare Parladorius dict. cap. 7. num. 17. minùs benè affirmans, nullam diſcriminis cauſam poſſe dari, quare magis tertia bonorum portio computetur intra Legitimam, vnico filio exiſtenti, quàm exiſtentibus pluribus, in quo quidem decipitur manifeſtè, nam cùm omnia bona patris præter eorum Quintum, ſint Legitima filiorum, l. 6. tit. 5. lib. 3. fori, & ſæpe diximus ſuprà, neceſſariò fatendum erit, vnico tantùm exiſtenti filio, Tertium intra Legitimam computari: quod alterius filij reſpectu Legitima dici non poteſt, cum vnicus tantùm exiſtat, nec extraneo relinqui ex illa lege; & ſic nec grauamen etiam recipere, nullo exſtante deſcendente, in cuius fauorem poſſit iniungi, aut ex diſpoſitione earum legum melioratio fieri: pluribus verò exiſtentibus filiis, tametſi omnia bona parentum ſint Legitima eorum. excepto Quinto, diuerſa ratio militat, cùm inter ipſos Tertium relinqui debeat, atque, vt ſupra diximus, ex mutua illa & reciproca ſucceſſione, grauamen vllum interuenire non videatur, sítque lege Regia cautum expreſsè, quemlibet liberorum, aut deſcendentium ad meliorationem eligi poſſe. Altero verò caſu, cùm vnicus filius exſtat, dumtaxat cautum eſt, omnia bona parentum eſſe Legitimam, excepto Quinto, nec ius meliorandi conceſſum eſt, aut aliud quid expreſſum quo prædicti Authoris ſententia poſſit ſubſiſtere.

Prætereà & tertiò, fallax eſſe, & minùs idoneum argumentum ex dict. l. 27. Tauri deductum; quamuisenim in ea lege expreſsè ſit indultum parentibus, vt poſſint in tertio meliorationis apponere grauamina, & ſubſtitutiones facere, etiam in fauorem extraneorum: id tamen intelligi debet, quoties exſtabant alij filij, vel nepotes, aut deſcendentes, in quorum fauorem grauamen fuit ab initio appoſitum, vel fideicommiſſum iniunctum, & poſt hos vocati fuerunt parentes, conſanguinei, & demùm extranei; nam ſi ulli alij ſupereſſent filij, aut deſcendentes præter inſtitutum, non poſſet vllum grauamen in Tertio apponi, quod reſpectu extraneorum Legitima quidem eſt, ex Palatios Rubios in eadem l. 27. Tauri. Peralta in l. Titius, §. Lucius, n. 16. ff. de legatis 2. Antonio Gomezio in l. 17. Tauri, num. 19. Verſ. item infero quod licet. Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 2. cap. 11. num. 3. Et ſic intelligunt dictam legem Baetius de non meliorandis dotis ratione filiabus, c. 9. n. 13. verſ. neque obstat, & eum non referens, Angulus ad leges meliorationum, l. 11. gloſ. 10. num. 1. verſ. ſed defendendo, fol. 231. qui rectè aduertit, quòd lex illa non reſpexit ad tempus factæ meliorationis in teſtamento, vel contractu, ſed ad tempus mortis meliorati, vt ſi tunc non exſtarent alij filij, aut nepotes, ſuccedant alij, de quibus in ea lege fit mentio.

Quartò tandem & vltimó, non obeſſe communi ſententiæ, nec concludere aliud fundamentum deductum ex eo, quòd Legitima ſit Quota hæreditatis, l. parentibus, C. de inofficioſo teſtamento. Sed melioratio Tertij eſt Quota bonorum, l. non amplius §. cum bonorum, l. ſi quis bonorum, ff. de legatis 1. l. ſi quis ſeruum, §. finali, cum l. ſequenti, ff. de legatis 2. l. 9. tit. 5. lib. 3. fori, & dict. l. 27. Tauri, ibi: Del tercio de ſus bienes. Et ſic videtur quòd in ea bonorum parte poſſit filius grauari.

Nam aduertendum eſt primò, non adeò certum eſſe, quòd Legitima ſit Quota hæreditatis, contrarium enim, quòd ſit Quota bonorum, & non hæreditatis, tenuerunt Bartolus in l. ex facto, col. 2. ff. de hæredibus instituendis, Baldus in l. quoties, C. eodem tit. Alexander in l. quia poterat, num. 12. ff. ad Trebellianum. & alij infiniti, quos retulit Menchaca de ſucceſſionum creatione, lib. 2. §. 20. num. 210. & de ſucceſſionum reſolutione, lib. 1. §. 8. n. 49. & lib. 3. ad l. ſi quis in ſuo, in princ. n. 14. C. de inofficioſo teſtamento, & ſequuntur Tellus Ferdinandez in l. 23. Tauri, num. 2. verſ. Secundò ex ratione, Matienzus in l. 1. tit. 6. gloſ. 2. num. 2. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ. Rolandus, Berous, Boërius, Emmanuel Xuarez, Curtius ſenior, & alij, quos in vnum congeſſit Graſſus receptarum ſentent. §. Legitima, quæſt. 2. num. 2. Marcus Antonius Eugenius in conſ. 33. num. 67. vol. 1. Iacobus Mandellus de Alba in conſ. 541. num. 6. lib. 3. vbi Vincentius additionator in additione, Litera C. alios allegat, Mantica de coniecturis vltimarum volunt. lib. 7. tit 8. n. 5. Burſatus in conſ. 427. num. 18. & 19. lib. 4. Caldas Pereira de nominat. emphyteut. quæſt. 9. num. 5. in fine, & num. 9. Ioannes de Monteſperello in conſil. 12. num. 9. & in conſil. 254. num. 8. lib. 1. Andreas Gail. lib. 2. obſeruat. 120. num. 3. Sfortia Oddi in conſ. 5. num. 4. lib. 1. Laurentius de Pinu in conſ. 29. num. 23. Peregrinus de fideicommiſſis, art. 2. num. 42. & art 5. num. 23.

Secundò, poſito quòd ſit Quota hæreditatis Legitima, vt defendunt permulti, quos ſequutus eſt Menchaca, videndus ex propoſito in locis relatis ſuprà, Fabius Turretus in conſ. 197. num. 101. vel diſtingui debeat, provt ex aliis diſtinguit Franciſcus Burſatus in conſil. 8. num. 10. lib. 1. Peregrinus de fideicommiſſis, art. 36. n. 40. Tertium verò meliorationis ſit Quota bonorum ex Tello Ferdinandez in l. 17. Tauri, num. 15. & in l. 23. Tauri, num. 2. Matienzo in dict. l. 1. gloſ. 2. num. 3. Nihil vrget prædictum fundamentum, cùm, vtcunque res ſit, hæreditatis naturam tertium ſequatur, ſic, vt ad onera hæreditaria pro rata teneatur filius in Tertio melioratus, ex l. 21. Tauri, quæ hodie eſt l. 5. tit. 6. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ. Vnde retorqueri poteſt aduersùs ipſum fundamentum, quod ex dict. l. ſi quis ſeruum, §. fin. ff. de legatis 2. & aliis iuribus deducit D. Spino in ſpeculo testamentorum, gloſ. 18. de melioratione, num. 16. eo magis, quia negari non poteſt, quin Tertium bonorum ſit pars Legitimæ, vt ex aliis adnotauit Matienzus in l. 1. tit. 6. gloſ. 2. num. 1. lib. 5. nonæ compilationis. Vnde quemadmodum in tota Legitima filius vnicus grauari non poteſt aliquo modo; ita nec in parte, hoc eſt in tertio, niſi aliis filiis, aut deſcendentibus exiſtentibus, iuxta ordinem l. 18. & l. 27. Tauri. Et hactenus de his, ex quibus prima opinio amplectenda erit omninò, non ſolùm, quia communis eſt, iuxta ea, quæ ſcribunt Doctores communiter in cap. 1. de conſtitutionibus, Iaſon in authent. nouiſſima, num. 22. C. de inofficioſ. teſtamento. Alciatus regula 1. præſumpt. 51. Cotta in memorabilibus iuris, verbo, opinio communis, Pariſius in conſ. 65. num. 23. lib. 1. Auiles cap. 1. prætorum, gloſ. fiel, num. 15. & multis ſeqq. Robertus Maranta in diſput. 10. num. 38. & ſeqq. Corſetus in ſingulari 205. Ioannes Vincentius Honded. in conſ. 32. num. 71. lib. 1. Ioannes Guttierrez canonicarum lib. 2. cap. 19. num. 14. Sed etiam, quia melioribus, & fortioribus rationibus comprobatur; quo caſu debemus ſequi eam, vt ſcribunt Authores ſuprà relati. Sfortia Oddi in conſ. 98. num. 26. lib. 1. Fabius Turretus in conſil. 81. num. 78. Ex quibus Ioannis Parladorij obiectum contra communem ſententiam dict. cap. 7. num. 28. aduersùs ipſum non immeritò retorquetur, vtpote cùm ſententia communis, non ſolùm communior ſit apud Scriptores huius Regni, ſed etiam longè verior, & ſic neceſſariò tenenda. Curtius ſenior in conſ. 51. num. 22. verſ. & cum ſit. Nonius in conſ. 13. num. 20. & in conſ. 94. n. 11. Decianus in conſil. 54. num. 31. vol. 1. & alij relati ſuprà.

Nunc verò & ſecundo loco conſtituendum eſt, dubium eſſe circa duo, quæ hactenus, vt mea fert opinio, abſolutè explicata non ſunt ab alio, nec prætermitti poſſunt. Primum, ſi ponamus quòd melioratio Tertij fiat filio, quem pater vnicum habet, & poſteà naſcantur alij filij, vel nepotes viuo patre, an talis melioratio conualeſcat, quæ ex tertia bonorum portione facta eſt, ſiue quatenus ex natiuitate filiorum reuocari debeat. In qua quæſtione Ioannes Parladorius rerum quotidianarum, lib. 1. dict. cap. 7. num. 28. verſ. an verò, remittit ſe ad Gregorium Lopez, & alios, quos ibidem refert. Baetius verò de non meliorandis dotis ratione filiabus, cap. 9. ex num. 14. vſque ad num. 20. mouet in terminis prædictam quæſtionem, & nonnulla adducit, ex quibus probari videtur, quòd prædicta melioratio, quamuis à principio inualida fuerit, quia nulli erant alij fratres, conualidari tamen debeat naſcentibus aliis fratribus; poſtmodùm verò nihil certum affirmat, ſed potiùs hac de re dubitat, ad dubitandúmque principaliter monetur ex reſolutione quorundam, quæ nec vera eſt, nec debuit illi dubitationis cauſam præbere, vtpote cùm contraria ſententia magis communiter probari ſoleat, vt ſtatim dicetur.

Secundum dubium eſt, an valeat melioratio Tertij vinculata, ſi quando pater eam fecit, plures filios habebat, aut nepotes ex filiis; tempore autem mortis, vnicus tantùm filius ſuperſit? Ad quam quæſtionem, ex his quæ num. præcedent. dixerat, infert in terminis Pelaez à Mieres de maioratu, 2. part. quæſt. 6. num. 39. verſ & per ea quæ dicta ſunt. Sed in ea nihil firmiter tradit.

Idcircò, quod attinet ad primum dubium, aduertendum eſt, dubitandi rationem in eo principaliter conſiſtere, primò, quòd filio, quem pater vnicum habebat, ab initio melioratio validè non potuit fieri, nec conueniebat illi, vt ſuperius probauimus: vnde tractu temporis, aliiſque filiis poſteà naſcentibus, videtur, quòd conualeſcere non potuerit, ex vulgata regula l. quod initio, ff. de regulis iuris, cap. non firmatur, eodem tit. lib. 6.

Secundò, quia donatio omnium bonorum, vel maioris partis eorum facta ab eo, qui liberos non habebat, reuocatur in totum ipſo iure, natiuitate filiorum poſteà natorum, l. ſi unquam, Cod. de reuocandis donationibus, l. 8. tit. 4. part. 5. Quarum materiam vltra Ripam, & Tiraquel. ibi. latiſſimè explicarunt Greg. Lopez in dict. l. 8. Couar. variarum, lib. 1. c. 19. Antonius Gomez, tom. 2. variarum, cap. 4. de donat. n. 11. Antonius Gabriel commun. concluſ. tit. de donat. concluſ. 2. Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 2. c. 3. ex n. 37. & lib. 4. cap. 2. ex n. 81. Gratianus regula 150. Pater Molina de iuſtit. & iur. tom. 2. diſputat. 282. & 283. Cæuallos commun. contra commun. quæſt. 104. & 105. & 249. Iulius Clarus §. donatio, q. 22. Menochius de arbitrariis, lib. 2. centuria 2. caſu 133. Mieles de maioratu, part. 1. quæſt. 21. Ioannes Guttierrez de iuramento confirmatorio, 1. part. cap. 9. per totum. Antonius Theſaurus deciſ. Pedemontana, 121. Aluarus Valaſcus conſultat. 31. per totam. Natiuitas ergo filiorum, quæ donationis aliàs validæ: reuocationem inducit ex dictis legibus, videtur, quòd nullo modo poſſit, nec debeat operari, aut inducere confirmationem meliorationis aliàs inualidæ: ne id, quod reuocationem, aut ademptionem inducit, contrarium effectum dationis, aut conſirmationis operetur, l. legata inutiliter, ff. de adimendis legatis, l. cum tale, §. vltimo ff. de condit. & demonſt. Ex quibus adnotarunt Bart. & Doctores communiter, quòd inducta ad reſtrictionem, ſeu diminutionem augmentum operati non poſſunt, & plura in confirmationem adducunt Purpuratus in conſil. 164. num. 6. vol. 1. Pancirolus in conſil. 59. num. 45. Cephalus in conſil. 37. num. 47. in fine & num. 48. lib. 1. Decianus in conſil. 59. num. 4. vol. 2. Hyppol. Riminald. in conſ. 37. num. 6. & in conſ. 48. num. 27. lib. 1.

Tertiò, ex reſolutione quæſtionis, an ſcilicet, & qualiter reuocetur donatio facta à patre filio, quem vnicum habebat, ſi poſteà alios ſuſceperit liberos; in quo dubio de iure communi certum eſt, donationem dumtaxat reuocari quoad legitimam bonorum portionem filiis poſteà natis competentem, per textum in l. ſi totas, C. de inofficioſis donat. quam ita interpretantur communiter Doctores ibi, & cum infinitis Tiraquel. in dict. l. ſi vnquam, in verbo, libertis, num. 60. & ibidem Ripa q. 47. & ſequuntur Couar. Antonius Gomez. Baetius, & alij plures à me referendi infrà.

Sed de iure huius Regni maior dubitatio eſt ſi ponamus quòd pater, qui vnicum tantum filium legitimum habebat, donauit ei omnia bona ſua, vel magnam partem eorum, & poſteà nati ſunt alij filij legitimi, pro quæ parte reuocari debeat donatio, an in totum, vt omnia bona patris diuidi debeant æqualiter inter omnes filios donatoris, an verò quoad Legitimam tantum, quæ filiis natis competere debet, vt inde remanere debeat penes filium, cui facta fuit donatio, Tertium & Quintum bonorum, in quibus potuit vltra Legitimam meliorari per patrem attento iure Regio. Et Bernardos Diaz regula 213. fallentia 4. ſecurè tradit, prædictam donationem reuocari, aliorum filiorum natiuitate, quoad integram parentis ſubſtantiam, excepta dumtaxat quinta bonorum parte: non verò excipit prædictus Author tertiam bonorum portionem, imò illius etiam reſpectu, reuocari donationem affirmat, & ſequitur Gregorius Lopez in l. 8. tit. 4. partita 5. in verbo, à otro, in verſ. & quid ſi donatio facta iam nato. Et hanc opinionem veriorem eſſe teſtatur D. Petrus de Barboſa 1. part. l. 2. in princ. ff. ſoluto matrimonio, num. 169. fol. 677.

Sed contrariam ſententiam, imo præfatam donationem ſimpliciter factam, reuocari quoad Legitimam filiis natis competentem, detractis tamen priùs Quinta, & tertia partibus, quarum reſpectu, non reuocatur donatio, tenent Caſtillo in l. 12. Tauri, verbo, ſiguiente, col. 5. Couarruuias, qui eruditè, vt ſolet, fundat, & defendit variar. lib. 1. cap. 19. num. 4. verſ. cæterùm ad inſtitutum, & ſequuntur Antonius Gomez, tom. 2. variarum. cap. 4. de donat. num. 11. verſ. & per conſequens hodie in noſtro regno. Baetius de non meliorandis dotis ratione filiabus, cap. 9. num. 48. qui diſputat ex num. 32. Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 4. cap. 2. num. 81. Mieres de maioratu, 1. part. quæst.. 21. num. 10. Ioannes Guttierrez de iuramento confirmatorio, 1. part. cap. 9. ex num. 14. vſque ad num. 17. vbi dicit, quòd hæc opinio tenenda eſt abſque dubio. Pro qua (vt alia ſciens conſultóque prætermittam) illud fortiſſimè vrget, quòd ex communi Doctrinam ſententia, donatio facta filio, dumtaxat reuocatur, aliis filiis poſtea natis, quoad eam partem, quæ: ex legis diſpoſitione filiis natis debetur, inuitis etiam parentibus, vt multorum allegatione comprobat Baetius dict. cap. 9. num. 33. Sed ſic eſt, quòd iure Regio validè poteſt pater vni ex filiis, cui voluerit, tertiam bonorum partem donare; ergo ſi in vita dederit eam filio vnico, quem habebat ſimul cum aliis bonis, minimè conqueri poterunt filij poſteà nati, aut prætextu donationis aliquid poſtulare, vt Ioan. Guttierrez vbi ſuprà, dict. cap. 9. num. 15. in fine, rectè aduertit, & ante eum Couar. variarum lib. 1. dict. cap. 19. num. 4. vbi in verſic. non obſtat prima ratio, vſque ad verſiculum, in donatione facta Eccleſiæ, contrariæ: partis fundamentis optimè ſatisfacit, vt ſic ſecunda hæc opinio, & verior ſit, & magis communis, & in praxi omninò obſeruanda.

Ex ea autem ad primum dubium regrediens, quod propoſitum fuit ſuprà, num. 36. velut neceſſariò deducitur, quòd cùm inter plures filios, Tertium bonorum non ſit Legitima præciſa, ſed voluntaria, vt ſuprà diximus, & aliis relatis annotauit Ioannes Guttierrez, de iuramento confirmatorio, cap. 9. num. 16. quoad illud non reuocabitur melioratio vnico filio facta, ſed potiùs aliorum filiorum natiuitate confirmabitur. Ad quod dicendum ſequentibus principaliter moueor rationibus.

In primis, quia prædicta melioratio, licèt à principio ſubſiſtere non potuerit, vt ſuprà probauimus, confirmatur tamen ex cauſa de nouo ſuperuenienti, hoc eſt, natiuitate aliorum filiorum: quo caſu non procedit regula dict. l. quod initio, cum ſimilibus, ff. de regulis iur. vt argumento l. per fundum, ff. de ſeruitutibus ruſticorum prædiorum, & aliorum iurium, obſeruant Decius num. 9. & 10. & Cagnolus num. 1. in eadem l. quod initio. Dinus in regula, non firmatur, de regulis iuris, lib. 6. num. 10. in illis verbis: In tertio caſu, quando ceſſat conſa impediens, & ſuperuenit confirmans, tunc regula locum non habet, &c. Et ſic non eſt ſolus temporis tractus, qui inducit conualidationem meliorationis vnico filio factæ à principio, ſed alia accidentia confirmant illam, iuxta ea, quæ ſcribit Cagnolus in dict. l. quod inito, num. 6. & tempus ſolum licèt non ſit modus tollendæ, aut inducendæ obligationis, l. obligationum. fere, §. placet, ff. de obligat. & actionibus l. nemo poteſt, ff. de legatis 1. cum aliis tamen adminiculis, vtrumque poteſt operari ex his, quæ ſcribunt Doctores in l. qui in aliena, §. ſed ſi non adierit, ff. de acquirenda hæreditate, in l. ſi filius, C. de petitione hæreditatis, & in l. cum de in rem verſo, ff. de vſuris. Baldus in conſ. 257. lib. 2. Paulus in conſ. 423. col. 2. lib. 2. Couarruuias in regula, poſſeſſor, de regulis iuris, lib. 6. 2. part. §. 5. num. 2. Menochius lib. 3. præſumptione 131. per totam.

Vnde & iudicium, quod à principio erat nullum, ex iure ſuperuenienti confirmatur, l. ſi rem alienam, §. fin. ff. de pignoratitia actione, & ſuperuenientia dominij confirmat ius pignoris, & hypothecæ ab initio inutiliter conſtitutum in re aliena, argumento l. ſi Titio, & eorum, quæ ibi notarunt Doctores, ff. de pignoribus: & ſic ſimiliter ſuperuenientia liberorum confirmauit meliorationem anteà factam, cùm deueniat ad caſum, à quo incipere potuiſſet.

Secundò facit, quia cùm melioratio fieri poſſit vnico filio ſub conditione, ſi alij naſcantur, collata diſpoſitione in tempus habile, argumento l. in tempus, ff. de hæredibus inſtituendis: quam multis exornant Coſta in l. Gallus, §. & quid ſi tantum, 2. part. num. 172. ff. de liberis & poſthumis. Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 2. cap. 7. ex num. 39. cum ſeqq. Mieres de maioratu, part. 1. quæſt. 2. à princ. & ſimpliciter facta valebit, ſic, vt in cum caſum intelligi debeat facta, quo de iure fieri poſſet, l. Galius, §. quidam rectè, ff. de liberis & poſthumis, vbi Alexander num. 3. & 4. iaſon num. 5. & 6. Marianus Socinus num. 6. adnotarunt ex illo textu, quòd diſpoſitio teſtatoris ſimpliciter facta, intelligitur facta eo caſu, & modo, quo de iure fieri poteſt, vt valeat, per textum in l. dotis fructus, cum l. ſequenti, vbi Gloſſa ff. de iure dotium, l. iure militari, ff. de militari teſtamento, l. generaliter, in princ. C. de inſtitut. & ſubſtit. Menochius lib. 6. præſumpt. 4. num. 12.

Tertiò & vltimò facit, quia per natiuitatem filiorum donatio reuocatur ex dict. l. ſi vnquam, propter defectum voluntatis, ſiue quia ex tacita, atque præſumpta mente donantis præſumitur habere tacitam conditionem, ſi liberi non naſcantur, quia veriſimile eſt, quòd ſi donans de eis cogitaſſet, talem donationem non feciſſet, cùm nemo videatur extraneos ſuæ poſteritati, & ſucceſſioni præferre, ex communi Doctorum ſententia ibi, de quæ teſtantur Antonius Gomezius tom. 2. variarum, cap. 4. de donatione, num. 11. in princ. Ioannes Guttierr. de iuramento confirmatorio, 1. part. cap. 9. num. 1. Vnde inferre ſolent Doctores, quòd ſi donans tempore donationis huiuſmodi de liberis cogitaſſet, & adhuc donationem feciſſet, non reuocaretur donatio, liberis poſteà ſuſceptis; ac proinde ceſſaret diſpoſitio dict. l. ſi vnquam: quod docuit Bartolus in l. Titia, §. Imperator, ff. de legatis 2. num. 7. & 8. & ſequuntur Socinus in conſil. 53. col. 3. vol. 4. Bernardus Diaz regula 213. in 8. fallentia. Menchaca controuerſiarum vſufrequentium, lib. 1. cap. 10. num. 39. Et quamuis generaliter acceptum procedere non poſſit, quippe cùm pater expreſſa voluntate non poſſit præiudicare Legitimæ filiorum, nec renunciare diſpoſitioni dict. l. ſi vnquam, fauore filiorum introductæ: & ſic multò minùs poſſit tacita, aut præſumpta voluntate, eiſdem præiudicium inferre in Legitima, vt cum iudicio aduertit Gregorius Lopez in dict. l. 8. partitæ, & contra Bernardum Diaz, latiùs defendit Ioannes Guttierr. dict. cap. 9. num. 3. & tribus ſeqq. Barboſa 1. part. l. 2. ff. ſoluto matrimonio, num. 166. admitti tamen poteſt quoad hoc, vt reuocatio non fiat in eo, quod excedit Legitimam filiorum poſteà natorum, cùm donator de liberis cogitauit: idque euidenti, & clara ratione; nam in hoc caſu ceſſat ratio, propter quam in totum donatio reuocari iubetur, liberis poſteà natis: quæ ſanè ratio colligebatur ex præſumpta voluntate donatoris, qui minimè donaret, ſi de liberi & cogitaſſet; vnde ſi tempore donationis, de futuris liberis cogitet, & adhuc donationem faciat, creditur eis velle præiudicare in quantum poteſt, quamuis in legitima non poſſit: quod licèt non ita diſtinctè explicauerit, præſentire videtur Ioannes Guttierrez dicta. cap. 9. num. 6. in fine, vbi concludit, non poſſe patrem cogitantem etiam de liberis tempore donationis, præiudicare liberis poſteà naſcituris ſaltem in Legitima, quæſi ſentiens aliud dici poſſe in eo, quod excedit Legitimam; & in idem pungir Cæuallos commun. contra commun. quæſt. 105. in fine, dum firmat, renunciationem validam eſſe reſpectu renunciantis, non verò reſpectu filiorum, qui aduersùs renunciationem venire poſſunt. Barboſa etiam 1. part. dict. l. 2. ff. ſoluto matrimonio, num. 169. qui tamen in dubio non immeritò tentauit contrarium: vnde ſit, vt cùm in caſu propoſito ſuprà, ex n. 36. pater qui fecit meliorationem filio vnico, & in ea appoſuit grauamina, aut ſubſtitutiones, neceſſariò cogitet de aliis filiis, aut descendentibus, in quorum fauorem debuit illa apponere, neceſſariò etiam, & conſequenter filiorum natiuitas non debeat reuocare meliorationem Tertij, in quo non dicuntur filij lædi in ſua Legitima, ſed potiùs confirmauit ipſam meliorationem.

Ex his diluitur aperte ſecundum fundamentum ex d. l. ſi vnquam, & d.l. legata inutiliter, deductum ſuprà, quia quod attinet ad Tertium, natiuitas filiorum ademptionem non operatur, aliudque eſt, donationem reuocari ex conſtitutione dict l. ſi vnquam, C. de reuocandis donationibus: quo caſu donatio extraneo facta reuocatur omninò; aliud verò reuocari ex titulo inofficioſæ donationis, quo caſu dumtaxat reſcinditur donatio quoad legitimam portionem filiis competentem, vt ex communi tradiderunt Couar. variarum, lib. 1. dict. cap. 19. n. 12. Baetius de non meliorandis dotis ratione filiabus, c. 9. num. 33. Antonius Gomezius tom. 2. variarum, dict. cap. 4. de donatione, num. 11. in princ. Remanet igitur concluſio firma, vt nec in fauorem deſcendentium nondum exiſtentium, filius vnicus grauari poſſit, quoad tertiam bonorum portionem, ſicut nec quoad Legitimam, quòd tamen melioratio conualidetur, ſi viuo patre alij filij, aut nepotes naſcantur, cùm res deueniat ad caſum, à quo incipere potuiſſet ex dict. l. 18. & l. 27. Tauri.

Quoad ſecundum verò dubium, in quo Pelaez à Mieres de maioratu, part. 2. quæſt. 6. num. 39. nihil certum auſus eſt affirmare, ſecurè dici poteſt, quòd ſi plures ſint filij, aut nepotes tempore factæ meliorationis; tempore autem mortis, vnicus tantum ſuperſit, melioratio non valeat, & conſequenter grauamina ab ea reiici valeant: ad quod dicendum, ea principaliter moueor ratione, quòd diſpoſitio, antequam plenum effectum ſortita ſit, ad caſum deuenit, à quo incipere non potuiſſet, ob idque corruere debet, l. pluribus, §. et ſi placeat, ff. de verborum obligationibus, iunctis his, quæ ad eius explicationem diſtinguens adnotauit Bartolus ibidem, num. 2, &num. 4. & Caſtrenſis num. 1. idem Caſtrenſis in l. vt pomum, §. finali, num. 2. ff. de ſeruitutibus. Quòd autem diſpoſitio nondum effectum plenum ſortita ſit, ad oculum patet; nam ad ineundam æſtimationem Legitimæ filiorum, conſideratur tempus mortis illius, de cuius bonis Legitima debetur, l. cùm quæritur, C. de inofficioſo teſtamento, l. cum quo de peculio, §. finali, ff. ad legem Falcidiam, l. etiam, §. finali, ff. de bonis libertorum. Idque in alio caſu cum iudicio aduertit Baetius de non meliorandis dotis ratione filiabus, cap. 9. num. 19. cùm ergo tempore mortis, vnicus tantùm filius reperiatur, omnia bona patris ei debentur iure Legitimæ, excepto Quinto bonorum, vt ſæpe diximus, & conſequenter conuenire non poteſt illi melioratio, nec ſuſtineri grauamen appoſitum in Tertio; quod aliis filiis non exiſtentibus, eſt etiam Legitima, vt latiſſimè probatum eſt ſuprà.

Vnde apparet, negari non poſſè, quin errore manifeſto lapſi ſint nonnulli contendentes, valere prædictam meliorationem vinculatam, eo moti dumtaxat fundamento, vt refert Mieres loco relato ſuprà; quòd quando effectus cauſæ eſt iam conſummatus, & in eſſe deductus, & perfectus, cauſa ceſſante, non debet ceſſare effectus, l. vltima, ff. vnde liberi, l. inter ſtipulantem, §. ſacram, ff. de verborum oblig. & ex Tiraq. & aliis latè comprobat Mieres ipſe dict. quæſt. 6. num. 38. & 40. fatemur enim, verum eſſe, quòd actus ſemel perfectus, atque conſummatus non vitietur, etiamſi deueniat ad caſum, à quo incipere non potuiſſet, per textum in dict. l. pluribus, §. et ſi placeat, ff. de verborum oblig. l. via, §. quæcunque, ff. de ſeruitutibus vrbanorum prædiorum, l. non eſt nonum. ff. de regulis iuris, l. vt pomum, §. 1. ff. de ſeruitutibus. Secus tamen, ſi perfectus, aut conſummatus non fuit, ex eiſdem iuribus, vbi ſic declarant Doctores communiter, Tiraquel. in tract. Ceſſante cauſa, limitat. 2. num. 15. & limitat. 12. ex num. 1. cum ſeq. Duarenus in l. legitima, ff. de pactis. Mainerius in l. quoties, §. 1. n. 3. ff. de regulis iur. Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. cap. 10. num. 12. Negamus tamen prædictum actum meliorationis conſummatum fuiſſe, aut plenum effectum ſortiri potuiſſe, vſque ad mortem patris meliorantis, quæ ſpectari debuit ob rationem prædictam, ob quam non poterit ampliùs hac de re dubitari; & in effectu, ſic etiam videtur tenere, atque in fortioribus terminis Lara in §. item reſcriptum, l. ſi quis à liberis, n. 63. quem vide ex num. 61.

CAPVT XIV.

Subſtitutio pupillaris, an ex rigore iuris, vel ex humanitate, aut gratia fuerit introducta? non extraordinaria, vulgata potiùs, & in materia ſubſtitutionum agitata quæſtio, ſed ab Authore luculentiùs forſan, & diſtinctè magis, quàm anteà erat, nunc explicata: ibidem adnotata nonnulla ad quæ alij non ſic animaduertunt, ac denique ſubſtitutio pupillaris, an patris, vel filij teſtamentum, ſiue an duo teſtamenta dicantur, vel vnum? optimè, & breuiter declaratum.

SVMMARIVM.

- 1 Subſtitutio pupillaris, an ex rigore iuris, vel ex humanitate, aut gratia fuerit introducta, & num. ſeq. per totum caput.
- 2 Subſtitutionem pupillarem iure ſingulari receptam fuiſſe contra iuris regulas, idque propter vtilitatem pupilli, ex ſententia multorum.
- 3 Quorum fundamenta omnia reduci debent ex ſententia Authoris ad ea, quæ hoc numero recenſentur.
- 4 Subſtitutionem pupillarem ex rigore iuris introductam fuiſſe, non ex gratia, vel ex humanitate; ex ſententia Bartoli, quæ ab Authore defenditur, & num. ſeq. vbi & leges, & rationes concludentes pro hac parte expenduntur.
- 5 Subſtitutio pupillaris, patris, an filij teſtamentum dicatur? Item an duo teſtamenta videantur, vnúmve tantùm? vbi vera reſolutio traditur, Bartolìque, Connani, & Baconij declarationes in propoſito recipiuntur.
- 6 Primum, ſecundum, & tertium fundamentum, quæ pro ſententia Iaſonis vrgere videbantur, diſſoluuntur.
- 7 Iaſonis, & ſequacium fundamentum aliud diluitur, & ibidem, in propoſito noua, & vera ratio redditur ab Authore.
- 8 Politi rationi contra Bartolum nouiter, & verè ſatisfactum.
- 9 Huius capitis diſceptationem dilucidè, & diſtinctè magis quàm antea erat, ab Authore explicatam.

PRo expedita, abſolutáque huius Capitis explicatione, conſtituendum erit in primis, dubium eſſe non ſatis diſtinctè, vt arbitror, à Recentioribus explicatum, vtrùm, inquam, ſubſtitutio pupillaris ex rigore iuris, vel ex humanitate, aut gratia fuerit introducta? Ec ſanè Iaſon in l. 2. ff. de vulgar. & pupil. ſubſtitut. num. 1. & 2. Albericus in rubrica, eiuſdem tituli, num. 24. idem Iaſon in l. 3. num. 47. ff. de legatis 1. & in l. cùm quid, 2. lectura, num. 9. ff. ſi certum petatur. Corraſius in l. ſi in teſtamento, num. 3. C. de impuberum. Marianus Socinus in dict. l. 2. ff. de vulgari & pup. ſubſitut. in ea opinione ſunt, vt exiſtiment, ſubſtitutionem pupillarem iure ſingulari receptam fuiſſe contra iuris regulas, idque propter vtilitatem pupillorum: quam ſententiam ex Recentioribus probarunt etiam Lancelotus Politus in tractatu de ſubſtitut. de pupillari, num. 7. Michaël Graſſus receptarum ſentent. §. ſubſtitutio, quæſt. 18. in fine. Menchaca de ſucceſſionum progreſſu, lib. 2. §. 14. num. 4. Coſtanus quæſt. iuris, cap. 6. num. 13. Petrus Gregorius in Syntagmate iuris, lib. 42. cap. 17. num. 1. & 2. & nullo ex his relato, Alexander Trentacinquius de ſubſtitutionibus, part. 2. quæſt. 1. num. 7. Horum, & aliorum quorumcunque fundamenta, ad ſequentia reduci debere exiſtimo.

In primis, ius ſingulare videri eſſe, quoniam pater pro alio, pro filio videlicet, teſtatur, & tamen tali teſtandi modo ius commune reſiſtere videbatur, quippe cùm teſtamentum ſic conditum, non ſit noſtræ voluntatis, hoc eſt filij, ſed alterius, hoc eſt patris ſententia, quod ius noſtrum non patitur, l. 1. ff. de teſtamentis, nec quis ab alio rogari poteſt, vt ſibi alium hæredem faciat, l. filiusfamilias, §. vt quis, ff. de legatis 1. l. ex facto, ff. ad Trebellianum.

Deinde, quia veteres ſatis conſtanter decreuerunt, teſtamentorum iura ipſa per ſe firma eſſe oportere, non ex alieno arbitrio pendere, l. illa inſtitutio, 32. ff. de hæredibus inſtituendis, l. nonnunquam, 52. ff. de condit. & demonſtrat. Vnde, nec à voluntate patris pendere poterat factio huiuſmodi teſtamenti, ſi iuris communis regulas ſequeremur.

Prætereà, quia de rebus ſuis debet quis, non de alienis teſtari, l. verbis legis, 120. ff. de verborum ſignificatione, l. conficiuntur, §. ſi poſt, ff. de iure codicillorum, l. lex Cornelia, in fine, ff. de vulg. & pup. ſubſtitut. authent. ingreſſi, C. de ſacroſancti Eccleſiis. Negari tamen non poteſt, quin hæreditas filij ſit cum hæreditate patris, & quòd de bonis etiam filij pater ipſe teſtetur, ac eos à ſucceſſione pupilli excludat, quos pupillus ipſe excludere non poſſet, faciátque pupillum teſtatum decedere, qui per ętatem teſtari non poteſt: quo modo argumentantur Petrus Gregorius, & Alexander Trentacinquius locis relatis ſuprà.

Denique, nam exemplaris ſubſtitutio, certum eſt, quòd ex humanitate inuenta ſit, & dicunt iura, quòd ad exemplum Pupillaris fuit illa introducta; ergo & Pupillaris ex humanitate inuenta fuit: ſic argumentatur Politus de pupillari, dict. num. 7.

Sed contrariam ſententiam, imò ſubſtitutionem Pupillarem ex rigore iuris introductam fuiſſe, non ex gratia, vel ex humanitate, rectiùs docuit Bartolus in l. humanitatis, num. 5. C. de impuberum, & in l. ex facto, n. 11. ff. de vulg. & pup. ſubſtitut. quem ſequuntur Ripa in l. 2. num. 12. ff. eodem titulo, Lancelotus Galiaula in l. Centurio, eiuſdem tituli, num. 175. Alciatus in Rubrica, ff. de vulg. & pup. ſubſtitut. num. 21. & nouiſſimè defendunt Doctor Spino in ſpeculo, gloſſa 23. num. 4. Antonius Pichardus in rubrica, Inſtitut. de pupillari ſubſtit. num. 15. & 16. qui duo tacent, ſilentióve prætermittunt Connanum: & Baconium in locis referendis infrà. Sed ab ipſis acceperunt nonnulla, quæ in propoſito adnotarunt ibidem: deinde Pichardus idem vt ſuprà, num. 13. & 14. nonnulla in confirmationem huius partis adducit, quæ vere nihil concludunt; ſic enim militant, ſi ex humanitate, aut gratia introducta fuiſſet ſubſtitutio pupillaris, quàm ſi ex rigore iuris eſſet introducta: ea verò quæ tradit ipſe ibidem, dict. num. 15. & 16. non etiam concludenter probant ſententiam Bartoli, ſed pro illa ſanè ponderari poteſt textus, quem cæteri omittunt, in l. Centurio, ff. de vulgi & pup. ſubstitut. in illis verbis: Iure communi capiet. Quæ non mediocriter vrgent: deinde & vera, atque concludens ratio, quòd ſubſtitutio pupillaris, licèt teſtamentum filij impuberis dicatur, in l. 2. in princ. & in §. interdum, ff. de vulgari & pup. ſubſtitut. tamen id eſt impropriè & fictè, vt in §. igitur, Inſtitut. de pupillari ſubſtitut. vbi textus inquit, Quodammodo. Verè enim, & propriè teſtamentum patris eſt, quamuis duæ ſint hæreditates, l. patris, & filij l. 2. §. prius, verſ. constat, ff. de vulg. & pup. ſubſtitut. & hoc reſpectu, teſtamentum filij appellatur, quia eius hæreditas in eo verſatur, ſed non proprie; id quod patet apertè, nam cùm in ſubſtitutione pupillari nulla pupilli voluntas adſit, ſequitur euidenter, quòd pupilli teſtamentum, verè, aut propriè dici non poſſit: id quod optimè aſſequutus fuit idem Bartolus in dict. l. patris & filij, num. 2. Quo loco in propoſito dubio, an ſcilicet patris, & filij ſint duo teſtamenta, vel vnum latiùs diſtinguit; in effectu tamen apertè reſoluit, quòd ſi perſonam teſtantis conſideremus, negari non poteſt, quin vnum dumtaxat ſit teſtamentum, quia vnus & idem facit vtrumque teſtamentum; reſpectu verò hæreditatum, duo teſtamenta dici poſſe, vt ibi latius oſtendit: idem etiam eruditè, vt ſolet, probauit Franciſcus Connanus Commentariorum iuris ciuilis, lib. 10. cap. 8. num. 4. fol. 799. vbi dicit, quòd in pupillari ſubſtitutione, patris teſtantis attenditur perſona, non pupilli, quoniam vtriuſque vnum & idem eſt teſtamentum, ſic tamen, vt patris eſſe dicatur, non impuberis, & totum rei patris ſit, cuius pars quædam, & acceſſio eſt pupillaris, vt ius huius, & authoritas ab illo pendeat. At quia duæ ſunt, & diuerſæ; hæreditates, patris & filij teſtamenta dicuntur, & procedit diſpoſitio l. ſi is qui ex bonis, ff. de vulgar. & pup. ſubſtitut. Denique in eandem ſententiam tendit Baconij declaratio in hac materia. Is enim declarationum iuris lib. 4. declarat. 73. num. 6. ad explicationem text. in dict. §. igitur, inſtitut. de pupillari ſubſtitut. quatuor cauſas conſiderandas putauit, videlicet efficientem, formalem, materialem, & finalem. Si ad cauſam Efficientem & Formalem reſpicias, dicito vnum eſſe teſtamentum patris, & filij, cùm vna ſit cauſa efficiens, qui eſt ipſe teſtator, ideſt ipſe pater; vna etiam forma, cùm vna patris & filij teſtamenti ſit forma. Si ad Materiam reſpicias, duo dicenda ſunt teſtamenta, quippe cùm duæ ſint hæreditates, altera patris, altera filij, idémque reſpectu finis, cùm duo ſint fines: per teſtamentum enim patris, ipſimet patri; per pupilli teſtamentum, ipſi ſucceditur. Licèt ergo diuerſis reſpectibus, interdum patris, interdum filij teſtamentum dicatur pupillaris ſubſtitutio, re tamen vera patris teſtamentum eſt; ipſe enim tantùm teſtatur, non filius. Quod etiam in effectu voluit Ioannes Oinotom. ad titulum institut. de pupil. ſubſtitut. de compendioſa ſubſtit. num. 14.

Quo vel ſolo verbo, primum & ſecundum fundamentum diluitur, quod pro contraria parte adducebamus ſuprà, quia teſtamentum hoc ex nullo alio, quàm patris teſtantis pendet arbitrio. Item eiuſdem patris, cuius verè teſtamentum eſt, ſententia dicitur pupillaris ſubſtitutio, & ab eius voluntate pendere; quapropter ex rigore iuris, matrem, & alios ſucceſſores ab inteſtato excludit, etiam à Legitima, l. Papinianus, §. ſed nec impuberis, ff. de inofficioſo teſtamento, quoniam illis nullum pietatis officium debet, vt eis Legitimam reſeruare teneatur; quippe cùm reſpectu eius, qui verè teſtamentum facit, Legitima aliquæ non debeatur: vnde ceſſat argumentum contra Bartolum, ex dict. §. ſed nec impuberis, deductum, quo præcipuè mouebatur Trentacinquius de ſubstitutionibus, part. 2. quæſt. 1. n. 7.

Nec etiam obſtat tertium fundamentum, in contrarium adductum ſuprà, num. 3. ante finem, quia filius tam coniunctus eſt patri, vt idem cenſeatur eſſe cum filio, & quicquid olim quærebat filius, quærebat patri, cuius in poteſtate erat: quære ſubſtituens pupillo pater, non videbatur in alienis, ſed in suis bonis hæredem ſcribere, etiamſi ex ſucceſſione matris, aut aliunde quæſita bona filius haberet, vel poſt mortem patris intra puberes annos ipſi obuenirent; quare nemo fuit, qui ea ætate, puero, aut infanti melius prouidere potuiſſet, & propter prædictam coniunctionem perinde haberi debuit, ac ſi filius ipſe teſtaretur. Quod poſt alios antiquos non malè animaduertunt Alciatus in rubrica, ff. de vulg. & pup. ſubſtitut. num. 21. & ſeqq. Galiaula in l. Centurio, eiuſdem tituli, num. 175. D. Spino in ſpeculo testamentorum, gloſ. 23. num. 4. Antonius Pichardus in rubrica, inſtitut. de pupillari ſubſtitut. num. 16. elegantius & alij, quos ipſi non referunt, Connanus inquam, commentariorum iuris ciuilis, lib. 10. cap. 8. num. 1. ante finem, fol. 797. Baconius declarationum iuris, lib. 42. declarat. 63. num. 5. Petrus Gregorius in ſyntagmate iuris, lib. 42. cap. 23. n. 4. vltra quos & alia ratio conſideri poteſt, propter quam pupillariter ſubſtituendi facultas patri concedi debuit: nam cùm lex duodecim Tabularum permitteret ipſi patri, vt in teſtamento diſponere poſſet de perſona filij impuberis, durante pupillari ætate, l. 1. ff. de teſtamentaria tutela, l. verbis legis, ff. de verborum ſignificatione, ibi: Super tutela rei ſuæ. Abſurdum videretur quidem, vt patri, cui liberè diſponendi de perſona pupilli facultas commiſſa erat, de bonis etiam diſponere vſque ad eam ætatem, facultas non committeretur, argumento textus in l. in ſuis, ff. de liberis. & poſthumis, ibi: Quos & occidere licebat. Et in l. qui ex liberis, §. teſtamento, ff. de bonorum poſſeſſione ſecundùm tabulas, ibi: Cum capite fortunas quoque ſuas, in l. non debet, ff. de regulis iuris, cap. cui licet, eodem titulo, lib. 6. quam rationem licèt non ita exactè, præſentire videtur Petrus Gregorius in ſyntagmate iuris, lib. 42. dict. cap. 23. num. 5. Denique non obſtat, quod de exemplari ſubſtitutione, contra ſententiam Bartoli dicebat Politus loco relato ſupra, cui & ipſemet reſponſum præbuit; addiderim ego, Exemplarem ſubſtitutionem à Pupillari in multis differre, vt certum eſt, & latè tradiderunt poſt ordinarios multos, Menchaca de ſuceſſionum progreſſu, lib. 2. §. 17. per totum. Guillielmus Benedictus in cap. Rainuntius de teſtamentis, verbo, ſi abſque liberis, el ſegundo, tractatu de exemplari ſubſtitut. per totum. Couarruuias ibidem, §. 6. Antonius Gomezius tom. l. variarum, cap. 6. Doctor Spino in ſpeculo, Gloſ. 25. per totam. Hyppolit. Riminaldus in conſ. 736. lib. 7. Alexander Trentacinquius de ſubſtitut. 3. part. cap. 1. cum ſeqq. Mantica de coniecturis vltimarum volunt. lib. 5. tit. 17. Antonius Pichardus in §. qua ratione, per totum, Inſtitut. de pupillari ſubſtitut. & ibidem Ioannes Oinotom. de exemplari ſubſtitutione, in principio.

Deinde, non ſequi; ad exemplum Pupillaris, Exemplaris ſubſtitutio fuit introducta: ergo vtraque ex humanitate fuit inuenta, nam in l. humanitatis, C. de impuberum, humanitatis ratio exprimitur in exemplari, quæ: in pupillari nunquam exprimitur: quod in contrarium non leue præſtat argumentum, vt vides; potuit ergo ex humanitate introduci Exemplaris ſubſtitutio ad exemplum Pupillaris, quæ ex rigore fuit introducta. Et hactenus de hac quæſtione, quæ dilucidè, & diſtinctè magis, quàm anteà erat, remanet explicata.

CAPVT XV.

Subſtitutio Pupillaris quære introducta? curioſa magis in Scholis, quàm in praxi neceſſaria quæſtio; nunc tamen breuiter, & dilucidè magis, quàm anteà fuerat, explicata.

SVMMARIVM.

- 1 Subſtitutio Pupillaris quære introducta? & ibidem plures rationes adductæ, remiſſiuè.
- 2 Subſtitutionis Pupillaris introductionem ſumma niti ratione, atque æquitate, & filij impuberis, pro quo teſtatur pater, maximum fauorem continere, & commodum; patris etiam, cui pro filiis ac de bonis eorum teſtari lex permiſit, cùm anteà ſibi ipſi tantummodò teſtari poſſet, vt ad finem capitis dicitur, vbi eiuſdem patris fauor in alio conſideratur.
- 3 Subſtitutionem Pupillarem ex ſententia communi omnium scribentium, ideò introduci neceſſarium fuiſſe, quod filius intra pupillarem ætatem testari non poſſet.
- 4 Idcircò adueniente pubertate extingui, quoniam in ea ætate iam filius teſtari poteſt.
- 5 Subſtitutionis Pupillaris, introductionis potiſſima ratio adducta.
- 6 Subſtitutionis Pupillaris introductionis rationem inquirentes Doctores, omnes fere in vnum finem, eandèmque rationem tendere, ignominiæ dumtaxat rationem à Recentioribus expreſſam.

REſolutioni traditæ ſuprà, cap. præcedenti, proxima eſt huius Capitis dubitatio, & reſolutio, quære ſcilicet Pupillaris ſubſtitutio ſit introducta? Et pro vera, diſtinctaque explicatione conſtituo, Guil. Benedict. in cap. Rainuntius, de teſtamentis, verbo, ſi abſque liberis, de pupillari, num. 2. rationem vnam tradidiſſe, aliam Bolognetum in rubrica, ff. de vulg. & pup. ſubſtitut. n. 7. & 8. nonnullas Menchacam de ſucceſſionum progreſſu, lib. 2. §. 14. n. 35. & 39. & n. 54. Politum in tractatu de ſubſtitutionibus, de pupillari, num. 7. in fine. Franciſcum Connanum. commentariorum iuris ciuilis, lib. 10. cap. 8. n. 1. Petrum Gregorium in ſyntagmate iuris, lib. 42. cap. 23. ex num. 4. cum ſeqq. Caldam Pereiram referendum ſtatim, & Ioannem Oinotom. in princ. Inſtit. de pup. ſubſtitut. num. 3.

Deinde, præfatos Authores & alios plures relatos ab eis, quos ideò ſilentio duxi prætermittendos, nonnullos etiam Recentiores referendos infrà, conuenire in hoc, videlicet ſubſtitutionis Pupillaris introductionem ſumma niti ratione, atque æquitate, & filij impuberis, pro quo teſtatur pater, maximum fauorem continere, & commodum; patris etiam, cui pro filiis, ac de bonis eorum teſtari lex permiſit, cùm anteà ſibi ipſi tantummodò teſtari poſſet, vt etiam notauit Caldas de nominat. emphyt. quæſt. 8. num. 29.

Prætereà, conuenire etiam in alio; ideò Pupillarem ſubſtitutionem introduci neceſſarium fuiſſe, aut ideò introductam, quòd filius, propter ætatis imbecillitatem teſtari non poſſet: idcircò adueniente pubertate extingui, quoniam in ea ætate iam filius teſtari poteſt, l. quæ ætate, cum vulgatis, ff. de teſtamentis.

Denique ſubſtitutionis Pupillaris introductionis potiſſimam rationem, conſideratam ab Alexandro Trentacinquio de ſubſtit. 2. part. cap. 3. num. 1. qui tacuit Paulum Leonium ſic ante ipſum dicentem in tractatu de ſubſtitut. de pupillari, num. 34. & 35. Menchacam de ſucceſſionum progreſſu, lib. 2. §. 14. n. 4. conſideratam etiam per Doctorem Spino in ſpeculo teſtamentorum, gloſ. 22. num. 4. in princ. Antonium Pichardum ad rubricam, Inſtitut. de pupillari ſubſtitut. num. 14. qui etiam Leonium, Menchacam, Trentacinquium, & relatos ſuprà, in initio, tacuerunt, hoc eſt, honeſtum olim, ac honorificum, & vtile viſum fuiſſe cum hærede decedere, l. & quia, ff. de interrogatoriis actionibus, l. ſi pupillus, 42. ff. de acquirenda hæreditate, & è contra, ignominioſum, propter rationem textus in. §. Inſtitut. quibus ex cauſis manumittere licet, vel non, §. 1. Inſtitut. de hæredum qualitate, & differentia, vbi Viglius num. 2. adnotauit: latiùs Ioannes Oinotom. ex num. 7. cum ſeqq. Connanus etiam commentariorum iuris ciuilis, lib. 10. cap. 5. num. 2. dicens, ideò moribus receptum fuiſſe, vt pater pro filiis impuberibus teſtaretur, ne pupillus ſine hærede decederet, qui propter defectum ætatis, ſibi hæredem ſcribere non poterat; idque intra pupillarem dumtaxat ætatem, in quæ pupillus teſtari non valet, vt dicit textus in l. 2. ff. de vulg. & pup. ſubſtit. in princ. Inſtitut. de pupillari ſubſtitutione, l. 5. tit. 5. partita 6. Et ſic ſuccurſum eſt per ſubſtitutionem Pupillarem abſurdo, aut inconuenienti prædicto, ex eiſdem Authoribus, qui in effectu ſubſtitutionis pupillaris introductionis rationem reddentes, omnes ferè in vnum finem, eandémque rationem tendunt, ignominiæ dumtaxat verbum, aut rationem Recentiores noſtri adicerunt; ac denique rectè percipit Bolognetus in rubrica, ff. de vulg. & pup. ſubſtitut. num. 8. vbi etiam optimè expendit fauorem patris in hoc, cùm introducta pupillari ſubſtitutione, poteſtatem accipiat à lege teſtandi, non ſolùm ſibi ipſi, ſed etiam filio; & quamuis aliàs decedente pupillo intra pupillarem ætatem, neceſſario ſucceſſuri eſſent venientes ab inteſtato, data eſt poteſtas ipſi patri excludendi illos, & perſonas magis dilectas ſubſtituendi, vt capite ſuperiori dicebam, & probat textus in l. Papinianus, §. ſed nee impuberis, ff. de inofficioſo teſtamento, cum aliis vulgatis.

CAPVT XVI.

De inſtrumentorum authoritate & fide, tam quæ originalia, quàm quæ exemplaria ſunt; item de his, quæ in ipſorum confectione, vt ſolemnia ſint, interuenire debent: qualiter, & per quos teſtes impugnari poſſint, quibus ex cauſis ſuſpecta, aut falſa reddantur, vt non, vel minùs probent, aduerſus quaſcunque ſuſpiciones falſitatis, quibus rationibus defendantur, ac denique de protocollis, ſeu regiſtris, nonnulla breuiter, & diſtinctè traduntur in hoc cap. quæ vtilia ſunt, & in praxi frequenter contingunt, nec abſque ingenti & aſſiduo scribentium omnium ſtudio in vnum recenſeri potuiſſent.

SVMMARIVM.

- 1 Author reddit rationem, quâ præcipuè mouetur vt huius Capitis materiam ſcribat.
- 2 Inſtrumenti publici ſolemnia neceſſaria cenſeri nonnulla, ſine quibus minimè conſequitur publicam authoritatem, nec authenticam fidem: quorum ſeptem, quæ potiſſima ſunt, vt inſtrumentum dicatur ſolemne, adducit Didac. Couarruu. hoc num. præcitatus, & latè proſequuntur alij, qui ab Authore recenſentur ibidem.
- 3 Inſtrumentum habens ſolemnia, præſumitur verum, validum, & ſolemne.
- 4 Et dicitur probatio probata.
- 5 Dicitur etiam euidentiſſima, ac pleniſſima probatio; ideò pro inſtrumento est magna præſumptio, & illi ſtatur, atque fides integra adhibetur, donec contrarium manifeſtiſſimè probetur.
- 6 Inſtrumentum plenam facit probationem, probatam, euidentem, ac manifeſtam, euidentiſſimam, realem, indubitatam, & notoriam, nec indiget diſceptatione fori, & habet vim deciſionis cauſæ, & ex eo fundatur intentio.
- 7 Instrumentum plenam fidem facere, in ſolidum, & quoad omnia, itavt omnes clauſulæ in eo contentæ cenſeantur adiectæ à Tabellione ex voluntate contrahentium, & ipſis petentibus.
- 8 Habet enim pro ſe inſtrumentum tres præſumptiones. Prima, eſt, quod ſit verum, & non falsum, nec ſimulatum. Secunda, quod ſit ſolemne. Tertia, quòd ſcilicet omnia in eo ſcripta, de voluntate partium ſcripta cenſeantur.
- 9 Inſtrumentum probare non ſolùm id, quod expreſsè, & directè continetur in eo, ſed etiam id, quod indirectè: & ibidem de intellectu text. in cap. cùm olim, decenſibus, remiſſiuè.
- 10 Inſtrumentum in longinquis partibus confectum, vtrùm probet, quando apparet, in eo publicam, & ſolemnem formam interueniſſe.
- 11 Inſtrumento fidem adhibendam eſſe, cui alioqui iure fides adhibenda eſt, quamuis non appareat protocollum.
- 12 Instrumentum ita demum probationem plenam inducere, ſi Notarius ſit omni exceptione maior; quod neceſſarium eſt, vt eius inſtrumentis plena fides adhibeatur.
- 13 Inſtrumentum reddi ſuſpectum ex qualitate ſcribentis, vt quia alias fecerit ſcripturas falſas, qui illud compoſuit, vel ex qualitate ſcripturæ, vel ex perſona producentis, item ex vitio viſibili, ideò inſtrumentum factum à Notario ſuſpecto non probare.
- 14 Inſtrumentum vtrùm probet, vel de falſo ſuſpectum ſit, quando Notarius fuit condemnatus de falſo in officio, vel extra officium: & an ex falſitate vnius Inſtrumenti reſultet ſuſpicio falſitatis, reſpectu aliorum Inſtrumentorum, remiſſiuè.
- 15 Et hac de re commendatus Fuluius Pacianus de probationibus, lib. 2. cap. 22. per totum, vbi in propoſito plures caſus distinguit.
- 16 Instrumentum non continens veriſimile, ſuſpectum præſumitur & falſum, & non probat.
- 17 Inſtrumentum interlineatum, cancellatum, abraſum, apoſtillatum, & diuerſa manu, vel atramento ſcriptum, auctum, vel diminutum, an fidem faciat? & duobus num. ſeqq.
- 18 Apostilla in margine protocolli, manu eiuſdem Notarij, qui contextum ſcripſit, appoſita, an fidem faciat? remiſſiuè.
- 19 Inſtrumentum raſum, an dicatur ſuſpectum, ſi in parte ſubſtantiali ſit raſum? & quæ dicatur pars ſubſtantialis? & ibidem de protocollo in parte ſubſtantiali raſo, remiſſiuè.
- 20 Inſtrumentum non probare, quando ſuſpicio falſitatis oritur ex vitio latenti, aut viſibili ipſius inſtrumenti: tunc enim ſola ſuſpicio falſitatis habetur pro falſitate, ne inſtrumento fides detur.
- 21 Niſi ſuſpiciones eſſent leues, & fragiles.
- 22 Vel niſi adeſſent probationes veritatis in contrarium, ex quibus inſtrumentum ipſum coadiuuari poteſt teſtibus inſtrumentariis & ſcripturis aliis.
- 23 Item niſi præſumptiones validiores adſint pro inſtrumento, quàm ſint ſuſpiciones, quæ contra inſtrumentum allegantur.
- 24 Vel ſi accedit bona fama, & opinio Notariij, quæ eſt ſufficiens præſumptio etiam ſola ad tollendas plures alias præſumptiones, quæ in contrarium occurrerent.
- 25 Inſtrumenti falſitatem, præſumptionémve, aut ſuſpicionem falſitatis inſtrumenti argui ex multis, quæ remiſſiuè recenſentur hoc num. vbi refertur Menochius decem caſus congerens: adducitur etiam Maſcardus, præfationes quaſdam generales faciens, quæ iustam ſuſpicionem falſitatis inducunt, ac denique Petri Surdi, Hyppoliti Riminaldi, Tiberij Deciani, & Ioannis Vincentij Hondedei conſilia nonnulla in propoſito commendantur.
- 26 Inſtrumenti falſitatem, vel quod deeſt in inſtrumento, probari poſſe per teſtes.
- 27 Id tamen dupliciter contingere poſſe, ſi teſtes, vel inſtrumentarij, vel ex non deſcriptis contradicant inſtrumento, aut aliquo modo illud impugnent.
- 28 Inſtrumentum publicum, tam de iure communi, quàm de iure Regio, quot testibus reprobari poſſit? & cuius qualitatis, & conditionis debeant eſſe teſtes, qui inſtrumentum publicum impugnare, aut ſubuertere intendunt, & qualiter deponere debeant, remiſſiuè: vbi inter alios multos, Menochius, & Couarruuias hac de re commendantur.
- 29 Inſtrumentum nullam fidem facere, ſed reprobari omninò, cùm teſtes in eo nominati dixerint, ſe instrumenti confectioni non interfuiſſe.
- 30 Quid ſi vnus testis tantùm inſtrumentarius contradicat, integro stante teſtium numero?
- 31 Si probatum fuerit, aliter ſcripſiſſe Notarium in inſtrumento, quàm à partibus dictum fuerit tempore actus celebrati, non inde inferri debet, eum per dolum dixiſſe, cùm eſſe poſſit, quod per errorem.
- 32 Contra inſtrumentum vbi aliquæ opponuntur, nullitatem, vel falſitatem reſpicientia, vel quid aliud ſimile, aut propter aliquæs ſuſpiciones extrinſecas, eſt in Iudicis facultate, aut arbitrio, inſtrumento fidem adhibere, vel non adhibere.
- 33 Et verè materiam hanc arbitrariam eſſe, ſiue Iudicis arbitrium hac in re multùm poſſe.
- 34 Probatio contra inſtrumentum debet eſſe manifeſtiſſima, & concludens, nec probatio præſumptiua ſufficit.
- 35 Ratio eſt, quia Notarius habet præſumptionem iuris pro ſe, ideò liquidiſſimè conſtare debet de fal ſitate contra eum.
- 36 Pro inſtrumento, etiam in dubio ſit præſumptio, adeò vt cæteris etiam paribus, vel in obſcuro, ſemper contra falſitatis præſumptionem fiat interpretatio.
- 37 Præſumptiones hinc inde cùm adſunt tam contra inſtrumentum, quàm pro eo, itavt poſſit dici res in obſcuro manere, vel præſumptiones pares eſſe; tunc in dubio Iudex instrumento adhærere debet, & pro eo iudicare.
- 38 Inſtrumentum aduersùs nonnullas ſuſpiciones de falſo, defendi poſſe multis modis, quos inter alios Authores, eruditè quidem, & vtiliter conſiderauit Hyppol. Riminald. in conſil. 18. per totum, volum. 1. qui hac de re videndus erit omninò.
- 39 Inſtrumentum publicum tripliciter conſiderari communiter: aut enim eſt protocollum ſeu regiſtrum; aut originale, vel authenticum; aut exemplum ſumptum, vel tranſumptum.
- 40 Protocollum quid ſit, & vnde originem habuerit?
- 41 Protocollum in iudicium productum, vtrùm paratam executionem habeat? remiſſiuè.
- 42 De requiſitis protocolli, vt ſit legitimum & ſolemne, atque vt ex illo instrumentum authenticum ſumi poſſit, pleniſſimè actum ab his, qui hoc num. præcitantur, ac inter alios deciſ. 106. Grammatici, commendata ab Authore.
- 43 Protocollum, ſeu regiſtrum, vt fidem faciat, & ſolemne ſit, atque vt ex illo authenticum inſtrumentum ſumi poſſit, continere debere omnes ſolemnitates in instrumento publico requiſitas.
- 44 Et apud nos hodie, qualiter confici debeat, expreſſum eſſe in leg. 13. titulo 25. libro 4. nouæ collectionis Regiæ.
- 45 Inſtrumentum deſumptum ex protocollo, ſeu regiſtro vitioſo, & non ſolemni, nullum eſſe, tanquam extractum, & productum à radice, infecta, & vitioſa.
- 46 Protocollum cancellatum, ſeu vitiatum in partibus ſubſtantialibus, an fidem faciat, remiſſiuè.
- 47 Protocollum ſeu regiſtrum penes tabellionem ſeruari, nimis neceſſarium eſſe, ob rationem hîc aſſignatam, & numero ſequenti.
- 48 De instrumenti viribus, aut validitate, quoties dubitari contingit, recurritur ad protocollum tanquam ad fontem, & matricem.
- 49 Inſtrumentum originale, vel authenticum dicitur prima ſcriptura, quæ ab eodem Tabellione à partibus rogato, ex protocollo à ſe confecto extrahitur, & partibus datur.
- 50 Nec poteſt ampliùs quàm ſemel dari, niſi caſu amiſſionis probato coram Iudice, & ipſius authoritate, & partis citatione interueniente, ac denique concurrentibus his, quæ adducit Couarruuias hoc numero præcitatus,
- 51 Exemplum ſumptum, aut tranſumptum quod dicatur?
- 52 Inſtrumentorum exemplis, aut exemplaribus fidem adhibendam non eſſe in iudicio: idque ob rationem hoc num. & ſeqq. aſſignatam.
- 53 Scripturam Tabellionis non probare niſi in his, in quibus ipſe interfuit, & de quibus fuit à partibus rogatus, provt hoc num. latiùs demonſtratur.
- 54 Notariis pluribus aſſerentibus ſe vidiſſe, aut auſcultaſſe inſtrumentum manu talis Notarij deſcriptum, non abolitum, &c. non inducitur probatio de hoc, etiamſi tenor talis instrumenti inſeratur per eos.
- 55 Exemplum vt probet, quâ formâ, & qua ſolemnitate ſit tranſcribendum ex originali, aut ex protocollo, & quæ interuenire debeant? remiſſiuè.
- 56 Exemplum nimis antiquum ex originali inſtrumento traductum, vtrùm propter antiquitatem exemplationis fidem aut probationem faciat, etiamſi de ſolemnitate traductionis non appareat, & quando illud dicatur antiquum? remiſſiuè.
- 57 In dubio, vtrùm præſumendum ſit, citationem partis interueniſſe, quæ neceſſaria eſt, cùm exemplum tranſcribitur, remiſſiuè: & ibidem quid ſi ſimus in antiquis?
- 58 Exemplum deſumptum ab eodem Notario, qui originale inſtrumentum confecit, vtrùm plenam probationem faciat? & num. ſeq.
- 59 L. 1. §. ſed ſi vnum ff. de bonorum poſſeſſione ſecundùm tabulas, declaratur.
- 60 Inſtrumentum mentionem faciens de alio, regulariter non probare.

CIrca inſtrumenti publici authoritatem, & fidem, quamplurima occurrere ſolent, quæ valdè neceſſaria, & vtilia ſunt, vtpote cùm de illis frequenter dubitari contingat, ac in praxi quotidiana ſint, ſed adeò plenè multis in locis per Doctores tractata, & reſoluta, vt longiùs tractare, aut examinare ea, à conditione, & inſtituto noſtro multùm abhorreat; quippe qui ab aliis diſtinctè, aut abſolutè ſcripta repetere grauemur omninò, iucundum tamen cuilibet, nec abſque vtilitate futurum ſperamus, ſi nonnullas, & generales regulas, aut doctrinas in propoſito conſtituamus, ac de vnaquaque re eos in vnum recenſeamus, qui hactenus ex profeſſo magis tractarunt; ſic enim, & quærendi alibi, cùm occaſio ſe offerat, Lector excuſabitur, & dubij occurrentis reſolutionem facilius percipiet, ſi nonnulla prælegerit, quæ hac de re paucis tradidero.

Idcircò & primo loco conſtituendum eſt, inſtrumenti publici ſolemnia neceſſaria cenſeri nonnulla, ſine quibus minimè conſequitur publicam authoritatem, nec authenticam fidem: quorum ſeptem, quæ potiſſima ſunt, vt inſtrumentum dicatur ſolemne, adducit Didacus Couarruuias, vt alios ab eo citatos omittam, practic. quæſt. cap. 20. per totum, & vide cap. 19. num. 9. vbi dicit ex quo deducatur prima ac potiſſima authoritas inſtrumenti; proſequuntur etiam, & ea quæ in inſtrumento interuenire debent, vt ſit ſolemne, latè declarant D. Antonius de Padilla in l. ſi quæ beneficia, ex n. 4. cum ſeqq. C. de diuerſis reſcriptis. Ioannes Guttierrez practic. quæſt. lib. 1. quæſt. 138. cum ſeqq. vſque ad finem lib. 1. Bonifacius Rogerius in conſ. 54. per totum, lib. 1. Parladorius rerum quotidianarum, lib. 2. cap. 20. Burgos de Paz in conſ. 3. num. 88. Azeuedius in l. 13. tit. 25. lib. 4. nouæ collectionis Regiæ, per totam legem. Craueta in conſil. 216. à princ. Menochius lib. 2. præſumpt. 82. & 83. Decianus in conſ. 24. num. 48. vol. 1. Hyppol. Riminald. in conſil. 6. ex num. 1. cum ſeqq. & num. 46. & ſeqq. lib. 1. Ruinus in conſ. 11. num. 15. 16. & 25. lib. 3. Simon de Prætis de interpret. vltimar. volunt, lib. 2. dubit. 2. ſolut. 2. num. 4. & num. 35. & ſeqq. fol. 353. & lib. 5. interpret. 2. dubitat. 2. ſolut. vlt. ex num. 105. cum multis ſeqq. fol. 353. Petrus Magdalenus de numero teſtium in teſtamentis requiſito, 2. part. cap. 5. ex num. 16. cum ſeqq. fol. 416. Alexander Raudenſis de Analogis, lib. 1. cap. 28. n. 1. fol. 213. & vide l. 54. & 55. & l. 111. titul. 18. partit. 3. vbi plenè agit Gregorius Lopez, vide etiam Ariſminum Tepatum variarum iuris ſententiarum, lib. 1. titul. de fide instrumentorum, fol. 271.

Secundo conſtituendum eſt, quòd inſtrumentum habens ſolemnia requiſita, præſumitur verum, validum, & ſolemne: quod cum Baldo, Iaſone, Socino, Grato, Decio, Alexandro, Pariſio, Mandello, & aliis rectè aduertit, & optimè explicat Maſcardus de probat, tom. 2. concluſ. 905. per totam, & vltra eum, idem adnotarunt Surdus in conſ. 87. num. 1. lib. 2. Hyppol. Riminald. in conſ. 6. ex num. 36. cum ſeqq. & num. 139. & 140. lib. 1. & in conſil. 816. num. 16. lib. 7. Marius Anguiſſola in conſil. 58. lib. 1. alios infinitos ſtatim adducam, quos ideò hîc conſultò omitto.

Et dicitur probatio probata, vt cum multis probat, & rectè explicat Maſcardus de probat, tom. 2. concluſ. 906. per totam, & alij plures referendi infra.

Dicitur etiam euidentiſſima, ac pleniſſima probatio, ideò pro inſtrumento eſt magna præſumptio, & illi ſtatur, atque fides integra adhibetur, donec contrarium manifeſtiſſimè probetur, l. cum precibus, C. de probationibus, vbi Doctores omnes communiter, l. cum propria, vbi Gloſ. Cod. ſi quis alteri vel ſibi, cap. Abbate, de verborum ſignificatione. Ex quibus ſic adnotarunt, & quamplurima in confirmationem congeſſerunt Iaſon in repetitione l. admonendi, ff. de iureiurando, ex num. 154. Alexand. in conſ. 116. in fine, lib. 3. Craueta in conſ. 56. num. 7. in fine, & in conſ. 75. num. 5. Socinus in conſil. 213. num. 20. vol. 2. Tiraquel. de retractu lignagier, §. 2. gloſ. 1. num. 20. & ſeqq. Cagnolus in l. ſi librarius, num. 80. ff. de regulis iuris, Neuiza. in conſ. 51. & in conſ. 79. & in conſ. 82. Cephalus in conſil. 4. num. 20. & in conſ. 238. lib. 2. & in conſil. 428. num. 55. lib. 3. Burgos de Paz in conſil. 2. n. 76. & in conſil. 3. num. 88. in conſ. 6. num. 3. Simon de Prætis de interpret. vltimar. volunt. lib. 2. dubit. 2. ſolut. 2. num. 85. Burſatus in conſ. 34. num. 13. vol. 1. Menochius lib. 2. præſumpt. 44. per totam, & in conſ. 23. num. 20. vol. 1. Marcus Antonius Eugenius in conſ. 51. num. 1. & 2. & in conſ. 72. num. 34. & 35. Fuluius Pacianus de probationibus, lib. 2. cap. 21. per totum, Borgninus Caualcanus deciſ. 45. n. 35. & num. 54. Ioannes Vincentius Honded. in conſ. 86. n. 69. & in conſ. 89. num. 16. vol. 1. Fabius Turretus in conſil. 24. num. 13. & in conſ. 67. num. 19. & in conſ. 93. n. 33. Achilles Pedrocha in conſ. 2. num. 96. & 97. & in conſ. 17. ex n. 72. Beccius in conſ. 52. num. 5. 6. & 7. lib. 1. Marius Anguiſſola in conſ. 44. num. 6. & 14. & in conſ. 152. num. 31. Hyppol. Riminaldus in conſilio 30. ex numer. 28. lib. 1. & in conſ. 816. ex num. 12. vſque ad num. 21. lib. 7. vbi dicit, quòd inſtrumentum plenam facit probationem, probatam, euidentem, ac manifeſtam, euidentiſſimam, realem, indubitatam, & notoriam, nec indiget diſceptatione fori, & habet vim deciſionis cauſæ, & ex eo fundatur intentio.

Et regula prædicta, quòd ſtari debeat inſtrumento, ac quòd illud plenam faciat probationem, procedit in ſolidum, & quoad omnia, itavt omnes clauſulæ in eo contentæ, cenſeantur adiectæ à Tabellione ex voluntate contrahentium, & ipſis petentibus, vt cum aliis multis tradunt, & latiùs declarant Socinus iunior, in conſil. 101. Cùm in præſenti: colum. 2. num. 8. lib. 1. Craueta in conſ. 75. in princ. Tiraquellus in l. ſi vnquam, in præfatione, num. 126. C. de reuocandis donationibus, & in tractat. de conſtitut. 3. part. limitat. 31. Antonius Gabriel commun. lib. 6. tit. de conſuetudine, concluſ. penult. Simon de Prætis nonnulla congerens in propoſito, de interpret. vltimar. voluntat. lib. 1. interpretat. 1. ſolut. 10. ex num. 52. vſque ad num. 68. fol. 166. Habet enim pro ſe inſtrumentum tres præſumptiones. Prima eſt, quòd ſit verum, & non falſum, nec ſimulatum. Secunda, quòd ſit ſolemne. Tertia, quòd ſcilicet omnia in eo ſcripta, de voluntate partium ſcripta cenſeantur: quod eleganter ſcripſit Baldus in conſil. 437. num. 5. lib. 5. & cum multis adnotarunt Beccius in conſ. 52. num. 3. & 4. lib. 1. Neuizan. in conſ. 79. n. 10. Hyppol. Riminald. in conſ. 30. num. 27. & 28. lib. 1. & in conſ. 696. n. 60. lib. 6. & in conſ. 816. n. 16. lib. 7. Surd. in conſ. 187. num. 1. lib. 2. Ioannes Vincentius Honded. in conſ. 99. num. 8. lib. 2. Bonifacius Rogerius in conſ. 20. ex num. 12. lib. 1.

Procedit etiam, vt non ſolùm probet id, quod expreſsè, & directè continetur in eo, ſed etiam id quod indirectè: ita Abbas multùm commendans in cap. cum olim, num. 10. de cenſibus, quem ſequuntur Antonius ibi, in verſ. item nota. Felinus in cap. tranſlato, colum. 2. de conſtitut. Iaſon in l. certi condictio, num. 21. ff. ſi certum petatur. Parladorius rerum quotidianarum, lib. 2. cap. finali, §. 11. ampliat. 4. 1. part. fol. 203. & latè explicans, agénſque de intellectu text. in dict. cap. cùm olim, de cenſibus, Fuluius Pacianus videndus omninò de probat. lib. 1. cap. 26. num. 70. fol. 69. Quinimò, & inſtrumento in longinquis partibus confecto ſtandum eſt, quando apparet in eo publicam, & ſolemnem formam interueniſſe. Panormitanus in cap. 1. verſ. Duodecimò requiritur, col. 4. de fide inſtrumentorum, Baldus in l. 1. num. 14. C. de fideicommiſſis, & in conſil. 115. Quia pleniſſimè, lib. 3. Decius in conſ. 42. col. penult. Lanfrancus de Oriano in cap. quoniam contra falſam, in verbo, inſtrumentorum productiones, num. 15. maximè propter legalitatem producentis. Speculator in titulo de instrumentorum editione, §. reſtat, col. 3. Bartol. in authent. vt iudices ſine quoquo ſuffragio, §. eos, Caſtrenſis in conſil. 394. Videndum eſt vtrum, lib. 1. Simon de Prætis de interpret. vlt. volunt. lib. 1. interpret. 1. dubit. 5. ſolut. 2. num. 4. & 5. fol. 65. Sed contrariam ſententiam tenuerunt quamplures alij iuris Authores, quos in vnum congeſſit, & rem hanc ex propoſito declarauit (idcircò ampliùs inſiſtendum non erit) Fuluius Pacianus dict. tractatu de probat. lib. 2. cap. 21. ex num. 58. vſque ad num. 67. vbi num. 61. dicit, quòd conſuetudo generalis in inſtrumentis confectis in longinquis partibus illud remedium adhibuit, vt apponantur in dictis inſtrumentis litteræ teſtimoniales cum ſigillo Iudicis loci, atteſtantes, illum, qui confecit inſtrumenta, eſſe publicum Notarium, & pro tali haberi, & communiter teneri, quibus literis etiam in magna cauſa creditur, & imputandum eſt ei, qui non procurauit ea habere, dummodò in literis non ſolum dicatur, quòd talis ſit tabellio, & publicè habeatur, ſed etiam quòd talis tabellio inſtrumentum ſcripſit, quod incipit ſic, & finitur ſic: declarat etiam Parladorius rerum quotidianarum, lib. 2. cap. fin. 1. part. §. 11. ampliat. 3. per totam, fol. 201.

Procedit denique propoſita reſolutio, vt inſtrumentum probet, etiam protocollo non reperto, Bald, in rubric. C. de fide inſtrumentorum, col. 9. Felinus in cap. cum P. Tabellio, col. 1. de fide inſtrumentorum, & cum Caſtrenſi, Cagnolo, & Ruino probauit Hyppol. Riminald. in conſ. 197. n. 19. & in conſ. 209. n. 20. & 21. lib. 2. Couar. practic. cap. 19. num. 3. vbi dicit, & rectè fundat, fidem adhibendam inſtrumento, cui alioqui iure fides adhibenda eſt, quamuis non appareat protocollum: & hanc ſententiam in praxi admittendam fore, & hactenùs receptam eſſe, quod ex dictis ibi veriſſimum puto, quicquid aliter declaret Maſcardus de probationibus, tom. 2. concluſ. 918.

Limitatur nunc prædicta doctrina, & reſolutio communis, vt ita demum inſtrumentum probationem plenam inducat, ſi Notarius ſit omni exceptione maior: quod neceſſarium eſt, vt eius inſtrumentis plena fides adhibeatur, l. optimam, in fine, C. de contrahenda, & committenda ſtipulatione, l. ſi quis ex argentariis, §. quidem in, ff. de edendo. Baldus in conſil. 402. in princ. vol. 5. Surdus multis confirmans in conſil. 6. num. 1. lib. 1. vbi n. 2. cum aliis Authoribus adnotauit, quòd inſtrumentum redditur ſuſpectum ex qualitate ſcribentis, vt quia aliàs fecerit ſcripturas falſas, qui illud compoſuit, vel ex qualitate ſcripturæ, vel ex perſona producentis, item ex vitio viſibili: ideò inſtrumentum factum à Notario ſuſpecto non probare, Gloſſa in l. iubemus, C. de probationibus, Bald. Alex. & Ruinus, quos recenſet ipſe Surdus dict. conſil. 6. num. 3. & per totum conſilium, latè, atque eleganter agit, vtrùm inſtrumentum probet, vel de falſo ſuſpectum ſit, quando Notarius fuit condemnatus de falſo in officio, vel extra officium, & an ex falſitate vnius inſtrumenti reſultet ſuſpicio falſitatis reſpectu aliorum inſtrumentorum; de quo erit etiam videndus, & ſummè notandus Fuluius Pacianus de probationibus, lib. 2. c. 22. per totum, fol. 78. vbi latè in propoſito ſcribit, & plures caſus diſtinguit.

Secundò limitatur, vt ita demùm plenè probet inſtrumentum publicum, ſi veriſimilia contineat, inſtrumentum namque non continens veriſimile, ſuſpectum præſumitur, & falſum, & non probat, Baldus in l. ſcripturæ, num. 6. C de fide instrumentorum, Felinus in cap. auditis, num. 23. in fine, de præſcriptionibus, & cum multis Craueta in conſ. 134. verſic. octaua ſuſpicio. Cephalus in conſilo 287. num. 25. vol. 2. Maſcardus de probationibus, tomo 2. concluſ. 913. per totam, & concluſ. 740. num. 35. & 36. alios plures ſciens, conſultóque prætermitto, ſtatim enim referam eos.

Tertiò limitatur, vt non probet inſtrumentum, ſi interlineatum ſit, quoniam tunc ſuſpectum eſt, niſi Notarius faciat mentionem in ſubſcriptione. Bartolus in l. prima §. & ideò, ff. de his quæ in teſtamento delentur, & cum Socino, & Ripa tradit Surdus conſil. 151. num. 114. lib. 2. vbi num. 115. adnotauit, quòd inſtrumentum continens additiones, de quibus Notarius non atteſtatur, eſt ſuſpectum; & in idem refert Caſtrenſem, Crauetam, Curtium iuniorem, & Menochium, & vide eundem Surdum in conſil. 16. per totum, lib. 1. Hyppol. Riminald. in conſil. 381. ex num. 118. cum ſeqq. lib. 4. vbi latiſſimè agunt, an, & quando inſtrumentum cancellatum, interlineatum, abraſum, apoſtillatum, & diuerſa manu, vel atramento ſcriptum, auctum, vel diminutum probare poſſit, vbi de his mentio non fit per Notarium in ſubſcriptione: & iunge Tiberium Decianum. in conſ. 99. num. 1. & ſeqq. & num. 10. 11. 12. & 15. vol. 2. vbi etiam agit, an apoſtilla in margine protocolli manu eiuſdem Notarij, qui contextum ſcripſit, appoſita fidem faciat: iunge etiam Hyppol. Riminald. in conſil. 41. ex num. 29. vſque ad num. 38. lib. 1. & in conſil. 209. num. 101. lib. 2. vbi agit, vtrùm inſtrumentum raſum dicatur ſuſpectum, ſi in parte ſubſtantiali ſit raſum, & quæ: dicatur pars ſubſtantialis, & ibidem num. 101. an protocollum cancellatum in partibus ſubſtantialibus fidem faciat. Denique & iunge Sfortiam Oddi in conſil. 78. num. 37. & 38. lib. 1. qui agit de omnibus ſuperiùs dictis, & in dubio propoſito ſup. num. 17. generaliter conſtituit, & cum aliis probat, quòd inſtrumentum abraſum, interlineatum, cancellatum, & diuerſa manu, vel atramento ſcriptum, auctum, vel diminutum dicitur ita ſuſpectum, vt in ciuilibus nullam fidem faciat, nec probationem; nullum tamen ex prædictis Authoribus refert, qui, vt dixi, videndi erunt omninò; latiùs enim rem hanc explicarunt: eſt etiam videndus Maſcardus de probationibus, tom. 2. concluſ. 740. per totam. Azeuedius, qui nullum ex præfatis recenſet in l. 3. tit. 25. num. 60. lib. 4. recopil.

Quartò limitatur, inſtrumentum, inquam, non probare, quando ſuſpicio falſitatis oritur ex vitio latenti, aut viſibili ipſius inſtrumenti; tunc enim ſola ſuſpicio falſitatis habetur pro falſitate, ne inſtrumento fides detur, vt tradit Decius in conſ. 448. num. 28. & in conſ. 602. num. 7. Grammaticus in conſil. 30. col. 1. & cum multis probat Maſcardus de probationibus, tomo 2. concluſ. 739. num. 5. 6. & 7. & concluſ. 740. num. 4. & vltra eum, idem probarunt Burſatus in conſil. 311. num. 89. & ſeqq. lib. 3. Sfortia Oddi in conſil. 78. numer. 38. & 39. lib. 1. vbi tradit exempla vitij latentis, aut viſibilis; & ſuperiorem doctrinam cum aliis vtiliter declarat ibidem, num. 40. Primò, vt non procedat, cùm ſuſpiciones eſſent leues & fragiles.

Secundò, cùm adeſſent probationes in contrarium, ex quibus inſtrumentum ipſum coadiuuetur, quod coadiuuari poteſt teſtibus inſtrumentariis, & ſcripturis aliis.

Tertiò, quando ſi non probationes liquidæ, tamen præſumptiones validiores adſint pro inſtrumento, quàm ſint ſuſpiciones, quæ contra inſtrumentum allegantur: quod etiam probauit, & multos ſic tenentes retulit Burſatus in conſ. 311. num. 78. lib. 3.

Quartò, quando accedit bona fama, & opinio Notarij, quæ eſt ſufficiens præſumptio etiam ſola ad tollendas plures alias ſuſpiciones, quæ in contrarium occurrerent, vt eleganter probauit Baldus in conſil. 464. lib. 4. Burſatus vbi ſuprà, num. 93. verſic. reſpondeo quartò, & alij, quos retulit Sfortia d. conſ. 78. num. 45. & 46.

Quintò & principaliter limitatur, vt inſtrumentum non probet, decem caſibus conſideratis poſt alios Authores ibi relatos, & in vnum congeſtos per Menochium de arbitrariis, lib. 2. caſu 187. ex numer. 34. vſque ad num. 49. vbi multa adducit, ex quibus inſtrumenti falſitas, præſumptiòve, aut ſuſpicio falſitatis inſtrumenti arguitur, quæ etiam adducit, & præfationes quaſdam generales facit, quæ inducunt iuſtam ſuſpicionem falſitatis, Maſcardus de probationibus, tomo 2. concluſione 740. per totam, his iunge Petrum Surdum in conſil. 173. per totum, lib. 2. Hyppol. Riminald. in conſilio 30. ex num. 38. lib. 1. & in conſil. 260. ex num. 27. cum ſeqq. lib. 3. & in conſil. 554. per totum, lib. 5. vbi optimè Tiberium Decianum. in conſil. 99. num. 15. 17. 18. 19. & 24. vol. 2. Petrum Gregorium in ſyntagmate iuris, lib. 4. cap. 14. per totum, quibus in locis ex profeſſo tractant, qualiter, & quando, aut quibus ex cauſis inſtrumenti falſitas, aut falſitatis eiuſdem ſuſpicio arguatur.

Nunc verò tertio loco, & principaliter, vt alia permulta ſciens, conſultóque prætermittam, conſtituendum eſt, quod ex præcitatis Authoribus etiam colligitur inſtrumenti falſitatem, vel quod deeſt in inſtrumento, probari poſſe per teſtes, per textum in cap. tertio loco, de probationibus, c. cum Ioannes, de fide inſtumentorum, vbi Doctores omnes communiter, Speculator in titulo de probationibus, §. videndum reſtat, num. 25. Maſcardus de probationibus tomo 2. concluſ. 741. Id tamen dupliciter contingere poteſt, ſi teſtes, vel inſtrumentarij, vel ex non deſcriptis contradicant inſtrumento, aut aliquo modo illud impugnent; quod plenè probarunt quamplures, quorum ſtatim mentionem faciam: ij omnes vnanimiter dubitare ſolent, quot teſtibus inſtrumentum publicum reprobari poſſit, & cuius qualitatis, & conditionis eſſe debeant teſtes, cum inſtrumentum publicum impugnare, aut ſubuertere intendunt, & qualiter deponere debeant; & poſt ordinarios tractarunt adeò plenè, & diſtinctè, vt coactus fuerim huiuſce rei diſceptationem aut diſputationem prætermittere: inter alios tamen latè, & vtiliter ſcripſerunt Menochius de arbitrariis, lib. 2. caſu 105. per totum, & lib. 1. præſumptione. 99. num. 2. & ſeqq. & lib. 3. præſumpt. 141. vbi vide omninò. Decius in conſ. 101. Socinus in conſ. 28. col. 1. & in conſ. 98. col. 1. vol. 3. Craueta in conſ. 56. per totum, & in conſ. 75. num. 8. & num. 20. 29. & 34. Alexander in conſ. 43. Viſis, col. 3. cum ſeqq. vol. 4. Iacobus Mandellus de Alba in conſ. 139. ex num. 2. cum ſeqq. & numer. 16. vſque ad num. 21. lib. 1. & in conſ. 324. ex num. 4. cum ſeqq. lib. 2. Maſcardus de probationibus tom. 2. concl. 919. per totam. Simon de Prætis in conſ. 106. num. 29. & ſeqq. & in conſ. 135. num. 20. Hieronymus Cardinalis Albanus in addit. ad Bartol. in l. 1. §. ſi quis neget, per totum, ff. quemadmodum testamenta aperiantur, Fuluius Pacianus de probationibus, lib. 1. cap. 40. num. 30. & cap. 48. numer. 10. & cap. 66. num. 46. & ſequentibus, & ex noſtris multis additis ex iure communi, & Regio, optimè explicant Couarruuias practicarum cap. 19. numer. 9. & cap. 20. numer. 6. & variarum reſolutionum. libro 2. cap. numer, 11. & 12. quo vel ſolo Authore lecto, vera prædicti dubij reſolutio deduci poteſt. Menchaca de ſucceſſionum reſolutione lib. 1. §. 7. num. 29. & num. 33. & 34. & §. 17. per totum, vbi vide omninò, Villalobos in antinomia iuris ciuil. ac regul. litera I, ex num. 15. vſque ad num. 21. folio mihi 27. D. Paz in praxi in initio, annotatione vlt. de Tabellione, num. 33. 34. & 35. & 1. part. 1. tom. 8. tempore, num. 7. & ſeqq. Azeuedius in l. 13. tit. 25. ex num. 35. lib. 4. nouæ collectionis Regiæ, nouiſſimè Hieronymus de Cæuallos practicar. communium, quæſt. 43. per totam, & quæſt. 455. Petrus Auguſt. Morla emporij, tit. 11. de fide inſtrum. quæſt. 5. Ioannes Gutierrez in conſil. 38. ad quos lectorem remitto, & Ioannem Vincentium Honded. in conſ. 99. per totum lib. 2.

Et primò colligitur ex eiſdem apertè, inſtrumentum nullam fidem facere, ſed reprobari omninò, cùm teſtes in eo nominati dixerint, ſe inſtrumenti confectioni non interfuiſſe: quod his diebus in cauſa mihi commiſſa ſic obſeruari, atque executionem denegari ex inſtrumento quodam in iudicium producto decreui, motus authoritate Bartoli ſic dicentis in l. 1. §. ſi quis neget, num. 6. & ibi Angelus, Baldus, & Cumanus num. 3. ff. quemadmodum teſtamenta aperiantur, quos cum Couarruuia, & multis aliis ſequitur Menochius de arbitrariis, libr. 2. dict. caſu 105. num. 9. Alexand. Raudenſis deciſ. Piſan. 12. num. 18. 19. & 24. Fuluius Pacianus, qui ex Innocentio concludentem rationem aſſignat, & multos alios refert de probationibus, lib. 1. cap. 48. num. 10. & num. 80. Deinde conſtituit, diuerſum ius obſeruari, cùm vnus teſtis inſtrumentarius contradicit, integro ſtante teſtium numero, licèt in hoc etiam caſu, inſtrumenti fidem vacillare, nonnulli crediderint, vt latiùs aduertit, & verè reſoluit Menochius dicto caſu 105. num. 11. 13. & 16. & num. 25. & ſequentibus, & vide Socinum. in conſ. 213. num. 15. vol. 2. Aduerte tamen, quòd ſi probatum fuerit, aliter ſcripſiſſe Notarium in inſtrumento, quàm à partibus dictum fuerit tempore actûs celebrati, non inde inferri debere, eum per dolum dixiſſe, cùm eſſe poſſit, quòd per errorem: ita ſcribit Bartolus in l. quoties §. 1. per illum textum, ff. de hæredibus inſtituendis, Alexander in conſ. 74. Viſo teſtamento, num. 4. lib. 1. Marſilius dicens ſe hoc habuiſſe in facto apud Ianuam, in rubrica de fideiuſſoribus, num. 56. Alexand. Raudenſis comprobans alios de analogis, lib. 1. cap. 31. num. 10. folio mihi 269.

Secundò colligitur, quòd vbi contra inſtrumentum aliqua opponuntur, nullitatem, vel falſitatem reſpicientia, vel quid aliud ſimile, aut propter aliquas ſuſpicioncs extrinſecas, eſt in Iudicis facultate, aut arbitrio, inſtrumento fidem adhibere, vel non adhibere, vt per Baldum in l. ſcripturæ, C. de fide inſtrumentorum, Felinum. in cap. auditis, num. 23. de præſcriptionibus, Abbatem in conſ. 99. col. vlt. volu. 1. Curtium iuniorem in conſ. 187. Iaſonem in conſ. 168. colum. 2. vol. 4. & latiùs tradit Iacobus Mandellus de Alba in conſ. 70. num. 9. & in conſ. 95. num. 8. Burſatus in conſ. 311. num. 98. & ſeqq. lib. 3. & verè materiam hanc arbitrariam eſſe, ſiue Iudicis arbitrium hac in re multùm poſſe, rectè agnoſcunt Maſcardus de probationibus, tom. 2. concluſ. 740. num. 6. Menochius de arbitrariis lib. 2. dict. caſu 105. & caſu 187. Hieronymus de Cæuallos communium practicarum, quæſt. 43. num. 13.

Tertiò colligitur, idque ex omnibus ferè relatis ſuprà num. 28. quòd probatio contra inſtrumentum debet eſſe manifeſtiſſima, & concludens, nec probatio præſumptiua ſufficit, vt cum aliis Authoribus probarunt Decius in conſ. 101. colum. 1. & in conſ. 602. colum. 3. Alexander in conſ. 179. vol. 2. & in conſ. 70. volum. 1. Berous in conſ. 147. num. 34. vol. 2. & cum Grammatico, Cephalo, & aliis Franciſcus Beccius in conſ. 52. num. 7. lib. 1. Maſcardus ſic intelligens cùm criminaliter agitur, de probationibus, tom. 2. concluſ. 739. num. 3. Ratio eſt, quia Notarius habet præſumptionem iuris pro ſe, ideò liquidiſſimè conſtare debet de falſitate contra eum, cap. ad audientiam, vbi Abbas, de præſumptionibus, Baldus in conſil. 464. lib. 4. Alciatus regula 3. præſumpt. 13. in principio, Craueta in conſ. 75. num. 8. Burſatus in conſ. 311. num. 53. lib. 3. Pro inſtrumento etiam in dubio fit præſumptio, adeò vt cæteris etiam paribus, vel in obſcuro, ſemper contra falſitatis præſumptionem fiat interpretatio, vt ſuprà hoc eodem capite ex num. 3. latiſſimè probauimus, & de communi, infinitis relatis teſtantur Burſatus dict. conſ. 311. numer. 63. lib. 3. Sfortia Oddi in conſ. 78. num. 84. & 50. lib. 1. vbi dicit, quòd præſumptiones hinc inde, cùm adſunt, tam contra inſtrumentum, quàm pro eo, ita vt poſſit dici res in obſcuro manere, vel præſumptiones pares eſſe; tunc in dubio Iudex inſtrumento adhærere debet, & pro eo iudicare: idque per plures, & communes Doctorum traditiones, vt ibidem probat.

Quartò & vltimò colligitur, atque ex eiſdem Authoribus relatis ſuprà, dict. num. 28. & ſequentibus, inſtrumentum aduersùs nonnullas ſuſpiciones de falſo defendi poſſe multis modis, quos inter alios Authores, eruditè quidem, & vtiliter conſiderauit Hyppol. Riminaldus in conſ. 58. per totum, lib. 1. qui hac de re videndus erit omninò, & illi iungi poteſt Sforcia Oddi dict. conſ. 78. ferè per totum, lib. 1. Iacobus Mandellus de Alba in conſ. 10. & 139. Et hactenus de inſtrumento publico, & eius fide: nunc verò de protocollo tantiſper agere, & nonnulla obſeruare neceſſarium erit.

Et in primis pro expedita explicatione conſtituo, inſtrumentum publicum tripliciter conſiderari communiter; aut enim eſt protocollum, ſeu regiſtrum; aut originale, vel authenticum; aut exemplum, ſumptum, vel tranſumptum. Protocollum, ſeu regiſtrum eſt illa ſcriptura, quæ à Tabellione conſicitur, vt apud eum ad perpetuam rei memoriam remaneat, de qua per Iuſtinianum in Authent. de Tabellionibus §. illud quoque, collatione 4. cap. quoniam contra falſam, de probationibus, cap. penult. de fide inſtrumentorum, l. 54. & 55. tit. 18. partita 3. & l. 13. tit. 25. lib. 4. nouæ collectionis Regiæ, vbi Protocollum, ſeu Regiſtrum vocatur. Couarruuias practicarum, cap. 19. num. 2. per totum, vbi plenè explicat, quid ſit protocollum, & vnde originem habuerit, & ibidem de matricibus, ac matricula agit. Menochius etiam de arbitrariis, lib. 2. centuria 2. caſu 187. per totum. Marcus Antonius Eugenius in conſil. 51. per totum, lib. 1. Hyppolit. Riminaldus in conſil. 209. num. 42. & ſequentibus, & num. 93. & ſequentibus, & in conſil. 197. num. 2. lib. 2. Surdus in conſil. 197. lib. 2. Parladorius rerum quotidianarum, lib. 2. cap. finali, 1. part. §. 12. limitatione 2. num. 17. vbi agit, vtrùm Protocollum in iudicium productum, paratam executionem habeat, Simon de Prætis de interpret. vlt. voluntatum lib. 2. ſolut. 2. ex num. 60. fol. 195. Et de requiſitis protocolli, vt ſit legitimum, & ſolemne, atque vt ex illo inſtrumentum authenticum ſumi poſſit, plenè ſcribunt Menochius, Riminaldus, Surdus, & Parladorius vbi ſuprà, qui hac de re videndi erunt omninò. Cagnolus etiam in l. ſi librarius num. 33. ff. de regulis iuris, Oroſcius in l. ſi quis ex argentariis, §. ſi initium, num. 67. & tribus ſequentibus ff. de edendo, Rebuffus 2. tom. ad leges Gallicas, in tit. vt contractus, ac teſtamenta, & omnes alij actus Gallicis incipiant verbis, art. 1. gloſſ. 4. Ancharanus in conſil. 431. Ananias in conſil. 33. Rubeus, in conſ. 94. Butrius in conſ. 12. Eſt aduertendum, Pariſius in conſil. 12. num. 19. & ſequentib. & in conſil. 27. num. 11. & 12. vol. 2. Craueta in conſ. 216. num. 5. & ſequentibus, vbi dicit plura in propoſito, quæ ſecundùm eum ſingulariter ſunt notanda, tanquam ſucci & quæſtus plena. Rolandus in conſ. 32. num. 13. & ſequentibus, vol. 2. & in conſ. 26. ex num. 12. cum ſequentibus, vol. 3. & in conſ. 44. ex num. 25. vol. 1. Bertrandus in conſil. 1. num. 76. & ſeqq. vol. 1. & in conſil. 190. ex num. 2. vol. 3. & in conſ. 61. num. 5. cum ſeqq. eodem vol. Cephalus in conſ. 238. num. 10. cum ſeqq. lib. 2. Simon de Prætis de interpretatione vltimarum voluntatum, lib. 2. dubitat. 2. à num. 56. fol. 195. & commendo Grammaticum in deciſ. 106. vbi de protocollo, requiſitis, atque effectibus illius, multa cumulat, quæ alibi ita plenè non ſunt reſoluta, vide etiam omninò Burgos de Paz in conſil. 14. ex num. 4. vſque ad 10. Ex eo autem, & aliis relatis ſuprà, deducuntur ſequentia.

Primò, protocollum, ſeu regiſtrum, vt fidem faciat, & ſolemne ſit, atque vt ex illo authenticum inſtrumentum ſumi poſſit, continere debere omnes ſolemnitates in inſtrumento publico requiſitas: quod in terminis ſic notarunt Ioannes Andreas in addition. ad Speculatorem, in titulo de inſtrumentorum editione, in §. videndum, Abbas in cap. cum P. Tabellio, de fide inſtrumentorum. Guido Papa deciſ. 19. qui poſtquam allegauit Cinum, Bartolum, & Baldum ita tenentes, ait ita fuiſſe per Curiam Delphinalem determinatum, Franc. Marc. deciſ. 163. num. 14. part. 2. & deciſ. 231. num. 1. & 2. part. 1. Craueta in conſ. 216. ex num. 5. Ananias, Pariſius, & Rolandus in locis relatis ſuprà, num. præcedenti: Bertrandus in conſ. 61. num. 7. & ſequentibus, vol. 7. & in conſ. 1. num. 78. vol. 1. Chaſſaneus in conſ. 63 n. 31. Corneus in conſ. 226. num. 4. per totum, vol. 3. & apud nos hodie qualiter confici debeat, expreſſum eſt in l. 13. tit. 25. lib. 4. nouæ. recopilationis; & ſi protocollum ſit perditum, vel originale, an inſtrumento ſtetur, & an præſumi debeat, quod ſit perditum poſt Alexand. & Felin. vide Simonem de Prætis vbi ſuprà, lib. 2. dict. ſolut. 2. num. 68. folio 195.

Secundò deducitur, inſtrumentum deſumptum ex protocollo, ſeu regiſtro vitioſo, & non ſolemni, nullum eſſe, tanquam extractum, & productum à radice infecta, & vitioſa. Ancharanus in conſil. 431. colum. 1. Berous in conſ. 1. num. 12. vol. 2. Corneus in conſ. 70. col. 2. vol. 4. Pariſius in conſil. 27. num. 13. & 14. vol. 2. Rolandus dict. conſ. 32. num. 26. & num. vlt. lib. 2. & in conſ. 44. num. 16. lib. 1. Purpuratus in conſ. 172. in fine, lib. 2. Cephalus in conſ. 409. num. 2. lib. 3. Hyppol. Riminaldus in conſil. 109. lib. 2. vbi num. 100. actum videbis, an protocollum cancellatum, ſeu vitiatum in partibus ſubſtantialibus fidem faciat, necne, & iunge Menochium de arbitrariis, lib. 2. dict. caſu 187. numer. 17. Marcum Antonium Eugenium in conſil. 51. num. 11. & num. 14. lib. 1. Simonem de Prætis vbi ſuprà, num. 56. & 57. fol. 195. Erit autem apud nos vitioſum, ſi non contineat ea, quæ in dict. l. 13. tit. 25. lib. 4. nouæ collectionis Regiæ exprimuntur, de qua tantùm vide Burgos de Paz dict. conſ. 14. ex num. 4. cum ſequentibus.

Tertiò deducitur, protocollum ſeu regiſtrum penes Tabellionem ſeruari, nimis neceſſarium eſſe; tum vt parti exhibeatur, cùm neceſſe fuerit, iuxta ea, quæ plenè adnotantur per Couarruuiam practicarum, cap. 21. tum etiam, vt cum ipſo protocollo conferri poſſit inſtrumentum extractum, ſi aliquando de eius fide, aut authoritate dubitari contingat; nam, vt inquit Bertrandus in conſil. 415. num. 1. vol. 4. & in conſil. 55. num. 1. vol. 3. & in conſ. 219. num. 8. vol. 2. quoties de viribus inſtrumenti dubitatur, recurritur ad protocollum, tanquam ad fontem & matricem §. penult. in Authent. de Tabellionibus, & notant Bartolus, Baldus, Imola, & Cumanus in l. Sempronio Proculo, ff. de legatis ſecundò, Marcus Antonius Eugenius in conſil. 51. num. 10. vol. 1. Azeued. in. l. 12. tit. 25. lib. 4. compilationis, num. 9. & 10. Idque optimè conſiderauit l. 9. tit. 19. partit. 3. in illis verbis: E por eſſo la mandamos eſcriuir en el regiſtro, porque ſi la carta ſe perdiere, ò viniere alguna duda ſobre ella, que ſe pueda mejor probar por alii. Et videtur ſentire l. 12. & 13. tit. 25. lib. 4. nouæ collectionis Regiæ. Et hactenus de protocollo, aut regiſtro: Originale verò, vel authenticum inſtrumentum dicitur prima ſcriptura, quæ ab eodem tabellione à partibus rogato, ex protocollo à ſe confecto extrahitur, & partibus editur, de qua loquitur textus in l. 2. ff. de fide inſtrumentorum, in. l. finali, ff. quemadmodum testamenta aperiantur, l. cenſus, ff. de probationibus l. 4. l. Pomponius ff. familiæ Erciſcundæ, cap. 1. de fide inſtrumentorum, Couarruuias practicarum, cap. 19. num. 3. Parladorius rerum quotidianarum, lib. 2. cap. finali, 1. part. §. 12. limitat. 2. num. 21. Nec poteſt ampliùs quam ſemel dari partibus, niſi caſu amiſſionis probato coram Iudice, & ipſius authoritate, & partis citatione interueniente, ac denique concurrentibus his, quæ adducit Couarruuias practicarum, cap. 26. num. 4. Modernus in conſuet. Pariſienſ. tit. 1. §. 5. num. 42. & confirmat l. 10. & 11. tit. 19. partit. 3. l. 17. tit. 25. lib. 4. nouæ collectionis Regiæ vbi vide Azeuedium, & de hoc inſtrumento primùm extracto loquuti ſumus ſuprà, ex num. 1. vſque ad num. 39.

Nunc verò de exemplo ſumpto, vel tranſumpto agendum eſt: Et pro breui, veráque explicatione conſtituo, exemplum, ſumptum, aut tranſumptum, dici ſcripturam, quæ ab originali extrahitur, ſiue etiam ex protocollo extracta. quæ originalis non ſit, quæ regulariter nullam fidem facit, niſi authenticum, aut originale ipſum inſtrumentum oſtendatur: Idque ex iuris vtriuſque regula, quâ definitum eſt, non eſſe adhibendam fidem in iudicio, exemplis inſtrumentorum, nec exemplaribus, per textum in c. 1. de fide inſtrumentorum, l. 2. ff. eodem tit. l. procurator, C. de edendo, ſecundùm intellectum gloſſæ finalis, l. vlt. ff. quemadmodum teſtamenta aperiantur, l. 3. C. de diuerſis reſcriptis, l. 114. in fine, & l. 44. tit. 18. partit. 3. l. 2. tit. 14. partit. 6. & pleniſſimè declarant poſt ordinarios in multis locis relatos, Gregorius Lopez in dict. legibus partit. Curtius iunior in conſ. 166. lib. 1. Romanus ſingulari 376. & 716. Arnoldus ſingulari 50. Prateius lib. 9. regula 434. Socinus regula 136. Dueñas regula 280. Lanfrancus de Orlano in tractatu de instrumentis, in 9. volum. tractatuum, num. 11. & ſeqq. Modernus in conſuetud. Pariſien. tit. 1. §. 5. ex n. 33. Craueta in conſ. 275. couar. practicarum, cap. 19. num. 2. & cap. 21. per totum. Padilla in l. 3. C. de diuer ſis reſcriptis, per totam l. vbi vide omninò, Rolandus in conſ. 69. num. 54. & ſeqq. vol. 3. Parladorius rerum quotidianarum, lib. 2. cap. finali, 1. part. §. 11. limitatione 2. Pet. Auguſtin. Morla emporij, tit. 11. de fide inſtrumentorum, quæſt. 1. Cephal. in conſ. 268. num. 5. lib. 2. qui ex Innocent. Baldo, Iaſone, Alexan. & aliis, veram præfatæ reſolutionis rationem aſſignant, dum dicunt, ſcripturam Tabellionis non probare niſi in his, in quibus ipſe interfuit, & de quibus fuit à partibus rogatus, authent. de tabellionibus, §. nos autem, collatione 4. Vnde cùm is Tabellio, qui exemplum tranſumpſit, non fuerit præſens, neque rogatus tempore contractus, imò alius ſit diuerſus ab eo, qui inſtrumentum primum confecit, meritò fides illi non adhibetur; nam etſi veré, & fideliter tranſumpſerit, non poteſt ipſe fidem præſtare, quòd partes voluerint & rogarint, vt conficiatur, vt etiam adnotarunt Alexand. in conſ. 10. col. fin. lib. 6. Federicus de Senis in conſ. 193. Boerius deciſione 36. num. 4. & deciſione. 37. n. 3. Guid. Pap. deciſion. 19. Afflictis deciſion. 245. num. 7. & deciſ. 48. num. 3. & deciſione 317. num. 4. Decianus, multis modis declarans; idcircò videndus omninò in conſ. 24. ex num. 23. cum multis ſeqq. vol. 1. & in conſ. 180. vol. 2. Molina de Hispanor. primog. lib. 3. c. 13. ex num. 44. cum ſeqq. Ariſminus Tepatus variar. iuris ſenten. lib. 1. tit. de fide exempli, fol. 280. Natta in conſil. 142. num. 5. & in conſ. 162. num. 14. part. 1. Bertrandus in conſ. 48. num. 35. vol. 1. Craueta in conſ. 88. n. 20. & 21. Cephal. in conſ. 200. num. 13. & in conſ. 294. n. 36. lib. 3. Cagnolus in l. ſi librarius, num. 74. ff. de regulis iuris. Vbi multis oſtendunt, Notario credendum non eſſe, niſi in his, quæ tempore, & loco celebrati contractus interuenerunt coram eo, & de quibus per ſenſum viſus, vel auditus teſtificari poſſit; & inde fidem adhibendam non eſſe Tabellioni dicenti, cùm traducit inſtrumentum ex aliena nota, talem defunctum Notarium illud notaſſe, & recepiſſe: & confirmatur pulchris verbis Pariſij in conſil. 12. num. 136. & 137. vol. 2. vbi dicit, quòd Notariis pluribus aſſerentibus ſe vidiſſe, & auſcultaſſe instrumentum manu talis Notarij deſcriptum, non abolitum, &c. non inducitur probatio de hoc, etiamſi tenor talis inſtrumenti inſeratur per eos: quod in effectu dixit etiam Molina de Hiſpanor. primogeniis, lib. 3. cap. 13. num. 48. Decianus in conſ. 24. num. 24. lib. 1.

Exemplum autem, vt probet, quâ formâ, & qua ſolemnitate ſit tranſcribendum ex originali, aut ex protocollo, & quæ interuenire debeant in actu prædicto, plenè explicarunt Couar. practic. dict. cap. 21. num. 4. & ſeqq. Parladorius loco relato ſuprà num. 52. in fine limitatione 2. n. 18. in fine, & n. 19. Auiles c. 19. prætorum, gloſſ. traſladen, & cap. 6. gloſſ. copia, n. 4. Padilla in d.l. 3. C. de diuerſis reſcriptis, ex. n. 5. Afflictis deciſ. 6. dicens octo requiri vt inſtrumentum traduci poſſit, & illa ſigillatim referens, & lib. 1. constit. Neapolit. tit. 73. num. 59. & 60. Natta in conſ. 143. lib. 1. Roland. in conſ. 69. n. 57. & 58. vol. 3. & in conſ. 32. num. 21. & ſeqq. lib. 4. Gratus in reſp. 57. num. 20. vol. 2. & in reſp. 37. num. 37. vol. 1. Iacobus Mandellus de Alba in conſ. 101. ex num. 4. Prateius lib. 9. regula 434. Boërius deciſ. 36. Bertrandus in conſ. 290. ex num. 6. vol. 3. & in conſ. 19. num. 1. vol. 1. & in conſ. 229. n. 2. vol. 6. eleganter Decianus in conſ. 18. à princ. vſque ad n. 18. lib. 2. Burſatus in conſ. 123. n. 10. lib. 1. idem Decianus in conſ. 24. ex num. 27. lib. 1. Colligitur autem ex prædictis Authoribus reſolutio quorundam, quæ valdè vtilia, & neceſſaria ſunt, & in praxi frequenter contingunt.

Primò, vtrùm exemplum nimis antiquum ex originali inſtrumento traductum, propter antiquitatem exemplationis, fidem, aut probationem faciat, etiamſi de ſolemnitate traductionis non appareat; de quo vide Couar. practicar. dict. cap. 21. num. 7. Padillam in dict. l. 3. C. de diuerſis reſcriptis, num. 13. & 14. vbi etiam explicat, quando inſtrumentum dicatur ab antiquo confectum. His iunge Molin. de Hiſpan. primogeniis, lib. 3. cap. 13. num. 49. vbi numeris præcedentibus probauit, ex exemplo Maioratus præſtari non poſſe remedium poſſeſſorium, de quo in l. 45. Tauri, niſi appareat originale, vel exemplum ex mandato Iudicis cum partis citatione ab ipſo originali ſumptum, idque ratione aut doctrina ſuperiùs dicta: quòd exemplum regulariter non probat, niſi fuerit ſumptum authoritate Iudicis, & cum partis citatione poſtmodum verò d. num. 49. dicit in caſu contingenti vidiſſe à ſupremo Caſtellæ Conſilio, præſtitam bonorum Maioratus poſſeſſionem ex quodam exemplo Primogenij antiquiſſimo, quod penes vltimum Maioratus poſſeſſorem inuentum fuit, & quod tanquam vera ſcripturas Maioratus fuit ſemper obſeruatum, & cui etiam plura alia veritatis adminicula aſſiſtebant. Iunge etiam Decianum. in conſ. 24. ex num. 27. lib. 1.

Secundò, vtrùm in dubio præſumendum ſit, citationem partis interueniſſe, quæ neceſſaria eſt cùm exemplum tranſcribitur: de quo vide Padillam in dict. l. 3. C. de diuerſis reſcriptis, num. 8. Decian, vbi ſuprà, vſque ad num. 47. vbi quid, ſi ſimus in antiquis.

Tertiò, vtrùm exemplum deſumptum ab eodem Notario, qui originale confecit, plenam fidem faciat? In quo dubio partem affirmatiuam, ſcilicet plenè probare, videtur tenere Bart, in l. ſi quis ex argentariis, §. prætor, ff. de edendo, per illum textum intelligendo, provt inducit Padilla, quem ſtatim referam: idem Bartolus in leg. Sempronio, ff. de legatis 2. Baldus, & Aretinus, per illum textum in l. vnum ff. de teſtamentis, Bartolus in princ. oppoſitione 2. Salicetus num. 3. Alexan. num. 5. Iaſon n. 3. Curtius num. 11. & Purpuratus num. 24. in authent. ſi quis in aliquo documento, C. de edendo, quos ſequitur Padilla in d.l. 3. C. de diuerſis reſcriptis, num. 4. & vltra eum Modern. Pariſ. qui in propoſito cæteris aliis elegantius loquitur in conſuet. Pariſ. tit. 1. §. 5. num. 42.

Nec vrget in contrarium textus in l. 1. §. ſed ſi vnum ff. de bonorum poſſeſſione ſecundum tabulas, qui expendi ſolet ab aliis, quaſi contrarium probet, dum dicit: Sed ſi vnum fecerit quaſi teſtamentum teſtator, aliud quaſi exemplum: ſi quidem id extat, quod voluit eſſet testamentum, bonorum poſſeſſio petetur: ſi verò id quod exemplum erat, bonorum poſſeſſio peti non poterit, vt Pomponius ſcripſit. Nam verè textus ille loquitur in exemplo, quod quamuis ab ipſomet teſtatore confectum fuiſſet, ſimplex tamen erat, nec ab eodem Tabellione ſignatum: idcircò nullam fidem facere poteſt, vt aduertunt Gloſſa ibi verbo, exemplum, Alexand. in d.l. vnum ff. de testamentis, Decius in dict. authent. ſi quis in aliquo documento num. 14. Modernus Pariſ. dict. §. 5. num. 42.

Denique tandem, & quarto loco, inſtrumentum faciens mentionem de alio regulariter non probare, per text, in dict. authent. ſi quis in aliquo documento, C. de edendo, vbi Doctores communiter, & latè equidem explicarunt, Couar. practicarum, dict. cap. 21. num. 2. verſ. quod ſi fiat. Maſcardus de probationibus, tom. 2. concluſione 923. per totam, Petrus Auguſtin. Morla Emporij, tit. 11. de fide inſtrumentor. quæſt. 1. num. 22.

CAPVT XVII.

Ex l. hæreditas, 53. ff. de petitione hæreditatis, vbi quamplurimorum Authorum traditiones ex illa lege ſumptæ improbantur; aliorum verò placita diſtinctè magis quàm hactenus explicantur: eum qui nulla bona reliquit, reſtari non poſſe in effectu, neque eius hæreditatem dici, ſi nihil ſit in quo ſuccedi poſſit, cum Fulgoſio, & aliis tuendum, coacta ratione demonſtratur, & veriſſimo eiuſdem legis intellectu adducto, nonnulla, & nouiter & verè adnotantur per Authorem in hac materia, quæ nullus anteà ſic conſiderauerat.

SVMMARIVM.

- 1 Papiniani Iureconſulti verba, quæ continentur in l. hæreditas, 53. ff. de petitione hæreditatis, referuntur.
- 2 Teſtari poſſe, & hæredem ſcribere eum, qui nulla bona reliquit, neque corporalia, neque incorporalia, atque eius hæreditatem non impropriè dici, ex ſententia multorum Authorum, quæ improbatur infrà, ex num. 4. cum ſeq.
- 3 Antonij Gomezij, & aliorum Recentiorum diſtinctio adducitur, vt ſcilicet teſtari non poſſit, qui nulla bona habet, nec habere poteſt actu, & potentia; ille verò, qui de facto nulla bona habet, tamen potentialiter poteſt habere, teſtari poſſit; & de eius veritate agitur infrà num. 10.
- 4 L. nihil aliud, ff. de verborum ſignificatione, verba, contra ſententiam propoſitam ſuprà num. 2. optimè, & verè ponderata.
- 5 Et reſolutio quorundam, quæ ex mente Antonij Gomez deſcendit, nouè improbata per Authorem.
- 6 Nonnulla iura expenduntur, quæ contra ſuperiorem opinionem velut expreſſa ſunt: probant enim apertè contrarium aſſumptum, vt hoc num. adnotatur, & ſeq.
- 7 Nec abſque manifeſta diuinatione cauillari poſſunt, vel ad certam ſpeciem reſtringi, illorum potiùs rationes generales ſunt, & generaliter accipiendæ.
- 8 Text, in dict. l. hæreditas, 53. ff. de petitione hæreditatis, malè expendi communiter, nec probare ſententiam relatam ſuprà, num. 2. provt hoc num. concludenter, & verè oſtenditur.
- 9 Hæreditas nomen iuris est, & ab ipſis rebus hæreditariis ſeparatur.
- 10 Antonij Gomez, diſtinctionem adductam ſuprà, n. 3. ad propoſitum huius quæſtionis non rectè accommodari, verè, & nouè probatum ab Authore.
- 11 Fulgoſij, & aliorum opinio præcedenti contraria, ſcilicet teſtari non poſſe eum, qui nulla bona reliquit, neque eius hæreditatem dici poſſe, refertur, & ab Authore magis probatur.
- 12 D. Spino non percepiſſe verum intellectum l. hæreditas, 53. ff. de petitione hæreditatis, nec conuenire eiuſdem interpretationem rationi illius legis, noua Authoris conſideratio in hac materia, & infrà, num. 27.
- 13 L. hæreditas, 53. ff. de petitione hæreditatis, verus traditur intellectus, & num. ſeq.
- 14 Hæreditariæ res, antequam hæres adeat, verè in nullius bonis ſunt.
- 15 Verè enim dominium teſtatoris, morte ipſius fuit diſſolutum.
- 16 Sed attenta iuris fictione, per quam in locum defuncti hæreditas ſuccedit, res hæreditariæ in alicuius bonis videntur eſſe.
- 17 Idque velut neceſſitate cogent e, à iure statutum fuiſſe, provt hoc num. adnotatur, vbi ratio redditur.
- 18 Author in hac materia infert nouiter ad nonnulla, quæ per aliquem hactenus ſic adnotata non erant, & num. ſeq.
- 19 Angeli, & ſequacium ſententiam veram non eſſe, nec probari per textum in dict. l. hæreditas, & contrariam Fulgoſij, probabiliorem videri, & Authori magis placere.
- 20 Ioannem Corraſium rectè intellexiſſe iſtam materiam, multa tamen prætermiſiſſe, quæ ab Authore adnotantur.
- 21 Deceptos communiter Doctores, qui verba dict. l. hæreditas, ad corpora hæreditaria retulerunt, cùm ad ius tantum referre ea debuiſſent.
- 22 Effectus nonnullos in propoſito huius materiæ ab Antonio Gomezio conſideratos, habere locum non poſſe, ſi verè teſtatore defuncto nulla bona, aut iura remanſerint.
- 23 Gloſſæ interpretatio euidenti ratione conuicta.
- 24 Coſtani obſeruatio quædam in hac materia, ponderata, & probata per Authorem.
- 25 Hæreditatem propriè dici, cùm teſtator bona, aut iura reliquerit, licèt are maximo alieno oppreſſa, & num. ſeq.
- 26 Franciſci Connani opera integrè, atque attentè prælegiſſe, nunquam Authorem pœnitebit.
- 27 Doctor Spino quare ſuprà, num. 12. argutus, & notatus fuerit ab Authore.
- 28 Teſtari de iure communi, quare inductum ſit, cùm diſpoſitio in tempus inhabile conferatur, quo dominium bonorum ſuorum teſtator iam amiſit, & numer. ſequenti.
- 29 Teſtandi facultatem, multis de cauſis inuentam fuiſſe, remiſſiuè.
- 30 Teſtandi facultatem, ex gratia potiùs competere, quàm mero iure, ex ſententia Guil. Bened.
- 31 Vel de æquitate iuris, non de ſubtilitate, vel de gratia, ex ſententia Belloni, quæ ab Authore probatur.
- 32 Hæreditas iacens, imaginaria, ſiue ficta quædam perſona eſt, in qua continuatur magis, quàm finitur ius defuncti.
- 33 Hæreditas iacens dominium retinet, & obligationes.
- 34 Belloni lectura, circa dubium propoſitum ſuprà, n. 28. commendatur per Authorem, & vide etiam Ioan. Oinotomi, hoc num. relatum.
- 35 Ruini, & Pariſij opinionem minimè destruere reſolutionem traditam ſuprà, numeris præcedentibus.
- 36 L. peculium naſcitur, ff. de peculio, explicatur.
- 37 D. Petri de Barboſa reſolutiones in propoſito huius materiæ, qualiter intelligi debeant ex ſententia Authoris?

PApinianus Iureconſultus lib. 7. quæſt. relatus in l. hæreditas, 53. ff. de petitione hæreditat. in hunc modum ſcribit: Hæreditas etiam ſine vllo corpore, imis intellectum habet: Ex quibus verbis communiter deducere, ſiue adnotare ſolent Doctores, eum, qui nulla bona reliquit, neque corporalia, neque incorporalia, teſtari poſſe, & hæredem ſcribere, & eius hæreditatem non impropriè dici, & conſequenter hæreditatem durare, ſiue conſiſtere poſſe ſine rebus, in quibus conſiſtat, vel etiamſi nihil omninò in hæreditate ſit: quod ex illo textu non dubitarunt probare Angelus, & Caſtrenſis ibidem, idem Angel. in conſil. 179. col. 3. Paulus etiam in l. irritum, num. 1. C. ad legem falcidiam. Iaſo in l. 1. num. 83. ff. de legatis 1. Romanus in l. ſtipulatio hoc modo concepta, num. 36. ff. de verborum obligat. Alciatus in l. nihil aliud, num. 7. ff. de verborum ſignificatione. Rebuffus in l. hæreditas 1. eiuſdem tituli, Ripa in rubrica, ff. ſoluto matrimonio, num. 44. Peralta in rubrica, num. 86. & in l. 3. §. finali, num. 87. ff. de hæredibus inſtituendis. Cagnolus, dicens hanc eſſe magis receptam ſententiam, in l. hæreditas, ff. de regulis iuris. Franciſcus Connanus commentariorum iuris ciuilis, lib. 10. cap. 5. num. 1. verſ. at Iuriſconſulti. Sylueſter Aldobrandinus in conſ. 107. num. 4. vol. 1. & in eum ſenſum expendit text. in dict. l. hæreditas. Antonius Gomezius in l. 3. Tauri, num. 17. in princ. qui tamen non ſimpliciter tranſit cum hac ſententia, diſtinguit potiùs, doctrinâ aliorum Authorum, quos ibi refert, excitatus, vt ſcilicet is, qui nulla bona habet, nec habere poteſt actu, & potentia, teſtari non poſſit; ille verò, qui de facto nulla bona habet, tamen potentialiter poteſt habere, teſtari poſſit & ex hoc dicit reſultare notabiles effectus, quos ibi adducit: & eandem diſtinctionem probarunt, atque præfatâ doctrinâ explicarunt textum in d.l. hæreditas, idem Antonius Gomezius in l. 4. Tauri, num. 4. Matienzus in l. 3. tit. 4. gloſſa 7. num. 1. & 2. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ. Doct. Spino in ſpeculo, gloſſa rubric. 14. part. num. 20. & 21.

Verùmenimverò, ſi verum amamus, & mentem Iureconſultorum attentè percipimus, neutra ſententia probari poteſt, non prima, idque ex verbis Iureconſulti, in l. nihil aliud, ff. de verb. ſignificat. ibi: In vniuerſum ius, quod defunctus habuit. Quæ inſinitare videntur apertè, oportere aliquid eſſe in quo ſuccedatur, vel ſuccedi poſſit, vt hæreditas dict poſſit. Nec ſatisfacit quorundam ſolutio dicentium, non ideò minùs ſuccedi in ius defuncti, quòd ille nulla bona reliquerit; nam adhuc in illius ius, tale quale fuit, ſucceditur, & eius perſona repræſentatur, per quam repræſentationem vna perſona efficitur cum teſtatore hæres ipſe, vt vulgatiſſimum eſt, repræſentationémque non bona, ſed aditio facit, vt prædictam ſolutionem non obſcurè præſentiens aduertit Anton. Gomez. in dict. l. 3. Tauri, num. 17. in princ. Quia vltra alios in propoſito ſcribentes verè quidem reſponderi poteſt negari non poſſe, quin hæres in ius defuncti, tale quale fuit, ſuccedat, & eius perſonam repræſentet; tamen non ideò excluditur, oportere aliquod ius eſſe, ſiue aliqua bona, aut iura extare, vt hæreditas dici poſſit. aliàs ſi nulla bona ſint, nec ius aliquod inueniatur, in quo ſucceſſio dari poſſit, quo pacto aut iure hæreditas dici poterit? Nec intereſt dicere, quod repræſentationem aditio facit, & non bona; ſi enim nulla bona aut iura ſint, quantuncumque defuncti perſona repræſentetur, non inde ſequetur hæreditatem dici poſſe, nec in conſideratione haberi debet aditio, quæ nullum ius poteſt transferre, vt inde hæreditas dicatur propriè, argum. text. in l. cum hæredes ff. de acquirenda poſſeſſione, quam pro ſe adducit Anton. Gomez, loco & num. relatis ſuprà. Sed contra eum potiùs retorqueri debet, vt indicant manifeſtè verba illa: Cum hæredes facti ſumus, omnia quidem iura ad nos tranſeunt, poſſeſſio autem, &c.

Secundò, eadem ſententia apertè conuincitur ex text. in authent. ingreſſi, C. de ſacroſanctis Eccleſiis, ibi: Vtpote nec domini rerum: l. hæreditatem 37. ff. de hæred. vel act. vend. l. conficiuntur, §. ſi poſt factum teſtamentum, ibi: Et de alienis quodammodo rebus teſtatur: ff. de iure codicil. iuncta Gloſſ. verbo, teſtatur, ibidem, l. lex Cornelia, ff. de vulg. & pup. ſubſtit. in verſic. ſi verò viuo patre, in illis verbis: Quia non efficitur per eam, vt is, qui nulla bona in ciuitate reliquit, hæredem habeat: quæ iura cauillari non poſſunt, nec abſque manifeſta diuinatione ad certam ſpeciem reſtringi, vtpote cum eorum rationes generales ſint, & generaliter accipiendæ, quaſi eò tendentes, vt ipſis ſic prolatis oſtendere velint legiſlatores, dominia rerum non habentes, ſiue nulla bona poſſidentes, ſine effectu teſtari, tanquam ſi de rebus alienis teſtarentur; aut hęredem habere non poſſe eos, qui nulla bona habent, nec eorum hæreditatem dici poſſe propriè, aut iuxta communem vſum loquendi intelligentes, qui nulla bona reliquerint.

Tertiò conuencitur ex text. in dict. l. hæreditas 53. ff. de petitione hæredit. quæ relatam ſententiam nullo modo probare poteſt, quoniam eiuſdem legis ratio, & deciſio procedit etiam eo caſu, quo defunctus inulta bona reliquit; nam & tunc hæreditas dicitur nullum habere corpus, & diuerſa eſſe à rebus hæreditariis: hæreditas enim nomen iuris eſt, & ab ipſis rebus hæreditariis ſeparatur, vt Bartol. & communiter alij Doctores tradiderunt in rubrica ff. de acquir. hæred. & poſt alios receptam ſententiam profitetur Mich. Graſ. recept. ſentent. §. hæreditas, quæſt. 1. num. 2. Connanus commentariorum iuris ciuilis, lib. 10. cap. 5. in principio, vbi eorum ſententiam non probat, qui res hæreditarias pro ipſa hæreditate poſuerunt. Antonius Gomezius in dict. l. 3. Tauri, num. 17. in fine, qui eo loco, rectè ex communi adnotauit, regulariter poſt mortem alicuius defuncti, aliud eſſe hæreditatem ex teſtamento, vel ab inteſtato, aliud eſſe aditionem hæreditatis, quam facit hæres, aliud eſſe bona ipſa vel res hæreditarias: in quo ampliùs hic inſiſtendum non erit, ſed ſtatim repetendum ad explicationem text. in dict. l. hæreditas.

Deinde ſecunda ſententia, ſiue diſtinctio Antonij Gomezij, & aliorum, de qua ſuprà, num. 3. ad noſtrum propoſitum accommodari non poteſt; nam etſi concedamus, teſtari poſſe, & hæredem ſcribere eum, qui nulla bona habet, habere tamen in futurum poteſt: adhuc verum erit, hæreditatem dict non poſſe, niſi res aliquæ, aut iura dentur, in quibus ſuccedi poſſit, nec ex eo, quòd talis teſtamentum faciat, & ſine aliquo corpore hæredem habeat, ſequetur inde quòd hæreditatem habeat, ſi nihil omninò in bonis remaneat, cùm hæc diuerſa ſint, vt ſubtiliter, & verè quidem conſiderauit Ioannes Corraſius in princ. l. qui liberos, num. 25. verſ. nec quicquam, ff. de ritu nuptiarum. Vltra quem non malè expendi poteſt textus in l. mortuo, 23. ff. de fideiuſſoribus, vbi Florentinus Iuriſconſultus, municipij, & hæreditatis æquiparationem facit; & ſic quemadmodum municipium ſine hominibus non conſiſtit l. ſicut, §. finali, ff. quod cuiuſque vniuerſitatis nomine: ita neque hæreditas ſine rebus hæreditariis; vtcumque ergo res ſit, ſi is teſtatus fuerit, qui nihil habet in bonis, nec aliquid in iure reliquit, teſtatus in effectu, ſiue hæredem habere non videbitur, nec eius hæreditas propriè dict poterit: vnde non defuerunt Authores alij, qui à communi errore diſcedere, & contrariam ſententiam libentiùs amplecterentur, ſcilicet teſtari non poſſe eum, qui nulla bona reliquit, neque eius hæreditatem dici poſſe; ſic enim rectiùs exiſtimarunt Fulgoſius in dict. l. hæreditas. Zaſius in l. ſi poſt litem, num. 9. ff. de exceptionibus, Ioannes Annibal in rubrica, ff. ſoluto matrimonio, num. 440. Corraſius in princip. l. qui liberos, ff. de ritu nuptiarum, videndus ex num. 23. verſ. quædam vero ſunt. Doctor Spino in ſpeculo teſtamentorum, gloſſa 33. num. 11. qui tamen licèt hanc partem ſequutus ſit, non percipit rationem, aut verum ſenſum dict. l. hæreditas, nec illi textui conuenire poteſt eiuſdem Authoris interpretatio, quamuis ipſius doctrina in ſe vera ſit, vt mox dicetur: quapropter planus erit, & verus intellectus illius textus, provt ibi traditur, hæreditatem ſolo iuris intellectu conſiſtere ſine vllo corpore, quia eſt ius incorporale ab ipſis rebus hæreditariis diſtinctum, vt anteà dicebam, & luculentius apparebit, conſtituendo in primis. res hæreditarias, antequam hæres adeat, verè in nullius bonis eſſe; id quod expreſsè docet Caius Iureconſultus lib. 2. Inſtitut. relatus in l. 1. §. 1. ff. de rerum diuiſione, Verè enim dominium teſtatoris morte ipſius fuit diſſolutum, cùm mors omnia ſoluat, Authent. de nuptiis, §. deinceps, collatione 4. Sed attenta iuris fictione per quam in locum defuncti hæreditas ſuccedit, res hæreditariæ in alicuius bonis videntur eſſe, aliàs enim ſolâ veritate inſpectâ, ſecundùm ſummam, & ſtrictam iuris rationem, bona teſtatoris deberent eſſe primò occupantis, l. 3. ff. de acquirendo rerum dominio l. 1. ff. pro derelicto, l. 48. tit. 28. partit. 3. Ex quo voluntates teſtatorum effectu carerent, contra rationem textus in l. 1. C. de ſacroſanctis Eccleſiis, & mille aliorum iurium, quæ paſſim admonent, voluntates teſtantium modis omnibus obſeruandas eſſe; idcircò eodem iure conſtitutum eſt, vt poſt mortem cuiuſque, ſuccederet eius loco perſona ficta, quæ defunctum repræſentaret, dominiúmqne rerum hæreditariarum retineret, ne bona vacantia viderentur interim, dum hæres adit, quæ ficta perſona hæreditas dicitur, vt ſatis apertè indicant nonnulla iura in propoſito ſingularia l. liber homo §. 1. verſ. ſi ſeruus, ff. ad legem Aquiliam, l. denique §. quæſitum ff. quod vi, aut clam, l. quod ſeruus, ff. de ſtipulatione ſeruorum, l. 1. §. hæc autem, ff. ſi quis teſtamento liber eſſe iuſſus fuerit l. eius ſeruum 64. ff. de hæredibus inſtituendis, l. hæreditas 34. & 61. ff. de acquirendo rerum dominio, & tradunt Doctor Spino in ſpeculo teſtamentorum, Gloſſ. rubric. 1. part. num. 17. & Gloſſa 33. principali, num. 9. & 10. Antonius Pichardus in rubricas num. 15. & in §. ſeruus etiam 5. num. 8. Inſtitut. de hæredibus inſtituendis. Papinianus ergo Iuriſconſultus non obſcurè hoc voluit in dict. l. hæreditas, 50. ff. de petit, hæred. dum ait, quòd hæreditas etiam ſine vllo corpore, iuris intellectum habet. Agit enim de hæreditate, provt eſt perſona ficta, quæ defunctum repræſentat, quæ iuris intellectu agnoſcitur, non oculis cernitur, ſicut ea, quæ corpus habent; imò eſt diuerſa à rebus hæreditariis, vt anteà diximus, & obſeruat Doctor Spino dict. gloſſa 33. num. 11. eaque differentia inter ius ipſum hæreditatis, & res ipſas hæreditarias expreſsè conſtituitur, in l. 1. verſ. incorporales, ff. de rerum diuiſione, & in §. vnico, verſic. nec ad rem pertinet, Inſtitut. de rebus corporalibus, & incorporalibus, l. hæreditas, ff. de verborum ſignificatione.

Ex quibus ad nonnulla nouiter inferri poteſt, quæ in propoſito contemnenda non ſunt, nec vllus hactenus ſic in terminis adnotauit. Et primò infertur, Angeli, & ſequacium ſententiam relatam ſuprà, num. 2. veram non eſſe, nec probari per textum in dict. l. hæreditas, & contrariam Fulgoſij probabiliorem videri, & multò magis placere.

Secundò infertur, Ioannem Corraſium, loco & numero relatis ſuprà, rectè intellexiſſe iſtam materiam, aut ſaltem dubij propoſiti ſuprà ex num. 2. veram reſolutionem aſſequutum eſſe; multa tamen ſilentio prætermiſiſſe, ex his quæ inferiùs adnotata traduntur.

Tertiò infertur, lapſos fuiſſe Doctores omnes, qui verba dict. l. hæreditas, ad corpora hæreditaria retulerunt, cùm ad ius tantùm referre ea debuiſſent, vt ſuperiùs oſtendimus.

Quartò infertur, Antonij Goraezij doctrinam, aut diſtinctionem relatam ſuprà, num. 3. applicari non poſſe ad text. in dict. l. hæreditas, vt anteà dixi; & conſequenter effectus omnes ex illa deductos, conſideratósque ab Antonio Gomezio, loco relato ibidem, habere locum non poſſe, ſi vere teſtatore defuncto nulla bona, aut iura remanſerint; tunc enim nec hæreditas propriè dici poterit, nec diſpoſitio teſtatoris aliquid operabitur in caſibus per Gomezium adductis, vt de ſe patet apertè, nec alia probatione indiget.

Quintò infertur, ſuſtineri non poſſe interpretationem Gloſſæ in dict. l. hæreditas, verbo, intellectu, quamuis probauerint eam Fulgoſius, & Alexan. in rubric. ff. de acquiren. hæredit. Ioannes Crotus in præludiis l. qui liberos, ff. de ritu nuptiarum, num. 24. exiſtimantes accipiendum eſſe textum illum in rebus corporalibus, vt ſic ex ſententia eorum, voluerit Iureconſultus probare dumtaxat hæreditatem dici quamuis defunctus res corporales non reliquerit, ſed ſolùm incorporales, quæ in iure conſiſtunt, quales ſunt illæ, quæ enumerantur in l. 1. verſ. incorporales, ff. de rerum diuiſione, & in §. vnico, Inſtitut. de rebus corporalibus, & incorporalibus; & conſequenter, vt verba illa, Sine vllo corpore, ponantur ad differentiam corporum, quo nomine res quæ tangi, & videri poſſunt continentur, vt veſtis, aurum, argentum, & ſimilia, l. quod dicitur, ff. de impenſis in rebus dotalibus factis, l. 1. in fine, ff. de dote prælegata. Sed quidem errore manifeſto labuntur Authores ipſi, vt pote, cùm illius textus ratio, & deciſio ſic procedat relictis rebus corporalibus, ſicut ſi incorporalia tantùm relinquantur; nam & tunc hæreditas dicitur nullum habere corpus, & diuerſa eſt à rebus hæreditariis, vt ſæpe diximus, nec poteſt prædicta interpretatio conuenire verbis, dict. l. hæreditas, maximè illis, Iuris intellectum habet: nec etiam deduci debet ex verbis ſequentibus, Sine vllo corpore. Quæ, vt ad eum text. cum iudicio obſeruat Coſtanus quæst. iuris, cap. 18. num. 10. & colligitur ex text. in l. ſed ſi ante, ff. de exceptionibus, ſic pertinent ad res, quæ videri, & tangi poſſunt hoc eſt ad corporales, ſiue quæ corporis appellatione propriè deſignantur, ſicut ad incorporales, quæ corporis nomine interdum ſignificantur, licèt minùs propriè; atque ita in illo textu, ea verba, Sine vllo corpore, referenda ſunt ad vnas, & alias res, argumento l. familiæ C. familiæ erciſcundæ, l. etiam, §. non ſolum, ff. de petitione hæreditatis, vt ſic hæreditas dicatur non habito reſpectu ad res hæreditarias, ſiue illæ corporales, ſiue incorporales ſint.

Sextò infertur, longè differre, quod ad quæſtionem noſtram attinet, an teſtator nulla bona, aut nulla iura penitùis reliquerit, an verò relinquat aliqua bona, aut iura, licèt maximo ære alieno ſic oppreſſa, quòd æs alienum. totam hæreditatem abſorbeat, vt ſoluto ære alieno nulla bona ſuperſint; nam primo caſu locum obtinent omnia, quæ ſuperiùs diximus. Secundo verò caſu, quo quis ære alieno maximo grauatus eſt, ita vt creditoribus bona non ſufficerent; poſſet nihilominùs cum effectu teſtari, & hæredem ſcribere, & eius hæreditas verè diceretur cùm defunctus verè dominus fuerit, ſiue rerum, quas reliquit, verum dominium habuerit, argumento text. in l. 1. & per totum titulum, ff. quæ in fraudem creditorum; & ideò hæres in illis bonis ſuccedit, & antequam adeat, hæreditas ipſa, licèt nullum commodum allatura ſit, non ideò minùs hæreditas dicitur, l. hæreditatis appellatio 119. ff. de verborum ſignificatione: facit text, in l. qui ſoluendo, & in l. ei qui ſoluendo, ff. de hæredibus inſtituendis, & in hanc doctrinam pungit apertè, & ſubtiliter eruditiſſimus Franciſcus Connanus, cuius opera integrè, atque attente prælegiſſe nunquam pœnitebit, commentariorum iuris ciuilis, lib. 10. cap. 5. num. 1. in princ. verſ. vt omnia eius dicta, & facta, & ipſum non referens Doctor Spino in ſpeculo, gloſſa 33. num. 12. in fine, quem ſuprà, num. 12. huius capitis, ideò arguebam & notabam, quòd idemmet Author crediderit hoc intendiſſe, aut probare voluiſſe Papinianum Iureconſultum in dict. l. hæreditas; poſtquam enim Gloſſæ intellectum improbauit ibi, verius dicendum conſtituit, iuxta præfatam doctrinam accipiendo illum textum, quæ tamen licèt in ſe vera ſit, & per totam hanc illationem à me probata, tamen ex illo textu minimè deducitur, in quo hæreditas ſic iuris intellectum habet, bonis multis liberè & abſque vllo onere relictis, ſicut ſi maximo ære alieno oppreſſa relinquantur: ex aliis ergo iuris principiis, non ex illo textu deduci debet præfatum aſſumptum.

Septimò infertur ad reſolutionem dubitationis cuiuſdam, ſcilicet, cùm teſtator diſponat de rebus ſuis in id tempus, quo earum dominus futurus non eſt, quia teſtamentum, & diſpoſitio ſua accipit vires poſt mortem, quæ omnia ſoluit, & diſpoſitio licèt fiat tempore habili, quo eſt dominus, tamen eius effectus confertur in temtus inhabile, quod de iure fieri non poteſt: quare inquam, de iure communi inductum ſit, vt quis teſtetur; videbatur enim quòd nullus teſtari poſſit, quia effectum diſpoſitionis confert in tempus inhabile, quo dominium bonorum ſuorum amiſit.

Et quidem in eo dubio præmittendum eſt Primò, teſtandi facultatem multis de cauſis inuentam fuiſſe, de quibus videndi ſunt Guillielmus Benedictus in cap. Rainuntius, de teſtamentis, verbo, teſtamentum, el primero, num. 6. 7. & 8. Portuis, & Nonius in princ. Inſtitut. de teſtamentis, Menchaca de ſucceſſionum creatione, lib. 1. in præfatione 1. part, ex num. 29. vſque in finem.

Secundò præmittendum eſt, teſtandi facultatem ex gratia potiùs competere, quàm ex mero iure, vt opinatur Guilliel. Benedict. loco relato num. præcedenti, n. 5. vel de æquitate iuris, non de ſubtilitate, vel de gratia, ex ſententia Belloni, quæ verior videtur, in rubrica Inſtit. de teſtamentis, ſecunda quæſt. principali, in fine, verſ. concludo ergo, qui tamen videndus eſt per totam illam quæſtionem: vtcumque tamen ſe habeat res prædicta, ceſſare inconueniens, ſiue dubium propoſitum, quia licèt vltima teſtatorum voluntas, & diſpoſitio conferatur poſt mortem, quæ omnia adimit, vt certum eſt, tamen per legem prouiſum eſt, vt ſuprà diximus, inducendo hæreditatem iacentem, quæ imaginaria, ſine ficta quædam perſona eſt, in qua continuatur magis, quàm finitur ius defuncti, ſic vt illa retineat dominium, obligationes, & alia, quæ teſtator ipſe viuus poſſet retinere, & magis videatur tranſlatum, quàm perditum dominium, atque executio tantùm fieri poſt mortem eius, quod perfectè diſpoſuit in vita teſtator, vt optimè declarant Caſtrenſis in rubrica, ff. de acquirenda hæreditate. & Iaſon ibi, num. 5. Peralta in rubrica, ff. de hæredibus inſtituendis, num. 137. Carolus Sigonius de antiquo iure Romanorum, cap. 11. & in terminis noſtris dubitationem ſuperiorem ſic eleganter explicat Nicolaus Bellonus in princ. Instit. de testamentis, dict. 2. quæst, principali, num. 3. vbi optimè ſatisfacit aliis dubiis, quæ in idem tendunt, vt cùm neceſſe fuerit, omninò videri debeat prædictus Author, vltra quem ſic etiam intelligunt præfatum dubium D. Franciſcus Sarmientus de redditibus Eccleſiaſticis, part. 4. cap. 5. num. 7. in fine, & num. 8. D. Spino in ſpeculo, Gloſ. rubricæ, 1. part. num. 17. per totum. Elegantius Ioannes Oinotomi in rubrica, Institut. de teſtamentis, ex num. 5. vſque ad num. 11. Et verè pro illis optimè faciunt quamplurima iura, ac inter alia text. in l. non minus, verſ. 1. ff. de hæredibus instituendis, l. hæreditas, 1. & 2. ff. de acquirendo rerum dominio, l. mortuo, ff. de fideiuſſoribus, l. ſi is qui pro emptore, in fine, ff. de vſucapionibus, §. ſeruus etiam alienus, Inſtit. de hæredibus inſtituendis, & pungit in idem Barboſa, qui prædictos non refert, in 3. part. rubricæ, ff. ſoluto matrimonio, n. 16. vbi dumtaxat expendit text. in dict. l. non minus, & num. 17. infert ad nonnulla, quæ huic materiæ non impropriè conueniunt.

Octauò infertur, prædictæ reſolutioni, aut doctrinæ hactenus traditæ minimè aduerſari Ruini opinionem in rubrica, ff. ſoluto matrimonio, n. 94. & Pariſij n. 220. aſſerentium vniuerſitatem, ſiue ins vniuerſale non extingui rebus omnibus vniuerſitatis extinctis, ſiue nulla earum exiſtente, per text. in l. peculium naſcitur, ff. de peculio: qui textus aliàs etiam ſolet ponderari aduerſus ea, quæ numeris præcedentibus adnotauimus. Sed verè prædictorum Auctorum ſententiam non probat; nam præterquam quod Socinus num. 45. & Socinus iunior n. 27. 3. part. in eadem rubrica ff. ſoluto matrimonio, contrarium tenuerint, & diſtinctione componat eos Barboſa 3. part. eiuſdem rubricæ, dict. num. 17. ex alio non obſtat illius textus deciſio, quòd Iureconſultus loquitur, quando res aliquæ peculiares pereunt, vt inquit Marianus in l. 1. eiuſdem tit. ff. ſoluto matrimonio, num. 27. vltra quem addendum eſt, quòd etſi omnes res peculiares perirent, & ſic præſens peculium extingueretur; tamen facultas, & ſpes, aut aptitudo habendi peculium duraret, niſi expreſsè a domino adempta fuiſſet. Quod clarè inſinuat Iureconſultus in verſiculo, moritur, illus l. & notat Gloſſa ſecunda in l. quæſitum 31. ff. de peculio: & ſic peculium adhuc dict poteſt. Verùm in terminis quæſtionis noſtræ; ſi mortuo teſtatore nihil omninò remaneat, facultas, aut ſpes habendi bona extinguitur omninò; ideóque licèt ius illud intellectuale adhuc duret, tamen propriè hæreditas eius dici non poterit, qui nulla bona reliquit: & ſic debent intelligi quæ in propoſito dict. l. hæreditas, adnotauit D. Petrus de Barboſa dict. 3. part. rubricæ. ff. ſoluto matrimonio, num. 17. verſ. ſi verò loquamur de vniuerſitate. Ea etiam, quæ in propoſito huius capitis, & breuiter nimis adduxit Simon de Pretis de interpret at. vltim. volunt, lib. 2. interpretat. 2. ſolutione 3. num. 1. & 2. & ſequent. fol. 209.

CAPVT XVIII.

Teſtamentum à marito, & vxore, vel à duobus aliis ſimul confectum; vtrùm à ſuperuiuenti pro ſua parte, vel in ſolidum reuocari poſſit? Quid in Maioratu, aut in melioratione ſimul facta ab eiſdem, tam de iure communi, quàm de iure Regio: quid ſi ſuperuiuens aliquid conſecutus eſt ex bonis coniugis prædefuncti? Quid denique de vſufructu, aut de fructibus ab eodem perceptis in caſu reuocationis; vel an hæreditatis aditione, fructuúmve perceptione, ſuperuiuens videatur onus non reuocandi diſpoſitionem ſibi impoſitum agnouiſſe, & de aliis multis prædictis connexis, quæ eſſe vulgata, & multis in locis tractata fatetur Author, ideò tamen eorum diſputationem prætermittere noluit, vt accurata equidem, & diligenti explanatione, quæ hactenus in propoſito ſcripta erant ab aliis, hoc loco recenſeret in vnum, & alibi quærendi in futurum cæteros excuſaret; tum etiam, vt dictis adhuc quamplurima, & nouiter, & verè adjiceret, quæ diſtinctè ſic, & dilucidè explicata, ſuóque ordine compoſita nullibi anteà fuerant.

SVMMARIVM.

- 1 Author reddit rationem, quæ præcipuè mouit eum, vt huius capitis diſceptationem ſuſciperet, de qua multis in locis egerunt anteà permulti, & ibidem huiuſce rei vtilitatem oſtendit.
- 2 Author recenſet in vnum quamplures Authores, quos pro huius capitis dilucida explanatione, attentè, atque originaliter prælegiſſe fatetur, & tribus num. ſequentibus.
- 3 Burgos Salon de Paz tractatu, atque reſolutione quæstionum huius capitis, antecellit alios multos; idcircò videndus erit omninò.
- 4 Aluarum Valaſcum propoſito quæſtionum huius capitis cæteris quidem elegantiùs loqui, & septem dubiis propoſitis, rem hanc distinctè magis, quàm alios explicaſſe.
- 5 Pelaez à Mieres, in hac materia latiùs loquutum, quàm Molinam, & trium caſuum diſtinctione, nonnulla adnotaſſe, ad quæ alij anteà non ſic animaduertebant.
- 6 Teſtamentum poteſt à duobus, vel à pluribus in eadem charta, aut ſcriptura confici, idque ex communi omnium Doctorum placito; ſic, vt nullus in hoc diſſentiat.
- 7 Teſtamentum cùm faciunt duo, plureſve in eadem ſcriptura, aut charta, tunc, quot ſunt perſonæ teſtantes, tot eſſe teſtamentæ cenſentur: in quo etiam conueniunt omnes Doctores, nec vllus in hoc diſſentit.
- 8 Teſtamentum à duobus in eadem charta, aut ſcriptura confectum, vnicam tantùm ſolemnitatem requirit, non duplicatam; nam etſi duo teſtamenta cenſeantur, non vnum teſtamentum: ſolemnitas tamen illa vno contextu adhibita ſic refertur ad omnes perſonas teſtantes, vt pro vnoquoque ſeparatim adhibita cenſeatur.
- 9 Quod procedit, quoad numerum teſtium, ſigilla, ſubſcriptiones, vnicam contexturam, & reliqua, quæ plurium perſonas poſſunt reſpicere; non verò quoad ea ſolemnia, quæ ab ipſis testatoribus debent peragi, quia talia ab ipſis teſtatoribus, & à ſingulis eorum debent fieri, vt latiùs hoc numero explicatum traditur, remiſſiuè.
- 10 Et iuxta ea, intelligenda dicit Author nonnulla, quæ non ita diſtinctè, aut abſolutè in propoſito adnotauit Andreas Gail.
- 11 Teſtamentum vxoris, & mariti an validum ſit, in quo maritus ſua manu ſe hæredem ſcripſit.
- 12 Teſtamentum viri ſua manu factum, in quo ille vxorem hæredem inſtituit, valere debet, etſi non valeat teſtamentum vxoris inſtituentis virum, manu ipſius viri ſcriptum, contra Luſitanum Gamam, cum Beccio, & ipſius Gamæ Additionatore.
- 13 Teſtamentum in quo maritus & vxor ſe adinuicem & reciprocè hæredes inſtituunt, validum eſſe, ex ſententia communi.
- 14 Et rationibus nonnullis, quibus mouetur D. Franc. Sarmientus, vt contrariam ſententiam tueatur, facilè, & verè quidem reſponderi poſſe, prælectis his, quæ in propoſito adnotauit Valaſcus, hoc numero ab Authore relatus.
- 15 Pactum reciprocum inter coniuges de ſuccedendo, an valeat tam de iure communi, quàm de iure Regio: vbi nonnulla conſiderauit Author ad quæ nullus anteà reſpexit.
- 16 Teſtamentum à marito & vxore, vel à duobus aliis confectum ſimul in eadem ſcriptura, aut charta, poteſt ab altero pro parte ſua reuocari, ex ſententia multorum Authorum.
- 17 Quæ & iure, & rationibus concludentibus fulcitur, per totum numerum.
- 18 Et extenditur, vt procedat, ſiue alter reuocauerit in vita eius, qui ſimul cum eo diſpoſuit, ſiue etiam poſt eius mortem; nam in vtroque caſu, indiſtinctè reuocatio fieri poteſt, provt hoc numero adnotatur.
- 19 Dummodò reuocetur dumtaxat quoad partem reuocantis, quia quoad alios non reuocantes, firmum remanet teſtamentum.
- 20 Secundò extenditur, vt procedat, etiamſi teſtamentum ſimul faciant coniuges in fauorem alicuius, vel aliquorum, vel vt vtriuſque proximi hæredes bona ſua, aut aliquam partem eorum accipiant; nam adhuc vno ex coniugibus mortuo, ſuperſtes iure potest diſpoſitionem ſuam reuocare, provt latiùs explicatum traditur remiſſiuè.
- 21 Teſtamentum ſi maritus, & vxor ſimul fecerunt, & cùm conueniſſent de instituendo aliquem hæredem, fortè conſanguineum, vt frequenter accidit, implendo promiſſa, eum hæredem inſtituerunt, vnuſquiſque pro parte ſua, & vno mortuo, alter teſtamentum reuocauit; nihilominùs tamen firma erit inſtitutio, quam fecit præmortuus, ex ſententia quorundam.
- 22 Qui crediderunt procedere id, etiamſi ex præfatione inſtitutionis, aut ex aliis verbis diſpoſitionis conſtare poſſet, non aliter inſtituturum præmortuum, quàm ſi alter promiſſa obſeruaret.
- 23 Sed veretur quidem Author, ne forſan contrarium dici poſſit, ex his, quæ in materia noſtra tentauit Mieres, relatus hoc num. & vide infra num. 67.
- 24 Teſtamentum, aut vltimam aliam diſpoſitionem quamcunque, ſi ponamus à duobus ſimul, in fauorem alicuius, vel vt Maioratus inſtitueretur, aut opus aliquod pium perageretur, ſic confectam, vt verba eiuſdem, conditionem, aut modum præ ſe ferre videantur, tunc equidem communes Doctorum reſolutiones circa confirmationem teſtamenti pro parte præmortui, aut fructus à ſuperſtite perceptos non reſtituendos, obtinere non poſſe, provt hoc num. adnotatur, & vide latius infrà, ex num. 70.
- 25 Teſtamentum cùm fecerunt maritus, & vxor ſimul, in caſu propoſito ſuprà, num. 21. non procedere reſolutionem traditam ibi, ſi probetur dolo alterius inductum inſtituentem; tunc enim pro parte eius auocaretur hæreditas à venientibus ab inteſtato, vt hoc num. adnotatur: vbi Ludouici Molinæ reſolutio generalis in propoſito nouiter expenditur, & ad vtrumque forum applicatur.
- 26 Teſtamentum cùm faciunt maritus, & vxor, vel alij duo ſimul, in eadem ſcriptura, aut charta, coniunctimque de bonis ſuis diſponunt, vel aliquo modo; aut nominatim in aliquam cauſam expendi illa decernunt: vſque adeò ſuperſtes pro ſua parte eam diſpoſitionem reuocare poteſt, vt defunctus ex hac reuocatione deceptus, non videatur, nec illi ex hoc aliqua fraus, aut iniuria facta fuiſſe cenſeatur.
- 27 Cùm notum ſit omnibus, eam conditionem actum illum ex ſui natura ſortiri.
- 28 Nec poſſe quem pactione aliqua ad non mutandum ſuum testamentum adſtringi.
- 29 Sibíque imputare debere, qui cùm remediis opportunis vti potuiſſet, ne propria voluntas illuſoria redderetur, nevè alterius ſimul ſibi teſtantis diſpoſitio reuocari poſſet ab eo, non ſe præuenit.
- 30 Damnúmque ex hoc contingens æquo animo pati debet, cùm magis propriâ culpâ, & negligentiâ ſuâ, quàm aduerſarij fraude id contingat.
- 31 Eo magis, quòd damnum hoc promiſcuum est, & caſus communis; nam & poterat prius ſuperuiuens mori, quàm defunctus: & tunc defunctus eiuſdem conditionis eſſet, cuius & nunc viuens; & ob id onus diſſimile non fuiſſe, nec æquale diiudicari non poteſt.
- 32 Teſtamentum à coniuge ſuperſtite pro ſua parte reuocari poſſe, quamuis maritus, & vxor ſimul teſtentur, & in aliquam cauſam ſua bona ſimul expendi, aut conuerti conſtituant, & vtriuſque bonorum vſufructu ſuperuiuentem frui cauerint expreſsè, ſuperuiuénſque alio mortuo, prædicto vſufructu fuerit fruitus, vt hoc num. latiùs explicatum traditur, remiſſiuè.
- 33 Teſtamentum in eadem ſcriptura ſi maritus, & vxor faciant ſimul, & in teſtamento, ipſum teſtamentum non reuocandi onus expreſsè fuiſſet conſtitutum, & ob id fructus ſuperuiuenti illicò aſſignarentur, quòd nec hæreditatis aditione, nec fructuum perceptione, prædictum onus acceptatum videtur, nec fieri poteſt irreuocabile teſtamentum.
- 34 Maioratus, aut melioratio, à viro & vxore ſimul inſtitutus, ab vno illorum, altero mortuo reuocari valet.
- 35 Niſi tempore facti Maioratus, aut meliorationis, vel posteà antequam alter eorum reuocaret, poſſeſſio bonorum, aut ſcriptura Maioratus coram Tabellione tradita ſit, vel melioratio ob cauſam oneroſam fuerit facta ſecundùm formam l. 17. & 44. Tauri; tunc enim reuocatio non permitteretur.
- 36 Vel niſi ex ſcriptura Maioratus, quem vir, & vxor conſtituerunt conſtaret, quòd vnus ſine altero Maioratum illum non conſtituiſſet, neque alioquin feciſſet, vt latiùs probatum traditur, remiſſiuè.
- 37 Deinde, niſi maritus, & vxor faciant ſimul contractum incertum in tenore Maioratus, vel meliorationis, in quo vnus alteri inuicem promittit, quòd nunquam diſcedet à tali contractu; nam tunc coniux ſuperſtes reuocare non poterit, vt etiam latius probatum hoc numero traditur, remiſſiuè.
- 38 Ac denique, niſi maritus ipſe ſolus testetur ex conſenſu vxoris, conſtituátque Maioratum, aut meliorationem de bonis tam ipſius, quàm vxoris faciat; tunc enim mortuo marito, eius morte confirmatur hæc vltima voluntas, tam quoad bona viri, quàm quoad bona vxoris, vt hoc num. latiùs probatur.
- 39 Extenditúrque, vt procedat non ſolùm de iure communi, ſed etiam de iure Regio poſt deciſionem l. 17. & 44. Tauri, ex ſingulari declaratione D. Ioannis Guttierrez, quæ laudatur & probatur de Authore.
- 40 Et duo etiam circa eam nouiter adnotantur.
- 41 Teſtamentum de bonis tam ipſius, quàm vxoris, ſi faciat maritus ſolus ex conſenſu vxoris, ſolùm operatur vnum effectum, quòd licèt ipſa poſſet reuocare, ſi faceret testamentum; tamen ex quo conſenſit, reuocare non poterit, ſed non operatur effectum, vt poſſit pater inter filios diſponere, nec eos in Legitima ampliùs grauare in bonis vxoris, ex ſententia Roderici Suarez, quæ ab Authore probatur, & nouiter declaratur.
- 42 Maioratum de re vxoris ſi faciat maritus conſentiente vxore ipſa, an poſſit filius primogenitus petere aliquid in vita patris, ſi mater ſit mortua: vbi Pelaez à Mieres ſententia refertur, & nouiter explicatur.
- 43 Roderici Suarez, dubium, quod ipſe determinare auſus non est, ſed cogitandum reliquit, verè & eleganter explicatum ab Authore.
- 44 Maioratum de omnibus bonis vxoris ſuæ, ſi maritus conſentiente ipſa inſtituerit, licitè poteſt vxor reuocare illum, ex quo nulla bona ei ſuperſunt, de quibus teſtari poſſit, & quia eſſet facere donationem omnium bonorum, quæ à iure reprobatur.
- 45 Maioratum maritus ſi de conſenſu vxoris, & de bonis illius inſtituat, & poſteà reuocet Maioratum, ad quem debeant pertinere res Maioratus? difficillima quæſtio, in qua Gregorius Lopez cogitandum reliquit: alij verò Authores ampliùs non inſiſtunt, ſic potiùs tranſeunt cum illo.
- 46 Inſiſtit tamen, ac de veritate eius veretur Azeuedius ſolus hoc num. relatus.
- 47 Author verò, vt rem hanc ſubobſcuram quidem, & valdè dubiam explicet, nonnulla adnotare conſtituit, ex quibus cùm occaſio ſe offerat, faciliùs diffiniri poſſe dubium prædictum exiſtimauit.
- 48 Et in primis conſtituit, negari non poſſe, quin in caſu prædicto, iuſtam habuerit dubitandi rationem Gregorius Lopez, provt latiùs adnotatur hoc num.
- 49 Secundò conſtituit, in propoſita ſpecie, vtcunque res ſe habeat, bona huiuſmodi penes maritum remanere non debere, nec ipſum vllo modo poſſe de illis diſponere.
- 50 Tertiò conſtituit, quæſtionem, aut litem ſuper bonis prædictis, inter eum qui nominatus fuit ad Maioratum, & ſucceſſores ab inteſtato futuram, aut forſan cum hæredibus, ſi hæredes ex teſtamento fuiſſe contingeret, maritum verò excludendum omninò, nec iure aliquo poſſe litem mouere.
- 51 Quartò constituit, in caſu prædicto, bona quidem libera remanere, nec vinculo, aut Maioratui ſubiecta, idque non ex ratione conſiderata per Azeuedium, ſed aliâ longè diuersâ ad quam in propoſito nullus hactenus animaduertit, vt hoc num. adnotatur, vbi etiam dicitur ex reuocatione Maioratus facta à marito, ad quem res vxoris debeant pertinere?
- 52 Quintò constituit, in fauorem eius, qui nominatus fuit ad Maioratum, non vrgere nonnulla, quæ de iure iam quæſito ex conſenſu vxoris non tollendo, atque ex doctrina Bartoli in l. qui Romæ, §. Flauius, ff. de verbor. oblig. Azeuedius adduxit, quibus breuiter, & verè ſatisfacit Author.
- 53 Sextò conſtituit, rationem, & reſolutionem ſuperiùs traditam, æqualiter etiam militare, cùm Maioratus à marito ex conſenſu vxoris factus eſt, de bonis tam ipſius, quàm vxoris, ſicut in ſuperiore, cùm de re tantùm vxoris factus eſt, de conſenſu ipſius; & tunc non malè vrgere rationem, quam Azeuedius adduxit.
- 54 Septimò tandem conſtituit, præfatos Authores notâ aliquâ dignos quidem eſſe, eo quòd ſupponentes pro certo, licere marito iure ipſo, Maioratum de re vxoris ſic institutum reuocare, dubitare non debuerint admiſſo eo, an remaneret Maioratus: quomodo enim Maioratus remanere, aut ſubſiſtere poterat, diſpoſitione reuocata, ex qua initium ſumere debuiſſet, aut quo titulo poſſet nominatus petere Maioratum?
- 55 Teſtamentum cùm à duobus fit in eadem ſcriptura, aut charta, poſito, quod certum eſt, licere ſuperuiuenti pro ſua parte reuocare illud, etiamſi vſufructu, aut fructibus bonorum, alióve commodo fructus ſit, atque etiamſi in teſtamento onus non reuocandi teſtamentum ipſum expreſsè fuiſſet iniunctum, an teſtamentum dicto in caſu reuocans, perceptos fructus, ſiue commodum ex teſtamento ſibi proueniens, reſtituere ſit adstrictus?
- 56 In quibus terminis quæſtionem proponit Burgos Salon de Pace, & eam non diſſoluit, dumtaxat dicit, complura ad vtramque partem expendi poſſe, & nonnulla videnda eſſe, quæ hoc num. adducuntur, & de inductione eorum nouiter agit Author ex num. ſeq.
- 57 Expenditur text. in l. cùm donationis, C. de tranſactionibus, de quo agitur, & de ſententia Gloſſæ ibidem, & Alexandri conſil. 113. Perſpectis his, ex num. 19. lib. 6. in propoſito inducitur.
- 58 L. Imperator, §. cùm quidam, ff. de legatis ſecundò, verè induci non poſſe, circa propoſitum quæſtionis ſuperioris, provt hoc num. nouiter aduertit Author.
- 59 L. 2. tit. 4. partit. 6. quam in quæſtione ſuperiori Burgos de Pace expendit, in neutram partem induci poteſt, provt hoc num. adnotatur.
- 60 Ludouicum Molinam in dubio propoſito ſuprà, ex num. 55. nihil reſoluiſſe, ſed dixiſſe dumtaxat, videnda eſſe ea, quæ circa id congeſſerunt nonnulli Authores, qui hoc num. præcitantur.
- 61 Quorum omnium reſolutiones ab Authore diligenter prælectæ, quid in propoſito euincant, & nouè, & verè hoc num. adnotatur.
- 62 Alphonſum de Azeuedo non tractaſſe præfatam quæstionem, ſed remiſſe ſe ad alios, qui etiam certam reſolutionem non tradiderunt.
- 63 Aluarum Valaſcum in conſultatione 7. num. 7. latiùs ſe habuiſſe circa quæſtionem, de qua ſuprà, ex num. 55. nihil tamen dixiſſe ex his, quæ ab Authore adnotata fuêre num. præcedentibus, & in effectu ſententiam ſuam interpoſuiſſe in fauorem eius, qui fructus percepit, vt eorum restitutioni obnoxius non ſit, quamuis pro ſua parte testamentum mutauerit.
- 64 In id tamen præcitaſſe Authores nonnullos, qui eiuſdem reſolutionem non iuuant, provt hoc num. nouiter, & verè adnotatur.
- 65 Author verò, vt in præfato dubio ſententiam ſuam interponat, nonnulla conſtituere neceſſarium duxit; in primis, dubij prædicti exemplum, aut caſum tripliciter proponi poſſe, vt hoc num. diſtinctè magis, quàm anteà erat, adnotatur.
- 66 Secundò conſtituit, præmittendum eſſe vnum caſum, in quo nullus equidem dubitare poterit, nempe, quando in caſu reuocationis ſuperſtitis, expreſsè cautum fuerit, quid de hæreditate, aut de fructibus bonorum præmortui fieri debeat. provt latiùs hoc num. adnotatur.
- 67 Tertiò conſtituit, quid dicendum ſit, quando expreſsè cautum non reperitur in caſu reuocationis ſuperſtitis; tamen ex aliis coniecturis, aut ex præfatione diſpoſitionis apparet, non aliter ſic diſpoſiturum præmortuum, aut non aliter fructus relicturum, quàm ſi ſibi certus eſſet, diſpoſitionem ſuam, promiſſáve obſeruaturum ſuperuiuentem, & vide ſuprà, n. 22. & 23.
- 68 Quartò conſtituit, in caſu dubio, morte præmortui, teſtamentum, diſpoſitionémve adeò confirmari, vt quamuis ſuperuiuens, pro parte ſua immutauerit, adhuc alterari non debeat diſpoſitio pro parte ſua, nec etiam fructuum, alteriuſve commodi reſtitutioni obnoxius ſit ſuperuiuens.
- 69 Quod limitari, aut explicari debet dupliciter, primò vt notauimus ſuprà, num. 25. ſecundò vt ibidem notauimus, num. 37.
- 70 Quintò & vltimò conſtituit, aduertendum eſſe ad ea, quæ dicta fuêre ſuprà, numer. 24. vt ſcilicet, cùm verba talia ſint, quod modum, aut conditionem præ ſe ferre videantur, tunc equidem obſeruari debeat reſolutio tradita ibi, quæ hoc num. & ſeq. latiùs confirmatur, atque exornatur.
- 71 In conditione id poni poteſt, quòd in diſpoſitione poſitum, minimè arctaret.
- 72 Liberationem à Titio Sempronio conceſſam hac conditione, ſi Sempronius Titium hæredem fecerit, validam eſſe ex ſententia multorum.
- 73 Conditionis defectus ſemper habet oculos retrò, videlicet ad tempus diſpoſitionis, vt actus annullari, aut reſcindi debeat cum fructibus.

PRo abſoluta, & diſtincta huius Capitis explicatione, in primis aduertere neceſſarium duxi, quòd tranſcribendi vitium ab inſtituto, & conditione mea licèt multùm abhorreat, vt alio cap. huius libri, ſuperiùs dixi; nihilominus tamen diſceptationem hanc, de qua multis in locis egerunt anteà permulti, ideò non prætermittendam exiſtimaſſe, quòd eam in praxi adeò frequentem eſſe ſciam, vt nulla equidem frequentior ſit, aut quæ aſſiduè magis in cauſis etiam grauiſſimis occurrere ſoleat; quam ob rem gratum quidem, & iucundum Lectori futurum credideram, ſi omnibus originaliter, atque attenta mente prælectis, qui hactenus in propoſito ſcripſerunt, ex ipſis certas, aut communi Scribentium omnium placito receptas magis concluſiones elicerem, vt in futurum, cæteros tantorum Authorum lecturâ grauari neceſſe non ſit; ſed inſpectis his, quæ hoc capite diſtincſtione, atque reſolutione adnotantur, aliorum ſcripta perſcrutandi onus effugiant, & quamplurima vltra ipſos adnotata videant, quæ non abſque ingenti labore, aſſiduáque Scribentium omnium lectura, ſic animaduerti, aut diſtingui potuiſſent, nec alibi repedentur ſcripta.

Deinde & ſecundò loco conſtituendum eſt, pro dilucida huiuſce rei explicatione, vltra ordinarios in multis locis, & alios plures ex Antiquioribus. quos ideò omitto, quia à sequentibus præcitantur, eos Authores originaliter à me prælectos, qui vtilius, atque ex profeſſo magis tractarunt, & videndi erunt omnino Rodericus Suarez in l. quoniam in prioribus, C. de inofficioſo teſtamento, in 5. limitatione, in verſ. ad prædicta facit in ſimili, folio 73. & 74. vſque ad verſiculum, limita etiam. Gregorius Lopez in l. 9. tit. 13. partit. 5. in gloſſ. 1. & in l. 2. titul. 15. partit. 2. verbo, el mas propinquo, verſ. ſed pone quòd maritus, & vxor. Tiraquel. de primogenitura, q. 68. vbi vide omninò, & vide etiam quæſt. 8. Petrus Pechius de teſtamentis coniugum, lib. 1. cap. 17. cap. 18. & cap. 19. vbi multa dicit in propoſito non contemnenda. Bernardus Diaz regula 735. Burgos Salon de Pace, qui tractatu, atque reſolutione quæſtionum huius capitis, antecellit alios multos; idcircò videndus erit omninò in l. 3. Tauri, in 2. part. concluſione 6. ex num. 1213. vſque ad num. 1240. & in conſ. 2. ex num. 16. vſque ad num. 50. Iulius Clarus lib. 3. receptarum sententiarum, §. teſtamentum, quæſt. 60. Menchaca de ſucceſſionum. reſolutione, lib. 1. §. 1. num. 10. & 11. & controuerſiarum illuſtrium, lib. 1. cap. 12. num. 9. Andreas Gail. præſticarum obſeruationum. lib. 2. obſeruatione 117. Ioachimus Minſingerus ſingularium obſeruationum. centuria 1. obſeruatione 8. per totam. Tellus Fernandez in l. 17. Tauri, num. 13. & 14. Antonius Gomezius in l. 22. Tauri, num. 18. Couarruuias in rubrica de teſtamentis, 2. part. num. 8. Caualcanus deciſione 12. num. 18. & 19. parte 4. Salazar de vſu, & conſuetudine, cap. 4. num. 27. Petrus de Peralta in l. ſi quis in principio teſtamenti, n. 116. ff. de legatis 3. fol. 442. & in l. 3. §. qui fideicommiſſam, num. 57. ff. de hæredibus inſtituendis, Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 4. cap. 2. num. 84. Aluaradus de coniecturata mente defuncti, lib. 2. cap. 2. §. 1. num. 97. 98. & 99. & eodem lib. cap. 3. §. 3. n. 32. 33. & 34. Graſſus §. teſtamentum, quæſt. 90. Ioannes Martinus Olanus, in concordantia Antinomiarum, litera I, num. 7. Burgos Salon de Pace iunior ciuilium, quæſt. 1. ex num. 13. vſque ad numer. 18. Angulus ad leg. meliorationum. l. 2. gloſſ. 2. per totam. Antonius Gama deciſione Luſitaniæ. 231. & 241. num. 2. & 258. num. 2. vbi vide Blaſium Flores Diaz de Mena Additionatorem eius, Matienzus in l. 1. tit. 6. gloſſ. 1. num. 3. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, vbi latiùs Azeuedius ex num. 23. vſque ad numer. 27. & in l. 4. tit. 7. num. 8. eodem lib. D. Spino, in ſpeculo teſtamentorum, gloſſa 18. num. 53. 54. & 55. Aluarus Valaſcus, qui in propoſito quæſtionum huius capitis, cæteris quidem elegantiùs loquitur, & ſeptem dubiis propoſitis, rem hanc diſtinctè magis, quàm alius explicat, ideò ad eum confugiendum erit omninò in conſultatione 7. per totam, vbi plenè ſcribit. Pelaez à Mieras qui in hac materia latiùs loquitur quàm Molina, & trium caſuum diſtinctione, nonnulla adnotauit ad quæ alij anteà non ſic animaduertebant, de maioratu, 1. parte, quæst. 23. ex num. 1. vſque ad num. 10. Ioannes Guttierrez in cap. quamuis pactum, de pactis, in 6. in principio, num. 46. 47. & 48. & in conſ. 2. num. 6. & practicarum, lib. 3. quæſt. 75. num. 12. Caldas Pereira de nominatione emphyteutica, quæſt. 3. num. 7. verſ. nam cùm res. Ludouicus Molina, è Societate Ieſu Religioſus, de iuſtitia & iure, tom. 1. tractactu 2. diſputatione 152. per totam, folio. 866. Antonius Pichardus in §. igitur, ex num. 2. Institut. de pupillari ſubſtitutione, Hieronymus de Cæuallos communium practicarum, quæſt. 265. num. 16. & 17. & quæſt. 310. ex num. 5.

Tertio deinde loco conſtituendum eſt, quòd teſtamentum poteſt à duobus, vel à pluribus in eadem charta, aut ſcriptura confici, idque ex communi omnium Doctorum placito, ſic vt nullus eorum, quos ſuperius retulimus, in hoc diſſentiat, omnes potiùs vnanimiter ſic probauerint; & ante alios ita docuerunt Bartolus in l. patris & filij, ad finem: & ibidem Iaſon num. 7. & Claudius in finalibus verbis, ff. de vulgar. & pup. ſubſtitut. per textum in l. ſi quis ex argentariis, ſi initium, ff. de edendo, & in l. eo quod, C. ſi certum petatur, per quem text, ſic firmauit Baldus in l. cum antiquitas, C. de teſtamentis, dicens quòd multorum teſtamenta poſſunt fieri in eadem ſcriptura: idem Bald. Salicetus, Angelus, & alij in l. licet, C. de pactis vbi etiam Bartolus, Roderic. Suarez, qui dicit nunquam dubitaſſe de hoc in dict. l. quoniam in prioribus, limitatione 5. in verſ. ego non dubitaui, fol. mihi, 74. col. 1. Gregorius Lopez in duobus locis relatis ſuprà, num. 2. Couarru, in rubrica de teſtamentis, 2. part. num. 8. Petrus Pechius de testamentis coniugum, lib. 1. cap. 17. per totum. Bellonus in conſ. 85. Difficilis, n. 9. quo loco hoc eſſe commune Doctorum placitum aſſerit. Burgos de Pace in. 3. Tauri, 2. part. num. 1214. in princ. Iulius Clarus §. teſtamentum, quæſt. 60. num. 1. Gail. lib. 2. obſeruatione 17. num. 1. Gama deciſ. 231. num. 1. & deciſione 245. num. 2. & deciſione 258. eodem num. Graſſus §. teſtamentum, quæst. 90. num. 1. Padilla in l. clari, n. 19. C. de fideicommiſſis, & eſſe indubitanter in praxi receptum firmat Valaſcus conſultatione 7. num. 1. & valdè conſueram in coniugibus dixit Molina de iuſtitia & iure, tractatu 2. diſputatione 152. num. 1.

Quartò conſtituo, quòd cùm teſtamentum faciunt duo pluréſve in eadem ſcriptura, aut charta; tunc, quot ſunt perſonæ teſtantes, tot eſſe teſtamenta cenſentur, atque ita non eſſe vnum ſed diuerſa teſtamenta, quia ſunt condita à diuerſis perſonis: in quo etiam conueniunt omnes Doctores, nec vllus in hoc diſſentit, vt conſtat ex relatis ſuprà, num. 2. 3. 4. & 5. quorum nullus à communi ſententia recedit, & ante alios ſic firmarunt Oldrad. Ioannes Andreas, Albericus, Corneus, Baldus, Alexander, Paulus, Tiraquellus, & alij, cum quibus communem, & certam ſententiam profitentur Burgos de Pace in dict. l. 3. Tauri, 2. part. num. 1214. Rodericus Suarez in dict. l. quoniam in prioribus, dict. limitatione 5. verſ. ad prædicta facit. Padilla in dict. l. clari, C. de fideicommiſſis, num. 19. Gama deciſione 231. n. 6. Ioannes Guttierrez conſ. 2. num. 6. Gaill. lib. 2. dict. obſeruatione 117. num. 3. Minſingerus centuria 1. obſeruatione 8. num. 2. Aluarus Valaſcus dict. conſultatione 7. num. 2. qui dicit in hoc ambigi non poſſe, & rectè explicat textum in l. patris & filij, ff. de vulg. & pup. ſubſtit. qui in contrarium vrgere videbatur; ſubtilius tamen explicari poterit, perlectis his, quæ adnotaui ſuprà, hoc eodem lib. 2. cap. 14. num. 5. Cæuallos communium practicarum, q. 265. n. 16. Additionator Gamæ in addit. ad deciſionem 185. n. 3.

Ex hac autem reſolutione opportunè, & neceſſariò infertur ad nonnulla. Primò, quòd teſtamentum à duobus in eadem charta, aut ſcriptura confectum, vnicam tantùm ſolemnitatem requirit, non duplicatam: nam etſi duo teſtamenta cenſeantur, non vnum teſtamentum, ſolemnitas tamen illa vno contextu adhibita ſic refertur ad omnes perſonas teſtantes, vt pro vnoquoque ſeparatim adhibita cenſeatur: quod cum Bartolo, Iaſone, Aretino, Imola, Claudio, & Bellono latiùs adnotarunt Burgos de Paz in l. 3. Tauri, 2. part. ex num. 1214. vſque ad num. 1240. Aluarus Valaſcus conſultatione 7. n. 3. & 4. vbi plenè declarat, & dicit id procedere quoad numerum teſtium, ſigilla, ſubſcriptiones, vnicam contexturam, & reliqua, quæ plurium perſonas poſſunt reſpicere; non verò quoad ea ſolemnia, quæ ab ipſis teſtatoribus debent peragi, quia talia à ſingulis eorum debent fieri; & ſic intellige ea, quæ non ita diſtinctè, nec abſolutè in propoſito dixit Andreas Gaill. practicar. obſeruat. lib. 2. obſeruat. 117. num. 2. & 3.

Secundò infertur ad ea, quæ ſcripſit Antonius Gama Luſitanus in deciſione 231. per totam, quo loco in primis agit, an teſtamentum vxoris, & mariti inualidum ſit, in quo maritus ſua manu ſe hæredem ſcripſit; & tandem reſoluit, non valere teſtamentum ex Senatuſconſulto Liboniano: & in hoc verè quidem loquitur, & iuxra mentem communem, vt eius Additionator in princ. additionis ad dict. deciſionem rectè aduertit: poſtmodùm dubitat, an teſtamentum prædictum non valeat, etiam in quantum eſt mariti teſtamentum, & in ſui præiudicium, atque in fauorem vxoris: tandem dicit, ſententiam ſuam fuiſſe, & etiam alterius Collegæ, quòd in totum teſtamentum huiuſmodi non valeret: in quo quidem decipitur manifeſtè, idque ex rationibus alterius Senatoris contrarium ſentientis, quas ipſe Gama eodem loco adducit, atque ex notatis ſuprà: verè enim negari non poteſt, quin teſtamentum mariti, & vxoris in eadem ſcriptura factum habeat vim duorum teſtamentorum, ſic vt duo teſtamenta facta cenſeantur: vnde cùm ſint diſpoſitiones ſeparabiles, in quibus vtile per inutile non vitiatur, valere potuit teſtamentum viri ſua manu factum, in quo ille vxorem inſtituit, & non valebit teſtamentum vxoris inſtituentis virum, manu ipſius viri ſcriptum: quod egregiè defendit Franciſ. Beccius in conſ. 103. ex num. 11. lib. 1. quem rectiùs tuetur Additionator in dict. deciſ. ad finem.

Tertiò infertur, Doctores communiter rectè credidiſſe, maritum & vxorem ſimul, & in eadem charta, non ſolùm teſtamentum facere poſſe, ſed etiam adinuicem, aut reciprocè alterum ab alterò in eo teſtamento hæredem inſtitui. Quod non dubitarunt aſſerere Baldus, Angelus & Salicetus num. 1. Caſtrenſis num. 2. & Iaſon n. 3. in l. licet, C. de pactis. Oldrad. in conſ. 174. per totum. Bellonus in conſ. 85. num. 9. vbi communem omnium ſententiam dicit, Iulius Clarus §. testamentum, q. 60, n. 1. Corn. in conſ. 159. lib. 4. Bertrand. in conſ. 329. lib. 1. Tiraquel. de primogen. qu. 68. n. 5. Alciat. lib. 2. paradoxorum, cap. 31. Connanus commentariorum iuris ciuilis, lib. 10. cap. 6. num. 6. Hyppol. ſingulari 50. per totum, & ſingulari 333. num. 2. Romanus ſingulari 820. Gama deciſione 231. num. 1. & deciſione 245. num. 2. Andreas Gail. lib. 2. obſeruat. 117. num. 1. per totum. Cæuallos, qui in fortioribus terminis quæſtionem proponit practic. commun. quæſt. 240. num. 7. Aluarus Valaſcus conſultat. 7. num. 7. per totum: quo vel ſolo Authore prælecto, facilè, & verè quidem reſponderi poteſt rationibus nonnullis, quibus, vt contrariam ſententiam contra Communem tueatur, mouetur D. Franciſcus Sarmient. ſelectarum, lib. 2. cap. 4. num. 2. per totum; imò & pactum reciprocum inter coniuges de ſuccedendo, videlicet, vt ſibi inuicem indiſtinctè ſuccedant, aut ſuperſtes in caſu non exiſtentium liberorum præmorienti ſuccedat, validum eſſe: quia reciprocum, & viciſſitudinarium, tenuerunt Cinus, Paul. Bald. Salicetus, Iaſon, & alij in l. ſi pater puellæ, C. de inofficioſo teſtamento, & poſt Hyppol. Romanum, & Socinum, conſuetudine paſſim receptum, & in Camera approbatum, teſtatur Andreas Gaill. pract. obſeru. lib. 2. obſeruat. 117. num. 6. & ſequitur Boërius in conſuet. Bituricen. in rubrica, de conſuetudine matrimonij & dotis §. 1. col. 7. & 8. Petrus Dueñas in regula, incipiente, Conuentio facta inter maritum & vxorem, & cum aliis tuetur Cæuallos vbi ſuprà, ex num. 7. Id autem non otiosè, aut extra propoſitum à me dictum, ſed ideò potiùs vt contrarium ſenſiſſe Valaſcum dict. conſult. 7. n. 7. in fine, notarem hoc loco; ille enim in quæſt. ſuperiori, dicit in contrarium vrgere text. in l. licet, C. de pactis; nam ſi verum eſt, pactum de ſuccedendo inter milites, ſpeciali priuilegio valere, vt ibidem notarunt Doctores communiter Tiraquellus de primogenitura, quæſtione 61. num. 24. Antonius Gomezius in l. 22. Tauri, in. 18. Guil. Benedict, in cap. Rainuntius, de teſtamentis, verbo, duas habens filias, ex num. 203. Petrus Pechius de teſtamentis coniugum, lib. 1. cap. 7. num. 4. per argumentum ab ſpeciali videtur inter alias perſonas procedere non poſſe; & reſpondet ipſe Valaſcus, quòd textus ille procedit interueniente pacto & conuentione, non autem in inſtitutione adinuicem ſic facta in teſtamento inter coniuges, ex mutua ipſorum affectione: Vnde ſentit apertè, pactum huiuſmodi, ſiue conuentionem etiam inter coniuges non valere, & expreſſim docuiſſe videntur Accurſius in l. hæreditas, C. de pactis conuentis, dicens, quòd pactum de ſutura ſucceſſione non valet etiam inter virum, & vxorem. Alexander in conſ. 28. lib. 3. Angelus in conſ. 66. incip. Comes Roberti. Chaſſaneus in conſ. 62. num. 37. Zazius in l. ſtipulatio hoc modo concepta, ff. de verborum oblig. num. 19. & 20. videtur etiam ſentire l. 33. tit. 11. partita 5. quæ in hoc caſu non loquitur, Antonius Gomezius in dict. l. 22. Tauri, num. 18. verſ. & ex his declaratur; ſic vt negari non poſſit, quin hoc dubium difficultatem habeat de iure communi, per textum in dict. l. licet, C. de pactis, & in l. ſtipulatio hoc modo concepta, ff. de verbor. obligat. & notata per Burgos de Paz in conſ. 2. ex n. 14. cum ſeqq. Cæuallos d. quæſt. 140. ex num. 7. quo loco nec Pechium, nec Gaill. nec Valaſcum retulit; per ea etiam, quæ notauit Petrus Pech. de teſtamentis coniugum, lib. 1. cap. 7. per totum, vbi communis reſolutionis rationes ad vnum caput trahi debere, rectè aduertit num. 4. quo num. & ſequent. vſque ad numer. 11. non malè contendit ſubuertere illas; & tandem in fine dict. cap. 7. magis adhæret contrariæ ſententiæ communi, dicens ad rem non facere prætenſum fauorem matrimonij, quia fauorabilior eſt cauſa liberi arbitrij, nec priuilegia matrimonij extendi debent ad caſum hunc non expreſſum, vt ibidem probat prædictus Author: cui, rigore inſpecto, libentiùs ego accederem in terminis iuris communis, & propter dictam legem Partitæ 33. De iure verò huius Regni ſeruandam crederem reſolutionem Ioannis Guttierrez de iuramento confirmatorio 1. part. cap. 3. num. 19. vſque ad num. 25. quam meritò ſequitur, & latiùs, atque vtiliter declarat Cæuallos practic. commun, quæst. 140. ex num. 4. cum ſeqq. & vide Hyppolit. Riminald. in conſ. 580. lib. 5.

Quintò, & principaliter conſtituo, quòd cùm teſtamentum à marito, & vxore, vel à duobus aliis ſimul in eadem ſcriptura, aut charta ſit, poteſt ab altero pro parte ſua reuocari. Quod poſt Oldrad. Paul. Alex. & alios permultos communiter probari, nec eſſe in hoc differentiam inter Doctores. teſtantur Rodericus Suarez in dict. l. quoniam in prioribus limitatione 5. verſ. ad prædicta. Burgos Salon de Pace in l. 3. Tauri, 2. part. n. 1215. & in conſ. 2. ex n. 16. Peralta in l. ſi quis in principio teſtamenti, n. 116. ff. de legat. 3. Couar, in rubric. de teſtamentis, 2. part. n. 8. Petr. Pech, de testam. coniugum, lib. 1. c. 18. & 19. Mench. de ſucceſſ. reſolut. lib. 1. §. 1. n. 10. Padilla in l. clari, n. 19. C. de fideicommiſſis. Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 4. cap. 2. num. 84. Mieres de maioratu, 1. part. quæſt. 23. ex num. 2. Tellus Fernandez in l. 17. Tauri, num. 13. Aluaradus de coniecturata mente defuncti, lib. 2. cap. 2. §. 1. num. 97. Salazar de vſu & conſuetudine, cap. 4. num. 27. Burgos de Paz iunior ciuilium, quæſt. 1. num. 13. Graſſus §. teſtamentum, quæst. 90. num. 2. Gaill. lib. 2. obſeruatione 117. num. 2. Minſingerus centuria 1. obſeruatione 8. per totam. Angulus ad l. meliorationum. l. 2. gloſſ. 2. in princ. fol. 79. Gama in tribus deciſionibus ſæpe relatis ſuprà. Sarmientas ſelectarum, lib. 2. cap. 4. num. 2. Ioannes Guttierrez in cap. quamuis pactum, de pactis, in 6. num. 46. & practicarum, lib. 3. quæſt. 75. n. 12. Caldas de nominatione emphyteutica, quæſt. 7. num. 7. ante finem. Spino in ſpeculo testamentorum, gloſſ. 18. de melioratione, num. 53. & 54. Pichardus in §. igitur, Instit. de pup. ſubstitut. num. 3. Molina de iustitia & iure, tractatu 2. diſputatione 152. in princ. Hieronymus de Cæuallos practicarum communium, quaest. 265. num. 17. & quæſt. 310. num. 9. Et verè hæc pars & iure, & rationibus concludentibus fulcitur; iure, per textum in l. Lucius, §. Caio Seio, ff. ad Trebellianum. provt eum inducit Rodericus Suarez loco relato ſuprà, & in l. falſa, §. finali, ff. de conditionibus & demonstrationibus, & in l. finali, §. & filium, ff. de legatis 2. & in l. licet, C. de pactis, inducendo eum textum, provt inducit Burgos Salon de Pace in conſ. 2. num. 16. Ratione, quoniam, vt diximus ſuprà, negari non poteſt, quin ſecundùm iuris poteſtatem duo ſint teſtamenta, & tot, quot ſunt perſonæ teſtantes: & ſic perinde eſt, ac ſi vnuſquiſque eorum ſeorſim, & diſtinctè de bonis ad ſe ſpectantibus diſpoſuiſſet; & per conſequens ſuperſtes poteſt reuocare ſuam propriam diſpoſitionem, vtpote iuris intellectu, & poteſtate ab altera diſtinctam, & ſeparatam, cùm ſint duo teſtamenta, vt dictum eſt, & eruditè aduertunt Petrus de Peraltar in l. ſi quis in principio teſtamenti, n. 116. ff. de legatis 3. Minſingerus ſingularium obſeruationum, obſeruatione 8. num. 2. Deinde, quia hîc militant omnia iura, quæ volunt non poſſe auferri liberam facultatem teſtandi, nec poſſe teſtatorem ſibi legem imponere, per quam à priore voluntate ſibi recedere non liceat, l. ſi quis in principio teſtamenti, ff. de legatis 3. l. 25. tit. 1. partit. 6. & in noſtris terminis ſic adnotauit Rodericus Suarez dict. limitatione 5. verſ. ego non dubitaui, & ab eo accipiunt Petrus Pechius de testamentis coniugum, lib. 1. cap. 18. num. 1. per totum, Menchaca de ſucceſſionum reſolutione, lib. 1. §. 1. num. 10. voluntatémque diſponentis ambulatoriam eſſe vſque ad ipſius mortem, l. cùm hic status, §. ait Oratio, ff. de donationibus inter, l. cum duobus, §. idem reſpondet ſocietatem, ff. pro ſocio, cum aliis multis adductis, & optimè explicatis per Peraltam in d. l. ſi quis in principio teſtamenti, num. 126. 127. & 128. fol. mihi. 449. Ac denique, nam licèt communi conſenſu, & de vtriuſque bonis aliqui ſimul teſtentur, diſponere cenſentur iuxta naturam actus, quem efficiunt, & iuxta iura, quæ ca de re ſunt; atque adeò ita vt ſemper integrum cuique illorum ſit, ab ea diſpoſitione diſcedere, & quocumque tempore reuocare illam: quod pro ratione præfatæ reſolutionis non malè aduertit Molina de iustitia & iure, tractatu 2. diſputatione 152. verſ. dicendum tamen, qui accepit, ſed tacet illum, ab his, quæ in propoſito ſcripſit Burgos Salon de Pace in dict. l. 3. Tauri, 2. part. ex num. 1221. vſque ad num. 1224.

Nunc extenditur ſuperior reſolutio, videlicet alterum poſſe reuocare ſuam diſpoſitionem, ſiue in vita eius, qui ſimul cum eo diſpoſuit, ſiue etiam poſt mortem eius; nam in vtroque caſu indiſtinctè reuocatio fieri poteſt: , quia aliàs non eſſet libertas in teſtamento reuocando: quod eſſet contra leges, & rationes ſuperius adductas, vt in ſpecie ad explicationem Cornei in conſ. 159. num. 1. lib. 4. aduertit Menchaca de ſucceſſionum reſolutione, lib. 1. dict. §. 1. num. 10. & conſtituit, quòd ſi tres fratres ſimul fecerunt teſtamentum per vnum reuocari poteſt ab aliquo, ſiue reuocatio fieret in vita omnium, ſiue etiam poſt mortem alicuius, vel aliquorum ex eis, dummodò reuocetur dumtaxat quoad partem reuocantis, quia quoad alios non reuocantes hermanum remanet teſtamentum, cùm tot teſtamenta eſſe videantur, quot erant perſonæ teſtantium, nec ab vnoquoque reuocari poſſit, niſi dumtaxat pro parte ſua.

Secundò extenditur, vt procedat, etiamſi teſtamentum ſimul faciant coniuges in fauorem alicuius, vel aliquorum, vel vt vtriuſque proximi hæredes bona ſua, aut aliquam partem eorum accipiant; nam adhuc vno ex coniugibus mortuo, ſuperſtes iure poteſt diſpoſitionem ſuam reuocare quod caſum ponens, & dicens crebrioribus ſuffragiis ita cenſuiſſe Dominos in Camera Imperiali, ſic reſoluit, & optimè fundat Ioachimus Minſingerus ſingularium obſeruationum, centuria 1. obſeruat. 8. per totam, cuius reſolutio ſatis coadiuuatur ex his, quæ eum non referens, adnotauit Valaſcus in conſultatione 7. num. 8. vbi dicit, quòd ſi teſtamentum fecerunt maritus & vxor ſimul, & cùm conueniſſent de inſtituendo aliquem hæredem, fortè conſanguineum, vt frequenter accidit, implendo promiſſa eum hæredem inſtituerunt, vnuſquiſque pro parte ſua, & vno mortuo, alter teſtamentum reuocauit: nihilominus tamen firma erit inſtitutio, quam fecit præmortuus; idque duplici ratione, quam in facto interrogatus, & ſic reſpondens conſiderauit Antonius Gomezius in l. 22. Tauri, num. 18. verſ. & ex his notabiliter poteſt quæri: deinde ex eo, quod alias in quæſtione ſimili cum Cumano concludit Iaſon in dict. l. licet, num. 10. C. de pactis, quod adeò verum intelligit Valaſcus vbi ſuprà, vt crediderit procedere, etiamſi ex præfatione inſtitutionis, aut ex aliis verbis diſpoſitionis conſtare poſſit, non aliter inſtituturum pręmortuum, quàm ſi alter promiſſa obſeruaret, idque aliter non fundat; dumtaxat dicit, non vrgere in contrarium text. in l. finali, ff. de hæredibus inſtituendis, quia dicit, quòd ſpecies eius textus non conducit ad propoſitum, quia ibi fuit error in facto, hîc in iure, & ſibi imputer, qui genus diſpoſitionis elegit, per quod decipi ipſum, aut promiſſa non obſeruari contingere poſſet.

Sed vereor quidem, ne forſan in hoc caſu contrarium dici poſſit, provt dicere non dubitauit Mieres de maioratu, 1. part. quæſt. 23. num. 3. vbi cùm Maioratus ab vxore, & marito ſimul inſtituitur reuocabiliter, non malè fundat, vno coniuge præmortuo, ſuperſtitem reuocare non poſſe Maioratum, quando ex ſcriptura inſtitutionis conſtaret, quòd vnus ſine altero Maioratum non conſtituiſſet, neque alioquin feciſſet; quod multis modis apparere poteſt & reddit rationem, quia tunc videtur quædam conuentio reciproca, & viciſſitudinaria, cui vnus altero inuito, nec contradicere, nec reuocare poteſt, argumento l. ſi pater puellæ, C. de inofficioſo testamento, cum ibi notatis, l. de fideicommiſſo, C. de tranſactionibus, vbi latè Doctores, & l. vltima ff. de condictione ob cauſam, ibi: Quia ideò tibi dedi, vt mihi Stichum dares. Item & argumento eorum, quæ ſcribit ipſe Mieres in 4. part. eiuſdem tractatus, quæſt. 22. num. 14. quæ non mediocriter vrgent, vt etiam vrgent adducta per Pechium de testamentis coniugum, lib. 1. cap. 19. num. 4. in fine, & num. 5. per totum, vbi dicit limitandam eſſe reſolutionem communem, ſi appareret euidenter, cauſam finalem inſtitutionis ceſſare; tunc enim putaret, & ipſam quoque inſtitutionem extingui, quamuis inſtituens præmortuus ſit, duplici ratione; in primis, quòd inſtitutionis, vel ſubſtitutionis causâ ceſſante, ceſſat inſtitutio, vel ſubſtitutio, l. ſi ita quis, ff. de vulgari & pupill. ſubſtit. l. vltima C. de inſtit. & ſubſtit. l. penult. C. de impuberum, plenè Gratus in conſ. 124. colum. 2. lib. 1. Fulgoſius in conſ. 23. Decius in conſ. 166. & voluntatis teſtatoris causâ ceſſante, ceſſat voluntas, & eius diſpoſitio. Ruinus in conſil. 160. lib. 4. Secundò, quia in hoc caſu videretur eſſe manifeſta captio, ſi alter non inſtitueret, aut non ſeruaret promiſſa, cùm defunctus aliàs non inſtituiſſet, aut ſic diſpoſuiſſet. Addiderim ego, durum quidem videri, actus agentium vltra, vel contra intentionem eorum aliquid operari, per text. in l. non omnis, cum vulgatis ff. de rebus creditis; aut diſpoſitionem huiuſmodi, quando ſic conſtat apertè de voluntate, & cauſa finali diſponentis, vt dixi, intelligendam non eſſe, rebus non immutatis, ſed in eodem ſtatu permanentibus, ex l. quod Sentius, ff. de condictione indebiti, aut in damnum. & contra manifeſtam voluntatem defuncti, non cenſeri ineſſe conditionem, niſi aliud culpâ ſuperuiuentis acciderit, argumento l. quæro, in fine ff. locati, l. cum proponas, & ibi Alciatus num. 1. C. de pactis; ideò cùm caſus ſe offeret, non ita de facili iudicandum erit, vt Valaſcus affirmat, ſed inſpectis verbis diſpoſitionis, & voluntate teſtatoris conſiderata, maturiùs erit res hæc diffinienda, & vide infrà num. 67.

Quòd ſi poneremus, teſtamentum, aut vltimam aliam diſpoſitionem quamcunque à duobus ſimul, in fauorem alicuius, vel vt Maioratus inſtitueretur, aut opus aliquod pium perageretur, ſic conſectam, vt verba eiuſdem conditionem, aut modum præ ſe ferre viderentur; tunc equidem communes Doctorum reſolutiones circa confirmationem teſtamenti pro parte præmortui, aut fructus à ſuperſtite perceptos non reſtituendos, dici poſſet quòd obtinere non poſſent; ídque vel ex natura conditionis, quæ impleri debet, antequam actus perficiatur, & ab initio acquiſitionem impedit, ex quo nihil ponit in eſſe, donec ei fuerit ſatisfactum, l. filiofamilias, ff. de conditionibus & demonſtrationibus, l. ſi quis ſub conditione dandorum decem, ff. quis omiſſa cauſa teſtamenti: & cum multis Authoribus latè explicant Sarmientus ſelectar. lib. 2. cap. 3. num. 1. & 4. Menochius lib. 4. præſumpt. 175. num. 9. 11. & 12. Antonius Gomezius tom. 1. variarum, cap. 12. num. 59. Gradus §. institutio, quæſt. 26. Doctor Spino in ſpeculo teſtamentorum, gloſſ. de legato ſub conditione relicto, in principio, vel ex natura modi, qui licèt ab initio acquiſitionem fieri non impediat, reſoluitur tamen eo deinde non impleto, l. libertas §. hac ſcriptura, ff. de manumiſſis teſtamento, Bartolus in l. quibus diebus §. Termilius, num. 13. ff. de conditionibus & demonſtrationibus, & ibidem Socinus num. 8. plenè Sarmientus & Menochius vbi ſuprà, Antonius Gomezius dict. cap. 12. ex num. 70. Graſſus §. legatum, quæſt. 78. Decianus in conſ. 8. ex num. 76. volum. 1. Et quia in hoc caſu nihil eſt, quod ſic diſponenti imputari poſſit, ex quo non purè & ſimpliciter cum alio ſimul diſpoſuit (in quibus terminis loquuntur Doctores communiter) ſed talia verba adiecit, quæ conditionem, aut modum inducunt, nec illis adiectis decipi ipſum contingere poteſt, cùm impediatur ab initio, vel ex poſtfacto reſoluatur diſpoſitio, ſi ſuperſtes pro ſua parte reuocare voluerit, ídque procederet non modò ſi verba conditionalia, aut modalia fuerint expreſſa, verùm etiam ſi quoad ſonum. verborum eſſent pura; tamen ex aliquibus verbis, aút ex mente teſtatoris colligi poſſet conditio, argumento textus in l. Stichum qui mens erit, ff. de legatis primò, vbi Bartolus, Ruinus, & Iaſon: Baldus in rubricà, C. de institutionibus & ſubstitutionibus, num. 1. Tunc enim reuocaretur etiam, aut reſolueretur pro parte coniugis præmortui diſpoſitio, ſi ſuperſtes pro ſua parte reuocare intenderet, ac denique ad fructuum perceptorum reſtitutionem remaneret obnoxius in hoc caſu, ſi etiam conditionaliter, aut ſub modo conſtare poſſet, relictos fuiſſe fructus, ex ſuperiùs dictis: quæ ſunt notanda, quia alibi non erant ſcripta; & pro illis expendi poteſt optimè l. 7. tit. 4. partit. 6. in verſic. Pero aquel que fue eſtablecido: & vide infrà, ex num. 70.

Limitatur autem reſolutio tradita ſuprà, num. 21. per eundem Valaſcum in eadem confutatione 7. num. 8. in finalibus verbis, vt non procedat, ſi dolo alterius inductum fuiſſe inſtituentem probetur; tunc enim pro parte eius auocaretur hæreditas à venientibus ab inteſtato, & ad id citat nonnullos Authores, vltra quos idem etiam, & generaliter obſeruauit in hæc materia Ludouicus Molina è Societate Ieſu Religioſus de iuſtitia & iure, tract. 2. diſput. 152. verſ. quando tamen fraus, dicens, quòd quando fraus, aut dolus interueniſſet, quo aliquis alterum induceret ad aliquid communi conſenſu ſtatuendum aut ad ſe mutuo inſtituendum hæredes, animo id ex ſua parte reuocandi, ſi mors ipſi, antequam alter obiret, immineret, aut poſtquam alter è vita diſcederet; tunc ſanè arbitrio prudentis reſtituere teneretur hæredibus, qui probabiliter crederentur ab illo altero fuiſſe inſtituendi, aut ſucceſſuri illi ab inteſtato, ſi non fuiſſet ita iniuſtè deceptus, quoniam fraude illa, & dolo tantundem damni cenſeretur dediſſe iniuſtè eiuſmodi futuris alioquin ſucceſſoribus defuncti, necnon ipſimet defuncto. Addiderim ego, dolum, aut fraudem in dubio non præſumendam in propoſita ſpecie, ſicut nec in aliis caſibus regulariter iura ſtatuerunt, l. dolum, C. de dolo, l. ſi creditor, C. de pignoratitia actione, & ibidem Doctores, & cum infinitis Authoribus plenè Alciat. in tract. de præſ. reg. 3. præſumpt. 4. ex n. 1. Maſcard. de probation. concl. 531. num. 1. & 9. Menochius lib. 5. præſumpt. 3. ex num. 14. Deinde dolum in caſu prædicto præſumi poſſe, quando extant coniecturæ, & præſumptiones commiſſi doli: eſt enim certum, coniecturis dolum detegi, & probari poſſe, dict. l. dolum, C. de dolo, & cum multis Decianus in conſ. 32. num. 4. lib. 3. Rota Genuenſ. decis. 168. num. 13. & 14. Maſcardus dict. concl. 53. vbi latiſſimè Menochius lib. 5. dict. præſumpt. 3. ex num. 42. cum ſequentibus, & in propoſita ſpecie, atque in foro exteriori probandum eſſe iudiciis & coniecturis perſpicuis, atque modis à iure ſtatutis, de quibus plenè egerunt Authores prædicti: Denique, in foro interiori ſibi quemque conſulere debere, quoniam omne quod non eſt ex fide, atque fraudandi alium intentione fit, peccatum eſt: & in caſu prædicto, vbi ſeducitur quis, vt propriam ſubſtantiam ad libitum, aut beneplacitum alterius relinquat, ad reſtitutionem obligat, & damni cuiuſque ea ratione proueniétis ſatisfactionem, vt eſt de mente Molinæ in dicto loco, & in ſe adeò verum, vt maiori comprobatione non indigeat.

Tertiò extenditur ſuperior reſolutio, vt in propoſita ſpecie, cùm teſtamentum faciunt maritus & vxor, vel alij duo ſimul, in eadem ſcriptura, aut charta, coniunctímque de bonis ſuis diſponunt, vel aliquo modo, aut nominatim in aliquam cauſam expendi illa decernunt, vſque adeò ſuperſtes pro ſua parte eam diſpoſitionem reuocare poteſt, vt defunctus ex hæc reuocatione deceptus non videatur, nec illi ex hoc aliqua fraus, aut iniuria facta fuiſſè cenſeatur, cùm notum ſit omnibus eam conditionem actum illum ex ſui natura ſortiri, per text. in l. cum donationis, C. de tranſactionibus, l. ille, ff. de hæredibus inſtituendis; nec poſſe quem pactione aliqua ad non mutandum ſuum teſtamentum adſtringi, vt iura vulgata docent, ſibíque imputare debet, qui cùm remediis opportunis vti potuiſſet, ne propria voluntas illuſoria redderetur, néve alterius ſimul ſibi teſtantis diſpoſitio reuocari poſſet ab eo, non ſe præuenit, damnúmque ex hoc contingens æquo animo pati debet, cùm magis propriâ culpâ, & negligentiâ ſuá, quàm aduerſarij fraude id contingat, argumento textus in l. quod quis, ff. de regulis iuris, l. ſi communis familia, ff. de noxalibus actionibus, cap. licet Epiſcopus, de preæbendis, in 6. eo magis, quòd damnum. hoc promiſcuum eſt, & caſus communis: nam & poterat priùs ſuperuiuens mori, quàm defunctas: & tunc defunctus eiuſdem conditionis eſſet, cuius & nunc viuens, & ob id onus diſſimile non fuiſſe, nec æquale diiudicari non poteſt, argumento textus in l. de fideicommiſſo, C. de tranſactionibus, l. ſi pater puellæ, C. de inofficioſe teſtamento, quod eſt de mente omnium hucuſque in propoſito Scribentium, qui ſemper dicunt, prædefunctum ſibi imputare debere, quòd eo modo diſponere voluerit, nec aliam diſponendi viam elegerit, quâ decipi ipſe, aut diſpoſitio ſubuerti non poſſet. Sed inter alios rectius adnotarunt, & eleganter fundant Caſtrenſis in conſil. 243. col. 2. in medio, vbi notanter dicit: Nec obſtant allegata in contrarium; quia potiùs ſe decepiſſet dicta vxor, ſi hoc credidiſſet, quia non reuocaret, cùm ſcire debuit, reuocabilia eſſe legata de ſui natura: vnde hunc caſum euenire poſſe proſpicere debuit, l. ſi quis domum, §. 1. ff. locati: ſi ergo non proſpexit, ſe ipſum circumuenit. Corneus in conſ. 159. colum. 1. lib. 4. Alciatus in dict l. licet, C. de pactis, in verſic. ſed quid ſi alterum pœniteat, in illis verbis: Nec probabiliter quiſquam allegaret non exiſtimaſſe, vt alter pœnitentia duceretur: cùm huiuſmodi voluntates ambulatoriæ ſint, debeàtque vnuſquiſque id prouidere. Burgos Salon de Pace in dict. l. 3. Tauri, 2. part. concluſ. 6. num. 1218. per totum, & num. 1226. in verſiculo, item & hæc ſententia ex eo patet, & in conſil. 2. num. 41. per totum, vbi Caſtrenſem, & Alciatum retulit in locis relatis nunc, Couarr. in rubrica de teſtamentis 2. part. num. 8. in verſic. nec iniuria cuiquam. Mieres de maioratu, 1. part. quæſt. 23. num. 2. in verſiculo, ad ea autem quæ Bologninus, & pungit Valaſcus dict. conſultat. 7. num. 8. Ludouicus Molina de iuſtitia & iure, tract. 2. diſput. 252. verſic. quando tamen, in finalibus verbis.

Quartò extenditur, teſtamentum, à coniuge ſuperſtite pro ſua parte reuocari poſſe, quamuis maritus & vxor ſimul teſtentur, & in aliquam cauſam ſua bona ſimul expendi, aut conuerti conſtituant, & vtriuſque bonorum vſufructu ſuperuiuentem frui cauerint expreſsè; nam etſi ſuperuiuens, alio mortuo, prædicto vſufructu fuerit fruitus, id non impediet, quominus teſtamentum prædictum quoad ſua bona reuocare poſſit. Quod cum iudicio aduertit, & plenè fundat Burg. Salon de Pace in l. 3. Tauri, 2. part. ex num. 1219. vſque ad numer. 1224. quo loco in fortioribus terminis defendit, & multis rationibus confirmat vſque ad num. 1228. & in conſ. 2. ex num. 21. vſque ad num. 41. quòd ſi teſtamentum faciant maritus, & vxor in eadem ſcriptura ſimul, & in teſtamento ipſum teſtamentum non reuocandi onus expreſsè fuiſſet conſtitutum, & ob id fructus ſuperuiuenti illic aſſignarentur, quòd nec hæreditatis aditione, nec fructuum perceptione prædictum onus acceptatum videtur, nec fieri poteſt irreuocabile teſtamentum, vt dictis locis adeò plene comprobat, vt nihil vltrà deſiderari poſſit.

Quintò extenditur ſuperior reſolutio ad Maioratum etiam, aut meliorationem, vt ſcilicet Maioratus, aut melioratio à viro & vxore ſimul inſtitutus. poſſit ab vno illorum, altero mortuo, reuocari. Rodericus Suarez in d.l. quoniam in prioribus, limitat. 5. verſ. & hæc nota ad teſtamenta. Burgos Salon de Pace in dict. l. 3. Tauri, 2. p. num. 1216. & in conſil. 2. ex num. 16. vſque ad num. 21. Couarruu. in rubrica, de teſtamentis, 2. part. num. 8. Menchaca de ſucceſſionum reſolutione, lib. 1. §. 1. num. 11. Padilla in l. clari, num. 19. C. de fideicommiſſis. Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 4. cap. 2. num. 84. Peralta in l. ſi quis in principio teſtamenti, num. 116. ff. de legatis 3. Tellus Fernandez in l. 17. Tauri, num. 13. Mieres de maioratu, 1. part. quæſt. 23. num. 2. Aluaradus de coniecturata mente defuncti, lib. 2. cap. 2. §. 1. num. 97. Ioannes Guttierrez in cap. quamuis pactum, de pactis, in 6. num. 46. & in conſ. 2. num. 6. Angulus ad leges meliorationum. l. 2. gloſſa 2. num. 2. Burgos de Paz iunior ciuilium, quæſt. 1. num. 14. Azeuedius in l. 1. tit. 6. ex num. 23. & in l. 4. tit 7. num. 8. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ. Pichardus in §. igitur, de pupillari ſubſtitutione, num. 4. & 5. D. Spino in ſpeculo teſtamentorum, gloſſa 18. num. 54. LudouicusMolina de iuſtitia & iure, tractatu 2. diſputat. 152. in principio. Hieronymus de Cæuallos practicarum communium, quæſt. 310. num. 9. Quod intelligi debet, niſi tempore facti Maioratus, aut meliorationis, vel poſteà, antequam alter eorum reuocaret, poſſeſſio bonorum, aut ſcriptura Maioratus coram Tabellione tradita ſit, vel melioratio ob cauſam oneroſam fuerit facta, ſecundùm formam l. 17. & 44. Tauri: tunc enim reuocatio non permitteretur; quod eſt de mente dictorum Authorum, & in terminis ſic adnotauit Mieres vbi ſuprà, dict. quæſt. 23. num. 2. Ioannes Guttierrez in initio cap. quamuis pactum, de pactis, in 6. num. 47. in princ. Burgos de Paz iunior ciuilium, quæſt. 1. num. 15. vel niſi ex ſcriptura Maioratus, quem vir & vxor conſtituerunt, conſtaret, quòd vnus ſine altero Maioratum illum non conſtituiſſet, neque alioquin feciſſet, vt dicebam ſuprà, num. 23. & aduertit Mieres, de maioratu, part. 1. d. quæſt. 23. n. 3. cuius ſententia, vt ibidem dixi, forſan ſuſtineri debet ex rationibus per eundem Authorem adductis, & aliis à me conſideratis ibi. Deinde, niſi maritus & vxor faciant ſimul contractum inſertum in tenore Maioratus, vel meliorationis, in quo vnus alteri inuicem promittit, quòd nunquam diſcedet à tali contractu; nam tunc coniux ſuperſtes reuocare non poterit ex ſententia eiuſdem Mieres dict, quæſt. 23. num. 3. in verſ. aut niſi maioratus. qui concludenti ratione confirmat, & verè explicat l. 17. & 44. Tauri, vt ibi videri poterit.

Ac denique, niſi maritus ipſe ſolus teſtetur ex conſenſu vxoris, conſtituàtque Maioratum, aut meliorationem de bonis, tam ipſius, quàm vxoris; tunc enim mortuo marito, eius morte confirmatur hæc vltima voluntas, tam quoad bona viri, quàm quoad bona vxoris, l. nec fratris, C. de donationibus cauſa mortis, l. ſicut, §. venditionis, ff. quibus modis pignus vel hypotheca ſoluitur. Ex quibus adnotarunt Doctores in mille locis teſtamentum, in quo quis de re aliena diſponit, domini conſenſu expreſſo, teſtantis morte adeò firmum effici, vt idem dominus bonorum contraria voluntate illud mutare non poſſit, idque in Maioratu, & melioratione, de quibus agimus nunc, Capellaniæ etiam, aut Patronatus inſtitutione, & in quacunque alia diſpoſitione, recté acceperunt Rodericus Suarez, Iaſon, Guil. Benedictus, Tellus, Couarruuias, Padilla, Menchaca, Peralta, Burgos de Pace ſenior, Pechius, Rolandus, Marſarius, & Cephal. quos in vnum recenſet, & ſic firmat Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 4. cap. 2. num. 84. verſ. ſed hoc limitari ſolet. Mieres de maioratu, 1. part, quæſt. 23. videndus ex num. 4. vſque ad num. 10. Bernar. Diaz regula 735. Matiençus in l. 1. tit. 6. gloſſa 1. num. & ibidem Azeuedius, num. 23. & 25. lib. 5. nonæ collectionis Regiæ, Salazar de vſu & conſuetudine, cap. 4. num. 27. Aluaradus de coniecturata mente defuncti, lib. 2. cap. 2. §. 1. n. 99. Burgos de Paz iunior ciuilium quæſt. 1. num. 15. Ioannes Guttierrez in dict. cap. quamuis pactum, in initio, num. 46. Doct. Spino in ſpeculo teſtamentorum, gloſ. 18. de melioratione, numer. 55. Molina de iuſtitia & iure, tractatu 2. diſputat. 152. in finalibus verbis. Angulus ad leges meliorationum. l. 2. gloſ. 2. num. 3. Pichardus in §. igitur, de pupillari ſubſtitutione, num. vltimo. Cæuallos communium practicarum. quæſt 310. ex num. 10. qui ex mente communi veram huiuſce rei rationem aſſignat, videlicet, quòd quando vnus conſentit alteri de rebus ſuis diſponenti, velut contractus quidam celebratur ex reciproco ipſorum conſenſu; & ſic nimirùm ſi reuocari non poſſit, ex vulgatis iuris regulis, & principiis, & non obſcurè ſignificat textus in d. §. venditionis.

Ex his autem, & vltra cæteros hucuſque Scribentes, ad nonnulla inferri poſſe conſideraueram: & in primis, non eſſe ſilentio prætermittendam ſingularem, & notandam quidem conſiderationem Ioannis Guttierrez in d. cap. quamuis pactum, de pactis in 6. in initio, num. 47. per totum: Is enim ſuperiorem reſolutionem procedere etiam de iure Regio, poſt deciſionem l. 17. & 44. Tauri, rectè affirmat, vt ſcilicet nec ex diſpoſitione earum legum reuocari poſſit ab vxore Maioratus, aut melioratio de ipſius conſenſu, & de bonis communibus à marito tantùm facta, & leges prædictas ſingulariter, & nouè declarat, vt latiùs ibi videri poterit. Addiderim ego libenter duo: Primum, declarationem prædictam ad dictas leges Regias à nemine anteà traditam in terminis, ſolùm prædictum Authorem ſic tradidiſſe, eius tamen ſententiam ex mente eſſe ferè omnium Authorum huius Regni, in propoſito ſcribendum, qui in terminis ipſarum legum ſic præſentiunt aperté, dum circa hoc innouatum fuiſſe aliquid per eas leges non animaduertunt, ſic potiùs tranſeunt cum reſolutione communi, etiam poſt dictas leges Regias, ac inter alios apertiùs Pelaez a Mieres, qui in declaratione ipſarummet legum ſæpe inſiſtens, d. quæſt. 23. à princ. 1. part. nihil nouitatis detegit in illis. Secundum eſt, ſententiam eiuſdem Guttierrez, rectè probatam per Azeuedium in l. 1. tit 6. n. 26. verſiculo, neque ſupradictæ, lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, ſolutionem tamen ab eo traditam ibi, non quidem eſſe nouam, vt ipſe demonſtrare velle videtur, ſed potiùs eundem Ioannem Guttierrez tradidiſſe eam loco relato ſupra, & exactius quidem, vt ibi videri poterit.

Secundò infertur ad ea, quæ in propoſito ſcribit Rodericus Suarez in d.l. quoniam in prioribus, limitat. 5. in verſic. & hæc nota ad teſtamenta, circa quæ etiam nullus Recentiorum inſiſtit: dicit enim ibi præfatus Author, conſenſum vxoris in propoſito caſu, cùm maritus facit teſtamentum de bonis tam ipſius, quàm vxoris, ſolùm operari vnum effectum, quod licèt ipſa poſſet reuocare, ſi faceret teſtamentum, tamen ex quo conſenſit maritum de bonis ſuis teſtari, confirmabitur teſtamentum morte mariti, etiam in bonis vxoris; & ſic ipſa non poterit reuocare: non tamen operatur effectum, vt poſſit pater inter filios diſponere, nec eos in Legitima ampliùs grauare in bonis vxoris; & reddit veram rationem, quia quemadmodum ipſa teſtando non poſſet grauare, vt in l. quoniam in prioribus, C. de inofficioſo teſtamento: ita nec consentiendo in teſtamento mariti; cum ille qui prohibetur alienare, prohibeatur & alienanti conſentire, l. 2. C. ſi aduersus donationem, & licèt Rodericus ipſe, ſub verbo, videtur, ſic crediderit poſſe dici: id tamen adeò verum eſt, vt nullam in ſe difficultatem habeat; quapropter dumtaxat addiderim, poſſe maritum de conſenſu vxoris ſic teſtantem, aliquem ex filiis communibus in Tertio bonorum meliorare, ex ratione eiuſ. dem Roderici à contrario ſenſu: quemadmodum enim ipſa teſtando poſſet meliorationem facere; ita & conſentiendo in teſtamento, aut diſpoſitione mariti, ab eo poterit vnus ex filiis meliorari, aut etiam plures; quod ſimiliter abſque difficultate procedit, nec alia comprobatione indiget.

Tertiò infertur ad reſolutionem, quam tradit Mieres de maioratu, 1. part. quæſt. 23. num. 8. quo loco exiſtimauit, quòd ſi maritus faciat Maioratum de re vxoris, conſentiente ipſa, non poterit filius primogenitus petere aliquid in vita patris, licèt mater ſit mortua, quod ſimpliciter, aut ſic indiſtincte dictum ſtare non poſſet ex vulgatis iuris regulis, & principiis. Addit poſtmodùm Author ipſe id procedere, ſi mater habeat licentiam ad faciendum Maioratum, nam aliàs non poſſet mater per illum actum filio præiudicare in remanente bonorum; quod verè dictum eſt, & confirmatur ex his, quæ ad explicationem Roderici anteà dicebamus, quem Mieres non retulit ibi. Addiderim ego, in propoſito caſu patrem habere debere vſumfructum in Maioratu filij de bonis matris, atque ex conſenſu ipſius à marito inſtituto, quandiu filius ipſe in poteſtate parentis remanet, ex his, quæ in Maioratu obueniente filio ex linea materna ſcribunt Antonius Gomezius in l. 48. Tauri, num. 3. Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap. 19. ex num. 18. cum ſeqq. Mendez in repetitione l. cùm oportet, C. de bonis quæ liberis, 1. part. num. 37. & 2. part. num. 106. Matiençus in l. 9. tit. 1. gloſ. 1. num. 5. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, & ſic anteaquàm verificetur deciſio l. 48. Tauri, quæ hodie eſt l. 9. tit. 1. lib. 5. Compilationis, vbi plenè declarant Matiençus, & Azeuedius, Antonius Gomezius in d.l. 48. Tauri; tunc enim nullum. vſumfructum penes ſe retinere poterit pater, ex diſpoſitione earum legum: in Legitima autem, neque in vſufructu eius nullum grauamen imponi poterit ex eiſdem, quæ ſuperiùs diximus.

Quartò infertur ad explicationem quæſtionis, quam adducit Rodericus ipſe Suarez in d.l. quoniam in prioribus, in limitat. 5. in verſic. & per prædicta aliàs dicebam; vbi ex ratione eorum, quæ ſuperiùs tradidimus, dicebat aliàs in quæſtione de facto, cùm quidam miles haberet licentiam ipſe ſolus ad maioratum faciendum de bonis ſuis, & ipſe feciſſet de bonis ſuis & vxoris conſtante matrimonio acquiſitis, cum conſenſu vxoris, quòd ita fuit validum, quod morte eius fuit confirmatum, nec vxor potuit illud reuocare. Id enim ego veriſſimum puto, quamuis ipſe Author cogitandum reliquerit, nec determinare auſus fuerit, nihílque eſſe, quod præfatæ diſpoſitioni impedimento eſſe poſſit: quamuis enim licentia Regia marito dumtaxat coneſſa fuiſſet, vt ipſe ſolus Maioratum de bonis ſuis facere poſſet; id tamen non excludit, quin etiam & de bonis vxoris, modíſque à iure introductis, & intra quantitatem lege permiſſam Maioratus ipſe fieri potuerit, quia per licentiam Regiam marito tantùm conceſſam, beneficium, aut licentia legis, ex qua licitum eſt in tertia, & quinta bonorum parte Maioratum inſtituere; nequaquam reſtringitur, nec debet filio, in cuius fauorem etiam, non tantùm parentis, conceſſa fuit, obnoxia eſſe licentia ipſa, vtpote cùm eâ etiam non interueniente, maritus poſſet de ſubſtantia vxoris, conſentiente ipſa, in quantitate à lege permiſſa Maioratum inſtituere, vt apertè ſupponit Mieres de maioratu, dict. quæſt. 23. num. 8. Nec poterit vxor reuocare vllo modo, cùm vis, & ratio dictorum iurium, hoc eſt, l, nec fratribus, C. de donationibus cauſa mortis, & l. ſicut, §. venditionis, ff. quibus modis pignus, vel hypotheca ſoluitur, ac etiam traditiones Doctorum non debeant ex licentia Regia ſic conceſſa alterari; imò ita militent vt in alio caſu, cùm licentia illa marito conceſſa non fuiſſet.

Subdit ſtatim Rodericus, poſtquam ſuperiora cogitanda reliquit, in hunc modum: Non tamen valuit niſi eo modo, quo valeret, ſi ipſa per ſe faceret teſtamentum, quia ipſa non poterat filium vnum meliorare, niſi in tertia & quinta. Quod veriſſimum eſt, vt vides; quinimò etſi filij non extarent, ſi maritus conſentiente vxore ex bonis omnibus ipſius Maioratum inſtitueret, tunc licité poſſet vxor reuocare, ex quo nulla bona ei ſuperſunt, de quibus teſtari poſſit & quia eſſet facere donationem omnium bonorum, quæ à iure reprobatur, vt cum aliis reſoluit Burgos de Paz iunior ciuilium, quæſt. 1. num. 16. & 17. Hieronymus de Cæuallos practicarum communium, quæſt. 311. num. 11. qui mouentur præcipuè ex deciſione l. 69. Tauri, quæ hodie eſt l. 8. tit. 10. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, de quarum legum materia vltra Anton. Gomezium, Matiençum, Azeued. & alios ibi, vide omninò Dueñas regula 219. Molin. de Hiſpanorum primogeniis, lib. 2. cap. 10. à n. 10. vſque ad n. 26. Aldobrandinum in conſ. 104. volum. 1. Hippol. Riminald. in conſ. 24. ex num. 58. lib. 3. Gamam deciſ. 166. & decis. 255. infinitos alios ſciens conſultóque prætermitto, proptereà quòd ab Additionatore Gamæ recenſentur in vnum in addit. ad d. decis. 166. 1. part.

Quintò infertur ad explicationem eorum, quæ in propoſito adnotauit Gregorius Lopez in l. 9. tit. 13. partita 5. in gloſſa, el ſeñor lo conſintieſſe, dicens, quòd ſi maritus de conſenſu vxoris fecit Maioratum de re vxoris, illa conſentiente, taliter quòd maritus diſponeret, vt de re propria ipſius mariti, ſi poſteà maritus reuocet donationem, aut maioratum, remanebunt bona apud maritum, & non redibunt ad vxorem. Ad quam quæſtionem inducit etiam doctrinam Baldi in l. 1. C. ſi vnus ex pluribus appellantibus, in verſ. item quæro: addit tamen, quòd ſi Maioratus ex tali re factus fuit in filium communem, videtur quòd filio debeat remanere ex defectu cauſæ finalis, vel quòd reuerti debeat ad matré: & tandem cogitandum relinquit, & Gregorij mentionem faciunt, ſed ampliùs non inſiſtunt, Mieres de maioratu, 1. part. quæſt. 23. num. 4. in verſ. & l. 9. Ioannes Guttierrez in repetitione cap. quamuis pactum, de pactis, in 6. in initio, num. 48. qui ſic indiſtinctè tranſeunt cum illo: inſiſtit tamen, ac de veritate eius veretur Azeuedius ſolus in l. 1. tit. 6. num. 26. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ.

Ego verò, vtrem hanc ſubobſcuram quidem, & valdè dubiam explicem, nonnulla adnotare decreui, ex quibus cùm occaſio ſe offeret, faciliùs id diffiniri poſſe exiſtimaui, nec æquum eſſe, quæſtionem prædictam à nullo hactenus explicatam, ſilentio prætermittere, ſic, vt nuſquam eiuſdem vera reſolutio habeatur.

Et in primis conſtituo, negari non poſſe, quin in caſu prædicto, iuſtam habuerit dubitandi rationem Gregorius Lopez, nec immeritò cogitandum reliquerit dubium prædictum, tum ob rationes, quas pro vtraque parte non malè conſiderauit Azeuedius loco relato ſuprà; tum etiam, quòd mortua vxore, de cuius re Maioratus fuit inſtitutus, durum videretur alicui, quòd poſſet maritus reuocans Maioratum, ab eo auferre, cui ex voluntate, & conſenſu vxoris fuerat ius iam quæſitum, vt mox dicemus, viámve aperiri, quâ viuentium, defunctorùmque voluntates facilè valeant defraudari, aut ſaltem, poſito quòd ex natura actus abſque iniuria alterius Maioratum reuocare liceat, difficillimum eſſe diiudicare, quid in caſu propoſito de bonis fieri debeat, cùm ſtet voluntas vxoris dumtaxat pro eo, qui ad Maioratum fuit nominatus, non pro alio, nec aliter in caſu reuocationis conſultum appareat.

Secundò conſtituo, in propoſita ſpecie, vtcunque res ſe habeat, mihi equidem compertiſſimum eſſe, ſi maritus poſteà reuocet Maioratum, quòd bona huiuſmodi penes eum nullo modo remanere poſſint, nec debeant, idque propter rationes conſideratas ab Azeuedio vbi ſuprà, dict. n. 26. quæ fortiter vrgent, & verè concludunt. Inde & conſequenter, quòd neque de eis bonis diſponere poteſt maritus aliquo modo; nam etſi concedamus, liberè eum reuocare poſſe, tam ex natura actus, qui geritur, quàm ex iuris diſpoſitione, iuxta ea, quæ reſoluimus ſuprà: ipſum tamen penes ſe retinere poſſe bona, aut de illis aliquo modo diſponere, nullus quidem concedere audebit, qui voluntatem prædefuncti, ex cuius conſenſu in certam aliquam perſonam Maioratus fuit inſtitutus, ac iuris rationem maturò perſpiciat, vt rectè aſſerit Azeued. in d.l. 1. tit 6. n. 26. ante fin. lib. 5. nouæ collect. Regiæ.

Tertiò conſtituo, ex his facilè conſtare, quæſtionem, aut litem ſuper bonis prædictis, inter eum qui nominatus fuit ad Maioratum, & ſucceſſores ab inteſtato futuram, aut forſan cum hæredibus, ſi hæredes ex teſtamento fuiſſe contingeret; maritum verò à petitione, aut retentione eorum excludendum omninò, nec iurè aliquo poſſe litem iuſtam mouere.

Quartò conſtituo, in caſu prædicto, bona quidem libera remanere, nec vinculo, aut Maioratui ſubiecta, idque non ex ratione conſiderata per Azeuedium, in dict. l. 1. num. 26. in verſ. vel dicendum, quæ minimè vrget in quæſtione Gregorij, quippe cùm ille loquatur, quando maritus de conſenſu vxoris, & de re ſua tantùm vxoris eiuſdem, tanquam de propria Maioratum inſtituit; Azeuedius verò loquitur in caſu, quo de rebus vxoris, & eiuſdem mariti ſimul maritus ipſe Maioratum inſtituit: in quibus terminis adduci poſſet præfati Authoris ratio, quod ſub vna diſpoſitione, & conſtructu verborum, vxoris & mariti diſpoſitio facta fuit, & vna tantùm eſt: Ratio ergo in alio conſiſtit, ad quod nullus hactenus animaduertit in propoſito, videlicet, quòd cùm maritus teſtatur de re vxoris, ex conſenſu eiuſdè vel Maioratum inſtituit, licèt mortuo marito reuocare non poſſit vxor diſpoſitionem; nam eiuſdem mariti morte confirmatur hæc vltima voluntas, vt certum eſt, & diximus ſuprà, num. 38. maritum tamen ipſum reuocare poſſe teſtamentum, aut Maioratum à ſe ex conſenſu vxoris factum, nec ante mortem ipſius confirmari, nullus negauit, qui in propoſito ſcripſit, vnanimiter potiùs omnes admittunt, vt conſtat ex eiſdem relatis ſuprà, dict. num. 38. & apertè ſentit cum aliis Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 4. cap. 2. num. 84. in verſ. ſed hoc limitari ſolet. Sed quid immoramur? ipſemet Gregorius de reuocandi poteſtate non dubitauit, nec etiam dubitarunt Authores relati ſuprà, qui dubium eiuſdem excitarunt: ſed pro certo ſuppoſito, quod poterat maritus reuocare, quid inde de re vxoris fieri deberet, in quæſtionem adducunt; ſi igitur verum eſt, ante mortem mariti, diſpoſitionem eo modo confectam non confirmari, vel ſaltem in eius vita reuocabilem, neceſſarium eſt, & conſequens, vt reuocatione facta per maritum, in caſu prædicto bona libera remanere debeant, tanquam ſi ab initio nihil factum fuiſſet; nec Maioratûs iure poſſideri poſſint ab alio: itavt ſi extent filij communes inter eos æqualiter debeat diuidi res, ex qua inſtitutus fuerat Maioratus, argumento text. in l. vnum ex familia, §. rogo, vbi eleganter Petrus de Peralta ex num. 14. cum ſeqq. & in l. cum quidam, ff. de legatis 2. Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 2. cap. 4. num. 41. Mieres de Maioratu, 1. part. quæſt. 48. ex num. 13. cum ſeqq. aut filiis non exiſtentibus vel ad hæredes, ſi fortè fuerint, vel ad ſucceſſores ab inteſtato pertinere debeant.

Quintò conſtituo, nihil vrgere in fauorem eius, qui nominatus eſt ad Maioratum, nonnulla, quæ de iure iam quæſito ex conſenſu ex vxoris non tollendo, atque ex doctrina Bartoli in l. qui Romæ, §. Flauius, ff. de verborum obligat. adduxit Azeuedius in dict. l. 1. tit. 6. lib. 5. num. 26. Nam vltra quod doctrina Bartoli in eo loco, latiorem interpretationem requirit, & iuxta communes Doctorum traditiones intellecta, in contrarium non facit, vt conſtat ex his, quæ ſcribunt Antonius Gomezius in l. 40. Tauri, ex n. 29. Dueñas regula 216. Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 4. cap. 2. ex num. 73. cum ſequent. Mieres de maioratu, part. 1. quaeſt. 24. per totam. Gratianus regula 410. Ioannes Guttierrez practit. lib. 2. quæſt. 52. & multi alij, cum quibus plenè Additionator Gamæ in addit. ad deciſionem 8. 1. part. Hieronymus de Cæuallos practicarum communium, quæſt. 249. in caſu prædicto argui non poteſt de non præiudicando iuri quæſito ex conſenſu vxoris: quippe cùm ius illud ex ea diſpoſitione acquiſitum fuerit, quæ fui naturâ reuocabilis eſt; nec ante mortem mariti confirmatur: vnde poſſent potiùs retorqueri in contrarium communes Doctorum reſolutiones, iuxta ea, quæ ſcripſerunt Decius in conſ. 58. n. 3. & in conſ. 607. num. 8. Socinus in conſ. 236. lib. 2. Mieres d. quæſt. 24. num. 6. in verſ. quòd ſi iam venit dies.

Sexto conſtituo, præfatam rationem, & reſolutionem ſuperiorem æqualiter etiam militare, cùm à marito ex cõſenſu vxoris factus eſt Maioratus de bonis tam ipſius, quàm vxoris, ſicut in ſuperiore, cùm de re tantùm vxoris factus eſt de conſenſu vxoris ipſius: & tunc non malè vrgere rationem per Azeuedium conſideratam in d.l. 1. tit. 6. lib. 5. dict. num. 26. in verſ. vel dicendum vt bona vxoris libera remanere debeant, vt ſuperius diximus.

Septimò tandem conſtituo, præfatos Authores, qui Gregorij Lopez dubium excitarunt, ac inter eos Gregorium ipfum, notâ aliquâ dignos quidem eſſe, eo quòd ſupponentes pro certo, licere marito iure ipſo, Maioratum de re vxoris ſic inſtitutum reuocare, dubitare non debuerunt admiſſo eo, an remaneret Maioratus. Quomodo enim Maioratus ſubſiſtere poterat diſpoſitione reuocata, ex qua initium ſumere debuiſſet; aut quo titulo poſſet nominatus petere Maioratum? Et hactenus de his, quæ vt vides, non abſque maximo labore, aſſiduáque cogitatione digeruntur, nec alibi erant ſic ſcripta per alium.

Nunc verò quinto loco, & principaliter conſtituendum eſt, dubium maximum eſſe, poſito, quod veriſſimum eſt, vt cùm teſtamentum fit à duobus in eadem ſcriptura aut charta, ſuperuiuenti licet pro ſua parte reuocare illud, etiamſi vſufructu, aut fructibus bonorum fruitus ſit, alióve commodo quocunque, atque etiamſi in teſtamento onus non reuocandi teſtamentum ipſum expreſsè fuiſſet iniunctum, vt ſuprà reſoluimus, an teſtamentum dicto in caſu reuocans, perceptos fructus, ſiue commodum ex teſtamento ſibi proueniens reſtituere ſit adſtrictus; in quibus terminis quæſtionem proponit Burgos Salon de Pace in l. 3. Tauri, 2. parte, concluſione 6. num. 1228. & eam non diſſoluit, dumtaxat dicit, complura ad vtramque partem expendi poſſe, & ſuper hoc accuratius cogitandum eſſe, & præter Doctores in locis relatis ab ipſo numeris præcedentibus, videre oportere textum in l. cùm donationis, C. de tranſactionibus, & in l. Imperator, §. cùm quidam, ff. de legatis 2. & in l. 2. tit. 4. partit. 6. & Alexandrum in conſ. 113. Perſpectis his, lib. 6. in columna penultima, Videamus nunc, an ex his aliquid poſſit deduci, quo dubium præſens valeat diffiniri.

Et in primis, text. in dict. l. cùm donationis, C. de tranſactionib. non obſcurè probat, quòd licèt pollicitatio de inſtituendo transigentem hæredem, non impleatur ab eo, cum quo tranſigitur, vel cui donatur; tranſactio tamen, vel donatio non reſcinditur, vt Baldus ibi, in ſummaria adnotauit, & ibidem Gloſſa magna inde deduxit, liberationem ab aliquo alicui conceſſam ſub modo, vt is eundem liberantem hæredem inſtituat, validam eſſe, cùm etiam non ſecuta inſtitutione, in pari cauſa turpitudinis, potior ſit conditio poſſidentis, & ſic debitoris, quamuis liberatio omninò nulla eſſet, ſi ſub conditione concepta fuiſſet, authoritate eiuſdem Gloſſæ, quæ frequentiori Doctorum calculo recipitur, vt profitetur Couarruuias in cap. cum tibi, de teſtamentis, num. 13. in verſ. ex quibus ibi, & hoc in effectu dixit Alexander in d. conſ. 113. in colum. penultima, Aliàs mihi, num. 19. quem retulit Burgos Salon vbi ſuprà; ibi enim ex ſententia dictæ Gloſſæ probauit, quod quamuis conuentio de diuidenda certo modo hæreditate viuentis, non valeat; tamen donatio per me facta tibi ſub hoc modo, ſeu ob hanc cauſam, videlicet quod debeas hæreditatem talis viuentis mecum cõmunicare, non vitiatur, ſed vitiatur ipſe modus, adeò quod ego qui dono, ſi volo agere ad modum implenum, non debeo audiri, vt aliorum relatione Alexander ipſe probauit. Ex quo, & prædictis non incongruè deducitur in terminis noſtris, quòd licèt ſuperuiuens voluntatem præmortui non ſeruauerit, ſed diſpoſitionem pro ſua parte reuocauerit. provt iure poteſt, nihilominùs vitiari non debeat alterius diſpoſitio, ex qua percipit commodum; & ſic non ſecuto etiam effectu, quem præmortuus deſiderauit, cùm in pari cauſa potior ſit conditio poſſidentis, fructus aut commodum perceptum retinebit, nec tenebitur reſtituere, iuxta ſententiam dictæ Gloſſæ iunctæ ſuo textui, quæ aliter induci non valet.

Textus verò in dict. l. Imperator, §. cùm quidam, ff. de legatis 2. verè induci non poteſt in propoſito, proptereà quòd in ſpecie illius textus, compenſatio fit, vel computatio virilis ad virilem, vt honoratus in Quota, grauari non debeat in alia Quota vltra vires relicti: inde eſt, quòd ſi plus eſſet in virili portione, quam fratris reditas haberet, etiam fructuum quos patruus percepit, vel cùm percepere potuit, dolo non percepit, haberi debere rationem; quòd longè differt à caſu noſtro, in quo minimè fit computatio hæreditaris præmortui, cùm hæreditate ſuperuiuentis, ſed dumtaxat inquiritur de fructibus, aut de commodis ex hæreditate præmortui perceptis ab eo, qui teſtamentum reuocauit pro ſua parte, nec contingere poteſt inconueniens prædictum grauaminis, quod ibi principaliter inſpicitur; imputet enim ſibi, qui eam viam diſpoſitionis elegit, per quam iudicium ſuum ſubuerti poſſet, fructibúſve, aut alia vtilitate fraudari.

Denique dict. l. 2. tit. 4. partit. 6. quam ipſe Salon expendit loco relato ſuprà, in neutram partem induci poteſt, quoniam dumtaxat dicit, quòd conditiones de præterito, vel de præſenti non ſuſpendunt teſtatoris diſpoſitionem, ideò non ſunt propriè conditiones, niſi quæ ſunt de futuro; quòd ſi quis dicat, cùm de futuro ſunt, impleri debere conditiones, apertè denotare eam legem, & ſic videri quòd in propoſito facere poſſit; nihil inde deducet, cùm ea conditio ſeruari non debeat, quâ ad hæredem certum inſtituendum quis adſtringitur, vt mox dicemus: quod ad fructus verò attinet reſtituendos, vel retinendos, nihil etiam ex illa lege poteſt deduci.

Molina verò de Hiſpanorum primogeniis, lib. 4. cap. 2. num. 84. verſ. vtrùm autem in eodem dubio, an ſcilicet Maioratu à duobus ſimul confecto, & à ſuperuiuenti reuocato, fructus percepti ab eius ſucceſſore ſint reſtituendi, vel non, nihil etiam reſoluit, ſed dumtaxat dicit videnda eſſe ea, quæ circa id congerunt Palacios Rubios in repetitione rubricæ, §. 69. num. 12. Segura in repetitione l. 1. §. ſi vir vxori, ff. de acquirenda poſſeſſione, Gregorius Lopez in l. 8. titul. 4. partita 5. in verbo, en vida, verſiculo, vrget etiam. Baëça de non meliorandis dotis ratione filiabus, cap. 33. per totum, Antonius Gomezius tom. 2. variarum, cap. 4. num. 21. & lib. 1. cap. 12. num. 4. Tiraquellus de iure conſtituti, ampliat. 24. num. 7. & in l. ſi vnquam, in verbo, reuertatur, num. 235. C. de reuocandis donationibus. Horum omnium reſolutiones à me diligenter prælectæ dumtaxat euincunt, donationem filio factam, & tanquam inofficioſam reuocatam, vel factam extraneo, ex ſuperuenientia liberorum reuocari ſine fructibus medio tempore perceptis; idémque obſeruandum in alia diſpoſitione quacunque, quæ valet ſtatim, nec ſuſpenditur eius confirmatio poſt mortem alicuius, vel ſi ex voluntate domini rem quis poſſideat, vel cùm is, qui fructus percepit, erat interim dominus, etiamſi res eſſet ſubiecta reſtitutioni; ſed non ſunt expreſſæ in terminis noſtris ad deciſionem præfati dubij, quamuis rationes earum expendi poſſint in fauorem ſuperuiuentis, vt commodum quod ex teſtamento præmortui habuit, aut fructus quos percepit, reſtituere non teneatur.

Azeuedius etiam in l. 1. tit. 6. num. 25. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, ſuperiora non diſputat, nec certam nobis reſolutionem oſtendit, ſed remittit ſe ad ea, quæ Burgos de Paz, & Molina vbi ſuprà ſcripſerunt, qui, vt vidiſti, dubitationem hanc nullo modo diluunt.

Et denique Aluarus Valaſcus, qui nihil dicit ex his, quæ ſuperiùs à me adnotata fuêre, in conſultat at. 7. num. 7. per totum, latiùs rem hanc pertractat, & in propoſito mouet dubium, an ſuppoſita validitate inſtitutionis ad inuicem inter coniuges, poſſit alter ex coniugibus. poſtquam ſucceſſit in hæreditate alterius prædefuncti, & eâ potitus eſt per totum vitæ ſpatium, teſtamentum pro parte ſua mutare, & ſubſtitutum, quem ambo de communi conſenſu in teſtamento vocarunt, portione ſua priuare, pro ſua parte teſtamentum mutando, vt quotidie ſolent facere coniuges ſuperſtites; Et dicit habere hoc pluſquàm dubitationis propter fraudem, quam coniux ſuperſtes videtur commiſiſſe; forſan enim vxorem non inſtituiſſet, ſi cogitaſſet eam mutaturam voluntatem, & alteri quàm perſonæ deſignatæ hæreditatem ſuam relicturam, cùm iuxta iuris regulas ex fraude ſua nemo lucrum conſequi debeat: qua ratione non defuiſſe viros doctos, qui dixerunt, quòd etſi coniux ſuperſtes poſſit teſtamentum mutare, debet tamen refundere hæredibus mariti, quicquid ex eius teſtamento lucri fecerit, ne ex dolo ſuo commodum reportet; ipſe tamen Valaſcus contrariam ſententiam, & in iure, & in praxi receptam eſſe affirmat, imò quòd coniux ſuperſtes poſſit liberè teſtamentum reuocare pro parte ſua, nec quicquam de lucro teſtamenti refundere teneatur: & in id refert Speculatorem, Oldrad. Suarez, Alciatum, Tiraquellum, Burgos, Salon de Pace, & Petrum Pechium; qui omnes, quamuis expreſsè agnouerint, coniugem ſuperſtitem liberè poſſe teſtamentum pro ſua parte mutare, quod veriſſimum eſt, nec vllam habet dubitationem; tamen de fructibus nihil dicunt, nec etiam exprimunt, an coniux ſuperſtes, quicquid lucri habuit, refundere teneatur, vel non teneatur, vt ipſos legendo, dignoſces apertiùs: Salon etiam, & Molina in locis relatis à prædicto Authore, præfatum dubium non diſſoluunt, ſed pro ſolutione eius legendos nonnullos Authores admonent, vt ſuperiùs vidimus, quamuis ipſi, liberè poſſe à ſuperuiuente pro ſua parte mutari diſpoſitionem expreſſerint.

Ego verò, vt in præfato dubio ſententiam meam interponam, poſtquam longa conſideratione proceſſi, ſequentia conſtituere omninò neceſſarium duxi, ne indiſtinctè, aut confusé, diſtinctione potiùs, & reſolutione procedam. In primis, dubij prædicti exemplum aut caſum tripliciter proponi poſſe, vel vt proponebatur ſuprà, num. 55. vel vt Valaſcus nunc relatus propoſuit, vel etiam & generaliter, cùm teſtamentum faciunt maritus & vxor ſimul in eadem ſcriptura, aut charta; & de rebus vtriuſque certo modo, aut in certam cauſam diſponunt, vel vt Maioratus conſtituatur, aut aliquod pium opus peragatur: & in diſpoſitione cauetur, quòd ſuperuiuens per tempus vitæ ſuæ, bonis omnibus, aut vſufructu, eorúmve fructibus fruatur & poſt mortem eius, bona omnia in id conuertantur, quod expreſsè cautum fuerit; tunc enim ſuccedit dubium propoſitum, an ſuperſtes reuocans teſtamentum pro ſua parte, lucrum quod habuit ex teſtamento, fructúſve quos percepit, reſtituere teneatur.

Secundò conſtituo, præmittendum eſſe vnum caſum, in quo nullus equidem dubitare poterit, nempe quando in caſu prædicto expreſſa adſit teſtatoris diſpoſitio, quâ cautum ſit expreſsè, quid in caſu reuocationis Maioratus alteriúſve diſpoſitionis fieri debeat; quamuis enim verum ſit, ad hæredem aliquem inſtituendum, diſpoſitione nulla quem adſtringi poſſe, nec etiam eſſe viam, per quam non liceat teſtatori teſtamentum ſuum immutare: tamen in caſu reuocationis aliter diſponere, vel diſpoſitionem reuocare, aut fructus, commodúmve ſuperuiuenti relictum adimere illudve iubere reſtitui, iure quidem poterit is, qui cum alio ſimul teſtatur, nec aliter in cauſam expreſſam teſtari vult, quàm ſi is, qui ſimul ſibi teſtatur, voluntatem ſuam adimpleat; quemadmodum ergo ſuperuiuens liberè poteſt diſpoſitionem immutare, nec hæreditatis aditione, fructuúmve perceptione, onus ſibi impoſitum agnouiſſè cenſetur, vt mutare nequeat; ſic etiam & præmortuus in caſum reuocationis ſibi conſulere, & de fructibus, hæreditatéve ſua ad alium modum diſponere, vt voluntas eius modis omnibus adimpleri debeat, iuxta iuris regulas, vulgataſque, & communes traditiones Doctorum: quod licèt inter omnes Scribentes; qui hoc capite præcitantur, ſic in ſpecie adnotatum non fuerit; nullus tamen eorum negauit; imò in fortioribus terminis Mieres, & Pechius probarunt, vt vidimus ſuprà, num. 23. & ſtatim dicemus: & quamuis in eiſdem terminis, in quibus Mieres loquitur, contrà tenuerit Valaſcus d. conſultat. 7. n. 7. & 8. tamen in caſu voluntatis expreſsè nihil dixit, ſentiens apertè, in eo dubium non eſſe, & coadiuuatur ex his quæ cum Placentino, Iacob. Butrig. Bella-Pertica, Cino, Baldo, Saliceto, Alberico, Fulgoſio, Iaſone, & Alciato, obſeruauit Couarruuias in capit. cùm tibi, de teſtamentis, num. 13. in verſiculo, nec illud hac in re: coadiuuatur etiam ex text. ſingulari, & notando, ad quem miror nullum ex Scribentibus omnibus in propoſito animaduertere, in l. ex facto, 17. ff. ad Trebellianum, vbi Vlpianus Iureconſultus in hunc modum ſcriptum reliquit: Ex facto tractatum eſt, an per fideicommiſſum rogari quis poſſit, vt aliquem hæredem faciat? Et Senatus cenſuit, rogari quidem quem, vt aliquem hæredem faciat, non poſſe. Subdit Gloſſa ibi, verbo, non poſſe: cùm effectu; nam non poteſt ei auferre liberam teſtamenti factionem, argumento, &c. progreditur ſtatim Vlpianus, & inquit: Verùm videri per hoc rogaſſe, vt hæreditatem ſuam ei reſtituat; ideſt, quicquid ex hæreditate ſua conſecutus eſſet, vt ei reſtitueret, &c. Ac denique in verſ. non tantùm, ſic ſcribit: Non tantùm autem, ſi hæredem, quem ſcripſero, potero rogare, vt hæredem faciat aliquem: verùm etiam ſi legatum illi, vel quid aliud reliquero; nam eatenus erit obligatus, quatenus quid ad eum peruenit.

Tertiò conſtituo, dubium eſſe, quid dicendum ſit in caſu, quo expreſſam præmortui voluntatem, aut claram eiuſdem diſpoſitionem non habemus, quâ in caſu reuocationis ſuperſtitis ſibi conſuluerit; tamen ex aliis coniecturis, aut ex præfatione diſpoſitionis apparet, non aliter ſic diſpoſiturum præmortuum, aut noti aliter fructus relicturum, quàm ſi ſibi certus eſſet, alterum etiam diſpoſitionem ſuam, promiſsáve obſeruaturum: qua in ſpecie videnda erunt omninò ea, quæ diximus ſuprà, num. 22. & 23. vbi retulimus Pelaez à Mieres de maioratu, 1. part, quæſt. 23. num. 3. & Petrum Pechium de teſtamentis coniugum, lib. 1. cap. 19. num. 4. & 5. Ex quibus in hoc caſu dici poſſet, morte præmortui, diſpoſitionem non confirmari, nec pro ſua parte, vt ſeruetur ad eum modum, ad quem vterque diſpoſuit, nec etiam vt ſuperuiuens lucrari poſſet fructus, quando ex contentis in diſpoſitione apertè deprehendi poſſet; non aliàs relicturum fructus præmortuum, aut non aliàs ſic diſpoſiturum, quàm ſi, vt dixi, ſeruaretur in totum diſpoſitio, réſve in eodem ſtatu permaneret, in quo tunc erat. Valaſcus verò contradicit expreſsè dict. conſultatione 7. num. 7. & num. 8. in verſ. ſunt qui limitant; qui tamen nec Mieres nec Pechij mentionem facit, ſic nec etiam Mieres retulit illos: idcircò res erit, cùm occaſio ſe offeret, maturiùs conſideranda; eò magis, quod admiſſa reſolutione in caſu præcedenti tradita, admitti etiam debebit & hæc reſolutio, cùm ſatis expreſſum dicatur quod ex præfatione, aut verbis aliis diſpoſitionis, ſiue ex probatis coniecturis deducitur, vt cùm aliis multis plenè adnotarunt Molina de Hiſpanorum primogeniis, liba. 1. cap. 5. num. 2. & quatuor ſeqq. & num. 11. & ſeqq. & lib. 3. cap. 4. num. 39. & 40. Mieres de maioratu, ſecunda pane, quæſt. 3. ex num. 20. cùm ſeqq. Mantica de coniecturis vltim. volunt. lib. 6. tit. 1. num. 8. Camillus Gallinius de verborum ſignificatione lib. 2. c. 10. & non ſolùm expreſſum dicitur, quod ex legitimis coniecturis colligitur; imò euidentem inducit voluntatem, ac ſi verbis expreſſum eſſet, l. licèt Imperator, vbi Gloſſa, Bartol. Caſtrenſis, Alexander, & omnes Doctores communiter, ff. de legatis 1. Decius in conſ. 584. num. 2. Pariſius in conſ. 71. num. 5. lib. 4. & cùm multis, Mieres de maioratu, in initio ſecundæ partis, num. 3. & num. 6. cùm ſeqq. Mantica lib. 3. tit. 3. num. 10. Antonius Theſaurus deciſione Pedemontana 188. num. 2. cùm ſeqq. & deciſione 248. num. 3. Simon de Prætis de interpretatione vltim. volunt. lib. 2. interpretatione 1. ſolutione 5. ex num. 13. cum ſeqq. fol. 153. Pedrocha in conſ. 2. num. 196. & ſpecialiter dictum, aut in ſpecie prouiſum dicitur, quod ex mente, apparet per coniecturas legitimas. Signorolus in conſ. 176. num. 7. Barbacia in conſ. 89. num. 9. & 12. lib. 3. qui citant Bartol. in l. 1. in verſ. item ſi apparet, ff. vi bonorum raptorum.

Quartò conſtituo, in caſu dubio morte præmortui, teſtamentum, diſpoſitionémve adeò confirmari, vt quamuis ſuperuiuens pro parte ſua immutauerit, adhuc alterari non debeat diſpoſitio pro ſua parte, nec etiam fructuum, alteriúſve commodi reſtitutioni obnoxius ſit ſuperuiuensin; & in hoc caſu libenter adhæreo reſolutioni Valaſci d. conſultatione 7. num. 7. cuius rationes & veræ ſunt, & concludunt, & coadiuuantur omninò ex dictis ſuprà, ex num. 26. vſque ad num. 32. vbi plenè adnotauimus, ex reuocatione huiuſmodi non reſultare deceptionem defuncti, ſibíque imputare debere, qui tutiorem viam non elegit, atque remediis opportunis ſibimer conſulere non ſtuduit, nec naturam vltimarum voluntatum reuocabilem eſſe ſciuit, ex dictis etiam per Tiraquellum in l. ſi vnquam C. de reuocandis donationibus, verbo, reuertatur, ex num. 224. vſque ad num. 236. in hoc etiam caſu libenter probarem ſententiam Alciati in l. licèt, num. 6. C. de pactis, vbi dicit, quòd ſi alter coniugum reuocet inſtitutionem, altera reuocata non cenſebitur, cùm veriſimile ſit propter affectionem, eam inſtitutionem eſſe factam, non propter præmium mutuæ nuncupationis, quia non poteſt quis ad inſtituendum adſtringi ſpe præmij, l. ille antem, ff. de hæredibus inſtituendis, & doctrinam Alexandri in l. cùm donationis, C. de tranſactionibus, qui num. 12. in idem indicens, quamuis anteà in contrarium arguerit, rectiſſimè aduertit, quòd cùm purè relinquitur, aut purè inſtitutio ſit à coniugibus, capienda potiùs eſt præſumptio, ex affectione inſtitutionem proceſſiſſe, quàm vt conditio aliqua impleatur, per text. in l. nec adiecit, ff. pro ſocio. Procedit namque præſumptio hæc Alexandri, Alciatíve veriſimilitudo, cùm in dubio verſamur, vt dixi; ſecus tamen vbi euidenter aut clarè etiam ex coniecturis probatis, quamuis non verbis expreſſis, aliud conſtare poſſet tunc enim contradicendum eſſet, vt in eiſdem terminis Alexandri, & Alciati præſentire Pechium de teſtamentis coniugum, lib. 1. cap. 19. apertè colligere poteris, ſi per totum caput prelegeris illum attentè.

Verùm caſus hic limitari, aut explicari debet dupliciter: primò, vt notauimus ſuprà, num. 25. Secundò, vt ibidem notauimus num. 37.

Quintò & vltimò conſtituo aduertendum eſſe ad ea, quæ diximus ſuprà, num. 24. vt ſcilicet, cùm teſtamentum, aut aliam diſpoſitionem quamcunque faciunt duo in fauorem alicuius: vel vt Maioratus, aut Patronatus inſtituatur, aut opus aliquod pium peragatur, ſi verba talia ſint, quòd modum, aut conditionem præ ſe ferre videantur cauſamve finalem diſpoſitionis oſtendant: tunc equidem, quamuis ſuperſtes liberè reuocare poſſit pro ſua parte; tamen ex defectu conditionis, vel modi, aut cauſæ finalis, videtur neceſſariò dicendum, quòd impediri debeat, aut ſaltem reſolui effectus diſpoſitionis defuncti, ac etiam quòd ex eodem defectu, ſuperuiuens teneatur ad fructuum quorumcunque, alteriúſve commodiex ea diſpoſitione prouenientis reſtitutionem, ſi fructus etiam, aliúdve commodum ſic relictum appareat, aut ea verba prolata, quæ conditionem inducant, aut modum, vel cauſam finalem.

Ad quod dicendum moueor in primis ex dictis ſuprà, dict. num. 24. maximè ex l. 7. tit. 4. partit. 6. in verſ. pero aquel que fuere, quæ in caſu non faciendi loquitur; & ſic in ſimili caſui noſtro, qui in facto alterandi, vel non alterandi diſpoſitionem conſiſtit, in hunc modum dicit: Pero aquel que fuere eſtablecido ſo tal condition, que non ficieſſe alguna coſa ſeñaladamente eſte à tal meneſter, quede à tal recaudo, que ſean ſeguros, que non faga aquello que le defendio el teſtador, è ſi eſto non quiſiere fazer non deue hauer la herencia, en que era eſtablecido por heredero.

Secundò quia in hoc caſu nullo modo obſtare debent leges prohibentes, ne adſtringatur quis ad hæredem cerrum inſtituendum, néve alicui libera teſtandi facultas adimatur; neque enim illi adimitur, ipſe namque liberè teſtari poteſt, ſi velit: tamen conditionem, voluntatémve teſtatoris non obſeruans, æquum non eſt, vt commodum ex eius teſtamento percipere velit, atque vt fructus perceptos, & omne id, quod ex hæreditate præmortui, ſine ex diſpoſitione illius eſt conſecutus, reſtituere ſit adſtrictus, tum ex ratione l. ex facto, 17. ff. ad Trebellianum. quam adduxi ſuprâ, num. 66. ad finem; tum quoniam ratio ſuperior non impedit in conditione id poni, quod in diſpoſitione poſitum, minimè arctaret, vt illemet textus indicat, & text. in l. vxorem, §. hæres, ff. de legatis 3. & non malè coadiuuatur Cini, Butrigarij, Petrià Bella-Pert. Baldi, Salic. & aliorum ſententia, quos in vnum recenſet Couarruuias in cap. cùm tibi, de testamentis, num. 13. in verſ. ne illud hac in re, liberationem à Titio Sempronio conceſſam, hac conditione, ſi Sempronius Titium hæredem fecerit, validam eſſe, nec vrgere in contrarium iura, quæ captatoriam diſpoſitionem prohibent, quibus ipſe Couarruuias ſatisfacit ibidem.

Tertiò ex his, quæ ſcribit Tiraquellus in dict. l. ſi vnquam, C. de reuocandis donationibus, in verbo, reuertatur, ex num. 225. vſque ad num. 232. quæ mirè vrgent, ac inter alia Signoroli conſilium 227. in quæſtione nullitatis, columna penultima, in verſiculo, prætereà euentus, quòd defectus conditionis ſemper habet oculos retrò, videlicet ad tempus diſpoſitionis, vt actus annullari, aut reſcindi debeat cùm fructibus; Romanus etiam in ſingulari 540. per text. in l. neceſſario, §. quod ſi pendente, ff. de periculo, & commodo rei venditæ, l. omnia, §. 1. ff. de legatis 2. Et hactenus de his.

CAPVT XIX.

Frater in quibus caſibus querelare poſſit teſtamentum fratris, in quo turpem aut inhoneſtam perſonam inſtituit? turpi perſonâ inſtitutâ, an in totum, vel vſque ad Legitimam tantùm reſcindi teſtamentum debeat: text. in authent. ex cauſa, C. de liberis præteritis, vtrùm obtineat in hoc caſu: turpis, aut infamis perſona, quæ in propoſito dici debeat? vulgata equidem, & mille in locis agitata dubia, ſed hactenùs nec abſolutè, nec diſtinctè ſatis explicata, vt arbitratur Author, qui hoc cap. vt videbis Lector, diligenti, & accurata manu ſuperiora omnia pertractauit, Aluari Valaſci conſultationem 17. nouè, & verè improbauit, & Tiber. Decian. Anton. Galeat. Maluaſ, & Ioann. Vincentij Honded. conſiliis tribus commendatis, nonnulla in hac materia adnotauit, ad quæ cæteri Recentiores hucuſque ſcribentes non ſic animaduertebant.

SVMMARIVM.

- 1 Fratres teſtantes, cùm plerumque alios potiùs relinquant hæredes, quàm proprios fratres, quos ſæpiſſimè grauiter ferunt.
- 2 Fratrum quoque gratia cùm rara ſit, vt inquit Poëta.
- 3 Frequenter dubitari contingit, vtrùm frater præteritus, vel exhæredatus in teſtamento fratris, poſſit illud inofficioſi teſtamenti querelâ, vel alio remedio impugnare.
- 4 Et communiter in eam itum eſt ſententiam, vt licèt ab inteſtato frater ſuccedat fratri; tamen contra teſtamentum eius ſuccedere non poſſit, quia frater liberè extraneum inſtituere, & fratrem exhæredare, vel præterire poteſt ſine cauſa.
- 5 Dummodò frater, præterito aut exhæredato fratre ſuo, instituat perſonam honeſtam, & integræ opinionis & famæ, quia aliàs frater contra teſtamentum fratris, turpi perſonâ inſtitutâ, querelam mouere potest.
- 6 Quod latiſſimè explicarunt quamplures Authores, qui hoc num. & ſeq. vſque ad num. 10. recenſentur in vnum
- 7 Antonium Gomezium, Ferdinandum Menchacam, & Michaëlem Graſſum. breuiter, & diſtinctè, atque abſolutè etiam explicaſſe materiam iſtam.
- 8 Tiberij Deciani, Antonij Galeacij Maluaſſiæ, & Ioannis Vincent. Honded. conſilia tria in hac materia, ſingularia eſſe, & notanda, vt hoc num. adnotatur.
- 9 Subſtitutus pupillaris etiam turpis, fratrem conſanguineum, aut etiam matrem ipſam excludit, tam in pupillari, quàm in exemplari ſubſtitutione, remiſſiuè.
- 10 Subſtitutus vulgaris, inſtitutâ turpi perſonâ debeat excludi per fratrem, qui inofficioſi teſtamenti querelam inſtituit, vt quamuis inſtitutus obtinere non poſſit hæreditatem, locus non ſit ſubſtituto, remiſſiuè.
- 11 Author mouet dubium circa promiſcuam quorundam iurium allegationem, quam ſimul faciunt Doctores omnes communiter, & nouam, verámque eiuſdem declarationem tradit, & num. ſeq.
- 12 Fratribus, etiam Digestorum iure, ſiue ſeculo Iureconſultorum, nunquam licuiſſe de inufficioſo fratris teſtamento agere, niſi turpis perſona fuiſſet hæres inſtituta, vt hoc num. latiùs declaratur, & ibidem explicatur textus in leg. fratres, C. de inofficioſo teſtamento, & num. ſeq.
- 13 Fratres vterini tantùm non habent querelam inofficioſi teſtamenti, etiam turpi perſonâ inſtitutâ: & ibidem huiuſce rei vera ratio redditur.
- 14 Fratribus, etiam turpi perſonâ inſtitutâ, in aliquibus caſibus inofficioſi teſtamenti querelam non dari, remiſſiuè.
- 15 Frater à fratre præteritus, vel exhæredatus, cùm teſtamentum impugnat, quia in eo fuit inſtituta turpis perſona, vtrùm in totum reſcindi debeat teſtamentum, an autem vſque ad Legitimam tantùm? Et quid ſi frater aliquid in teſtamento reliquiſſet fratri? Quid etiam, ſi totam integram Legitimam ei reliquiſſet? Dubium quidem maximum, & licèt ab infinitis in mille locis tractatum, nondum tamen, vt Author arbitratur, abſolutè, aut diſtinctè ſatis explicatum.
- 16 Fratrem in caſibus ſuperioribus querelare poſſe teſtamentum fratris, & in totum ſubuertere illud, etiamſi frater inſtituat fratrem in Legitima, ex ſententia Guil. de Cun. & aliorum, de qua per totum num. & num. ſeq.
- 17 Guil. de Cun. & ſequacium ſententiam qui tueri velit aduersùs Communem, prælegere debet omninò Anton. Galeat. Maluaſ. in conſ. 24. ex num. 63. cum ſequent. quo loco fundamentis Communis, ſic eleganter, & vt prima facie videtur, concludenter adeò ſatisfacit, vt nihil vltrà deſiderari poſſit, nec alibi inueniri locus, quo ſic poſſit Guil. ſententia defendi.
- 18 Pro ſententia Guil. ponderata l. 12. tit. 7. partit. 6. quæ verè in vno dumtaxat caſu vrget, vt notatur infrà, num. 25.
- 19 Fratrem querelare non poſſe testamentum fratris, ſed dumtaxat ad ſupplementum agere, cùm inſtitutâ turpi perſonâ aliquid ſibi relictum eſt, aut nullo modo agere, ſi integra Legitima ſibi relicta fuerit, ex ſententia Angeli, & quamplurimorum.
- 20 Quæ duobus præcipuæ fundamentis ſubſiſtit, vt hoc num. adnotatur.
- 21 Frater in caſibus propoſitis ſuprà, ex num. 15. an poſſit querelare teſtamentum fratris, nec-ne? trium caſuum diſtinctione explicandum eſſe, ex ſententia Iulij Clari, de qua hoc num. mentio fit ab Authore.
- 22 Iulij Clari ſententia an probetur ab aliis, vel non?
- 23 Hieronymum de Cæuallos, nouiſſimè omnium quæſtionem ſuperiorem tractantem, circa diſtinctionem Iulij Clari non inſiſtere, nec etiam mentionem facere quamplurimorum Authorum, qui hoc capite recenſentur.
- 24 Frater in caſibus propoſitis ſuprà, ex num. 15. vt dignoſci valeat diſtincté, an querelare poſſit teſtamentum fratris, inſtitutâ turpi perſonâ, vel agere dumtaxat ad ſupplementum? neceſſarium eſſe conſtituere nonnulla ex ſententia Authoris, quibus præfata quæſtio non adeò dubia videbitur; imò diſtinctione, & reſolutione maiori, quàm anteà erat, explicata manebit, & num. ſeq.
- 25 Frater, ſi inſtitutâ turpi perſonâ, à fratre ſuo præteritus fuit, vel exhæredatus, nec aliquid ei in teſtamento relictum eſt, tunc per querelam rumpet teſtamentum in totum, ex ſententia Baldi, quæ probatur, & hoc num. exornatur per Authorem.
- 26 Frater inſtitutâ turpi perſonâ, ſi neque præteriit fratrem, neque etiam exhæredauit illum, imò potiùs titulo inſtitutionis, aut titulo etiam particulari (in hoc differentia non eſt) integram Legitimam, hoc eſt quartam partem ei reliquit; tunc fratri querela non competit vllo modo, vt per totum num. declaratur.
- 27 Et lex 12. titulo 7. partita 6. in id nouiter ponderatur.
- 28 Ac contrariæ ſententiæ Authores damnantur.
- 29 Frater, ſi inſtitutâ turpi perſonâ, fratri præterito, vel exhæredato aliquid reliquit, ſed minus Legitimâ, titulo tamen inſtitutionis; tunc ei dumtaxat competit ius agendi ad ſupplementum, nec querelare poteſt testamentum.
- 30 Frater inſtitutâ turpi perſonà, ſi fratri præterito, vel exhæredato reliquit aliquid, ſed non titulo inſtitutionis, an tunc ad ſupplementum agi poſſit? & per totum num. vbi in effectu Angeli ſententia probatur, & contraria Guil. reiicitur, defenditúrque, ad ſupplementum dumtaxat agi poſſe.
- 31 Frater in omnibus caſibus, in quibus inſtitutâ turpi perſonâ à fratre ſuo, ad ſupplementum dumtaxat agere poteſt, vel Legitimâ tantùm, hoc eſt quarta parte bonorum debet eſſe contentus, in his omnibus non tenetur ad legata pro quarta parte, remiſſiuè.
- 32 Frater ſi rumpat teſtamentum fratris per querelam, quia in eo fuit inſtituta turpis perſona, an teneatur ad omnia legata, & fideicommiſſa etiam vniuerſalia relicta in testamento fratris? Et ſic an textus in authent. ex cauſa, C. de liberis præteritis, habeat etiam locum inter fratres, inſtitutâ turpi perſonâ? & certè dubia eſt, & difficilis hæc quæſtio, quam proptereà egêre deciſione, & præſentia Principis dixit Salicetus, & arduam vocat Iulius Clarus. Et multas fuiſſe in expoſitione illius Authent. Doctorum opiniones, & eas retuliſſe P. Iacob. & Fulgoſium dixit Antonius Theſaurus.
- 33 Sed in terminis noſtris, quòd non habeat locum diſpoſitio d. authent. ex cauſa, C. de liberis præteritis, ſed quòd ſimul cum inſtitutione omnia corruant, tenuerunt quamplures, qui hoc num. & ſeqq. præcitantur.
- 34 Et hanc eſſe communem opinionem teſtantur Paulus, Alex. & Iaſon, & tenendam alij Authores dicunt, qui hoc num. referuntur.
- 35 Ac denique, eiuſdem fundamenta omnia adducunt Salicetus, Iaſon, & Menchaca. de quibus accipiunt alij.
- 36 Et contrariæ partis rationibus reſpondit Anton. Galeat. Maluaſſia in conſ. 24. num. 71. & 72.
- 37 Et poſt leges Partitarum amplectuntur eandem ſententiam Gregorius Lopez, & Hieronymus de Cæuallos, vt hoc numero adnotatur, & vide infrà, num. 44.
- 38 Sed contrariam ſententiam, imò deciſionem text. in dict. Authent. ex cauſa, C. de liberis præteritis, habere locum inter fratres, inſtitutâ turpi perſonâ, tenent Bald. Curtius iunior, Cagnolus, & alij quamplurimi, qui hoc num. præcitantur.
- 39 Et huius partis fundamenta quatuor, poſt Salicet adduxit Iaſon, qui in effectu, & verè quidem, atque concludenter (licet ipſe in contrarium teneat cum Communi) reſpondet omnibus fundamentis, quæ pro contraria parte ponderari ſolent.
- 40 Præcipuo etiam fundamento Communis reſpondent Iulius Clarus, & Ferdinandus Menchaca.
- 41 Iura etiam, & rationes permultas pro hac parte conſiderauit Igneus.
- 42 Et concludentem, nouámque rationem tradit, ac etiam reſpondet præcipuæ rationi Communis Anton. Theſaurus.
- 43 Quæ equidem rationes adeò mouent Authorem, vt ſecundam hanc ſententiam contra Communem libentiùs probauerit, vt per totum num. latiùs adnotatur.
- 44 L. finalis, titulo 8. partita 6. pro opinione Angeli verè non facit, vt contra Gregorium Lopez, & Hieronymum de Cæuallas, hoc numero adnotauit Author.
- 45 L. 1. tit. 4. de los teſtamentos, lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, expendi poſſe pro opinione Baldi contra Angelum, & ſequaces.
- 46 Turpes, aut infames perſonæ quæ dicantur, ad hoc vt Inſtitutis, eis poſſit frater querelare teſtamentum fratris? & num. ſeq.
- 47 Antonij Gomezij ſententia in propoſito, nouiter, & verè declarata per Authorem.
- 48 L. fratres, C. de inofficioſo teſtamento, cùm alternatiuè loquatur, ſufficit quòd vna qualitas ex illis tribus concurrat in hærede ſcripto; & ſic, vel quòd ſit infamis, vel turpis perſona, aut leui maculâ notetur.
- 49 Infamis infamiâ facti dicitur ille, cuius opinio apud probos viros læſa eſt & onerata.
- 50 Spury ſunt infames, turpes, & viles.
- 51 Expoſitus Hoſpitali, ſi non probetur legitimus, turpis perſona dicitur in propoſito, remiſſiuè.
- 52 Filius Presbyteri dicitur infamis infamiâ facti, & comprehenditur ſub diſpoſitione l. fratres, C. de inofficioſo teſtamento.
- 53 Niſi aliàs ſit vir probus, & honeſtus, & maximè ſi ad officia publica ſit admiſſus, ex ſententia Aluari Valaſci.
- 54 Quem ſecuti ſunt Moderni duo, qui hoc num. præcitantur.
- 55 Author tamen contrà defendit, & in id expendit optimum, & notandum conſilium Tiber. Deciani 31. per totum, volum. 4. vbi adeò concludenter ſatisfacit omnibus, quæ pro Valaſco excogitari poſſunt, & ſic plenè ſententiam hanc tuetur, vt nihil vltra deſiderari poſſit.
- 56 Naturalis filius, ſaltem ex legibus huius Regni comprehendi non debet ſub diſpoſitione l. fratres, C. de inofficioſo teſtamento.

CVm fratres reſtantes, plerumque alios potiùs relinquant hæredes, quàm proprios fratres, quos ſæpiſſimè grauiter ferunt, l. cùm pater, §. euictis, ff. de legatis 2. leg. cùm oportet, verſic. ſic enim, C. de bonis quæ liberis: ex quibus ſic annotauit Joannes Cephalus in conſil. 166. num. 10. lib. 2. & nonnulla dicit adpropoſitum Iacobus Mandellus de Alba in conſil. 770. num. 1. & in conſil. 773. in principio, lib. 4. Fratrum quoque gratia cùm rara ſit, vt inquit Poëta, & refert Cagnolus in l. 1. ff. de inofficioſo teſtamento, num. 8. frequenter dubitari contingit vtrùm frater præteritus, vel exhæredatus in teſtamento fratris, poſſit illud inofficioſi teſtamenti querelâ, vel alio remedio impugnare? Et communiter in eam itum eſt ſententiam, vt licèt ab inteſtato frater ſuccedat fratri; tamen contra teſtamentum eius ſuccedere non poſſit, quia frater liberè extraneum inſtituere, & fratrem exhæredare, vel præterire poteſt ſine cauſa, l. 1. & per totum titulum, ff. &. C. de inofficioſo teſtamento, vbi ſic tenent communiter Doctores, nec vllus in hoc diſſentit, vt conſtat ex referendis infrà, & inter alios ſic adnotarunt expreſſim Antonius Gomezius tom. 1. variarum, cap. 11. num. 37. in principio, Suarez in Theſauro commun. verbo, frater, num. 336. Michaël Graſſus receptarum ſententiarum, §. testamentum, quæſt. 46. num. 1. Bonifac. Rogerius in conſ. 9. num. 3. lib. 2. infinitos alios ſciens, conſultóque prætermitto, quia, vt dixi, ſtatim referam eos: id tamen, & communiter etiam explicari ſolet, vt procedat, dummodò frater, præterito, aut exheredato fratre ſuo, inſtituat perſonam honeſtam, & integræ opinionis, & famæ, quia aliàs frater contra teſtamentum fratris, turpi perſonâ inſtitutâ, querelam mouere poteſt, l. 1. l. fratris, 21. l. fratres, 27. C. de inofficioſo teſtamento, l. 1. ff. eodem tit. §. ſoror autem, Instit. eodem tit. l. 12. tit. 7. partit. 6. & l. 2. eiuſdem, titul. l. 2. tit. 8. partit. 6. & latiſſimè explicarunt Bartolus, Baldus, Angelus, Paulus, Salicetus, & Iaſon in dict. l. fratres, C. de inofficioſo teſtamento, Curtius iunior, Cagnolus, & Cuiacius in d.l. 1. ff. eodem tit. Paulus in conſ. 268. Ad primum, vol. 1. Iaſon in conſ. 71. vol. 1. Decius in conſ. 530. Celſ. Hugo in conſ. 73. Matheſil. Notabili 49. Cremenſis ſingul. 90. Grat. in conſ. 6. lib. 2. Berous in conſ. 19. lib. 2. Ancharan. regien. quæſt. familiar. lib. 1. q. 11. per totam, & lib. 2. q. 60. per totam, Pariſ. in conſ. 64. lib. 3. Roland. in conſ. 87. per totum, lib. 3. & in conſ. 95. num. 25. lib. 4. Marcus Mantua in conſ. 592. Viſo testamento, Natta, in conſ. 478. lib. 3. Afflictis deciſ. 125. & deciſione 204. Rota Romana deciſ. 505. Gregorius Lopez dict. legibus Partitæ, Didacus Perez in l. 1. tit. 8. lib. 5. ordinamenti, verbo, poſitiones, Roder. Suar. in l. quoniam in prioribus, C. de inofficioſo tectam. in princ. ex n. 12. Palacios Rub. in repet. rubric. de donat, inter, §. 10. ex n. 9. cum ſeqq. fol. mihi, 89. Guill. Bened. in c. Rainuntius, de teſtamentis, verbo, Rainuncius de Clera, num. 28. & verbo, in eodem teſtamento, el 2. num. 23. & verbo, & vxorem, deciſione 5. num. 157. Antonius Gomezius, Ferdinandus Menchaca, & Michaël Graſſus, qui breuiter, & diſtinctè, atque abſolutè etiam explicarunt materiam hanc, ille tom. 1. variar, cap. 11. de ſucceſſione contra teſtamentum, n. 37. 38. & 39. alter de ſucceſſionum creatione, lib. 1. §. 10. ex num. 565. vſque ad num. 609. Graſſus denique in §. testamentum, quæſt. 46. per totam, & quæſt. 47. Queſada diuerſarum quæst. iuris, cap. 6. num. 11. Iulius Clarus §. teſtamentum, quæst. 50. & quæst. 52. num. 5. Gama deciſione 143. Franciſcus Viuius deciſione 162. A num. 9. lib. 1. Aluarus Valaſcus conſultatione 17. per totam, Simon de Prætis de interpretatione vltim. volunt, lib. 5. interpretatione 1. dubitatione 1. num. 69. & 70. folio 443. Hieronymus Gabriel in conſ. 30. lib. 2. Antonius Theſaurus deciſione Pedemontana, 126. & tribus ſeqq. Achilles Pedrocha in conſ. 19. num. 51. Ioannes Franciſcus de Ponte in conſ. 66. num. 1. & in conſ. 68. n. 11. extántque ſingularia, & notanda conſilia tria in hac materia Tiberij Deciani, præcipuè 31. per tot. lib. 4. vbi doctè quidem, & latè Antonij Galeatij Maluaſſiæ conſ. 24. per totum, lib. 1. & Ioannis Vincentij Hondedei 47. per totum. lib. 2. Coſta etiam in cap. ſi pater, de testamentis, in 6. 3. part. in verbo, poteſt, num. 4. & 5. vbi rectè probat, quòd ſubſtitutus pupillaris etiam turpis, fratrem conſanguineum, aut etiam matrem ipſam excludit, idque ex ratione text. in l. Papinianus, §. ſed neque impuberis, ff. de inofficioſo testamento, & non ſolùm in pupillari ſubſtitutione, ſed etiam in exemplari, vt ibi videri poterit: in vulgari autem, an ſubſtitutus vulgaris debeat inſtitutâ turpi perſonâ, excludi per fratrem, qui inofficioſi teſtamenti querelam inſtituit, vt quamuis inſtitutus obtinere non poſſit hæreditatem, locus non ſit ſubſtituto, vide Antonium Theſaurum, dict. deciſione 127. per totam, ac denique in præſenti materia ſcripſerunt etiam Antonius Pichardus in dict. §. ſoror, per totum, Instit. de inofficioſo teſtamento, Hieronymus de Cæuallos practicarum communium, quæſt. 566. nouiſſimè Andreas Fachineus controuerſiarum iuris, lib. 4. cap. 91. & 93. Angelus Matheacius de legat. & fideicommiſſis, lib. 4. cap. 9. ij omnes non aduertunt ad vnum quod mihi aliquando difficultatem faciebat, nec hactenus ab aliquo explicatum video: videlicet communi tam Antiquorum, quam Neotericorum omnium conſenſu, ſimul aut promiſcuè allegari text. in dict. l. 1. ff. de inofficioſo teſtamento, & in d.l. fratris, & l. fratres, de C. inofficioſo teſtamento, quaſi idem probent, hoc eſt fratrem de inofficioſo fratris teſtamento agere non poſſe, niſi tunc demum, cùm turpis perſona ſit hæres inſtituta; & tamen text. in dict. l. 1. ff. de inofficiofo teſtamento, & in dict. l. fratris, C. eodem titul. differentiam hanc non admittit, aut ſaltem nullo modo exprimit eam; imò ſimpliciter ad inofficioſi teſtamenti querelam fratres vocauit, nec diſtinguit, an honeſta, vel turpis, aut infamis perſona ſit inſtituta, quod ex dictis legibus conſtat expreſsè: textus verò in d.l. fratres, C. de inofficioſo teſtamento, id expreſſit apertiùs, & dubium omne remouet. Vnde vel aliter anteà fuerat ſtatutum, atque ex illa lege corrigitur, coarctatúrve, vt procedat dumtaxàt, quando turpis perſona fuit inſtituta: vel aliquid nouum lex illa venit decidere, quod ſuperiores Interpretes minimè explicarunt.

Idcircò conſtituendum eſt ante alia, etiam Digeſtorum iure, & tempore, ſiue ſeculo Iureconſultorum, fratribus nunquam licuiſſe de inofficioſo fratris teſtamento agere, niſi turpis perſona fuiſſet inſtituta; quòd licèt non expreſſerint, apertè præſentiunt omnes Authores hucvſque in propoſito scribentes qui, vt vides, inter hæc iura non diſtinguunt, ſed vniformiter accipiunt illa, & turpis perſonæ inſtitutionem requirentes, ad id allegant text. in dict. l. 1. ff. de inofficioſo testamento, & in d.l. fratris, vbi de turpi, aut infami perſona inſtituta nihil exprimitur, quaſi ea iura explicari debeant per text. in dict. l. fratres, C. de inofficioſo teſtamento, vbi Imperator vnum dumtaxat addit prædictis legibus; ſiue vnum de nono inducit, hoc eſt, quòd licèt ex generali traditione dict. l. 1. ff. de inofficioſo teſtamento, l. poſthumus, eiuſdem tit. & dict. l. fratris, C. eodem, frater quicunque, etiam vterinus, querelare poſſet fratris teſtamentum turpi perſonâ inſtitutâ; tamen poſt deciſionem d.l. fratres, ſolus frater ex vtroque latere coniunctus, vel ſaltem conſanguineus ex parte patris, de inofficioſo teſtamento poſſit experiri, nec vterinus poterit, qui tantùm ex parte matris coniunctus eſt: quod aduertit Gloſſa ibi, verbo, conſanguinei, dicens: Qui ſunt ex eodem patre, ſed matre eadem, vel non, vt Inſtitut. eod. tit. §. 1. Et ſic lex illa in ſui materia eſt ſingularis, & notabilis ſecundùm Bartol. & alios ibi, quia nulla alia eſt lex, quæ tot caſus complectatur, vt ibidem fatetur Iaſon in principio, & tria principaliter intendit, in quibus poſt Baldum ibidem in ſummario, conueniunt omnes Scribentes communiter. Primò enim dicit, quòd fratres vterini tantùm non habent querelam inofficioſi teſtamenti, vt ſuperiùs diximus, atque ex illo textu adnotarunt Antonius Gomezius tom. 1. variar. cap. 11. num. 37. in verſ. quod primò intellige. Menchaca de ſucceſſionum creatione, lib. 1. §. 10. num. 577. & 578. Michaël Graſſus §. teſtamentum, quæſt. 46. num. 5. qui tamen, & alij quamplurimi relati ſuprà decipiuntur, dum ad id allegant text. in dict. l. fratris, & in dict. l. 1. ff. de inofficioſo teſtamento, in quibus contrarium potiùs probatur, dum ſimpliciter ad querelam vocatur frater, nec diſtinctio prædicta adhibetur, an vterinus tantùm vel conſanguineus frater ſit. Secundò quatenus non conſiderant nouum ius, quod in ea lege introducitur, nec anteà fuerat introductum: introductionis autem ratio fuit, quia cùm querela inofficioſi teſtamenti, iuris ciuilis remedium, eſſet, quod populi Romani moribus fuit receptum, vt contra alios reſoluit Antonius Pichardus, ad rubricam, Inſtitut. de inofficioſo teſtamento, ex num. 18. cum ſeqq. quem vide ex num. 10. meritò ad id cognati admitti non debuerunt, vt ex communi reſolutione aduertit Curtius iunior in authent. ex cauſa, C. de liberis præteritis, n. 50. per textum in l. vlt. C. vnde legitimi.

Secundò dicit textus in dict. l. fratres, quòd fratres vtrinque coniuncti, vel conſanguinei tantùm, habent querelam inofficioſi teſtamenti contra teſtamentum fratris in tribus caſibus.

Tertiò, quòd contra neceſſarium hæredem inſtitutum, quanquam ſit vilis perſona, non datur inofficioſi teſtamenti querela, quæ etiam non datur in aliis caſibus, etſi perſona turpis, aut in honeſta ſit inſtituta, de quibus ad limitationem ſuperioris doctrinæ, & etiam pro ampliatione ipſius eſt videndus omninò Iaſon in dict. l. fratres, Curtius, & Cagnolus in dict. l. 1. ff. de inofficioſo testamento, plenè Antonius Gomezius tom. 1. variar, d.c. 11. num. 37. 38. & 39. Menchaca de ſucceſſionum creatione, lib. 1. §. 10. ex num. 565. vſque ad num. 609. Quibus prælectis, & legibus Partitæ ſuprà, in initio relatis, omnes ferè huius materiæ: ampliationes, & limitationes ſcire poteris. Et hactenus de prædictis, quæ ſunt notanda ad text, in dict. l. 1. ff. de inofficioſo teſtamento, nec erant anteà ſic diſtinctè explicata.

Nunc verò, & ſecundo loco conſtituendum eſt, in propoſito huius Capitis dubium maximum eſſe, & licèt ab infinitis mille in locis tractatum, nondum tamen, vt arbitror, abſolutè, aut diſtinctè ſatis explicatum, an cùm frater à fratre præteritus, vel exhæredatus, teſtamentum impugnat, quia in eo fuit inſtituta turpis perſona, in totum reſcindi debeat teſtamentum, vel tantùm vſque ad Legitimam: Et quid ſi frater aliquid in teſtamento reliquiſſet fratri: Quid etiam, ſi totam integram Legitimam ei reliquiſſet? Et quidem Guill. de Cun. in d.l. fratres, C. de inofficioſo teſtam. n. 4. indiſtinctè aſſerit, quòd inſtitutâ turpi perſonâ, non ſolùm ſi frater omninò præteritus fuerit, vel exhæredatus, aut etiam ſi aliquid ei in teſtamento relictum fuerit, verùm etiam ſi totam integram Legitimam ei reliquiſſet, frater querelare poſſit teſtamentum in totum, & aduocare totam hæreditatem, & Guill. ſequaces plures referunt Antonius Galeatius Maluaſſia in conſ. 24. num. 63. lib. 1. Ioannes Vincentius Honded. in conſ. 47. num. 32. lib. 2. Antonius Theſaurus deciſ. Pedemontana, 128. n. 12. Graſſus §. testamentum, quæſt. 46. num. 4. Hieronymus de Cæuallos practicarum communium, quæst. 566. in princ. & ſequitur Antonius Gomezius tom. 1. variar. dict. cap. 11. num. 37. in verſ. Quintò intellige, & verſic. Sextò intellige: quo loco ſecurè affirmat, teſtamentum in totum rumpi, etiamſi frater inſtituat fratrem in Legitima, quæ eſt quarta pars bonorum, ſi in reſiduo turpem perſonam inſtituerit.

Fundamenta autem huius partis ex communi omnium Doctorum placito adduxerunt Iaſon in d.l. fratres, num. 2. Rodericus Suarez in dict. l. quoniam in prioribus, in princ. num. 12. in verſ. ſed Guillielmus Cæuallos, dict. quæſt. 566. in princ. latiùs Antonius Galeatius Maluaſſia in conſ. 24. ex num. 31. vbi firmiter aſſerit, teſtamentum fratris turpi perſonâ inſtitutâ, in totum expugnari, ideſt, vt in vniuerſam eius ſubſtantiam ſuccedat frater, & non ſolùm quando nihil, aut minùs portione legitimâ relictum fuit, sed etſi plena, & integra Quarta relicta fuerit, & non quoad inſtitutionem tantùm, ſed etiam quoad cętera in eo relicta: & idem proſequitur ex num. 69. cum ſeqq. & num. 63. 64. 65. & 66. quo loco fundamentis contrariæ partis, de qua mentio fiet ſtatim, ſic eleganter, & vt prima facie videtur, concludenter adeo ſatisfacit, vt nihil vltra deſiderari poſſit, nec alibi inueniri locus, quo ſic poſſit Guill. ſententia defendi. Pro qua conſiderandum erit, non mediocriter videri vrgere l. 12. tit. 7. partit. 6. vbi indiſtinctè dicitur, quod inſtitutâ turpi perſonâ per fratrem, inſtitutio hæredis non valet, & poteſt frater teſtamentum ſubuertere, & hæreditatem conſequi; id quod non aduerrunt recentiores huius Regni Scriptores, ſolus Gregorius Lopez conſideraſſe videtur ibidem, verbo, la hæredad, in hunc modum dicens: Approbatur hîc opinio Guilliel. relati à Paul. de Caſt. in dict. l. fratres, vt non ſolùm reuocetur teſtamentum per querelam, quoad Legitimam fratri debitam, ſed etiam quoad omnia bona; & idem tenet Bartol. ſeu ille, cuius eſt illa lectura in Authent. de hæredibus, & Falcidia, in princ. collatione 3. per l. Paconius, ff. ſi quis à parente fuerit manumiſſus, in princip. Verè tamen dict. l. Regia partit. indiſtinctè accipi non poteſt, ſed in vno dumtaxat caſu vrget, vt notabitur infrà.

Contrariam autem ſententiam, imò quòd frater dumtaxat agere poſſit ad ſupplementum, cùm inſtitutâ turpi perſonâ, aliquid ſibi relictum eſt, aut nullo modo agere, ſi integra Legitima ſibi relicta fuerit, defendunt Angelus, Alexander, Afflictis, Curtius iunior, Cagnolus, Pariſius, Fabian. de Guioch. Gabriel Eugub. Ancharanus, & alij, cum quibus ſic firmiter amplectitur Anton. Theſaurus deciſ. 128. num. 11. & 12. vbi dicit, quòd ipſe credit hanc opinionem veriorem, per textum clariſſimum, & nullam cauillationem admittentem in l. omnimodo, C. de inofficioſo teſtamento, quicquid contra eum text. audacter, & ſubtiliter magis, quàm verè, Decius, & alij ſcripſerint, eandem ſententiam ſecurè admittit Rodericus Suarez in dict. l. quoniam in prioribus, num. 12. fol. 4. dicens ſic tenuiſſe Accurſium in dict. l. omnimodò, & reſpondens fundamentis Guilliel. & ſequacium, Menchaca de ſucceſſionum creatione, lib. 1. §. 10. num. 589. vbi dicit veram eſſe communem opinionem contra Paulum, & Guilliel. ſed tunc neutram partem firmans propter textum in dict. l. Paconius, ff. ſi quis à parente fuerit manumiſſus, & num. 601. vbi fatetur, quòd ſi fratri integra Legitima relicta fuerit, tunc etiam contra turpem perſonam querelam mouere non poſſit; quod tamen cogitandum reliquerat anteà n. 590. ibidem. Michaël Graſſus. §. teſtamentum, quæſt. 46. num. 4. vbi ſententiam Gloſſæ in dict. l. omnimodo, longè veriorem putat contra Guill. nec licere ſuper hoc diſputare, cùm habeamus caſum legis expreſſum in d.l. omnimodo, & refert Anton. Cucchum, & Emman. Suar. idem tenentes, Antonius Pichardus in §. ſoror, Inſtitut. de inofficioſo teſtamento, num. 88. vbi hanc opinionem veriorem, & communiorem vocat, & dicit probari per text. expreſſum in authent. de hæredibus & falcidia, §. 1. collatione 1. vbi dicitur, eodem modo deberi Legitimam fratribus, turpi perſonâ hærede ſcriptâ, quo debetur liberis, & parentibus; & ſic cùm æquiparentur ſecundùm generalem deciſionem dict. l. omnimodò, hos omnes comprehendere: quem text. ante ipſum expendit Roderic. Suarez in d.l. quoniam in prioribus, in verſ. neque obstat argumentum. Denique hanc partem veriorem etiam putat nouiſſimè Hieronymus de Cæuallos practicarum communium, quæstion. 566. ex num. 7. Angel. Matheacius de legat. & fideicommiſſis lib. 4. cap. 9. num. 8. & omnes duobus præcipuè fundamentis mouentur.

Primum deducitur ex verbis dict. l. omnimodo, C. de inofficioſo teſtamento, ibi: Certa & ſtatuta lege tam mortuis conſulere volentes, quàm eorum liberis, vel aliis perſonis, quibus eadem actio compere poterat, &c. & ibi: Liceat verò his perſonis, quæ teſtamentum quaſi inofficioſum, vel alio modo ſubuertendum queri poterant, id quod minus portione legitima ſibi relictum est, ad implendam eam ſine vllo grauamine, vel mora exigere, &c.

Secundum fundamentum ab abſurdo vitando deducitur: quia ſi probaremus fratrem poſſe teſtamentum per querelam inofficioſi ſubuertere, & expugnare, melioris vtique conditionis eſſet frater ipſe, quàm revera eſſet filius, qui ſi quid iure inſtitutionis habeat, teſtamentum inofficioſum dicere nequit, ſed ad ſupplementum legitimæ portionis tantùm agit, ex text. in dict. l. omnimodo: quod maximum abſurdum eſſet, igitur non probandum, l. diuortio, in princ. vbi Iaſon in 5. notabili, ff. ſoluto matrimonio, l. ſcire, §. aliud, vbi Baldus in vlt. notabili, ff. de excuſationibus tutorum: quibus tamen fundamentis, vt dixi ſuprà, ex propoſito ſatisfacit Antonius Galeatius Maluaſſia in conſ. 24. ex num. 63. cum tribus ſeqq. ſic vt negari non poſſit, quin hac in re maxima difficultas ſit, vt etiam conſtat ex his, quæ ſcripſit Matheacius, vbi ſuprà, dict. cap. 9. ex num. 4.

Quapropter, vt eam apertiùs explicaret, tres caſus in propoſito diſtinguit Iulius Clarus §. teſtamentum, q. 50. Primus caſus eſt, cùm in teſtamento, in quo turpis perſona eſt inſtituta, nihil relictum eſt fratri; & tunc per querelam rumpit teſtamentum in totum.

Secundus caſus eſt, cùm aliquid reliquit frater fratri, ſed non titulo inſtitutionis; & tunc inquit Iulius Clarus, quòd frater pariter rumpit in totum, ad exemplum deſcendentium: & reddit rationem, quia licèt regulariter in collateralibus non ſit neceſſarius titulus inſtitutionis, neque eis aliqua Legitima debeatur; eſt tamen ſpeciale, quando turpis perſona eſt inſtituta, quia eis debetur Legitima: & conſequenter. quòd non eſt impertinens dicere, quòd talis Legitima ſit eis relinquenda titulo inſtitutionis, & quòd ita procedat opinio Guil. de Cun. quam ipſe ſequitur.

Tertius caſus eſt, quando frater inſtitutâ turpi perſonâ, reliquit titulo inſtitutionis, ſed minus Legitimâ; & tunc procedit opinio ſecunda Angeli, & ſequacium, de qua ſuprà: dicit tamen cogitandum eſſe, & omittit quartum, & neceſſarium caſum, quando ſcilicet integra Legitima titulo inſtitutionis, vel legati relinquitur. In primo autem autem caſu, Iulij Clari ſententiam amplectitur Graſſus in dict. §. teſtamentum, quæſt. 46. num. 4. in principio. In ſecundo verò & tertio improbat eum ibidem, num. 5. dicens indiſtinctè tenendum, quòd in vtroque caſu ad ſupplementum dumtaxat ſit agendum, & probans cum Emman. Suarez, Antonij Gomezij Additionatore, relicti titulum, dicit nullam differentiam in propoſito facturum, nec diſtingui debere an titulo inſtitutionis, vel titulo particulari Legitima, aut pars eius relicta ſit. Sed in prædictis etiam duobus caſibus, hoc eſt ſecundo & tertio, an ſcilicet relictum ſit aliquid titulo inſtitutionis, vel titulo tantùm particulari, Clarum videtur ſequi, & præfatam differentiam admittere, quamuis in ea firmiter non inſiſtat, Ioannes Vincentius Honded. in conſil. 47. num. 34. volum. 2. Hieronymus verò de Cæuallos, qui, vt vides, nouiſſimè omnium quæſtionem ſuperiorem tractauit, dict. quæſt. 566. prædictorum nullam mentionem facit, nec de veritate diſtinctionis Clari diſputationem ſuſcipit, nec etiam refert Authores quamplurimòs, ſuperiùs à me relatos. Idcircò, vt ego ſententiam meam interponam, nonnulla conſtituere neceſſarium duxi, quibus præfata quæſtio non adeò dubia videbitur, imò diſtinctione, & reſolutione maiori, quàm anteà erat, explicata manebit.

Et in primis conſtituo, quòd ſi frater inſtitutâ turpi perſonâ à fratre ſuo, præteritus fuit, vel exhæredatus, nec aliquid ei in teſtamento relictum eſt; tunc per querelam rumpet teſtamentum in totum, vt in vniuerſam eius ſubſtantiam ſuccedat: idque ex ſententia Baldi, in dict. l. fratres, C. de inofficioſo teſtamento, num. 8. Iaſonis ibidem, num. 16. in qua conueniunt omnes, vt ſcribit Graſſus §. teſtamentum, quæſt. 46. num. 4. in principio, & tenent Iulius Clarus in eodem §. quæſt. 50. num. 3. in verſ. aut in teſtamento. Afflictis d. deciſ. 204. num. 2. & 3. & ibi Vrſillus in addit. num. 1. & 4. Ioannes Vincentius Honded. in conſ. 47. num. 34. lib. 2. & in hoc caſu loquuntur Menchaca de ſucceſſionum creatione, lib. 1. §. 10. num. 586. Antonius Gomezius tom. 1. variarum, cap. 11. num. 37. verſ. Quintò intellige, dum dicunt, quòd teſtamentum debet rumpi in totum, & non pro parte, vel non vſque ad Legitimam tantùm, cùm inſtituta eſt turpis perſona. In eodem etiam caſu loquitur apertè dict. l. 12. tit. 7. partita 6. vt conſtat ex illis verbis: Et dezimos que el vn hermano puede desheredar al otro conrazon, è ſin razon. E aun que non fizieſſe mencion del en el teſtamento, puede de jar lo ſuyo à quien quiſiere, quando non ouiere fijos: nin otros que deſcendieſſen del de la lifia derecha, nin padre, nin abuelos, fueras ende ſi eſtablecieſſe por ſu herectèro à tal home, que fueſſe de mala vida, ò enfamado, ca eſtonze no valdria el eſtablecimiento de tal heredero, ante decimos, que el hermano puede quebrantar el teſtamento, è auer la heredad de ſu hermano. Et ſic in prædicto caſu approbatur ibi opinio Guil. de Cun. vt non ſolùm reuocetur teſtamentum per querelam quoad Legitimam fratri debitam, ſed etiam quoad omnia bona, vt rectè intellexit Gregorius Lopez, verbo, la heredad, ibidem, vt dixi ſuprà, num. 18. ideò Gregorius ipſe ſtatim mouet dubium; Quid ſi aliquid fuit fratri relictum, quaſi ſentiens expreſsè, loqui eam legem dumtaxat in caſu prædicto, quando fratri præterito, vel exhæredato nihil in teſtamento relictum fuit. Idem etiam in caſu ſuperiori apertè præſentit Angelus Matheacius de legat. & fideicommiſſis, lib. 4. cap. 9. num. 8. & ius Digeſtorum à iure Codicis optimè diſtinguit.

Secundò conſtituo, quòd ſi frater inſtitutâ turpi perſonâ, neque præteriit fratrem, neque etiam exhæredauit illum, imò potiùs titulo inſtitutionis, aut titulo etiam particulari (in hoc differentia non eſt) integram Legitimam, hoc eſt quartam partem ei reliquit; tunc fratri querela non competit vllo modo, quia non eſt in hoc caſu, cur frater ipſe conqueri debeat, quippe cum Legitima integra ei relicta fuerit, ad quod tantùm tenetur frater, cùm turpem perſonam hæredem inſtituit, §. 1. cum Gloſſa, in Authent. de hæredibus & falcidia, vbi apertè datur intelligi, quòd in reliquo ad libitum poteſt frater diſponere, etiam turpi perſona hærede inſtituta, ex quo ad relinquendam fratribus Legitimam, hoc caſu lex cogit fratres; aliàs vana eſſet diſpoſitio, & ſuperuacuum relictum Legitimæ, vt inquit Cagnolus, quem ſtatim referam, ſi nihilominùs poſſet frater in totum teſtamentum reſcindere: & dicendum eſſet, totam ſubſtantiam eſſe fratribus eo caſu relinquendam, non Legitimam tantùm; & hunc caſum vnanimiter admittunt omnes Authores præcitati ſuprà, num. 19. qui, vt iam vidiſti, etiam in fortioribus terminis, quando non integra Legitima relicta fuit fratri, id probarunt, & agendi ad ſupplementum ius dumtaxat conceſſerunt. Deinde in terminis noſtris ſic tenet ſuperiorem reſolutionem Alexand. in l. ſi patroni, in §. finali, in vltima columna, ff. ad Trebell. ſequitur Cagnolus dicens, quòd rationi prædictæ non videt dari poſſe reſponſum in l. 1. ff. de inofficioſo teſtamento, num. 11. Menchaca de ſucceſſionum creatione, lib. 1. §. 10. num. 601. Graſſ. §. teſtamentum, quæst. 46. num. 4. & cum multis firmiter ſuſtinet, hunc caſum Anton. Theſaur. deciſ. 128. n. 11. & 12. & ante ipſos hoc dixit Salicet. in d.l. fratres, C. de inofficioſo teſtam. in 3. qu. principali, qui quamuis ſequutus ſit Guil. de Cun. ſententiam relatam ſuprà, num. 16. tamen diſcrepat ab eo, vbi frater Quartam integram reliquiſſet fratri ſuo, dicens quòd tunc non competeret querela fratri, inſtitutâ turpi perſonâ: & in eum ſenſum rectè citat Salicetum, & ſequitur eum Rodericus Suarez in d.l. quoniam in prioribus, in princ. n. 12. fol. 4. in verſ. in vno diſcrepat. Nec diſtinguunt ij omnes, an titulo legati, vel titulo inſtitutionis Quarta relicta ſit, quaſi ſentiant manifeſtè, ſufficere, quòd Legitima quocunque modo relicta fuerit; & ita tenendum eſt ex dictis Authoribus, & verbis d.l. 12. tit. 7. partita 6. quæ loquitur dumtaxat, quando frater præteritus fuit, vel exhæredatus, vt tunc rumpatur teſtamentum in totam, non verò in iſto caſu, cùm integra Legitima fratri relicta fuit; & ſic ad eum trahi non debet, iuxta vulgata iuris principia, & communes traditiones Doctorum, quamuis contrarium in caſu prædicto, ſed malè quidem, tenuerint omnes, qui Guil. de Cun. ſententiam amplexi ſunt, vt conſtat ex relatis ſuprà, num. 16. & per Antonium Theſaurum dict. deciſ. 128. num. 12. & inter alios ſic expreſsè, ſed malè, vt dixi, firmarunt Antonius Gomezius tom. 1. variarum, cap. 11. num. 37. verſ. Sextò intellige, Rubeus in leg. Titia, §. Imperator, num. 287. ff. de legatis 2. Antonius Galeatius Maluaſſia in conſ. 24. num. 31. & n. 63. & ſeqq. volum. 1. quorum ſententia clarè conuincitur ex his, quæ huiuſce noſtræ reſolutionis ſequaces notarunt, ac inter alios Rodericus Suares, Cagnolus, Graſſus, & Theſaurus in locis relatis ſuprà, Matheacius lib. 4. dict. cap. 9. num. 8.

Tertiò conſtituo, quòd ſi frater inſtitutâ turpi perſonâ, fratri præterito, vel exhæredato, hoc eſt hæredi non inſtituto aliquid reliquit, ſed minùs Legitimâ, titulo tamen inſtitutionis; tunc equidem dumtaxat competere ei ius agendi ad ſupplementum, nec querelare poſſe teſtamentum fratris: quod fatetur Iulius Clarus dict. §. teſtamentum, quæst. 50. num. 3. in finalibus verbis, dicens ſic procedere opinionem Angeli, & ſequacium, contra Guil. de Cun. & ſequaces eius; & in hoc libenter ſequor prædictum Authorem, propter rationes communis ſententiæ, & authoritatem eorum, quos retuli ſuprà, num. 19. & per text. in dict. l. omnimodò, & in dict. authent. de hæredibus & falcidia, §. 1. collat. 1. qui in hoc cauillari non poſſunt, quamuis contrà, ſed malè quidem, tenuerint in hoc caſu Antonius Gomezius, Rubeus, Anton. Galeat. Maluaſ. & cæteri alij adducti in ſecundo caſu, ſuprà, qui, vt vidiſti, in fortioribus terminis contrarium defendunt.

Quartò conſtituto, quòd ſi frater inſtitutâ turpi perſonâ, fratri præterito, vel exhæredato, hoc eſt hæredi non inſtituto reliquit aliquid, ſed non titulo inſtitutionis, ſuccedere tunc contrarietatem Guil. de Cun. & ſequacium eius, & Angeli, ac ſequacium eiuſdem, & ſic diuerſitatem primæ, & ſecundæ opinionis, quas adduxi ſuprà, num. 16. & num. 19. in qua tamen Iulius Clarus dict. §. teſtamentum, quæſt. 50. num. 3. in verſ. aut reliquit aliquid, Guil. ſententiam amplectitur, & exiſtimat, in hoc caſu fratrem rumpere debere teſtamentum in totum, ad exemplum deſcendentium. Graſſus autem receptarum ſententiarum, §. testamentum, quæst. 46. num. 4. contrarium defendit, & in prædicto caſu, ius agendi ad ſupplementum dumtaxat fratri concedit, ac cum Emman. Suar. Antonij Gomezij Additionatore, quem ibidem refert, probabilius credit, relicti titulum, nullam differentiam in eo facturum. Ego verò in praxi omninò crederem seruandam Emman. Suar. & Grassi ſententiam, nec conſtituendam differentiam, quo titulo relictum ſit factum, dummodò verum ſit, aliquid relictum fuiſſe fratri.

Moueor in primis authoritate quamplurimorum, quos retuli ſuprà, num. 19. qui etiam in hoc caſu concedunt dumtaxat ius agendi ad ſupplementum: nec diſtinguunt, quo titulo relictum fuerit aliquid fratri, inſtitutâ turpi perſonâ.

Secundò per textum in dict. l. omnimodo, C. de inofficioſo teſtamento, qui nullam cauillationem admittit, vt dicit Antonius Theſaurus d. deciſ. 128. num. 11. in fine.

Tertiò, quia negari non poteſt, quin diuerſa ſit cauſa fratrum, & deſcendentium, quippe cùm fratribus nec Legitima debeatur, nec ſit neceſſarius titulus inſtitutionis: & quando turpis perſona eſt inſtituta, licèt eis Legitima debeatur, vt dicebam ſuprà; tamen nullibi expreſſum eſt, quòd talis Legitima ſit relinquenda titulo inſtitutionis: vnde non concludit Iulij Clari ratio, nempe quòd non ſit impertinens dicere, quòd titulo inſtitutionis debeat Legitima relinqui in eo caſu: quia imò impertinens eſt, & à mente legis alienum. vt non obſcurè colligi valet ex l. 12. tit. 7. partita 6. quæ ſi maturè perpendatur, ex ea colligetur apertè, eo dumtaxat caſu ſubuerti teſtamentum à fratre, & per eum integram hæreditatem aduocari, quando inſtitutâ turpi perſonâ, frater ipſe præteritus eſt, vel exhæredatus, nihilo eidem relicto: cùm verò aliquid relictum eſt, nihil lex illa decidit, nec loquitur in hoc caſu; denotat potiùs, in alio caſu, vltra poſitum ibi, teſtamentum non ſubuertendum, ſed dumtaxat ad ſupplementum agendum, vt ibidem notauit Gregorius Lopez verbo, la heredad, in verſic. & quid ſi aliquid, & coadiuuatur ex his, quæ reſoluit Menchaca de ſucceſſionum creatione, lib. 1. §. 10. n. 583. in verſic. 4. & fortius, vbi dicit, quòd vera, & communis opinio eſt, quòd titulus inſtitutionis non requiratur in Legitima fratrum, & ſe remittit ad alium locum, quo latiùs id tractauit: coadiuuatur denique ex his, quæ maturè & cum iudicio obſeruauit in hac materia Angelus Matheacius de legat. & fideicommiſſ. lib. 4. cap. 9. num. 8. vbi, vt anteà dicebam. ius Digeſtorum à iure Codicis optimè diſtinguit, & in effectu dicit, quòd Digeſtorum iure, ſi tota Legitima fuiſſet relicta, tunc etiam turpi hærede ſcripto, inofficioſi agere poterat: ſi verò quid minus Legitimâ, vel nihil relictum fuiſſet, fratres vtique, & liberi frangebant inofficioſi teſtamenta; iure verò Codicis, aut tota Legitima legata fuit, & nemo inofficioſi agere poteſt, nec tunc frater ipſe, turpi quoque hærede ſcripto: aut quid minus Legitimâ relictum fuit, & tunc nec etiam frater rumpere poteſt teſtamentum fratris, ſed tantùm petere ſupplementum Legitimæ, firmo manente teſtamento.

Quintò conſtituo, quòd in omnibus caſibus, in quibus dictum eſt, quòd fratri competit ius agendi ad ſupplementum dumtaxat, vel Legitimâ tantùm, hoc eſt quarta parte bonorum debet eſſe contentus, in his omnibus non tenetur ad legata pro quarta parte: Ratio eſt, quia turpi perſonâ hærede ſcripta, fratri debetur Legitima, quæ eſt quarta pars & ſic debetur illi abſque onere, ex vulgatis iuribus, quæ adducit, & latiùs probat Afflictis deciſ. 125. per totam, dicens in finalibus verbis, votatum fuiſſe in Senatu, quòd legatum alimentorum factum quibuſdam ſoluatur integrè per hæredes ſcriptos, & nihil contribuat ſoror illa, quæ dixit teſtamentum fratris inofficioſum, quia in eo fuit inſtituta turpis perſona.

Sextò & vltimò conſtituo, dubium maximum eſſe, an ſi frater rumpat teſtamentum fratris per querelam, quia in eo fuit inſtituta turpis perſona, teneatur ad omnia legata, & fideicommiſſa etiam vniuerſalia relicta in teſtamento fratris: & ſic an text. in authent. ex cauſa, C. de liberis præteritis, habeat locum etiam inter fratres, inſtitutâ turpi perſonâ? Et certè dubia eſt, & difficilis hæc quæſtio, quam proptereà egêre deciſione, & præſentiâ Principis dixit Salicetus in dict. leg. fratres, C. de inofficioſo teſtamento, in 4. quæſt. & arduam vocat Iulius Clarus, vt refert Antonius Theſaurus deciſ. Pedemontana 128. num. 6. dicens multas fuiſſe in explicatione illius Authenticæ Doctorum opiniones, & eas retuliſſe P. Iacob. in dict. authent. ex cauſa, & Fulgoſium ibid. num. 25. & 26. Sed in terminis noſtris, quòd non habeat locum diſpoſitio dictæ Authenticæ, ſed quòd ſimul cum inſtitutione omnia corruant, tenuerunt Angelus, Iacob. de Aren. Petrus, Cinus, Paulus, Franciſcus de Rampon. Imola, Alexand. & Iaſon, quos in vnum congeſſit Menchaca de ſucceſſionum creatione, lib. 1. §. 10. n. 580. & 581. qui dicit hanc eſſe communem opinionem ſecundùm Iaſonem, Paul. & Alexand. & tenendam ſecundùm eum. Decius in leg. liberi, num. 13. de bonorum poſſeſſione contra tabulas. Petr. Iacob. Ruinus, Rolandus, Iacobinus, & Afflictis, quos retulit Antonius Theſaurus d. deciſ. 128. num. 6. Corneus in dict. authent. ex cauſa, ſub num. 3. Mantica in conſil. 199. Rubeus in l. Tuia, §. Imperator, num. 62. & num. 176. de legatis 2. Anton. Galeat. Maluaſſ. in conſ. 24. num. 70. volum. 1. Ioannes Vincentius Honded. in conſil. 47. num. 37. volum. 2. Ac denique huius partis fundamenta omnia adducunt Salicetus, in dict. l. fratres, in 4. quæst. principali, & ibidem Iaſon num. 3. & 4. Menchaca d. §. 10. num. 581. & num. 582. in verſ. tamen communis opinio, à quibus accipiunt alij poſtmodùm Scribentes, & contrariæ partis rationibus reſpondet Antonius Galeatius Maluaſſia d. conſ. 24. num. 71. & 72. & poſt leges Partitarum, ſiue in terminis etiam earum, amplectuntur eandem ſententiam Gregorius Lopez in l. 12. tit. 7. partita 6. in verbo, el teſtamento, verſicul an autem rupto, dicens, quòd d. authent. ex cauſa, non habet locum in fratribus, inſtitutâ turpi perſonâ & ad id benè facere text. in l. finali, tit. 8. partit. 6. vbi Gregorius ipſe, verbo, el fijo, idem probauit. Hieronym. de Cæuallos practicarum communium, q. 566. qui dicit hanc eſſe communem ſententiam, & iuxta eam hodie ſancitum in d.l. finali, tit. 8. partita 6.

Sed contrariam opinionem, imò deciſionem text. in dict. authent. ex cauſa, C. de liberis præteritis, habere locum inter fratres, inſtitutâ turpi perſonâ, tenent Bald. in dict. l. fratres, C. de inofficioſo teſtamento, in 3. quæſt. Curtius iunior ibidem, num. 75. Cagnolus num. 87. in fine, & num. 88. Ioannes Faber num. 5. & omnium latiſſimè Ioannes Igneus in repetitione illius authent. num. 59. in verſiculo, ego autem dico. Graſſus, & Craueta, quos refert Antonius Theſaurus d. deciſ. 128. num. 7. dicens ſibi videri, quòd hæc opinio in iudiciis eſt ſequenda, cùm ſit æquior, & humanior, & eam conſtanter defendens Iulius Clarus §. teſtamentum, quæſt. 52. num. 5. vbi dicit, quòd opinio præcedens ſemper viſa fuit ſibi terribilis, & ſi caſus contingeret in facto, quòd non peccaret mortaliter Iudex, qui iudicaret contra eam.

Et huius partis fundamenta quatuor, poſt Salicetum adducit Iaſon in d.l. fratres, num. 3. in verſiculo, adde quod contrarium tenet Baldus, vſque ad verſiculum, in contrarium, & vide num. 4. in verſiculo, ſi velis tenere, vſque ad verſiculum, Teneas communem ſententiam, vbi in effectu, & verè quidem, atque concludenter, licèt ipſe contrarium teneat cum Communi, reſpondet omnibus fundamentis contrariæ partis relatæ ſuprà, n. 33. præcipuo etiam fundamento Communis reſpondent Iulius Clarus d.q. 52. n. 5. & Menchaca d. §. 10. n. 582. licèt contrarium tueatur, vt ſuprà vidimus; iura etiam & rationes permultas pro hac parte conſiderauit Igneus in dict. authent. ex cauſa, num. 59. verſiculo, ego autem dico, & concludentem, nouámque tradit Theſaurus, & præcipuæ rationi Communis reſpondet d. deciſ. 128. n. 8. & 9. Quæ equidem rationes adeò me mouent, vt ſecundam hanc ſententiam contra Communem libentiùs probauerim excitatus in primis prædictis quatuor fundamentis Iaſonis quæ fortiſſimè vrgent. Secundò iuribus, & rationibus Ignei, & Theſauri vbi ſuprà, quæ etiam non mediocriter iuuant hanc partem. Tertiò, propter ſolutiones, quas ad rationes contrariæ partis tradiderunt Iaſon, Menchaca, Clarus & Theſaurus, quæ iuxta rationem iuris procedunt: & verè negari non poteſt quin in correctoriis fiat extenſio, quando aliàs reſultaret abſurdum, vel quod verba d. authent. ex cauſa, generalia ſint, & abſque vlla extenſione comprehendant hunc caſum, vt aduertit Iulius Clarus vbi ſuprà, quia vbi eſt maior ratio, ibi ex vi comprehenſiua, idem cautum eſte intelligitur: ergo ſi reſciſſo ex cauſa præteritionis, vel exhæredationis teſtamento, conſeruantur legata aduersùs liberos, & parentes querelam inofficioſi teſtamenti mouentes, multò magis, faciliúſque conſeruabuntur aduersùs fratres. Deinde, quia caſus prædictus omiſſus eſt in dict. authent. vt ex verbis eius conſtat apertè; tamen ipſius diſpoſitio non ideò excludi debet aduersùs fratres, ſed potiùs pro expreſſa haberi, propter rationes prædictorum Authorum, maximè ob rationem Theſauri d. deciſ. 128. num. 8. in principio. Ac denique, quòd text. in dict. l. fratres, licèt odio turpis perſonæ ſic diſpoſuerit; eius tamen odio non debent alij ſic grauari, vt beneficium amittant: quod etiam aduersùs liberos, & parentes eſt inſtitutum, eò maximè, quòd concluſio illa, vt in correctoriis non admittatur extenſio, non eſt ſine controuerſia, & multi atteſtantur communem opinionem eſſe in contrarium; aut ſaltem negari non poteſt, quòd ipſa multas habeat limitationes, & declarationes, quæ ad propoſitum noſtrum accommodatæ, communis ſententiæ fundamentum ſubuertunt, vt conſtat ex his, quæ ſcripſerunt Doctores in authent. quas actiones, C. de ſacroſanctis Eccleſis. & in l. ſi vero, §. de viro, & in l. ſi conſtante, ff. ſoluto matrimonio. Gratianus regula 111. per totam. Camillus Gallinius de verborum ſignificatione, lib. 6. cap. 6. num. 11. & cap. 14. per totum.

Ex quibus etiam conſtat apertè, quod text. in dict. l. finali, titul. 8. partita 6. verè non facit pro opinione Angeli, & ſequacium, relata ſuprà, num. 33. quicquid aliter dicat Gregorius Lopez, quem retuli ſuprà, num. 37. nec etiam iuxta opinionem eiuſdem Angeli ſancitum in ea lege, vt malè quidem exiſtimauit Hieronym. de Cæuallo, quem ibidem citaui, propterea quòd nihil in propoſito ſtatuitur ibi, nec iuri communi aliquid additur, ſed dumtaxat ius commune confirmatur, & dicitur, quòd rupto teſtamento ex cauſa præteritionis, vel exhæredationis, annullatur teſtamentum quoad inſtitutionem; legata tamen, & libertates valida remanent, vt in dict. authent. ex cauſa, fuerat ſtatutum; vnde qua ratione dixi de iure communi, Baldi ſententiam tenendam contra ſententiam Angeli, & ſequacium, ipsâ etiam, & de iure Partitarum idem aſſero, cùm eo iure attento, fic militent rationes omnes, quas præfati Authores conſiderarunt, ſicut in terminis iuris ipſius communis vrgebant, & erit hodie magis certum ex generali deciſione l. 1. tit. 4. de los teſtamentos, lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, iunctis his, quæ in eius legis explicatione obſeruauit Tellus Fernandez in l. 3. Tauri, 4. part. num. 18. & n. 21. dicens, regulariter obſeruandum, quòd vbicumque teſtamentum annullatur, quia in inſtitutione peccauit, provt in noſtro caſu contingit, dumtaxat haberi pro non facta inſtitutionem, cætera verò remanere firma, quamuis Azeuedius ibi, num. 179. non audeat firmare: Et hactenus de præfata quæſtione.

Nunc verò tertio loco, & principaliter conſtituendum eſt, dubitari etiam communiter, quæ dicantur in propoſito perſonæ infames, turpes, vel inhoneſtæ, vt eis inſtitutis, poſſit frater querelare teſtamentum fratris? Et text. in dict. l. fratres, C. de inofficioſo teſtamento, dubium diluit, in hunc modum ſcribens: Si ſcripti hæredes, infamiæ, vel turpitudinis, vel leuis notæ maculâ aſpergantur, & c. & in l. 12. tit. 7. partit. 6. dicitur: Si eſtablecieſſe por ſu heredero à tal home, que fueſſe de mala vida o enfamado, & ibi Gregorius Lopez, verbo, de mala vida, latè explicat, quæ dicantur in propoſito turpes perſonæ: Iaſon in dict. l. fratres, num. 10. 11. & 12. Gama deciſ. 143. & Additionator eius ibidem, Menchaca de ſucceſſionum creatione, lib. 1. §. 10. num. 569. & quatuor ſeqq. & num. 608. vbi dicit, quòd hæc concluſio intelligitur multipliciter. Primò, ſi perſona inſtituta ſit infamis de iure & de facto. Secundò, etiamſi ſit infamis de facto tantùm. Tertiò, etiamſi nec ſit infamis de iure, nec de facto, ſed tantùm ſit turpis eius quæſtus, & modus viuendi. Quartò, etiamſi nec ſit infamis de iure, nec de facto, nec etiam habeat turpem modum viuendi, ſi tamen eſt homo ſiniſtræ, aut malæ opinionis. Antonius Gomezius tom. 1. variar. cap. 11. num. 38. per totum, vbi latè declarat, & in fine conſtituit, Iudicis arbitrio relinqui, quæ dicatur turpis perſona, vel non, & dicit ita tenuiſſe ſolum Fabrum in §. ſoror, col. 2. in medio, Inſtitut. de inofficioſo testam. & reputat vnicum, & ſingulare in iſta materia. Addiderim ego, arbitrium hoc non ita liberum eſſe debere, vt Gomezius ſupponit; imò potiùs regulari debere iuxta rationem, & verba dict. l. fratres, & dict. l. 12. partitæ, communéſque Doctorum omnium Scribentium reſolutiones: nec verum eſſe, quod tractit ipſe Gomezius, certam ſcilicet regulam, aut doctrinam in hoc dari non poſſe, nam imò dari poteſt certa regula ex deciſione, & verbis dict. l. fratres, quamuis verum ſit, regulæ eius executionem, diſcreti Iudicis declarationi, aut arbitrio relinqui; & hoc obiter dictum: redeundo tamen ad propoſitum, ſcribunt etiam Queſada diuerſarum quæstionum iuris cap. 6. num. 11. Simon de Pretis de interpretatione vltimarum volunt. lib. 5. dubitatione 1. num. 69. & 70. fol. 443. Graſſus §. teſtamentum, quæſt. 46. Aluarus Valaſcus conſultatione 17. per totam, Plotus de in litem iurando, §. 49. num. 12. Guill. Benedict. in cap. Rainuncius, de testamentis, verbo, Rainuncius de Clera, num. 28. Antonius Theſaurus deciſione Pedemontana 126. num. 4. optimè Ioannes Vincentius Honded. in conſ. 47. ex num. 11. vſque ad num. 29. vol. 2. qui cum aliis rectè aduertit, quòd cùm text. in d. l. fratres, C. de inofficioſo testamento, loquatur alternatiuè; ſufficit quod vna qualitas ex illis tribus concurrat in hærede ſcripto: & ſic, vel quod ſit infamis vel turpis perſona, aut leui macula notetur; vt etiam aduertit Antonius Galearius Maluaſſia in conſ. 24. num. 32. & tribus ſeqq. & num. 55. & ſeq. vol. 1. vbi dicit, quòd infamis infamiâ facti dicitur ille, cuius opinio apud probos viros læſa eſt, & onerata, idque iure, & authoritate confirmat Tiberius Decianus in conſ. 31. ex num. 11. vſque ad n. 31. vol. 4. & omnes prædicti tanquam indubitata tradunt, atque vnanimiter duo.

Primum, quòd ſpurij ſunt infames, turpes, & viles, vt latè probauit Decianus dict. conſ. 31. ex num. 15. vſque ad num. 24. Ioannes Vincentius Honded. in conſ. 47. ex num. 21. lib. 2. vbi num. 23. extendit ad eum, qui expoſitus fuit Hoſpitali, vt ſi non probetur legitimus, turpis perſona dicatur in propoſito, de quo latiùs Maluaſſia dict. conſ. 24. per totum.

Secundum, quòd filius Presbyteri dicitur infamis infamiâ facti, turpis, & vilis, & comprehenditur ſicut ſpurius ſub diſpoſitione dict. l. fratres, C. de inofficioſo teſtamento, vt inſtitutis eis, querelari poſſit teſtamentum à fratre preterito vel exhæredato, vt latiùs per Antonium Gomezium, Menchacam, Theſaurum, Decianum. Hondedeum, & reliquos citatos ſuprà; id tamen exiſtimauit verum Aluarus Valaſcus conſultatione 17. num. 3. niſi filius Presbyteri ſit aliàs vir probus, & honeſtus, & maximè ſi ad officia publica ſit admiſſus: tunc enim dicit, quòd abſque dubio non cenſebitur turpis perſona, vt querelari poſſit teſtamentum propter eius inſtitutionem, & quod ita iudicauit Senatus Vlyſſiponenſis, in quodam filio Presbyteri Portuenſi & Ædilitia dignitate decorato, inſtituto hærede ab vxore ſua, & exhæredato fratre, vt non poſſit teſtamentum querelâ propoſitâ, reſcindi, quaſi talis non corruptis moribus notatus, non ſit cenſendus turpis perſona, & ſequitur Valaſcum Antonius Theſaurus deciſione Pedemontana 126. num. 6. vbi generaliter dicit quòd ſi iſte ſpurius aliis virtutibus eſſet illuſtratus, & decoratus, ita vt fratre præterito dignior eſſet; tunc non haberet locum querela, argumento text. in cap. nunquam de vitiis, & in cap. Apoſtolica, & cap. ſequent. 56. diſtinctione, Blaſius Flores Diaz de Mena in addit. ad deciſionem 143. Gamæ, in principio, fol. 61. vbi ſcribit in hunc modum: Fallit tamen, ſi talis baſtardus eſſet notabilis, aut valdè honorata perſona, ex propriis meritis, & perſonâ; & ita dicit iudicatum Aluarus Valaſcus, vbi ſuprà. Et in effectu idem videtur probare nouiſſimè Andreas Fachin. controuerſ. iur. lib. 4. cap. 93. ad finem, iuxta diſtinctionem quam adducit, vt reſoluat, an contra ſpurium querela detur fratri: expendit autem Valaſcus pro hac ſententia, aut communis reſolutionis limitatione, nonnulla fundamenta, quæ augeri poſſunt ex fundamentis adductis in ſimili per Antonium Theſaurum dict. deciſione Pedemontana 126. num. 34. & 5. latiùs per Tiberium Decianum. in conſil. 31. ex num. 1. vſque ad num. 11. volum. 4.

Hæc ſciens, conſultóque prætermitto, nec ideò refero, quod in simili caſu, nempe in ſpurio hærede ſcripto, & proprio fratre teſtatoris præterito, qui ſpurius erat Tabellio, & officium Tabellionatus exercebat, item qui erat Clericus habens primam clericalem tonſuram, & quatuor minores Ordines, & Capellaniam, erátque adoleſcens bonis moribus præditus, optimæque vocis, exiſtimationis, & famæ, contrarium obſeruauit ipſe Decianus, ad quem nullus prædictorum aduertit, nec refert eum dict. conſil. 31. per totum, volum. 4. vbi adeò concludenter ſatisfacit omnibus, quæ pro Valaſco excogitari poſſunt, & ſuam ſententiam ſic eruditè tuetur, vt nihil vltrà desiderari poſſit, nec eo prælecto, vllo modo limitatio, aut declaratio Valaſci defendi: inter alia tamen, quæ conſiderauit ibidem, ex num. 25. cum ſeqq. vt reſponderet his, quæ ex num. 1. vſque ad num. 11. adduxerat pro contraria parte dicto num. 11. rectiſſimè adnotauit, in propoſito caſu ſtare regulam certam in iure, quòd frater præteritus, vel exhæredatus, poſſit querelare de inofficioſo teſtamento fratris, in quo inſtituta eſt turpis perſona, aut leui etiam maculâ notata, vt dicit text. in dict. l. fratres, C. de inofficioſo teſtamento. Quanquam ergo conſtet, vt ipſe Author dicit num. 24. inſtitutum eſſe quantumcunque probum, honeſtum, & virtuoſum virum; non proptereà deſinit eſſe infamis, aut maculâ quacunque notatus, quoad infamiam facti; hæc enim tolli non poteſt niſi per expreſſam remiſſionem, ac indulgentiam Principis, nec tollitur ex eo, quòd ſpurius ſit probus, aut honeſtus, aut quibuſcunque virtutibus condecoratus, vt de ſe patet apertè, ſic, vt eo vel tantùm verbo ſubuertantur omninò & Valaſci rationes, & Antonij Theſauri, Blafiíque traditiones prædictæ, quæ verè repugnant communi Doctorum reſolutioni, de qua ſuprà, ex n. 46. cum ſeqq. & verbis text. in dict. l. fratres, ibi: Vel leuis notæ maculâ aſpergantur. Quis enim negauit, etiam omnibus qualitatibus prædictis in ſpurio concurrentibus, adhuc vel leuis ſaltem notæ maculam remanere: quod vel ſolum ſufficit, vt dicebamus ſuprà, num. 48. in id referentes Ioannem Vincentium Hondedeum in conſil. 47. volum. 2. qui num. 30. & 31. clarè videtur in hanc partem inclinare, ſed Deciani mentionem non facit, Prætis etiam de interpretatione vltim. volunt. lib. 5. dubitat. 1. num. 70. Naturalis verò filius, quòd hodie ſaltem attentis legibus huius Regni, turpis perſona non dicatur, cùm in nobilitate patris ſuccedat, & conſequenter quòd comprehendi non debeat ſub deciſione dict l. fratres, C. de inofficioſo teſtamento, rectè aduertit Blaſius Flores Diaz de Mena in addit. ad deciſionem 143. Gamæ, in verſiculo, & licèt aliqui dicant, qui tacuit Antonium Gomezium tom. 1. variarum, cap. 11. num. 38. in verſic. ſed hoc admitterem. Graſſum §. teſtamentum, quæſt. 46. num. 9. ſic ante ipſum dicentes.

CAPVT XX.

Repræſentatio vtrùm locum habeat in ſucceſſione Maioratus, in quo proximior vocatur, vel continuò admitti proximiores cauetur: vbi quæ hucuſque in propoſito ſcripſerunt alij, ſuo ordine, & diſtinctè recenſentur in vnum; Ludouici Molinæ, & aliorum ſententia meliùs quàm anteà erat, corroboratur; & nonnullis nouiter & verè ab Authore adnotatis, dilucida traditur, & vera ratio l. ſi libertus præterito, §. 1. ff. de bonis libertorum, ad quam, vt videbis Lector, cæteri hactenus Scribentes non ſic animaduertebant.

SVMMARIVM.

- 1 Olim inter antiquos Iuris Scriptores, ingentem fuiſſe, ancipitem, & ferè inextricabilem controuerſiam ſuper cauſa nepotis, & patrui, quoad inducendum, vel impediendum effectum repræſentationis in fideicommiſſis, & Maioratibus.
- 2 Tamen nepotis, cauſam aduersùs patruum, ferè apud omnes nationes, & gentes, quoad Maioratûs ſucceſſionem potiorem fuiſſe, provt remiſſiuè demonſtratur hoc num. vbi quamplures Authores recenſentur in vnum qui de præfata altercatione, longa, & diffuſa manu tractarunt.
- 3 Nepotis, & patrui controuerſiam quoad ſucceſſionem Maioratus, ſublatam ex deciſione quarundam legum huius Regni, maximè ex verbis l. 40 Tauri, ex quibus præcipuum huius Capitis dubium deſcendit, provt hoc num. adnotatur.
- 4 Repræſentatio vtrùm excluſa cenſeatur ex eo, quòd Maioratûs inſtitutor vocauerit proximiorem ad Maioratus ſucceſſionem, vel continuò admitti proximiores voluerit, & num. ſeqq.
- 5 Repræſentationem excluſam cenſeri in propoſito caſu, ex ſententia multorum, qui hoc num. præcitantur, ſed contrà defenditur infrà, ex num. 7.
- 6 Et eius ſententiæ fundamenta & rationes, item & ſolutiones earum adducuntur remiſſiuè, & de hac re Ioannes Guttierrez commendatur.
- 7 Repræſentationem excludere non videtur, qui ad ſucceſſionem Maioratus proximiores vocauit, nec aliud adiecit, ex quo voluntas excludendi repræſentationem deprehendi poſſit, ex ſententia quamplurium, quæ ab Authore probatur, & num. ſeqq.
- 8 Repræſentationis virtute, remotior iudicatur propinquior, & qui admittitur per repræſentationem, non dicitur corrumpere gradum, ſed potiùs gradum repræſentare.
- 9 Gloſſæ ſententiam in l. cùm ita, §. in fideicommiſſo, verbo, proximo, ff. de legatis 2. veram eſſe, & communiter receptam, quatenus repræſentationem admittit, quando ij, qui proximiori gradu procreati ſunt, ad fideicommiſſum vocantur.
- 10 Tiraquelli conſideratio in hac materia, nouiter expenditur, & probatur per Authorem.
- 11 Statuta ſtrictiſſimam interpretationem recipiunt, nec plus valent quàm ſonant.
- 12 Nihilominùs tamen, ſi ſtatutum ad ſucceſſionem aliquam proximiores vocauerit, non cenſetur repræſentationem excludere.
- 13 Maioratûs inſtitutor, et ſi ad ſucceſſionem proximiores vocauerit, dici non potest quòd excluſerit eum, qui per repræſentationem contendit admitti, quia talis potiùs videtur proximior eſſe, eo quòd ſi pater eius viueret, proximior eſſet, & reliquos excluderet, & ſic ipſe quoque proximior cenſendus eſt, & debet alios excludere, provt hoc num. & ſequent. latiùs probatur.
- 14 Repræſentans patrem, vel alium, in eius locum ſubintrat, & cum omnibus qualitatibus proximitatis, & & prælationis, quas ipſe pater habebat.
- 15 Subrogatum ſapit naturam eius in cuius locum ſubrogatur.
- 16 Et vtitur eiſdem iuribus, & priuilegiis, quæ habebat ille, in cuius locum ſubrogatur.
- 17 Patrem & filium eandem perſonam eſſe, & non videri deficere patrem, cùm ſupereſt filius ex illo, idque non modò ſecundùm fictionem, ſed nec etiam iuxta naturam.
- 18 Pater ſi primogenitus erat, aut primus in ſucceſſione, filius etiam iudicari debet primus, aut primogenitus in eadem ſucceſſione.
- 19 Nepos dicere poteſt ſe primogenitum, ſicut poterat, & poſſet dicere pater eius, ſi viueret; eo quia portio paterni corporis transfuſa fuit in procreationem filij, quæ portio licèt conuerſa in nouum hominem, propter nouam, & diuerſam animam, tamen negari non poteſt, quin remanſerit vera caro, & corpus patris.
- 20 Adducitur præcipuum motiuum l. 2. titulo 15. partita 2. in verſiculo; è aun mandaron que ſi el fijo mayor.
- 21 Text. in authent. de hæredibus ab inteſtato, §. reliquum, in verſiculo, huiuſmodi verò priuilegium, pro opinione relata ſuprà, num. 7. & probata num. ſeqq. optimè, ac verè ponderatus.
- 22 Fundamenta omnia, quæ communiter expendi ſolent contra ſententiam probatam ſuprà, ex num. 7. ceſſare omninò ex rationibus adductis numeris præced. Item ex his, quæ hoc num. & duobus ſeqq. adnotantur.
- 23 Interpretatio fieri non debet contra id, quod veriſimile eſt, aut magis communiter practicatur.
- 24 Proximitatem in ſucceſſione Maioratûs, reſpectu vltimi poſſeſſoris conſiderandam eſſe, ex veriori, & recepta magis ſententia.
- 25 Maioratûs inſtitutor, etſi ex verbis, & facultate l. 40. Tauri, vocare poſſit eos, qui reuera proximiores ſunt, & repræſentationem excludere; id tamen feciſſe credendum non est, ex eo dumtaxat, quòd dixerit ſic proximiores vocare, ne vno dumtaxat verbo, omnia iura repræſentationis, & legum huius Regni diſpoſitiones euertiſſe dicatur, nec ſe cum deciſione ipſarum legum conformare voluiſſe.
- 26 Expreſſio eorum, quæ tacitè inſunt ex natura ipſius rei de qua agitur, nihil debet operari, neque immutare naturam illius rei, præſertim cùm verba expreſſa ſunt eo modo, quo inerant.
- 27 Repræſentationem in ſucceſſione Maioratus excluſam non cenſeri ex vocatione proximiorum, ineuitabiliter deduci ex l. 2. titulo 15. partita 2. & leg. 40. Tauri, inducendo eas leges provt hoc num. adnotatur.
- 28 Ad excludendam repræſentationem, vtrùm neceſſaria ſit expreſſa diſpoſitio, vel ſufficiat tacita ex coniecturis deducta, per totum num. vbi Did. Couar. Ludouic. Molin. & aliorum reſolutiones probantur, atque ex illis euidens, & concludens ratio deducitur pro ſententia, quæ defenditur ſuprà, ex num. 7. cum ſequent.
- 29 Voluntas incerta non attenditur, vt recedatur ab eo quod eſt certum.
- 30 L. ſi libertus præterito, §. 1. ff. de bonis libertorum, expenditur, fortius quàm adhuc inducitur, & Ludouici Molinæ ſolutionem defendi poſſe oſtenditur, provt hoc num. adnotatur, & vide infrà, num. 35. & ſeq. vbi noua traditur, & vera eiuſdem legis interpretatio.
- 31 Lege 12. tabularum, in ſucceſſione aui ab inteſtato, nepotem in locum patris præmortui ſuccedere, atque repræſentando eum, cum patruo ſimul ad ſucceſſionem aui vocari.
- 32 Idque in ſucceſſione aſcendentium tantùm admiſſum fuiſſe; nam agnati tranſuerſales ſecundùm gradus prærogatiuam vocabantur.
- 33 Nec filius repræſentabat gradum patris ſui prædefuncti.
- 34 Iuſtinianus verò in tranſuerſalibus primi gradus hoc emendauit, ſtatuítque, in ſucceſſione fratris defuncti admittendos ſimul cum patruo, hoc eſt cum fratre, alterius fratris filios ſuperſtites, ſed extra filios fratrum, repræſentationi locum non eſſe.
- 35 L. ſi libertus præterito, §. 1. ff. de bonis libertorum, verus, & proprius intellectus adducitur.
- 36 Rolandi traditio in propoſito d.l. ſi libertus præterito, §. 1. ff. de bonis libertorum, nouè confutatur per Authorem.
- 37 Iaſonis, & Riminaldi ſolutiones, in eodem propoſito reiiciuntur.

PRo huius Capitis expedita, atque abſoluta explicatione, conſtituendum erit in primis, olim inter antiquos Iuris Scriptores ingentem fuiſſe, ancipitem, & ferè inextricabilem controuerſiam ſuper cauſa nepotis & patrui, quoad inducendum, vel impediendum effectum repræſentationis in fideicommiſſis, & maioratibus: Tamen nepotis cauſam aduersùs patruum, ferè apud omnes nationes & gentes, quoad Maioratus ſucceſſionem potiorem fuiſſe, vt ſcribunt poſt alios Couar. practicarum quæſt. cap. 6. num. 6. Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. cap. 6. num. 2. & magis veram, & communem ſententiam profitentur innumeri, qui hac de re tractarunt latiſſimè, ac etiam vtriusque partis rationes, aut fundamenta congeſſerunt in vnum Rodericus Suarez, Tiraquellus, Gualdenſis, Didacus del Caſtillo, Antonius Gomezius, Antonius Gabriel, Burgos de Paz, Couar. Molina, Ioannes Guttierrez, & Velaſquez de Auendaño, quos refert nouiſſimè Hieronymus de Cæuallos practicarum communium, quæſt. 197. per totam, fol. 285. Bellon. Decianus, Burſatus, Menchaca, & alij, quos adducit Graſſus §. fideicommiſſum, quæſt. 11. in principio. Iacobus Mandellus de Alba in conſilio 60. lib. 1. Hieronymus Gabriel in conſ. 107. ex num. 5. lib. 1. Cephalus in conſ. 692. à num. 10. & in conſ. 694. à num. 3. lib. 5. Alexand. Trentacinq. de ſubſtitut. parte 4. c. 7. ex num. 57. cum ſequent. optimè Ioſeph. de Ruſticis in conſ. 2. impreſſo poſt tract. an, & quando liberi, per totum. Mantica de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 8. tit. 10. num. 9. fol. 342. Hyppol. Riminald. in conſ. 283. per totum, lib. 3. & in conſ. 410. lib. 4. & in conſ. 544. num. 60. & pluribus ſeqq. lib. 5. & in conſ. 690. lib. 6. & in conſ. 781. lib. 7. vbi latiſſimè. Menochius lib. 4. præſumpt. 95. & in conſil. 95. lib. 1. & in conſil. 215. à num. 12. lib. 3. & in conſil. 452. à num. 32. lib. 5. Simon de Prætis, Ziletus, Caldas Pereira, Aluarus Valaſcus, Aluaradus, Burgos de Paz iunior, Sfortia Oddi, & Marcus Antonius Eugenius, quos congeſſit Additionator Gamæ in addit. ad deciſ. 59. in principio, & deciſ. 174. & 308. Petrus Antonius de Petra de fideicommiſſis, quæst. 11. num. 39. & ſequent. Antonius Theſaurus deciſione Pedemontana 65. Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſſis, art. 21. num. 16. fol. 186. & in conſ. 39. per totum, lib. 1. Matiençus, & Azeuedius, quos ſtatim commemorabo. Beretta in conſ. 134. Alex. Raudenſis de analogis lib. 1. cap. 15. n. 279. fol. 92. latius in reſponſo 4. per tot. & reſponſo 5. vol. 2. Ioan. Vincent. Honded. in conſ. 70. n. 19. lib. 1. latiùs in conſ. 63. per tot. lib. 2. Angelus Matheacius de legatis & fideicommiſſis, lib. 2. cap. 6. per totum, fol. 67. & ſeqq. Anton. Chiofius, in conſil. 7. per totum, lib. 1. Fachineus controuerſ. iuris, lib. 6. cap. 2.

Deinde, nepotis & patrui controuerſiam prædictam, quoad ſucceſſionem Maioratus ſublatam hodie ex deciſione quarundam legum huius Regni, maximè ex verbis l. 40. Tauri, quæ hodie eſt l. 5. tit. 7. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, provt in eiſdem legibus aduertunt Antonius Gomezius, Velaſquez de Auendaño, Matiençus, & Azeuedius, Couarr. practiarum, cap. 38. ex num. 6. cum ſeqq. Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. cap. 6. ex num. 3. cum multis ſeqq. Guttierrez practicarum lib. 3. quæſt. 66. & 67. Additionator Gamæ in additione ad deciſ. 59. verſ. Quarta eſt, & ad deciſ. 174. in principio, & in fine, & ad deciſionem 308. in principio. Dubium tamen præcipuum huius capitis in eo conſiſtere, vtrùm ſcilicet quia dictæ leges Regiæ admittunt repræſentationem nepotis contra patruum, item & aliorum, Saluo en los caſos que el que conſtituyo, y ordeno el mayorazgo huuiere diſpueſto otra coſa, repræſentatio excluſa cenſeri debeat, cum is, qui Maioratum inſtituit, proximiorem vocauit, vel continuò admitti proximiores diſpoſuit? Et in hoc caſu repræſentationem excluſam videri ex vocatione proximiorum, in fideicommiſſis, & maioratibus loquentes, tenuerunt Pariſius, Antonius Gomezius, Gouarr. & Coſta, quos retulit Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. cap. 8. num. 11. & vltra prædictos, quos tantùm Molina allegat, Angel. Alexand. Ancharanus, Chaſſaneus, & alij, quos adducit Velaſq. de Auendaño in l. 40. Tauri, gloſ. 10. num. 16. plures alios Tiraquellus de primogenitura, quæſt. 40. Menochius lib. 4. præſumpt. 95. num. 21. & vltra eos Riminald. ſenior in conſ. 233. Thomas Grammaticus deciſ. 1. num. 2. Socinus iunior in conſ. 126. num. 4. volum. 1. Caldas de nominatione emphyteutica, quæst. 17. n. 24. & dicunt communem opinionem, & ſequuntur eam Graſſus §. fideicommiſſum, quæſt. 11. num. 9. Emmanu. Muſculus 2. tom. commun. fol. 192. num. 14. Antonius Theſarurus deciſ. Pedemontana 65. num. 1. & 2. Rolandus in conſ. 38. num. 33. lib. 1. Aluarus Valaſcus de iure emphyteutico, quæſt. 50. num. 36. & cum Couar. Mantica de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 8. tit. 9. num. 10. Portius in conſ. 54. num. 23. & pluribus ſeqq. latiùs in conſ. 128. num. 8. & pluribus ſeqq. Anguiſſola in conſ. 80. in fine, lib. 6. Marſarius in ſuo epit. fideicommiſ. quæſt. 33. & in conſ. 3. Gaſpar Fabianus, qui ſic conſulendo obſeruauit apud Portium dict. conſ. 128. colum. 3. & cum aliis conſtanter tuetur, & in Maioratu loquitur Alexander Raudenſis in reſponſo 2. ex num. 45. vſque ad num. 62. volum. 1. & in reſponſo 30. num. 127. volum. 2. alij etiam, quos retulit Petrus Antonius de Petra de fideicommiſſis, quæſt. 11. num. 100. & num. 101. fol. 252. Octauian. Cacher. in conſ. 72. num. 10. & in fideicommiſſis, contra Molinam hanc partem probauit Humada in l. 2. gloſ. 17. num. 10. tit. 15. partita 2. Mieres de maioratu, 2. part. quæſt. 9. num. 12. in fine, in verſic. & circa hoc eſt etiam ſciendum, vbi interminis dict. l. 40. Tauri, ſecurè probat, quòd in diſpoſitionibus, quæ proximioribus deferuntur, filius non intrat locum patris, nec habet locum deciſio dict. l. Regiæ Tauri: quod etiam cum Gama in deciſ. 308. conſtanter tuetur Additionator eius ibid. part. 2. fol. 31. colum. 2.

Prædicti Authores rationes, & fundamenta expendunt, quæ pro hac parte magis vrgent, & verè ad tria, vel quatuor principaliter reduci debent illa, vt mox dicemus. Inter alios tamen, ex Recentioribus latiùs ſcripſit, & huius partis rationibus, ex propoſito ſolutiones conſiderauit Ioannes Guttierrez practicarum lib. 3. quæſt. 67. per totam: idcircò videndus erit omninò; eo namque prælecto, omnibus reſponderi poterit, quæ contra aliam ſententiam excitari ſolent, maximè conſideratis his, quæ num. ſeqq. ſcribemus, ex quibus euidentius & alia dilui poterunt, quæ à Recentioribus adnotantur.

Succedit ergo ſecunda, & omninò contraria opinio, videlicet, quòd repræſentationem excludere non videatur, qui ad ſucceſſionem Maioratus proximiores vocauit, nec aliud adiecit, ex quo voluntas excludendi repræſentationem deprehendi poſſit: & hanc opinionem in Maioratu loquens, conſtanter tuetur Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. cap. 8. ex num. 11. vſque ad num. 16. qui dicit etiam in fideicommiſſis veriorem ſententiam eſſe; & quamuis nullum Authorem pro ea referat, recenſere potuiſſet Baldum, in conſ. 26. num. 3. meliùs in conſ. 488. Caſus talis eſt; quidam Titius, lib. 3. Alexand. in conſil. 137. num. 1. lib. 1. & in conſ. 88. num. 2. eodem lib. & in conſ. 27. volum. 3. Iaſon in conſil. 159. columna penultima, verſiculo, Quartò in terminis, lib. 4. Corneum in conſ. 24. in fine, & in conſil. 115. lib. 2. Decium in conſ. 484. colum. 2. & in conſ. 527. colum. 1. Ruinum in conſ. 171. num. 17. lib. 2. Portium in conſ. 8. num. 20. & in conſil. 54. num. 13. Crauetam in conſ. 586. num. 1. in fine, & cum multis hanc partem defendunt, & optimè comprobant eam Cephalus in conſil. 489. num. 60. & ſeqq. lib. 4. Decianus in conſil. 1. num. 348. & 349. & conſ. 7. num. 80. & conſil. 8. ex num. 79. vſque ad num. 90. & conſil. 28. num. 32. volumin. 1. & in conſilio 9. num. 18. & 62. volum. 2. Hyppolit. Riminald. in conſ. 410. ex n. 20. lib. 4. latiùs in conſil. 741. ex num. 10. vſque ad num. 19. lib. 7. Menochius lib. 4. præſumpt. 95. n. 21. & in conſ. 357. n. 27. lib. 4. & in conſ. 528. n. 26. lib. 6. Petr. Anton. de Petra de fideicommiſſis, q. 11. num. 53. in fine. Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſſis, art. 20. num. 17. fol. 186. Angelus Matheacius de legatis & fideicommiſſis, lib. 2. cap. 6. num. 11. & 12. vbi poſtquam retulit priorem opinionem relatam ſuprà, num. 5. & dixit, Couar. & Manticam probaſſe eam, veriorem putauit ſecundam hanc ſententiam, & verba ſequentia protulit: Ego verò longè veriorem existimaui Baldi opinionem, quia nepos in ordine ſuccedendi est in eodem proximiori gradu, quo ipſe patruus, ita lege ſtatuente, cui adhæſit mens testatoris: & in maioratu conſtanter defendunt Ioannes Guttierrez practicar. lib. 3. quæſt. 66. num. 36. & 37. & quæſt. 67. num. 18. 19. & ſeqq. vſque ad num. 32. Velaſquez de Auendaño in l. 40. Tauri, gloſ. 2. num. 21. vbi veriorem hanc opinionem appellat, & omninò tenendam; idque ex deciſione legum huius Regni coactè dicendum, agnoſcit D. Spino in ſpeculo teſtamentorum, gloſ. 18. num. 52. & gloſ. 9. num. 56. & eſſe certiſſimam opinionem, nec licere ab ea recedere, fatetur Additionator Gamæ in addit. ad deciſ. 93. in verſ. Concluſio 8. & ad deciſ. 174. 1. parte, vbi dicit, quòd in linea poſſeſſorum ſemper admittitur repræſentatio, etiamſi vocetur conſanguineus proximior, & allegat Decianum in conſ. 100. lib. 3. ſed in deciſ. 308. latius, atque ex propoſito loquitur, & contrarium tenet. Huic etiam ſententiæ magis videtur accedere Hieronymus de Cæuallos practicarum communium, quæſt. 197. in fine, & vide à num. 3. Petra etiam de fideicommiſſis, q. 11. num. 105.

Nec contrarium tenet Humada in l. 2. gloſ. 17. n. 10. tit. 15. partita 2. ſed potiùs Molinæ ſententiam probat; dicit enim, quòd in fideicommiſſis verius ſibi videtur, vt repræſentatio ceſſare debeat ex vocatione proximiorum: in Maioratu tamen, quòd non obſtante eorundem proximiorum expreſſa vocatione, omninò admittenda ſit repræſentatio, indéque fatetur, quoad Maioratus ſucceſſionem Molinæ rationes conuincere, & ideò ab eo non eſſe recedendum, ſed quoad fideicommiſſa parum adſtringere. Verùmenimverò in fideicommiſſis etiam idem defendunt Authores omnes, quos vides ſuprà citatos, & verè in illis etiam valdè adſtringunt rationes, quas ipſi conſiderarunt. Qui autem contrariam partem ſequuntur, & in fideicommiſſis repræſentationem excludunt, cùm proximior vocatur, nequaquam negarent eam, ſi Maioratûs naturam inſpicerent, aut in Maioratu quæſtionem præfatam propoſuiſſent, idque ſequentibus rationibus principaliter, quæ omninò euincunt in propoſito caſu repræſentationem admitti.

Primò, nam ex vocatione proximioris dumtaxat, non cenſetur Maioratûs inſtitutor repræſentationem excludere voluiſſe; imò admittere eam potiùs videtur, eo quòd repræſentationis virtute, remotior iudicatur propinquior, & qui admittitur per repræſentationem, non dicitur corrumpere gradum, ſed potiùs gradum repræſentare, vt in terminis noſtris vtrumque & iure, & Authorum authoritate confirmat Ioannes Guttierrez pract. lib. 3. dict. quæſt. 67. ex num. 59. cum tribus ſeqq. & vltra eum Cephalus in conſ. 489. num. 59. lib. 4. Petrus Antonius de Petra de fideicommiſſis, quæſt. 11. num. 53. in fine. Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſſis, art. 21. num. 17. & fuit opinio Gloſſæ, communiter recepta in l. cùm ita, §. in fideicommiſſo, ff. de legatis 2. in verbo, proximo, quam cum infinitis aliis, quos referunt, ſequuntur, & communem profitentur Antonius Gabriel lib. 4. communium, tit. de ſucceſſionibus ab inteſtato, concluſ. 3. num. 2. Gualdenſis de arte teſtandi, tit. 5. cautela 27. Tiraquellus de primogenitura, quæſt. 40. num. 184. Ioannes Vincentius Honded. in conſ. 70. num. 19. lib. 1. Velaſquez de Auendaño in l. 40. Tauri, gloſ. 2. num. 31. & ſeqq. Ioannes Guttierrez practicarum, lib. 3. d. quæſt. 67. num. 31. Hieronymus de Cæuallos practicarum communium, quæſt. 197. num. 7. Hyppolitus Riminaldus in conſil. 283. lib. 3. Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. cap. 7. num. 10. & cap. 8. num. 12. vbi reſpondet fundamentis contrarium tenendum, quos Guttierrez, & Cæuallos vbi ſuprà referunt.

Nec vrget in contrarium (quod vltra prædictos Authores erit animaduertendum) ſi quis dixerit, præfatam ſententiam, & opinionem communem Gloſſæ in dict. §. in fideicommiſſo, tunc demum videri procedere, quando cum patruis poſſunt nepotes ſimul ſuccedere, vtputâ in fideicommiſſis diuiſibilibus, ſed non in caſu propoſito, vbi cùm Hiſpanorum primogenia ſuapte natura indiuiſibilia ſint, ſolíque primogenito deferantur, vt latiùs probat Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap. 11. per totum, vnus tantùm ſuccedere poteſt in eis, ac per conſequens vis erit, quòd ſi repræſentationem admittimus, excluſus remaneat propinquior per alium, qui per repræſentationem ſuccedit: Nam reſpondetur, quòd ſi verum eſt, poſſe, & debere admitti repræſentationem quoad partem in fideicommiſſis, vt magis communiter, & verius probarunt Doctores; verum etiam erit admitti debere in Maioratu quoad totum, cùm idem iuris ſit in parte quoad partem, quàm in toto quoad totum, leg. quæ de tota, cum aliis vulgatis, ff. de rei vendicatione, latè Tiraquellus de retractu lignag. lib. 1. tit. 1. §. 1. gloſ. 7. num. 40. qui in terminis noſtris ita, & verè adnotaui de primogenitura, dict. quæſt. 40. ex num. 21. vſque ad num. 25. & num. 17. & ſeqq. eleganter probat, in prædictis ſucceſſionibus, propinquiorem iudicari eum, qui per repræſentationem ſuccedit, & n. 20. idem procedere in ſtatutis probauit, vt quamuis ſtatuta ſtrictiſſimam interpretationem recipiant, nec plus valeant, quàm ſonant, l. 1. §. hæc autem verba, ff. quod quiſque iuris, vbi omnes, præcipuè Iaſon num. 2. l. omnes populi, vbi alij Doctores communiter poſt Baldum num. 60. ff. de iuſtitia & iure; nihilominùs tamen, ſi ſtatutum ad ſucceſſionem aliquam proximiores vocauerit, non cenſetur repræſentationem excludere; quod Alexander, Decius, & Iaſon ibidem relati probarunt. Et hactenus de primo fundamento prædictæ ſententiæ.

Deinde & ſecundò facit, nam etſi inſtitutor Maioratûs ad ſucceſſionem proximiores vocauerit, dici non poteſt, quòd excluſerit eum, qui per repræſentationem contendit admitti, quia talis potiùs videtur proximior eſſe, eo quòd ſi pater eius viueret, proximior eſſet, & reliquos excluderet; & ſic ipſe quoque proximior cenſendus eſt, & debet alios excludere, tum ex his, quæ adnotarunt Curtius iunior in conſ. 22. num. 11. & in conſil. 126. num. 12. & 13. lib. 1. Cephalus in conſil. 489. n. 60. lib. 4. Decianus in conſ. 4. ſub num. 46. lib. 2. & in conſ. 55. num. 45. lib. 3. Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſſis, art. 21. num. 17. Tum etiam, quia iuxta regulas & principia iuris communis, ſi patrem repræſentat, (quod negari non poteſt) in eius locum ſubintrat, & cum omnibus qualitatibus proximitatis, & prælationis, quas ipſe pater habebat, argumento l. via conſtitui, §. quæcunque, ff. de ſeruitutibus ruſticorum, cap. maiores, de Baptiſmo. Subrogatum namque ſapit naturam eius, in cuius locum ſubrogatur, l. eum qui, §. qui iniuriarum. ff. ſi quis cautionibus, cum adductis ab Euerardo in locis legalibus, loco 93. & vtitur eiſdem iuribus & priuilegiis, quæ habebat ille: in cuius locum ſubrogatur. leg. decernimus, & ibi Bartolus C. de aquæductu, lib. 11. & in noſtris terminis, multis confirmat Tiraquellus de primogenitura, dict. quæst. 40. num. 40. & ſeqq. & vide ex num. 28. cum ſeq. vbi plenè probat, patrem & filium eandem perſonam eſſe, & non videri deficere patrem, cùm ſupereſt filius ex illo, idque non modò ſecundùm fictionem, ſed nec etiam iuxta naturam; & ſi pater erat primogenitus, aut primus in ſucceſſione, quòd etiam filius iudicari debet primus, aut primogenitus in eadem ſucceſſione. Quod etiam agnoſcit verum Hyppolit. Riminald. in conſ. 741. ex num. 10. vſque ad num. 19. lib. 7. vbi inter alias rationes, quas adducit, vt in propoſito repræſentans alium præferatur, dicit veram rationem eſſe, quia nepos poteſt dicere, ſe primogenitum, ſicut poterat, & poſſet dicere pater eius, ſi viueret, eo quia portio paterni corporis transfuſa fuit in procreationem filij, quæ portio licèt conuerſa in nouum hominem, propter nouam, & diuerſam animam; tamen negari non poteſt, quin remanſerit vera caro, & corpus patris.

Et hoc, vt credo, fuit principale motiuum l. 2. tit. 15. partita 2. in verſ. E aun mandaron que ſi el fijo mayor, dum dicit: Et aun mandaron que ſi el fijo mayor murieſſe antes que heredaſſe, ſi dexaſſe fijo, ò fija, que quedaſſe de ſu muger legitima, que aquel, ò aquella lo huuieſſe, y no otra perſona ninguna. Et facit textus optimus in propoſito, in authent. de hæredibus ab intestato, §. reliquum, in verſiculo, huiuſmodi verò priuilegium, vbi probatur eodem modo ſucceſſuros filios, quo pater ſuccederet, quamuis in eis non concurrat qualitas coniunctionis ex vtroque latere cum defuncto, quia ſufficit patrem coniunctum fuiſſe, cuius perſonam, & qualitatem repræſentant filij.

Ex his quidem, & aliis ſuperiùs dictis, ceſſare videntur omninò fundamenta contrariæ partis, de qua ſuprà ex num. 5. videlicet, quòd inſtitutor Maioratus ex vocatione proximiorum proximitatem reſpexerit pet veritatem, & non per fictionem. Item, quòd vbi lex duodecim tabularum proximiorem vocabat ad ſucceſſionem, nepos cum patruo non ſuccedebat, per tex. in §. ſi plures, Inſtit. de legitima agnatorum ſucceſſione. Nam, vt diximus ſuprà, ſub diſpoſitione, aut inſtitutione Maioratus, in qua vocatur proximior, continetur ille, qui eſt proximior per repræſentationem, idque propriè, & verè, atque ex voluntate teſtatoris præſumpta, vt ſtatim dicetur, & aduertit Menochius lib. 4. præſumpt. 95. in principio, quia in ordine ſuccedendi eſt in eodem proximo gradu, quo erat alius, quem repræſentat, ita lege ſtatuente, cui adhæſit mens teſtatoris, vt eleganter, & eruditè aduertit Angelus Matheacius de legatis & fideicommiſſis, lib. 2. cap. 6. num. 12. & legis duodecim tabularum ratio non æquè militat in Maioratibus, ſicut in aliis ſucceſſionibus; Nam aliàs ſi ex dictis verbis repræſentatio excluſa cenſeretur, nullus ferè Maioratus eſſet, in quo locus eſſet repræſentationi, cùm prædicta clauſula communiter apponi ſoleat in omnibus Maioratibus, vt notauit Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. dict. cap. 8. num. 11. & poſt eum Auendañus in l. 40. Tauri, gloſ. 20. num. 21. Et ſic interpretatio fieri non debet contra id, quod veriſimile eſt, aut magis communiter practicatur, l. Mæuius, 68. ibi: Nam incredibile, &c. ff. de legatu 2. leg. ſi venditor, 6. in verſ. nam incredibile, ff. de ſeruis exportandis, l. cum in teſtamento, 25. ibi: & ſecundum id, ff. de rebus dubiis, l. ſi plures, 24. ibi: quod vix, & c. ff. de vulgari & pupillari ſubſtitutione.

Deinde, nec etiam obſtat, quòd caſus repræſentationis omiſſus fuerit, nec loquatur ſcriptura de eo, qui per repræſentationem ſuccedere poteſt; & ſic quòd ad eum caſum extendi non debeat diſpoſitio, vt latiùs argumentatur Ioannes Guttierrez practicarum, lib. 3. dict. quæst. 66. ex num. 6. vſque ad num. 18. quia ex præcedentibus apparet ſolutio; & reſpondet ipſe Guttierrez vbi ſuprà, num. 55. & quinque ſeqq. & ante eum diluit argumentum hoc Tiraquellus de primogenitura, d. quæſt. 40. ex num. 193. rectè probans, quòd imò potiùs dictus caſus comprehendatur ſub verbis diſpoſitionis, contineatúrque ex mente teſtatoris præſumpta, vt ſuprà dixi.

Prætereà, nec obſtat dicere, proximitatem ad ſuccedendum reſpectu primi inſtitutoris Maioratus eſſe conſiderandam ex ſententia quorundam; & inde proximiorem cenſeri reſpectu inſtitutoris patruum, quàm nepotem, vel eum qui revera proximior eſt, quàm alius, qui per repræſentationem iudicatur proximior: Nam huic rationi plenè ſatisfacit Velaſquez de Auendaño in l. 40. Tauri, gloſ. 20. num. 22. 23. 24. & 25. Et vt verum dixerim, negari non poteſt, contrariam ſententiam, proximitatem ſcilicet conſiderandam eſſe reſpectu vltimi poſſeſſoris, veriorem eſſe, & magis communem, vt agnoſcit idem Auendañus vbi ſuprà, num. 23. & latè, atque eleganter probauit Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. cap. 9. per totum, & ſequuntur infiniti Authores, quos congeſſit in vnum Additionator Gamæ, in locis referendis ſtatim. Mieres de Maioratu, part. 2. quæſt. 8. per totam. Cephalus in conſ. 131. volum. 3. Alexander Trentacinquius de ſubſtitutionibus, 4. part. cap. 12. per totum. Alexander Raudenſis poſt tractatum de analogis, in appendice, 1. part. à num. 15. vſque ad num. 67. & num. 118. Angelus Matheacius de legatis & fideicommiſſis, lib. 2. cap. 15. & cum Rolando, Pariſio, Burſato, Menochio, Deciano, Riminaldo. Prætis, Mantica, & multis aliis Additionator Gamæ, qui plures caſus diſtinguit in addit. ad deciſ. 7. per totam, vbi latiſſimè, & in addit. ad deciſ. 93.

Non obſtat etiam, quòd inſtitutor Maioratus ex deciſione eiuſdem l. 40. Tauri, vocare poſſit eos, qui revera proximiores ſunt, & repræſentationem excludere: Quia fatemur libenter id verum eſſe; negamus tamen, videri in dubio Maioratus inſtitutorem ſic feciſſe, aut eo dumtaxat, quòd dixerit ſe proximiores vocare, repræſentationem excluſiſſe, ne aliàs ſequatur abſurdum, quod vno vel tantùm verbo, omnia iura repræſentationis, & legum huius Regni diſpoſitiones euertiſſe dicatur, contra rationem textus in leg. ſi quando, C. de inofficioſo testamento, quam exornant nonnullis, Queſada diuerſarum quæſtionum iuris, cap. 6. num. 22. Anaſtaſius Germonius lib. 1. animaduerſionum, cap. 10. nec ſe cum deciſione legum huius Regni conformare voluiſſe, quod in dubio præſumendum non eſt, iuxta vulgatam allegationem leg. hæredes mei, §. cum ita, ff. ad Trebellianum, vbi poſt Bartolum notauit Ripa num. 74. & 75. & multis confirmant Alciatus regula 3. præſumpt. 32. in principio. Menochius lib. 4. præſumpt. vltima: eo præcipuè, quòd iuxta regulas & principia iuris communis, certum eſt quòd expreſſio eorum, quæ tacitè inſunt ex natura ipſius rei, de qua agitur, nihil debet operari, neque immutare naturam illius rei, maximè cùm verba expreſſa ſunt eo modo, quo inerant, l. 3. vbi omnes communiter, ff. de legat. 1. Mieres de maioratu, part. 1. quæſt. 60. n. 1. Dueñas regula 285. Aluarus Valaſcus conſultat. vltima. Graſſus §. legatum, quæſt. 47. Alexander Raudenſis de analogis, lib. 1. cap. 30. num. 179. Camillus Gallinius de verborum ſignificatione, lib. 1. cap. 10. per totum, & cap. 13. & 14. qui multa adducunt in propoſito præfatæ doctrinæ. Sed in omnibus Maioratibus certa regula eſt, ſucceſſuros eos, qui proximiores ſunt, idque tam ex natura ipſorum Maioratuum, quàm ex legis diſpoſitione: ergo adiectio vocationis proximiorum, nihil poteſt, nec debet immutare.

Quod ineuitabili conſideratione ſuaderi poteſt, quæ deducitur ex l. 2. tit. 15. partita 2. & l. 40. Tauri, vbi non obſtante, quòd ſciebant conditores, vt certum eſt, prædictum modum ſuccedendi, & quòd in eiſdem legibus facta erat mentio proximitatis, & filiorum primogenitorum, inducta fuit repræſentatio, atque ſtaturum, quòd nepos prædefuncti, cuicunque alij conſanguineo præferatur. Vnde intelligi datur apertè, admitti debere repræſentationem, non obſtante vocatione proximiorum à teſtatore facta; ſiquidem prædictæ leges, etiam proximiorem vocarunt, & nihilominùs repræſentationem admittunt, vt cum iudicio aduertit Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. cap. 8. num. 11. & poſt eum Auendañus in l. 40. Tauri, dict. gloſ. 20. num. 21.

Suadetur denique & alia ratione, quòd ad hoc vt excludatur ius repræsentationis, neceſſe eſt, que el testador aya diſpuesto otra coſa, vt in dict. l. 40. Tauri, cauetur. Circa quam nonnulli Authores exiſtimant, neceſſariam eſſe expreſſam diſpoſitionem; alij verò credunt ſufficere tacitam voluntatem ex coniecturis deductam: & quamuis hæc opinio ſecunda probabilis ſit, & tenenda, ex rationibus, atque authoritatibus adductis per Molinam de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. cap. 8. à princ. Auendañum in d.l. 40. Tauri, gloſ. 20. à princ. vſque ad n. 20. Tamen in ſpecie quæſtionis noſtræ hactenus agitatæ, nec eſt expreſſa, nec etiam tacita, aut coniecturata voluntas, ex qua repræſentationis ius excludi poſſit.

Quod probatur in primis, quia teſtator, vel inſtitutor Maioratus circa excluſionem repræſentationis nullum verbum allocutus eſt, nec credendus eſt id voluiſſe, quod verbis non expreſſit, & facile eſſet illi exprimere, per textum in l. quidam cùm filium, vbi Doctores communiter, ff. de hæredibus instituendis, l. Diuus Trajanus, ff. de militari teſtamento, cum his, quæ in propoſito ſcribunt Baldus in l. vnica, §. ad deficientis, C. de caducis tollendis, per textum ibi. Decius in conſil. 291. num. 6. Craueta in conſ. 161. num. 12. & ſeqq. Alexander num. 4. & Iaſon colum. 2. in lege 3. C. de liberis præteritis. Peralta in lege, ſi quis in princ. testamenti, num. 144. & 173. ff. de legat. 3. Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap. 4. num. 6. maximè in re tanti momenti, & conſiderationis, argumento text. celebris in leg. item apud Labeonem, §. ait Prætor, ff. de iniuriis, ibi: Ea enim, quæ notabiliter fiunt, niſi ſpecialiter comprehendantur, videntur quaſi neglecta: cum adductis per Tiraquellum in l. ſi vnquam, in verbo, libertis, num. 3. C. de reuocandis donationibus. Corſetum in conſ. 312. num. 9. volum. 1.

Secundò probatur, nam qui dicunt ad excluſionem repræſentationis, tacitam voluntatem ſufficere ex coniecturis deductam, tales coniecturas requirunt, quæ ex verbis ipſius diſpoſitionis colligantur, & adeò præciſæ ſint, vt ex illis nihil aliud, quàm repræſentationis excluſio deduci poſſit, vt reſoluit Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. dict. cap. 8. num. 15. & eum ſequutus Menochius lib. 4. præſumpt. 95. num. 4. vbi in idem refert Afflictis, & Peraltam: Couarruu. etiam idem tenet, practicarum dict. cap. 38. num. 10. in fine, verſic. hæc autem voluntas, vbi dicit, quod voluntas excludendi repræſentationem, expreſſim conſtare debet, aut ſanè ita tacitè, vt in dubium reuocari non valeat: quod non concurrit in noſtro caſu; ſiquidem ex verbis illis, Llamo al mas cercano, repræſentatio expreſſim excluſa non eſt, nec de repræſentatione aliquid dictum. Prætereà, nec excluſionis repræſentationis eiuſdem coniectura aliqua deducitur, quæ euidens ſit aut ita ſanè vrgens, quòd in dubium reuocari non poſſit; adhuc enim remanet maximum dubium, eo quòd prædicta verba intelligi poſſunt iuxta diſpoſitionem iuris, de eo, qui proximior eſt mediante repræſentatione, aut de eo, qui aliter proximior eſt: & ſic cùm in dubio verſemur, nec certa, aut indubitata teſtatoris voluntas appareat, ſecurius eſt repræſentationem admittere, cùm lege ita ſtatuente, in eodem proximiori gradu ſit repræſentans alium, quo ipſe repræſentatus erat, quàm in caſu incertitudinis repræſentationem excludere, ex his, quæ ſcribit Craueta in conſ. 32. num. 7. & in conſ. 143. in fine, lib. 1. & cum aliis Menoch. lib. 4. præſumpt. 67. num. 4. vbi dicit, quòd voluntas incerta non attenditur, vt recedatur ab eo quod eſt certum.

Nec obſtat prædictus text. in l. ſi libertus præterito, 23. §. 1. ff. de bonis libertorum. Quia reſpondet Molina lib. 3. dict. cap. 8. num. 13. & duobus ſeqq. quòd in eo textu, ideò ex vocatione proximioris excluditur repræſentatio, quia loquitur Iureconſultus ibi, in ſpeciali materia, quæ ſuapte natura non eſt repræſentatiua: eo quòd proximiori ius ipſum Patronatus non iure hæreditario defertur, & tamen repræſentatio admitti non poteſt in his, quæ hæreditario iure non capiuntur. Quam ſolutionem probauit Ioannes Guttierrez practicarum lib. 3. quæſt. 66. num. 36. & 37. & quæſt. 67. num. 33. & in effectu Pichardus etiam in §. 1. Inſtitut. de hæreditatibus, quæ ab inteſtato deferuntur, tractatu de repræſentatione, num. 9.

Verùm hæc ſolutio aut verè non diluit difficultatem illius textus, aut non omninò tollit inductionem contrariæ partis, ea conſideratione, quòd in eo textu duo videantur principaliter contineri. Primum eſt eiuſem textus deciſio, quâ probatur apertè, quòd in ſucceſſione liberti filius excludit nepotem, ſic vt nepos non admittatur, quandiu filius eſt, quod Iulianus eiuſdem §. Author probauit in hæc verba: Si libertus inteſtatus deceſſerit, relictis patroni filio, & ex altero filio duobus nepotibus: nepotes non admittentur, quandiu filius eſt: Et hactenus Iulianus videtur expreſsè pro inductione eorum facere, qui priorem ſententiam relatam ſuprà, num. 5. tuentur; verè tamen, licèt diſpoſuerit filium excludere nepotem, ſi vlterius non progrederetur, pro illis non faceret: poſſet namque vitari ea deciſio, dicendo prædictam prælationem aliis reſpectibus factam, qui propoſito noſtro non conueniunt; aut ſaltem eum textum plures ſpecialitatis rationes habere, vt cum Iaſone, & Fabro, probauit Guttierrez practicarum, lib. 3. dict. quæſt. 66. num. 37. ſiue propter ampliandum fauorem libertatis procedere, ne libertus plures patronos habere cogatur, vt cum Alexandro, Imola, & aliis obſeruauit Rolandus in conſil. 68. num. 51. volum. 1. aut ex aliis, quæ Hyppolitus Riminaldus notauit in conſ. 410. num. 24. & n. 31. & 32. lib. 4. In eo tamen ineuitabilis videtur, quia Iureconſultus ibi, poſtquam ſuperiora verba dixerat, eorum reddit rationem, dicens: Quia proximum quemque ad hæreditatem liberti vocari manifeſtum eſt. Et hoc eſt ſecundum, quod textus ille continet; vbi, vt dixi, ponitur ratio, quare filius nepotem excludit, & videtur contra nos fortiter vrgere: ſiquidem dicitur, ideò nepotem non admitti, quia proximus ad ſucceſſionem vocatur, & conſequenter ſolutio Molinæ, quòd text. ille loquatur in materia ſpeciali, conuenire poteſt primæ parti, vbi ſimpliciter diſponitur, quòd filius ſuccedit, & excludit nepotem; hoc enim ſpeciale eſt in ſucceſſione liberti, quia in omnibus aliis ſucceſſionibus filius & nepos per repręſentationem pariter admittuntur, §. cùm filius, Inſtitut. de hæreditatibus, quæ ab inteſtato, vbi Faber, & Angelus: ſed non videtur conuenire rationi prædictæ, quæ euincit rationem ſpecialitatis, vt non admittatur nepos cum filio, in eo conſiſtere, quòd proximus quiſque ad hæreditatem vocatur, & hoc modo inductus ille textus, fortiter adſtringere videtur, vt ex vocatione proximioris, repræſentatio excluſa cenſeatur: nihilominùs tamen ſolutio Molinæ defendi poſſet, & pro defenſione eius conſtitui, quòd ratio illa, quia proximum quemque, &c. in contrarium non vrget; eo quòd Iureconſulti Iuliani intentio dumtaxat eſt ostendere, in caſu illo nepotes non admittendos, quandiu filius eſt, & reddit rationem: Quia proximum quemque ad hæreditatem liberti vocari manifeſtum eſt. Quæ ratio concludit, nepotes non admittendos, quia materia, de qua agitur ibi, ſuadet proximos tantùm eſſe filios, cùm in ea repræſentationi locus non ſit, non verò concludit, vocationem proximiorum repræſentationem excludere, quinimò admittere eam, plenè probatum fuit ſuprà, ſi materia ſuapte natura habilis fuerit. Vel ſubtilius, & vltra Molinam, & reliquos dici poſſet, conſtituendo in primis, lege 12. tabularum in ſucceſſione aui ab inteſtato, nepotem in locum patris præmortui ſuccedere, atque repreſentando eum, cum patruo ſimul ad ſucceſſionem aui vocari, l. in teſtato, l. ſi defunctus, C. de ſuis & legitimis hæredibus, §. cum filius, Inſtitut. de hæred, quæ ab inteſt. defer. idque in ſucceſſione tantùm aſcendentium admiſſum fuiſſe; nam agnati tranſuerſales ſecundùm gradus prærogatiuam vocabantur, l. 1. §. gradatim, ff. vnde cognati, l. 2. §. hæreditas, & §. legitima, ff. de ſuis & legitimis hæredibus; & ſic filius non repræſentabat gradum patris ſui prædefuncti, §. ſi plures, Inſtitut. de legitima agnatorum ſucceſſione, vbi Antonius Pichardus num. 1. ſic adnotauit: Iuſtinianus verò in tranſuerſalibus primi gradus hoc emendauit, ſtatuítque, in ſucceſſione fratris defuncti admittendos ſimul cum patruo, hoc eſt cum fratre, & alterius fratris filios ſuperſtites, ſed extra filios fratrum, repræſentationi locum non eſſe, Authent. de hæredibus ab inteſtato venientibus, §. 1. verſ. huiuſmodi, Authent. ceſſante, Authent. poſt fratres, 2. C. de legitimis hæredibus l. 5. tit. 13. partita 6. l. 18. Tauri, vbi Antonius Gomezius num. 8. & Tellus Fernandez num. 3. l. 5. tit. 8. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, vbi latè Matiençus, de Azeued. Graſſus §. ſucceſſio ab inteſtato, quæſt. 30. & 31.

Hoc ſuppoſito dicendum eſt, ideò in d.l. ſi libertus præterito, §. 1. ff. de bonis libertorum, repræſentationem ceſſare, quia non tractabatur de ſuccedendo in bonis aui, ſed de ſuccedendo in bonis liberti, vti ex contextura eius textus conſtat apertè: de iure autem antiquo, cum ſolùm in ſucceſſione aſcendentium haberet locum repræſentatio, vt ſuprà diximus; meritò denegatur à Iuliano in ea ſpecie repræſentatio.

Nec obſtat dicere, quòd ſucceditur ibi in iure Patronatus, quod ipſius aui erat: Nam reſpondetur quòd cùm filius ex iure patronatus non conſequatur ius ſuccedendi in bonis aui, ſed liberti; non inſpicitur perſona aui, nec ſeruatur ordo ſuccedendi ab inteſtato ipſi auo, per textum ſingularem in l. Paulus, §. Paulus reſpondit nepotem, ff. de bonis libertorum; idcircò, quia agebatur de ſucceſſione liberti, in qua repræſentationi locus non eſt, rectè adiicitur illa ratio, Quia proximum quemque, &c. eáque ad excludendum nepotem ſufficiens eſt, quippe cùm ipſe nepos remoto repræſentationis beneficio, in proximiori gradu non ſit, cùm præcedat eum pater ſuus; fruſtra tamen, & ineptè quidem adiiceretur prædicta ratio, ſi de ſuccedendo auo tractatum eſſet, cùm in ſucceſſione aui ab inteſtato proximum quemque lex vocauerit, per text. in d.l. 2. §. hæreditas, & §. legitima, ff. de ſuis & legitim. hæredibus; & tamen nepos ex filio ad ſucceſſionem admittitur, vt ſuprà probauimus, quia per repræfentationem in proximo gradu conſtituitur, per text, in d. §. cùm filius, Inſtitut. de hæredit. quæ ab inteſt. defer. Et in hoc conſiſtit vera ratio illius textus, non verò in alio, quod dicebat Rolandus in conſ. 68. num. 51. volum. 1. cuius mentionem fecimus ſuprà, propter ampliandum fauorem libertatis ſic ſtatutum, ne libertus cogatur plures habere patronos: id enim in conſideratione non habetur in eo textu, vt conſtat ex fine eiuſdem, ibi: Si autem ex duobus patronis alter vnum filium, alter duos reliquiſſet, dixi viriles inter eos partes fieri. Nihil ergo intereſſet, nepotes admitti cum filio ob prædictam rationem, niſi aliud reſiſteret, vt ſuprà oſtendi.

Ex quibus, nec etiam probari poſſunt ea, quæ in propoſito d. legis cum aliis ſcribunt Iaſon in l. ſi auiæ, num. 5. C. de ſucceſſorio edicto, & in conſ. 215. colum. penultima, lib. 2. Hyppolitus Riminaldus in conſil. 410. num. 24. & num. 31. & 32. lib. 4. nec enim vera ſunt, neque ſuperiùs dictis conueniunt. Et de his hactenùs dixiſſe ſufficiat.

CAPVT XXI.

Ad explicationem 3. & 4. & 7. Aſſertionis, quæ ad diuiſionem Subſtitutionum pertinent, & cap. 81. lib. 1. continentur, breuis traditur, & dilucida interpretatio: Subſtitutionis Directæ an quatuor ſint, vel quinque ſpecies: Vulgaris etiam, an ſit triplex: Fideicommiſſaria item, an proprie ſit ſubſtitutio, diſcutitur, & nonnulla ab Authore adnotantur, quæ ſic diſtinctè compoſita, atque originali Scribentium omnium lectura elaborata, nullibi anteà fuerant.

SVMMARIVM.

- 1 Substitutionum quædam directæ ſunt, quædam obliquæ: Directa est illa, quæ ſubſtituto hæreditatem defert ſine alterius miniſterio, & reſtitutione. Obliqua eſt, quæ ſubſtituto hæreditatem defert ex alterius miniſterio, & reſtitutione, vt fideicommiſſiaria. Idque multorum Authorum ſententiâ comprobatum, & latiùs explicatum, remiſſiuè.
- 2 Subſtitutionis directæ quinque ſpecies ſunt, videlicet Vulgaris, Pupillaris, Exemplaris, Reciproca, aliàs breuiloqua, item Compendioſa, idque ex ſententia Communi.
- 3 Contra quam plures rationes expendi ſolent, quæ remiſſiuè adducuntur.
- 4 Et illis reſponderi poteſt ex his, quæ hoc num. adnotantur, item ex his, quæ in propoſito Alexander Trentacinquius ſcripſit, & ibidem pro ſententia communi, fortiſſimæ duæ rationes adductæ, remiſſiuè.
- 5 Subſtitutiones principales duas tantum eſſe, Vulgarem, & Pupillarem: cæteras autem ad has referri, vel ex his compoſitas, ex noua Petri Gregorij obſeruatione in hac materia.
- 6 Substitutionis Directæ quatuor ſpecies eſſe, Vulgarem, Pupillarem, Exemplarem, & Militarem: & conſequenter, neque Breuiloquam, neque Compendioſam conſtituere diuerſam ſpeciem de per ſe, in puncto & rigore iuris verius eſſe ex ſententia Authoris, quæ & aliorum authoritate fulcitur.
- 7 Subſtitutio propriè an dicatur fideicommiſſaria, & in statutis, vtrùm appellatione Subſtitutionis comprehendatur, difficile quidem eſſe.
- 8 Et verè in hoc dubio duas eſſe, & præcipuas Doctorum ſententias: & diſputationis gratiâ de facili poſſe quem vtramuis partem defendere, nonnullis etiam Authoribus originaliter, atque attentè prælectis vtramque opinionem iure, & ratione corroborare, & euertere, & vtramque ſuſtinere.
- 9 Inter alios tamen in propoſito dubio Paulus Leonius, Sfortia Oddi, Alexander Trentacinquius, Ioannes Bolognetus, & Angelus Matheacius commendantur.
- 10 Subſtitutionem dici propriè fideicommiſſariam ex ſententia Alex. & aliorum.
- 11 Pro quibus remiſſiuè expenduntur rationes nonnullæ, quæ fortiùs adſtringunt.
- 12 Alexandri ſententiam qui defendere voluerit, facilè reſpondere poterit omnibus contrariæ partis fundamentis, prælectis nonnullis Authoribus, qui recenſentur hoc num.
- 13 Subſtitutionem non dici propriè fideicommiſſariam ex ſententia Baldi, & aliorum.
- 14 Pro quibus infinita fundamenta congeruntur in vnum
- 15 Et contrariæ partis fundamentis pleniſſimè reſpondetur remiſſiuè, atque reſponſum etiam generale num. ſeq. traditur per Authorem.
- 16 Subſtitutionis nomen latiſſimum eſſe, & in lata ſignificatione, quamcunque ſubrogationem appellari poſſe Subſtitutionem.
- 17 Pauli Leonij locus, pro reſolutione Authoris adducitur.
- 18 Ioannis Bologneti reſolutio pro ſententia Authoris ponderata.
- 19 Subſtitutio Vulgaris triplex, quædam expreſſa, quædam tacita, quadam tacita partim expreſſa, & partim tacita.
- 20 Expreſſum aliquid tripliciter dicitur, in genere, in ſpecie, & in indiuiduo.
- 21 Subſtitutio Vulgaris, expreſſa dicitur in genere, in ſpecie, & in indiuiduo.
- 22 Subſtitutiones Vulgaris, & Pupillares, quæ continentur ſub Reciproca aut Breuiloqua, & Compendioſa, expreſſa dicuntur verbis generalibus, quia quamuis non contineantur ſub Reciproca, aut Compendioſa expreſsè, ſi accipiamus expreſſum in ſpecie, & ſingulariter; in genere tamen accipiendo, comprehendi dicuntur.
- 23 Pro communi ſententia nonnullæ leges inductæ.
- 24 Communis ſententia nonnullis modis limitata.
- 25 Subſtitutiones Vulgares, & Pupillares, quæ ſub Reciproca continentur, tunc demùm dicuntur expreſſa verbis generalibus, cùm Reciproca generaliter, aut ſimpliciter concipitur; ſecus tamen, ſi ad vnum caſum teſtator ſe reſtrinxit, provt hoc numero declaratur.
- 26 Subſtitutio Pupillaris, quæ non vigore Reciprocæ, ſed ſub vulgari expreſſa continetur, matrem non excludit ex ſententia communi; contrà ex ſententia Authoris, quæ doctrinâ Bartoli fulcitur, & num. ſeq. ad finem.
- 27 Subſtitutio Pupillaris, quæ continetur ſub reciproca ſimplici, aut generali, expreſſa dicitur verbis generalibus, & conſequenter matrem excludit.
- 28 Bartoli repugnantiam in quæſtione ſuperiori, rectè notatam per Menochium.
- 29 Diui Pij conſtitutionem non obstare reſolutioni communi traditæ ſuprà, num. 22. & ibidem, verè, & dilucidè explicatus textus in l. iam hoc iure, 4. ff. de vulg. & pup. ſubſtit.

PRo huius capitis dilucida, & abſoluta explicatione, conſtituendum erit in primis, quòd ſubſtitutionum. vt dicebamus lib. 1. cap. 81. aſſert. 3. quædam directæ ſunt quædam obliquæ: Directa eſt illa, quæ ſubſtituto hæreditatem defert ſine alterius miniſterio, & reſtitutione. Obliqua eſt, quæ ſubſtituto hæreditatem defert ex alterius miniſterio, & reſtitutione, vt Fideicommiſſaria; ſic poſt Gloſſam in rubrica ff. de vulg. & pupill. ſubſtitut. Albericum, Bartol. Alex. Iaſon. Ripam, & alios, tradiderant Baldus de Vbaldis de ſubſtitutionibus, in præludiis, num. 2. Bartolus de Hucio in præludiis eiuſdem tractatus, num. 1. & Antonius Fumeus in principio, n. 6. Lancelotus Politus in eodem tractatu, in principio, num. 17. Vdalricus Zaſius num. 4. & Paulus Leonius num. 60. Lancelot. Galiau. in l. Centurio, col. 3. ff. de vulg. & pupil. ſubſtit. Guil Bened. in cap. Rainuntius, de teſtamentis, verbo, ſi abſque liberis, tit. de Compendioſa, num. 12. Couar. in cap. Rainuntius, de teſtamentis §. 4. num. 2. Coſta in cap. ſi pater, eodem titulo, lib. 6. in principio, num. 1. Suarez in addit. ad Antonium Gomezium, lib. 1. variarum c. 3. litera B. Sfortia Oddi in præludiis Compendioſæ, 1. part. quæſt. 5. num. 2. Michaël Graſſus §. ſubſtitutio, quæſt. 3. num. 1. Petrus Gregor. in Syntagmate iuris, lib. 42. cap. 2. num. 1. D. Spino in ſpeculo teſtamentorum, gloſſa 21. num. 17. Alexander Trentacinquius, de ſubſtitut. in præfatione, num. 20. qui rem hanc latiùs declarant, vt penes eos videri poterit.

Secundò conſtituendum eſt, ſubſtitutionis Directę quinque eſſe communi Doctorum placito ſpecies, videlicet Vulgarem, Pupillarem, Exemplarem, Reciprocam, aliàs Breuiloquam, item Compendioſam: quod scribunt Gloſſa. Bartolus, Albericus, Alexander, Aretinus, Iaſon, Ripa, & alij communiter in rubrica ff. de vulg. & pup. ſubſtitut. & in rubrica, & in l. precibus, C. de impuberum, Decius in l. in teſtamento, columna prima. C. de militari teſtamento, Baldus de Vbaldis, Bartolus de Hucio, Antonius Fumeus, & Lancelotus Politus de ſubſtitut. in locis relatis ſuprà. Sfortia Oddi, in præludiis Compendioſæ, part. 1. quæſt. 5. in finalibus verbis, Graſſ §. ſubſtitut. d. quæſt. 3. In fine D. Spino in ſpeculo d. gloſſa 21. num. 18. & nouiſſimè cum Communi tranſit Antonius Pichardus in rubrica Inſtitut. de vulgari ſubſtitut. num. 70. & 71. vbi reddit rationem, quare cùm quinque ſint substitutionum ſpecies ex ſententia prædicta, duarum tantùm meminerit Tribonianus in rubrica, ff. de vulgari & pupillari ſubſtitut. ſed aliter obſeruat Petrus Gregor. Tholoſanus, quem tacet prædictus Author, vt mox videbimus; tranſit etiam cum ſententia communi, & ſubſtitutionem Reciprocam, aliàs Breuiloquam, item & Compendiosam ſpeciem eſſe ſubſtitutionis de per ſe, & propriam ſubſtitutionem defendit Alexander Trentacinquius de ſubſtitut. 4. part. cap. 1. num. 2. & 5. part. c. 3. ad finem, vbi in propoſito diuerſas Doctorum ſententias cumulat: communem etiam Doctorum diuiſionem ſequitur Ioannes Oinotomi ad titulum Inſtit. de vulg. ſubſtit. in principio, num. 7.

Verumenimuerò, aduerſus præfatam, & communem Doctorum ſententiam, quamplurima vrgent, quæ: veré illam dubiam, & difficilem reddunt, & vndecim argumenta expendit contra eam, ſed illis optimè ſatisfacit Bartolus de Hucio in præludiis ſubſtitut. ex num. 1. cum ſeq. & rationi cuidam, quæ fortiter adſtringit contra ſententiam eandem, rectè reſpondet Vdalricus Zaſius in præludiis ſubſtitut. num. 4. fortiùs argumentatur Paulus Leonius in eodem tractatu, de ſubſtitut. in præludiis, num. 60. & 61. cui tamen, & aliis contra Communem tenentibus, congruenter reſponderi poterit ex his, quæ in propoſito ſcripta reliquit Alexander Trentacinquius de ſubſtitut. 5. part. c. 3. à principio, vſque ad verſiculum, secunda eſt opinio, & vide 4. part. c. 1. num. 2. Atque, vt generaliter dixerim, licet verum ſit, quòd ſubſtitutiones Reciproca, aut Breuiloqua, & Compendioſa reſoluantur ſemper in vnam ex aliis ſubſtitutionum ſpeciebus; tamen quoad earum conceptionem, & quoad modum & formam, negari non poteſt. quin ſint diuerſæ ab illis aliis: ideò expediens fuit, vt ipſæ quoque ponerentur, ad hoc vt cognoſcerentur, & declararetur quibus verbis fierent, & quas ſubſtitutiones continerent, ac multa etiam alia detegerentur quæ neceſſarium fuit declarare, quod & ipſe Paulus Leonius vbi ſuprà fatetur d. num. 61. & pro Communi fortiſſimè etiam vrgent vltra prædictam rationem aliæ duæ rationes, quarum vnum tradit Couarr. in d. c. Rainuntius, de teſtamentis §. 7. num. 1. aliam Alexander Trentacinquius de ſubſtitut. 5. part. cap. 3. In finalibus verbis, ex quibus communis ſententia probari poſſet nec placet noua quædam ſubſtitutionum. diuiſio, quam tradit Menchaca de ſucceſſionum progreſſu, lib. 2. §. 11. ante num. 1. Cogita tamen, an forſan iure ſubſiſtere poſſit Petri Gregorij opinio noua in hac materia: Is enim in ſyntagmate iuris, lib. 42. cap. 2. num. 10. in ea fuit opinione, vt exiſtimaret, duas tantùm principales ſubſtitutiones eſſe, Vulgarem, & Pupillarem, cæteras autem ad has referri, vel ex his compositas, vt latiùs ibi probat prædictus Author, & in id expendit titulum ff. de vulgari & pupillari ſubſtitut. vbi de Vulgari, & Pupillari tantùm ſubſtitutione tractatur.

Tertio deinde loco conſtituendum eſt, ſententiam communem, vt dixi, probabilem eſſe, & diſputationis gratiâ facilè defendi poſſet; tamen in puncto & rigore iuris verius eſſe, ſubſtitutionis Directæ quatuor ſpecies eſſe, Vulgarem, Pupillarem, Exemplarem, & Militarem: & conſequenter, neque Breuiloquam, neque compendiosam conſtituere diuerſam ſpeciem de per ſe: quod cum iudicio probauit Bartolus in l. Centurio, num. 11. & in l. Lucius, num. 2. ff. de vulg. & pupil. ſubſtitut & eſſe magis communem, & veriorem ſententiam Bartoli teſtantur nonnulli relati per Alexandrum Trentacinquium de ſubſtitut. 5. part. cap. 3. in principio, & vltra relatos ibi. Bartolum ſequuntur Marianus Socinus num. 179. Alciatus num. 56. in dict. l. Centurio Bolognetus in rubrica. ff. de vulgar. & pupil. ſubſtitut. num. 58. Antonius Fumeus de ſubſtitut. num. 68. Zaſius in eodem tractatu, cap. 4. num. 1. & cap. 5. in principio, Couarruuias in dict. cap. Rainuntius de teſtamentis, §. 7. num. 1. Decianus etiam in conſilio 1. num. 81. lib. 1. vbi dicit, quòd ſubſtitutio Compendioſa non eſt ſpecies ab aliis ſeparata, ſed quædam conceptio, plures ſubſtitutiones æquè principaliter expreſſas comprehendens. Suarez in addit. ad Antonium Gomezium, tomo 1. variarum, cap. 3. litera, B. vbi vide. Paulus Leonius de ſubſtitut. in præludiis, num. 62. Coſta in cap. ſi pater, de teſtamentis, in 6. in principio, num. 1. vbi num. 10. in verſiculo, inter has ſingulares, concludentem rationem adducit pro hac parte, ſed tacet Bartol. in dict. l. Lucius, columna 1. ſic ante ipſum dicentem, ſicuti ex eo colligunt Iaſon, & Ripa ibi, num. 11. & Coſta non relato, aduertit Couarruuias in dict. cap. Rainuntius §. 7. in principio. Et hactenus de his, quæ ad dictam 3. Aſſertionem pertinent.

Nunc verò & quarto loco conſtituendum eſt, difficile quidem eſſe, an ſubſtitutio dicatur propriè fideicommiſſaria, & in ſtatutis, vtrùm appellatione Subſtitutionis comprehendatur? Et verè in hoc dubio duas eſſe, & præcipuas Doctorum ſententias: & diſputationis gratiâ de facili poſſe quem vtranuis partem defendere, nonnullis etiam Authoribus originaliter, atque attentè pręlectis, vtramque opinionem iure, & ratione corroborare, & euertere, & vtrumque ſuſtinere: inter alios tamen videndi erunt omninò in propoſito Paulus Leonius, Sfortia Oddi, Alexan. Trentacinquius, Ioannes Bolognet. & Angelus Matheacius, quos ſtatim commemorabo; ij enim eleganter, atque latiſſimè omnium in hac quæſtione ſcribunt.

Et in primis affirmatiuam partem, videlicet quòd fideicommiſſaria ſit propria ſubſtitutio, & fideicommiſſarius dici poſſit ſubſtitutus, licèt non dicatur propriè hæres, tenuerunt Alex. in rubrica, ff. de vulgar. & pup. ſubſtitut. num. tertio. Socin. num. 15. & Rapi num. 10. idem Alexander in rubrica. C. de impuberum, & Curt. iunior, ibi, num. 17. Marianus Socin. in l. Centurio, num. 34. ff. de vulg. & pup. ſubſtitut. Duarenus in paraphraſi ad illum titulum, cap. 1. colum. 3. Lancelotus Politus de ſubſtitut. in præludiis, num. 8. & 9. Marianus Socin. in conſilio. 128. lib. 1. cui conſilio viginti tunc temporis excellentiores huius doctrinæ Doctores ſe ſubſcripſerunt, vt teſtantur nonnulli referendi infrà. Menchaca de ſucceſſionum progreſſu, lib. 2. §. 11. num. 10. Sfortia Oddi in præludiis Compendioſæ, par. 1. quæſt. quinta, ex num. 2. vſque in finem quæſt. qui dicit hanc eſſe magis communem ſententiam. Graſſus §. ſubſtitut. quæſt. 3. num. 2. Alexand. Trentacinquius de ſubſtitut. in præfatione, num. 24. pleniſſimè Bolognetus in rubrica, ff. de vulg. & pupil, ſubſtitut. ex num. 53. cum ſequentibus, qui eodem num. in verſiculo, vnde in contrarium, pręcipuas huius ſententiæ rationes adducit: plura etiam fundamenta pro hac parte congerit, & ſolutiones, quas contrariæ opinionis Authores reddunt, improbat Alex. Trentacinquius d. præfatione, ex num. 24. vſque ad num. 28. Sfortia dict. quæſt. 5. Verſiculo, contrariam itaque ſententiam, vſque ad finem quæſt. Angelus Matheacius de legat. & fideicommiſſis, lib. 1. cap. 6. ex num. 10.

Et qui hanc opinionem defendere voluerit, omnibus contrariæ partis fundamentis reſpondere poterit, vt pleniſſimè reſpondent Leonius de ſubſtitut. in præludiis, ex num. 85. vſque ad num. 100. Sfortia d. quæſt. 5. ex num. 2. Bolognetus vbi ſuprà d. num. 53. qui duodecim argumentis contrariæ ſententiæ ſatisfacit: optimè Alexander Trentacinquius vbi ſuprá, ex num. 22. cum ſequent. Et hactenus de opinione Alexandri, quam & conditores Partitarum ſequuti ſunt, vt conſtat ex l. 1. titulo. 5. partita 6. in fine, dum dicit: Otra manera ya de ſubſtitucion, à que dizen en Latin fideicommiſſaria, & ibi Gregorius verbo, fideicommſſaria, in hunc modum ſcribit: Dicitur ergo ſubſtitutio illa, quæ eſt fideicommiſſaria, vt hic vides, &c.

Sed contrariam ſententiam, non dici propriè ſubſtitutionem illam, quæ eſt fideicommiſſaria, tenuerunt Nicol. de Matta, Bald. Salicet. Caſtrenſis, Decius, & alij in rubrica, C. de impuberum, Gloſſa, & Doctores in rubrica, ff. de vulg. & pup. ſubſtit. vbi Alciatus num. 17. & Ripa num. 5. Antonius Fumeus de ſubſtitut. in præludiis, num. 7. & Politus num. 8. Claudius in eodem tractatu, cap. 7. in fine, Aretinus in tractatu Fideicommiſſaria, num. 4. & eſt communis opinio, vt dicti Doctores atteſtantur, & Iaſon in rubrica, C. de inſtitut. & ſubſtitut. Socinus iunior in l. Centurio, num. 31. ff. de vulgar. & pup. ſubſtitut. Sapia in d. rubrica, C. de impuberum, num. 13. Decius in conſilio 416. num. 12. Corneus in conſìlio 320. volumine 4. & nouiſſimè cum hac opinione tranſit Antonius Pichardus in rubrica, Inſtitut. de vulgari ſubſtitut. num. 72. & pro hac ſententia quamplurima fundamenta conſiderarunt ſuperiores Authores, & illa congeſſit in vnum Sfortia Oddi in præludiis Compendioſæ, 1. part. quæſt. quinta, ex num. 2. Bolognetus in rubrica, ff. de vulgari, & pup. ſubſtitut. ex num. 53. Angelus Matheacius de legatis, & fideicommiſſis, lib. 1. cap. 6. ex num. 2. vſque ad num. 10. Alexander Trentacinquius de ſubſtitut. in præfatione, num. 22. & 23. Paulus Leonius de ſubſtitut. in præludiis, ex num. 85. cum ſequentibus, & num. 100. vſque ad num. 107. & verè, & concludenter ſatisfacit præcipuis contrariæ partis rationibus, ſic vt qui hanc opinionem defendere voluerit, omninò ad eum confugere debeat; deinde, & expendere rationem efficacem, quam in propoſito conſiderauit Antonius Fumeus in præludiis, de ſubſtitut. num. 7. denique, & legere Decium in rubrica, C. de impuberum, num. 2. Alciatum in rubrica, ff. de vulg. & pup. ſubſtitut. ex num. 10. cum quibus optimè ſatisfieri poterit cuicunque partis contrariæ argumentationi, & vt generaliter, aut vno vel tantùm verbo ad omnia fundamenta contraria dixerim, animaduertendum erit, Subſtitut. nomen latiſſimum eſſe, & in lata ſignificatione quamcunque ſubrogationem appellari poſſe ſubſtitutionem, quod Doctores profitentur communiter in rubrica, ff. de vulg. & pup. ſubſtitut. Graſſus §. ſubſtitut. quæſt. 1. in principio, Doctor Spino in ſpeculo teſtamentorum, gloſſa 21. num. 2. Antonius Pichardus in rubrica, Inſtitut. de vulgari ſubſtitut. num. 40. & num. 41. & in hoc ſenſu verbum, ſubſtitutio commune eſſe dicitur, tam ad directam, quàm ad obliquam, ſeu fideicommiſſariam ſubſtitutionem, vt docuerunt Ripa num. 187. Marianus Socinus num. 331. & Galiaula num. 511. in dict. l. Centurio, ff. de vulg. & pup. ſubſtitut. In eodem etiam ſenſu, cùm in fideicommiſſo detur ſaltem quoad iura vtilia, quædam ſubrogatio in locum hæredis, eo reſpectu appellari poteſt fideicommissum Subſtitutio, quod ex ſuperioribus Authoribus eleganter agnouiſſe videtur Paulus Leonius in præludiis dicti tractatus, num. 100. & num. 102. vbi poſt longam diſputationem ſtat in ea conclusione quòd licèt verbum, ſubſtituo, propter ſui generalitatem, poſſit etiam ad diſpoſitionem fideicommiſſariam referri, non tamen ſequitur, id propriè, & verè dici, ſed impropriè; & hinc eſſe dicit, quod in dubio ſubſtitutio intelligitur directa, non autem obliqua, ſeu fideicommiſſaria, cap. 1. de teſtamentis, in 6. quia ſcilicet verba in dubio in propria ſignificatione accipiuntur, l. non aliter, ff. de legatis tertio, l. 3. §. hæc verba, ff. de negotiis geſtis; at fideicommiſſum propria ſubſtitutio non eſt: deinde ipſemet Author num. 107. 108. & ſequentib. in eodem reſidet; concludendo enim ſic putat dicendum, quòd aut conſideramus ſubſtitutionem directam in ſpecie, & tunc non ſit dubium, fideicommiſſariam non eſſe illam, ſed diuerſam ab ea, nam nomina ſunt diuerſa; ergo etiam res diuerſæ dici debent, l. ſi idem, C. de teſtamentis: item diuerſa initia, & diuerſam cauſam finalem hæ diſpoſitiones habuerunt, vt ibidem latiùs notauit: Aut verò capitur ſubſtitutio in genere; & tunc contrarium dicendum eſt, quia licèt ſubſtitutio directa diuerſum nomen, diuerſum effectum, & finem à Fideicommiſſaria habeat, & vna ſpecies non eſt alia; tamen ſecus in genere, quia genus comprehendit ſub ſe omnes ſuas ſpecies: item qualibet ſpecies habet ſuum genus neceſſariò; terminus enim iſte, ſubſtituo, in genere ſumptus prædicatur de ſubſtitutione directa, & fideicommiſſaria, & vtraque ſub ſuo genere æque continetur, vt ibi latiùs oſtendit Leonius ipſe, & in idem incidit, ſed tacet eum Ioannes Bolognetus in rubrica, ff. de vulgari, & pup. ſubſtitut. num. 55. vbi concludendo dicit, quòd ſubſtitutio capitur in genere, & in ſpecie; & in genere comprehendit omnes directas, & fideicommiſſarias ſubſtitutiones de proprietate ſermonis: in ſpecie verò contrà, vt ibidem oſtenditur, Exquibus remanet vera huiuſce diſputationis reſolutio, vt ampliùs de veritate eius dubitari non debeat: remanet etiam lib. 1. cap. 81. aſſertione quarta, rectè dictum, vtramque opinionem diſputationis gratiâ poſſe defendi, ſed in puncto iuris, Baldi, & ſequacium opinionem veriorem eſſe, Alexandrique, & aliorum ſententiam iure non ſubſiſtere, niſi intelligendo eam, vt præfati Authores declarant, quomodo intelligit etiam Angel Matheacius de legat. & fideicommiſ. lib. 1. dict. cap. 6. num. 25. quatenus diſtinguit, an ſubſtitutio ſumatur in genere ampliſſimo, &. æquiuoco, aut in genere vniuoco, & ſpeciali ſubſtitutionis hæredis, vt latiùs ibi videri poterit.

Nunc verò & quinto loco (conſtituendum eſt, quod ad 7. Aſſertionem pertinet) Doctores communiter in eam iuiſſe ſententiam, & diſtinctionem, vt ſcilicet ſubſtitutio Vulgaris triplex ſit, quædam Expreſſa quædam Tacita, quædam Mixta partim expreſſa, & partim tacita, Expreſſa rursùs triplex eſt; nam ſicut aliquid expreſſum tripliciter dicitur, in genere videlicet, in ſpecie, & in indiuiduo: ita Vulgarem omnes dicunt reperiri, expreſſam in genere, in ſpecie, & in indiuiduo; quod poſt Bartolum, & communem quamplurimorum ſententiam, probarunt. & latiſſimè explicant Couarruuias, Guil. Benedict. Sfortia Oddi, Graſſus, Simon de Prætis, Bolognetus, & alij, quos ſtatim congeram in vnum Subſtitutiones ergo vulgares, & pupillares, quæ continentur ſub Reciproca, aut Breuiloqua, & Compendioſa, expreſſæ dicuntur verbis generalibus, quia quamuis non contineantur ſub Reciproca, aut Conpendioſa expreſsè, ſi accipiamus expreſſum in ſpecie, & ſingulariter; in genere tamen accipiendo comprehendi dicuntur: ita docet Bart. & Accurſij ſententias, quæ contrariæ videbantur, conciliat in l. 1. ff. de vulg. & pup. ſubſtitut. num. 8. receptus ſecundùm Socin. Aret. & Iaſon num. 20. Ripam num. 77. & Ruinum num. 19. ibidem Bald. & Angel, in l. iam hoc iure, eiusdem tituli, Gloſſa, Bartol. Bald. Paul. Alex. Iaſon, Salicet. Cinus, & Decius in l. in teſtamento, C. de teſtamento militis, Corneus in conſilio 199. volum. 2. Alexan. in conſil. 52. colum. 4. verſiculo, ad tertium, volum. 7. Rolandus in conſilio 69. num. 21. volumine 1. Baldus de Vbaldis de ſubſtitut. cap. de vulgari ſubſtitut. num. 3. & 4. Bartolus de Hucio ibidem, num. 3. & 4. Antonius Fumeus in eodem tractatu, num. 12. & 13. Lancelotus Politus particula 1. num. 1. & ſequentibus, Vdalricus Zaſius de vulgari ſubſtitut. c. 1. num. 2. & in effectu idem concludit Leonius in eodem tractatu, cap. 1. ex num. 20. vſque ad num. 28. Capra ibidem, quarta ſpecie de Reciproca, num. 35. Guillel. Benedict. in cap. Rainuntius, de teſtamentis, verbo, ſi abſque liberis, de vulgari ſubſtitut. ex num. 12. vſque ad num. 19. Duarenus in paraphraſi, ad titulum, ff. de vulg. cap. 10. Antonius Gomezius tom. 1. variarum, cap. 3. num. 12. Menchaca de ſucceſſionum progreſſu, lib. 2. §. 12. num. 18. & 19. & §. 19. num. 20. Couarruuias in d. cap. Rainuntius, §. 4. num. 4. & §. 7. num. 3. Sfortia Oddi, in præludiis Compendioſæ, 2. part. quæſt. 3. per totam. Coſta in cap. ſi pater, de teſtamentis, in 6. verbo, ſi de cederet, num. 8. & num. 10. Bolognetus in rubrica, ff. de vulgar. & pup. ſubſtitut. num. 19. Vaconius declarat, iuris, lib. 4. declaratione 62. num. 7. 9. & 11. Graſſus §. ſubſtitut. quæſt. 7. ex num. 1. vſque ad num. 5. Simon de Prætis de interpretatione vltimarum voluntatum, lib. 3. ſolutione 5. num. 32. & 33. folio. 69. & ſolutione. 9. num. 6. fol. 110. Petrus Gregorius in ſyntagmate iuris, lib. 42. cap. 12. num. 3. Alexander Trentacinquius de ſubſtitut. 1. part. cap. 1. num. 3. 4. & 5. qui pro communi hac ſententia & rationes adducit, & nonnullas leges inducit, ac inter alias rectè expendit text. in l. Lucius ff. de vulg. & pup. ſubſtitut. & in l. in teſtamento, C. de teſtamento militis, & in l. precibus, C. de impuberum. Denique, & meritò improbat Fulgoſ. Chriſtophor. de Caſt. & Aretinum. contrà tenentes, vt ibi videri poterit, & latiſſimè penes prædictos Authores.

Limitatur autem, & declaratur nonnullis modis sententia, & reſolutio ſuperior, vt per Graſſum d. §. ſubſtitut. quæſt. 7. num. 2. in fine, Menochium lib. 4. præſumptione 60. num. 47. & ſequentibus, latiùs ab Sfortia in præludiis compendioſæ, part. 2. d. quæſt. 3. in principio, verſiculo, vnde limitatur 1. & in verſiculis ſequentibus.

Et tunc demùm procedit, cùm Reciproca generaliter, aut ſimpliciter fit, & ſine reſtrictione ad certum caſum, vt ſi teſtator dixerit: Inſtituo filios impuberes, & eos inuicem ſubſtituo; tunc enim ſubſtitutiones vulgares, & pupillares, quæ ſub Reciproca continentur, ſunt expreſſæ verbis generalibus, ſecus tamen ſi teſtator ad vnum tantùm caſum ſe reſtrinxit, ita ſcilicet. Vos inuicem ſubſtituo, ſi alteruter veſtrûm hæres non erit; tunc enim Pupillaris non continetur vigore Reciprocæ, ſed ſub Vulgari expreſſa, nec matrem excludere poteſt, ex ſententia Bart. in l. Lucius. num. 19. ff. de vulg. & pup. ſubſtit. vbi Alexander. & Iaſon num. 13. & Rapi num. 40. idem Alexander in l. precibus, C. de impuberum, columna peaultima, & ibidem Riminaldus iunior num. 617. & cum Guil. Bened. Beroo, & aliis, explicat Menochius lib. 4. præſumptione 60. ex num. 47. vſque ad num. 52. Alexander Trentacinquius, dicens communem omnium ſententiam de ſubſtitut. 1. part. cap. 1. num. 6. & 7. Subſtitutio verò Pupillaris, quæ continetur ſub Reciproca ſimplici, aur generali, expreſſa dicitur verbis generalibus, & conſequenter matrem excludit, vt ſcribunt Gloſſa, Bartol. & alij communiter in dict. l. Lucius, Menochius d. præſumptione 60. num. 50. Alexander Trentacinquius d. cap. 1. num. 6. ad finem, Simon de Prætis de interpretatione vltimarum voluntatum, lib. 3. ſolutione 11. num. 6. fol. 110. Mantica de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 5. titulo. 8. num. 12. qui omnes excepto Menochio, loco relato ſuprà, non aduertunt ad vnum nempe in propoſita ſpecie, Pupillarem etiam omninò tacitam debere excludere matrem, eo quòd ſubſtitutio Reciproca in caſum Vulgaris expreſſe ſacta, continet tacitam Pupillarem (quod nullus vnquam negauit) : ea autem ſufficiens eſt ad excluſionem matris propter alias turis ſententias, aut communem Doctorum reſolutionem quâ docemur, per Pupillarem ſubſtiutionem tacitam excludi matrem, cùm ſubſtituitur alter eiuſdem teſtatoris filius: tunc enim præſumitur voluiſſe patrem præferre filium vxori, vt eum Accurſio, Bartolo, Angelo, Caſtrenſi, Alexandro, Iaſone, Ripa, Calcaneo, Bolognino, Riminaldo, Socino, Ruino, Decio, Beroo, Guil. Bened. Coſta, & aliis adnotauit, & latiùs declarat Menochius lib. 4. præſumptione 39. num. 77. & ſequentib. qui dict. præſumptione 60. num. 41. optimè aſſequutus eſt Bartoli repugnantiam in hac quæſtione: is enim in l. 2. num. 44. ff. de vulgar. & pupil. ſubſtitutio. docuit expreſſim, matrem excludi per tacitam pupillarem, quando ſubſtitutus eſt alter filius ipſius teſtatoris, ſicque frater pupilli; & tamen in dict. l. Lucius, num. 14. contrarium tenuit apertè, cùm dixit matrem non excludi tacitâ illâ Pupillari comprehenſâ ſub Vulgari facta reciprocè, quæ tamen facta eſt duobus filiis.

Denique & vltimò conſtituto, reſolutionem communem traditam ſuprà, num. 22. minimè perturbari ex conſtitutione Diui Pij. de qua in l. iam hoc iure, 4. ff. de vulgar. & pupillar. ſubſtitut. vt contra nonnullos rectè aduertit Alexander Trentacinquius de ſubſtitut. 1. part. cap. 1. num. quinto, per totum, vbi inducit in contrarium illum textum, & eidem reſpondet, vt ibi videri poterit. Verè tamen, (vtcunque res ſit) negari non poteſt, quin conſtituio Diui Pij, cuius mentio facta eſt in ea lege, intelligenda non ſit in ſubſtitutione Reciproca, verbis generalibus concepta, de qua Communis relata ſuprà loquitur, ſed in ſubſtitutione reſtricta ad vnum caſum, ita ſcilicet: Vos inuicem ſubſtituo, ſi alteruter veſtrûm hæres non erit: quo caſu, quamuis Reciprocam ſubſtitutionem faciat, quæ ſub illa continetur omninò tacita eſt. Quod manifeſta, & concludenti ratione ſuadetur, ſi aduertamus, quòd Diui Pij conſtitutio in eiſdem terminis intelligi debet, in quibus Reſcriptum Diui Marci, quod à Diuo Pio extenditur ad Reciprocam: vnde ſicut Reſcriptum procedit, quoties ſubſtitutio non ſimpliciter, ſed in vnum tantum caſum facta eſt; ita quoque, & Diui Pij conſtitutio, quæ cùm alter caſus ex verborum ſignificatione non contineretur, omninò neceſſaria fuit, vt vterque caſus comprehenſus intelligeretur.

CAPVT XXII.

MAioratum ſi quis inſtituens, duntaxat dixerit: Ex bonis meis Maioratum inſtituo, ſiue facio, aut volo, quòd bona mea iure Maioratûs deferantur, nec aliud adiiciat, vtrùm ex vi verbi Maioratus, perpetua maioria inducatur, & quis ordo in ſucceſſione eius obſeruari debeat? vbi quæ hucuſque in propoſito ſcripta ſunt ab aliis, in medium proferuntur, & Iacobi Simancæ contra Communem opinio nouiter deſtructa, nouè etiam & verè fundamento illius reſpondetur; atque eodem caſu retento, ſi familia ſimpliciter vocetur, vel in fauorem conſanguineorum, aut coniunctorum Maioratus inſtituatur, nec certus ſucceſſionis ordo deſignetur, quid fieri debeat, explicatur: quid etiam, de Maioratus origine, & inſtitutione per ſcripturam non appareat, ſed per immemoriales præſcriptionis probationem tantùm, an perpetuus indicari debeat in dubio, & quo ſit in eo ordine ſuccedendum. Deinde ſi Maioratûs inſtitutor, vocato filio, vel conſanguineo aliquo tranſuerſali, aut etiam extraneo, dixerit ſe Maioratum inſtituere ex bonis ſuis, ſiue omnia bona ſua, vel aliquam partem eorum, proprio teſtamento, vel donatione in aliquem detulerit; ita quòd ea obtineat, & habeat titulo, & iure Maioratus, nec amplius adiiciat, an perpetuum Maioratum inſtituiſſe cenſeri debeat: Quid ſi pater meliorationem Tertij, & Quinti bonorum faciens, vocationes ad descendentes ex filiis primo nominatis reſtrinxerit, ſiue filios tantùm, vel aliquem eorum, & deſcendentes ab eis vocauerit, & bona alienari perpetuò prohibuerit, aut alia verba adiecerit, quæ videantur denotare perpetuitatem, verbum tamen vinculi, aut maioratus non expreſſerit, an perpetuus Maioratus præſumatur inductus? prætereà, ſi Maioratum inſtituens, ad eius ſucceſſionem filium ſuum primogenitum, & eius deſcendentes vocauit, vel Maioratum in perſona talis filij, ac descendentium inſtituit, ſiue reliquit talia bona tali filio, & eius deſcendentibus, vt illa poſſiderent iure Maioratus, vel inter filios, ac eorum deſcendentes Maioratum inſtituit cum vniuſcuiuſque filij, & deſcendentium ſpeciali vocatione, tranſuerſales tamen non vocauit, nec deſcendentes eorum, an perpetuus Maioratus inſtitutus cenſeatur inter tranſuerſales etiam qui ex genere inſtitutoris fuerint; an verò in vltimo deſcendenti Maioratus extingui debeat? Denique, ſi factis aliquorum filiorum, & deſcendentium ab eis ſpecialibus vocationibus, ad collateralium, vel aliorum vocationes inſtitutor non deſcenderit; dixerit tamen ſuam diſpoſitionem facere fauore generis & familiæ, & ad conſeruationem illius, vel vt bona perpetuò in ſua familia, agnatione, aut domo conſeruentur, vel ea ratione alienari bona prohibuerit, vtrùm Maioratus perpetuus inducatur vltra nominatos etiam in infinitum, maximè ſi ratio hæc adiecta ſit in fine diſpoſitionis, aut in principio: vbi quæ hactenus in præfatis quæſtionibus dici, aut excogitari potuerunt, diligenti & plena manu enucleata traduntur, multáque adnotantur per Authorem, quæ ita dilucidè, atque diſtinctè explicata, nullibi inuenies, etiamſi omnes vsque ad præſentem diem Scribentes prælegeris.

SVMMARIVM.

- 1 Author reddit rationem, ob quam principaliter, huius capitis diſputationem ſuccepit.
- 2 Maioratum ſi quis inſtituens, dumtaxat dixerit: Ex bonis meis Maioratum inſtituo, ſiue facio, aut volo, quòd bona mea iure Maioratûs deferantur, nec aliud adiiciat; an ex vi verbi Maioratus, perpetua maioria inſtituta cenſeri debeat, & quis ordo in ſucceſſione eius obſeruandus ſit? & num. ſeq. vſque ad num. 23.
- 3 Maioratus verbum ex ſui virtute ſignificat maioricatum perpetuum, & omnium primogenitorum ſubſtitutionem, & quòd res deueniat de maiore in maiorem in infinitum.
- 4 Maioratus verbum eſt collectiuum, & ſub ſe plures comprehendit primogenitos.
- 5 Maioratus verbum ex ſua natura perpetuitatem denotat.
- 6 Maioratum ex omnibus ſuis bonis, vel ex aliquibus ſe facere eo ipſo quòd aliquis profitetur, bona ipſa in ſua familia perpetuò conſeruari velle videtur, etſi aliud non adi ciat.
- 7 Didacum Couar. indiſtinctè nimis, aut malè citari communiter per Scriptores huius Regni, & verè & nouiter adnotatum per Authorem.
- 8 Didacus Couar. quo loco, & numero citari debeat, vt faciat in propoſito ſententiæ relatæ ſuprà num. 2.
- 9 Diſpoſitio qualibet ſecundùm regionis conſuetudinem interpretanda eſt.
- 10 Testator præſumitur in dubio conformare voluiſſe suam diſpoſitionem cum diſpoſitione iuris, & faciendo Maioratum ſimpliciter, ſuos deſcendentes & conſanguineos, eo iure, eo que ordine ad ſucceſſionem admittere, quo de iure admitti debent.
- 11 Maioratûs mentione facta in aliqua diſpoſitione, vel ſcriptura, omnes clauſulæ cenſentur appoſitæ, & omnia ſubintelligi debent, quæ ſolent communiter apponi in Maioratu, ex lege, conſuetudine, vel alia conſtitutione.
- 12 Actus omnis, in quo non apparet determinatio certa, debet accipi, & determinari ſecundùm conſuetudinem loci, quæ eſt ibi ius commune.
- 13 Maioratûs iure, ſi pater relinquat aliquam rem, nihil aliud ſtatuens, nec vocans filium maiorem, nec aliud vltrà dicens, ex hoc ſolùm remanet res vinculata in fauerem filij primogeniti, cum omnibus qualitatibus, & grauaminibus, quæ in Maioratibus apponi ſolent, tam ex iure, quàm ex conſuetudine.
- 14 Maioratûs titulo, ſi pater relinquat filio quamlibet rem, ad id non habens facultatem Regiam, etiamſi res excedat valorem Tertij, & Quinti bonorum, Maioratus in Tertio & Quinto ſuſtineri debet.
- 15 Maioratum de talibus, & talibus bonis, ſi pater habens plures filios, dicat quòd facit in filium ſuum, diſpoſitio valet, & de filio maiori intelligi debet.
- 16 Maioratus iure, ſi bona vinculentur inter deſcendentes alicuis, & ſi non dicatur, quòd perpetuò ſint vinculata, perpetua maioria conſtituta cenſetur.
- 17 Maioratum inſtituens, ſi dixerit dumtaxat: Ex bonis meis Maioratum inſtituo, ſiue facio, aut volo, quod bona mea Maioratûs iure deferantur ex hoc non cenſetur maioria perpetua inſtituta, ex ſententia Didaci Simancæ, contra Communem.
- 18 Cuius fundamentum refertur, & nihil vrgere, num. ſeq. adnotatur.
- 19 Ex teſtamento non completo, ſiue, vt Doctores dicunt, ratione voluntatis imperfecto, nihil debetur, & ibidem exornata nonnullis remiſſiuè, communis allegatio l. ſi quis cum teſtamentum, 25. ff. de teſtamentis.
- 20 Didaci Simancæ fundamento contra Communem, nouè & verè reſpondetur, & num. ſequent.
- 21 Maioratûs inſtitutor, eo ipſo quòd dixit ſe facere Maioratum ex bonis ſuis, etſi nihil aliud adiiciat, perinde haberi debet, ac ſi vincula omnia, conditiones, & ſubſtitutiones exprimeret, quæ ad perfectionem ſuæ voluntatis, atque perpetuitatem ipſam Maioratus inducendam, neceſſaria ſunt.
- 22 Maioratum inſtituens, intelligitur expreſſiſſe omnia, quæ ſunt illius propria, & naturalia etſi illa non expreſſerit, quia actus quilibet præſumitur geſtus ſecundùm ſuam naturam, àqua recipit interpretationem.
- 23 Maioratum inſtituens, ſi ita dixerit: Ex bonis meis Maioratum faciat, ſiue volo, quòd bona mea iure Maioratûs deferantur, nec diſtinctè, atque explicitè ſucceſſionis ordinem deſignauit, familiam tamen ſuam vocauit, aut in fauorem familiæ ſuæ Maioratum inſtituere profeſſus eſt: an perpetuus Maioratus inducatur? & Didaci Simancæ opinio probata, & num. ſeq.
- 24 Ad fideicommiſſum relictum familiæ, omnes de familia admittuntur, tam nominati, quàm non nominati.
- 25 In fideicommiſſo relicto familiæ, ſuccedendum eſt ſecundum ordinem ſucceſſionis ab inteſtato,
- 26 Familiæ verbum collectuum est.
- 27 Agnatóſque, & cognatos omnes comprehendit.
- 28 In Maioratu relicto familiæ, omnes de familia ſuccedere debent gradatim, perpetuò, ac per fideicommiſſum, non per Vulgarem ſubſtitutionem.
- 29 Teſtator ſi relinquat bona propriæ agnationi, ſeu familiæ, & talia verba proferat, quæ videantur tractum ſucceſſiuum denotare, Maioratum perpetuum inſtituere cenſebitur, etſi verbo Maioratus vſus non fuerit.
- 30 Maioratum inſtituens, ſi certum ſuccedendi ordinem non deſignauerit, ſed conſanguineos, aut coniunctos ſuos vocauerit, aut ſe facere Maioratum ex bonis ſuis in fauorem ſuorum conſanguineorum, aut coniunctorum profiteatur, Maioratum perpetuum inſtituere videtur.
- 31 Verbum conſanguineos, & coniunctos, ſunt verba collectiua.
- 32 Verba collectiua ſunt quæ de ſuâ naturâ apta ſunt comprehendere plures, & diuerſas perſonas in pluribus, & diuerſis gradibus exiſtentes.
- 33 De forma inſtitutionis Maioratus, ita vt non appareat, an inſtitutor perpetuum Maioratum efficere voluerit, an verò ad certas perſonas, vel ad certos gradus ſucceſſionem reſtrinxerit, vt in Maioratu, de cuius origine, & inſtitutione non apparet per ſcripturam, ſed per immemorialis præſcriptionis probationem: an Maioratus perpetuus iudicari debeat, & qualiter in eo ſit ſuccedendum & num. ſequent.
- 34 L. 41. Tauri materia plenè tractata, remiſſiuè.
- 35 In ſucceſſione Regni, in infinitum admittuntur deſcendentes, & in defectum eorum tranſuerſales.
- 36 L. 2. titulo 15. partita 2. pro reſolutione quæſtionis propoſitæ ſuprà, num. 33. optimè ponderata.
- 37 De natura Maioratus cuiuſlibet eſt, quòd debeat eſſe perpetuus, quando aliud non apparet, nec repugnat.
- 38 Actus omnis potiùs cenſeri debet perpetuus, quàm temporalis.
- 39 Maioratûs inſtitutor, ſi vocato filio, vel alio conſanguineo tranſuerſali, aut etiam extraneo, dixit ſe inſtituere Maioratum ex bonis ſuis; ſiue omnia bona ſua, vel aliquam partem eorum, proprio teſtamento, vel donatione in aliquem detulerit, ita quòd ea obtineat, habeat titulo, & iure Maioratus, etiamſi alias conditiones, aut ſubſtitutiones non adiecerit, Maioratum perpetuum inſtituiſſe videtur.
- 40 Itaut maſculi omnes, & fœminæ deſcendentes, etiam tranſuerſales in infinitum admittantur, ſeruatâ tamen ſexûs, & gradûs prærogatiuâ.
- 41 Nec obſtare debeat in contrarium Gregorij Lopez ſententia, quæ in propoſito nouè expenditur per Authorem, & taxatur.
- 42 Nec etiam fieri differentia, an Maioratus, vel vinculi mentio fiat, prout hoc num. & ſequentibus adnotatur.
- 43 Maioratus & vinculum de conſuetudine, & communi vſu loquendi, idem ſignificant, & leges loquentes de Maioratu, pariter procedunt in Vinculo.
- 44 Meliorationem Tertij, & Quinti bonorum ſuorum ſi pater faciat, & vocationes ad deſcendentes ex filiis primò nominatis reſtrinxerit, ſiue filios tantùm, vel aliquos eorum, & deſcendentes ab eis nominauerit, & bona alienari perpetuò prohibuerit, aut alia verba adiecerit, quæ perpetuitatem denotare videantur; vinculi tamen, aut Maioratus verbum non expreſſerit, perpetuus Maioratus non erit, ſed in vltimo deſcendenti vocato, bona ipſa libera, & alienabilia remanent, idque meliùs, & latiùs quàm anteà erat, ab Authore explicatum.
- 45 In re fideicommiſſo ſubiecta, vltimo loco ſuccedens, ſuccedit liberè, & tranſmittit ad quemcunque hæredem vniuerſalem, vel particularem bona fideicommiſſi.
- 46 Alienationis prohibitio vltra perſonas nominatas extendi non poteſt.
- 47 Alienationis prohibitio, quando conſtat de voluntate teſtatoris expreſſa, vel ex coniecturis legitimis deducta, extra perſonas nominatas, & vltra quartum gradum, atque in infinitum extendi, & perpetua iudicari debet.
- 48 Verba licèt talia ſint, quòd perpetuitatem denotare videantur; tamen in quæſtione propoſita ſuprà num. 44. reſtringi debent, vt inter perſonas tantùm nominatas videantur relata, etiamſi ratio generalis, aut realis fuiſſet adiecta.
- 49 Ratio generalis, aut verbum, quod perpetuitatem præ ſeferre videtur, ex appoſitione perſonarum ſuprà nominatarum reſtringi debet, quando non militat ratio, quæ contrarium ſuadeat.
- 50 Maioratum, aut vinculum ſi teſtator efficere voluiſſet, credendum non eſt, quòd id non exprimeret, aut ſaltem aliquo modo, eius verbi mentionem non faceret.
- 51 Alphonſi Azeuedij reſolutio in terminis quæſtionis propoſitæ ſuprà, num. 44. adducitur, & probatur.
- 52 Et Petrum de Peralta in diuerſo caſu loquutum, verborum eiuſdem relatione, nouiter adnotatur.
- 53 Ludouicus Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap. 4. ab Authore declaratus, vt ſuperiori reſolutioni conuenire potiùs, quàm contradicere videatur.
- 54 Parentes in melioratione Tertij bonorum, ex vi deciſionis l. 27. Tauri, non teneri conſanguineos tranſuerſales ad meliorationem vocare, nec poſſe ipſos ius aliquod ex diſpoſitione illius legis prætendere, niſi expreſſè vocentur per teſtatorem.
- 55 Verbum poteſt, non inducit neceſſitatem, ſed voluntatem.
- 56 Ancharani conſilium 300. adductum in confirmationem eorum, quæ numeris præcedentibus adnotantur.
- 57 Maioratum inſtituens, ſi ad eius ſucceſſionem filium ſuum primogenitum, & deſcendentes eius vocauit, nec alias vocationes aliorum filiorum, nec deſcendentium adiecit, vel Maioratum in perſona talis filij, ac eius deſcendentium inſtituit, ſiue reliquit talia bona tali filio, & deſcendentibus eius, vt illa iure Maioratus poſſideant, vel inter filios, & descendentes eorum Maioratum inſtituit cum vniuſcuiuſque filij, & deſcendentiam ſpeciali vocatione, tranſuerſales tamen, vel alios nominatim non vocauit, nec deſcendentes eorum: an perpetuus Maioratus inſtitutus videatur in infinitum, an verò extingui debeat in vltimo deſcendente vocato, & num. ſeq.
- 58 Vbi Ludouici Molinæ ſententia in præfato dubio refertur, & numeris ſequentibus approbatur.
- 59 Adducitur etiam aliorum Authorum ſententia contraria, & mens eorum num. ſeq. enucleatur.
- 60 Denique & Gregorij Lopezij in eodem propoſito reſolutio profertur.
- 61 Maioratûs conditor, ſi dixerit, quòd in eo ſuccedant ſilij maſculi, & maſculi deſcendentes ex eis per lineam maſculinam, ita quòd non veniat ad fœminas; an deficientibus maſculis, fœminæ ſuccedere poſſint.
- 62 Perpetuum dicitur ſæpe in iure, quod durat interim, dum aliqui viuunt, & ibidem adnotata nonnulla, quæ reſolutioni Molinæ aduerſari videntur, & eiſdem ſatisfactum infrà, num. ſequentibus, ſolutione tradita generali.
- 63 Dictio ſemper, in ſubſtitutionibus reſtringi debet ex præcedentibus, & ſequentibus, vel ex ſubiecta materia, vel ſi alia quæuis ratio id ſuadeat.
- 64 Familiæ conſeruatio dari non poteſt in primis, aut in ſpecialiter vocatis, niſi per ſubrogationem aliorum.
- 65 Familiæ appellatione, collaterales etiam continentur.
- 66 Expreſſa cenſeri debent ea, quæ teſtator veriſimiliter diſpoſuiſſet, ſi de ipſis interrogatus fuiſſet.
- 67 In fideicommiſſis prædominatur verbis, defuncti voluntas.
- 68 Maioratûs inſtitutor, qui ad ſucceſſionem deſcendentes tantùm vocauit, præſumitur etiam quòd & collaterales vocaret, & perpetuitati Maioratus conſuleret, ſi cogitaret deſcendentium lineam extinguendam eſſe.
- 69 Ludouici Molinæ fundamentis præcipuis, videri ex nonnullis ſatisfieri poſſe, quæ hoc num. & ſequent. adnotantur; eius tamen ſententiam veriorem putat Author, vt infrà dicitur num. 75.
- 70 Voluntas teſtatoris in fideicommiſſis, & maioratibus ex coniecturis induci poteſt, illáque obſeruari debet, modò vrgentes & neceſſariæ coniecturæ interueniant.
- 71 Ex coniecturis legitimis quod deducitur, etſi verbis expreſſum non fuerit, euidentem inducit voluntatem, & expreſſum videtur.
- 72 A coniecturis neceſſariò recedendum eſt per voluntatem expreſſam.
- 73 Coniectura nulla adeò efficax eſſe potest, vt ſit potentior voluntate expreſſa, quæ facit, vt coniecturis locus non ſit.
- 74 Coniecturæ voluntatis ſumi debent ex eo, quod eſt expreſſum in teſtamento, & non aliter.
- 75 Ludouici Malinæ opinionem ſecuriorem, & veriorem videri, & ſi caſus occurreret, quòd libentiùs ſecundùm eam conſuleret, & iudicaret Author, qui hoc numero, vel vno verbo tantùm omnibus ſatisfacit, quæ contra eundem ſuperioribus numeris adnotauerat.
- 76 Voluntas, quæ ex expreſſis in teſtamento colligitur, ita obſeruari debet, ac ſi expreſſim, & nominatim expreſſa fuiſſet.
- 77 Maioratûs inſtitutor, ſi factis aliquorum filiorum, & deſcendentium ab eis specialibus vocationibus iuxta ſpeciem propoſitam ſuprà, num. 57. ad collateralium vocationes non deſcenderit, dixerit tamen, ſe facere diſpoſitionem ſuam fauore generis, & familiæ, & ad conſeruationem illius, vel vt bona perpetuò in familia, aut in agnatione ſua conſeruentur, vel alia ſimilia verba adiecerit; tunc indubitanter videbitur maioricatus perpetuus inſtitutus, etiam inter omnes tranſuerſales in infinitum, & num. ſeq.
- 78 Familiæ conſeruandæ ratio, generaliter adiecta efficere debet, vt omnes de familia comprehendantur, quamuis non fuerint specialiter nominati.
- 79 Fideicommiſſum ſimplex, & abſolutum inter omnes de familia, aut de agnatione inducitur, quando teſtator procedit diſponendo, quia vult bona ſua perpetuò conseruari in familia, aut in agnatione ſua.
- 80 Et idem dicendum eſſe. ſi teſtator ideò expreſſerit ſe facere fideicommiſſum, vt bona conſeruentur in ſua domo.
- 81 Maioratûs inſtitutor, ſi factis anteà specialibus aliquibus vocationibus, prohibeat bona alienari ratione expreſſa, vt perpetuò conſeruentur in agnatione, aut in familia ſua, Maioratum perpetuum inſtituere videtur.
- 82 Ex prohibitione alienationis facta expreſſa ratione, vt bona in familia, aut in agnatione perpetuò conſeruentur, ſimplex inducitur, & abſolutum fideicommiſſum inter omnes de familia: quod intellige, vt declaratur infrà, num. 85.
- 83 Fideicommiſſum ampliandum non eſſe, etiam propter rationem expreſſam, quæ generalior ſit ipſa diſpoſitione; imò generalem rationem intelligendam eſſe, & reſtringendam iuxta ſpecialem ipſam diſpoſitionem, ex ſententia quorundam, quæ non probatur.
- 84 Fideicommiſſa cùm onus contineant, ſtrictè interpretari debent; Maioratus verò fauorabiles ſunt, atque propter bonum publicum introducti, cùm de familiæ conſeruatione in eis tractetur, ideóque non ſunt reſtringendi ſicut fideicommiſſa, ſed potiùs ampliandi, vt hoc numero adnotatur.
- 85 L. pater filium, §. fundum Titianum. ff. de legatis tertiò, explicata, & Bartoli intellectus receptus,
- 86 Maioratûs inſtitutor, ſi poſt factas ſpeciales aliquas vocationes, generalem clauſulam ſubiiciat in fine diſpoſitionis, quâ ſignificet, ſe velle familiæ ſuæ, aut generi conſulere, perpetuum Maioratum inſtituere videtur.
- 87 Clauſula generalis in fine appoſita, ampliat diſpoſitionem præcedentem.
- 88 Sub verbo, linaje, aut agnationis, comprehenduntur omnes collaterales, & cenſentur vocati in diſpoſitione ipſius fauore facta.
- 89 Maioratûs inſtitutor, ſi verba proferat, quæ perpetuam ſucceſſionis cauſam denotent apertè, vt in perpetuum, ſemper, omni tempore, in infinitum, & alia ſimilia, perpetuum Maioratum inſtituere videtur.
- 90 Quia dictio ſemper, appoſita in diſpoſitione, ſignificat tractum temporis, & omni caſu, & tempore.
- 91 Et ſimiliter dictio in perpetuum, habet tractum ſucceſſiuum in futurum, & denotat tempus in ſecula ſeculorum.
- 92 Et idem dicendum eſt, quoties factis ſpecialibus vocationibus, per modum rationis, aut cauſæ finalis dixerit: Quia nolo, quòd bona mea exeant de domo mea, aut de nomine meo.
- 93 In caſu propoſito ſuprà, num. 86. quòd obiici non poſſit collaterali contendenti, ſe ad Maioratum admittendum eſſe, de te non loquitur ſcriptura, aut ſubſtitutio; item quòd non fit extenſio de perſona ad perſonam cum ſingulari declaratione.
- 94 Maioratûs inſtitutor, cùm eius mentis fuit in inſtitutione, vt bona ſua in ſua familia ſemper conſeruari vellet, licèt deſcendentes tantùm vocauerit, & non collaterales, negari non potest quin in genere ſaltem, ſi non in indiuiduo, de collateralibus cogitauerit, quia aliàs bona non conſeruarentur perpetuò in ſua familia.
- 95 Diſpoſitio ex veriſimili teſtatoris voluntate, de perſona ad perſonam, ſicut de caſu ad caſum extendi debet.
- 96 L. ſi quis ita, §. penultimo, ff. de teſtamentaria tutela, explicata remiſſiuè.
- 97 Maioratûs inſtitutor, ſi in initio diſpoſitionis, generale aliquod verbum, ſiue generalem clauſulam adiiciat, quâ perpetuum Maioratum inſtituere velle, aut perpetuò conſulere conſeruationi ſuæ familiæ videatur, poſteà verò ſpeciales aliquas vocationes faciat, vel ad certas & limitatas perſonas diſpoſitionem ſuam reſtringat; nihilominùs perpetuum Maioratum feciſſie videbitur.
- 98 Præfatio, aut proœmium diſpoſitionis, mentem, & voluntatem diſponentis declarat, idque multis, exornatum, atque explicatum remiſſiuè, & ſuprà, cap. 6. num. 60.
- 99 Principium conſtitutionis, ſi generale ſit, quamuis poſteà ſubdantur aliqua verba, quæ certas & limitatas perſonas reſpicere videantur omninò, conſtitutio interpretanda eſt, vt generalis ſit, & generaliter comprehendantur omnes ſecundùm naturam principij.
- 100 L. Regula, §. & licet, ff. de iuris & facti ignorantia, nonnullis exornatur remiſſiuè, & num. præcedent.

EGregia eſt, & in iudiciis frequens huius Capitis diſputatio, in qua tanta ſemper fuit inter Doctores contentio, & maximè inter recentiores huius Regni Scriptores altercatio, vt nimium altercando, amiſſa penè ſit veritas, nec certum quid ſtatutum, quo apertè dignoſci poſſit, quæ, qualis, quantáue ſit virtus, & effectus dictionis huius Maioratus, cùm ſimpliciter profertur, aut cùm ad certas, & ſpecialiter nominatas perſonas refertur, aut reſtringitur. Quare non abſque maxima vtilitate futurum iudicaui, ſi quamplurima, quæ in continua librorum lectura verſando, in nonnullis etiam cauſis, & negotiis ſcribendo elaboraueram, in medium proferrem, & ferè omnia, quæ de hac re in variis locis ab aliis hactenus adnotata fuêre, in vnum congererem, vt in futarum, quæ antea ſcripſerunt Doctores, atque in Scriptis eorum præſenſerunt, clare, & dilucide percipere valeat Lector, & iuxta facti occurrentis qualitatem, quod verius ſibi videatur, eligere; & promaiori diſtinctione ſequentia conſtituere, ſiue nonnullos caſus diſtinguere neceſſarium duxi.

Sit igitur primus caſus, quoties Maioratum quis inſtituens, duntaxat dixerit: Ex bonis meis Maioratum inſtituo, fine facio, aut volo, quòd bona mea iure Maioratûs deferantur, nec aliud adiiciat: quo caſu dubitatur, vtrùm ex vi verbi Maioratus, perpetua maioria inducatur, & quis ordo in ſucceſſione eius obſeruari debeat? Et in terminis noſtris, quòd verbum Maioratus ſignificet maioricatum perpetuum, & omnium primogenitorum ſubſtitucionem, & quòd res deueniat de maiore in maiorem in infinitum, cum Caſtrenſi in conſilio 264. In præſenti cauſa, quæ vocatur maioriæ Hiſpalenſis, columna 2. lib. 2. & Pariſio in conſilio 75. num. 7. & ſequentibus, lib. 2. vbi propoſuit ſpeciem, in qua teſtator mandauit bona ſua perpetuo ſubiacere fideicommiſſo, & cum aliis Authoribus reſoluit Burgos de Paz iunior, ciuilium, quæſt. 2. num. 118. per totum, folio mihi 79. quo loco, & præcipuè num. 71. in finalibus verbis, apertè probat, in ſpecie propoſita, vel illis tantùm verbis adiectis, perpetuum cenſeri Maioratum inſtitui; in hunc enim modum ſcribit: Quare optimè ſequitur, quòd non fuit neceſſarium, quòd fundator plus diceret, quam ſe facere Maioratum, vt omnes primogeniti in perpetuum videantur vocati: & iterùm num. 74. in fine, in verſiculo, quare cùm conſuetudo, & num. 84. vbi ex ſententiis aliorum Authorum comprobans, rectè oſtendit, quòd prædicta verba, Maioratum inſtituo, nihil aliud denotant, quàm vocare perpetuò maiorem natu, & velle, quòd res deueniat de maiore in maiorem infinitum. In quo etiam concordant Socinus in conſilio 47. Facti, num. ſexto, lib. tertio. Decius in conſilio 397. num. 7. dum dicunt, quòd conſtituere Maioratum, nihil aliud eſt quàm velle, vt bona vnita conſeruentur perpetuò in perſonis primogenitorum, quia verbum Maioratus eſt collectiuum, & ſub ſe plures comprehendit primogenitos, vt probauit Burgos ipſe iunior, quæſt. 2. num. 89. vbi multos Authores refert, atque ex ſua natura perpetuitatem denotat, vt latè oſtendit Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap. 4. per totum. Burgos de Paz in conſilio 44. num. 11. Alexander Raudenſis de analogis, lib. 1. cap. 15. num. 307. fol. 99. Et ſic eo ipſo, quòd ex omnibus ſuis bonis, vel ex aliquibus, ſe facere Maioratum profitetur quis, bona ipſa in ſua familia perpetuò conſeruari velle videtur, etſi aliud non adiiciat, ex Pariſio in conſilio 72. num. 81. & 84. lib. quarto. Burgos de Paz in conſilio 2. num. 75. Valazquez de Auendanno in l. 40. Tauri, gloſſa 1. num. 29. & tenet nouiſſimè Blaſius Flor. Diaz de Mena, variarum quæſt. lib. 1. cap. 18. num. 19. & num. 32. apertè etiam probare videtur Couarr. variarum reſolutionum, lib. 3. cap. 5. num. 6. licèt ipſe Author indiſtinctè nimis, aut malè citari ſoleat communiter per Scriptores nonnullos huius Regni, qui ſimpliciter quoad noſtrum caſum allegant illum d. cap. 5. per totum; & ſic eum refert Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap. 3. num. quinto. & Blaſius Flores vbi ſuprà, ſed malè quidem, vtpote, cùm eo loco diuerſam ſpeciem proponat Couarruuias, nec loquatur eo caſu, quo inſtituens Maioratum ſimpliciter dixerit, ex talibus bonis ſe facere Maioratum, nec aliquem ad ſucceſſionem nominauerit: in quibus terminis dubium excitauimus, vt vides, & loquutus eſt Molina loco relato ſuprà, ſed in alio caſu longè diuerſo, nempe, cùm vnus tantùm nominatur, cui bona relinquuntur titulo, & iure Maioratûs poſſidenda, quod valdè differt à noſtro propoſito, vt de ſe patet manifeſtè. Debet igitur expendi Couarruu. lib. tertio, dict. cap. quinto, num. ſexto, vbi expreſſè affirmat, quòd conſtitutio leg. 45. Tauri, admitti debet, non tantùm, vbi ex Maioratûs inſtitutione expreſſim apparet, quis vocatus ſit ad Primogenium, ſed & quoties nullæ adiectæ fuerint clauſulæ Maioratui; imò is ſimpliciter fuerit inſtitutus, appoſito bonorum vinculo iure Primogenij, vt in eum tranſeat poſſeſſio mortuo vltimo poſſeſſore, qui tantùm nominatus fuit, vel mortuo eodem inſtitutore, qui nullum nominauit, nec aliquam clauſulam adiecit, ſed tantùm Maioratum ex bonis ſuis inſtituit, qui de iure, & conſuetudine huius Regni admitti debet. Ecce vbi prædictus Author dicit expreſſim, Maioratu ſimpliciter inſtituto, & nullo ad ſucceſſionem nominato, eum admittendum, inſtitutore defuncto, qui de iure, & conſuetudine huius Regni admitti debet; & conſequentur quòd ex vi verbi Maioratus, perpetua maioria remanet inſtituta, quamuis inſtitutor aliud non adiiciat: & in eandem ſententiam inclinat apertè Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap. 3. num. 1. & ſequent. vbi dicit, quòd in ſucceſſione Maioratus abſque vlla lege, conditione, ſeu nominatione inſtituti, ſeruari debet idem ſuccedendi ordo, qui legibus Regiis, & conſuetudine in Regni ſucceſſione ſeruatur; & reddit rationem, quia diſpoſitio qualibet ſecundùm regionis conſuetudinem interpretanda eſt, vt iuribus, & Authoribus ibidem probat, & eadem ratione, & aliis ſimilibus in confirmationem noſtri caſus vtuntur etiam Burgos de Paz iunior dicta quæſt. 2. num. 72. & quatuor ſequentibus. Mieres de maioratu, 1. part. quæſt. 48. à num. 13. vſque ad num. 29. confirmatur ex reſolutis per Menochium lib. quarto, præſumptione 106. num. 1. & 2. Manticam de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. ſexto, titulo. 6. num. 1. & titulo. 7. & 8. Peregrinum de fideicommiſſis, articulo. 17. num. quarto, & quia teſtator præſumitur in dubio conformare voluiſſe ſuam diſpoſitionem cum diſpoſitione iuris, & faciendo Maioratum ſimpliciter, ſuos deſcendentes, & conſanguineos, eo iure, eoque ordine ad ſucceſſionem admittere, quo de iure admitti debent, vt in fideicommiſſis loquentes adnotarant Rolandus in conſilio 38. num. 44. lib. 4. Socinus iunior in conſilio 146. num. 12. lib. 2. Hieronym. Gabriel in conſilio 86. num. 8. lib. 1. Cephalus in conſilio 489 num. 34. lib. quarto. Ruinus in conſilio 163. num. 7. lib. 1. Thobias Nonius in conſilio 4. num. 6. Alexan. Raudenſis de analogis, lib. 1. cap. 15. num. 288. Tenuit etiam eandem ſententiam ipſe Molina lib. 1. cap. quarto, num. 30. in fine, vbi dicit in hunc modum: Hæc autem omnia planè procedunt, quando Maioratûs inſtitutor ex bonis ſuis indefinitè Maioratum inſtituit, abſque aliqua deſcendentium, vel tranſuerſalium vocatione: Hoc eſt dicere, vt eo caſu perpetuus Maioratus inducatur in infinitum quoad deſcendentes, & tranſuerſales etiam conſanguineos teſtatoris, vt apertè colligitur ex his, quæ ipſe reſoluit numeris præcedentibus. Sunt etiam eiuſdem ſententiæ Ioannes Matienzus, & Alphonſus Azeuedius, ille in l. 1. titulo. 7. gloſſa 7. lib. quinto nouæ collectionis Regiæ, vbi adnotauit cum aliis, quos ibidem refert, quòd Maioratûs mentione facta in aliqua diſpoſitione, vel ſcriptura, omnes clauſulæ cenſentur appoſitæ, & omnia ſubintelligi debent, quæ communiter ſolent apponi in Maioratu, ex lege, conſuetudine, vel alia conſtitutione, iſte in rubrica eiuſdem titul. 7. lib. 5. num. quinto, in fine, verſiculo, etiamſi nihil adiiciatur. Mieres de maioratu, 1. part. quæſt. 48. num. 24. vbi ex dictis anteà, & traditis per Monderum in Conſuet. Pariſien. §. quinto, num. 74. fol. 84. quòd omnis actus, in quo non apparer determinatio certa, debet accipi, & determinari ſecundùm conſuetudinem loci, quæ eſt ibi ius commune: item ex aliis ſimilibus in eodem loco adductis, affirmat ſe aliàs ſuſtentaſſe, cùm quidam miles ex Primatibus huius Regni in ſuo teſtamento cauiſſet, quòd relinquebat quandam domum principalem, quam habebat valoris viginti mille ducatorum, titulo Maioratus, etſi nihil aliud ſtatuiſſet, nec vocaſſet filium maiorem ad Maioratum, nec aliud vltrà dixiſſet, quàm prædicta verba; quòd ex hoc ſolùm domus remanſit vinculata in fauorem filij primogeniti, cum omnibus qualitatibus, & grauaminibus, quæ in Maioratibus tradi ſolent, tam ex iure, quàm ex conſuetudine. Quæ deciſio ſingularis eſt, dum extendit ea, quæ hactenus diximus, vt procedant, non ſolùm cùm inſtituens Maioratum ſic ſimpliciter, conſanguineos tantùm habet, ſed etiam cùm filij, aut deſcendentes eiuſdem exiſtant. Quo caſu conſidero vnum ad declarationem præfatæ doctrinæ neceſſarium in praxi, vt ſi prædicta domus, vel alia res excedat Tertium, & Quintum, in quo dumtaxat Melioratio, aut Maioratus fieri poteſt inter filios, facultate Regia non interueniente: adhuc tamen, etſi res excedat valorem Tertij, & Quinti bonorum, Maioratus in Tertio & Quinto ſuſtineri debeat, ex his, quæ reſoluit ipſe Mieres de maioratu, in initio 1. partis, num. 8. & 9. vbi expreſſè affirmat, & rectè comprobat, quòd ſi pater relinquat filio quamlibet rem titulo Maioratus, ad id non habens facultatem Regiam, reſque excedat valorem Tertij, & Quinto bonorum, quòd ſuſtineatur Maioratus in Tertio, & Quinto: & ſequitur Azeuedius in l. 8. titulo ſexto, num. 1. & 2. lib. quinto nouæ collectionis Regiæ, idque certum eſt ex deciſione l. 23. & 26. Tauri, quæ hodie ſunt l. 7. & 10. titulo. 6. lib. quinto nouæ compilationis.

Ex his inferri poteſt ad duo. Primò, verum eſſe, quod tradit Gregorius Lopez in l. 2. titulo. 15. partita 2. verbo, maioria, quæſt. 1. incipit: Ex prædictis etiam videtur, dum dicit, quòd ſi pater habens plures filios, dicat quòd facit Maioratum de talibus, & talibus bonis in filium ſuum, quòd valeat diſpoſitio, & intelligatur de filio maiori, cùm hoc ſit de conſuetudine, & per conſequens de mente teſtatoris: & ad text. in l. ſi quis ita, in verſiculo, ſi quis filio, ff. de teſtamentaria tutela, qui videbatur in contrarium vrgere, optimè reſpondet, & ſequuntur Antonius Gomezius ini l. 40. Tauri, num. 59. qui nonnullis fundamentis confirmat. Aluaractus de coniecturata mente defuncti, lib. 2. cap. 3. §. 3. num. 6. fol. mihi 91. Mieres de maioratu, 1. part. quæſt. 48. num. 27. & comprobari poteſt ex his, quæ adnotauit Blaſius Flores Diaz de Mena variarum, lib. 1. cap. 18. num. 33.

Secundò infertur, veram eſſe eiuſdem Gregorij Lopez reſolutionem ſub eodem verbo, Maioria, verſiculo, vnde ſufficeret, quatenus dicitur, quòd ſi inter deſcendentes alicuius, bona vinculentur iure Maioratus, etſi non dicatur, quòd perpetuò ſint vinculata, perpetua Maioria conſtituta cenſebitur: & reddit eandem rationem, ſcilicet quòd verba teſtatoris, vel alterius diſponentis intelligi debent ſecundùm conſuetudinem, vel ſtatutum loci, in quo diſponitur; & cum eo tranſit ſimpliciter Aluaradus de coniecturata mente defuncti, lib. 2. cap. 3. d. §. 3. num. 8. fol. 92. & nonnullis comprobans, ſequitur Burgos de Paz iunior ciuilium, quæſt. 2. num. 118. in verſiculo, & ait etiam, fol. 80. & vltra eos id ipſum confirmari poteſt ex his, quæ tradunt Alciatus in conſilio 484. num. 3. & ſequentib. & in conſilio 561. in princ. Rubeus in conſilio 53. Cephal. in conſilio 353. num. 3. volumine 3. Roland, in conſilio 70. num. 21. & ſequentibus, lib. tertio. Aldobrandinus in conſilio 31. num. 21. & 27. & in conſilio 113. num. 24. volumine 1.

Verùm, quia in iure noſtro nihil pacificum eſt, nec aliquid ita certè definitum, vt aliquam contradictionem non habeat; in eiſdem terminis, in quibus caſum prædictum propoſuimus ſuprà, num. 2. & ſequentibus, contrarium defendit Didacus Simancas de primogenitis Hiſpaniæ, lib. 1. cap. 25. per totum, fol. 24. & 25. vbi ſecurè affirmat legibus Regiis id dumtaxat cautum, vt poſſint ſubiecti bona quædam colligata, iliaque liberis, aut conſanguineis relinqui, & quæ velint fundatores onera, & conditiones adiicere, non tamen vſquam receptum eſſe, quod verbo illo Maioratus, prohibitio alienationis, & ſucceſſionis ordo comprehendatur: & inde, quòd qui vincula, onera, & conditiones explicare debuerat, & nihil aliud dixit, quàm, facio Maioratum ex bonis meis, aut volo quòd bona mea deferantur iure Maioratus, imperfectè ſuam voluntatem declarauit; atque ideò talis diſpoſitio inutilis prorſus eſſe debet.

Mouetur autem Simancas dumtaxat ex text. in leg. ſi quis cum teſtamentum, 25. ff. de teſtamentis, qui verè nihil probat, loquitur enim Iureconſultus ibi, cùm teſtator cœpit facere teſtamentum, & hæredes aliquos inſtituit, vel aliqua legata reliquit, & antequam compleret teſtamentum, deceſſit, vel obmutuit: quo caſu teſtamentum annullari, & conſequenter ex teſtamento non completo nihil deberi reſpondet, dummodo conſtet teſtatorem voluiſſe ad vlteriora procedere; nam aliàs in dubio ſi hoc non conſtaret, licèt ſuperueniret mors, vel alius morbus reddens teſtatorem ipſum mutum, non vitiaretur actus præambulus, & primi hæredes ex teſtamento hæredes eſſent: vbi verò conſtat, quòd teſtator vltrà diſponere volebat, & morte, aut morbo impeditus id non fecit, ideò teſtamentum vitiaretur, quòd imperfecta ſit, & non conſummata voluntas; & ſic ex defectu voluntatis valere non debet, vt poſt Bartol. Imolam, & Doctores ibi, recté ad explicationem eius text. obſeruarunt, & multa in propoſito congeſſerunt Iaſon in conſilio 34. num. 5. volumine 1. Carolus Ruinus in conſilio 1. num. 22. volumine 2. Pariſius in conſilio 146. num. 7. & ſequentibus, volumine. 4. Rodericus Suarez in l. quoniam in prioribus, quæſt. 4. ad legem Regni, folio mihi 89. Gualdenſis de arte teſtandi, titulo de teſtamentis, cautela 11. num. 6. Burgos Salon de Paz in l. 3. Tauri, num. 223. & ſequentibus. & num. 232. & ſequentibus, & ibi Antonius Gomezius à num. 105. Tellus Fernand. 2. part, illius legis, num. 18. cum ſequent. Matienzus in l. 11. titulo, 4. gloſſa 1. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ. Petrus Magdalenus de num. teſtium in teſtamentis requiſito, 2. part. cap. 5. per totum Mantica de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 3. titulo 20.

Cæterùm in caſu propoſito ſuprà, ex num. 2. perfecta datur, & conſummata teſtatoris voluntas & diſpoſitio, nec voluntatis deſectus conſiderai poteſt, vtpore cùm eo ipſo, quòd Maioratûs inſtitutor dixit, ſe facere Maioratum ex bonis ſuis, ſatis explicitè iudicium ſuum complerit, voluntatèmque ſuam declarauerit; & quamuis nihil aliud adiiciat, perinde haberi debeat, ac ſi vincula omnia, conditiones, & ſubſtitutiones exprimeret, quæ ad perſectionem ſuæ voluntatis, atque perpetuitatem ipſam Maioratus inducendam, neceſſaria ſunt, ſic vt nihil præfatæ diſpoſitioni deficiat, nec aliquid vltrà deſiderari debeat, ex Socino in conſilio 47. num. ſexto, & in conſilio 57. num. 3. lib. 3. Pariſio in conſilio 72. num. 86. lib. 4. quos in alio caſu cum iudicio expendit Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap. 2. num. 13. & 14. & eodem lib. cap. 3. num. 5. in fine, rectè dicit, Didaci Simancæ ſuperiorem ſententiam, ſe nullo modo probare poſſe; non tamen reſpondet ad fundamentum prædictum: & cum eodem Molina, Mieres, & aliis Authoribus, Ioannes Vincentius Honded. in conſilio 45. num. 9. & 10. & in conſilio 46. num. 21. 22. & 23. lib. 2. vbi dicit, quòd inſtituens primogenituram, intelligitur expreſſiſſe omnia, quæ ſunt illius propria, & naturalia, etſi illa non expreſſerit, quia actus quilibet præſumitur geſtus ſecundùm ſuam naturam, à qua recipit interpretationem, l. quæro, §. inter locatorem, vbi Bartolus num. 1. ff. locati. Alciatus regula tertia, præſumptione 32. num. 1. Menochius lib. tertio, præſumptione 88. & lib. ſexto præſumptione 10. & quòd teſtator inſtituens Maioratum, cenſeturillum facere ſecundùm leges, aut conſuetudinem ſuæ patriæ, & alia ſimilia, vt ibi videri poterit: Nouiſſimè Blaſius Flores Diaz de Mena variarum quæſt. lib. 1. cap. 18. num. 19. vbi cum aliis multis, quos ibi refert, probauit, Maioratum ex coniecturis induci, atque ex ſola dictione Maioratus, ſine aliis vocationibus, & num. 32. vbi reſoluit, quòd ſi teſtator cùm onere anniuerſarij, aut memoriæ perpetuæ, profeſſus eſt ſe velle facere Maioratum, etiamſi nec ſubſtitutiones, nec vocationes faciat, inducitur Maioratus perpetuus inter omnes de familia, & regulari debet regulis Maioratus. Et hactenus de primo caſu.

Secundus caſus ſit, cùm inſtituens Maioratum, ſic dixerit: Ex bonis meis Maioratum facio, ſine volo quòd bona mea iure Maioratus deferantur, nec diſtinctè atque explicitè ſucceſſionis ordinem designauit, familiam tamen ſuam vocauit, aut in fauorem familiæ ſuæ Maioratum inſtituere profeſſus eſt: quo caſu perpetuum Maioratum induci, & bonorum vincula perpetuò durare, atque ex Regni ſucceſſione, ex generali conſuetudine, ac veriſimili teſtatoris voluntate, intelligi debere ordinem legitimæ ſucceſſionis eſſe ſeruandum, vt certum tradit Didacus Simancas de primogenitis Hiſpaniæ, lib. 1. cap. vigeſimo quarto, fol. 23. & 24. qui dumtaxat mouetur ad ſic dicendum ex communi Doctorum reſolutione in §. Diui, l. filiusfamilias, ff. de legatis 1. cùm poſſet etiam atque ex aliis reſolutionem ſuam iuuare, maximè ex textu in l. cùm ita legatur, §. in fideicommiſſo, ff. delegatis 2. vbi ad fideicommiſſum relictum familiæ, omnes de familia admittuntur, tam nominati, quàm non nominati, & valere fideicommiſſum pro certo ſupponitur, & in l. peto §. fratre, in verſiculo, quid ergo, ff. eodem titulo, vbi Papinianus Iureconſultus eleganter aduertit, proximum quemque primo loco inuitatum videri, & ibi Gloſſa, verbo, proximus, iura ſimilia allegat; ex textu etiam in l. finali, cap. de verborum ſignificatione, vbi in fideicommiſſo relicto familiæ, ſuccedendum eſſe dicitur ſecundùm ordinem ſucceſſionis ab inteſtato, atque ex his, quæ in propoſito eorum iurium obſeruarunt Doctores ibi communiter, Barbacia conſilio 14. columna 2. lib. 3. Zaſius in conſilio 36. lib. 2. Paulus Pariſius in conſilio 30. & in conſilio 36. & 37. lib. 2. Couar. practicarum cap. 38. num. 2. in verſiculo, idcircò pro Socini ſententia, Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. cap. 9. num. 7. Cephalus in conſilio 313. num. 45. lib. 3. Pancirolus in conſilio 152. num. 6. Decianus in conſilio 1. num. 344. volum. 1. Hieronymus Gabriel in conſilio 86. num. 3. lib. 1. Ioannes Vincentius Honded. in conſilio 70. num. 23. volum. 1. & in infinitum; nam verbum Familiæ, collectiuum eſt, vt obſeruant communiter Doctores in l. Gallus, §. quidam rectè, ff. de liberis & poſthumis, vbi Galiaula num. 24. Rubeus num. 49. & cum Socino, Cephalo, & aliis Petrus Antonius de Petra de fideicommiſſis, quæſt. 5. num. 175. fol. mihi 77. agnatoſque, & cognatos omnes comprehendit, vt multis aliis relatis notarunt Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. cap. 4. num. 9. Velaſquez de Auendanno in l. 40. Tauri, gloſſa 9. num. 16. Idcircò omnes de familia ſuccedere debent gradatim perpetuò, ac per fideicommiſſum, non per vulgarem ſubſtitutionem, vt in Maioratu loquens obſeruauit Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap. 6. num. 14. & 15. vbi in id retulit Cumanum, Socinum. & alios, & vltra relatos ibi, comprobatur optimè hæc doctrina authoritate eorum, quæ reſoluunt Couarruuias practicarum cap. 38. num. 4. per totum. Cephalus in conſilio. 646. num. 2. & ſequentibus, volum. 5. & in conſilio 353. num. 28. & pluribus ſequentibus, volum. tertio, Menochius in conſilio 85. num. 77. & pluribus ſequentibus lib. 1. Ruinus in conſilio. 52. num. 5. & num. 8. volum. 2. Anguiſſola in conſilio 38. num. 5. & multis ſequentibus, lib. 6. Vegius in conſilio 62. num. 63. & in conſilio vltimo, num. 487. & ſequent. Petrus Antonius de Petra de fideicommiſſis, quæſt. 5. ex num. 147. cum multis ſequentibus, fol. mihi 71.

Et procedit caſus prædictus etiam in fortioribus terminis, nempe cùm teſtator relinquit bona propriæ agnationi, cognationi, ſeu familiæ, & talia verba profert, quæ videantur tractum ſucceſſiuum denotare, & ſic ad primogenituræ ordinem referantur; ex his namque verbis Maioratus perpetuus inſtitutus cenſebitur, etſi verbo Maioratus vſus non fuerit, ex Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap. 5. num. 23. qui tamen non refert Simancam, nec tangit aliquid ex ſuperius dictis pro eo autem expreſſim faciunt reſoluta per Decianum in conſilio 1. ex num. 266. cum multis ſequentibus, lib. 1. Iacobum Mandellum de Alba in conſilio 483. num. 4. Hyppol. Riminald. in conſilio 279. â principio, lib. 3. & in conſilio 482. num. 34. lib. 5. & in conſilio 739. num. 53. & ſequentibus, lib. 7.

Procedit etiam, ſi inſtituens Maioratum, qui certum ſucceſſionis ordinem non deſignauit, vt dictum eſt, consanguineos, aut coniunctos ſuos vocauerit, aut ex bonis ſuis profiteatur Maioratum inſtituere, in fauorem ſuorum conſanguineorum, aut coniunctorum, ex reſolutis per Rolandum in conſilio 70. num. 24. volumine 3. Socinum in conſilio 57. num. 6. volumine 1. ſunt enim hæc nomina collectiua, vt probat Petrus Antonius de Petra de fideicommiſſis, quæſt. 5. num. 178. & num. 183. ſic dicta, quia de ſua natura apta ſunt comprehendere plures, & diuerſas perſonas in pluribus, & diuerſis gradibus exiſtentes. Ruinus in conſilio 159. num. 14. volumine. 2. Cephalus in conſilio 353. num. 3. volumine. 3. Vegius in conſilio vltimo, num. 126. Anguiſſola in conſilio 38. in principio, lib. 6.

Tertius caſus ſit, quoties de forma inſtitutionis Maioratus dubitatur, itaut non appareat, an inſtitutor perpetuum Maioratum efficere voluerit, iliumque perpetuò, atque in infinitum durare, an verò ad certas perſonas, vel ad certos gradus ſucceſſionem retulerit, aut reſtrinxerit, ſiue ſuccedendi ordinem qualiter deſignauerit, aliter non conſtat: cuius rei exemplum poni poſſet in Maioratu, de cuius origine, & inſtitutione non apparet per ſcripturam, ſed per immemorialis præſcriptionis probationem tantùm, iuxta deciſionem leg. 41. Tauri, quæ hodie eſt l. 1. titulo. 7. de los mayorazgos, lib. 5. nouæ collectionis Regiæ; vbi plenè declarant Antonius Gomezius, Velaſquez de Auendanno, Ioan. Matienzus, & Alphonſus Azeuedius, Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 2. cap. 6. per totum, & cap. 8. ex num. 1. Couarr. in regula, poſſeſſor, de regulis iuris, lib. 6. 2. part. §. tertio. Mieres de maioratu, part. 4. quæſt. 20. per totam. Burgos de Paz iunior ciuilium, quæſt. 2. ex num. 19. cum ſequentibus, & quæſt. 4. per totam, Ioannes Garſia de expenſis, & meliorationibus, cap. 9. ex num. 9. cum pluribus ſequentibus, Ioannes Guttierrez practicarum, lib. 2. quæſt. 73. & lib. 3. quæſt. 62. qui ſunt addendi ad dict. l. 41. Tauri, & quidem in hoc caſu, ſicut in ſuperioribus, perpetuum Maioratum iudicari debere inter deſcendentes, & tranſuerſales, & perpetuò inter eos duraturum, ac inter omnes, qui ex genere, aut ex familia inſtitutoris fuerint, ſecurè dici poteſt: ſic vt in eo ſuccedendum ſit eo ordine, atque ſuccedendi formâ, quâ ſuccedi ſolet regulariter in Maioratibus perpetuis ſecundùm ius commune, & iuxta conſuetudinem Regni, de qua in l. 2. titulo. 15. partit. 2. vbi probatur, quòd in ſucceſſione Regni, in infinitum admittuntur deſcendentes, & in defectum eorum tranſuerſales, eo quòd non conſtat de vocationibus limitatis, prout non conſtat in caſu à nobis propoſito, & ſic: dicta lex optimè facit pro reſolutione huius quæſtionis facit etiam; nam, vt diximus ſuprà, de natura Maioratus cuiuſlibet eſt, quòd debeat eſſe perpetuus, & ita iudicare debemus, quando aliud non apparet, nec repugnat, vt in noſtro caſu, vt ex Baldo, & Decio notauit Gregorius Lopez in l. 2. titulo, 15. partita. 2. verbo, el mas propinquo pariente, 1. quæſt. in fine. Didacus dei Caſtillo in l. 27. Tauri, in verbo, para ſiempre, & in l. 46. in verbo, todas, & omnis actus cenſeri debet potiùs perpetuus, quàm temporalis, l. ſufficit. ff. de condictione indebiti, cap. cùm veniſſent, de inſtitutionibus, cum adductis per Burgos de Paz dict. quæſt. 2. num. 101. fol. 72. & ita hanc ſententiam in caſu prædicto amplectitur Didacus de Simancas de primogenitis Hiſpaniæ, lib. 1. dict. cap. 24. fol. 23. & verè quidem, atque iuxta rationem iuris ſic affirmat, quamuis nullo modo comprobet eam; nam ſi Maioratum ex immemoriali præſcriptione admittimus, quod in dict. l. 41. Tauri expreſſè fuit ſtatutum: neceſſariò etiam, & perpetuum eum iudicare debemus, cùm Maioratui tali, ex mente eius legis, omnia conueniant, & tribui debeant, quæ aliis Maioratibus, de quorum origine, & inſtitutione apparet, propriè conueniunt, vt omnes ſentiunt apertè, qui legemillam explicarunt atque ex relatis ſupra, num. 34. euidenter colligitur, item ex his, quæ multùm ad propoſitum adducit Salazar de vſu, & conſuet. cap. 2. ex num. 26. vſque ad num. 28.

Quartus caſus ſit, cùm inſtitutor Maioratûs, vocato filio, vel alio conſanguineo tranſuerſali, aut etiam extraneo, dixit ſe inſtituere Maioratum ex bonis ſuis, ſiue omnia bona ſua, vel aliquam partem eorum, proprio teſtamento, vel donatione in aliquem detulerit, ita quòd ea obtineat, & habeat titulo, & iure Maioratus: in qua ſpecie, etiamſi inſtitutor ipſe alias conditiones, aut ſubſtitutiones non adiecerit, dicendum eſt, Maioratum eſſe perpetuum, itaut vno deficiente, alius in eius locum in infinitum admittatur iuxta iuris communis diſpoſitionem, & ordinem ſuccedendi ab inteſtato, quod rationibus, aut teſtimoniis comprobare neceſſe non eſt, cùm id præſtent exactiſſimè Couarruuias variarum reſolutionum, lib. 3. cap. 5. num. 2. vbi refert Petrum de Peralta, Emmanuelem Coſtam, D. Antonium de Padilla, Tellum Fernandez, & alios idem tenentes, & vltra eum Burgos de Paz conſilio 2. num. 75. & conſilio 44. num. 5. & Burgos de Paz iuniorem quæſt. 2. per totam, vbi ponit quæſtionem, cùm quis dicit ſe facere Maioratum in fauorem talis filij de talibus bonis, nihil plus adiecto & latiſſimè arguit in contrarium à num. 1. vſque ad num. 66. & tandem num. 67. hanc partem veriorem credit, & multis fundamentis comprobat eam Antonius Gomezius in l. 40. Tauri, num. 59. & num. 64. Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap. 4. ferè per totum, & cap. 5. num. 20. & 21. Aluaradus de coniecturata mente defuncti, lib. 2. cap. 3. §. 3. num. 6. Mieres de maioratu, 1. part. quæſt. 48. num. 22. & 4. part. quæſt. 14. num. 16. & vide in initio 2. part. num. 15. & tribus ſequentibus, vbi multa congerit, quæ non mediocriter iuuant reſolutionem prædictam, quam ſequitur etiam Ioannes Matienzus in l. 1. titulo. 7. gloſſa 7. num. 3. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, Azeuedius in rubrica eiuſdem tituli 7. num. 3. vbi expreſſim adnotauit, in propoſito caſu durare debere Maioratum ſic inſtitutum in perpetuum, ita vt maſculi, & fœminæ deſcendentes, & tranſuerſales admitti debeant in infinitum, ſeruatâ tamen gradûs & ſexûs prærogatiua.

Nec vrget in contrarium Gregorij Lopez doctrina, quam contra iſtum caſum nullus Scribentium omnium expendit in l. 2. titulo 13. partita 2. in verbo, maioria, quæſt. 5. incipit, Item pone quòd quis habens filios, vbi videtur velle, quòd Maioratus inſtitutus formâ prædictâ, dumtaxat durare debear inter deſcendentes ipſius inſtitutoris, non autem inter fratres eiuſdem, & alios tranſuerſales, niſi fortè conſtaret ex aliquibus, quòd inſtituens maioriam, voluit illam eſſe perpetuam, & ponit caſum, cùm habens filios, fecit maioriam, dicens quòd volebat bona ſua eſſe bona maioriæ ex facultate quam habebat, & forte morte præuentus, non aliter ordinauit circa perpetuam ſucceſſionem maioriæ, ſed tantùm reliquit illam filio maiori; qui caſus omninò ſimilis eſt propoſito ſuprà, num. 29. & tamen in eo, vt vidiſti, verbum, Maioratus, ſufficere, nec alia requiri ex quibus conſtare poſſit, quòd inſtituens voluit maioriam eſſe perpetuam, omnes ſuperiùs relati affirmant, & rectiùs quidem: quoniam negari non poteſt, quin verbum Maioratus ſic adiectum perpetuum, & in infinitum duraturam ſucceſſionem oſtendat: Quod ex Authoribus relatis ſuprà, & Burgos de Paz ciuilium, d. quæſt. 2. ex num. 68. & multis ſequentibus, vſque ad num. 122. conſtat apertè. Item etiam & vltra omnes, quia in caſu, quem proponit Gregorius Lopez, nulla poterit conſtitui ratio, ex qua elici poſſit, duraturum Maioratum inter omnes deſcendentes inſtitutoris, & nõ inter tranſuerſales; nam aut ex vi, & natura verbi maioriæ, deberet Maioratus in omnes tranſire in infinitum, qui ex genere, aut familia inſtitutoris ſunt: aut ſi verum eſſet Aſſumptum Gregorij Lopez, nec etiam deſcendentes, admitti deberent, qui ad ſucceſſionem non magis reperiuntur vocati, quàm tranſuerſales, ſed in perſona filij ſpecialiter nominati finiri deberet, quod menti inſtitutoris, & naturæ Maioratûs valdè repugnat; & denique verba illa, quòd volebat, vt bona ſua eſſent bona maioriæ, nec debitum finem operarentur, nec iuxta intentionem teſtatoris acciperentur. Quocirca Gregorij ſententia non placet, & contrarium ex dictis Authoribus libentiùs probamus, ac quemcunque probaturum credimus, qui rem hanc maturè & cum iudicio inſpexerit: extenditurque caſus prædictus, de quo ſuprà, ex num. 39. vt procedat, non ſolùm ſi Maioratûs mentio fiat, ſed etiam ſi vinculi mentio facta ſit vt idem ius obſeruari debeat, quoties vocato aliquo, vt ſuprà diximus, bona vinculantur, aut ea lege in aliquem deferuntur, vt ea obtineat, & habeat vinculata, aut iure, & ratione vinculi poſſideat illa, cùm Maioratus, & vinculum de conſuetudine, & communi vſu loquendi idem ſignificent, & leges loquentes de Maioratu, pariter procedant in vinculo, vt latè comprobans oſtendit Mieres de maioratu, in initio 1. part. num. 4. per totum, & tribus ſequentibus. Angulus ad leges meliorationum. l. 11. gloſſa 5. num. 2. fol. 215. vbi refert alios, & ſequitur Azeued. in rubrica tituli 7. lib. quinti nouæ collectionis Regiæ, num. 6. in fine, vbi dicit expreſſe, quòd in contingentia facti conſuluit in quadam donatione per contractum inter viuos facta vni filio per partem Tertij, & Quinti bonorum ex cauſa dotis per viam vinculi, nihil ampliùs adiiciendo, quòd cenſebatur perpetuum vinculum illud, vt regularetur tanquam bona Maioratus. Quæ reſolutio iuuari poteſt ex his, quæ numeris præcedentibus adnotauimus.

Quintus caſus ſit, quoties diſpoſitio ita concepta eſt, vt nomen Vinculi, aut Maioratus non contineat: quod frequenter contingere ſolet. vbi diſponens ſequutus legum Regiarum ordinationem, Tertij, & Quinti bonorum meliorationem facit: tunc enim quantumcunque ſit adiecta alienationis prohibitio, ac etiam verba adiiciantur, quæ perpetuitatem denotare videantur; ſi tamen vocationes ad deſcendentes primò nominatorum reſtringantur, Maioratus perpetuus non erit, vtputà ſi pater meliorationem Tertij & Quinti bonorum ſuorum faciat, & vocauerit talem filium, & deſcendentes eius, & in defectum eorum alium filium, eius deſcendentes, & his deficientibus alterum filium, & deſcendentes eius, & bona perpetuò alienari prohibuerit, aut perpetuò durare, ſiue conſeruari velle declarauerit, Vinculi tamen, aut Maioratus verbum non adiecerit: tunc enim, vt dictum eſt, nec perpetuus Maioratus erit, nec etiam prohibitio durabit perpetuò, ſed inter vocatos tantùm, & eorum deſcendentes durare debebit, & conſequenter in vltimo deſcendente bona manebunt libera, & alienabilia, ad quod eſt text. ſingularis, qui quotidie allegatur ad hoc in l. qui ſolidum, §. prædium, ff. de legatis ſecundo, vbi pater iure fideicomiſſi filiis ſuis prædium reliquit, & eius alienationem extra familiam prohibuit: & dicit text, quòd non obſtante fideicommiſſo, & alienationis prohibitione, ſupremus ex liberis, cui factum fuit fideicommiſſum, & alienatio inhibita, poterit in eo inſtituere hæredem etiam extraneum, ad idem eſt text. in l. cùm pater, §. libertis, in fine, ff. de legatis 2. l. pater filium, §. fundum Titianum, ff. de legatis tertiò, l. 2. cap. quando dies legati cedat, per quem textum dixit Baldus ibidem, quòd in re fideicommiſſo ſubiecta, vltimo loco ſuccedens ſuccedit liberè, & tranſmittit ad quemcunque hæredem vniuerſalem, vel particularem bona fideicommiſſi, l. Mutianæ, in fine, ff. de condit. & demonſtrat. & cum aliis plenè adnotarunt Iaſon in l. filius familias, §. Diui, in 2. lectura, num. 82. ff. de legatis 1. Decius in conſilio 182. num. 1. Caſtrenſis in conſilio 1. lib. 2. & meliùs in conſilio. 453. lib. 2. Iaſon in conſilio 4. In præſenti, num. 2. lib. 1. Angelus in conſilio 169. Rolandus in conſilio 25. Viſo, num. 19. lib. 1. Mieres de maioratu, 4. part. quæſt. 29. num. 1. & alij permulti in vnum congeſti per Blaſium Flores de Mena in addit. ad decisionem 193. Gamæ, part. 2. qui præfatæ reſolutionis rationes plures aſſignant; earum autem præcipua eſt, quòd ceſſante cauſa prohibitionis factæ propter filios, & deſcendentes, ceſſare etiam debet prohibitio ipſa, & quia cùm vltimus de familia alienat, nullus remanet, qui petere poſſit; & vbi nullus læditur in alienatione, expirat prohibitio l. hoc edicto, §. ſi quis alienauerit, ff. de alienatione iudicij mutandi cauſa facta, l. ſequitur, §. Labeo, ff. de vſucapionibus, cap. 1. §. & quia, verſiculo, cùm verò qui feudum dare poſſit, cap. 1. §. filia, de ſucceſſione fendi. l. 7. titulo. 26. partita quarta, in fine.

Prætereà & probatur eadem reſolutio ex text. in Authent. de reſtitutione fideicommiſſi, §. nos igitur, collatione. 9. ex quo communiter adnotare ſolent Doctores in multis locis, alienationis prohibitionem vltra perſonas nominatas extendi non poſſe, vt cum infinitis tradiderunt Antonius Gomezius in l. 40. Tauri, num. 64. in principio. Molina di Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap. 4. num. 11. & 12. Burgos de Paz iunior ciuilium, quæſt. 2. num. 53. & num. 60. Bolognetus in conſilio 15. num. 33. & ſequentibus. Natta in conſil. 470. num. ſexto. Cephalus in conſilio 330. num. 72. & ſequentibus, volum. tertio. Petrus Antonius de Petra de fideicommiſſis, quæſt. quinta, num. 56. fol. 55. & quamuis alienationis prohibitio, quando conſtat de voluntate teſtatoris expreſſa, vel ex coniecturis legitimis deducta, extra perſonas nominatas, & vltra quartum gradum, atque in infinitum extendi, & perpetua iudicati debeat, vt plenè probarunt Couarruu: reſolutionum, lib. 3. cap. 5. num. quarto. Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap. quarto, num. 30. & num. 36. in fine. Burgos de Paz d. quæſt. 2. num. 61. & num. 86. & vltra relatos ab eis, Ruinus in conſilio 147. num. 10. in fine, & numeris ſequentibus, volum. 2. Achill. Pedrocha in tractatu de adipiſcenda poſſeſſione, num. 192. & pluribus ſequentibus, Vegius in consilio vltimo, num. 368. in fine, & num. ſequent. & num. 490. & ſequentibus. Hyppolit. Riminal. in conſilio 279. num. 85. & ſequentibus, & in conſilio 313. ex num. 81. cum ſequentibus, lib. tertio. Petrus Antonius de Petra de fideicommiſſis, quæſt. 2. ex num. 12. vſque ad num. 22. fol. 25. tamen in caſu propoſito non poteſt id obtinere, quippe cùm teſtator ipſe ad nominatos, & eorum deſcendentes ſe reſtrinxerit, nec verbum Vinculi, aut Maioratus adiecerit, ex quo perpetui Maioratûs coniectura deprehendi poſſit, & quamuis bona perpetuò alienari prohibuerit, aut talia verba protulerit, quòd perpetuitatem denotare videantur, ea tamen alterare non debent naturam diſpoſitionis, ſed potiùs inter perſonas tantùm nominatas intelligi fuiſſe relata, etiamſi ratio generalis, aut realis fuiſſet adiecta, quæ ad perſonas expreſſas limitata videtur, ex his, quæ multùm ad propoſitum adnotarunt Rolandus, in conſilio 84. num. 11. lib. 1. Alciatus reſponſo 98. num. 16. in verſiculo, Non obstant illa verba in perpetuum, & reſponſo. 529. num. 9. & 10. Albanus in conſilio 2. Ioannes Cephalus in conſilio 17. num. 11. & ſequentibus, & num. 21. in fine, lib. 1. & in conſilio 330. num. 33. lib. 3. Biretta in conſilio 55. num. 3. & in conſilio 63. Hyppol. Riminald. in conſilio 117. num. 71. volum. 2. & in conſilio 279. num. 63. & ſequentibus, & num. 97. volum. 3. & in conſilio 371. num. 124. & ſequentibus volum. 4. vbi cum aliis rectè adnotauit, quòd ratio generalis, aut verbum quod perpetuitatem præ ſe ferre videtur, ex appoſitione perſonarum ſuprà nominatarum, reſtringi debet, quando non militat ratio, quæ contrarium ſuadeat, vt eſt in caſu noſtro, in quo Vinculi, aut Maioratus mentio facta non eſt; & ſic intra perſonas tantùm nominatas habere debet locum diſpoſitio ex prædictis Authoribus, & his, quæ ſcribit Barboſa in l. ſi conſtante, in principio, num. 103. ad finem, fol. 563. ff. ſoluto matrimonio: item, quia credendum non eſt, quòd ſi teſtator Vinculum, aut Maioratum efficere voluiſſet, id non exprimeret, aut ſaltem aliquo modo eius verbi mentionem non faceret; idcircò cùm omiſſa fuerit, nulla ratione induci poteſt Maioratus perpetuus: quod ita in terminis, ex infinitis à me originaliter, atque attentè prælectis, ſolus Azeuedius animaduertit, in rubrica, tit. 7. de los maiorazgos lib. quinti, nouæ collectionis Regiæ, num. 7. vbi poſtquam num. 6. in fine, dixerat, in contingenda facti conſuluiſſe in quadam donatione per contractum inter vinos facta vni filio per patrem, Tertij, & Quinti bonorum ex cauſa dotis per viam vinculi, nihil ampliùs adiiciendo, quòd cenſebatur perpetuum vinculum, ſubdit ſtatim num. 70. in fine, verba ſequentia: Sed ſi mentio verbi Maioratus, vel Vinculi non fieret, etiamſi vocaretur filius maior, & in eius defectum alter filius eius maior, nepos inſtitutoris, ita vt bona eſſent inalienabilia, non erit perpetua hæc inſtitutio, ſed durabit tantùm vſque ad nepotem vocatum, ſecundùm text. in authent, de reſtitutione fideicommiſſi, §. nos igitur. Et quamuis crediderint nonnulli in hoc caſu loquutum Petrum de Peralta in l. ſtatu liberum, §. Stichum, ff. de legatis 2. num. 3. in verſic. vnde rectè poteſt inferri, fol. mihi 151. dum dicit, quòd ſi teſtator prohibuit alienari fundum extra descendentes ipſius, etiam quòd dixiſſet, vt perpetuò eſſet inalienabilis extra deſcendentes ipſius, & quòd volebat eundem fundum perpetuò remanere apud eos, poſſet vltimus poſſeſſor deſcendens in quemuis extraneum illum alienare: tamen in alio caſu loqui prædictum Authorem, ſatis mihi compertum eſt ex eo, quòd ſuadeat ſibi ipſemet procedere id etiam in confectione Maioratuum, & Vinculorum, vbi ſimilis clauſula adiicitur, & intra deſcendentes tantùm res alienari perpetuò prohibetur: quod apertè deducitur ex verbis eiuſdem Authoris, quæ ibidem continentur in margine, vbi in hunc modum ſcriptum reliquit: De eadem re notanda illatio in materia prohibitionis alienationis, quæ fit aſſiduè: præſertim in confectionibus Maioratuum vniuerſalium, item & vinculorum (quæ vocant, particularium.) Et ſic in fortioribus quidem terminis, vt vides, Maioratus, aut Vinculi perpetuitatem negauit, nec pertinet ad iſtum caſum, ſed ad caſum ſequentem, ad quem rectè expendit Peraltam Pelaez à Mieres de maioratu, 4. part. quæſt. 29. num. 2. in fine, intelligens loquutum eum, vbi fauore deſcendentium bona fuerunt vinculata, & alienari prohibita modo ſupra dicto; quod tamen an verum ſit, caſu ſequenti videbimus, vt dictum eſt.

Neque obſtant ſuperiori reſolutioni traditiones Molinæ, de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap. 4. quoniam loquitur Molina eo caſu, quo additum eſt verbum Maioratus, quod proculdubio multum adiicit perpetuitati ſucceſſionis, eſtque maximi effectus, vt in initio huius capitis oſtendi: cùm verò deficit Maioratus verbum, nunquam auſus fuit affirmare Molina, quòd fideicommiſſum, aut diſpoſitio perſonas nominatas egredi poſſit; id enim eſſet directè contra rationem, & deciſionem text. in l. quæ conditio, ff. de condit. & demonſtrat. & contra communem reſolutionem, quam per illum text. tenuerunt quamplurimi, quos refert ipſe Molina eodem lib. 1. cap. 5. num. 37. & 38. Mantica de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 6. titulo. 15. num. 6. & verè præfatus Author in eodem cap. 4. nullo modo extat reſolutioni dictæ contrarius, nec etiam dubitat, an fideicommiſſum, aut diſpoſitio alia vltra perſonas nominatas extendi poſſit: voluit tamen conſtituere magnam differentiam inter Fideicommiſſum & Maioratum, quæſi ex verbo Maioratus, aut Hago maiorazgo, perpetua agnationis, aut familiæ, aut generis totius in infinitum vocatio inducta cenſeri debeat, ſed ex fideicommiſſo hæ tantùm vocationes, aut ſubſtitutiones factæ cenſeantur, & attendi debeant, quæ à teſtatore fuerunt expreſſæ, vbi aliud manifeſtè non apparet, & ita ſentit Molina ibidem, num. 13. & num. 17. & num. 20. in verſiculo, quæ omnia, & num. 22. & 23. & num. 32. & num. 26. in verſiculo, nec obſtat.

Non obſtat etiam diſpoſitio l. 27. Tauri, quæ hodie eſt l. 11. titulo. 6. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, vbi ſtatuitur, quòd in melioratione Tertij, in defectum deſcendencium, collaterales admittuntur, quamuis Vinculi, aut Maioratus verbum adiectum non ſit, ſed omninò omiſſum; nam vltra ea, quæ ad explicationem eius legis pleniſſimè adnotarunt Antonius Gomezius, Tellus Fernandez, Ioannes Matienzus, Alphonſus Azeuedius, Velaſquez de Auendanno, & Angulus ibidem, idem Auendannus in l. 40. Tauri. gloſſa 1. num. 53. vſque ad num. 69. & gloſſa 15. num. 4. Petrus de Peralta in l. ſed duobus, num. 3. de legatis 2. Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 2. cap. 1. num. 36. & cap. 11. num. 11. Mieres de maioratu, in initio 1. part. à num. 11. & quæſt. 2. num. 13. verſiculo, in filium, & num. 20. verſiculo, Ex quibus, & quæſt. 24. num. 14. & quæſt. 16. num. 4. & quæſt. 66. num. 5. & quæſt. 71. num. 11. & 2. part. quæſt. 6. num. 25. & num. 72. in fine, Ioannes Guttierrez practicarum, lib. 3. quæſt. 51. & quatuor ſequentibus, & quæſt. 58. num. 20. in propoſito noſtro constituendum eſt, quod in dict. l. 27. Tauri, non diſponitur, nec aliquo modo ſtatuitur, quòd is, qui filium, aut deſcendentem aliquem meliorauerit, debeat neceſſariò reſtitutionis grauamen apponere in fauorem collateralium deficientibus deſcendentibus, ſed tantùm dicitur, quòd prædictum grauamen non poſſit apponi in fauorem extraneorum, fi ſuperſint collaterales; ſi tamen inſtitutor nolit collaterales vocate, nec extraneos, id efficere poteſt nec abſque expreſſa vocatione prædicti cenſentur vocati ab ipſa lege, quinimò grauamen appositum in fauorem extranei, quamuis ſit nullum, ſi aliquis collateralis exiſtat, non ſequetur inde, pertinere debere meliorationem ad collaterales, niſi expreſsè ſint vocati; nec enim ex eo quòd ſint in conditione, videri debent eſſe in diſpoſitione l. ſi quis ſub conditione, ff. ſi quis omiſſa cauſa teſtamenti; & quamuis præferantur extraneis, non tamen vocantur, argumento l. Lucius, cum ſua gloſſa, ff. de hæredibus inſtituendis, & eorum, quæ in propoſito tractiderunt Antonius Gabriel communium lib. 4. titulo de fideicommiſſis, concluſione 4. Menochius lib. 4. præſumptione 76. Menchaca de ſucceſſionum progreſſu, lib. 1. §. 4. à principio. Mantica de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 11. titulo. 3. Antonius Theſaurus deciſione Pedemontana. 96. atque ita nullum ius datur tranſuerſalibus in d.l. 27. Tauri, niſi expreſsè vocentur: quia verbum poteſt, contentum ibi Yà falta lo puedan hazer entre ſus parientes, non inducit neceſſitatem, ſed voluntatem, vt in l. non quicquid, ff. de iudiciis, & notatur per Doctores in l. Gallus, in principio, ff. de liberis & poſthumis, Iaſonem in l. 4. §. Cato, num. 47. ff. de verbor. oblig. & in l. 1. num. 3. ff. de iuriſdictione omnium iudicum, & congerit plura Auiles cap. 3. prætorum, gloſſa, puedan, & in terminis dict. 1. Regiæ, 27. aduertit Tellus Fernandez ibi, num. 12. & confirmatur ex dictis in ſimili per Ancharanum. in conſilio 300. vbi ad interpretationem ſtatuti cuiuſdam excludentis fœminas maritatas, à quocunque dotaras, à patris hæreditate ab inteſtato, ſtantibus agnatis maſculis, dubitatui num. 3. an prædictum ſtatutum videatur hoc diſponere in fauorem agnatorum. & conſeruare voluiſſe ius legitimarum hæreditatum inter eos; & tandem reſoluit, & magiſtraliter comprobat verbis ſequentibus eiuſdem num. intentionem ſtatuti non fuiſſe propter excluſionem fœminarum, ſubſtituere inter ſe inuicem agnatos in hæreditatibus acquirendis ex perſonis agnatorum, nec ius diſponendi agnatis eiſdem abſtuliſſe, vt ibidem probat num. 4.

Sextus caſus ſit, quoties quis Maioratum inſtituens, ad eius ſucceſſionem filium ſuum primogenitum, & deſcendentes eius vocauit, alias vocationes aliorum filiorum, nec deſcendentium adiecit, vel Maioratum in perſona talis filij, ac eius deſcendentium inſtituit, ſiue reliquit talia bona tali filio, & deſcendentibus eius, vt illa iure Maioratû poſſideant, vel inter filios, & deſcendentes eorum, Maioratum inſtituit cum vniuſcuiuſque filij, & deſcendentium ſpeciali vocatione; tranſuerſales, tamen, vel alios nominatim non vocauit, nec deſcendentes eorum in omnibus caſibus prædictis in quibus dubitatur, an ſic inſtituens Maiorum, cenſeatur velle, ea bona iure Maioratus dumtaxat conſeruari inter illos, in quorum perſonis Maioratum expreſsè inſtituit, ſiue expreſſas vocationes fecit, itaut deficientibus eis, bona ipſa libera eſſe debeant, poſſitque vltimo loco vocatus de illis liberè diſponere; an verò cenſendus ſit perpetuum Maioratum inſtituere voluiſſe, itaut deficientibus filiis ſpecialiter vocatis, & deſcendentibus eorum, ad tranſuerſales inſtitutoris, eiuſdem Maioratus ſucceſſio deuoluatur in infinitum, nec finiatur in vltimo deſcendenti vocato. Qua in re eruditiſſimus Ludouicus Molina de Hiſpan. primogen. lib. 1. cap. 4. per totum, eruditè ſatis, & cæteris aliis præſtantiùs ſe expedit, atque in ea opinione eſt, vt conſtanter affirmet num. 12. in fine, & num. ſequent. & num. 31. & ſequent. & num. 37. 38. 39. & ſeq. Maioratum iudicari debere perpetuum, ita vt deficientibus nominatis, & deſcendentibus ab eis, bona in vltimo non remaneant libera, nec alienabilia, ſed perpetuò, etiam vſque ad milleſimum gradum iure Maioratus poſſidenda ſint, & collateralis ei proximior admittatur, qui ex genere inſtitutoris fuerit. Et Molinæ reſolutionem amplectuntur Burgos de Paz iunior ciuilium, q. 2. ex num. 67. cum multis ſeqq. qui in fortioribus terminis defendit eam, & multis rationibus confirmat Ioan. Matienz. in l. 1. tit. 7. gloſſa 7. n. 4. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ.

Contrariam tamen ſententiam imò quòd in caſibus prædictis, Maioratus dumtaxat durare debeat inter filios, & eorum deſcendentes, & ſic inter eos tantùm, qui ſpecialiter, aut generaliter ſub verbo deſcendentes, vocati ſunt, & in vltimo eorum bona remaneant libera, & alienabilia, deducitur ex ſententia Oldrad. in conſ. 21. Thema, col. fin. Bologneti in conſ. 43. Iaſonis in conſ. 4. n. 2. lib. 1. Decij in conſ. 95. col. 4. & in conſ. 362. colum. 1. & 2. & in conſil. 465. per totum. Crauetæ in conſilio 98. Pariſij in conſil. 82. Quæris, num. 13. lib. 2. atque ex Scriptoribus huius Regni magis videntur probare Petrus de Peralta in l. 3. §. qui fideicommiſſam, num. 55. & 56. ff. de hæredibus inſtituendis, & in l. ſtatu liberum, §. Stichum, num. 3. in verſiculo, vnde rectè, ff. de legatis 2. & in l. vnum ex familia, §. ſed ſi fundum, num. 28. eodem titulo. Rodericus Suarez in l. quoniam in prioribus, limitatione 2. ad l. Regiam, num. 15. & 18. in fine. Palacios Rubios in repetitione cap. per veſtras, notabili. 3. §. 26. num. 20. Burgos de Paz in conſil. 34. num. 12. & ſeq. & num. 34. & 35. Mieres de maioratu 4. part. quæſt. 29. per totum: vbi ex multis probat, & generaliter conſtituit, quòd vbicunque non ſupereſt in rerum natura aliquis de vocatis ad Maioratum, bona remanent libera, & vltimus Maioratûs poſſeſſor poteſt illa alienare, & hæredem inſtituere, quem voluerit. Huic etiam ſententiæ adhærere videtur Gregorius Lopez in l. 2. titulo. 15. partita 2. in verbo, el mas propinque pariente, vbi in principio dixit, ſpeciale eſſe in Regno, Ducatu, Marchionatu, vel Comitatu, quòd finitis deſcendentibus ſuccedant tranſuerſales. Et poſtmodùm ſubdit in hunc modum: In aliis verò Maioriis, vbi ceſſat ſimilis ratio, ſæpe deficient, ſi vocationes deficiant, & bona erum libera, ſecundùm quòd tradit Oldradus in conſil. 21. & iterùm in 2. colum. in medio, in verſiculo, vnde ſi aliquis faceret Maioriam in filium, in terminis decidit caſum præſentem, dicens, quòd ſi quis faceret Maioratum in filium, & eius deſcendentes, & in deſectum eorum, in alium filium, & ſic in alios filios, & deſcendentes eorum, ſi contingat quòd omnes moriantur, expirabit Maioria, neque ſuccedet frater conſtituentis Maioricatum, niſi expreſsè inſtitutor aſſerat ſe velle Maioriam eſſe perpetuam: idem Gregorius in l. 3. titulo. 13. partita 6. in Gloſſa magna, incipit, mugeres, quæſt. 4. vbi dicit, quòd niſi conſtet voluiſſe teſtatorem Maioriam eſſe perpetuam, quòd debeat bona in vltimo remanere libera, & inde eſſe, quòd ſi conditor Maioratûs dixerit, quòd in eo ſuccederent filij maſculi, & maſculi deſcendentes ex eis per lineam maſculinam, ita quòd non veniat ad fæminas, quòd tali caſu deficientibus maſculis, fœmina non ſuccedet, niſi conſtaret, teſtatorem voluiſſe Maioriam eſſe perpetuam, de quo tamen vide Mieres de maioratu, part. 2. quæſt. 6. n. 44. & part. 4. quæſt. 29. n. 2. Salazar de vſu & conſuetudine, cap. 12. n. 28. iterùm etiam Gregorius ipſe in l. 10. titu. 26. partita 4. in Gloſſa magna, colum. 4. in fine, in eadem videtur permanere ſententia.

Vides ergo inter Scriptores omnimodam contrarietatem in caſu prædicto; nam ex natura, virtute, & affectu verbi Maioratus, perpetuum induci Maioratum vſque in infinitum, nec ad nominatos tantùm, & eorum deſcendentes reſtringi, etiamſi inſtitutor non expreſſerit ſe velle Maioratum eſſe perpetuum, vel aliter circa perpetuitatem ipſius non prouideat, tenet expreſsè, & latè fundat Molina loco relato ſuprà, & omnibus fundamentis ſatisfacit, quæ pro contraria parte excitari, aut cogitari poſſunt. Cæterùm intra nominatos tantùm, & eorum deſcendentes durare debere Maioratum, nec cenſeri vocatos tranſuerſales, niſi teſtator expreſſerit ſe velle Maioratum perpetuum conſtituere, apertè tenet. Gregorius Lopez in locis relatis ſuprà: at verò nec ſufficere, quòd teſtator in inſtitutione dixerit, ſe velle perpetuam Maioriam facere, ſiue bona perpetuò alienari prohibuerit, vbi filios tantùm, ac eorum deſcendentes ad ſucceſſionem inuitauit, nec alias vocationes fecerit, quia intelligitur perpetuò, ideſt extantibus deſcendentibus, aut vocatis, & perpetuitas reſtringi debet ad eos dumtaxat, clarè præſentiunt Petrus de Paralta vbi ſuprà, maximè in dict. §. Stichum, verſiculo, vnde rectè poteſt inferri, & cæteri cum eo ſuperiùs relati; nec differt D. Petrus de Barboſa in l. ſi conſtante, 25. in principio, num. 103. ad finem, ff. ſoluto matrimonio.

Et facit pro illis, quod in iure nouum non eſt, vt perpetuum ſæpe dicatur, quod durat interim, dum aliqui viuunt, l. 1. vbi notant Gloſſa, & Doctores ff. pro ſocio. Boërius deciſione 158. & præcipuè num. 12. vbi multipliciter probat dictionem illam, ſemper, in ſubſtitutionibus reſtringi debere ex præcedentibus, & sequentibus, vel ex ſubiecta materia, vel ſi alia quæuis ratio id ſuadeat. Socinus in conſilio. 67. volum. 1. Pariſius in conſilio 37. num. 24. volum 2. Hyppol. Riminald. in conſil. 279. num. 64. & ſequentibus, volum. 3.

Deinde facit, quòd rationes Molinæ vitari poſſunt, ſi conſideremus, quòd ipſe in eo præcipuè fundatur in hac quæſtione, quòd ex coniecturis voluntatis teſtatoris neceſſariò deduci debeat, voluiſſe ipſum inſtituere perpetuum Maioratum, & in infinitum duraturum, nam ex quo vſus eſt verbo Maioratus, eius intentionis fuiſſe videtur, vt bona in familia perpetuò conſeruarentur, vt etiam latè fundat Burgos de Paz iunior ciuilium, quæſt. 2. ex num. 68. cum multis ſequentibus, & conſeruatio familiæ cùm dari non poſſit in primis, aut in ſpecialiter vocatis, niſi per ſubrogationem aliorum, vt certum eſt, & latius conprobat Burgos de Paz in conſilio 2. num. 76. & in conſilio 14. num. 2. planè ſequitur, deficientibus deſcendentibus, aut ſpecialiter vocatis, ad collaterales debere tranſitum fieri, quia etiam ipſi familiæ appellatione continentur, l. pronunciatio §. familiæ ff. de verb. ſign. l. vltima, C. eodem titulo, atque ex voluntate inſtitutoris veniunt; nam cùm ipſè Maioratum inſtituerit, (quod negari non poteſt) ac per conſequens ſucceſſionem perpetuam eſſe voluerit, credendum eſt, quòd ordinauerit omnia, ad perpetuitatem inducendam neceſſaria, & de quibus diſpoſuiſſet, ſi interrogatus fuiſſet, aut ſi de illis cogitaſſet. Ideóque ea omnia velut expreſſa cenſeri debent, ex celebri doctrina Gloſſæ in l. tale pactum, §. finali, ff. de pactis, quam multis exornant Tiraquel. in l. ſi vnquam, C. de reuocandis donationibus, in præfatione, num. 55. & 56. Antonius Gabriel communium, titulo de regulis Iuris, concluſ. 10. Molina de Hiſpan. primogen. lib. 1. cap. 4. num. 24. & cap. 13. num. 96. Burgos de Paz in conſilio 2. n. 70. & in conſilio 34. num. 29. & 30. Mieres de maioratu, 1. part. quæſt. 51. num. 25. ad finem Simon de Prætis de interpretatione vltimarum voluntatum lib. 3. dubitatione 4. ſolutione 1. num. 77. & 78. cum ſequentibus, fol. 211. & 212. Mantica de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 3. titulo 2. num. 7. & titulo. 19. num. 4. Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſſis, articulo 11. num. 32. fol. 89. Camillus Gallinius de verborum ſignific. lib. 5. cap. 4. à principio, & cap. 5. ex num. 14. cum ſequentibus & lib. 10. cap. vltimo. num. 21. Aldobrandinus in conſilio 29. num. 30. & 31. & in conſilio 30. ex num. 1. cum ſequentibus, & num. 44. & 45. Alexander Raudenſis de analogis, lib. 1. cap. 35. num. 16. Ioan. Franciſcus de Ponte in conſil. 40. num. 10. maximè in fideicommiſſis, in quibus prædominatur verbis defuncti voluntas, l. cùm proponebatur, ff. de legatis 2. l. fideicommiſſa, §. hæc verba, ff. de legatis tertiò, l. penultim. §. finali, ff. de legatis 2. Alex. in conſilio 100. ſub num. 5. lib. 4. Zancus in l. hæredes mei, §. cùm it, ſub num. 153. ff. ad Trebellianum. Molina de Hiſpan. primog. lib. 1. cap. 4. num. 18. Burgos de Paz iunior ciuilium, quæſt. 2. num. 90. Alexand. Raudenſis de analogis, lib. 1. cap. 15. num. 308. Camillus Gallinius de verbor, ſignificatione, lib. 1. cap. 21. ex num. 9. cum ſequentibus folio. 15. atque cùm Maioratus Hiſpaniæ in multis æquiparentur illis, vt cum aliis adnotarunt Molina lib. 1. cap. 1. num. 7. Burgos de Paz iunior quæſt. 1. num. 23. vocatio collateralium neceſſariò induci debet in caſu prædicto ex tacita voluntate inſtitutoris, qui quamuis deſcendentes tantùm ad ſucceſſionem vocauerit, præſumitur etiam quòd & collaterales vocaret, ſi cogitaret deſcendentium lineam extinguendam eſſe, idque vt perpetuitati Maioratus conſuleret, quaſi antecedens neceſſarium iuxta naturam Maioratus anteà inſtituti, ex regula l. 2. ff. de iuriſdictione omnium iudicum, cum vulgatis, & ad hoc tendunt omnia, quæ latiùs, & diffusè in comprobationem ſuæ ſententiæ adducit Molina lib. 1. dict. cap. 4. ex num. 13. vſque ad num. 23. quæ tamen, vt dixi, vitari poſſunt nonnullis conſideratis, ſed ex eo præcipuè quòd coniectura principalior inducta per Molinam ex præſumpta mente Maioratum inſtituentis, videtur quòd ceſſare debeat per expreſſam ipſius diſpoſitionem, quæ ad certas perſonas, aut vocationes fuit reſtricta; nam etſi in fideicommiſſis, & maioratibus ex coniecturis indici poſſit voluntas, illaque obſeruari debeat, modò vrgentes, & neceſſariæ coniecturæ interueniant ex Pariſio in conſilio 41. num. 37. lib. 3. Cephalo in conſilio 46. num. 19. lib. 1. Mantica de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 11. titulo. 14. num. quinto. Deciano in conſilio 46. num. 19. volum. 1. & in conſilio 1. num. 42. verſiculo, non obſtat etiam. vſque ad num. 58. volum. 2. & cum multis nouiſſimè Blaſius Flores Diaz de Mena variarum quæſt. lib. 1. cap. 18. num. 19. Id enim, quod ex coniecturis legitimis inducitur, etſi verbis expreſſum non fuerit, euidentem inducit voluntatem, & expreſſum videtur, l. licet Imperator, ff. de legatis 1. l. Diuus, ff. de in integrum reſtitutione. Decius in conſilio 584. num. 2. Socinus in conſilio 6. num. 9. lib. 3. Pariſius in conſilio 35. num. 12. cum ſequent. lib. 3. Simon de Prætis de interpretatione vltimarum volunt, lib. 2. interpret. 1. ſolutione. 5. à num. 13. cum ſeq. fol. 153. Molina de Hiſpan. primogen. lib. 3. cap. 4. à num. 38. Mieres, de maioratu, in initio 2. part. num. 3. & num. 6. cum ſequentibus Mantica de coniecturis vltimar. voluntatum, lib. 3. titulo. 3. num. 10. Antonio Theſauro deciſio. Pedemontana 188. num. 2. & ſequentibus, & deciſione 248. num. 3. Ioanne Vincentio Honded. in conſilio 69. num. 7. 8. & 9. lib. 1. Tamen per voluntatem expreſſam, à coniecturis neceſſariò recedendum eſt, l. cum ex filio, §. filio impuberi, ff. de vulgar. & pupil. ſubſtit. vbi notant Doctores. Iaſon in l. 1. §. ſi quis ita num. 16. ff. de verb. oblig. quia nulla coniectura adeò efficax eſſe poteſt, vt ſit potentior voluntate expreſſa, quæ facit, vt coniecturis locus non ſit, l. continuus, §. cùm ita, ff. de verbor, obligat. l. Labeo, ff. de ſupellectile legata, l. ille, aut ille, §. cum in verbis, ff. de legatis, & plenè confirmant Mantica de coniect. vltim. voluntatum, lib. 1. titulo 1. num. 1. & lib. 12. titulo. 17. n. 2. & 3. & lib. 3. titul. 4. num. 1. & ſequentibus. Achilles Pedrocha in con. 36. num. 192. & num. 311. Petrus Magdalen. de num. teſtium in teſtamentis requiſito, 1. part. cap. 6. num. 30. & cap. 16. num. 126. Ioann. Vincent. Honded. in conſ. 78. num. 40. lib. 1. Sed in propoſita ſpecie videtur adeſſe expreſſa voluntas, quæ ex ſpecialibus vocationibus deducitur; & ſic ceſſare debet coniectura ex verbo Maioratus, aut inſtitutione eiusdem deducta, vtpote cùm coniecturæ voluntatis ſumi debeant ex eo, quod eſt expreſſum in teſtamento, & non aliter Bald. in l. 1. C. de his qui ante apertas tabulas. Decius in conſilio 397. num. 6. Socin. iunior in conſilio 117. num. 33. lib. 1. quos adducit Ioan. Vincen. Handed. in conſilio 60. num. 51. volum. 1.

Nihilominùs tamen in hoc dubio Ludouici Molinæ ſententiam ſecuriorem, & veriorem puto: etſi caſus occurreret, libentiùs ſecundùm eam conſulerem, & iudicarem, credens in propoſitis caſibus fortiùs vrgere eiuſdem Authoris fundamenta, & rationes, illiſque maturè perpenſis, de facili reſponderi poſſe his, quæ numeris præcedentibus in contrarium adnotaueram, & verè negari non poſſe, quin vel vno tantùm verbo omnibus ſit ſatisfactum, ex dictis ſuprà; item ex eo, quòd in dictis caſibus, adeò clarè voluntas teſtatoris deprehendi valet, vt expreſſa illa iudicari debeat; nam ex quo teſtator expreſsè dixit, ſe facere Maioratum, & conſequenter velle, vt bona perpetuò conſeruentur in ſua familia, quòd eſt credendum ex ſola prolatione verbi Maioratus, etſi aliter de conſeruatione non ſit cautum, iuxta ea, quæ dicebam ſuprà, in initio huius capitis, & conſiderata in propoſito per Burgos de Pax iuniorem ciuilium, quæſt. 22. num. 69. & ſeq. ſtandum eſt huic voluntati, etſi vocationes deficiant, cùm tamen voluntas non deficiat, eaque ex his colligatur, quæ in teſtamento expreſſa ſunt, & idcircò ad perpetuitatem inducendam ita ſufficiens eſſe debeat, ſicut ſi nominatim, aut ſpecialiter expreſſa fuiſſet, & plures aliæ vocationes eſſent factæ, iuxta ea, quæ ſcripſerunt Hieronymus Gabriel in conſilio. 111. num. 3. lib. 1. Socinus iunior in conſilio. 111. num. 26. lib. 1. & cum Rolando, & aliis Ioannes Vincentius Honded. in conſilio 69. num. 10. & 11. lib. 1. & ad hæc reduci debent quæ adnotauit in propoſito Molina ipſe dict. cap. 4. lib. 1. num. 28. Burgos de Paz dict. quæſt. 2. num. 91. & ſequentibus. Nec poteſt deduci concludens coniectura ex eo tantùm, quòd certæ quædam, aut ſpeciales vocationes factæ fuerint: cùm in contrarium fortius, & magis vrgeat coniectura alia, quæ ab inſtitutione Maioratus, & perpetuitate ipſius deduci debet; vbi verò de conſeruatione bonorum in familia, aut in agnatione expreſsè caueretur, aut alio modo de perpetuitate ageretur ab inſtitutore, indubitanter id procederet, quidquid Peralta, & alij ſuperiùs relati repugnent: quòd dilucidè magis conſtabit ex his, quæ dicentur caſibus ſequentibus, atque ex his, quæ in propoſito optimè adnotarunt Roland. in conſilio 23. num. 15. & ſequentibus, lib. 4. Burſatus in conſilio 52. num. 40. lib. 1. Hyppol. Riminal. in conſilio 279. num. 1. & 2. & num. 6. & ſeq. lib. 3. & in conſilio 482. n. 34. lib. 5. Decin. in conſilio 1. ex num. 266. cum multis ſeq. lib. 1. Iacob. Mandellus de Alba in conſilio 483.

Idcircò ſeptimus, & neceſſarius caſus ſit, quoties Maioratûs inſtitutor, factis aliquorum filiorum, & deſcendentium ab eis ſpecialibus vocationibus, iuxta ſpeciem propoſitam in caſu præcedenti, ad collateralium vocationes non deſcenderit, dixerit tamen diſpoſitionem ſuam, aut Maioratum facere fauore generis, & familiæ, & ad illius conſeruationem, vel vt bona perpetuò in familia, aut in agnatione ſua conſeruentur, ſiue alia ſimilia verba adiecerit; tunc enim manifeſtè deprehenditur, teſtatorem voluiſſe perpetuum Maioratum inter omnes, qui ex ſua familia proceſſerint, conſtituere, & conſequenter bona non manebunt libera in vltimo ex deſcendentibus vocatis, ſed ad collaterales etiam extendetur, cùm verbo generis, aut familiæ omnes cõprehendantur, l. pronunciatio, §. familiæ, ff. de verborum ſignificatione, l. cùm ita, §. in fideicommiſſo, ff. de legatis 2. & ratio generalis adiecta familiæ conſeruandæ efficere debeat, vt omnes de familia contineri dicantur, quamuis ſpecialiter vocati non fuerint, l. cùm pater, §. dulciſſimis, ff. de legatis 2. Decius in conſilio 23. num. 4. & in conſilio 315. colum. 2. Socinus in conſilio 227. colum. 4. in principio, lib. 2. Craueta in conſilio 130. num. 10. & in conſilio 113. num. 5. lib. 1. Alciatus in conſilio 184. num. 1. & num. tertiò. Cephalus in conſilio. 137. num. 38. & 39. lib. 2. Beretta in conſilio 39. num. 12. Marçarius in epitom. fideicommiſſorum, quæſt. 14. Albanus in conſilio 51. num. 6. &. 7. Peregrinus de fideicommiſſis, articulo. 29. num. 15. & 16. qui dicunt, & latè comprobant fideicommiſſum ſimplex, & abſolutum inter omnes de familia aut de agnatione induci, quando teſtator procedit diſponendo, quia vult bona ſua perpetuò conſeruari in familia, aut in agnatione ſua. Decianus etiam in conſilio 31. num. 98. volum. 1. Hyppol. Riminaldus in conſilio 147. num. 7. & 8. lib. 2. & in conſilio 279. num. 1. & 2. & num. 6. & 7. & 8. & num. 43. & 50. lib. 3. & in conſilio 371. num. 2. & tertio, & num. 6. & 7. & ſequentibus, lib. 4. & in conſilio 739. num. 53. & ſequentibus, & num. 83. lib. 7. vbi latiùs fundat, fideicommiſſum cenſeri auctum, & inductum actiuè, & paſſiuè, & in perpetuum in omnes de familia per ea verba, quòd bona remaneant in familia, vel non exeant de familia, aut quòd conſeruentur in agnatione, & ob eam rationem fieri extenſionem de vna perſona in aliam, & cum Pariſio, Decio, Rolando, Deciano, & Marçario. quos ibidem adducit, reddit rationem, quia qui vult conſequens, vult neceſſarium antecedens, l. denique, §. interdum, ff. de peculio legato, cum ſimilibus: non enim bona neceſſariò conſeruarentur in agnatione, & familia, ſi aliquo caſu remanerent libera, nec fideicommiſſo obſtricta. Iacob. Mandellus de Alba in conſilio. 483. num. 4. & num. 17. & ſequitur latiſſimè declarans Petrus Antonius de Petra de fideicommiſſis, quæſt. 5. num. 2. & multis ſequentibus, vbi num. 8. ex Curtio, & aliis, rectè adnotauit, idem dicendum eſſe, ſi teſtator ideò expreſſerit ſe facere fideicommiſſum, vt bona in ſua domo conſeruatęntur: quòd eſt notandum, quia ſæpe vidimus in Maioratibus Hiſpaniæ talem rationem per inſtitutores Maioratum adiectam, & in caſu noſtro, atque in Maioratu loquentès, ex ſimilibus verbis perpetuum Maioratum induci, probarunt expreſsè Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap. 5. num. 7. & num. 16. in verſiculo, imò plus dixit. Burgos de Paz ſenior in conſilio 45. num. 8. & 9. Burgos de Paz iunior ciuilium, quæſt. 2. num. 104. Blaſius Flores Diaz de Mena variarum, lib. 1. cap. 18. num. 37. & ad hæc reduci debent ea, quæ ex Gregorio Lopez, in caſu præcedenti adnotauimus, quatenus dicebat ipſe, quòd vbicunque adſunt verba perpetuitatem denotantia in fauorem generis, aut familiæ, non inducitur reſtrictio aliqua ex eo, quòd aliquæ vocationes ſpeciales fuerint factæ, ſed ad collaterales etiam extendi debet Maioratus in infinitum; & idem obſeruandum erit, quoties factis anteà ſpecialibus vocationibus aliquibus, Maioratûs inſtitutor bona alienari prohibeat ratione expreſſa, vt perpetuò conſeruentur in agnatione, aut in familia ſua: tunc enim Maioratum perpetuum inſtituere videtur, ex Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap. 5. num. 7. & num. 16. Burgos de Paz ſenior in conſilio 45. ex num. 5. vſque ad num. 14. Burgos de Paz iunior ciuilium, quæſt. 2. num. 105. & numeris ſequentibus, Velaſquez de Auendanno in l. 41. Tauri, gloſſa 3. num. 11. comprobaturque ex communi Doctorum reſolutione, exiſtimantium, ex huius rationis expreſſione cenſeri inductum fideicommiſſum perpetuum, & abſolutum inter omnes, qui de familia ſint: quod tenent infiniti relati per Molinam dict. cap. 5. num. 16. Achil. Pedrocha in tractatu adipiſcendæ poſſeſſionis à num. 192. vſque ad num. 233. Manticam de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 6. titulo. 14. num. 24. Peregrinum. de fideicommiſſis, articulo. 29. ex num. 15. cum ſequentibus, folio. 276. Graſſum §. fideicommiſſum, quæſt. 5. num. 9. & tribus, diuerſiſque Doctorum ſententiis relatis, atque fundamentis earum adductis, in hanc ſententiam ſe procliuiorem dicit Andreas Fachineus controuerſ. iur. lib. 4. cap. 49. fol. 455. dicens, quòd ex prouiſione alienationis, clauſulâ adiectâ, quia teſtator voluit bona conſeruari in agnatione, & familia, ſimplex inducitur & abſolutum fideicommiſſum, Cephalus etiam in conſilio. 193. num. 6. & 7. lib. 2. & in conſilio 353. num. 45. lib. 3. Rolandus in conſilio 23. lib. 4. Menochius in conſilio 197. ſub. num. 55. lib. 2. Curtius iunior plures caſus diſtinguens, in conſilio 145. à num. 4. vſque ad num. 11. lib. 1. Anguiſſola in conſilio 9. num. 2. & 6. lib. 6. Decianus in conſilio 31. num. 19. & num. 103. & in conſilio 50. num. 12. lib. 1. Vegius in conſilio vltimo, num. 369. & pluribus ſeq. & num. 420. cum multis ſequentibus, Hyppol. Riminald. in conſilio 20. num. 7. cum ſeq. & in conſilio 23. num. 229. lib. 1. & in conſilio 147. num. 7. & 8. lib. 2. Fabius Turretus in conſilio 77. num. 11. & ſeq. & num. 16. Ioannes Franciſcus de Ponte in conſilio 46. num. 28. & 29. Aldobrandinus in conſilio 31. num. 14. & tribus ſequentibus, Alexander Raudenſis de analogis, lib. 1. cap. 34. num. 305. Petrus Antonius de Petra de fideicommiſſis, quæſt. 2. num. 43. & quæſt. 5. ex num. 41. cum multis ſequentibus, vbi num. 43. & 44. reſtatur hanc ſententiam veriorem eſſe, & magis communem.

Nec obſtant prædictis, quorundam Authorum traditiones, Decij in conſilio 261. Superioribus, columna finali, in verſiculo, nec obſtat, & in conſilio 218. num. 16. Moderni Pariſ. in conſilio 1. num. 109. & num. 113. cum aliis adductis per Petram de fideicommiſſis, d. quæſt. 5. num. 28. in fine, & num. 50. & ſequentibus, Menochij in conſilio 347. num. 34. lib. 4. Barboſæ in l. ſi conſtante, in principio, num. 103. in fine, verſiculo, & ex iſta ſecunda concluſione, fol. 563. ff. ſoluto matrimonio, qui in ea fuerunt ſententia, vt exiſtimarent, fideicommiſſum ampliandum non eſſe, etiam propter rationem expreſſam, quæ generalior ſit ipſa diſpoſitione; imò generalem rationem non alterare ſpecialem ipſam diſpoſitionem, ſed iuxta eam potiùs intelligendam, & reſtringendam, idque per text. in l. pater filium, §. fundum Titianum. ff. de legatis tertio, vbi teſtator fundum alienari prohibuit, & adiecit hæc verba: Ita enim fiet vt fundus Titianus de nomine veſtro non exeat. Et tamen non inducitur ſimplex, & abſolutum fideicommiſſum inter omnes de familia.

Sed reſponderi poteſt; primò, id non eſſe abſolutè verum, aut valdè incertum eſſe ex eo, quòd infiniti contrà tenuerint, vt ſuprà vidimus, & in terminis contra Decium, & alios inſurgit, & ab eis diſcedit Petrus Antonius de Petra de fideicommiſſis, quæſt. 2. num. 21. & quæſt. 5. num. 29. & ſequentibus, & num. 41. & multis ſequentibus.

Secundò, dato quòd ſuperior traditio vera eſſet, procedere dumtaxat deberet in fideicommiſſis, non verò in Maioratibus, ea ratione, quòd cùm fideicommiſſa contineant onus, ſtrictè interpretari debent, l. cohæredi, §. cum filiæ, ff. de vulga. & pup. ſubſtit. Decius in conſilio 95. columna antepenultima, verſiculo, ſed tamen in caſu, & in conſilio 465. num. 14. Craueta in conſilio 181. num. 1. Cephalus in conſilio 231. num. 15. & in conſilio 168. num. 27. lib. 2. Berolus in conſilio 79. num. 3. lib. 2. & cum aliis Alexander Raudenſis de analogis, lib. 1. cap. 29. num. 8. fol. 226. latè Cæuallos practicarum commu. quæſt. 674. à principio, Paul. Leonius Patauinus in conſilio 27. num. 4. inter conſilia vltimarum voluntatum, volum. 2. vbi dicit, quòd ipſe allegat ad hoc textum in l. ſi arrogator, ff. de adoptionibus, & ibidem optimè inducit eum: Maioratus verò fauorabiles ſunt, atque propter bonum publicum introducti, cùm de familiæ conſeruatione in eis tractetur, ideòque non ſunt reſtringendi ſicut fideicommiſſa, ſed potiùs ampliari debent, iuxta ea, quæ ſcripſerunt Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap. 4. num. 28. in verſiculo, ſimiliter, & cap. 18. per totum. Roias in epitome ſucceſſionum cap. 3. num. 20. 24. & 43. Burgos de Paz iunior ciuilium, quæſt. 2. num. 36. Cæuallos practicarum commun. d. quæſt. 674. num. 11. & ſequentibus.

Tertiò etiam reſponderi poteſt ex his, quæ eruditè, & multùm ad propoſitum obſeruauit Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap. 5. num. 20. & ſequentibus, Bonifacius Regerius in conſilio. 25. num. 100. & ſequentibus, lib. 1.

Quartò denique reſpondetur, text. in dict. §. fundum Titianum. l. pater filium, ff. de legatis tertiò, nihil vrgere in contrarium; loquitur enim ille text. quando verba ſunt enunciatiua futuri cuiuſdam euentus, quem ſperabat teſtator: quo caſu non inducunt diſpoſitionem, nec ampliant præcedentem legem, Iulianus, 66. §. 1. ff. de legatis tertio: ſecus tamen eſſet, quando in modum cauſæ finalis prolata fuiſſent verba, vt in noſtro caſu; quoniam tunc diſpoſitionem ampliant, & fideicommiſſum inducunt inter omnes de familia, licèt ſpecialiter non ſint vocari, nec in diſpoſitione expreſſi, vt eleganter explicauit Bartolus ibidem, quem ſequuntur plures Authores relati per Molinam lib. 1. d. cap. 5. num. 17. Cephalus in conſilio 510. num. 5. & num. 7. lib. 4. Burſatus in conſilio 52. num. 40. & in conſilio 97. num. 16. volum. 1. Michaël Graſſus receptarum ſententiarum, §. fideicommiſſum, quæſt. 5. num. 6. Achilles Pedrocha in conſilio 38. num. 169. Petrus Antonius de Petra de fideicommiſſis, quæſt. 5. num. 46. & num. 54. & num. 68. & num. 81. Fachineus, qui concludentem rationem aſſignat controuerſ. iuris, lib. 4. cap. 49. in fine.

Octauus caſus ſit, cùm inſtitutor Maioratûs poſt factas ſpeciales aliquas vocationes, generalem clauſulam ſubiiciat in fine diſpoſitionis, quâ ſignificet, ſe velle familiæ ſuæ, aut generi conſulere, aut quid ſimile adiiciat, quod perpetuitatem denotare videatur; tunc enim indubitanter etiam verum erit, Maioratum non finiri in vocatis, ſed ad collaterales, & omnes de familia ordine ſucceſſiuo extendendum. Ratio eſt, quoniam clauſula generalis in fine appoſita, ampliat diſpoſitionem præcedentem l. ſi ſeruus ſeruum, §. inquit lex, ff. ad legem Aquiliam, & per Antonium Gabrielem communium, lib. 6. titulo, de clauſulis, concluſione 9. & ſub verbo, linaje, aut agnationis, comprehenduntur omnes collaterales, & cenſentur vocati in diſpoſitione ipſius fauore facta, ex Barbatia in repetitione l. cùm acutiſſimi, C. de fideicommiſſis, num. 114. Bologneto in repetitione §. Diui, l. filiusfamilias, ff. de legatis 1. num. 295. & ſequentibus, Petro Antonio de Petra de fideicommiſſis, quæſt. 5. num. 183. & caſus prædictus conuenit omnino his, quæ ex Gregorio in legibus quibuſdam Partitæ, ſuperiùs tradidimus: quatenus ipſe ad perpetuam Maioratus conſeruationem dumtaxat requirit, quòd aliquod verbum ab inſtitutore adiectum fuerit, quo perpetua ſucceſſionis cauſa in futurum denotari videatur, etiamſi ſpeciales aliquæ vocationes factæ fuerint: conuenit etiam & aliorum quamplurium traditionibus, quos refert Auendannus in l. 41. Tauri, gloſſa 3. num. 24. Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap. 5. num. 33.

Idem dicendum erit, ſi Maioratus inſtitutor, quocunque alio verbo, ſucceſſionis perpetuitatem denotet apertè: vt ſi adiiciat verbum, in perpetuum, ſemper, omni tempore, in infinitum, aut aliud ſimile; tunc enim perpetuum maioratum inſtituere videtur ex his, quæ ſcribunt Decianus, in conſ. 50. num. 18. & ſequentibus, lib. 1. Ruinus, in conſ. 168. num. 119. & ſequent. volumine. 3. Cephalus in conſ. 624. num. 21. & ſequent. lib. 5. Hyppolit. Riminald. in conſ. 147. ſub num. 13. lib. 2. & in conſ. 279. num. 12. & 13. & num. 15. & ſequent. lib. 3. & in conſ. 482. num. 67. lib. 5. Quia dictio, ſemper, appoſita in diſpoſitione, ſignificat tractum temporis, & omni caſu, & tempore, ex l. prima, cum communi Doctorum ſententia ibi, ff. ſoluto matrimonio. Bonifacio Rogerio in conſ. 25. num. 82. lib. 1.

Similiter dictio, in perpetuum, habet tractum ſucceſſiuum in futurum, & denotat tempus in ſecula ſeculorum, vt ſcribit Bartolus in l. annua, §. Titia. ff. de annuis legatis. Alexander, Socinus, Cumanus, Pariſius, Gozadinus, Rolandus, & alij, cum quibus Riminaldus d. conſ. 279. num. 16. & 17. lib. 3. Peregrinus de fideicommſſiis articulo. 27. num. 2. fol. 251.

Idem etiam dicendum eſt, quoties factis ſpecialibus vocationibus per modum rationis, aut cauſæ finalis dixerit inſtitutor. Quia nolo quòd bona mea exeant de domo mea, aut de nomine meo, iuxta reſolutionem Albani in conſ. 54. colum. 2. Alciat in conſ. 384. num. 3. & congerit nonnulla ad propoſitum Petrus Antonius de Petra, de fideicommiſſis, quæſt. 5. num. 19. 20. & 21. Tiberius Decianus reſponſo primo num. 284. & 285. volumine 1. vnde in caſibus prædictis, collaterali contendenti ſe ad maioratum admittendum eſſe, obijci non poſſet obiectum commune, quod vulgo ferri ſolet: De te non loquitur ſcriptura, aut ſubſtitutio, ve aliàs argumentantur Socinus in conſ. 62. num. 104. volumine 3. Oldradus in conſ. 21. Decianus in conſ. 10. num. 48. & in conſ. 34. num. 7. lib. 3. & alios referens Molina de Hispanorum primogenijs, lib. 1. cap. 4. num. 5. Burgos de Paz in conſ. 34. num. 13. & ſequentibus, Alexander Raudenſis de analogis, lib. 1. cap. 15. num. 328. nec etiam, quòd de perſona ad perſonam extenſio fieri non debet, iuxta ea, quæ communiter adnotare ſolent Scribentes in mille locis, & cum multis Decianus in conſ. 1. num. 145. & 146. & in conſ. 2. num. 27. lib. 3. Cephalus in conſ. 582. num. 2. & 3. lib. 4. Hieronymus Gabriel in conſ. 111. num. 13. lib. 1. Scotus in conſ. 41. num. 7. tom. 2. lib. 5. cum infinitis alijs, quos congeſſit Additionator Gamæ in addit. ad deciſionem 27. ſub. num. 2. Bonifacius Rogerius in conſ. 25. per totum, lib. 1. Ioſephus de Ruſticis in tractatu, an & quando liberi in conditione poſiti vocentur, lib. 1. parte prima, cap. 2. ex num. 121. & num. 130. & in conſ. 1. num. 65. 66. 67. & 69. Alexand. Trentacinquius de ſubſtitutionibus, prima parte, cap. 1. ex num. 25. cum infinitis ſequentibus, Quoniam in illis adſunt verba, quæ perpetuitatem denotant, & apta ſunt conprehendere agnatos, & cognatos etiam in infinitum, argumento l. ſtemmata, & l. Iuriſconſultus, §. nomen, & §. cognationis, ff. de gradibus. & ſic omnes admitti debent ordine ſucceſſiuo, nam cùm Maioratûs inſtitutor eius mentis fuerit in inſtitutione, vt bona ſua in ſua familia ſemper conſeruari voluerit, licèt deſcendentes tantùm vocauerit, & non collaterales, negari non poteſt, quin in genere ſaltem, ſi non in indiuiduo, de collateralibus cogitauerit, quia aliàs bona non conſeruarentur perpetuò in ſua familia, vt cum alijs optimè declarans, eruditè aduerrit Paulus Leonius Patauinus in cenſ. 27. num. 110. inter conſilia vltimarum voluntatum, volumine 2. Et conſequenter ex prædictis verbis; atque ex veriſimili teſtatoris voluntate, de perſona ad perſonam, ſicut de caſu ad caſum extendi debet eius diſpoſitio: quæ in hac parte comprehenſio dicitur potiùs quàm extenſio, ex Authoribus relatis ſuprà, numero 92. in verſiculo, nec etiam quod de perſona. Molina de Hiſpanorum primogeniijs, libro primo, cap. quarto. numero 25. & tribus ſequentibus. Mantica de coniecturis vltimarum voluntatum, libro tertio, titulo. 19. numero octauo, & 9. Graſſo, §. fideicommiſſum, quæſtione. 4. num. 22. Menochio lib. 4. præſumptione. 73. numero 3. Beretta in conſilio 118. numero 28. & ſequentibus, Petra de fideicommiſſis, quæſtione 2. numero 15. & quæſtione 5. numero 56. & numero 66. & ſequentibus, & numero 96. & ſequentibus. Paulo Leonio Patauino dicto conſilio. 27. à numero. 104. vſque ad numerum. 116. inter conſilia vltimarum voluntatum, volumine 2. vbi optimè declarat text. in l. ſi quis ita, §. penultimo, ff. de teſtamentaria tutela. Camillo Gallinio de verborum ſignificatione, libro 9. cap. 4. per totum, folio 221. vbi etiam agi de ratione text. in dict. §. penultimo, de quo etiam vide Aldobrandinum in conſilio 105. numero 14. & tribus ſequentibus, vide quoque Ioannem Bottam in conſ. 50. per totum. Decianum in responſo primo, numero 24. 25. 26. 36. 37. 44. 85. 100. & 101. numero 120. & num. 139. cum ſequentibus, & numero 158. volumine 1. Alexandrum Raudenſem in responſo 24. numero 74. & num. 86. & 88. libro ſecundo, Hyppelit. Riminaldum in conſil. 250. ex num. 12. lib. 3. & in conſil. 531. num. 37. 38. & 39. libro 5. & in conſil. 21. num. 59. & ſequentibus, libro 1. & in conſil. 181. num. 1. num. 33. & 39. & num. 4. & ſequentibus, libro 2. Ioannem Vincentium Honded. in conſ. 48. per totum, lib. 2. Bonifacium Rogerium in conſ. 25. num. 87. & num. 92. lib. 1. Nonus & vltimus caſus ſit, cum inſtitutor Maioratûs, in initio diſpoſitionis generale aliquod verbum, ſiue clauſulam aliquam generalem adijciat, quâ perpetuum Maioratum inſtituere velle, aut perpetuò conſulere conſeruationi ſuæ familiæ videatur, poſteà verò ſpeciales aliquas vocationes faciat, vel ad certas, & limitatas perſonas diſpoſitionem ſuam reſtringat: tunc etenim perpetuum etiam Maioratum feciſſe videbitur, nec in vltimo deſcendente, aut vocato finietur; & in hoc caſu videtur expreſsè loquutus, & exemplum ponens, ſic affirmat Burgos de Paz ſenior in conſil. 4[...]. num. 12. & 13. & ipſum non referens, nec ita in terminis caſum ponens Ludouicus Molina de Hispanorum primogenijs, libro 1. cap. 5. ex num. 1. cum ſequentibus, qui ea precipuè ratione mouetur, quem præfatio, aut proœmium diſpoſitionis, mentem & intentionem declarat diſponentis, atque perpetuum Maioratum condere volentis, per text. in l. finali, ff. de hæredibus inſtituendis, quam multis exornant, Domin. Antonio de Padilla, in l. eam quam numero. 47. & ſequentibus, C. de fideicommiſſis, Mieres de maioratu, in initio ſecundæ partis, num. 43. Aluaradus de coniecturata mente defuncti, libro 2. cap. tertio numero 40. & ſequentibus, Menochius lib. 6. præſumptione. 2. Molina de Hispanorum primogenijs, dicto. cap. 5. ex numero. 2. Aldobrandinus in conſilio 72. numero 9. volumine 1. Ioannes Guttierrez practicarum, libro tertio, quæſtione 17. & 18. ex numero 88. per textum etiam in l. regula, §. & licèt, ff. de iuris & facti ignorantia, ibi: Nam initium conſtitutionis generale eſt. Per quam dixit eleganter Imola in l. ſi quis ita, §. ea lege numero 9. ff. de verborum obligationibus, quod ſi principium conſtitutionis generale ſit, quamuis poſtea ſubdantur aliqua verba, quæ certas & limitatas perſonas reſpicere videantur omninò; nihilominùs conſtitutio talis ita interpretanda eſt, vt generalis ſit, & generaliter comprehendat omnes ſecundùm naturam principij: & ſequitur Decius, in cap. primo, in prima lectura, numero 9. in verſiculo, Vltimò notandum eſt, de conſtitutionibus, & in conſilio. 51, columna quarta, Corneus in conſilio 273. columna tertia ſub numero 30. libro 4. Geminianus in conſil. 39. columna prima, Aldobrandinus in conſil. 72. numero 10. lib. 1. Camillus Gallinius de verborum ſignificatione, libro 5. cap. 11. per totum fol. 70. vbi adducit nonnulla notanda in propoſito ad d. §. & licèt, & vide eundem Authorem cap. 15. & 14. eiuſdem libri. Ioan. Guttierrez practicarum libro 3. quæſt. 17. & 18. ex num. 75. cum ſequent. & num. 101. & 102.

CAPVT XXIII.

Inſtrumentum, in quo duo erant obligati, cùm alteri eorum creditor reddiderit, an præſumi debeat liberatio debitoris, cui traditum fuit inſtrumentum, ac etiam coniectura ſumi, quòd eidem donauerit actionem, quæ aduerſus alium debitorem competebat ſibi: vbi Guil. Cunei, Bartoli, & aliorum ſententia communiter reiecta, ab aliorum impugnationibus immunis redditur, & l. primæ, C. de donat, deciſio exornatur nonnullis; item, an & quando donatio præſumi debeat, vel non, pleniſſime explicatur remiſſiuè, nonnulla que nouiter, & verè adnotantur, quibus Menochij & aliorum conſiderationes contra Bartolum ſubuertuntur, & eiuſdem Bartoli ſententia tuta manet.

SVMMARIVM.

- 1 Inſtrumentum ſui crediti cùm creditor debitori ſuo reddidit, præſumitur remiſiſſe creditum, atque ita virtute taciti pacti, debitorem ipſum liberaſſe.
- 2 Et reiectis aliorum rationibus, Martini, Hugolinique ratio magis probatur.
- 3 Atque in pignore diuerſum ius conſtituitur.
- 4 Inſtrumentum, in quo duo erant, obligati, cùm creditor tradidit alteri eorum, præſumi debet liberatio debitoris, cui traditum eſt inſtrumentum, ac etiam coniectura ſumi, quòd eidem donauerit actionem aduersùs alterum debitorem competentem ſibi.
- 5 Idque ex ſententia Guillelmi Cunei, Bartoli, & aliorum, quæ num. ſequent. approbatur.
- 6 Et pro illis fundamentum primum adducitur: & l. ſi is qui duos, ff. de liberatione legata, nonnullis exornatur, remiſſiuè.
- 7 Secundum etiam fundamentum proponitur, & l. primæ. C. de donat. deciſio nonnullis etiam exornatur, remiſſiuè, & vide infra, num. 19. & ſequentibus.
- 8 Fortunij denique Garciæ in eodem propoſito cõſideratio quædam recenſetur.
- 9 Inſtrumenti traditionem per creditorem factam vni ex debitoribus, qui in inſtrumento erant obligati, illius liberationem operari, non tamen inducere præſumptionem donationis actionis contra alium debitorem; imò eo animo traditum præſumi inſtrumentum, vt is exigat ab altero debitore, & creditori deinde reſtituat exactum, ex ſententia Alex. Iaſon. & aliorum contra Bartol. & num. ſeq.
- 10 Donatio in dubio præſumenda non eſt, maximè vbi poteſt capi præſumptio, aut coniectura alterius rei, quam donationis, prout hoc num. latiùs probatur, & multis exornatur remiſſiuè, & vide infrà, ex num. 21. cum ſequent.
- 11 Inſtrumenti redditio per creditorem debitori facta, quando poteſt afferre aliam vtilitatem, nunquam præſumitur remiſſio debiti.
- 12 Donationis præſumptio, vt excludatur, quælibet occaſio etſi leuis ſufficit.
- 13 L. vltima, C. de pactis conuentis, contra ſententiam Bartoli inducitur, & reſpondetur illi infrà, ex num. 29. cum ſequentibus.
- 14 In dubio propoſito ſuprà, ex num. 4. refertur ſententia aliorum, qui opiniones contrarias conciliando, diſtinguendum eſſe arbitrantur, prout hoc num. adnotatur, & vide infrà, vbi eorum diſtinctio improbatur.
- 15 Opinio magis amplectenda eſt, quæ plures conciliat, quàm altera ex opinionibus conciliatis, maximè in caſu dubio.
- 16 Doctori licèt magno credendum non eſt, quando aliquam legem non allegat, vel aliàs concludenter Dictum ſuum non probat.
- 17 Bartoli opinio in caſibus, in quibus extat Doctorum contradictio, tanquam principalior præualere debet.
- 18 Bartoli ſententiam in ſuperiori dubio à nonnullis improbatam, ab aliis in futurum amplectendam ſperat Author, qui ex propoſito conſiderauerint rationem, quam ad text. in l. 2. §. 1. ff. de pactis, adduxit ſuprà in initio huius capitis.
- 19 L. prima. C. de donationibus ſi rectè ponderetur, negari non poteſt, quin Bartoli ſententiam probet, prout hoc num. & ſequentibus aduertit Author.
- 20 Nec Menochij conſideratio concludit, vt ibidem nouiter aduertit Author.
- 21 Reſpondetur fundamento præcipuo, quod in quæſtione prædicta contra Bartolum expendere ſolent Doctores communiter, & num. ſeq.
- 22 Et conſtituitur, regulam vulgatam, quòd donatio in dubio præſumenda non ſit, ex coniecturis ceſſare, & illarum exempla nonnulla remiſſiuè traduntur.
- 23 Donationem præſumi ſolùm ex facto ſubſequuto, in ſpecie l. vxori, §. vltimo, ff. de legatis tertiò.
- 24 Donatio præſumi debet ex facto tranſlationis, aut ceſſionis iurium.
- 25 Donatio præſumi debet, cùm de alio titulo non apparet.
- 26 Creditor in eodem actu, credendum non eſt, quòd habuerit animum biformem, & varium, quod eſſet abſurdum.
- 27 Atque ex ea coniectura, donationis titulum præſumi debere.
- 28 Vna & eadem res, diuerſo iure cenſeri non debet, cum nonnullis declarationibus, remiſſiuè.
- 29 Text. in l. vltima, C. de pactis conuentis, contra Bartolum malè citari communiter, vt num. ſequentib. demonſtratur.
- 30 Mulier tres ſpecies bonorum habere dicitur, ſcilicet dotalia, extra dotem, & paraphernalia, & num. ſequentibus.
- 31 Paraphernalium bonorum dominium regulariter non transfertur in maritum.
- 32 Mulier eo ipſo quòd paraphernalia, aut inſtrumenta eorum tradidit marito, vel in domum eius intulit, eidem videtur committere cuſtodiam, & adminiſtrationem illorum, & dare mandatum ad exigendum.
- 33 In ſpecie l. vltimæ, C. de pactis conuentis, tam ſuper dote, &c. plura concurrere, ex quibus mandatum ad exigendum præſumi debet, nec tenetur maritus agens cauere de rato, cum Alciato, remiſſiuè.

PRo dilucida, & diſtincta huius Capitis explicatione, antequam ad præcipuum dubium deueniam, quòd Guil. Cune. Bartol. & alij nonnulli excitarunt; item vt apertius appareat, veram eſſe fortaſſis ſententiam Bartoli, licèt ab aliis improbatam communiter, conſtituendum erit neceſſario, quòd cùm debitori ſuo creditor reddiderit ſui crediti inſtrumentum, præſumitur remiſiſſe creditum, atque virtute taciti pacti, debitorem ipſum liberaſſe, per text. in l. 2. §. 1. ff. de pactis, cuius verba hæc ſunt: Et ideò ſi debitori meo reddiderim cautionem, videtur inter nos conueniſſe, ne peterem, profuturamque ei conuentionis exceptionem placuit. Per text. etiam in l. 3. & 4. ff. de liberatione legata, l. creditricem, C. de remiſſione pignoris, l. ſeruum filij, §. eum qui chirographum, ff. de legatis primò, l. mortis cauſa, §. Titia chirographa, ff. de donation, cauſa mortis. Ex quibus ſic adnotarunt Doctores communiter, & plenè explicarunt in d.l. 2. §. 1. ff. de pactis, cap. Eccleſia, el 2. vt lite pendente, Felinus in cap. accedens el 1. vt lite non conteſtata, Franciſcus Connanus commentariorum iuris cuilis, lib. 5. cap. 4. Petrus Gregorius in ſyntagmate iuris, lib. 21. cap. 6. Ruinus in conſil. 44. numero 2. & 3. libro primo. D. Ferdinan. de Mendoza disputationum iuris ciuilis, lib. 2. cap. 2. per totum, fol. 351. & vltra relatos ab eo, Bartholomæus Socinus, regula 232. latè Menochius lib. 3. præſumptione. 140. per totam, & lib. 4. præſumptione 164. num. 25. Maſcardus de probationibus, tom. 1. concluſione 476. per totam. Et reiectis aliorum rationibus, quas ipſimet Authores adducunt, & plenè Menochius d. præſumptione 140. num. 2. 3. & 4. vera ratio eorum iurium, & præſumptionis prædictæ colligitur ex his, quæ Martinus, & Hugolinus adnotarunt, quos refert Accurſius in l. 3. ff. de pactis, videlicet, quòd in inſtrumento, aut cautione ius obligationis continetur; vnde reddito inſtrumento debitori, id actum videtur, vt ſoluatur actio principalis, & ius quòd eſt in ipſo inſtrumento, & in conſequentiam ſoluantur etiam pignora quoque, & fideiuſſiones, & ceteræ aliæ obligationes acceſſoriæ, l. ſoluitur, ff. quibus modis pignus, vel hypotheca ſoluitur. Quod ſecus eſt in pignore; ideò diuerſum ius ſtatuitur in d.l. 3. ff. de pactis, vbi Modeſtinus in hunc modum ſcriptum reliquit: Poſt pignus verò debitori redditum, ſi pecunia ſoluta non fuerit, debitum poſſe peti, dubium non eſt; niſi contrarium ſpecialiter actum eſſe probetur. Et ſequuntur Baldus, Albericus, Fulgoſius, Iaſon, Cuiacius, Connanus, & alij, quos referunt, & prædictum rationem ab aliorum impugnationibus defendunt D. Ferdin. Mendoza d. cap. 2. num. 2. per totum, Menochius lib. 3. de præſump. 140. num. 25. & duobus ſeqq. vbi in fine credit aliam, & nouam rationem reddi poſſe, vt ibi videri poterit. Menchaca etiam controuerſiar. illuſtrium, quæſt. 96. n. 97.

Hoc ita conſtituto, ſubintrat nunc huius Capitis dubium præcipuum, quòd in eo conſiſtit, vtrùm idem dicendum ſit, cum inſtrumentum in quo duo erant obligati, creditor reddidit alteri eorum, vt tunc præſumi debeat liberatio debitoris, cui traditum eſt inſtrumentum, ac etiam coniectura ſumi, quòd eidem donauerit actionem, quæ aduerſùs alium debitorem competebat ſibi: Et quidem Bartolus in d.l. 2. §. ſed etiam tacito, num. 5. ff. de pactis, Guil. de Cun. ſententiam ſequutus, in ea opinione fuit, vt exiſtimaret in caſu prædicto, traditionem, aut reddictionem, Inſtrumenti, vtcunque effectum operari debere, tam liberationis, quam donationis actionis contra alium debitorem competentis; & ſequuntur Albericus, Angelus, & Fulgoſius, ibi, & tranſit cum eis Fortunius Garſia ibidem num. 4. ac denique Bartoli opinionem veriorem ſibi videri formauit Petrus Auguſtinus Morla emporij 1. parte, tit. 11. ff. de fide inſtrument. num. 8. in fine primæ columnæ, fol. 487. expendit autem Bartolus ipſe pro hac ſententia iura duo.

Primò, text. in l. ſi is qui duos. ff. de liberatione legata, quem aliàs multis exornant Tiraquellus de vtroque retractu, tit. 1. §. 26. gloſſa prima, num. 30. Hyppolitus in rubrica de fideiuſſoribus, num. 284. cum pluribus ſequentibus. Mieras de maioratu, parte prima, quæſtione 2. num. 24. Ioannes Guttierrez practicarum quæſtionum, libro. 1. quæſtione 6. Menochius in conſ. 2. num. 226. libro 1.

Secundò expendit textum in l. 1. C. de donationibus, quem latiùs explicarunt, atque multis exornarunt Antonius Gomezius in l. 45. Tauri numero, 56. & tribus ſequentibus, Tellus Fernandez in l. 17. Tauri, num. 65. & ſequentibus, Molina de Hispanorum primogeniis, lib. 4. cap. 2. num. 10. Ioannes Matienzus in l. prima, tit. 6. gloſſa 6. ex num. 2. cum ſequentibus, lib. 5. nouæ collectionis Regiæ. Ioannes Guttierrez practicarum, lib. 2. quæſtione. 77. & ſequentibus. Thomadoccius, in conſil. 111. num. 6. lib. 1. Maſcardus de probationibus, tom. 3. concluſione 1190. per totam. Fortunius etiam in d.l. 2. §. 1. num. 4. ff. de pactis, rationem quandam conſiderauit pro eadem parte.

Cæterùm à ſententia Bartoli, Guil. & ſequacium diſſentiunt Alexander numero decimo Iaſon numero quarto, & Duarenus numero primo, in d.l. ſecunda, §. ff. de pactis, Antonius in caput. Eccleſia, vt lite pendente, Socinus in regula. 232. in verſic. Secundò, fallit Menochuis, qui fundamentis Bartoli reſpondet, lib. 3. dicta præſumptione 140. num. 6. ij Authores conſtanter affirmant, inſtrumenti traditionem per creditorem factam vni ex debitoribus, qui in inſtrumento erant obligati, illius liberationem operari dumtaxat, non tamen inducere præſumptionem donationis actionis contra alium debitorem; imò eo animo traditum præſumi inſtrumentum, vt is exigat ab altero debitore, & creditori deinde reſtituat exactum: monentur eo præcipuè, quòd donatio in dubio præſumenda non ſit maximè vbi poteſt capi præſumptio, aut coniectura alterius rei, quam donationis, per text, in l. ſi cum aurum, ff. de ſolutionibus, & in l. eleganter, §. qui reprobos, ff. de pignoratitia actione, & in l. Campanus, ff. de operis libertorum. Ex quibus ſic adnotarunt, & latiſſimè explicarunt Tiraquellus in l. ſi vnquam, C. de reuocandis donationibus, in verbo, donatione largitus, num. 168. & num. 169. & de retractu lignagier, §. 26. gloſſa 2. num. 49. & 50. Menochius, de arbitrarijs, lib. 2. centuria prima, caſu 88. per totum, & in conſilio 91. num. 53. lib. 1. & in conſil. 280. num. 21. lib. 3. & in conſil. 382. numero 17. libro 4. Palacios Rubios in repetitione rubricæ de donationibus inter, §. 6. 7. 8. & 9. Rolandus in conſilio 10. num. 13. num. ſequentibus, volumine 1. Burſatus in conſilio 104. numero 20. libro primo, Iacobus Mandellus de Alba in conſilio 20. num. 17. & in conſil. 340. num. 12. Marcus Antonius Eugenius, in conſil. 13. numero 20. & numero 32. & in conſilio 16. numero 6. & num. 54. lib. 1. Brecius in conſil. 52. num. 55. libro 1. Decianus in conſ. 79. num. 37. volumine 2. Ioannes Vincentius Hondedeus in conſ. 48. num. 17. & ſequentibus, lib. 1. latiſſimè Maſcardus de probationibus, tom. 1. concluſione 554. per totam, & tom. ſecundo, concluſione 872. num. 4. & concluſione 981. Iacobus Concenatius quæſtionum ſingularium iuris, lib. 2. quæſtione 6. per totam, eleganter Hyppolitus Riminaldus in conſil. 274. ex num. 55. vsque ad numerum 63. lib. 3. latiùs in conſil. 493. lib. 5. Achilles Pedrocha in conſilio 14. num. 40. & 41. Sylueſter Aldobrandinus in conſil. 99. ex num. 1. & num. 25. volumine 1. Cùm ergo in propoſita quæſtione ſumi poſſit coniectura liberationis debitoris ipſius, cui traditum fuit inſtrumentum, ſufficit quòd traditio, aut redditio inſtrumenti eam vtilitatem afferat, nec donatio præſumi debet quod & ipſe Bartolus fateri videtur alio loco, hoc eſt in explicatione Gloſſæ ibidem. num. 3. vbi dicit expreſsè, quòd quando inſtrumenti redditio per creditorem debitori facta, poteſt afferre aliam vtilitatem, nunquam præſumitur remiſſio debiti; & ſic argumentatur contra eundem Bartolum Iaſon. ibi, num. 4. & latiùs probat Socinus d. regul. 232. in verſiculo. Secundò fallit, & coadiuuatur ex his, quæ præfati Authores tradiderunt, ac inter alios Burgos de Paz in conſ. 2. num. 5. & num. 65. & in conſ. 3. num. 6. 9. & 10. vbi cum alijs probat, donationis præſumptionem excludi, ſi qualibet occaſio ſit, etſi leuis; quæcunque enim ſufficit vt excludatur illa: quod etiam aduertit Maſcard. de probationibus, tom. 1. concluſ. 554. num. 14.

Denique, & contra Bartol, expendi ſolet text. in l. vltim. C. de pact. conuent. tam ſuper dote quàm ſuper donatione ante nuptias, & paraphernis, iuncta expoſitione Gloſſæ ordinariæ, ibi, verbo, ratihabitatione, in verſic. vel verius tacite fuit, quæ expreſſim docet, quòd tradens inſtrumentum debiti, alicui, videtur eidem dare mandatum ad exigendum debitum in inſtrumento contentum, ad quod notarunt Gloſſam illam, & ſequuti ſunt communiter Scribentes ibi, Baldus in l. finali, C. quando fiſicus vel priuatus, Caſtrenſ. in l. ſi qua per calumniam, num. 3. C. de Epiſcopis & Clericis, Iaſon in l. 1. num. 12. C. de procuratoribus, Romanus ſingulari 637. & in conſilio 446. num. 10. Guid. Pap. quæſtione 13. in fine. Boërius deciſ. 281. num. 7. Alciatus optimè declarans de præſumptionibus, regula 1. præſumptione 32. ex num. 1. cum ſequent. Idque in caſu noſtro, maiori ratione dicendum videbatur, poſtquam redditio inſtrumenti iam produxit effectum liberationis debitoris, cui inſtrumentum ipſum traditum fuit.

Quocirca in eodem dubio, aliorum ſuccedit ſententia, qui opiniones prædictas conciliando, ſic arbitrantur diſtinguendum eſſe; aut enim (dicunt) creditor reddidiſti inſtrumentum ei, qui aptus eſt ad procurandum, vtputà ſi conſueuit iudicia tractare, & lites peragere, aut eius qualitatis, & conditionis eſt, vt circa hoc diligenter ſe habiturus ſit, aut induſtrioſe; vel creditor eſt pauper, ille verò diues & hoc caſu præſumitur quidèm traditum inſtrumentum, vt is exigat ab altero debitore, & creditori deinde reſtituat exactum, & procedit Alexan. Iaſon. & aliorum ſententia: aut verò creditor reddidit inſtrumentum ei, qui non eſt aptus ad procurandum, & in iudicijs agendum, vt ſi eſt mulier, miles, vel pupillus, aut eius ſtatûs, & conditionis eſt, vt ipſum non deceat in iudicijs verſari, vel ſi creditor eſt diues, ille verò pauper: & tunc præſumi debet donatio crediti etiam alterius debitoris & conſequenter eo caſu procedere debet Guil. Bartol & ſequacium opinio, prout colligitur ex ſententia Antonij de Butrio in cap. Eccleſia, el. 2. vt lite pendente, & Abbatis ibi col. 5. num. 14. quem refert, & prædictam diſtinctionem ſequi videtur Menoch. lib. 3. de præſump. 140. num. 6. in fine, & num. 7. & vltra eum admittunt etiam Iaſon, & Duarenus in d.l. 2. §. 1. num. 4. ff. de pactis, & ſibi tribuens, nullúmque ex prædictis referens D. Ferdin. Mendoza disputationum iuris ciuilis, lib. 2. cap. 2. num. 3. in verſiculo, ſed neutra harum opinio, qui addit in finalibus verbis illius numeri, quòd ſi ad neutrum, hoc eſt procurationem, aut donationem non ſit argumentum veroſimile, vel æqualiter ad vtrumque adſit, tunc magis donationem, quàm procurationem præſumere debeamus.

Et quamuis prædicta diſtinctio à ſuperioribus probetur, atque admitti debere videatur ex his, quæ ſcribunt Cephalus in conſ. 240. num. 21. vol. 2. & in conſ. 306. num. 98. volum. 3. Decianus in conſ. 28. num. 8. vol. 2. Scotus in conſ. 18. num. 4. lib. 2. tom. 2. vbi cum alijs Authoribus probarunt, quòd opinio illa magis amplectenda eſt, quæ plures conciliat, quam altera ex opinionibus conciliatis, maximè in caſu dubio: item ex his, quæ ſcribit Maſcardus de probationibus, tom. 1. concluſ. 554. num. 58. Tamen cum nullus ſit pro ea caſus legis, nec verè aliquo iure probetur, ſed ex capite potiùs Doctorum procedat, placere mihi non poteſt, tum ob prædictam rationem quæ confirmatur ex reſolutis per Iaſon. in l. illam, num. 6. & ſequent. C. de collationibus, Bonincaſſium in §. actionum, num. 341. cum ſequent. Inſtitut. de actionibus Pedrocham in conſil. 8. ex num. 209. cum tribus ſequentib. vbi latè adnotarunt, Doctori licèt magno credendum non eſſe, quando aliquam legem non allegat, vel aliàs concludenter Dictum ſuum non probat; tum etiam, quia effectu redditionis inſtrumenti rectè conſiderato, tam in primo, qùam in ſecundo caſu, ac etiam cum in dubio ſimus, idem dicendum eſſe neceſſariò fateri debebit is, qui veram rationem huiuſce rei maturo iudicio perpendet.

Quapropter in præfata contrarietate; verior mihi videtur indiſtinctè opinio Bartoli cuius ſententia in caſibus, in quibus extat Doctorum contradictio, tanquam principalior præualere debet, vt cum alijs ſcriptum reliquerunt, & latiùs probarunt Iaſon. in l. quidam cum filium, ex num. 35. vſque in finem, ff. de verbor. obligat. Gozadinus in conſil. 39. num. 15. Alphanus in ſuis collectan. Iuris, collectan. 120. in fine, & quamuis â nonnullis improbata fuerit, vt vidiſti; amplectendam tamen in futurum ſperamus ab alijs, qui ex propoſito conſiderauerint rationem, quam ad text. in d.l. 2. §. 1. ff. de pactis, adduximus ſuprà, in initio huius capitis: Nam cùm verum ſit, in inſtrumento, aut cautione, ius omne debiti, aut obligationis contineri, vt ibidem diximus; planè ſequitur, quòd creditor, qui inſtrumentum, aut cautionem reddidit vni ex debitoribus, omne quod in inſtrumento continetur, reddidiſſe videatur, & conſequenter ius etiam, quod eſt contra alium, cùm eadem ratio militet in vno, quàm in alio; & ſic non diuerſum, ſed idem ius obſeruari debeat: & hoc modo ponderatus text. in d.l. 1. C. de donation. optimè vrget pro ſententia Bartoli.

Nec ſatisfacit ſolutio Menochij lib. 3. dicta præſump. 140. num. 6. in princip. Quia negari non poteſt, quin Imperatores expreſsè dixerint, emptionum mancipiorum inſtrumentis donatis, & traditis, & ipſorum mancipiorum donationem, & traditionem factam intelligi.

Nec concludit conſideratio Menochij vbi ſuprà, dum dicit, quòd in caſu d.l. 1. inutilis prorſus fuiſſet traditio inſtrumenti, niſi ea mancipia cenſerentur donata; in caſu verò noſtro ſufficere, quòd traditio operetur remiſſionem ipſius debitoris, cui traditum eſt inſtrumentum ipſum: nam ſi verum eſt, vt dixi, in inſtrumento ius omne contineri, & inſtrumentum totum ſimpliciter redditum fuiſſe in caſu prædicto; quare iuris omnis traditi donationem operari non debebit traditio ipſa, aut quare partis iuris in inſtrumento contenti differentia hæc conſtitui poterit, ſi per traditionem inſtrumenti fingitur traditi ipſa res, aut ius ipſum tradi, cuius titulus, vel ius inſtrumento ipſo continetur, vt ex mente communi inquit Anton. Gomez. in d. l. Tauri, num. 56. in princip. atque ita neceſſariò debet effectum eundem operari traditio inſtrumenti, quem res ipſa tradita operaretur. Si autem traditio talis fieret, ſumi non poſſet alia præſumptio, quam donationis in totum, aut pleno iure: ergo eadem ſumenda eſt præſumptio, ſi inſtrumentum traditum fuerit, ex ratione d.l. primæ. C. de donat.

Nec vrget in contrarium præcipuum contrariæ partis fundamentum, quòd donatio in dubio præſumenda non ſit; nam in ſpecie propoſita interuenit factum ſufficiens ad donationem præſumendam, traditio ſcilicet inſtrumenti, quòd cùm inducat pactum de non petendo, in quo donatio continetur, l. contra iuris, §. vltimo, ff. de pactis: cur etiam & donationem contra alium non inducet, vt rectè aduerrit Petrus Auguſtin. Morla Emporij prima parte, titulo 11. de fide inſtrumentorum, numero octauo, in verſiculo, neque mouet.

Vltra quem, & cæteros in propoſito Scribentes, euidentiùs id conſtare poterit, ſi conſtituamus, regulam prædictam, quòd donatio in dubio præſumenda non ſit, ex coniecturis ceſſare, prout ex Bellono, & Alciato, ſcribit Menochius de arbitrarijs, dicto caſu 88. numero 8. & multis exemplis oſtendit numeris ſequentibus. Iacobus Mandellus de Alba in conſil. 12. num. ſeptimo, & in conſil. 339. numero quinto, & in conſilio 461. ex numero decimò, vſque ad numerum 18. & in conſilio 782. num. 14. inter quas factum traditionis inſtrumenti, quod adeſt in caſu noſtro, meritò enumerari debebit, vt inducat donationem iuris, quod eſt contra tertium, ex ſuperiori ratione; item ex textu in l. vxori, §. vltimo. ff. de legatis tertiò, vbi donationem præſumi ſolum ex facto ſubſequuto, affirmat Menochius, & alios intellectus ad illum text. impugnat d. caſu 88. numero 33. & confirmatur ex reſolutis per Iacobum Mandellum de Alba d. conſil. 461. numero 14. vbi dicit, ex facto translationis, aut ceſſionis iurium, donationem præſumi; & idem videtur voluiſſe Barboſa, ſed Mandellum non refert, tertia parte l. primæ, ff. ſoluto matrimonio, num. 69. ſed in quæſtione ſuperiori, reddito inſtrumento, omne ius videtur translatum, quod in inſtrumento continetur, vt ſæpe dictum eſt: ergo malè quidem donationem non præſumunt Authores prædicti, qui contrariam ſententiam defendunt, malè etiam præſumunt potiùs procurationem, aut mandatum ad exigendum, quàm donationem, cùm non magis ſit vnum expreſſum, quam aliud, & ſic potiùs præſumi debet donatio, cùm de alio titulo non apparet, quoad ius contra tertium creditori competens, ex Bertrando in conſil. 79. num. 8. & in conſil. 4. ante num. 6. verſiculo & ſic non videtur, lib. 3. & in conſil. 213. ſub num. 3. libro 7. aliàs 8. Portio in conſ. 36. columna finali, Alexander Raudenſis de analogis, lib. 1. cap. 25. num. 63. prætereà, quia cùm creditor ſimpliciter reddens inſtrumentum ſui crediti, donare voluerit debitori ius contra illum ſibi competens: ſequitur quòd etiam voluerit ius alterius debitoris donare, ne alioquin dicamus quòd in eodem actu creditor habuerit animum biformem, & varium, quòd eſſet abſurdum, vt in alio caſu ſic arguendo probauit Mandellus, in conſil. 560. num. 28. vbi num. 29. dicit ex hac ſolum coniectura, donationis titulum præſumi debere, ne etiam dicamus, quòd vna, & eadem res, & vno & eodem actu ſimpliciter facta, diuerſo iure cenſeri debeat, contra text. in l. eum qui ædes, in fine, ff. de vſucapionib. quam nonnullis exornant Abbas in conſ. 71. lib. 2. Tiraquellus n l. ſi vnquam, C. de reuocandis donationibus, in verbo, donatione largitus, num. 232. Menochius recuperandæ poſſeſſionis, remedio 1. num. 36. 37. & 38. & in conſ. 36. num. 38. lib. 1. Martinus Monter-à Cueua deciſ. 5. Regni Aragon. num. 79.

Denique, nec vrget in contrarium text. in dict. l. vltima, C. de pact. conuentis tam ſuper dote, &c. quæ non rectè contra Bartolum ponderatur, ſi animaduertamus, quòd mulier interdum tres ſpecies bonorum habere dicitur, ſcilicet dotalia, extra dotem, & paraphernalia. Dotalia bona ſunt, quæ expreſſim dotis nomine, & cauſâ data fuerunt, quorum dominium, & adminiſtratio apud maritum reſidet conſtante matrimonio, intelligendo, vt plenè explicauimus. cap. 4. lib. 1. per totum. Bona extra dotem ſunt, quæ mulier apud ſe omninò retinet, nec dominium, nec adminiſtrationem vito concedit tacitè, nec expreſsè, & in his nullum ius habet maritus. Bona denique Paraphernalia illa dicuntur, quæ mulier extra dotem in domum viri infert, quorum dominium remanet apud ipſam mulierem; adminiſtratio verò eſt apud maritum, l. ſi ego, §. dotis, ff. de iure dotium, d.l. vltima, C. de pactis conuentis, vbi ſic explicarunt Gloſſa, & Doctores communiter, Guido Pap. quæſt. 468. col. 2. Baldus in conſ. 478. Quædam ſunt res, lib. 5. Alex. in conſ. 42. num. 1. lib. 1. Socinus ſenior in conſ. 82. num. 4. lib. 4. Chaſſaneus in Conſuetudinibus Burgnndiæ, rubrica 4. §. 24. Gloſ. Sont heritages, Antonius Gomezius in l. 50. Tauri num. 20. in verſiculo, item adde. Bonifacius Rogerius in conſ. 45. lib. 1. Fortunius Garſia in l. 1. num. 44. ff. de iuſtitia & iure. Queſada diuerſarum quæſtio num. iuris cap. 14. num. 24. latè Menochius lib. 3. præſumptione 8. ex num. 1. cum ſequentibus, & præſumptione 9. num. 1. & 2. & in conſ. 56. ex num. 2. vſque ad num. 10. lib. 1. Fabius Turretus in conſ. 7. num. 26. lib. 1. Barboſa 1. parte l. primæ, ff. ſoluto matrimonio, num. 28. in verſ. ad veram tamen reſolutionem, & eſt optima partitæ lex. 17. tit. 11. partita 4. Dominium itaque paraphernalium bonorum, regulariter non transfertur in maritum, per text. in dicta l. ſi ego, §. dotis, & in dicta. l. 17. partitæ, & fatentur Baldus in conſ. 132. in fine, lib. 4. Decius in conſ. 521. num. 2. Lara in l. ſi quis à liberis, §. ſi quis ex his num. 236. ff. de liberis agnoſcendis, Barboſa tertia parte l. primæ. ff. ſoluto matrimonio, num. 67. in verſic. & ſic non poteſt. Vnde eo ipſe, quòd mulier voluit, vt ea bona eſſent extra dotem; ipſa tamen, aut inſtrumenta eorum tradidit marito, vel in domum eius intulit, eidem videtur committere cuſtodiam, & adminiſtrationem illorum, & dare mandatum ad exigendum: non verò aliquam donationem facere, vt eſt expreſſum in d.l. ſi ego, §. dotis, & in d.l. 17. partitæ, & ſic obſeruant Bald, in eodem §. dotis, & in l. finali, C. de ſententijs, quæ ſine certa quantitate, num. 5. Aretinus in l. de his, col. 2. C. de furtis Anton. Gomez in d.l. 50. Tauri num. 20. in verſic. Secundò poteſt habere. Menochius lib. 3. d. præſumptione 9. num. 2. Barboſa prima parte d.l. primæ, ff. ſolut. matrimonio num. 29. in verſiculo, ſed ſi paraphernalia ſimpliciter. Alciatus regula 1. præſumptione 33. num. 2. in verſic. ſed tu conſidera, qui rectè aduertit, in ſpecie d.l. vltimæ, C. de pactis. conuentis tam ſuper dote, &c. plura concurrere, ex quibus mandatum ad exigendum præſumi debet, nec tenetur maritus agens cauere de rato; & ſic caſus illius textus longè differt à caſu prædicto, in quo omninò præſumi debet donatio, ex dictis ſuprà. Et hactenus de bonis paraphernalibus, de quibus, & praxi quoad ea hodie obſeruanda, latiùs, remiſſiuè tamen actum videre poteris lib. 1. de vſufructu, cap. 4.

CAPVT XXIV.

Legatum Quantitatis in pecunijs ſic relictum: Lego Titio centum, quæ in pecunijs ei præſtari iubeo, aut lego Titio centum in pecunijs, vtrùm præciſè in pecunijs ſolui debeat, etiamſi pecunia in hereditate non ſit? vbi Simonis de Prætis diſtinctio, & reſolutio adducitur, quæ verè Romani, & Iaſonis conſultationibus non probatur, ab Authore nouiter refellitur, & res iſta meliùs quàm anteà erat, explicata relinquitur. Burſati conſilium 84. per totum, libro primo, commendatur, vbi plenè, ac eruditè agitur de debitore, qui ex pacto bona ſtabilia loco pecuniarum tradere poteſt: quæ, inquam, & cuius qualitatis bona tradere poſſit, & qualiter ſe habere debeat, vt electionem tradendi, ſi pecunias non habeat, non amittat: deinde, vtrùm hæres cum beneficio legis, & inuentarij, teneatur ſatisfacere legatarijs, aut creditoribus pecuniarum in pecunia, quando hæreditas eſt ſoluendo, etiamſi quantitates pecuniæ ſimpliciter legata fuerit, nec in hæreditate inueniatur pecunia: vbi tres precipuè recenſentur Doctorum ſententiæ, quas nullus anteà ſic diſtinctè adduxerat, Iacob. de Aren. & Cini ſententia probatur, argutem, & ſubtiliter corroboratur, multáque adnotantur per authorem, quæ hactenùs ab alio nec dicta fuerant nec forſam excogitata. Denique agitur de legato certæ quantitatis pecuniæ ſic relicto, vt ex bonis, aut ſubſtantia, vel patrimonio defuncti ſit ſoluendum, an inuito legatario, in pecunia numerata ſolui poſſit? & caſus Azeuedio occurrens, nouiter declaratur per Authorem, & nonnulla dicuntur de materia l. non ampliùs, §. cum bonorum, ff. de legatis primo.

SVMMARIVM.

- 1 Huius capitis diſceptationem, vtilem quidem eſſe & in iudiciis frequentem, nec ab aliquo hactenus ſic diſtinctè, aut abſolutè explicatam, vt longè maiori, & latiori declaratione non indigeat.
- 2 Idcircò non abſque maxima vtilitate futurum iudicaſſe Authorem, ſi congestis in vnum & breuiter relatis his, quæ ad præſentem vſque diem alij Authores in propoſito tradiderunt, additis etiam nonnullis, quæ, vt videbis Lector, nullus anteà ſic dilucidè explicauerat, & vera, & notanda huiuſce rei reſolutio tractatur.
- 3 Vt in futurum, quamplurima diſtinctè percipi valeant, quæ confusè quidem, & minùs benè adnotauerant Scribentes in multis locis.
- 4 Pecuniarum certa quantitas cùm legatur, velati centum, aut quinquaginta, & iubet teſtator legatum in pecuniis ſolui, veluti ſi dixerit: Lego Titio centum, quæ in pecuniis illi præſtari volo, aut lego Titio centum in pecuniis: vtrùm hæres præcisè teneatur legatum in pecuniis ſoluere, etiamſi pecunia in hæreditate non ſit, & num. ſeq. vſque ad num. 17.
- 5 Vbi in primis refertur Simonis de Prætis in propoſito caſu diſtinctio, quæ Authori non placet & num. ſequent. nouiter & verè improbatur.
- 6 Voluntas teſtatoris in teſtamentis totum facit, & omninò obſeruanda eſt.
- 7 Teſtatoris verba, credendum non eſt, otiosè, aut ſine effectu prolata ſed potiùs ſic debent intelligi, vt aliquid operentur.
- 8 Voluntatem teſtatoris non obſeruans, omni commodo ab illo proueniente, priuari debet.
- 9 Pacto & conuentione contrahentium effici poteſt, ne ſit locus beneficio Authent. hoc niſi debitor, C. de ſolutionibus, hoc eſt, vt debitor quantitatis, et ſi careat pecuniis, non audiatur volens dare aliquid de bonis ſuis immobilibus in ſolutum creditori, quamuis aliàs pacto ceſſante poſſet ex illo textu.
- 10 Ergo multò magis effici poterit, voluntate, & diſpoſitione teſtatoris in hæredem collata, quæ fauorabilior eſt in iure.
- 11 Et circa perſonas honoratas omnimodò ſeruanda eſt.
- 12 Teſtator enim, quem honorauit, & commodo hæreditatis affecit, iure optimo ſic onerare potuit.
- 13 Romanum in conſilio 163. quem Prætis adducit, non loqui in terminis noſtris, ſed in diuerſis, aut contrariis quidem, prout hoc num. nouiter, & verè adnotauit Author.
- 14 Debitor, qui ex pacto bona ſtabilia loco pecuniarum tradere poteſt, quæ, inquam, bona, & cuius qualitatis tradere poſſit, & qualiter ſe habere debeat, vt electionem tradendi, caſu quo pecunias non habeat, non amittat, & ibidem de hac re commendatur Franciſc. Burſat. conſilium 84. per totum, volumine 1.
- 15 Iaſonem in conſilio 44. num. 7. volum. 1. non probare id, ad quod citauit eum Simon de Prætis, & ibidem quæſtio propoſita ſuprà, num. 4. contra hæredem, & in fauorem legatarij diſſoluta.
- 16 Et Petri Surdi deciſio 30. pro reſolutione Authoris nouiter ponderata, & ab eo ſic explicata, vt in ſpecie propoſita ibi, iuramentum non fuiſſe neceſſarium, concludenti ratione probauerit.
- 17 Hæres cum beneficio legis, & inuentarij, vtrùm teneatur ſatisfacere legatariis pecuniarum in pecunia, cùm legatum quantitatis ſimpliciter factum fuit, nec plus adiecit teſtator, & num. ſequentib.
- 18 Et verè, attentè priùs, atque originaliter perlectis his, quæ alij hactenùs ſcripſerunt, tres eſſe in propoſito dubio opiniones.
- 19 Prima fuit opinio Bartoli, quæ & communior eſt, vt hoc num. & ſequent. demonſtratur, vt ſi hæreditas ſit ſoluendo, nec venditio bonorum hæredi in propriis bonis nocumentum præſtet, quòd hæres teneatur vendere, & ſoluere, vel aliter tradere vendenda: ſi autem poteſt ei nocere propter promiſſionem euictionis, tunc non cogitur vendere, ſed ſufficit dare bona in ſolutum, idque per text. ſic intelligendum in l. finali, §. & ſi præfatam, in verſiculo, ſed etſi legatarij, C. de iure deliberandi.
- 20 Alphonſum Azeuedium nec diſtinctè, nec abſolutè quæſtionem ſuperiorem tractaſſe: fortaſſis hoc ideò, quòd Burſatum, Prætis, Riminaldum, Surdum, & alios non prælegiſſet.
- 21 Contra communem reſolutionem, de qua ſuprà, num. 19. plurima obſtare, quæ ab Authore adnotatur hoc num. & ſequent.
- 22 Inuentarium non operatur, quin hæres voluntatem teſtatoris ſeruare teneatur.
- 23 Tenetur enim hæres voluntatem defuncti adimplere, nec ei contrauenire poteſt, quando aliquid ex hæreditate percipit, licèt Inuentarium confecerit.
- 24 Secunda opinio refertur in quæſtione propoſita ſuprà, num. 19. dicens hæredem non cogi vendere ad ſoluendum legatariis, aut aliunde pecuniam quærere, ſed teneri dumtaxat bona hæreditaria in ſolutum dare, iuxta quantitatem legati taxata: idque indiſtinctè, ſiue damnum patiatur, ſiue non, & etiam ſi emptores inueniat, vel non; in quo, vt vides, hæc ſecunda opinio diſtinguitur à prima.
- 25 Quæ originaliter, & ante alios fuit Angeli; vt rectè expendunt Imola, & Alexander, & Petrus Surdus expreſſim intelligit.
- 26 Sed vera non eſt, & concludenter hoc num. improbatur.
- 27 Tertia in eodem dubio recenſetur opinio, quæ & verior videtur Authori, & omninò amplectenda, tenens hæredem cum beneficio legis, & inuentarij, teneri ſatisfacere legatariis, & creditoribus pecuniarum in pecunia, quando hæreditas eſt ſoluendo, etiam ſi quantitas pecuniæ ſimpliciter legata fuerit, nec in hæreditate inueniatur pecunia, & num. ſeq.
- 28 Vbi in primis aduertit Author in quo differat ſuperior opinio à prima, & ſecunda, de quibus ſuprà, num. 19. & 24.
- 29 Deinde adducit pro ea fundamenta nonnulla, quæ multùm concludunt, & num. ſeq.
- 30 Text. in l. ſi pecunia, 12. ff. de legatis ſecundo, vtrùm corrigatur hodie ex deciſione l. vltimæ, §. et ſi præfatam, C. de iure deliberandi: & de intellectu illius textus, & infrà, num. 36. & 37.
- 31 Dictio, ſed & ponit diuerſitatem in facto, non autem in iure, ſed identitatem.
- 32 Pro opinione ſuperiori duplex fundamentum expenditur, & n. ſeq.
- 33 Inuentarium, non ob aliam cauſam introductum à lege dicitur, quam vt tollatur occaſio committendæ fraudis ab hærede, ne ſcilicet valeat occultare bona hæreditatis.
- 34 Item, ne hæres teneatur creditoribus vltra vires hæreditarias ex propriis bonis.
- 35 Non autem in iniuriam, aut damnum creditorum, vt aliud pro alio ſolui poſſit.
- 36 Superiorem opinionem, quam cum aliis defendit Author, omninò tenendam eſſe, & in praxi ſeruandam, vtpote in d.l. ſi pecunia, probatam, & in d. §. etſi præfatam, non correctam.
- 37 Nam vt diximus, text. ille dumtaxat procedit, quando hæreditas ſoluendo non eſt, quo caſu diſtinguitur, an hæres vendendo, damnum patiatur, necne: ideſt an ſine onere euictionis vendere poſſit necne; nam vbi hæreditas eſt ſoluendo in diſtinctè hæres debet ſatisfacere in pecunia: quod Roland. & Riminald, rectè probarunt.
- 38 Hæreditas cùm ſoluendo eſt, & legatum quantitatis pecuniæ relinquitur, nihil intereſſe, an hæres inueniat emptores, vel non: nam indiſtinctè, ſiue inueniat, ſiue non inueniat, debebit legatariis in pecunia ſoluere, etiam ſi pecunia in hæreditate non ſit.
- 39 Nihil etiam intereſſe, quòd inueniat emptores, qui tamen iuſt um pretium non offerant; nam cùm in eius voluntate poſitum ſit non vendere, & tantum teneatur pecunias dare legatariis, non autem minori pretio vendere, poteſt res hæreditarias ſibi, vel alio tempore vendendas ſeruare, & de ſuo ſoluere, vel aliunde quærere, iuxta rationem d.l. ſi pecunia, ff. de legatis ſecundò.
- 40 Nec etiam intereſſe, quòd hæres vendens aliquid pro ſatisfaciendis legatariis, ita demùm emptores inueniat, ſi ipſe de ſuo pro euictione promittat, nec hoc eſſe damnum conſiderabile, vt hoc num. explicatur; communis Doctorum ſententia improbatur, ac Ludouici Molinæ è Societate Ieſu Religioſi adnotatio quædam probatur.
- 41 Hæres vt cogatur vendere bona hæreditaria pro ſatisfaciendis legatariis pecuniarum in pecunia, quando in hæreditate pecunia non eſt, tria concurrere debent ex communi ſententia, quæ iure ſubſiſtere non poſſunt, ni ſi intelligendo ea, prout hoc num. & nouè, & verè explicauit Author.
- 42 Hæres cum benefìcio legis, & inuentarij, cùm hæreditas ſoluendo eſt, & legatum quantitatis pecuniæ relinquitur, non poteſt legatariis inuitis, tot nomina debitorum hæreditariorum aſſignare, abſque eo quòd ipſe teneatur ea exigere, prout hoc num. contra Iaſon. & Roland, nouè, ſed verè quidem defenditur, & num. ſeq.
- 43 Vbi Author tecte adnotauit, Rolandum in propoſito caſu minùs æquè putaſſe, attendendum eſſe, ne hæres litibus vexetur, & expenſis: & contrarium æquius eſſe, vt hoc loco demonſtratur.
- 44 Hæredem cum beneficio legis, & inuentarij, ſi hæreditas ſoluendo fuerit, etiam ſi pecunia in hæreditate non ſit, teneri præcisè mulieri dotem ſuam repetenti in pecunia ſoluere, cùm pecunia debetur, nec poſſe in ſolutum dare tot bona hæreditaria, vt hoc num. contra Alciatum, Phanucium, & Surdum nouiter, ſed concludenter defendit Author.
- 45 Teſtator ſi legauerit Titio, aut & seio certam pecuniæ quantitatem de bonis, & ſubſtantia ipſius, vel de bonis ſuis, inuito legatario non poteſt fieri ſolutio legati in pecunia numerata; ſed fieri debet in bonis hæreditariis teſtatoris ad electionem legatarij, arbitrio tamen boni viri ſecundùm communem æſtimationem, vt hoc num. latiùs explicatur remiſſiuè, & caſus in facto contingens, & per Azeuedium adductus declaratur.
- 46 Bonorum pars cùm legatur, licèt hæc ſit in obligatione; hæredi tamen ſuccurritur, vt ipſe eligat, ſiue rerum partes, ſiue æſtimationem dare maluerit, ſic vt vtrumque dicatur eſſe in ſolutione, licèt vnum tantùm in obligatione ſit: in his tamen rebus partem dare hæredi conceditur, quæ ſine damno diuidi poſſunt.
- 47 Quòd ſi res naturaliter indiuiſæ ſunt, vel ſine damno diuiſio earum fieri non poteſt, æſtimatio ab hærede omninò præſtanda eſt.
- 48 Idque de iure communi per tex. in l. non ampliùs, 26. §. cùm bonorum, ff. de legatis 1. qui corrigitur hodie ex deciſione l. 20. Tauri, prout hoc numero latiùs explicatum ab aliis traditur, remiſſiuè.
- 49 Quota bonorum hæredi extraneo prælegata, vtrùm ſolui debeat in pecunia, an in ipſis rebus hæreditariis, & de contrarietate Telli Fernand. & Anton. Gomezij remiſſiuè.

VTilis quidem eſt, & in iudiciis frequens huius Capitis diſceptatio, nec ab aliquo hactenùs ſic abſolutè, aut diſtinctè explicata, vt longè maiori, & latiori declaratione non indigeat: Idcircò non abſque maxima vtilitate futurum iudicaui, ſi congeſtis in vnum & breuiter relatis his, quæ ad præſentem vſque vſque diem alij Authores in propoſito tradiderunt, additis etiam nonnullis, quæ, vt videbis Lector, nullus anteà ſic dilucidè explicauerat, & vera, & notanda huiuſce rei reſolutio tractatur, vt in futurum quamplurima diſtinctè percipi valeant, quæ confusè quidem, & minùs benè adnotauerant Scribentes in multis locis.

Et ad rem deueniendo, in primis conſtituo, dubium eſſe, cùm legatur certa quantitas pecuniarum, veluti centum, aut quinquaginta, & iubet teſtator legatum in pecuniis ſolui: veluti ſi dixerit: Lego Titio centum, quæ in pecuniis ei præſtari volo, aut lego Titio centum in pecuniis: vtrùm hæres præcisè teneatur legatum in pecuniis ſoluere, etiamſi pecunia in hæreditate non ſit. Quam quæſtionem, ex omnibus quos adhuc viderim, ſolus Simon de Prætis excitauit in terminis, de interpretatione vltimarum voluntatum, lib. 5. dubitatione vltima, num. 37. folio 583. vbi dicit, quòd cùm legatum eſt quantitatis ex teſtatoris mandato, ſi non poſſit ſolui pecunia, pro eo dari debent tot bona immobilia; ita tamen, quòd hæres priùs debeat probare, ſe non poſſe ſoluere in pecunia numerata, aliàs iuſſus per teſtatorem in pecunia ſoluere, non debet admitti offerendo tot bona immobilia, niſi priùs probauerit: ceſſante tamen mandato teſtatoris, hæres ſi non habet pecuniam, vt quilibet debitor offerendo de melioribus bonis auditur, per text. in Authent. hoc niſi debitor, C. de ſolutionibus. idque ex ſententia prædicti Authoris, qui, vt vides, dumtaxat inſiſtit in hoc, quòd mandatum tantùm efficiat, vt oblatio bonorum ſit inefficax, niſi hæres priùs probauerit, ſe non poſſe ſoluere in pecunia numerata; non tamen vt hæres præcisè compellatur in pecuniis ſoluere, cùm pecunia in hæreditate non eſt. Quod quidem nullo pacto placere poteſt, quippe cùm etiam realiter facta probatione prædicta, adhuc exiſtimem verius, conpellendum hæredem in pecuniis ſoluere, modo hæreditas ſoluendo ſit. Et ad id dicendum ſequentibus moneor rationibus. In primis ex text. in l. ſi pecunia, ff. de legatis 2. per quem in fortioribus terminis, nempe quando ſimpliciter eſt factum legatum quantitatis, aut pecuniarum, quòd hæres teneatur in pecunia ſoluere, ſi hæreditas ſoluendo ſit, nec poſſit in bonis ſoluere, etiamſi pecunia in hæreditate non fuerit, probabimus infrà, numeris ſequentibus.

Secundò, quoniam certum eſt, quòd voluntas teſtatoris in teſtamentis totum facit, & omninò obſeruanda eſt, vt inquit textus in l. fideicommiſſa, §. item ſi quis, & in l. quiſquis, ff. de legatis tertiò, l. ex facto, ff. de hæredibus inſtituendis, & cum aliis multis latiſſimè probarunt Mantica de coniecturis vlti marum voluntatum, lib. 3. tit. 3. per totum. Petrus Antonius de Petra de fideicommiſſis, quæſt. 9. per totam. Petrus Magdalenus de numero teſtium in teſtamentis requiſito, prima part, cap. 8. ex num. 6. Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſſis, articul. 11. ex num. 1. cum ſequentibus folio 86. Sed in propoſita ſpecie voluntas teſtatoris eſt expreſſa, & quidem verba ſuperiùs propoſita ſuperflua eſſent, aut verè nihil operarentur, nili hæres in pecuniis ſoluere teneretur: ergo in pecunia debebit legatario ſoluere, ne aliàs verba prædicta ociosè, ac ſine effectu prolata fuiſſe videantur, quod credendum non eſt, ſed potiùs ſic intelligi debeant, vt aliquid operentur, iuxta doctrinam text. in l. ſi quando, ff. de legatis 1. quam multis exornant Mieres de maioratu, 1. part, quæſt. 60. à num. 5. Simòn de Prætis de interpretatione vltimarum voluntatum, lib. 2. interpretatione 3. dubitatione 2. ſolutione 5. à principio, cum multis numeris ſequentibus, folio 260. Achill. Pedrocha in conſilio 40. ex num. 333. vſque ad num. 339. aliàs priuari debet omni commodo ab illo prouenienti, tanquam voluntatem teſtatoris non obſeruans, ex Pariſio in conſil. 19. num. 52. 55. & ſequentibus, lib. 2. Rolando in conſil. 70. num. 62. & 63. lib. 3. Mantica de coniecturis vltimar. volunt. lib. 3. tit. 3. num. 5.

Tertiò facit, nam pacto & conuentione contrahentium effici poteſt, ne ſit locus beneficio Authent. hoc niſi debitor, C. de ſolutionibus, hoc eſt, vt debitor quantitatis, edi careat pecuniis, non audiatur volens dare aliquid de bonis ſuis immobilibus in ſolutum creditori, quamuis aliàs pacto ceſſante poſſet ex illo textu. Quod cum Alexandr. Ripa, Ferrat. & Baëtio, rectè defendit Ioannes Guttierrez de iuramento confirmatorio, prima part. cap. 29. num. 3. & 4. Ergo multò magis effici poterit, voluntate & diſpoſìtione teſtatoris in hæredem collata, quæ fauorabilior indicatur iure, l. in teſtamentis, cum aliis multis vulgatis, ff. de regulis iuris, & circa perſonas honoratas, omnimodo ſeruanda eſt, vt cum aliis multis ſcribit Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſſis, articulo. 11. num. 57. & 58. quem enim honorauit teſtator, & commodo hæreditatis affecit, iure optimò ſic onerare potuit per text. in l. ab eo, C. de fideicommiſſis, & alia, quæ tradiderunt Guilliel. Bened. in c. Rainuntius, de teſtamentis, verbo, ſi abſque liberis, el ſegundo, tractata de fideicommiſſaria ſubſtitut. num. 25. 26. & 27. & num. 31. & ſequentibus, & num. 57. vſque ad num. 62. Cephalus in conſilio 465. num. 32. lib. 4. Achilles Pedrocha in conſilio 23. num. 59. nec de voluntate teſtatoris dubitari poteſt in caſu prædicto, cùm expreſſa ſit, nec verbum illud pecuniis alium admittet ſenſum, idque concludenti, atque ineuitabili ratione, quæ à veriſimilitudine deducitur; veriſimile, inquam, eſſe, ſcire teſtatorem pecunias ſe hæreditate, aut patrimonio ſuo non relinquere, & adhuc præſtari legatum in pecuniis dixiſſe, quòd euidentem ipſius voluntatem oſtendit. De poteſtate etiam dubitari non valet ex rationibus adductis ſuprà, quæ verè concludunt, etiam nullis nummis relictis, hæredem ſic grauari potuiſſe.

Quartò & vltimò facit, quòd authoritates Doctorum, quas ipſe Prætis adducit, nequaquam probant eius Aſſumptum. Nam in primis Romanus in conſ. 163. ab eodem Prætis relatus, non loquitur in illis terminis, ſed in aliis longè diuerſis, aut contrariis quidem, hoc eſt in debitore, qui ex pacto ſoluere poteſt immobilia loco pecuniarum, ſi pecunias ſoluere non poſſit: Et contendit in caſu ibi propoſito, huiuſmodi debitorem electionem amittere, vel quòd bonorum oblationem tempore debito non fecerit, vel quòd non probauerit. bona oblata fuiſſe in eiuſdem dominio, iura & inſtrumenta actoribus creditoribus oſtendendo: in quem ſenſum Romanum. ipſum retulit Burſatus in conſ. 84. num. 5. in fine, lib. 1. vbi in propoſito multa dicit vtilia, & neceſſaria, & per tot. conſ. agit de debitore, qui ex pacto bona ſtabilia loco pecuniarum tractere poteſt: quæ, inquam, bona, & cuius qualitatis tradere poſſit, & qualiter ſe habere debeat, vt electionem tractendi, caſu quo pecunias non habeat, non amittat, vt ibi videri poterit, cùm occaſio offeret, & meliùs forſan, quàm alibi.

Deinde Iaſon in conſil. 44. num. ſeptimo, volum. 1. in eiſdem terminis loquitur, & eiuſdem Romani mentionem faciens, probare contendit, in caſu ibi relato, oblationem non valere, eo quòd illegitima fuit, nec probatum de impotentia ſoluendi in pecunia numerata, quod hæredes facere debebant, quia erat fundamentum ſuæ intentionis, eo quòd Antonotus teſtator filiabus, & cuilibet earum pro dote reliquit florenos ducentum, & ordinauit, quòd in quantum hæres ſuus prædictos florenos ducentum non ſolueret, vel ſoluere non poſſet, quòd teneantur ipſæ filiæ accipere in ſolutum tot ex bonis immobilibus. Verè igitur in vtroque caſu & Romani, & Iaſonis, datâ impotentia ſoluendi in pecunia numerata, conceſſum eſt debitori, & hæredi tot ex bonis in ſolutum dare: quòd in ſpecie à me propoſita non contingit, in ea namque, nihil in voluntate, aut in electione hæredis relinquitur, imò certam quantitatem, aut ſummam in pecuniis dare grauatur, nec in caſu impotentiæ ſoluendi in pecunia numerata, aliquid ſtatituitur; idcircò hæres neceſſariò tenetur in pecuniis ſoluere, ſi hæreditas ſoluendo fuerit, & hoc damnum pati debet, qui vniuerſum commodum hæreditatis ſentit. Et hactenus de his, quæ, vt vides, non erant anteà ſic explicata, & intelligi debent, vt procedant, etiam cùm hæres fecerit inuentarium iuridicem & ſolemne: in quibus terminis loquitur expreſſim & ſic reſoluit Petrus Surdus deciſione. 30. ex num. 9. & vide etiam ex num. 1. vbi dicit, quòd iurauit in ſuo teſtamento Domina Eleonora Calandra, ſe promiſiſſe Domino Bartholomæo Boneto viro ſuo libras quindecim mille in dotem, atque ita illas eidem legauit ſoluendas in pecunia, & non in alia re; & pronuntiatum fuiſſe ſolutionem fieri debere in pecunia, non in rebus, quia relictum factum eſt in pecunia, & non poteſt aliud pro alio ſolui creditore inuito vt latiùs probat ibidem ſed non ita latè, vt ſuperiùs probaui, aliiſque, & diuerſis rationibus fundans, nec Prætis mentionem faciens: Vnde & libenter ego addiderim iuramentum in ſpecie ibi propoſita nihil augere (quamuis eo etiam iuuabatur Surdus) idem enim dicendum eſſet ex reſolutis ſuprà & dicendis infrà, etiamſi iuramentum non præceſſiſſet; ſufficiebat enim expreſſum teſtatoris mandatum de libris in pecunia ſoluendis, & non in alia re, & eſſe ſoluendo hæreditatem, quamuis nullum aliud interueniret.

Secundò & principaliter conſtituo, maius dubium eſſe, cùm legatum quantitatis pecuniæ factum fuit ſimpliciter, nec expreſſit teſtator quòd in pecuniis ſolueretur, ſiue nihil aliud adiecit, ſed quantitatem aliquam ſimpliciter reliquit, vtrùm in hac ſpecie hæres cum beneficio legis, & inuentarij teneatur ſatisfacere legatariis pecuniarum in pecunia? Et verè, attentè priùs, atque originaliter prælectis his. quæ alij hactenus ſcripſerunt, tres ſunt in propoſito dubio opiniones:

Prima opinio fuit Bartoli, quòd ſi hæreditas eſt ſoluendo, nec venditio bonorum hæredi in propriis bonis nocumentum præſtet, quòd tenetur vendere, & ſoluere, vel aliter tradere vendenda: ſi autem poteſt ei nocere propter promiſſionem euictionis, tunc non cogitur vendere, ſed ſufficit dare bona in ſolutum, idque per text. ſic intelligendum in l. finali, §. et ſi præfatam, in verſiculo, ſed et ſi legatarij, C. de iure deliberandi, vbi in hunc modum ſcribitur: Sed et ſi legatariij inter ea venerint, eis ſatis faciant ex hæreditate defuncti, vel ex ipſis rebus, vel earum forſit an venditione. Et Bartolus ibidem, num. 3. ſic adnotauit. & in effectu diſtinxit, quòd cum hæres reperit emptorem, qui velit emere ab eo tanquam ab hærede pro ſatisfaciendis legatis, & debitis, abſque aliqua obligatione propria de euictione; & tunc cogitur vendere, quia ex hoc nullum damnum patitur, & regula ſubeſt, quòd aliud pro alio, inuito creditore ſolui non poteſt: Aut verò non reperit emptorem, & tunc poteſt ſatisfacere de rebus, quia vendendo poſſet incurrere damnum. idemque ſi inueniat emptorem, ſed petatur ab eo, quòd ſe obliget de euictione. quia etiam poſſet pati damnum: & Bartoli ſententiam ſequuntur Baldus ibidem, num. 1. vbi conſult, quòd hæres, vt effugiat omne periculum, dicat creditoribus: Vendite vos, & ego conſentio, & proteſtor non teneri de euictione, per text. in l. quamuis. ff. de pignoratitia actione, Salicetus etiam num. 2. Alexander num. 10. Comenſis in verſic. ex mente Doctorum, Castrensis num. 5. Corneus colum. 2. & Iaſon num. 1. in verſicul. Quarta vtilitas, vbi dicit, hæredem non teneri vendere bona, quando pecunia non eſt in hæreditate, etiam ſi inueniat emptores, quando illi nolunt emere, niſi hæres ſe obliget de euictione; & per hoc inferri vnum nouum, quòd fortè tactum in ſpecie non inueniemus, vt ipſe credit, quòd qui fecit inuentarium, poteſt creditori inuito aſſignare tot nomina debitorum in ſolutum, nec hæres tenetur ea exigere, idque per text. in d. §. et ſi præfatam, in verſicul. ſed et ſi legatarij, inducendo eum prout ipſe Iaſon inducit, qui cum ſuperiori reſolutione communi tranſit etiam in l. 2. in §. mutui datio, num. 9. ff. ſi certum petatur, vbi dicit id procedere, etiam nulla ſubſiſtente neceſſitate, vt ſcilicet poſſit hæres cum beneficio inuentarij ſoluere rem pro pecunia; & idem probarunt Ancharanus quæſt. famil. quæſt. 64. per totam, part. 2. Ioannes Andreas de inſtrumentorum edictione, §. finali, verbo, fecerit, Guido Papæ de inuentario, num. 2. Porcelinus in eodem tractatu, quæſt. 7. num. 3. Aluarus Valaſcus conſultatione 52. num. 38. Simon de Prætis de interpretatione vltimaram voluntatum, lib. 5. dubitatione vltima, n. 24. fol. 582. Graſſus lit. 2. §. inuentarium, quæſt. 20. in principio, qui Bartolum ſequuntur, Ioannes Franciſcus de Ponte in conſil. 37. num. 8. dicens, quòd hæres in propoſito caſu, poteſt cogi ad vendendum, dummodò non teneatur de euictione promittere, & vndique ſemper indemnis ſeruetur. Azeuedius in l. finali, titulo 21. num. 132. lib. 4. nouæ collectionis Regiæ, & in l. 4. titulo. 6. num. 7. & 8. lib. quinto, qui tamen nec abſolutè, nec diſtinctè quidem quæſtionem ſuperiorem tractauit: fortaſſis hoc ideò, quòd Burſatum, Prætis, Riminaldum, Surdum, &. alios non prælegiſſet, quos ſtatim referam. Deinde, & eandem ſententiam in effectu ſequitur nouiſſimè, nec etiam refert prædictos And. Fachineus controuerſiarum Iuris, lib. 4. cap. 39. in fine, fol. 438. vbi poſtquam retulit opiniones duas duntaxat, nec tertiæ mentionem fecit, dicit poſtmodum ſententiam ſuam eſſe, quòd ſi pecunia reperiatur in hæreditate ſufficiens ad ſatis faciendum creditoribus, & legatarijs, tunc dubium non eſſe quin hæres teneatur & debeat ex ea ſatisfacere. Cæterum, ſi non adſit pecunia ſufficiens, hanc eſſe Iuſtiniani ſententiam, vt ipſe putat, vt ex suis proprijs pecunijs hæres cogi non poſſit ad ſoluendum, ſed ex ipſis rebus defuncti, vel earum venditione; ex ipſis rebus, hoc eſt, vt idemmet Author interpretatur, ſi pecunia ſit relicta, ſeu debeatur, illam creditoribus ſoluendo: ſi non ſit pecunia, ſed aliæ res, illas trahendo in ſolutum, ſi creditores velint accipere neque enim aliud pro alio, inuito creditore ſolui poteſt. Cæterùm, ſi accipere recuſauerint, vendi debet ab hærede, & ex pretio creditoribus ſatisfieri; vendi, inquam, debet ex eodem Authore, eo modo, quo poterit iuſtè, & ſine læſione, itaut euictionis periculo non hæredis bona, ſed hæreditaria ſubiaceant, quia illum ab omni damno præſeruat inuentarium. Quòd ſi non inueniatur emptor, res addici poterunt ipſis creditoribus, argumento l. à Diuo Pio, §. ſi pignora. ff. de re iudicata. Et hactenus prædictus Author, qui, vt vides, nihil nouum adducit, ſed in communem ſententiam incidit, Iaſoniſqùe, & aliorum placitis adhæret: Quibus etiam acceſſit Burſatus in conſ. 9. ex num. 29. vſque ad num. 34. lib. 1. vbi dicit, quòd non eſt in mera facultate hæredis cum beneficio inuentarij tradere bona vendenda, ſeu vendere, & ſoluere ſi velit; ſin minùs dare in ſolutum, ſed quòd ad id cogendus eſt, ſi ſibi non noceat vendere, & ſoluere, vel vendenda tractere: quod in effectu eſt idem cum communi reſolutione ſuprà tradita. Cui verè repugnat text. in l. ſi pecunia, 12. ff. de legat. 2. vbi expreſsè probatur contrarium in hæc verba: Si pecunia legata in bonis legantis non ſit, ſoluendo tamen hæreditas ſit; hæres pecuniam legatam dare compellitur, ſiue ex ſuo, ſiue ex venditione rerum hæreditariarum, ſiue vnde voluerit. Quod ſi dixeris de iure Digeſtorum, ſiue Iureconſultorum tempore procedere illum text. prout Bart. Bald. Alberic. & Cuman, notarunt, & cum eis tranſeunt Authores omnes ſuperiùs relati; Correctum tamen eſſe ex deciſione text, in d.l. vltim. §. et ſi præfatam, in verſic. ſed ſi legatarij, C. de iure deliberandi, vt ipſimet Doctores aduerrunt: Adhuc obſtabit, legum correctionem non expreſſam inducendam non eſſe in caſu dubio: Item illum text. non procedere generaliter, vt inferiùs probabo, ſed eo dumtaxat caſu, quo hæreditas ſoluendo non eſt: Deinde voluntatem teſtatoris ſeruandam, quâ credendum eſt motum Iureconſultum in eo textu; nec ita facilè contra præſumptam teſtatoris intentionem tentari poſſe, ſtatuiſſe contrarium Iuſtinianum in dicto verſ. ſed et ſi legatarij, hæredemque iuſtè in hoc grauari, cum in alijs vniuerſæ hæreditatis commoda, & emolumenta percipiat. Denique, inuentarij confectionem operari non debere, vt aliud pro alio, inuito creditore, aut legatario, & verbis ipſis teſtamenti repugnantibus, ſolui poſſit, quoniam inuentarium non operatur, quin hæres voluntatem teſtatoris ſeruare teneatur. Baldus in l. debitori, num. 4. in verſic. breuiter reſpondeo, C. de pactis, Ioannes Vincent. Honded. in conſ. 58. num. 2. lib. 1. Tenetur enim hæres voluntatem defuncti adimplere, nec ei contrauenire poteſt, licèt inuentarium confecerit, quando ex hæreditate aliquid percepit. Decius in l. ex qua perſona, & ibi Cagnolus ff. de regulis iuris. Hieronymus Gabriel in conſ. 125. ex num. 12. lib. 1. Ioannes Vincent. Honded. d. conſ. 38. num. 3.

Vnde ſecunda ſuccedit opinio, hæredem in propoſita ſpecie non cogi vendere ad ſoluendum legatarijs, nec etiam aliunde pecuniam quærere, ſed teneri dumtaxat bona hæreditaria in ſolutum dare iuxta quantitatem legati taxata, idque indiſtinctè, ſiue damnum patiatur, ſiue non; & etiam ſi inueniat emptores, vel non inueniat. Quòd cum alijs non dubitauit aſſerere Monticulus in tractatu de inuentario, nono cap. principali, num. 8. & num. 27. & apertè videtur renere Azeuedius in l. vltim. tit. 21. num. 132. lib. 4. nouæ collectionis Regiæ, & in l. 40. tit. 6. num. 8. lib. 5. Vbi indiſtinctè dicit, hæredem ſatisfacere ſoluendo legata in corporibus hæreditarijs, ſiue inueniat emptores, ſiue non inueniat: nec diſtinguit, an patiatur damnum, vel non, propter obligationem de euictione, in quo, vt vides, hæc ſecunda opinio differt à prima relata ſuprà: & ante alios, Angeli fuit originaliter, pront referunt, & improbant eum Imola in l. 1. §. hæc ſtipulatio, col. in verſiculo item 2. adde, ff. ſi cui plus quàm per legem falcidiam. Alexand. in d. §. et ſi præfatam. Petrus Surd. deciſ. 318. num. 1. & expreſſim ſequitur Ioann. Oinotomi in §. extraneis, Inſtitut. de hæred. qualit. & differ. num. 29. in fine, fol. 234.

Sed verè nullo pacto ſuſtineri poteſt, tum ex rationibus contra præcedentem opinionem adductis ſuprà, quæ contra hanc procedunt apertiùs: tum ex text. in d. l. ſi pecunia, ff. de legat. 2. ex text. etiam in d.l. vltim. C. de iure deliberandi, qui in omnibus caſibus ibidem propoſitis, dumtaxat intendit hæredi proſpicere, ne damnum. patiatur, nec ita indiſtinctè, ac in damnum legatariorum fauet eidem. Quod ſuperioris opinionis Authores probarunt libenter, vt ex omnibus relatis conſtat expreſſim. Denique placere non poteſt ex his, quæ in propoſito conſiderauit Burſatus in conſ. 9. num. 30. & 31. lib. 1. qui tamen de hac ſecunda opinione. mentionem non facit, nec etiam Riminald. quem ſtatim referam, nullus denique eorum, quos recenſui ſuprà, excepto Surdo d. deciſ. 318. qui cum iudicio improbauit eam, & in effectu, licet pro vna & altera parte diſputet, remanet cum opinione prima, quam ſuprà adduxi, & improbaui, nec hanc ſecundam amplectitur.

Tertia ergo ſuccedit opinio, qui verior quidem mihi videtur, & omninò amplectenda; hæredita, inquam, cum beneficio legis, & inuentarij teneri ſatis facere legatarijs, & creditoribus pecuniarum in pecunia, quando hæreditas eſt ſoluendo, etiamſi quantitas pecuniæ ſimpliciter legata fuerit, nec in hæreditate inueniatur pecunia, hoc eſt, etiamſi adiectum non ſit, quòd legatum ſoluatur in pecunijs, prout in caſu ſuperiori, ſed ſumma aliqua, quantitáſue pecuniæ ſimpliciter ſit relicta. Quam ſententiam ſic diſtinguentes tenuerunt Cinus, & Iacobus de Arena in dict. l. vltima, §. & ſi præfatam, C. de iure deliberandi, quos refert, & ſequitur Rolandus à Valle de confectione inuentarij, parte 4. vtilitate 9. inuentarij, §. quæro an ſit dare, nec non Phanucius de inuent. quinta parte, num. 151. & cap. ſequent. num. 2. & cum illis conſtanter defendit Hyppolit. Riminald. in conſ. 621. ex num. 1. vſque ad num. 10. lib. 6. & vltra eum tenuit etiam Bald. in d.l. ſi pecunia, ff. de legat. 2. prout eum refert Simon de Prætis de interpretatione vltim. volunt. lib. 5. dubitatione 1. num. 148. fol. 572. quamuis poſteà mutauerit ſententiam in d. §. & præfatam, vt retulimus ſuprà, num. 19. prout edam mutauit ipſe Prætis eodem lib. 5. dubitatione vltim. num. 24. fol. 582. vt retuli ſupra, d. num. 19. cùm tamen d. dubitatione 1. d. num. 148. hanc tertiam opinionem tenuiſſet, quam etiam tenet Ludouicus Molina è Societate Ieſu Religioſus de iuſtitia & iure, tractatu 2. diſputation. 216. in verſic. Quartum commodum, fol. 1314. Surdus etiam. deciſ. 30. num. 14. vbi hanc partem firmiter tenet, licèt primæ opinioni relatæ ſuprà, d. num. 19. acceſſerit, d. deciſ. 318. ſed malè quidem ex dictis ſuprà, & dicendis infrà, qui tamen d. decif. 30. num. 14. cum iudicio conſtituit, quòd vbi hæreditas eſt opulenta, nihil intereſt pecuniam in hæreditate non eſſe, cùm illa rebus hæreditariis diſtractis, facilè comparari poſſit: & n. 15. meritò improbat Marc. Brut. in conſ. 3. num. 7. verſ. intelligo etiam, vbi Author ille dixit, quòd tunc demùm opulenta dicitur hæreditas quando in ea reperitur pecunia; id quòd conuincitur apertè ex notatis ſuprà, & nonnullis, quæ notabuntur ſtatim: & quoniam certum eſt, opulentas quandoque hæreditates eſſe, & opulenta patrimonia, abſque eo quòd pecunia in hæreditate ſit.

Differt autem tertia hæc ſententia, & opinio à priori & communi ſuprà relata; eſt enim dumtaxat contenta cum hoc, quod hæreditas ſoluendo ſit vt hæres teneatur in pecunia ſoluere, quamuis in hæreditate pecunia non ſic, nec requirit, quòd abſque damno hæredis, aut absque promiſſione de euictione ſolutio fieri poſſit in pecunia, nec etiam requirit, quòd hæres reperiat, vel non reperiat rerum hæreditariarum emptores, vel quòd iuſtum pretium offeratur pro illis, vel non offeratur.

Differt etiam multò magis à ſecunda opinione vt de ſe patet apertè èſtque illi omninò contraria, & quidem verior vt dicebam ſuprà atque ex ſeqq. euidentius conſtabit.

Primò ex his, quæ contra Simonem de Prætis conſideraui in initio huius cap. ex num. 5. vſque ad num. 17. quæ in hoc caſu æquè militant, ſicut in illo: proptereà quòd clarè conſtat de voluntate teſtatoris, qui legans quantitatem pecuniæ, ſatis apertè oſtendit, eius voluntatis eſſe. vt velit in pecunia legatum præſtari. alias corpora hæreditaria legaſſet, aut ſi aliter voluiſſet, id expreſſiſſet. Quocirca voluntatem teſtatoris amplexus, rectè reſpondet Paulus Iureconſultus in d.l. ſi pecunia, 12. ff. de legat. 2. hæredem teneri ſoluere legatario pecuniæ in pecunia, & non in corporibus hæreditariis, ìdque etiamſi inuentarium confecerit, vt Baldus ibid. ſecutus Iacob. de Aren. notauit.

Nec obſtat commune Doctorum obiectum, videlicet quòd text. in d.l. ſi pecunia, corrigatur hodie per text, in d.l. vlt. et ſi legatarij, C. de iure deliberandi: quod Albericus, Bartol. Cuman. & alij communiter crediderunt ibi. Nam reſpondetur, quòd ille text. loquitur, quando hæreditas non erat ſoluendo; id quod ex verbis eiuſdem conſtat apertè. Primò, quia dicit quòd ſi hæredes fecerint inuentarium, hæreditatem ſine periculo habeant: ergo hæreditas non erat ſoluendo, quia ſi fuiſſet ſoluendo, non fuiſſet periculum, etiam ſine inuentario. Secundò, nam ſubdit, vt hæredes in tantum creditoribus hæreditariis teneantur, in quantum rerum ſubſtantiæ deuolutæ ad eos valeant; quæ verba præſupponinunt, quòd creditores erant maioris ſummæ, quam eſſent vires hæreditatis, plus tamen habere non poſſunt. Tertiò probatur ex illis verbis: Et eis ſatisfaciant, qui primi veniant creditores, &c. Ex quibus manifeſtè deprehenditur, quòd hæreditas non erat ſoluendo, inducendo, atque intelligendo verba illa, prout ſubtiliter, & cum iudicio inducit Hyppolit. Riminald. in conſ. 621. num. 3. & 4. lib. 6. vbi dicit, quòd dictio illa ſed &, appoſita in verſiculo, ſed etſi legatarij, ponit diuerſitatem in facto, non autem in iure, ſed potiùs identitatem. Et aliis rationibus confirmat prædictum intellectum, vt ſcilicet text. in d. verſiculo, ſed etſi legatarij, loquatur, quando hæreditas non erat ſoluendo, nec per eum corrigatur text. in d.l. ſi pecunia: nam cùm veniat ad correctionem iuris antiqui, quo ſi hæreditas erat ſoluendo, tenebatur hæres legatariis, vel creditoribus pecuniarum in pecuniis ſoluere, ex text. in d. ſi pecunia, ſtrictè debet intelligi, vt minùs corrigat illam legem: quod etiam vt certum ſupponit Molina, de iuſtitia & iure tractatu ſecundo, diſputatione 216. in verſiculo, Quartum commodum, fol. 1314. & Rolandus de confectione inuentarij, 9. vtilitate in verſiculo, quæro an ſit dare, fol. 121. & 122.

Secundò & principaliter in eamdem ſententiam moueor ex his, quæ contra opinionem primam relatam ſuprà num. 19. fortiter vigere dicebam ibi, num. 21. 22. & 23. Item ex eo quòd damnum. promiſſionis, aut obligationis de euictione, ad quod principaliter attendunt Doctores, in conſideratione haberi non debet; ſiquidem eo caſu, quo hæreditas ſoluendo fuerit (quo dicimus tertiam hanc opinionem procedere) nullum damnum conſideri debebit, cum in hæreditate ſuperſint alia bona, ex quibus hæres poteſt indemnis ſeuari, ac emptori ſatisfacere, ſi res ab eo euincatur: Nec mirum ſit, vel iniquum, in hoc pati damnum hæredem, qui in aliis commodum ſentit, ac vniuerſæ hæreditatis emolumenta percipit.

Tertiò denique, & vltimò, nam inuentarium non ob aliam cauſam introductum à lege dicitur, quam vt tollatur occaſio committendæ fraudis ab hærede, ne ſcilicet valeat occultare bona hæreditatis, l. vlt. §. ſubſcript. & §. licentia, C. de iure deliberandi, ſancimus, & §. ſi verò abſint, in Authent. de hæredibus, & Falcidia. Item ne hæres teneatur creditoribus vltra vires hæreditatis ex propriis bonis, ex eiſdem iuribus, & cum aliis, qui de inuentario peculiares tractatus ediderunt, ſic aduertunt Aluarus Valaſcus conſultat. 52. ex num. 35. Iacobus Mandellus de Albia in conſ. 253. num. 8. Octau. Cacheran. deciſ. 147. num. 22. Maſcardus de probat. volum. 2. concluſ. 851. num. 9. Menochius in conſ. 272. n. 53. & 85. lib. 3. Graſſus lib. 2. §. inuentarium, quæſt. 3. non autem in iniuriam, aut damnum creditorum, vt aliud pro alio ſolui poſſit, vt cùm Ancharano, & aliis, adnotauit Burſatus in conſ. 9. num. 30. lib. 1. Rolandus de confectione inuentarij, dicta vtilitate 9. verſiculo, quæro an ſit dare, num. 2. fol. 122. Vnde ſi hæreditas ſoluendo ſit, intentarij conſectio quoad prædictum effectum nihil operari debebit ex dictis adhuc, ex quibus ad nonnulla inferri poteſt conſequenter, quæ hactenus ab alio ſcripta non erant, nec forſan excogitata.

Et primò infertur, tertiam hanc opinionem, quam defendimus, omninò tenendam eſſe, & in praxi ſeruandam, vtpote in dict. l. ſi pecunia, ff. de legat. 2. probatam, & in d. §. et ſi præfatam, non correctam. Nam, vt diximus textus ille dumtaxat procedit, quando hæreditas ſoluendo non eſt; quo caſu diſtinguitur, an hæres vendendo, damnum patiatur, nec ne, id eſt, an ſine onere euictionis vendere poſſit, nec ne: nam vbi hæreditas eſt ſoluendo, hæres indiſtinctè tenetur legatariis ſatisfacere in pecunia, vt expreſſim diſtinguit, & optimè intelligit Rolandus de confectione inuentarij, dicta vtilit. 9. verſ. quæro an ſit dare caſum, fol. 121. & ſequitur Riminald. dicens ſic intelligendas Doctorum traditiones d. conſ. 621. num. 3. lib. 6. ij, & alij plures Authores ſuperiùs relati, expreſſim, & verè quidem præſentiunt, hæreditatem non ideò dici ſoluendo non eſſe, quòd in ea nulla pecunia ſit, ſi modò aliàs bonis, & facultatibus ſoluendo fuerit; illis enim diſtractis, facilè pecunia comparari poteſt, atque hæreditas ſoluendo eſſe dicitur, ſicut etiam opulenta hæredi: as dici, & eſſe poteſt, abſque pecunia, vt eleganter aduertit Petrus Surdus deciſ. 30. num. 14. quem retuli ſuprà num. 27. ad finem.

Secundò infertur, in propoſito caſu nihil intereſſe, an hæres inueniat emptores, vel non inueniat; nam ſi hæreditas ſoluendo fuerit, in pecunia debebit legatariis ſatisfacere, quamuis nullum inueniat, qui res hæreditarias comparare voluerit: ídque ex mente omnium Autherum, qui opinionem, quam defendo, amplectuntur, licèt in terminis nullus hactenús ſic animaduertat; ex textu etiam in d.l. ſi pecunia, ff. de legat, 2. vbi ſic indiſtinctè probatur, nec prædictus caſus diſtinguitur, dumtaxat conſideratur, an hæreditas ſoluendo ſit, nec ne, & in dict. l. vltima, §. et ſi præfatam, C. de iure deliberandi, nullum verbum ſcribitur, quo huiuſce rei correctio induci poſſit.

Tertiò refertur, eodem caſu retento, nihil etiam intereſſe, quod hæres inueniat emptores, qui tamen iuſtum pretium non offerant: nam cùm in eius voluntate poſitum ſit non vendere, & tantùm teneatur legatariis pecuniarum, in pecunia dare, aut ſoluere legatum, nec minori pretio vendere adſtringatur, res hæreditarias ſubimetipſi, vel alio tempore vendendas ſeruare poteſt, & de ſuo ſoluere, vel aliunde pecuniam quærere, iuxta rationem dict. l. ſi pecunia, ff. de legat. 2. ibi: Siue vnde voluerit.

Inde & quarto loco infertur, nihil intereſſe, quòd hæres vendens aliquam rem pro ſatisfaciendis legatariis, ita demùm emptores inueniat, ſi ipſe de ſuo euictionem promittar, non aliàs, nec hoc hoc damnum eſſe conſiderabile, quicquid aliter declaret Communis; proptereà quòd hæres in pecunia ſoluere debet, quærat ipſe pecuniam vnde voluerit, iuxta rationem dict. l. ſi pecunia, nec vendere adſtringitur, vt ſuperiùs dixi ſi tamen vt ſoluat, vendere velit, quid intereſt, quòd euictionis promiſſio ab eo petatur, cùm in hæreditate ſuperſint alia bona, ex quibus ipſe indemnis ſeruari poteſt, ac emptori ſatisfacere, ſi res ab eo euincatur vt optimè aduertit Ludouic. Molina è Societate Iesv Religioſus de iuſtitia & iure tract. 2. diſp. 216. in verſ. Quartum commodum, f. 1315. & æquum ſit voluntatem teſtatoris adimplere in hoc, vel damnum. pati in vno, qui in aliis commodum ſentit: vt ſæpe dixi, vnde etſi nihil omninò ſupereſſet, attamen vel creditores omnes, vel legatarij, vel aliqui eorum onus in ſe ſuſciperent ſatisfaciendi emptori, ſi res euinceretur, aut emptor ipſe contentus eſſet, vt ad creditores, & legatarios recurreret loco hæredis pro euictione, quatenus ipſi refundere tenentur, quod in eo, euentu euinceretur, eo quòd plus accepiſſent, quam de bonis defundi accipere debebant, ſed cogere non poſſet creditores, aut legatarios, vt aliud pro alio acciperent, vt rectè in hac materia annotauit ſolus Molina loco relato ſuprà.

Quintò infertur ad ea, quæ Bartolus num. 3. Fulgoſ. num. 2. & alij Scribentes communiter tradiderunt in dict. §. et ſi præfatam, Burſatus in conſ. 9. num. 33. lib. 1. quòd hæres, vt cogatur vendere bona hæreditaria pro ſatisfaciendis legatariis, vel vendenda tradere, tria concurrere debent Primò, vt conſtet bona fuiſſe in hæreditate, & dominio defuncti. Secundò, quod vendantur iuſto pretio. Tertiò, quod nec hæres de ſuo pro euictione promittat.

Tunc primum Requiſitum procedere poſſet quando legatarius cogere vellet hæredem vendere bona, vel vendenda tradere, idque præcisè peteret, eo namque caſu teneretur probare, ea bona fuiſſe in hæreditate, & dominio defuncti, vt Communis affirmat: ſecus tamen, ſi peteret pecuniæ quantitatem ſibi dari, quam iure petit, ex text. in dict. l. ſi pecunia, ff. de legat. 2. & his, quæ num. præced. adnotaui; tunc enim nulla probatione adſtringitur, nec communis reſolutio procedit.

Secundum verò Requiſitum ſimiliter procederet tantùm, quando vellet legatarius adſtringere hæredem ad vendendum, vt ſibi ſoluat, vel vendenda bona tradi per hæredem; tunc enim, quòd bona vendantur, aut vendi poſſint iuſto pretio, neceſſe erit, ſi legatarius legatum dumtaxat, vel quantitatem pecuniæ ſibi relictam ſimpliciter petierit, quia tunc, vt dixi, obſtare non debet legatario, quod iuſtum pretium non inueniatur, cùm poſſit hæres non vendere, vel iuſtum pretium expectare, & aliunde pecuniam ſoluendam quærere, iuxta text. in dict. ſi pecunia, vel ab initio ſubimetipſi conſulere, inſpiciendo, an vtile ſibi ſit, necne hæreditatem adire, cùm per aditionem etiam inuentario ſolemniter confecto, & nullâ pecuniâ in hæreditate relictâ, in pecuniis debeat legatariis pecuniarum ſoluere, ſi modò, vt dictum eſt, hæreditas ſoluendo fuerit.

Tertium denique Requiſitum, quòd nec hæres de ſuo pro euictione promittat, ſubſiſtere non poteſt, & manifeſtè conuincitur ex his, quæ ſuperiùs illat. 4. adnotauit, item ex his quæ anteà tradideram num. præcedentibus.

Sextò infertur, ex dictis adhuc, non obſcurè deduci, hæredem etiam cum beneficio legis, & inuentarij, non poſſe legatariis inuitis, cùm hæreditas ſoluendo eſt, & legatum quantitatis pecuniæ relinquitur, tot nomina debitorum hæreditariorum aſſignare, ſic vt hæres ipſe non teneatur ea exigere, ſed aſſignando illa legatariis, liberetur: ídque per text. apertum in dict. l. ſi pecunia, ff. de legat. 2. ibi: Hæres pecuniam legatam dare compellitur. Per quem præcisè ita obſeruandum eſt, quicquid Iaſon num. 1. in dict. l. vlt. §. et ſi præſtatam, C. de iure deliberandi, in creditoribus contrà, ſed malè quidem ſtatuerit, & ſequutus eum, idem etiam malè probauerit Rolandus de confectione inuentarij, vtilit. 9. in verſ. hæres confectio inuentario, fol. 122. qui dicipiuntur per text. in dict. §. etſi præfatam, in verſ. ſed ſi legatarij, quatenus dicit: Ex ipſis rebus. Quarum appellatione continentur & nomina debitorum. Sed verè text. ille id non probat, nec prædicta inductio ſatisfacit; nam cùm eo caſu procedat, quo hæreditas ſoluendo non fuerit, nec corrigat text. in dict. l. ſi pecunia, quotieſcunque hæreditas ſoluendo fuerit, manifeſtum eſt, prædictum Aſſumptum verum non eſſe, & verbis d.l. ſi pecunia, contrarium. Item attendendum non eſſe, ne hæres litibus vexetur, & expenſis, quod minùs æquè in hoc caſu attendendum putat Rolandus loco relato ſuprà, cùm æquius ſit, & iuris rationi magis conſentaneum, creditores litibus & expenſis non vexari, qui defuncti fidem ſequuti crediderunt legatarios etiam legatum conſequi, prout conſequi, defunctus expreſſit, nec in hoc moleſtari, hæredes verò nomina exigere, litiùmque, & expenſarum incommoda pati, qui vniuerſæ hæreditatis emolumenta, & commoda ſentiunt.

Septimò & vltimò infertur, ſuperiora omnia, quæ hucusque dicta ſunt, æqualiter, aut maiori ratione procedere in dotibus promiſſis, & debitis; & conſequenter hæredes cum beneficio legis, & inuentarij, ſi hæreditas soluendo fuerit, etiam ſi pecunia in hæreditate non ſit, non poſſe mulieri dotes ſuas repetenti, in ſolutum dare tot bona hæreditaria, ſed pecunias debitas, in pecunia teneri præcisè ſoluere; quod cùm in aliis creditoribus receptum ſit, & probatum num. præced. maiori comprobatione non indiget ſed verum eſſe, & omninò tenendum, concludenter apparet ex dictis adhuc: nec vera eſt traditio Alciati in conſ. 193. num. 3. quem cum Phanucio ſequutus eſt Surdus deciſ. 318. num. 4. dicentis, dotem in propoſita ſpecie non reperiri priuilegiatam, & conſequenter regulari debere ius eius, iuxta regulas iuris communis, & aliorum creditorum iura. Verumenimuerò, cum in aliis creditoribus etiam non priuilegiatis contrarium à me obſeruatum fuerit ſuprà, nec vera ſit prima, nec etiam ſecunda Doctorum opinio, quas ſuprà improbaui, & quibus decepti Alciat. Phanuc. & Surdus, ſic in dote ſtatuerunt: conſtat apertè, nec illationem, aut conſequentiam ſtare, & contrarium in dote maiori & fortiori ratione obſeruandum, vtpote, cùm illa adeò priuilegiata ſit in iure vt quando in aliis creditoribus ſic ſtatutum fuiſſet à nonnullis, non ita de facili idem ſtatuendum eſſet in dote. Et hactenus de his, quæ ſunt notanda, quia noua quidem, nec alibi ſic declarata.

Tertiò & principaliter conſtituendum eſt, aliquando, & è contrario caſum eſſe, in quo hæres præcisè tenebitur bona hæreditaria in ſolutum dare legatariis, nec ſoluendo pecunias liberabitur, ídque eueniet, cum teſtator legauerit Titio, aut seio certam pecuniæ quantitatem de bonis & ſubſtantia ipſius teſtatoris, vel de bonis ſuis; tunc enim inuito legatario non poteſt fieri ſolutio legati in pecunia numerata, ſed fieri debet in bonis hæreditariis ad electionem legatarij, arbitrio tamen boni viri ſecundùm communem æſtimationem quod cum Ruino, Angelo, & Craueta, reſoluit, & rectè fundat atque Cornei conſultationem in contrarium declarat Simon de Prætis de interpretat. vlt. volunt. lib. 5. dubit vlt. num. 19. & 4. ſeqq. fol. 582. qui hac de re videndus erit, cùm occaſio ſe offeret. Addiderim ego dumtaxat vnum videlicet ex dictis per eundem Simonem, facilè dilui dubitationem Azeuedij in l. 4. tit. 6. num. 7. & 8. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, is enim dicit quæſtionem habuiſſe de facto, quâ ſibi conſultum eſt, quòd quidam teſtator teſtamento ſuo, in quo inſtituerat hæredem extraneum, iuſſit hæredi. vt Titio cui legauerat viginti mille morapetinos in nummis per vnam ex clauſulis ſui teſtamenti; per aliam eiuſdem teſtamenti clauſulam, nummos illos ſolueret ex patrimonio ſuo: dubitatum fuit, num. in pecunia numerata eſſent ſoluendi, vel ſatisfaceret hæres ſi traderet ex patrimonio bona pro ſatisfactione legati taxata, & in ſolutum data. Et tandem concludit Azeued quòd ſufficit bona.?æſtimata dare, idque verum eſt; non tamen ex his fundamentis. quæ ipſe attulit, ſed eo principaliter, quòd teſtator mutauit ſententiam, & voluntatem ſuam, & legatum in nummis ſoluendum per vnam clauſulam, ſolui ex patrimonio ſuo iuſſit in alia clauſula: quo caſu, mutata ſic expreſſim voluntate certum eſt, patrimonium, aut bona defuncti in ſolutione eſſe, quantitatem autem morapetinorum in legato, vt Ruinus, Angelus, & Rolandus, concludunt, quos Prætis adducit: & ſic hæredem dumtaxat teneri ex patrimonio tot bona æſtimata in ſolutum dare. Addiderim etiam libenter, atque eodem caſu Azeuedij retento, nec legatarium compellendum mutata ſic voluntate in ſecunda clauſula, legatum in pecunia recipere, ſed ex bonis, aut ex patrimonio defuncti petere poſſe, quòd ſoluatur legatum, & ad id hæredem adſtringere iuxta voluntatem teſtatoris expreſſam, ex dictis ſuprà, atque ex eiſdem Authoribus, quos Azeuedius non citat.

Quarto & vltimò conſtituendum eſt, quod vbicunque pars bonorum legatur, licèt hæc ſit in obligatione, hæredi tamen ſuccurritur, vt ipſe eligat, ſiue rerum partes, ſiue æſtimationem dare maluerit, ſic vt vtrumque dicatur eſſe in ſolutione, licèt vnum tantùm in obligatione ſit: in his tamen rebus partem dare conceditur hæredi, quæ ſine damno diuidi poſſunt, per text, in l. non ampliùs, 26. §. bonorum, ff. de legatis 1. Quòd ſi res naturaliter indiuiſæ ſint, vel ſine damno diuiſio earum fieri non poſſit, æſtimatio ab hærede omninò præſtanda eſt, ex text. in d. §. cùm bonorum, in ſecunda parte; qui tamen in vtroque corrigitur hodie ex deciſione l. 20. Tauri, quæ eſt l. 4. tit. 6. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, prout aduertit Tellus Fernand. in eadem l. Tauri, num. 1. & 2. Nec ampliùs in hoc inſiſto, propterea quòd de prædictis, & in quo fiat hodie innouatio per dictas leges Regias, ad text. in dict. §. cum bonorum, & diſtinctè Tellus Fernandez, & Auendañus in dict. l. 20. Tauri, Petrus de Peralta in l. ſi quis ſeruum 5. ſi cui, num. 3. ff. de legat. 2. fol. mihi 124. Rodericus Suarez in l. quoniam in prioribus, quæſt. 2. C. de inofficioſo teſtament. Matienzus in dict. l. 4. tit. 6. gloſſa prima, num. 2. & gloſſa 3. num. 1. & 2. & num. 9. & Azeuedius ibi, num. 2. & Angulus gloſſa 5. fol. 22. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, Antonius Gomezius tom. 1. variarum, cap. 12. de legat, num. 21. vbi in verſiculo, ſed pulchrum & ſubtile dubium. mouet quæſtionem, vtrùm ſcilicet. Quot à bonorum hæredi extraneo prælegata, ſolui debeat in pecunia, an in ipſis rebus hæreditarijs, & Gomezij reſolutionem ſequitur Matienzus in d.l. 4. gloſſa 1. num. 2. D. Spino in ſpeculo, gloſſa 17. num. 60. ſed improbat Tellus Fernandez in d. l. 20. Tauri, num. 6. vt ibidem, cùm neceſſe fuerit, videri poterit: Et de his hactenùs egiſſe ſufficiat.

CAPVT XXV.

Contractus ſimulatus pignoratitius, vel vſurarius, per quæ, & quibus modis probetur? an ex modicitate pretij, ex pacto de retrouendendo, & ex eo quòd emptor, vel venditor ſolitus ſit fœnerandi, vel ex pacto de retrouendendo, & modicitate pretij dumtaxat, etiamſi conſuetudo fœnerandi, aut alia coniectura non ſit: vbi, quæ hactenus in mille locis ſcripta erant ab alijs, plena & diligenti manu recenſentur in vnum illis adduntur quamplurima, & text. in c. ad noſtram, de empt. & vendit. (qui eſt fundamentum totius huius materiæ) & in c. illo vos, de pignoribus, ſingulariter & verè enucleantur, multáque in propoſito nouiter, & diſtinctè adnotata traduntur, quæ, vt videbis Lector importuno & aſſiduo labore digeruntur, nec vllus anteà ſic dilucidè, nec abſolutè explicauerat.

SVMMARIVM.

- 1 Contractas in dubio non præſumitur ſimulatus, vel vſurarius in foro contentioſo, cum ſemper interpretatio fieri debeat in bonam partem; idcircò, quoties negotij de quo agitur, qualitate prudenter conſiderat a, de contractu dubitatur, ſit-ne vſurarius, vel licitus; iuſtus potiùs, quàm fœneratitius eſt præſumendus.
- 2 Contractum eſſe ſimulatum, vel fœneratitium qui dixerit, probare debet, & cauſam ſimulationis, aut vſuræ eſtendere, & declarare.
- 3 Contractus in iudicio animæ, potiùs eſt præſumendus vſurarius, quàm iuſtus, etiam in dubio, & contra eum fieri debet interpretatio, cum ea pars benignior ſit, & tutior pro anima.
- 4 Modò extet aliqua præſumptio & coniectura fraudis & vſuræ.
- 5 Pactum de retrouendendo eſt in ſe licitum de iure Ciuili, Canonico, Diuino, & in foro conſcientiæ ſeu animæ iudicio, & antequam res redimatur, emptor licitè fructus lucratur.
- 6 Et de iure huius Regni non improbatur, prout hoc numero declaratur.
- 7 Niſi concurrant cum eo aliæ coniecturæ, ex quibus contractus ſimulatus, & in fraudem vſurarum factus præſumi poſſit, quia tunc mutat eius primæuam naturam & præſumptionem fœneris inducit.
- 8 Nec intereſt, quòd pactum collatum ſit in voluntatem venditoris, vel emptoris, vbi nullæ coniecturæ ſunt fraudis, doli, vel vſurarum.
- 9 Pactum de retrouendendo adeò licitum eſſe in ſe, vt valeat, etiamſi ita conceptum ſit, vt non ni ſi poſt certum tempus liceat redimere, & ſi reſtricta, & limitata poteſtate recuperandi: & etiam in contractu pignoris, dummodò reſtrictio facultatis luendi non excedat triginta annos.
- 10 Et Authores nonnulli contrarium tenentes, in quem ſenſum accipi debeant ex ſententia Deciani, quæ in ſe veriſſima eſt, & ab Authore probatur.
- 11 Hieronymi Gabrielis, Lofredi, & Ioannis Cephali reſolutiones in propoſito, qualiter accipiendæ.
- 12 Aluari Valaſci ſententia in conſultatione 41. per communem nominationem ſuſtinere contendunt. totam, refertur, & fundamenta illius expenduntur.
- 13 Aluari Valaſci ſententia num. præcedenti relata, & verè, & nouiter confutatur, & eiuſdem fundamentis reſpondetur.
- 14 Contractus ſimulatus, vel fictitius in fraudem vſurarum multis modis committi dicitur.
- 15 Quinque modis ex ſententia Beroi ad quem Recentiores non animaduertunt:
- 16 Quatuor modu ex ſententia aliorum, qui hoc num. cenſentur.
- 17 Tribus tantum ex ſententia quorundam.
- 18 Inter prædictos modos, primus eſt, qui ad rem noſtram pertinet, quando ſcilicet de vno contractu ad alium ſimulatio datur, quia verè vnus contractus, putà Mutui, vel Pignoris celebratur, ſed expreſſè aliùm celebrari putà emptionis, & venditionis ſimulatur.
- 19 Sic loquitur totus titulus C. plus valere quod agitur, &c.l. empti fides, C. de contrahenda emptione, & text. in c. ad noſtram de emptione & venditione, & in c. illo vos, de pign.
- 20 Contractus in propoſito caſu, an poſſit dici ſimulatus, vel fictitius in fraudem vſurarum, ſi vnus ſimularet tantùm, & alius non, vel ſi non cogitaret, quòd originalis cauſa fuerit cauſa mutui, vel acta non fuiſſet mentio de mutuo: aut emptor arbitraretur emere, licet alius exiſtimaret accipere mutuo, remiſſiue.
- 21 Et an contractus huiuſmodi licitus ſit in foro conſcientiæ, remiſſiuè.
- 22 Contractus ſimulatus, vel fictitius, aut vſurarius probatur ex coniecturis, præſumptionibus, ſic vt aliquando ſufficiant etiam leues coniectura, aliquando verò vrgentes, aut fortiores coniecturæ neceſſiariæ, ſint, nec in hoc certa poſſit conſtitui regula, ſed Iudex ex ſuo arbitrio determinare debeat, quæ coniecturæ ſint ſufficientes, aut non ſufficiant.
- 23 Et quid obſeruare debeat Iudex, vt pronuntiet ex coniecturis contractum eſſe ſimulatum, remiſſiuè.
- 24 Contractus per coniecturas & præſumptiones probari poteſt verus, & non ſimulatus, aut fictitius in fraudem vſurarum, ſic vt ceſſent omnes contrariæ coniecturæ ſimulationis, & vſuræ, & contractus iudicetur ſecundùm naturam emptionis, & venditionis, licèt ſi concurreret læſio enormiſſima vltra dimidiam iuſti pretij, contractus veniret reſcindendus per beneficium l. 2. C. de reſcindenda venditione.
- 25 Contractum vſurarum, fictitium, aut ſimulatum, in fraudem legis, multis coniecturis probari: ſiue multas eſſe, diuerſasque coniecturas, & præſumptiones, quæ adduci ſolent ad præſumptionem vſuræ, ſimulationis, aut fraudis, eáſque aliquando obſtare, aliquando verò remoueri, prout negotij qualitas, & rerum circumſtantiæ patiuntur.
- 26 Et latiſſimè explicarunt quamplures Authores hîc relati, inter quos Tiberius Decianus, Iacobus Menochius, & Ioannes Vincentius Hondedeus commendatur.
- 27 Coniecturæ poſitæ in c. ad noſtram, de emptione & venditione, & in c. illo vos, de pignoribus, non requiri neceſſariò, quòd interueniant ad conuincendum contractum fœneratitium, ſed præter enumeratas ibi, ſufficere, quod aliæ æquipollentes coniecturæ, vel ſimiles, aut maiorem, vel parem rationem habentes concurrant, quæ fraudem aperiant, & numero ſequenti.
- 28 Quoniam ſi ſtandum eſſet dictis coniecturis tantum in iure ſcriptis, non conuincerentur vſurarij, qui de facili tamquam aſtuti reperirent alios modos contrahendi , & ibidem ſingularis Authoris conſideratio ad text. in d.c. ad noſtram, & in d.c. ilio vos.
- 29 Pacti de retrouendendo nominationem, apud omnes iuris Interpretes probatiſſimam eſſe, & receptiſſimam, & ſeruari poſſe, cum validè contractui venditionis accedere poſſit pactum huiuſmodi, & nihil repugnet.
- 30 Tauri nullam legem eſſe ciuilem aut canonicam, de tali pacto loquentem, vt non malè contendunt Cagnol. & Corraſius nec diſſentiunt alij Authores, qui referuntur infrà.
- 31 Nam in primis in l. 2. C. de pactis inter emptorem & venditorem, ne verbum quidem repetitur de pacto de retrouendendo, ſed tantum de reſtituenda re pro eodem pretio, quæ inter ſe non parùm differunt.
- 32 Et in c. ad noſtram, de emptione, & venditione, ſimilis omninò pactio eſt, nec loquitur ille textus in pacto de retrouendendo, ſed de reſtituendo rem, & pretium.
- 33 Et in c. illo vos, de pignoribus, diuerſa omninò pactio adiecta fuit venditioni.
- 34 Neque leges Regiæ prædicti pacti de retrouendendo mentionem faciunt, ſed potiùs loquuntur in pacto de reſtituenda re vendita.
- 35 Quòd ſi dixeris, verbum poſitum in dictis iuribus reſtitutionem denotare; tamen quia reſtitutio huiuſmodi mediante retrouenditione fit, dici poſſe pactum de retrouendendo vt plerique reſpondent, qui communem nominationem ſuſtinere contendunt.
- 36 Adhuc proculdubio remanet dubium ex his, quæ reſpondens rationibus communis ſententiæ, non malè conſiderauit Cagnolus.
- 37 Inter pactum de retrouendendo, & de reſtituendo rem pro eodem pretio, de quo agit text. in d.l. 2. & in d.c. ad noſtram, eam præcipuam differentiam eſſe ex ſententia multorum, quòd pactum de retrouendendo nudum continet factum, ita quòd emptor præcisè non cogitur retrouendere, ſed liberatur ſoluendo intereſſe; pactum verb de reſtituendo rem, præcisè ad reſtituendum obligat, ſi facultas eſt.
- 38 Sed hac differentia Authori non placet, nec etiam hodie poſſet probari poſt deciſionem l. 42. titulo 5. partita 5. vt hoc numero nouiter, & verè adnotatur.
- 39 Dilucidam, & veram totius huius materiæ explicationem, pendere ex vera interpretatione text. in c. ad noſtram, de emptione & venditione, & in c. illo vos, de pignoribus, qui ſunt fundamentum huius tractatus.
- 40 Ac de intellectu eorum eleganter tractarunt Authores nonnulli, qui (alijs ſcienter, conſultò que prætermiſſis) hoc num. præcitantur, & vide infrà num. 54. 55. & ſeq. & ſuprà num. 28. in verſiculo, addiderim ego. infrà etiam num. 45. & 46.
- 41 Pactum de retrouendendo cum pretij rei emptæ modicitate, an faciat contractum ſimulatum cenſeri, & factum in fraudem vſurarum, hoc eſt contractum fuiſſie pignoris, aut mutui, an verò tria ſimul concurrere debeant, pactum de retrouendendo, modicitas pretij, & quòd emptor ſolitus ſit fœnerari.
- 42 Et in primis, quòd duo ſufficiant ad arguendum contractum fœnaratitium, pactum de retrouendendo, & modicitas pretij, ex ſententia gloſſarum & quamplurimorum Authorum, qui hoc numero recenſentur in vnum
- 43 Eorum fundamenta remiſſuè adducuntur.
- 44 Et in effectu ad ſequentia reduci debere adnotatur.
- 45 Primum deducitur ex textu. in cap. illo vos, de pignoribus, qui verè in hanc ſententiam malè expendi ſolet communiter, & contrarium probat, vt hoc numero adnotatur.
- 46 Secundum ex cap. ad noſtram, de emptione & venditione, qui etiam in contrarium retorqueri debet, vt hoc num. euidenter oſtenditur.
- 47 Tertium fundamentum conſiſtit in hoc, quòd ita tenendum ſit propter authoritatem Gloſſarum, & Collegiorum, quæ magna eſt: ſed illi facilè reſpondetur, vt hoc numero aduertit Author.
- 48 Quartum fundamentum contendit, quòd in propoſito caſu non ſit vera venditio, ſed mutuum ſub dictis contractibus palliatum; ideo non debet attendi figura contractûs, ſed quòd vere partes inter ſe agere voluerint, cui etiam hoc numero reſpondet Author.
- 49 Et per prædicta conſtituitur reſponſum ad alia ſimilia fundamenta, quæ Authores huius partis ponderarunt communiter, vt ſic appareat, nihil pro illa adduci, quod verè vrgeat, aut quod non ſit diſſolutum, nec fuiſſe antea diſceptationem hanc ab vllo Recentiorum ſic digeſtam, aut diminutam.
- 50 Vnde ſuccedit ſecunda opinio, quòd imò hæc duo, pactum ſcilicet de retrouendendo, & modicitas, aut iniuſtitia pretij non ſufficiant ad arguendum contractum fœneratitium, ni ſi & tertium accedat, nempe quòd emptor ſolitus ſit fœnerari, vel alia coniectura, aut circumſtantia interueniat, quam opinionem tenuerunt infiniti Authores, qui hoc numero præcitantur.
- 51 Et pro illa fundamenta ſeptem adduxit Cæpola, quæ retulit Menochius & in effectu ad ea reducuntur rationes Cagnoli, & aliorum, qui hoc numero recenſentur.
- 52 Et principaliter in id tendunt: quod ab Authore hoc numero breuiter & ſummatim refertur.
- 53 Et quamuis illis reſpondere conetur Menochius & in effectu reſpondeat, tamen ſolutiones præfatæ ſententiæ non obſunt, vt nouiter & verè hoc loco aduertit Author.
- 54 Deinde pro eadem ſententia iure Canonico duo tantum ſunt iura, quæ fortiſſimè vrgent: in primis text. in c. ad noſtram, de empt. & vend. vbi ad arguendum contractum fœneratitium, non modò tres, ſed etiam quinque coniecturæ fuerunt, quæ hoc numero exactè magis ponderauit Author, quàm anteà feciſſent Recentiores alij.
- 55 Et Tiberium Decianum iniuſtè argutum per Menochium, & nouè & verè adnotauit.
- 56 Nec vrgere Modernorum inductionem, ſiue difficultates duas in contrarium, ad text. in d.c. ad noſtram de quibus hoc num. tractatur per totum.
- 57 Et cum Beroo concludenter & ſubtiliter reſpondetur eiſdem.
- 58 Non etiam vrgere Menochij conſiderationem, aut ſolutionem ad text. in eodem cap. ad noſtram, cui nullus Scribentium omnium hactenus ſatisfecit, ſed nouiter & verè ſatisfacit Author.
- 56 Denique nec Hyppolit Riminaldi conſiderationem aliam obſtare, cui egregiè & nouiter reſpondetur etiam hoc loco.
- 60 Text. in c. illo vos, de pignoribus, rectè expendi pro opinione relata ſuprà, num. 50. vt hoc numero adnotatur, & ibidem traditur verus intellectus eiuſdem textûs
- 61 Ex pacto de retrouendendo, modicitate pretiij, & quòd emptor ſolitus ſit fœnerari, contractum non iudicari fœneratitium, ſed vltra requiri, quòd concurrant aliæ coniecturæ fœneratitij contractus, ex ſententia quorundam, quæ nouiter confutatur per Authorem.
- 62 Ex ſententia verò aliorum ea concordia, aut conciliatio profertur, videlicet, quòd pactum de retrouendendo, & modicitas pretij tunc demùm ſufficiant, vt contractus præſumatur fœneratitius & vſurarius, quando magna læſio eſt in pretio, & quæ vix dimidiam iuſti pretij tangeret, vt ſi res conſtans mille, ſit vendita pro ducentis: Si verò eſſet modica læſio, tunc non ſufficeret pactum de retrouendendo cum ea læſione, ſed aliæ coniectura aut præſumptiones neceſſariæ eſſent.
- 63 Debet tamen feri æſtimatio, & conſiderari valor rei, habendo respectum ad qualitatem diminutiuam pacti de retrouendendo, & non prout ſimpliciter res per ſe conſiderata valere poterat.
- 64 Certum enim eſt, quòd pactum de retrouendendo, rem minoris eſſe facit valoris & pretij, quàm illa, quæ liberè venditur; cùm nemo ſit, qui non cupiat habere potiùs rem irreuocabiliter ſuam, quàm reuocabiliter.
- 65 Quod tamen arbitrio Iudicis deferendum, rectè crediderunt nonnulli Authores, qui hoc numero præcitantur.
- 66 Pactum de retrouendendo, & pretij tenuitas, an poſſint arguere contractum eſſe ſimulatum & fœneratitium? an verò tria interuenire debeant ſimul, hoc eſt duo prædicta; item & tertium, quòd emptor ſolitus ſit fœnerari, Iudicis arbitrio relinqui ex ſententia multorum, quâ nulla melior, aut ſecurior tradi poteſt, vt arbitratur Author
- 67 Ipſe tamen, vt diſceptationem hanc diffiniat, ſiue quid verius in propoſito ſibi videatur declaret, nonnulla conſtituere neceſſarium duxit, quæ nullibi inuenies hactenus ſic adnotata per alium.
- 68 Et in primis conſtituit, totam hanc materiam coniecturalem eſſe, & præſumptam, ſiue à coniecturis & præſumptionibus pendere, vt hoc numero latiùs adnotatur.
- 69 Secundò conſtituit, præcipuam huius Capitis quæſtionem, an ſcilicet duo tantum ſufficiant, vt contractus emptionis dicatur fictitius & vſurarius; an vero requirantur tria, arduam quidem eſſe, & videri adhuc ſub iudice eſſe, quanam de iure dicatur verior opinio, Doctorésque hinc inde varios eſſe, & ſibiipſis contrarios, & ab vtraque parte exiſtere, qui ſuam opinionem communem eſſe atteſtentur, & illam dicant in practica obſeruari.
- 70 Hos omnes ſic varios & contrarios ideò crediderit Author, quòd ipſi aliorum rationes, & fundamenta perſcrutati non ſint, nec veram rationem dictarum Decretalium inquirant, ſed aliorum relatione, aut approbatione contenti, vel conſultò, aut negligentiâ cum illis tranſeant; idcircò in his inquirendis, latius inſiſtere neceſſarium fuit, vt inſiſtebat Author ſupra ex num. 42. cum multis ſequentibus.
- 71 Tertiò conſtituit, text. in dict. cap. ad noſtram de emptione & venditione, malè citari communiter, ad probandum, contractum præſumi fœneratitium cum alijs qualitatibus, ſi emptor ſolitus ſit fœnerari, aut non aliter præſumi vſurarium; quàm ſi conſuetudo fœnerandi ſit, pro vt hoc numero adnotatur, & Ludouici Molinæ inductio ad illum text. nouiter & verè confutatur.
- 72 Quartò conſtituit, negari non poſſe, quin Romanus Pontifex in d. cap. ad noſtram, & in d. cap. illo vos, Contractus de quibus ibi, habuerit vſurarios ob coniecturas, & præſumptiones omnes, quæ in illis caſibus concurrebant ſimul; ſic vt in eis iuribus nulla coniectura, aut præſumptio enumeretur, in qua Romanus Pontifex ſe non fundaret, quia (vt dictum eſt) concurrebat ibi.
- 73 Cæterùm, præfatum dubium, an modicitas pretij cum pacto de retrouendendo tantùm, ad præſumptionem fœneris ſufficere debeat; an verò & tertium requiratur, nequaquam Pontifice ibidem deciſum, nec explicatum.
- 74 Tamen, ex quo Romanus Pontifex in illis iuribus non duabus tantùm, ſed pluribus ſimul concurrentibus coniecturis mouebatur, validius reſultare argumentum, vt non de facili contractus iudicari debeat fœneratitius, ſed plures debeant concurrere coniecturæ ad præſumptionem fœneris, & ad minus tres prædidictæ, quas ſecundæ opinionis Authores requirunt, aut aliæ ſimiles.
- 75 Non verò, quòd præciſe requiratur vltra pactum de retoouendendo, modicitas pretij, & quod emptor ſolitus ſit fœnerari, aut aliud ſimile, quòd etiam interueniat coniectura alia, vt tertiæ opinionis Authores requirebant, qui adducuntur, & improbantur ſuprà numero 61.
- 76 Deinde, quòd nec etiam requiratur præcisè, vt tres prædictæ coniecturæ ſimul concurrant ſemper; nam & aliquando, negotij, perſonarum, & contractûs qualitas, aut circumſtantia, & pretij modicitas talis, tantaque eſſe poterit, vt etiam ex pacto de retrouendendo (maximè ſi fuerit poſt certum tempus, quod magis ſuſpectum eſt) grandique aut enormi pretij læſione & modicitate, contractus debeat fœneratitius iudicari, iuxta concordiam relatam ſuprà numero 61.
- 77 Idcircò, vt dictum fuit ſuprà num. 66. nulla melior, aut ſecurior tradi poteſt in hac materia doctrina, quàm quòd totum hoc in dictis Decretalibus non deciſum, nec declaratum, arbitrio prudentis, & diſcreti Iudicis relinquatur.
- 78 Qui præ oculis habere debebit nonnulla, quæ Couar. & Menochius ibi relati tradiderunt.
- 79 Ac diligenter veritatem inueſtigare, vbi ſuspicio ſimulationis in fraudem vſuarum eſſe poſſit.
- 80 Contractum ex alij coniecturis fœneratitium præſumi poſſe, etiamſi deficiat coniectura illa, quòd ab initio mutuum peteretur, poſteà venditionis contractus, vel alius gereretur, vt hoc num. & ſeq.latiùs explicatur.
- 81 Et quorundam diſtinctio in propoſito huius materiæ, nouiter & verè improbatur.
- 82 Traditúrque ſingularis & noua conſideratio ad text. in d.c. ad noſtram, de emptione & venditione.
- 83 Ad ea quæ in propoſito quæſtionis hactenus agitatæ, Andreas Fachineus, nouiſſimè omnium obſeruauit, noua etiam Authoris nota profertur.
- 84 Contractus ſimulatus & fœneratitius, an etiam argui poſſit in datione in ſolutum vbi Menochij reſolutio probatur.

PRo expedita huius Capitis explicatione, conſtituenda erunt nonnulla quæ, ad dilucidam & claram interpretationem text. in cap. ad noſtram, de empt. & vendit. & in cap. illo vos, de pignoribus, omninò neceſſaria ſunt, nec verè prætermitti poſſunt: Et in primis conſtituendum erit, quod contractus in dubio non præſumitur ſimulatus, vel vſurarius in foro contentioſo, cum ſemper interpretatio fieri debeat in bonam partem: idcircò, quoties negotij, de quo agitur, qualitate prudenter conſiderata, de contractu dubitatur, sít ne vſurarius, vel licitus; iuſtus potiùs quàm fœnetacitius eſt præſumendus quod iure, & quamplurimorum authoritate probauit Maſcardus de probationibus, tom. 1. concluſione 438. à principio, vſque ad num. 6. & concluſione 448. num. 3. & cum Barbatia, Baldo, & Decio, Menochius, qui rationem aſſignat lib. 3. præſumptione 122. num. 2. 3. 4. & 5. & in conſ. 343. num. 1. lib. 4. Natta inconſ. 198. num. 5. & num. 21. lib. 1. Rolandus in conſ. 40. in principio, & in conſ. 96. num. 12. & ſeqq lib. 2. & in conſ. 95. num. 10. lib. 4. Tiberius Decianus in conſ. 2. n. 65. 66. & 67. lib. 2. & cum Craueta, Socino, Grato, Iaſone Rota Romana, Bertazolo, & aliis Ioannes Vincentius Hondedeus in conſ. 33. num. 23. lib. 2. Burſatus in conſ. 135. num. 12. lib. 2. Et qui contactum ſimulatum eſſe, vel fœneratitium dixerit, probate debt, & cauſam ſimulationis, aut vſuræ oſtendere & declarare, ex omnibus Authoribus nunc relatis, & Maſcardo, dicta concluſione 448. per totam, qui etiam vnanimiter probarunt, in iudicio animae contrà obſeruari: in eo namque contractus potiùs eſt præſumendus vſurarius, quàm iuſtus, etiam in dubio, & contra eum fieri debet interpretatio, cùm ea pars benignior ſit, & tutior pro anima, vt cum Abbate, Felino, Alciato, Baldo, Marſil. Cotta, & Craueta, obſeruauit Maſcardus d. concl. 438. num. 6. Menochius d. præſumptione. 122. num. 3. qui rectè intelligit id procedere, modo extet aliqua præſumptio, & coniectura fraudis & vſuræ & in conſ. 109. num. 24. lib. 2. vbi ſic accipit Geminianum in conſ. 16. column. 3. in verſiculo, prætereà, & in conſ. 112. in fine.

Secundò conſtituto, traditionem ſuperiorem procedere, etiam ſi interueniat pactum de retrouendendo, per quòd contractus non ſit, nec præſumitur illicitus: quoniam pactum de retrouendo eſt in ſe licitum de iure Ciuili, Canonico, Diuino, & in foro conſcientiæ, ſeu animæ iudicio, & antequam res redimatur, emptor licitè fructus lucratur, per text. in l. 2. C. de pactis inter empt. & venditorem & in cap. ad noſtram, de emptione & venditione, vbi cum damnaretur emptio cum pacto de retrouendendo, quia pretium datum pro re erat nimium modicum, & vix dimidiam iuſti pretij contingebat, item quòd reuera ſub nomine emptionis, contractus vſurarius ageretur. nec pacto vt liceret venditori niſi à ſeptennio; apertè probatur à contrario ſenſu, quòd ſi pretium eſſet iuſtum, & aliæ coniecturæ fraudis non interuenirent, pactum de retrouendendo validè adiici poſſet & verè ſic deduci poteſt ex illo textu, iuxta communem traditionem Imolæ, & aliorum Doctorum ibi, quamuis Berous num. 10. aliter ſentiat, dicens, quòd verè hoc neque probatur, neque præſupponitur in eo text. & quòd meliùs probatur in cap. illo vos, de pignoribus, vbi re vera melius non probatur, ſed ſic præſupponitur, ex quo pactum illud ex aliis circunſtantiis damnatur, & Leuitic. cap. 25. probatur, & cum multis Authoribus ſic obſeruant Cagnolus in l. 2. C. de pactis inter empt. num. 7. & 9. & 10. Couar. variarum reſolut. lib. 3. cap. 8. num. 4. Maſcard. de probationibus, volum. 1. concluſione 441. num. 3. Rolandus in conſ. 96. num. 2. & 3. lib. 2. & in conſ. 58. num. 9. lib. 4. Antonius Galeatius Maluaſſia in conſ 107. num. 2. lib. 1. Tiberius Decianus in conſ. 2. num. 130. lib. 1. & in conſ. 104. num. 6. lib. 2. Caualcanus deciſ. 1. num. 16. prima part. Hyppol. Riminald. in conſ. 218. num. 146. lib. 2. Ioannes Vincentius Hondedeus in conſ. 33. num. 64. & 65. lib. 2. Menochius latiſſimè explicans lib. 3. præſumpt. 122. ex num. 11. vſque ad num. 29. Caldas Pereira in l. ſi curatorem habens, verbo, ſua facilitate, num. 59. in principio, Azeuedius in l. 4. tit 6. num. 11. & tribus ſeqq. lib. 8. nouæ collectionis Regiæ. D. Felician. de Solis tractatu de cenſibus, lib. 1. cap. 6. num. 8. Ludouicus Molina de iuſtitia & iure, tract. 2. diſput. 320. & disp. 375. vbi latè fundat iuſtitiam huius pacti: quod etiam in d.l. 4. tit. 6. lib. 8. nouæ collectionis Regiæ, non improbatur, cùm ſimpliciter emptioni, aut venditioni adiicitur, ſed ita demùm, ſi clauſula apponatur, quòd emptor interim lucretur fructus rei venditæ; tunc enim contractus præſumitur vſurarius, ex ratione quam ad explicationem eiuſdem l. 4. obſeruauit Azeuedius ibi. num. 38. videndus ex num. 34. vſque ad num. 41. & cum aliis, D. Felicianus. lib. 1. d. cap. 6. num. 14. ſicut etiam de iure communi, at que ex recepta omnium ſententia à qua nullus diſſentit pactum de retrouendendo licitum non cenſetur, quando cum eo concurrunt aliæ coniecturæ, ex quibus contractus ſimulatus, & in fraudem vſurarum factus præſumi poſſit: quia tunc mutat eius primæuam naturam, & præſumptionem fœnoris inducit, per text. in d. cap. ad noſtram de empt. & vendit, & in d. cap. illo vos de pignoribus: & obſeruant omnes Authores num. 5. relati, qui præfatam reſolutionem ſic explicarunt, & inter alios Caualcanus d. deciſione 1. num. 17. Menochius lib. 3. d. præſumptione 122. num. 16. & 17. dicens nihil referre, quod pactum collatum ſit in voluntatem venditoris, vel emptoris, vbi nullæ coniecturæ ſunt fraudis, doli, vel vſurarum, & referens Couarr. Lupum, & Cœpolam, sic tenentes.

Tertiò conſtituo, pactum de retrouendendo, adeò in ſe licitum eſſe, vt valeat, etiamſi ita conceptum ſit, vt non niſi poſt certum terminum liceat redimere, & ſic reſtricta & limitata poteſtate recuperandi: quod tenuerunt Faber, in l. vlt. C. de pactis pignorum, qui loquitur expreſsè, etiam in contractu pignoris, dummodò reſtrictio facultatis luendi non excedat triginta annos, vt ibi dicit per illum textum Bald, in cap. 1. de feud. Dat. in vic. leg. commiſſ. col. 2. in verſi. quæro de quibuſdam pactis. Abbas in conſ. 69. videtur primò, volum. 2. Petrus Cinus collect. Ange. Alex. Corneus, Cæpola. Tiraq. Couar. Berous, Ioannes de Medina, Ant. Gomez. Didacus Perez. & Caldas Pereira, quos adducit, & ſic de cenſibus, lib. 1. cap. 7. num. 7. Azeuedius in l. 4. tit. 6. num. 35. & 36. lib. 8. nouæ collect. Regiæ. Maſcardus de probationibus, tom. 1. concl. 441. num. 4. 5. & 6. Ioannes Vincentius Hondedeus in conſ. 33. num. 65. & num. 75. lib. 2. eruditè Decianus in conſ. 2. num. 131. & 132. lib. 2. vbi dicit, quòd nulla lex, aut Decretalis prohibet talem venditionem, & tale pactum, & licèt aliqui tenuerint, quod iſtud pactum limitans poteſtatem redimendi, ſit aliqualiter ſuſpectum; attamen quòd omnes concordant in hoc, quòd ſolum iſtud pactum de per ſe non ſufficit ad arguendum contractum vſurarium; ſed oportet, quòd interueniat modicitas pretij, & quod ſit conſuetudo fœnerandi: & ita concludere Cæpolam, Romanum. Socinum. & alios ibi relatos.

Denique, quòd omnes Authores adducti in contrarium ab eodem Deciano ibid. ex num. 17. (alios plures adducunt Maſcardus dicta concl. 441. in principio, Felicianus, & Azeuedius vbi ſuprà) non dicunt ſolam hanc coniecturam ſufficere; quia pactum de per ſe eſt licitum, & niſi concurrat aliqua ſuſpicio vſurarum, non efficitur ſuſpectum, vt probat apertè text. in d. cap. ad noſtram, de emp. & vend. vbi non ſolùm erat ſimile pactum ad tempus, & reſtringens poteſtatem, ſed modicitas pretij, & aliæ plures coniecturæ, vt Decianus ipſe aduertit vbi ſupra, cui accedo libenter, & vltra eum ſic admoneo intelligenda ea, quæ in propoſito tradiderunt Hieronymus Gabriel in conſ. 74. num. 5. Lofredus in conſ. 52. num. 31. & Cephalus in conſ. 496. num. 49. lib. 4. quatenus dixerunt, pactum purum & ſimplex de retrouendendo, non eſſe ita ſuſpectum, ſicut illud de retrouendendo poſt certum tempus: Id enim ita demùm intelligendum eſt procedere, ſi cum eo pacto modicitas pretij, aut coniectura alia concurrat, quæ fraudis ſuſpicionem inducere poſſit; aliàs enim pactum de retrouendendo, etiam poſt certum tempus de per ſe non eſt illicitum, neque ſuſpectum, vt rectè aduertit Ioannes Vincentius Hondedeus (qui Decianum dumtaxat refert) d. conſ. 33. num. 65. volum. 2. Erunt hæc notanda ad vnum ad quod nullus hactenus animaduertit; & verè prætermitti non poteſt, deceptum, inquam, Aluarum Valaſcum in conſultat. 41. per totam: is enim in quæſtione propoſita ibi, nempe quòd Gregorius emit certas frumenti menſuras annuas, ex quibuſdam molendinis, ducentis aureis, & pacti ſunt, vt vſque ad quinquennium venditor poſſet retrahere prædictam venditionem reddito pretio quod accepit, & inſuper conuenerunt, vt non niſi lapſo biennio illius quinquennij inciperet facultas retrahendi; conſtanter defendit, huiuſmodi venditionem adiecto tali pacto vſurariam eſſe: & mouetur triplici ratione; in primis, quia nulla alia cogitatione id pactum videtur appoſitum, niſi vt ex pecunia certum lucrum intra illud certum tempus neceſſariò & ſecurè proueniat, & ſic contractus redditur vſurarius. Secundò mouetur ex l. 4. tit. 6. lib. 8. nouæ Compilationis, de qua ſupra: æquiparando caſum illum, quo cùm pacto de retrouendendo ſit appoſita expreſsè conditio de lucrandis fructibus rei venditae ab ipſo emptore (quo caſu pactum huiuſmodi damnatur ab illa lege) caſui, quo adiicitur ea conditio, quòd non niſi poſt certum tempus incipiat res poſſe redimi: quoniam tunc ſic eſt certum lucrum, ſicut in alio caſu. Deinde & tertiò mouetur, dicens quòd retorcutio text. in d. cap. ad noſtram, non eum torquet, quia in caſu ita ibi contingente loquitur, non ſecus dicturus, ſi ſolùm proponeretur, venditionem factam eſſe cum pacto redimendi intra certum tempus, & inſuper adiecto pacto, vt non niſi poſt lapſum aliquod tempus, ex illo conſtituto non incipiat poſſe redimi: ac denique in fine dictæ conſultat. in hunc modum ſcribit: Sed ego vix vnquam obtinere potui ſecundùm hanc opinionem iudicari, quia Iudices multoties non id, quod certius eſt ſequuntur, ſed Doctorum turbam. Et hactenus prædictus Author, qui, vt vides, decipitur apertè, vt conſtat ex his, quæ diximus ſuprà, ex num. 9. cum ſeqq.: Ex quibus euidenter probatur, quod ſolùm iſtud pactum de per ſe, non ſufficit ad arguendum contractum fœneratitium; ſed oportet, quòd ſimul concurrant alia, ex quibus fœnerandi voluntas valeat deprehendi, vt cum magis communi ſententia probarunt Authores omnes relati ſuprà. Deinde quia cùm pactum iſtud de per ſe illicitum non ſit, ſeu ſuſpectum, nec à iure improbatum, non reddit contractum vſurarium, nec etiam eo animo, eâue cogitatione cenſetur adiectum principaliter, quam præfatus Author conſiderauit, ſed potiùs abſque vlla fraude, vt iure & facultate ſibi à lege conceſſa quiſque vtatur: ex quo nemini cenſetur iniuria fieri, nec fœneratitij contractus præſumptio deſumi poteſt in dubio, iuxta ea, quæ in initio huius capitis dicebamus: maximè cum pactum iſtud de retrouendendo, in caſu prædicto appoſitum eſſet in fauorem, & gratiam venditoris ipſius, qui potuit hanc liberalitatem exercere modo ſuo; nec inde arguitur ſuſpicio fraudis, quippe cùm illius nulla alia coniectura interueniat, vt cum aliis obſeruauit eruditè Decianus dict. conſ. 2. num. 135. lib. 1.

Prætereà non obſtat text. in d.l. 4. tit. 6. lib. 8. nouæ Compilationis, quæ, vt dixi ſuprà, num. 6. pactum de retrouendendo indiſtinctè non improbat, ſed eo dumtaxat caſu, quo expreſſim adiicitur conditio de lucrandis fructibus; tunc enim præſumit lex illa vſuram, & fraudem contractûs, ex ratione conſiderata per Azeuedium, & Felicianum in locis relatis ibi: quod non ita præſumitur, quoties prædicta conditione non expreſſa dumtaxat tempus exprimitur, poſt quod redimere liceat; id enim longè diſtat, & diuerſam rationem conſtituit, quâ eiuſdemmet Authoris æquiparatio, aut argumentum non ſubſiſtit: quamuis enim is, qui eo modo & pacto emit, habeat intentionem interim lucrandi aliquid ex re empta, ob hoc tamen non debet dici committere vſuram, quia hæc ſua intentio conformis eſt diſpoſitioni iuris communis, nec de re omninò certa, aut firma, imò & conformis eſt æquitati naturali, vt latiùs, atque eruditè fundat Berous in d. cap. ad noſtram, de empt. & venditione, num. 26. in verſ. præterea falſum eſſe arbitror, qui eleganter loquitur in propoſito, & ipſius doctrinâ & theoricâ, concludenter conuincitur præcipua ratio, quâ monetur Valaſcus. Denique in ſpecie, quam ipſe Valaſcus propoſuit, torquere deberet eum deciſio text. in d. cap. ad noſtram, quia ex verbis eiuſdem ſatis apertè deprehenditur, ſecus dicturum Romanum. Pontificem, ſi ſolùm proponeretur, venditionem factam cùm pacto de retrouendendo, conditione prædicta adiecta: ex quo vt moueretur ad ſic dicendum, plures ſimul concurrentes coniecturas inſpexit, vt ex ipſius text. contextura colligi poteſt, & latius à me probabitur infrà: quapropter rectius quidem fecerunt, & non Doctorum turbam, vt dicebat Valaſcus, ſed communes potiùs, ac veras reſolutiones ſequuti ſunt ij, qui ſecundùm opinionem ipſius, nunquam iudicare voluerunt.

Quartò conſtituo, quòd contractus ſimulatus, vel fictitius in fraudem vſurarum, multis modis committi dicitur: & in terminis, quòd quinque modis poſſit committi, oſtendit Berous, ad quem ſtatim referendi non animaduertunt, nec re ferunt eum, in d. cap. ad noſtram de empt. & vendit. num. 13. per totum: quòd verò committatur quatuor modis, poſt Afflict. & Barbat. dixit Menochius lib. 3. d. præſump. 122. num. 1. Tribus modis dixit Becius in conſ. 52. num. 29. Bertrandus in conſ. 175. column. 2. lib. 2. Maſcardus de probationib. tom. 1. concl. 438. num. 12. Hyppol. Riminald. in conſ. 260. n. 16. & 18. lib. 3. & in conſ. 355. n. 97. & 98. lib. 4. & in conſ. 611. ex n. 37. vſque ad n. 47. lib. 6. Inter prædictos modos primus eſt qui ad rem noſtram pertinet (idcircò prætermittam alios) quando ſcilicet de vno contractu ad alium ſimulatio datur, quia verè vnus contractus, putà Mutui, vel Pignoris celebratur, ſed expreſsè alium celebrari, putà emptionis & venditionis ſimulatur: ſic loquitur totus titulus C. plus valere quod agitur, & c.l. empti fides, C. de contrahenda emptione, & text. in d. cap. ad nostram, de emptione & venditione, & in cap. illo vos, de pignoribus, vt rectè aduertit Berous in eodem cap. ad noſtram, num. 13. in verſ. quandoque, & eum non referens, ſic tradit Maſcardus de concluſ. 438. num. 12. Menochius lib. 3. d. præſumptione 122. num. 1. Et in propoſito caſu, an contractus dici poſſit ſimulatus, vel fictitius in fraudem vſurarum, ſi vnus ſimularet tantùm, & alius non, vel ſi non conſtaret quòd originalis cauſa fuerit cauſa Mutui, vel facta non fuiſſet mentio de mutuo, aut emptor arbitraretur emere, licèt alios exiſtimaret accipere mutuo, tractant Maſcard. de probationib. tom. 1. concluſ 441. num. 10. & 11. Ioannes Vincentius Hondedeus in conſ. 33. ex num. 36. vſque ad num. 42. lib. 2. vbi vide omninò & ibid. num. 39. an contractus huiuſmodi licitus ſit in foro conſcientiæ.

Quintò conſtituo, quòd contractus vſurarius, vel fictitius, aut ſimulatus probatur ex coniecturis & præſumptionibus, ſic vt aliquando ſufficiant etiam leues coniecturæ, aliquando, verò vrgentes, aut fortiores coniecturæ neceſſariæ ſint, nec in hoc certa poſſit conſtitui regula, ſed Iudex ex ſuo arbitrio determinare debeat, quæ coniecturæ ſint ſufficientes, aut non ſufficiant, ita communiter DD. in d.c. ad noſtram, de emp. & vendit. & in d.c. illo vos, de pignoribus, & poſt infinito alios Afflictis deciſ. 40. num. 19. Cephalus in conſ. 198. num. 16. lib. 2. Burſatus in conſ. 321. num. 52. lib. 3. & in conſ. 153. num. 17. & ſequent. lib. 2. Becius in conſ 52. num. 46. & num. 51. lib. 1. Hieronymus Gabriel in conſil. 74. num. 15. Decianus in conſ. 2. à principio, vſque ad numerum 12. lib. 1. & in conſ. 104. à princip. lib. 2. Bonifacius Rogerius in conſ. 53. num. 27. & 28. Iacobus Mandellus de Alba in conſ. 509. num. 5. & 6. & vide in conſ. 9. Maſcardus de probationibus tomo 1. concluſ. 438. num. 7. & ſequentibus, & tomo 3. concluſ. 1142. per totam, vbi vide latiſſimè; optimè Ioannes Vincentius Hondedeus in conſ. 33. ex num. 1. vſque ad numerum 8. & num. 50. vſque ad num. 58. lib. ſecundo, Alexander Raudenſis de analogis, lib. 1. cap. 30. num. 262. & 263. Menochius lib. 3. præſumptione 122. ex num. 5. vſque ad num. 8. & in conſ. 109. num. 7. lib. 2. & de arbitrarijs, lib. 2. centuria 1. caſu. 13. & centuria 3. caſu 257. vbi cum Baldo admonuit nonnulla, quæ obſeruare debet Iudex, vt pronunciet ex coniecturis contractum eſſe ſimulatum, ſic & per contrarias coniecturas, aut præſumptiones alias conſtare poteſt, quòd contractus geſtus, in veritate fuit contractus verus, aut emptionis & venditionis contractus; & tunc ceſſant omnes contrariæ coniecturæ ſimulationis, & vſuræ, & contractus iudicatur ſecundùm naturam emptionis & venditionis, licèt ſi concurreret læſio enormiſſima vltra dimidiam iuſti pretij, contractus veniret reſcindendus per beneſicium l. 2. C. de reſcindenda venditione, vt eleganter annotauit Euerardus in conſ. 150. num. 5. & 6. Decianus in conſ. 2. num. 161. lib. 1. & cum aliis Ioannes Vincentius Hondedeus in conſil. 33. numero 59. & 60. lib. 2.

Sextò conſtituo, contractum vſurarium, fictitium, aut ſimulatum in fraudem legis, multis coniecturis probari: ſiue multas eſſe, diuerſásque coniecturas, & præſumptiones, quæ adduci ſolent ad præſumptionem vſuræ, ſimulationis, aut fraudis, easque aliquando obſtare, aliquando verò remoueri, prout negotij qualitas, & rerum circumſtantiæ patiuntur, & latiſſimè explicarunt Doctores communi ter in d.c. ad noſtram, & in dict. c. illo vos. Iac. Mandellus de Alba, in conſ. 509. per tot. Rolandus in conſ. 40. per tot. lib. 2. & in conſ. 96. per tot. eodem libro. Boërius in conſ. 52. per totum, lib. 1. Hieronymus Gabriel in conſ. 74. per totum, lib. 1. Maſcardus de probationibus, tomo 1. concluſ. 439. & ſeq. vſque ad concluſ. 449. Tiberius Decianus in conſ. 2. ex num. 1. vſque ad num. 22. & num. 31. 36. & 37. & num. 56. & 65. & num. 83. & ſequentibus, & num. 97. & 98. & num. 132. vſque ad num. 137. & num. 176. & 177. volumine 1. vbi commendo, dicit enim quamplurima in hac materia neceſſaria, circa præſumptiones & coniecturas admittendas, vel non admittendas, & probationem earum, & diſtinctè explicat, quando ſimulatio contractûs in fraudem vſurarum ſit legitimè probata, & in conſ. 104. per totum, lib. 2. & in conſ. 62. per totum lib. 3. & in conſil. 23. ex num. 17. vſque ad numer. 23. & in conſil 28. ex num. 10. lib. 5. Antonius Galeatius Maluaſſia in conſil. 107. ex num. 18. cum multis ſequentibus, Hyppolitus Riminaldus in conſ. 62. ex num. 6. vſque ad numer. 21. lib. 1. & in conſ. 433. lib. 4. & in conſ. 725. lib. 6. Caualcanus deciſione prima, ex num. 16. cum multis ſequentibus, parte 2. Ioannes Franciſcus de Ponte in conſ. 2. ex num. 63. vſque ad numer. 135. Camillus Borrellus in conſ. 87. per totum, Menochius in conſ. 109. per totum, lib. 2. & præſumptione 122. per totam, lib. 3. vbi vide omninò; congerit enim eo in loco viginti & ſex præſumptiones, aut coniecturas contractûs ſimulati, & vſurarij, Ioannes Vincentius Hondedeus in conſ. 33. per totum, lib. 2. vbi latè, & eruditè loquitur. Achilles Pedrocha in conſ. 36. ex num. 7. vſque ad num. 126. vbi etiam latiſſimè recenſet coniecturas quamplurimas, ij omnes, & alij plures Authores, quos conſultò duxi prætermittendos, dum tot, tantasque congerunt coniecturas, aut præſumptiones quibus ſimulatio, aut vſura contractûs probari poteſt, ſupponunt apertè, aut verè expreſſim præſentiunt, non requiri neceſſariò, quòd interueniant coniecturæ poſitæ d.c. ad noſtram, de empt. & vendit. & in d.c. illo vos, de pignoribus, ad conuincendum contractum fœneratitium, ſed præter enumeratas ibi, ſufficere, quòd aliæ æquipollentes coniecturæ, vel ſimiles, aut maiorem, vel parem rationem habentes concurrant, quæ fraudem aperiant: quoniam ſi ſtandum eſſet dictis coniecturis tantùm in iure ſcriptis, non conuincerentur vſurarij, qui de facili tanquam aſtuti reperirent alios modos contrahendi, vt in terminis cum Laur. de Rodulph. Siculo, Ancharano, & Abbate, ſic aduertit Rolandus in conſ. 40. num. 23. lib. 2. Gratus in conſ. 11. num. 15. in verſic. & licèt lib. 2. Portius in conſil. 1. num. 3. Cagnolus in l. 2. C. de pactis inter emptorem, num. 65. Hieronymus Gabriel. in conſ. 74. num. 21. Decianus in conſ. 105. num. 28. lib. 2. Vincentius Carocius de locato & conducto, titulo de vſuris, quæſtione 11. num. 7. & num. 25. fol. 226. & 227. Caualcanus deciſione prima, ex num. 8. vſque ad numer. 16. parte 2. vbi optime aduertit, quod Doctores tres illas coniecturas, pactum, inquam, de retrouendendo, modicitatem pretij, & quòd ſit emptor, vel venditor ſolitus fœnerari, non nominant frequentiùs, quàm alias, per modum limitationis, aut reſtrictionis, vt ſemper, & neceſſariò illæmet tres adeſſe debeant ad conuincendum contractum fœneratitium, ſed per modum exempli & demonſtrationis, ſic vt ſufficiat, ſi aliæ æquiualentes, vel apenè fraudem detegentes concurrant. Addiderim ego libenter, neque etiam eſſe de mente Pontiſicis Maximi, in d.c. ad noſtram, & in d. c. illo vos, ad coniecturas ibi poſitas ſe reſtringere, ſic vt ex alijs ſimilibus, vel maioribus, aut æquipollentibus, contractum non damnaret, ſi hæ propoſitæ fuiſſent, aut ſi conſtaret ſibi, quòd coniecturæ aliæ eandem rationem habentes interueniſſent: ſed ex illis contractum damnaſſe eundem Pontificem maximum, quia verè interuenerunt in caſibus, de quibus ibi agebatur. Ratio autem eorum iurium, quòd plus valere debeat, quod agitur, quàm quod ſimulatè concipitur, ne etiam cuique dolus ſuus patrocinari debeat, aut vſuris, & in honeſtis lucris via aperiri; ita generalis eſt, & rectè conſiderata, vt quoſcunque alios contractus, & quaſcunque alias coniecturas ſufficientes ad ſimulationem præſumendam comprehendant, vt ex ſerie eorundem iurium non obſcurè deduci valet.

Septimò conſtituo, pacti de retrouendendo nominationem, apud omnes iuris Interpretes probatiſſimam eſſe, & receptiſſimam, & ſeruari poſſe, cùm validè contractui venditionis accedere poſſit pactum huiuſmodi, & nihil repugnet; verè tamen nullam legem eſſe ciuilem, aut canonicam de tali pacto loquentem, vt non malè contendunt Cagnolus in d.l. 2. C. de pactis inter emptorem & venditorem num. 16. Ioannes Corraſius miſcellan. iuris ciuilis, lib. 3. cap. 9. num. 1. Alexander Raudenſis deciſ. 16. num. 176. & 179. nec diſſentiunt Couarr. Decianus, & Caldas Pereira, vt ſtatim videbimus; nam in primis in d.l. 2. C. de pactis inter empt. & vendit, ne verbum quidem eſt de pacto de retrouendendo, vt malè intellexerunt Doctores communiter, ſed tantùm de reſtituenda re pro eodem pretio; quæ inter ſe non parùm differunt, vt oſtendunt Corraſius d.c. 9. num. 1. & Cagnolus in dict l. 2. num. 12. Raudenſis vbi ſupra, ex num. 176. Deinde in dict. cap. ad noſtram, de emptione & venditione, ſimilis omninò pactio eſt, nec loquitur ille textus in pacto de retrouendendo, ſed reſtituendo rem & pretium: quod patet ad oculum, nam inter emptorem & venditorem conuentum eſt, quòd ſi venditor pretium reddidiſſet, aut obtuliſſet, res vendita illi reſtitueretur; quod pactum, vt dixi, longè diſtat à pacto de retrouendendo, vt aduertunt Corneus in conſ. 4. lib. 1. Ruinus in conſ. 16. num. 11. libro 4. Cagnolus in d.l. 2. C. de pactis inter emptorem, num. 14. Corraſius Miſcellan. lib. 3. dict. c. 9. num. 1. in verſic. omninóque. Couarruu. variarum reſolutionum. lib. 3. cap. 8. num. 4. columna 3. in verſiculo, præſertim quod in eiuſdem decretalis ſpecie. Decianus in conſ. 2. num. 133. lib. 1. Caldas Pereira in l. ſi curatorem habens, verbo, ſua facilitate, num. 60. in verſ. & re vera ſi aduertamus. Denique in dict. c. illo vos de pignoribus, diuerſa omninò pactio adiecta fuit venditioni, vt conſtat ex illis verbis: Cùm venditioni prædictæ talis adiecta fuerit conditio, vt ſi à tempore contractûs vſque ad duos proximos annos præfato T. emptio diſpliceret G. pater H. ab inde vſque ad annum. vigeſimum, ſex libras (perceptis fructibus computatis in ipſis) dare deberet: Imo, & vltra prædictos Authores, neque leges Regiæ huiuſce pacti de retrouendendo mentionem faciunt, ſed potiùs loquuntur in pacto de reſtituenda re vendita, vt apertè deprehenditur ex verbis l. 42. in principio, titulo 5. partita 5. & in lege. 4. titulo 6. lib. 8. nouæ collectionis Regiæ: & ſic videtur intelligere Gregorius Lopez in ſummario dict. l. 42. partitæ, in hunc modum ſcribens: Pactum appoſitum de reſtituenda re vendita, quandocunque pretium daretur, eſt ſeruandum, &c. Quòd ſi dixeris, verbum poſitum in dictis iuribus, reſtitutionem denotare; tamen quia reſtitutio huiuſmodi mediante retrouenditione fit, dici poſſe pactum de retrouendendo, vt plerique reſpondent, qui communem opinionem ſuſtinere, contendunt: adhuc procul dubio remanet dubium ex his, quæ reſpondens rationibus communis ſententiæ, non malè conſiderauit Cagnolus in dict. l. 2. C. de pactis inter emptorem, num. 14. 15. & 16. qui num. 12. inter pactum de retrouendendo, & de reſtituendo rem pro eodem pretio, de quo agit text. in d.l. 2. & in dict. cap. ad noſtram, eam differentiam conſtituit, quam cum Aretino probauit etiam Corraſius Miſcellan. iuris ciuilis, lib. 3. cap. 9. in principio. Alexander Raudenſis deciſione 16. num. 176. & 179. quod pactum de retrouendendo nudum continet factum, ita quòd emptor precisè retrouendere non cogitur, ſed liberatur ſoluendo intereſſe, per text. in l. ſtipulationes non diuiduntur, in verſic. Celſus ff. de verbor. obligat. Pactum verò de reſtituendo rem reſtituto pretio, cauſam bonorum continet, ideſt, dominij transferendi, & ſi reſtituendæ rei facultas adeſt, præcisè ad reſtituendum quis adſtringitur: Quæ tamen differentia mihi nullo pacto placere poteſt, etſi iuxta mentem communis ſententiæ procedat; & ad ſic dicendum moueor principaliter ex his, quæ ſcripſi c. 13. lib. 1. num. 14. vbi obligationem facti præciſam eſſe, cum ' faciendi facultas adeſt, defendi, & alios Authores ſic tenentes retuli. Nec etiam hodie probari poſſet poſt deciſionem l. 42. titul. 5. partit. 5. in illis verbis: Dezimos que ſi tal pleito fuere en la vendida, que debe ſer guardado, & ibi: E ſi pena non fueſſe pueſta en el pleyto, entonze el comprador es tenudo de tornar la coſa en todas guiſſas ſi es en ſu poder, è ſi en ſu poder non es, debe de pechar al vendedor todos los daños, è los menoſcabos, quart le vinieren, porque no torno aquella coſa, que aſſi auia vendido, & ibi Gregorius Lopez verbo, de tornar, ſi animaduertit in ſummario eiuſdem legis, & dicit, quòd emptor non liberatur ſoluendo intereſſe: quod etiam in terminis iuris communis verius crederem, licèt Corneus, Cagnol. Aretinus, Socinus, Alexander Caſtrenſis, Neuizan. & alij, ac cum illis Alexander Raudenſis, deciſione 16. num. 119. & 180. contrà tenuerint: Socinus tamen & Gozadinus, ac cum illis Petra de fideicommiſſis, quæſtione 8. num. 197. hanc noſtram opinionem tuentur, nec inter pactum reſtituendi, aut retrouendendi differentiam conſtituunt, indiſtinctè potiùs compelli promiſſorem ad retrouendendum affirmant.

Octauò conſtituo, totius huius materiæ dilucidam, & veram explicationem pendere ex veta interpretatione text, in cap. ad noſtram, de empt. & vendit. & in c. illo vos, de pignoribus, qui ſunt fundamentum huius tractatus, ac de intellectu eorum eleganter tractaſſe, & varias interpretationes cumulaſſe in multis locis, (alijs prætermiſſis, quos referam quæſtione ſequenti) Beroum, & Burgenſem in d.c. ad noſtram, Nauarrum in repetitione c. final, num. quarto de vſuris, & in repetitione capit, primi, numero decimo quarto quæſtione tertia. Couarr. variar, reſolut. libro tertio capit, octauo numero quarto per totum, & cap. 9. num. 1. & 2. per totum. Rolandum in conſ. 58. num. 10. in fine, lib. 4. Cagnolum in l. 2. C. de pactis inter emptorem & venditorem, num. 50. vſque ad num. 53. vbi vide omninò, Tiberium Decianum. in conſ 2. num. 10. & num. 132. 133. & 134. & num. 176. & 177. lib. 1. Aluarum Valaſcum conſultatione 41. in finalibus verbis, in verſiculo, ſimiliter. Caldam Pereiram Luſitanum. in l. ſi curatorem habens, verbo, ſua facilitate, num. 59. 60. & 61. Hyppolitus Riminaldus in conſ. 218. num. 116. & num. 142. vſque ad num. 148. lib. 2. Caualcanum. deciſ. 1. num. 74. part. 1. Menochium lib. 3. præſump. 122. num. 38. & 39. Ioan. Vincent. Hondedeum inconſ. 33. num. 40. & 41. & num. 70. lib. 2. Alexand. Raudenſem de analogis, lib. 1. cap. 30. num. 241. & 4. ſeqq. D. Felicianum de Solis, qui prædictos Authores non refert, de cenſibus, libro 1. cap. 6. numero, decimo tertio ad finem, & numero decimo quinto per totum, Ludouicum Molinam è Societate Iesv Religioſum de iuſtitia & iure, tractatu ſecundo, diſputatione 375. columna 6. folio. 789. in verſ. quamuis autem maior horum omnium: & aliorum quamplurimorum ſcriptis attenté, ſæpéque reuolutis, veram ſperamus dictarum Decretalium interpretationem allaturos. Anteà tamen accedamus ad indagationem vulgatæ equidem, & mille in locis agitatae, ſed nondum abſolute, aut diſtinctè ſatis, vt arbitror, explicatæ quæſtionis; ex illa enim & verus dictorum iurium intellectus pendet, & placita communia Doctorum, pariter & mentes eorum faciliùs percipi valent: Quæſtio autem in hoc conſiſtit, an ſcilicet pactum de retrouendendo cum pretij rei emptæ modicitate, faciat contractum ſimulatum cenſeri, & factum in fraudem vſurarum, hoc eſt contractum fuiſſe pignoris, aut mutui, an verò tria ſimul concurrere debeant, pactum de retrouendendo, modicitas pretij, & quòd emptor ſolitus ſit fœnerari? Et in primis, quòd duo ſufficiant ad arguendum contractum fœneraritium, pactum de retrouendendo, & modicitas pretij, voluit Gloſſa in cap. conqueſtus de vſuris, & ſequuti ſunt infiniti Authores, quos ſummatim referam, quia præcitantur ab aliis, Panormitanus ibid. & in d. cap. ad noſtram de empt. & vendit, num. 4. & in conſ. 76. lib. 1. Innocentius, Ioannes Andreas, Anton. Butrius Ioan, de Anania, & Ioannes Imolenſ. in eodem cap. ad noſtram, Ambroſius de Vignate in cap. ſalubriter de vſuris, & ibid. Andreas Siculus, & in conſ. 51. lib. 1. Archidiaconus, Hoſtienſis, Albericus, Antonius Roſellus, Ioan. de Caſtellio Epiſcopus Vicentinus. Signorolus. Benedict de Plumbi, Fulgoſius, Bernard. Gofredus, Speculator, & Thadeus de Vicomercato, Proſdociſimus de Comitibus, Ioan.Franc, de capitibus liſtæ, Henricus de Alauio, Alex. Caſtrenſis, & Bened. quos omnes cumulat Veronen. in tract, deſimulat. contractuum in 6. caſu, addens Collegium Mediolanenſe, pariter & Papienſe ſic conſuluiſſe, & Alber, ſe coram magnis peritis ſic obtinuiſſe. Chriſtophor. de Caſtel. in conſ. impreſſo poſt tractat. maleficiorum Bonifacio Vitalini, Alex, ipſe addens Bald. & Panor. ſic tenuiſſe, Barbatia, Abbas, Anton. Burg. Angelus, Roman. Guido Papæ, Bald. Nouellus, Iacob. de Puteo. Lancel. Decius, Mandoſ. Gratus, Caſſiod. Afflict. Corn. Bertran. Bart, de Capua, Thom. Ferrat. Pariſ. Ambroſ. Vignat. Calcan. Dominicus de Sanct. Geminiano, Ioan, de Aueraria, Cotta, Ioan. Bapt. Lupus, Iacob. à ſancto Georgio, Grammaticus, Craueta, Capra, Chaſſan. Natta, Socin. iun. Riminaldus ſenior, Michaël Graſſus, Viuius, Emanuel Suarez, Card. Albanus, & Moderni Galli, quos omnes in vnum recenſuit, & hanc partem conſtanter defendit Hyppolit. Riminald. in conſ. 218. ex num. 122. vſque ad num. 147. lib. 2. & ante ipſum, maiorem partem prædictorum Authorum congeſſit Cagnolus in l. 2. C. de pactis inter emptorem & venditorem, num. 50. qui dicit, quòd maiori ſtudio quàm anteà chartis reuolutis, enumeratiſque, & ponderatis Doctoribus inuicem contrariantibus, hanc opinionem magis communem eſſe, fatendum eſt, vt etiam fatetur, & amplectendam tanquam magis ſalutiferam animæ: dicit Rolandus in conſ. 40. num. 13. & numero 21. & num. 24. & in conſ. 96. num. 19. & 20. lib. 2. Cæſar Vrſillus ad Afflictum deciſion. 65. Beneuenutus Stracha in addition. ad Crauetam, in conſil. 156. Philippus Decius in conſ. 692. Antonius Gomezius tomo 2. variarum, c. 2. num. 27. Aluarus Valaſcus conſultatione 70. num. 6. vbi dicit hanc opinionem approbatam conſtitutione Regia Portugalliæ, quæ etiam quando venditio fit iuſto pretio, iudicat contractum eſſe vſurarium, ſi homo eſt ſolitus fœnerari. Franciſcus Becius in conſil. 52. num. 47. Ludouicus Bologninus ad Ananiam in conſ. 48. Gerardus Luppus, & alij, quos adducit Maſcardus de probationibus, tom. 1. concluſione 447. num. 30. ſecundo, 3. & 4. qui tamen in hac opinione firmiter non inſiſtit, ſed intelligit declarandam, vt ibidem declarauit num. 7. Verùm receptiſſimam eſſe ſententiam cum alijs multis dixit Menochius lib. 3. præſumptione 122. num. 3. quamuis ipſe aliter ſentiat, vt dicetur infrà, Ioannes Corraſius Miſcellan. iuris ciuilis, lib. 3. c. 9. num. 8. qui magis in hanc opinionem inclinat: quam etiam crebriùs ſequuti ſunt Cameræ: Imperialis Aſſeſſores, veluti ſecuriorem, & communiorem, vt firmat Minſingerus ſingularium obſeruationum, centuria 3. obſeruatione 62. quamuis ipſe Didaci Couarr. ſententiam ſequutus, Doctorum contrarietatem componendam eſſe arbitratus fuerit, vt infrà dicetur: & crebriorem opinionem appellat Achilles Pedrocha in conſ. 36. num. 82. magis communem, ac receptam Bonifacius Rogerius in conſ. 53. n. 12. lib. 1. Ariſminus Tepatus variar. lib. 2. fol. 124.

Videamus nunc, quæ ſint præcipua huius ſententiæ fundamenta: & quidem Thomas Ferrarius in cautela 17. nonnulla adducit, quæ Doctores alij ante eum tradiderant: vnum Couarr. variar. reſolutionum. lib. 3. cap. 8. num. 4. tria Cagnolus in d.l. 2. C. de pact, inter emptorem & venditorem num. 50. in verſic. fundatur principaliter: vnum Roland. in conſ. 40. num. 22. lib. 2. duo Hippolyt. Riminald. in conſ. 218. num. 138. & ſeq. lib. 2. vnum Cald. Pereira in l. ſi curatorem habens, verb. ſua facilitate, n. 60. duo D. Felicianus de Solis de cenſib. lib. 1. c. 6. n. 13. in verſ. pro qua opinione ſolet, & nouiſſimè omniú pro hac opinione vnum dumtaxat fundamentum expendit And. Fachin. controu. iur. lib. 2. c. 12. in verſ. fundament, huius ſententiæ, fol. 151. idque deducit ex text. in d.c. ad noſtram, de empt. & vendit. In effectu autem ad ſequentia debent eorum omnium fundamenta reduci.

Primum deducitur ex text. in d. cap. illo vos, de pignoribus, prout eum communiter expendunt Doctores: ſed vereor quidem ne decipiantur, quoniam quæſtio prædicta procedit in contractu emptionis cum pacto de retrouendendo, data modicitate pretij; termini autem illius textus penitùs ſunt diuerſi, atque in eo plura alia concurrebant, vt mox dicetur, & cum iudicio aduerunt Cagnolus in d.l. 2. n. 52. in fine. Couarru. variar. reſol. lib. 3. p. 9. n. 2. & 3. Tiber. Decianus in conſ. 2. n. 177. lib. 1.

Secundum deducitur ex text. in d. cap. ad noſtram, de empt. & vendit. illum hoc modo inducendo; nam textus inquit, re vera contractum fuiſſe fœneraritium, quod inquit patere ex eo, quòd factum fuit pactum de retrouendendo cum modicitate pretij, quæ vix dimidiam iuſti pretij tangebat, & conſequenter Romanus Pontifex in his dumtaxat qualitatibus videtur ſe fundare, & non in aliis, vt Antonius Burgos contendit in eodem cap. ad noſtram, num. 47. & illum ſequutus Hyppol. Riminald. in conſ. 218. num. 142. & 143. lib. 2. nec videtur ab eis diſſentire Menochius lib. 3. præſumpt. 122. num. 138. & 139. verè tamen ille text. retorqueri debet in contrariam partem; tum quia in eo vltra prædictas duas coniecturas, erant & aliæ, quæ non leuiter mouebant animum Romani Pontificis, imò præ oculis eius maxima inconſideratione habebantur, vt poſt Cæpolam tradiderunt Cagnolus in d.l. 2. C. de pactis inter empt. & vendit, num. 52. in verſ. non obſtat, Couar. variar. lib. 3. d. cap. 8. num. 4. Caldas in d.l. ſi curatorem habens, verbo, ſua facilitate, num. 60. Decianus d. conſ. 2. num. 132. & 133. & 234. & num. 176. & 177. lib. 2. & nullo ex his relato, D. Felicianus de Solis de cenſibus, lib. 1. cap. 6. num. 13. in fine. Tum etiam, quia pactum de retrouendendo erat conceptum, vt ante ſeptennium venditor non poſſet redimere, ſed à ſeptennio vſque ad nouennium, vt dicitur in illo texto: ex quo pacto clarè apparebat, quòd emptor volebat eſſe certus de lucro ſuæ pecuniæ ex perceptione fructuum per dictum ſeptennium, & quia pretium ſolutum vix dimidiam iuſti pretij contingebat, erat etiam certus emptor quòd ſi venditor non redimeret à ſeptennio vſque ad nouennium, ipſe lucrabatur reſiduum valoris; ex quibus oritur ibi præſumptio contractus fœneratitij, atque ita non poteſt textus ille ita ſimpliciter, aut indiſtinctè allegari in fauorem ſententiæ prædictæ, vt optimè aduertit Ioannes Vincentius Hondedeus in conſil. 33. num. 40. lib. 2. Nec valet dicere, quòd Romanus Pontiſex in eo textu, ſe non fundauerit in petitione mutui, neque; in aliis qualitatibus, ſed dumtaxat in his duabus, qui. bus prædictæ ſententiæ ſequaces mouentur: id enim & repugnat verbis Decretalis illius, & apertè conuincitur per Beroum ibid. n. 26. in verſ. quæ induct. vt ſtatim dicetur.

Tertium fundamentum conſiſtit in hoc, quòd ita tenendum ſit propter authoritarem Gloſſarum, & Collegiorum, de quibus ſuprà, quæ magna eſt. vt probat Riminaldus dicto conſ. 218. ex num. 139. lib. 2. Cæterùm facile reſpondetur rationi huic, fatendo, Gloſſæ, & Collegiorum authoritatem magnam eſſe, & probabilem, non autem neceſſariam, nec coactè ſequendam; maximè vbi in contrarium & iura extant, & rationes fortiſſimæ, ac etiam grauiſſimorum, multorumque Virorum Authoritates, vt ſtatim videbimus.

Quartum denique fundamentum eò tendit, quòd in propoſito caſu non ſit vera venditio, ſed Mutuum ſub dictis contractibus palliatum, ſiue quòd de ilio contractu iudicari debeat vt de pignore, cui magis adaptari videtur; quoniam pignus datur pro minori quantitate, quàm valeat, vt per Doctores in cap. ſignificante, de pignoribus, & reſtituto pretio illud redimere licet, l. ſi rem alienam, §. omnis, ff. de pignoratitia actione: ideò nòn debet attendi figura contractûs, ſed quòd verè partes inter ſe agere voluerint, & ita argumentatur Rolandus in conſ. 40. num. 22. lib. 2. Sed reſpondetur, rationem prædictam militare, quando conſtare poteſt ſub contractu emptionis & venditionis Mutuum palliatum interueniſſe, ac in fraudem vſurarum, contrahentes emptionem & venditionem ſimulaſſe; tunc enim potiùs attendi debet, quod verè actum eſt, quàm id, quod ſimulatè conceptum fuit. Cæterùm ex pacto de retrouendendo, nulla fraus, nulla vſura deprehendi valet, cùm id validè & lege ipſa approbante contractui emptionis adiiciatur, vt ſuprà dixi, & in terminis adnotauit Ioannes Vincentius Hondedeus in conſ. 33. num. 64. & 63. lib. 2. nec etiam ex modicitate pretij, quæ à lege non improbatur, nec arguit contractum fœneratitium etiam alijs concurrentibus, niſi quando illud eſt valde tenue reſpectu valoris rei, aut cum aliæ coniecturæ concurrunt, vt per Abbatem in d.c. ad noſtram, in ſecundo caſu, Gratum in conſil. 157. num. 5. lib. 2. Iaſonem in conſ. 151. num. 2. in fine, lib. 4. & dicemus infra in quarta opinione. Vnde ex prædictis duobus non debet ſuſpicio vſuræ deduci, niſi alia concurrant, ex quibus fraus arguatur. Et per hæc habebis reſponſum ad alia ſimilia fundamenta, quæ Authores huius partis ponderarunt communiter: vt ſic appareat, nihil pro illa adduci, quod verè vrgeat, aut quod non ſit diſſolutum, nec fuiſſe anteà diſceptationem hanc ab vllo Recentiorum ſic digeſtam, aut diminutam videbis.

Vnde ſuccedit ſecunda opinio, quod imò hæc duo, pactum ſcilicet de retrouendendo, & modicitas, aut iniuſtitia pretij non ſufficiant ad arguendum contractum fœneratitium, niſi & tertium accedat, nempè quòd emptor ſolitus ſit fœnerari, vel alia coniectura, aut circumſtantia interueniat: quam opinionem tenuerunt Antiqui nonnulli, cum quibus ſic conſuluiſſe dicit Berous in d.c. ad noſtram, de emptione & venditione, num. 26. ad medium, Iacobus de Arena, Cinus, Ioannes Andreas, Ancharanus, Cardinalis Zabarella, Baldus, Albericus, Salicetus, Fulgoſius, Caſtrenſis, Angelus, Comenſis, Romanus, Abbas, Anania, Butrius, Cardinalis Florentinus, Rodulphus, Laurentius de Pinis, Alexander, Cæpola, Corneus, Angelus, Aretinus, Calcaneus, Guido Papæ, Fabianus de Monte, Hoſtienſis, Socin. ſenior, Bertran. Decius Afflictis, Ferratius, Boërius, Socinus iunior, Pariſ. & Ruin, quos longa ſerie referunt, & ſequuntur, & hanc opinionem veriorem dicunt Tiraquellus de retractu conuentionali, in præfatione, num. 5. Cagnolus in l. 2. C. de pactis inter emptorem & venditorem, num. 50. ad finem, Natta, Conrados, Antonius ab Alexandro, Iaſon, Crotus, Neuiz, Oſaſcus, Rolandus, Pancirolus, Bellamera, Manſuerius, Iacobus Nouellus, & alij multi, quos congeſſerunt Hyppol. Riminald. in conſ. 218. ex num. 108. vſque ad num. 116. lib. 2. qui contrà defendit ex num. 122. vt ſuprà dixi, Menochius in conſ. 358. nam. 1. lib. 4. qui hanc opinionem receptiorem, & veriorem dicit, & num. 2. Profitetur in finalibus verbis, quòd ſi diligenter Authores omnes enumerentur, hæc eſt magis recepta opinio, & apertè videtur ſequi hanc partem Menochius ipſe de arbitrarijs, lib. 2. centuria 3. caſu 217. num. 3. vt agnoſcit lib. 3. præſumptione 122. num. 3. ibi: Et hanc viſus ſum ſequi, Cumanus in conſ. 184. Gozadinus in dict. l. 2. C. de pactis inter empt. & vendit. num. 30. Ioannes Cephalus in conſil. 289. num. 36. lib. 2. & in conſ. 496. num. 48. lib. 4. latè Berreta in conſil. 114. Tiberius Decianus in conſil. 2. ex num. 15. & num. 176. lib. 1. quamuis contrà tenuerit, ſibimetipſi contrarius in conſil. 104. num. 13. lib. 2. Rolandus ſibi contrarius in conſil. 96. num. 19. & ſequentibus, lib. 2. & in conſil. 58. num. 10. & ſequentibus lib. 4. Senatus Pedemontanus teſte Oſaſco deciſione 41. & 42. Caldas Pereira in l. ſi curatorem habens, verbo, ſua facilitate, num. 6. Calcaneus in conſ. 85. Maſcardus de probationibus, tom. 1. concluſ. 447. num. 1. & 9. vbi modificat, & declarat eam, Franciſcus Burſatus, in conſil. 153. num. 33. & 34. lib. 2. & in conſil. 117. n. 12. lib. 1. Ant. Galeat Maluaſſia in conſ. 106. n. 18. & in conſ. 107. n. 1. & ſequent. Ioan. Vincent, de anania allegat. 83. num. 3. qui dicunt hanc eſſe veriorem, & magis communem opinionem, & quòd plures numero, & pondere, ac nomine celebriores amplectuntur eam, Gamma in deciſione 138. numero 1. qui dicit de iure communi tria interuenire debere, quæ ſuperius retulimus, duo ſolùm de iure regni Portugalliæ, & Additionator eius ibidem, in hanc partem magis inclinat, nec contrariam probat, niſi paruitas pretij ſit notabiliter exigua, quando venditor non eſt ſolitus fœnerari, ſin minùs quòd debent alia indicia concurrere; huic etiam ſententiæ videtur magis accedere Borgninus Caualcanus deciſione 1. ex num. 7. vſque ad num. 16. parte 2. Hyppolit. Bonaſcos, Coſt. Ioannet. & alij, quos adducit Vincentius Carocius de locato, & conducto, titulo de vſuris, quæſtione 11. num. 4. & num. 6. vbi expreſſim videtur hanc probare opinionem, eamque magis communiter probatam teſtatur Ioannes Vincentius Hondedeus in conſil. 31. num. 68. lib. 1. & in conſil. 33. num. 66. lib. 2. Alexand. Raudenſis de annalogis. lib. 1. cap. 30. num. 255. & magis veram inquit Hieronymus de Cæuallos, qui præfatos Authores non vidit, practicarum commun, quæſt. 224. in fine; adduxit autem pro ſecunda hac opinione, fundamenta ſeptem Cæpola de ſimulatione contractuum, ex num. 102. quæ retulit Menochius lib. 3. dicta præſumptione 122. ex num. 33. vſque ad num. 40. & in effectu ad ea reducuntur rationes Cagnoli in d.l. 2. C. de pactis inter empt. & vendit, num. 51. & 52. in principio. Hyppolit. Riminald. in conſilio 218. ex num. 115. cum ſequentibus, lib. 2. Antonij Galeatij Maluaſſiæ in conſil. 106. à principio, vſque ad num. 7. & in conſil. 107. ex num. 1. vſque ad num. 7. Ioannis Vincentij Hondedei in conſil. 33. ex num. 22. lib. 2. Quæ omnes in id principaliter tendunt, quòd contractus in dubio verus, & non fictus iudicandus ſit, & talis, qualem eius prima facies oſtendit, & quòd in dubio ſtandum eſt inſtrumento, nec in dubio præſumendum eſt, quòd contractus ſit ſimulatus, illicitus, aut vſurarius. manifeſtè euincatur, & quòd contraria opinio nullo iure probatur, quoniam Canones, qui ad hoc allegantur, nempe c. ad noſtram, de empt. & vendit. & c. illo vos, de pignoribus, id non probant vt ſuperiùs dixi, & ſtatim probabitur; pro hac vetò velut expreſſa ſunt iura, ac etiam fortiſſima fundamenta, vt ſtatim dicetur, & his rationibus quamuis reſpondere conetur Menochius, & in effectu reſpondeat lib. 3. d. præſumptione 122. num. 33. vſque ad num. 38. & ibidem tacuerit Rolandum in conſ. 40. lib. 2. vbi ex num. 38. vſque ad num. 44. eodem modo, quo Menochius, reſpondet, & adducit eas ibidem ex num. 1. cum ſequentibus, tamen ſolutiones illius, præfatæ ſententiæ non obſunt, proptereà quòd libenter fatemur, verum eſſe, quod dicit Menochius ipſe, & ante illum Roland, vbi ſuprà, num. 38. nempe prædicta procedere, quando in contrarium non extant coniecturæ contrariae, aut quando aliter non conſtat de ſimulatione, aut vſura, vel cùm obiicitur contra inſtrumentum de fraude, aut de fœnore; negamus tamen in ſpecie propoſita extare coniecturas contrarias, quæ ſufficiant, aut de ſimulatione legitime conſtare, ſiue contra inſtrumentum validè obiici, niſi vltra modicitatem pretij, & pactum de retrouendendo, aliæ coniecturæ concurrant, quæ ſimulationem, aut fraudis ſuſpicionem inducant, nec ex capite procedit præfata ſolutio, ſiue non eſt authoritate deſtituta; in primis enim probatur ex ſententia communi relata ſuprà, ex num. 50. quæ intrepidè affirmat, quòd modicitas pretij cum pacto de retrouendendo non ſufficiat. Deinde, quia contraria opinio relata ſuprà ex num. 42. cum ſequentibus, nullo iure fulcitur, nec etiam valido argumento, vt ibidem dixi, quicquid aliter, ſed malè quidem contendat Menochius. Prætereà, quia negari non poteſt, quin pactum de retrouendendo de ſe prohibitum non ſit, imò approbatum à lege, vt ſuperiùs oſtendi; emptio item pro minori pretio quàm res valeat, non improbatur, l. in cauſæ, §. idem Pomponius, ff. de minoribus, l. 2. C. de reſcindenda venditione, c. cum dilecti, & cap. cùm cauſa, de empt. & vendit. Ergo ex duobus licitis non poteſt naſci niſi licitum, vt ait Philoſophus, & rectè in propoſito aduertit Cagnolus in dict. l. 2. C. de pactis inter emptorem, & venditorem, num. 52. in verſiculo, Tertio, quia pactum, & eo non relato, Doctor Felicianus de Solis de cenſibus, lib. 1. cap. 6. num. 13. ante finem, eo præcipuè, quòd fœneratores etiam probos ac iure permiſſos contractus aliquando faciunt, vt cum alijs notauit Andreas Fachineus controuerſiarum iuris, lib. 2. cap. 12. ante finem, verſiculo, Quarta eſt ſententia.

Sunt etiam vltra fundamenta prædicta adducta ſuprà, num. 51. & 52. duo iura de iure Canonico, quæ fortiſſimè vrgent: in primis text. in c. ad noſtram, de empt. & vendit. vbi ad arguendum contractum fœneratitium, non modò tres, ſed etiam quinque coniecturæ, aut præſumptiones concurrebant ſimul. Primó, quia venditor requiſierat emptorem de mutuo, illeque mutuum à venditore petitum negauit, & ex ea cauſa coactus fuit venditor vrgente inopia, & ſic apparebat animus recipiendi mutuo, non vendendi. Item & ſecundò, quia aſſeritur, quòd re vera contractus fuit ſimulatus, & quòd in veritate contractus vſurarius agebatur. Item & tertiò, domos, & oliuas venditas fuiſſe ab eo modico pretio, quod vix dimidiam iuſtæ æſtimationis tangebat, & appoſita pactione pacti retrouendendi. Item & quartò, quia pactum de rettouendendo erat conceptum, vt ante ſeptennium venditor non poſſet redimere, ſed à ſeptennio vſque ad nouennium, vt dicitur in illo textu: ex quo pacto maxima ſuſpicio oriebatur, quòd emptor ipſe in quemcunque euentum, volebat eſſe certus de lucro ſuæ pecuniæ ex perceptione fructuum per dictum ſeptennium, ſic vt vltra ſortem omninò habiturus eſſet præcipuos ſeptem annorum fructus; erat etiam certus emptor quòd ſi venditor non redimeret à ſeptennio vſque ad nouennium, ipſe lucrabatur reſiduum valoris, vt inquit Ioan. Vincent. Honded. referendus ſtatim, & conſequenter, vt ſolus Decianus animaduertit, quem illicò referam, pactum illud dupliciter reſtringebat poteſtatem redimendi. Primò quia venditor ante ſeptennium non poterat redimere. Secundò, quòd ſimiliter poſt nouennium numquam poterat redimere; adeò quòd facultas redimendi erat tantùm per biennium poſt tranſactos ſeptem annos. Denique & quintò, quia ibi dictum fuerat, quòd ſi venditor pretium reddidiſſet, aut obtuliſſet, res vendita illi reſtitueretur; quod verbum reſtituere, non ſigniſicat venditionem, ſed potiùs mutuum, vel pignus, cuius ea eſt natura, vt ſine noua conuentione oblato pretio res pignorata debitori reſtituatur, l. ſi rem, §. omnis, ff. de pignoratitia actione. Quocirca cùm Romanus Pontifex dixerit, quòd contractus ille præſumitur fœneratitius ex coniecturis relatis: ſequitur neceſſariò dicendum, quòd ſaltem ibi concurrebant tres coniecturæ, nempe pretium modicum, pactum de retrouendendo, & quòd emptor non reneretur retrouendere elapſo termino, & ita expendunt illum text. ſic intelligentes cum Authores ſequentes, Ioannes Corraſius Miſcellan. turis ciuilis, lib. 3. cap. 9. num. 2. qui non ita explicitè ſuperiores coniecturas enumerar. Cagnolus in d.l. 2. C. de pact. inter empt. & vendit. num. 52. in verſiculo, non obſtant. Didac. Couar. variar. reſolut. lib. 3. c. 8. num. 4. in verſic. Sed ſi exactiùs penſitemus, vbi quatuor illas coniecturas eleganter conſiderauit, ſuppreſſo tamen Cæpolæ nomine, qui anteà ſic adnotauerat, vt dicit Menochius, & eaſdem quatuor coniecturas refert lib. 3. d. præſumptione 122. num. 38. & 39. Tiberius Decianus in conſ. 2. num. 132. in fine, & num. 133. & 134. & num. 177. lib. 2. qui exacté magis quam cæteri, præfatas coniecturas enumerauit. Et quamuis Menochius vbi ſuprà, num. 39. eum arguerit, quòd dixerit ſe aduertere ad vnum ad quod neminem legit aduertiſſe, verè tamen argui non debet, propterea quòd Decianus ipſe non dixit, ad tertiam illam, aut quartam coniecturam neminem aduertiſſe, ſed aliud diuerſum, ad quod re vera nullus aduertit, nempe quod pactum illud dupliciter reſtringebat poteſtatem redimendi, prout ſuprà retuli. Quatuor etiam coniecturas præfatas recenſuit Cald. Pereira in l. ſi curatorem habens, verbo, ſua facilitate, num. 60. D. Felicianus de Solis tractatu de cenſibus, lib. 1. cap. 6. num. 13. ad finem, qui nullum ex prædictis refert, nec ita enumerat ſuperiores coniecturas. Ioannes Vincent. Honded. in conſil. 33. num. 40. lib. 2. Ludouicus Molina è Societate Iesv Religioſus de iuſtitia & iure, tractata 2. diſputat. 375. colum. 6. in verſic. quamuis autem maior, fol. 789. qui quatuor eaſdem coniecturas adduxit, & Couarr. retulit.

Verùmenimuerò Authores nonnulli, & nomine quidem, & rei veritate grauiſſimi, vt prædictæ Decretalis vim effugiant, non dubitarunt aſſerere, text. in d.c. ad noſtram, potiùs opinionem optimam relatam ſuprà ex num. 42. quàm ſecundam hanc probare, contendentes, quòd licèt R allegauerit ab initio mutuum petijſſe, poſteà tamen quando dixit contractum eſſe fœneratitium, nixus eſt dumtaxat in pacto de retrouendendo, & in pretij modicitate: & expendunt verba illa: Quod patet ex eo, quòd creditor debitori promi ſit, quòd quandocunque à ſeptennio vſque ad nouennium daret ſexaginta vncias Tarinorum, quæ vix dimidiam iuſti pretij contingebant, domos reſtitueret, & oliuas: Summuſque Pontifex audito caſu mandat, quatenus ſi res ita ſe habet, domos, & oliuas reſtitui, non obſtante inſtrumento venditionis in fraudem Canonis aduerſùs vſurarios promulgati confectò. Nec ſe fundat in alijs circumſtantijs, ſed in duabus duntaxat, nempe in pacto de retrouendendo, & in modicitate pretij; aliæ enim circumſtantiæ licèt fuerint allegata, & propoſitæ, non tamen fuerunt probatæ, & ſic in conſideratione eſſe non debent: Quomodo intelligunt illum text. Authores moderni, vt refert Berous, in eodem c. ad noſtram, num. 26. in princip. & tuetur ibidem Antonius Burg. num. 47. Hyppol. Riminald. in conſil. 218. num. 142. lib. 2. & refert Cagnol. in d.l. 2. C. de pactis inter emptor. & venditor. num. 52. in verſiculo, ſed etſi, in principio, qui etiam dicunt, non obſtare, quòd text. ille dixerit, quòd emptor non tenebatur retrouendere niſi poſt ſeptennium vſque ad nouennium, & quod ſic videatur etiam in eo ſe fundare Romanus Pontifex: quia reſpondent, id nihil euincere, proptereà quòd exiſtimant ipſi, differentiam non eſſe, an de ſeptennio conuentum non eſſet, ſed de anno, aut de menſe, vel etiam ſimpliciter, quia ſemper emptor dicitur habere ſpem lucrandi aliquid vltra ſortem; & ſic nihil intereſſe, an fuerit factum pactum, prout factum fuiſſe dicitur in illo text quo caſu apparet expreſsè, emptorem ipſum pro certo voluiſſe fructus illorum annorum lucrari: an verò pactum ſit adiectum reuendendi ſimpliciter aut infra certum tempus ad libitum venditoris, quia tunc licèt non adſit dicta ſpes certa, & indubitata; tamen adeſt ſaltem ſpes de lucrando interim fructus aliquos temporis alicuius incerti: quod incertum ab vſura non excuſat, per text. in c. conſuluit de vſuris, ibi: Nihil inde ſperantes: & notatur in c. finali, de ſimonia, & in hoc conſtanter inſiſtunt Antonius Burgos in d.c. ad noſtram, num. 47. & Riminald. in d. conſ. 218. num. 143. Nec ſatisfaciunt Recentiores, vt videre licet penes omnes vſque ad præſentem diem Scribentes.

Ego tamen longè verius crediderim, obſeruanda eſſe in propoſito nonnulla: in primis inſtineri non poſſe, quod præfati Authores dicunt, nempe, quòd Romanus Pontifex non ſe fundauerit in qualitate petitionis mutui; nam imò ſe in illa fundauit vt ſuperius dixi, tum: quia in d.c. ad noſtram, à principio, vſque ad verſiculum, quia igitur, proponitur, & narratur factum, atque allegantur ea, quæ adducebantur ad arguendum contractum fœneratitium; narratur enim petitum fuiſſe mutuum, item creditorem voluiſſe emere cum pacto de retrouendendo poſt certum tempus, & vſque ad certum tempus, & emptionem factam fuiſſe modico adeò pretio, quod vix dimidiam iuſtæ æſtimationis contingebat, & dum dicitur in textu. Quod patet ex eo, &c. hæc ſunt verba narratiua Papæ, qui inde in verſiculo, Quia igitur, diſpoſitiuè loquendo inquit, quod ſi res ita ſe habeat, hoc eſt, quomodò fuit narratum; & ſic omnia complectitur, res ſunt reſtituendæ, &c.

Prætereà, vt meliùs quidem, atque ſubtiliter agnouit Berous in eodem c. ad noſtram, num. 26. in verſic. quæ inductio & declaratio, cùm ex inſpectione inſtrumenti, de cuius tenore notitiam habuit Romanus Pontiſex, conſtaret ipſi de venditione facta pro modico pretio, & de pacto de retrouendendo poſt certum tempus: neceſſariò ſequitur, quòd verba illa, Si res ita ſe habet, referenda ſint ad id, quod fuit propoſitum de petitione mutui facta, quæ ex inſtrumento conſtare non poterat: & conſequenter Romanum. Pontiſicem ita ſe fundaſſe in illa qualitate petitionis mutui, ſicut in alijs. Nec poſſet negari, quin etiam in alio ſe fundauerit, ſcilicet quòd pactum de retrouendendo ſic fuiſſet conceptum, vt quandocumque à ſeptennio vſque ad nouennium, & c & conſequenter, ſuperiores Authores malè conſtituiſſe, non eſſe differentiam in terminis noſtris, an fuerit factum pactum de retrouendendo poſt certum tempus reftrictiuè, vt in d.c. ad noſtram: an verò ſimpliciter, vel vſque ad certum tempus quandocunque venditori placuerit: Rectiùs probarunt contrarium Authores omnes relati ſuprà num. 54. & 55. imò Riminaldus ipſe, qui ſecutus eſt præfatam inductionem contra Communem, vt dixi coacta ratione adſtrictus eſt fateri in eodem conſilio 218. num. 146. lib. 2. negari niſi malignè, ac proteruè non poſſe, quòd pactum ſic appoſitum, vt non liceat niſi poſt aliquod tempus redimere, facilius, citiusque faciat præſumi contractum vſurarium, quàm ſi ſimpliciter eſſet appoſitum ſine expectatione alterius temporis.

Denique falſum eſſe, quòd ad præſumendum contractum vſurarium ſufficiat ſimplex pactum de retrouendendo, ea ratione, quòd emptor emens cum huiuſmodi pacto, dicatur habuiſſe ſpem, & intentionem aliquid ſaltem incertum interim lucrandi, & ſuccedat ratio text. in d. cap. conſuluit, de vſuris: Quia reſpondet Berous (ad quem Recentiores non aduertunt) in dict. cap. noſtram. num. 26. in 2. column. in verſic. prætereà, quòd vt committatur vſura ex hac ſpe, vel intentione, requiritur quòd illa ſpes & intentio ſit certa, & firma, ſaltem veriſimiliter, vt eſt text. clarus in cap. in ciuitate, d. cap. conſuluit, & cap. nauiganti, de vſuris. Deinde; quòd intentio, aut ſpes illa non ſit conformis diſpoſitioni iuris, imò contra prohibitionem legis: at is, qui emit cum pacto de retrouendendo, quamuis habeat intentionem interim lucrandi aliquid ex re empta; ob hoc tamen non debet dici vſuram committere, quia hæc ſua intentio conformis eſt diſpoſitioni iuris communis, vt in l. 2. C. de pactis inter emptor. & vendit. Item conformis æquitati naturali, quæ eſt, vt is, qui ſentit incommodum, ſentiat & commodum; nam is, qui emit cum pacto de retrouendendo, tenetur interim de periculo rei: ergo naturale &. aequum eſt, vt commodum ſentiat lucrando fructus, & poſſit habere hanc intentionem, & ſpem, dummodò aliæ coniecturæ non concurrant. Et per hæc habes reſponſum ad prædictas duas difficultates Neotericorum contra communem intellectum dicti cap. ad noſtram. Quod etiam videtur aſſequutus nouiſſimè (ſed Beroum non refert, nec ita exactè declarat) Andreas Fachineus controuerſ. iuris, lib. 2. cap. 12. circa finem, fol. 152. in verſic. ſi replicetur: vbi propoſica difficultate prima, de qua ſuprà, quod etiam vbi ſit pactum de retrouendendo ſimpliciter, vt venditori liceat quandocunque redimere, apparet emptorem animum lucrandi aliquid vltra ſortem habuiſſe, reſpondet in hunc modum: Respondetur, non tam certum & magnum lucrum hoc in caſu emptorem facere potuiſſe, ſicut in ea ſpecie, quando ſcilicet ante ſeptennium redimere non licet.

Sed adhuc obſtat ſolutio, aut conſideratio Menochij lib. 3. d. præſumptione 122. num. 39. is enim accedens magis Anton. Burg. & aliorum Neotericorum ſententiæ, aut interpretationi, in primis conſtituit ibid. num. 37. in fine, text. in d. cap. ad nostram, nihil vrgere pro opinione prædicta: & tandem d. num. 39. dicit reſponderi facilè poſſe ad eum text. Pontificem Maximum non negate in illo loco, quin duæ coniecturæ ſatis fuiſſent ad detegendum contractum fœneratitium; etſi enim ob tres, vel etiam quatuor coniecturas, quæ ibi concurrebant, contractus ille fuerit à Pontifice habitus vſurarius, non tamen inde ſequitur, quin aliæ coniecturæ ſatis fuiſ. ſent, quia hoc non negauit Summus Pontifex. Huic tamen conſiderationi, cui nullus Scribentium omnium hactenus ſatisfecit, reſponderi poteſt, conſtituendo, concedi poſſe pro vero, Romanum. Pontificem in eo textu id non negaſſe, nec etiam declaraſſe, an duæ illæ coniecturæ, pactum inquam de retrouendendo, & modicitas pretij ſufficerent, vt ſtatim dicam; tamen ex quo nullo iure probatur, quòd duæ prædictæ coniecturæ ſufficiant ad arguendum contractum. fœneratitium, & in dict. cap. illo vos, vbi tantùm ſunt iura in propoſito, inuenimus Pontificem ex pluribus coniecturis, quæ ibi concurrebant, motum fuiſſe, non ex duabus tantùm, vt ſuprà probatum eſt, validius reſultare argumentum pro hac ſementia ſecunda contra primam relatam ſuprà, num. 42. vt ex pluribus moueri debeamus coniecturis, ſicut Romanus Pontifex mouebatur ibidem, non ex duabus tantùm, maximè ob rationem, quam ſuperiùs adduximus, quòd ex duobus, quorum vnumquodque licitum eſt, non debet illicitum deduci, niſi aliis circumſtantiis interuenientibus, nec ita de facili præſumundus eſt contractus fœneratitius, aut iniuſtus, iuxta ea, quæ adnotaui ſuprà in initio huius capitis, num. primo, & numero 52.

Ex quibus etiam, & nouiter quidem, diluitur conſideratio alia Hyppol. Riminald. in conſ. 218. num. 144. lib. 2. vbi dicit, quòd in dict. cap. ad noſtram, de empt. & vendit. deciditur caſus patens & clarus, vt conſtat ex verſ. quod patet ex eo, ex quo deducitur, Romanum. Pontificem habuiſſe caſum illum pro claro, & indubitabili, & ex verſ. finali, vbi mandat domos illas, & oliuas reſtitui, appellatione remota; quæ clauſula denotat rem claram, quoniam in re dubia deferendum eſſet appellationi, vt cum Speculatore, Baldo, & aliis probauit Riminaldus ipſe. Cui egregié, & verè reſponderi poteſt (tametſi nullus hucuſque reſpondeat) Pontificem Maximum pro claro, & indubitabili habuiſſe caſum illum, domóſque & oliuas appellatione remota reſtitui mandaſſe, quoniam tot coniecturæ, & præſumptiones concurrebant ſimul, vt nullo modo dubitari poſſet, quin reuera contractus vſurarius fuiſſet geſtus, nec fraus, aut dolus vſurario patrocinari deberet; non tamen ex eo ſolùm, quòd pactum de retrouendendo, & modicitas pretij interueniſſent, vt malè aſſerebat ipſemet Author; contrarium namque aperte percipitur ex his, quæ cum Beroo, & aliis ſuperiùs tradidimus & hactenus de text. in d. cap. ad noſtram, de empt. & vendit. ex quo præcipuè fundatur ſententia prædicta; fundatur etiam ex text. in dict. cap. illo vos. de pignoribus, pro cuius explicatione quatuor caſus diſtinguit Berous in d. cap. ad noſtram, num. 26. ad finem, in verſ. aduert. eſt, & num. 27. 28. & 29. & Beroi nulla mentione facta, eoſdem caſus adduxit Doctor Felician. de ſolis tract. de cenſibus, lib. 1. cap. 6. num. 15. per tot. nec diſtinctè explicat illum text. Alexander Raudenſis de analogis, lib. 1. cap. 30. num. 241. & 242. nec etiam Ioannes à Medina de reſtitut. fol. 176. nec denique Borgninus Caualcanus deciſ. 1. num. 74. part. 2. Tamen, quod attinet ad propoſitum noſtrum facilis eſt inductio, conſtituendo in primis, quòd pacto de retrouendendo in voluntatem vel emptoris, vel venditoris collato, emptor ſemper facit fructus ſuos: quod quando eſt in facultate venditoris redimere, dubium non eſt, ſed probatur ab omnibus, vt Couarruuias, & Menochius fatentur in locis referendis infrà: quando verò pactum retrouendendi eſt propoſitum in voluntate, & arbitrio emptoris, maius eſt dubium, & quòd emptor non faciat fructus ſuos in hoc caſu, recepta magis opinio eſt, ex his quos refert Menochius lib. 3. d. præſumpt. 122. num. 7. ipſe tamen cum Gloſſa, Cardinali, & Imola in d. cap. illo vos, & cum Couarru. variar. reſolut. lib. 3. cap. 9. in principio cum Lupo etiam ibidem relato, verius exiſtimat, emptorem etiam eo caſu lucrari fructus; & hanc ſententiam libentiùs probarem ipſe, nec conſtituerem differentiam inter vnum & alterum caſum, modò nulla interueniat coniectura, ex qua dolus, aut fraus præſumi poſſit.

Conſtituo deinde negari non poſſe, quin pactum illud de computandis fructibus in ſortem, de quo in d. cap. illo vos, dicatur eſſe contra naturam contractus emptionis & venditionis, vel quia fructus ibi ad emptorem ſpectare debebant, ſicut ſi pactum de retrouendendo fuiſſet appoſitum, idque eleganti ratione conſiderata per Beroum in d. cap. ad noſtram, de empt. & vendit. num. 42. in verſ. at in caſu d. cap. illo vos vel à contrario, quia emptor non poterat compenſare fructus cum eo, quod erat vltra ſortem percepturus, quia fructus tenebatur reſtituere iuxta naturam pacti de quo in eo textu, quamuis aliter declaret Butrius in d. cap. illo vos, num. 10. aut ſaltem coacta ratione fatendum eſſe, quòd quando conditio in eo textu appoſita, non eſt contraria naturæ ipſius contractus venditionis, & fructus ſunt venditori reſtituendi, eſt tamen propria pignoratitij contractus; & ob id cum aliis coniecturis vſuræ præſumptionem inducit, vt non malè aduertit Couarruuias variarum, lib. 3. d. cap. 9. num. 2.

Hoc præmiſſo, conſtituo etiam, quòd textum illum pro hac ſecunda ſententia contra priorem, non malè expendunt Authores communiter, qui amplectuntur eam, proptereà quòd plures ibi extiterunt coniecturæ, & præſumptiones, ex quibus fœneratitius debuit contractus iudicari, quamuis termini illius textus ſint diuerſi à terminis quæſtionis propoſitæ, vt rectè adnotauit Cagn. in d.l. 2. C. de pact. inter empt. & vendit. num. 52. in finalibus verbis: Nam vt ex contextu eiuſdem Decretalis apparet, pactum reuendendi collatum erat involuntatem emptoris, vt ſic poſſet cogere venditorem ad reſtituendum pretium; item erat pactum, quod fructus percepti computarentur in ſortem & pretium; item & aliud quòd reuenditio maiori pretio fieri deberet quàm ipſa venditio; & ſic vltra Summam receptam, ſexaginta ſolidi deberent perſolui: item & quartò, quòd ille emptor conſueuerat vſuras excercere, quamuis verum ſit, quòd dictio illa, præſertim, in fine textus appoſita, denotare videtur, contractum præſumendum fore fœneratitium ex qualitatibus, & coniecturis prædictis, etiamſi ea qualitas non interueniret: quia vnus contractus ſimulabatur, & alius verè agebatur, pluſque valere debet quod in veritate agitur quàm quod ſimulatè concipitur, & ita conſiderarunt Cæpola, & alij, quos adduxit Menochius lib. 3. præſumpt. 122. num. 39. in fine. Cagnolus in d.l. 2. C. de pact, inter empt. & vendit. num. 52. in verſ. ad cap. illo vos, Couarruuias variar. lib. 3. d. cap. 9. num. 3. in verſ. Tertiò ex prænotatis. Decianus in conſil. 2. numero 177. lib. 1.

Nec obſtat ſolutio Menochij d. præſumpt 122. num. 39. quòd quamuis Romanus Pontifex in eo textu, ob coniecturas, aut præſumptiones prædictas, quæ concurrebant ibi, contractum illum habuerit vſurarium, non tamen negauit, quin duæ coniecturæ, auc præſumptiones ſufficiant: nam huic ſolutioni replicari, aut reſponderi poterit, vt reſpondi ſuprà num. 58. ad explicationem text. in d. cap. ad noſtram. de empt. & vendit. Et hactenus de ſecunda opinione in quæſtione agitata ſuprà, ex num. 50. quæ, vt vides, fulta meliùs remanet, quàm præcedens.

Sed & tertia fuit aliorum opinio, & præcedentibus omninò contraria; nempe, quòd ex pacto de retrouendendo, modicitate pretij, & quòd emptor ſolitus ſit fænerari, contractus iudicari non debeat fœneratitius, ſed requiratur vltra, quòd concurrant aliæ coniecturæ fœneratitij contractus, Comeus in conſ. 224. column. 2. lib. 1. qui huius opinionis commemorat Authores Din. Iacob. de Aren. Innocent. Ioann. Andre. Cardinal. Imol. & Ancharan. quos etiam commemorauit Berous in d. cap. ad noſtram, num. 26. in principio. Menochius in conſ. 358. num. 5. lib. 4. vbi etiam refert prædictos, & addit Veronenſ. Cæpolam, & Anton, ab Alex. Ioannes Vinc. Honded. in conſ. 33. num. 67. lib. 2. vbi addit Bald. Angelum, Afflictis, & alios: & conſulendo ſentit apertè Caſtrenſis in conſ. 66. incipiente, in cauſa quæ vert. num. 2. volum. 2. vt firmat Maſcardus de probat, tom. 1. concluſ. 445. num. 13. Et certè vt inquit Decianus in conſ. 2. num. 176. in fine, lib. 1. illa duo capita, videlicet dictum caput ad noſtram, & dictum caput illo vos, non ſolum tria, ſed & plura alia requirant. Addit tamen ipſe Decianus ibid. num. 177. quòd quicquid ſit in eis iuribus, verior & magis communis opinio eſt, quod tria tantùm requirantur, pactum de retrouendendo, modicitas pretij, & quòd emptor ſolitus ſit fœnerari. Sed non respondet illis capitibus, nec etiam hucuſque reſpondet aliquis ex omnibus in propoſito ſcribentibus, qui vnanimiter ſolent tertiam hanc opinionem improbare, aut ſaltem non amplecti eam: Planum tamen erit reſponſum, ſi conſtituamus, Romanum Pontificem in dictis iuribus motum fuiſſe ob plures coniecturas. quæ ibi concurrebant ſimul; non tamen negaſſe, quin tres coniecturæ prædictæ ſatis fuiſſent. vt contractus fœneratitius iudicaretur: quamuis enim duæ tantùm ſufficere non debeant ex his rationibus quas contra opinionem primam ſuprà conſiderauit; tamen cùm tres præfatæ coniecturę interueniunt; contrà ſtatuendum eſſe, eorumdem iurium ratio ſuadet, & verbum, præſertim, poſitum in fine d. cap. illo vos, quod auget vim eorum, quæ Romanus Pontifex anteà dixerat ſed ſi non concurrat qualitas illa, non diminuit vim, aut rationem ipſorum, ex dictionis illius natura, & clara Romani Pontificis intentione ibi, qui etiam ſic decideret ex tribus coniecturis anteà enumeratis motus, quamuis faciliùs moueatur, ſi emptor conſueuerit vſuras exercere, & vide infrà, num. 71. in fine.

Vnde quarta ſuccedit opinio, & quæ ad conciliationem aut concordiam prædictarum tendit, videlicet, quòd pactum de retrouendendo, & modicitas pretij tunc demùm ſufficiant, vt contractus præſumatur fœneratitius & vſurarius, quando magna læſio eſt in pretio, & quæ vix dimidiam iuſti pretij tangeret, vt ſi res conſtans mille, aut quingentis, ſit vendita pro ducentis: & ita procedit opinio Gloſſæ in d. cap. conqueſtus, de vſuris, & aliorum quamplurium, quos retuli ſuprà, num. 42. Si verò eſſet modica læſio, tunc non ſufficeret pactum de retrouendendo cum ea læſione ſed aliæ coniecturæ; aut præſumptiones neceſſariæ eſſent: & ita intelligitur ſecunda opinio relata ſuprà, num. 50. idque ex ſententia quorundam ſic diſtinguentium, aut concordantium, Romani, inquam, Decij, Grati, Alexandri, Iaſonis, Cagnoli, Baldi, Caſtrenſis, Calcanei, Crauetæ, & Grammatici, quos in id recenſet Maſcardus de probat. tom. 1. concluſ. 447. num. 7. & num. 9. Rotæ Romanæ, Laurentij de Pinu, Boërij, Rolandi, Franc. Marci, Menochij, Magon. & aliorum quos refert Alexand. Raudenſis de analog. lib. 1. cap. 30. n. 255. 256. & 257. & contrarias opiniones conciliantes, ſic declarant Niuizan in conſ. 88. n. 3. & ſeq. Corneus in conſilio 241. num. 2. libr. 1. Cephalus in conſilio. 496. num. 48. in fine, & ſequent. lib. 4. Antonius Galeatius Maluaſſia, in conſilio. 107. num. 11. Vincentius Carocius de locato & conducto, titulo de vſuris, quæſtione 11. num. 14. folio. 227. Ioannes Vincentius Hondedeus in conſilio. 31. num. 69. lib. 1. & in conſilio. 33. num. 68. lib. 2. Azeuedius in l. 4. titulo 6. num. 25. & 26. lib. 8. nouæ collectionis Regiæ. Qui omnes, & cæteri alij in hac materia ſcribentes, vnanimiter conueniunt in hoc, vt debeat fieri æſtimado, & conſiderari valor rei, habendo reſpectum ad qualitate diminutiuam pacti. de retrouendendo, & non prout ſimpliciter res per ſe conſiderata valere poterat, vt cum Abbate, Anton. Burg. Beroo, Tiraquello, Maſcardo, Couarr. Zabarell. Ioſepho Ludouico, & Burſato reſoluit Carocius d. quæſt. 11. num. 15. fol. 227. certum enim eſt, quòd pactum de retrouendendo, rem minoris eſſe facit valoris & pretij, quàm illa, quæ liberè venditur, cùm nemo ſit, qui non cupiat habere potiùs rem irreuocabiliter ſuam, quàm reuocabiliter, vt latiùs probant Roland, in conſ. 54. num. 11. lib. 4. Decianus in conſ. 2. num. 169. lib. 1. Tiraq. de retractu conuentionali, in præfatione, num. 20. cum ſeq. & ad finem tituli, ex num. 20. cum ſeqq. Cacheran. deciſ. Senat. Pedemont. 40. num. 14. Cephalus in conſ. 496. num. 43. lib. 4. Menochius lib. 3. præſumpt. 122. num. 9. Ioann Vincentius Honded. d. conſ. 33. num. 29. lib. 2. Hyppol. Riminal. in conſ. 218. num. 117. & 118. lib. 2. vbi num. 120. poſt Veronenſ. Pariſium, Afflict. & alios rectè credidit, arb trio Iudicis deferendum, qualis, aut quanta eſſe debeat diminuito hæc valoris propter pactum de retiouendendo, cùm id à iure determinatum non ſit: & Riminaldo non relato, recté etiam quantitatem pretij arbitrio Iudicis cum Menochio dimittit Additionator Gamæ in addit. ad deciſ. 82. in fine, fol. 44. Et vere, cùm adeò grauis læſio concurrit cum pacto de retrouendendo, non modica ſimulationis & fraudis, imò maxima fœnerandi præſumptio reſultat, ſic vt non temerè probari poſſit concordia hæc, conſideratis tamen rerum, & perſonarum circumſtantiis, & nonnullis aliis perpenſis, quæ infra ad finem huius capitis adnotabo.

Quinta denique & vltima opinio (aliam ſextam ſubiiciam infrà, num. 81.) fuit eorum, qui in præfata quæſtione exiſtimarunt, totam hanc diſceptationem arbitrio iudicis relinqui, ſic vt bonus, & diſcretus iudex arbitrari debeat. an duo hæc tantùm, pactum ſcilicet de retrouendendo, & pretij tenuitas arguere poſſint contractum eſſe ſimulatum, & fœneratitium: an verò tria interuenire debeant ſimul, prout ſecundæ opinionis Authores crediderunt, atque ex variis coniecturis, & circumſtantiis diffinire, contractum, vel iniquum eſſe, vel iuſta ratione tolerandum: quod efficere poterit, ſi pretij tenuitatem, qualitatem perſonæ emptoris, & naturam ipſius contractus inſpiciat; ac denique ſi conſideret alia, quæ Couuaru. & Menoch. ſtatim referendi, cum iudicio adnotarunt: & hanc opinionem probarunt expreſſim Corneus in conſ. 4. lib. 1. Alex. in conſ. 119. in fine, lib. 4. Neuizan, in conſ. 88. num. 4. ioan. Bapt. Lup. in l. 2. C. de pactis inter empt. & vendit. in 2. parte, §. 1. num. 29. in verſic. illud tamen: ſequitur Couar. variar. reſol. lib. 3. c. 8. num. 4. in verſic. cæterùm ad ſedandam. Ioachimus Minſingerus ſingular. obſeruat. centuria 3. obſeru. 62. 6. Menochius de arbitrariis, lib. 2. centuria 3. caſu. 217. & Præſumptione 122. num. 40. & tribus ſeqq. vbi optimè explicat lib. 3. Azeued. in l. 4. titulos. ex num. 28. vſque ad num. 34. lib. 8. nouæ collectionis Regiæ. Molina de iuſtitia & iure, tract. 2. diſputation. 375. column. 6. in verſic. quamuis autem maior. Et vt verum fatear, in hac materia, quæ ardua eſt, & difficilis, ac plena ſcrupuli, nulla melior, ac ſecurior tradi poteſt reſolutio, cùm vix impoſſibile ſit, vt generalis aliqua proponi doctrina poſſit, quæ omnibus negotiis, & cauſis occurrentibus æqualiter valeat applicari, ſed iuxta diuerſitatem caſuum, diuersâſque rerum qualitates, & circumſtantias, atque perſonarum conditionem. & mores, diuerſimodè etiam res hæc diffiniti debeat vt ſtatim dicetur: & hactenus de prædictis & contrariis ſententiis, quibus vt vidiſti, omnium hucuſque Scribentium placita, & reſolutiones continentur. Nunc verò, vt ego vnam, aut alteram ſententiam probem, ſiue quid verius in propoſito mihi videatur, declarem, nonnulla conſtituere neceſſarium duxi, quæ longa conſideratione ſic digeruntur, nec alibi inuenies hactenus ſic adnotata per alium.

Et in primis conſtituo, totam hanc materiam coniecturalem eſſe, & præſumptam, ſiue à coniecturis, & præſumptionibus pendere, nam, vt dixi ſuprà, numer. 22. ſimulatio, aut vſura contractûs probatur ex coniecturis, & præſumptionibus: & ſic Romanus Pontifex in d.c. illo vos, de pignoribus, ex coniecturis, præſumptionibus, atque circumſtantijs rerum, quæ concurrebant ibi, motus fuit, vt pronuntiaret contractus illos ſimulatos & vſurarios; & ducebatur ex coniecturis illis, quia ſic propoſitæ fuerunt, vel quia in eo caſu vigebant: non verò ex alijs mouebatur, quia aliæ non erant in ſpecie illa; tamen ſi fuiſſent aliæ, etiam fortaſſis mouiſſent Pontificem, vt eorundem iurium ratio euincit apertè, & notaui ſuprà num. 28. in verſic. addiderim ego libenter. Vnde certum eſt, quòd præſumptiones illæ, quæ in dictis iuribus enumerantur, alias ſimiles, maiores, aut æquipollentes non excludunt, vt etiam dixi ſuprà, num. 27. & 28. nec in diſcurſu totius huius capitis verbum aliquod ſcripſi, quod otiosè adiectum, aut extra propoſitum, vel ad explicationem dictarum Decretalium omninò neceſſarium non fuerit.

Secundò conſtituo, præcipuam huius Capitis quæſtionem, an ſcilicet pactum de retrouendendo, & pretij modicitas ſufficere debeant ad hoc, vt contractus emption is dicatur fictitius, & vſurarius; an verò requirantur tria, ſcilicet quod vltra duo prædicta etiam emptor ſolitus fuerit fœnerari, aut alia ſimilis coniectura interueniat, arduam quidem eſſe, & videri adhuc ſub iudice eſſe, quanam de iure dicatur verior opinio, & D.D. hinc inde varios eſſe, & ſibi ipſis contrarios, & ab vtraque parte exiſtere, qui ſuam opinionem communem eſſe atteſtentur, & illam dicant in practica obſeruari, vt in propoſito noſtro rectè aduertunt Cagnol. in d.l. 2. C. de pact. inter empt. & vendit n. 50. in fine. Anton. Galeat. Malu. in conſil. 107. in princ. Hos omnes ſic varios & contrarios ideò crediderim, quòd ipſi aliorù rationes, & fundamenta perſcrutati non ſint, nec veram rationem dictarum Decretalium inquirant, ſed aliorum relatione, aut approbatione contenti, vel conſultò, aut negligencia cum illis tranſeant: idcircò in his inquirendis, latiùs inſiſtere neceſſarium fuit, vt inſiſtebam ſuprà, ex num. 42. cum multis ſequentibus. Turpe namque nimis eſt, aliorum ſcripta tantum referre, & nihil noni addere, vt inquit Baldas in l. non eſt dubium, num. 28. C. de legibus, & in repetitione legis primæ, in fine. C. de ſacroſanctis Eccleſiis.

Tertiò conſtituo, text. in d. cap. ad noſtram, de emp. & vendit, malè citari communiter, ad probandum, contractum præſumi fœneratitium cum aliis qualitatibus, ſi emptor ſolitus ſit fœnerari, aut non aliter præſumi vſuratium, quàm ſi conſuetudo fœnerandi ſit; nam etſi dicatur ibi, quòd creditor, ne per canonem contra vſurarios editum poſſet in poſterum conueniri, domos. & oliuas recepit titulo emptionis, cum reuera contractus vſurarius ageretur; nulla tamen parte eiuſdem textus probatur emptorem conſuetum fuiſſe fœnerari, nec de conſuetudine fœnerandi facta fuit aliqua mentio, quæ verè in eo textu neceſſaria non fuit, vt ex infinitis, quos attentè prælegi, ſolus Caldas Pereira ſic, & rectè quidem adnotauit in l. ſi curatorem habens, verbo, ſua facilitate num. 60. in fine, qui ſentit apertè, nec etiam fuiſſe neceſſariam fœnerandi conſuetudinem in dict. c. illo vos, de pignoribus, vt contractus probaretur fœneratitius, quamuis probata multùm vrgeat cum aliis coniecturis; quod, vt dixi ſuprà, num. 61. in fine, mihi placet, moueorque vltra prædictum Authorem, ex dictione illa, præſertim, quæ in fine d.c. adiecta, dictorum anteà vim auget, ſed non diminuit, ſi non concurrat; nec vera eſt inductio Ludouici Molinæ de iuſtitia & iure, tractatu 2. diſputatione 375. columna 6. in verſiculo, quamuis autem maior, folio. 789. ſcilicet ex eo colligi, quòd emptor ille aſſueuerat dare ad vſuram in d. cap. ad noſtram, quòd timeret ne vſurariorum poenâ damnaretur; id enim non concludit: poſſet ſiquidem (& probabiliùs certé) ſic timere & is, qui nunquam vſurarius fuiſſet, & propter poenam prædictam nollet mutuo dare vnde veriſimile non eſt, quòd ſi emptor fuiſſet ſolitus fœnerari, ſic omitteret Romanus Pontifex, qui ita diſtinctè circumſtantias omnes alias, & coniecturas adduxit, qui etiam de conſuetudine fœnerandi, contrahentium in ſpecie d.c. illo vos, in fine, expreſſam mentionem fecit.

Quarto conſtituo, negari non poſſe, quin Romanus Pontifex in d.c. ad noſtram, & in d.c. illo vos, contractus, de quibus ibi, habuerit vſurarios ob coniecturas, & præſumptiones omnes, quæ in illis caſibus concurrebant ſimul, ſic vt in eis iuribus nulla coniectura, aut præſumptio enumeretur, in qua Romanus Pontifex ſe non fundaret; quia, vt dictum eſt, concurrebat ibi, vt contra Recentiores nonnullos latiùs oſtendi ſuprà, num. 56. & 57. vbi Beroi ſententiam magis probaui. Cæterum, præfatum dubium, an modicitas pretij cum pacto de retrouendendo tantum, ad præſumptionem fœnoris ſufficere debeat; an verò & tertium requiratur, nequaquam à Pontifice ibid. deciſum, nec explicatum; tamen ex quo Romanus Pontifex in illis iuribus, non duabus tantum, ſed pluribus ſimul concurrentibus coniecturis mouebatur, validiùs reſultare argumentum vt non de facili contractus iudicari debeat fœneratitius, ſed plures debeant concurrere coniecturæ ad præſumptionem fænoris, & ad minus tres prædictæ, quas ſecundæ opinionis Authores requirunt, aut aliæ ſimiles, vt ibid dixi, non verò, quod præcisè requiratur vltra pactum de retrouendendo, modicitatem pretij & quòd emptor ſolitus ſit fœnerari aut aliud ſimile, quòd etiam interueniat coniectura alia, vt tertiæ opinionis Authores requirebant quos adduxi, & improbaui ſuprà num. 61. & etiam improbari poſſunt ex his quæ adnotarunt Decian, in conſilio 2. num. 17. & 18. & num. 28. libro, 1. Burſatus in conſil. 153. num. 34. lib. 2. Cæual. deciſione prima num. 70. part. 2. Deinde, quòd nec etiam requiratur præcisè, vt tres prædictæ coniecturæ ſimul concurrant ſemper; nam & aliquando negotij, perſonarum, & contractûs qualitas aut circonſtantia, & pretij modicitas talis, tantaque eſſe poterit, vt etiam ex pacto de retrouendendo (maximè ſi fuerit poſt certum tempus, quod magis ſuſpectum eſt) grandique, aut enormi pretij læſione, & modicitate. contractus debeat fœneratitius iudicari, iuxta concordiam relatam ſuprà, num. 62. & ſequent. quæ, vt vidiſti, multorum authoritate fulcitur: Nec illi repugnant Decretales prædictæ; nam etſi tot coniecturis ſimul moueatur ibi Romanus Pontifex, non abnegat potentiam iudici, vt poſſit ipſe duabus prædictis ſic vrgentibus coniecturis moueri, quibus tantùm, & forſan ipſe Romanus Pontifex moueretur, ſi aliæ non fuiſſent, & ea, quæ dixi, interuenirent.

Idcircò, vt dicebam ſuprà num. 66. nulla melior, aut ſecurior tradi poteſt in hac materia doctrina, quàm quòd totum hoc in dictis Decretalibus non deciſum, nec declaratum, arbitrio prudentis, & diſcreti iudicis relinquatur, qui præ oculis habere debebit ea, quæ Couar. Menoc. & Azeued. ibi relati tradiderunt, ac diligenter veritatem inueſtigare, vbi ſuſpicio ſimulationis in fraudem vſurarum eſſe poſſit, per text. in l. iudices, C. de iudiciis, cap. indicant. 30. quæſt. 5. & in noſtris terminis ſcribit Decian. in conſ. 2. num. 7. lib. 1. Regulariter autem potiùs amplecti debebit opinionem ſecundam relatam ſuprà num. 50. & ſequent. ob rationes ibidem adductas, quàm primam, de qua ſuperiùs egimus ex num. 42. cum ſequent. niſi rerum, aut perſonarum qualitates, & circumſtantiæ, aliud ſuadeant, vt ſcripſi ſuprà, num. 76.

Quintò conſtituo, ſimulationem in fraudem vſurarum ex coniecturis anteà relatis deprehendi in dict. c. ad noſtram, de empt. & vendit. intelligendo tamen, vt quamuis ibi dictum fuerit, quod ab initio venditor petijt mutuo pecuniam quandam, non inde coniecturam poſſe validè deduci, vt ſcilicet vltra ſpeciem ibidem relatam, vel in alijs caſibus regulariter, mutui petitio præcedere debeat, vt contractus præſumatur fœneratitius, ſic vt pactum de retrouendendo, modicitas pretij, & aliæ coniecturæ ſufficere non debeant, niſi etiam & illa coniectura adſit, quod ab initio mutuum peteretur; poterit enim & ſimulatio fœnerandi, & fraus vſurarum præſumi, atque contractus ipſe fœneratitius iudicari, etiam abſque eo quòd ab initio mutuum peteretur, poſtmodùm verò alius contractus gereretur: quod eſt de mente omnium Authorum, quos in ſecunda opinione, & in tertia etiam retuli ſupra, num. 50. & 61. qui ex alijs coniecturis, etiam abſque illa, contractum damnandum exiſtimant, & apertiùs probant relati ſuprà, num. 27. Hoc autem, non extra propoſitum, nec otiosé, ſed ideò à me dictum, vt quorundam diſtinctionem, aut ſententiam improbarem, hoc eſt Odofredi relati à Baldo, in l. emptione, C. plus valere quod agitur, &c. Romani ſingular 368. quæro an pactum, & in conſil. 423. Vitalis Cambani in tractatu clauſularum, pagina. 274. num. 10. & Baldi in conſil. 359. lib. 5. hi enim in præfata contrarietate, an duo, vel tria concurrere debeant, vt contractus præſumatur vſurarius, ſic diſtinguendum exiſtimarunt. aut præceſſit mutui petitio, hoc eſt venditor ab emptore petijt mutuo pecuniam antequam venderet; aut non præceſſit: primo caſu, ex pacto reuendendi, & pretio exiguo, contractus illicitus reputatur; ſecundo caſu non: ſed quidem, vt vides, diſtinctio hæc ſuſtineri non poteſt, cùm etiam abſque eo quòd mutui petitio præcedat, iudicari poſſit contractus vſurarius ex alijs coniecturis, vt ſuprà dixi: item aliquando fœneratitius præſumetur contractus ex pretij modicitate, & pacto de retrouendendo tantum, abſque eo etiam quòd aliud interueniat, vt etiam dixi ſuprà. Nec præfata ſententia probatur in dict. c. ad noſtram, vbi ennarratur tantùm mutui petitionem factam fuiſſe præcisè, ex eoque ſimulationis & vſuræ fraus aliqua detegitur, non tamen ſtatuitur inde petitionem mutui præceſſiſſe neceſſarium fuiſſe, vt contractus indicaretur fœneratitius; imò etiamſi ab initio mutuum petitum eſſe, Romano Pontifici enarratum non fuiſſet, ex alijs, quæ propoſita fuerunt, contractum ipſum damnaret, nec in eo, ſed in alijs circumſtantijs, & coniecturis concurrentibus, principaliter mouebatur, vt ſuprà vidimus.

Sextò conſtituo, ſilentio prætermittenda non eſſe nonnulla, quæ in propoſito huius materiæ, nouiſſimè, & multò quidem poſt hæc à me ſcripta obſeruauit, ſed nec vnum verbum ex omnibus a me notatis ſuprà adnotauit Andreas Fachineus controuerſiarum iuris libro 2. cap. 12. in fine, verſic. ego in hæc re ſic ſtatuo, fol. 154. columna 1. in princip. vbi poſtquam aliorum Scribentium ſententias retulit, ſic ſtatuendum in ſuperiori controuerſia exiſtimauit, vt ſi tria concurrant, nempe pretij modicitas, pactum reuendendi, & conſuetudo fœnerandi, tunc contractus ſit cenſendus fœneratitius, idque per text. in dict. cap. ad noſtram, & in dict. cap. illo vos, qui id probant, vt explicat ipſe Author ibidem, in 2. opinione, in verſiculo, nec obſtant Canones: infert ſtatim in hunc modum: Luare, ſi magna ſit læſio circa pretium rei venditæ, & pactum adſit reuendendi, nihil aliud ſuſpicari licet, quàm contractum fuiſſe initum in fraudem vſurarum, ita ſcilicet, vt partes animum habuiſſe præſumantur mutuum contrahendi vſque ad certum tempus, & fructus ex re vendita vſurarum loco percipiendi. Quæ illatio vt vides, fit à præfato Authore, retentâ ipſiuſmet traditione, quòd tria illa concurrant, vt conſtat etiam ex dictis ab eodem ad finem: & ob id non omninò tuta iudicatur à me; namque ſi magna ſit, vt ipſe dicit, aut tanta læſio circa pretium rei venditæ, & pactum reuendendi adſit, etiam abſque conſuetudine fœnerandi, vſurarius ſæpè præſumi poſſet contractus. vt latiùs explicaui ſuprà. Nec ita indiſtincté, aut abſolutè contrarium obſeruare licet, iuxta ea, quæ numer. præcedentibus obſeruaui. Placet tamen prædicti Authoris reſolutio in eo ſenſu, quòd tribus illis coniecturis concurrentibus, ita neceſſariò præſumi debeat animus fœnerandi, vt nihil aliud ſuſpicari liceat, vt ſuprà dicebam, quatenus ex illis tribus coniecturis, rem eſſe indubitatam ſtatuebam. Dici poſtmodùm Author idem, quòd ſi tria illa non concurrant, nempe pretij modicitas, pactum reuendendi, & conſuetudo fœnerandi, vix animaduertit, quo argumento, contractus indicari poſſit fœneratitius, in quo, vt dixi, decipitur, nam licèt ex his duobus non ita de facili fraus, aut ſimulatio ſit pręſumenda, tamen res non adeò adſtringi debet, vt dici poſſit vix ex illis duobus fœnoris fraudem deprehendi valere: cum etiam aliquando ex eiſdem tantum, fœnerandi animus colligi poſſit, vt dicebam ſuprà num. 76. & 77. Quare idemmet Fachineus, poſtquam prædicta dixerat, in finalibus verbis, d.c. 12. dicit, quòd iudicis arbitrio libenter id committit, itaut ſi cum pacto reuendendi, & pretij modicitate, aliqua alia ſuſpicio accedat, tunc ad iudicandum contractam vſurarium procliuior exiſtat, & iuxta hæc, vt vides, præfatus Author pro his citari debet, qui ſecundam opinionem amplectuntur; nunquam enim ipſe duobus tantum, hoc eſt pacto de retrouendendo, & modicitate pretij contentus eſt, ſed aliud etiam, hoc eſt conſuetudinem fænerandi, aut ſuſpicionem aliam requirit.

Septimò & vltimò conſtituo, quòd datio in ſolutum vim obtinet venditionis; attamen difficiliùs in ea præsumitur exerceri fœnus, quàm vbi pecunia ipſa numeratur, vt diuerſas ſententias concordans, reſoluit Menochius lib. 3. de præſumpt. 122. num. 42. & 43. & veram reſolutionem dicit Additionator Gamæ in addit. ad deciſ. 138. nec admittit eiuſdem Gamæ, & aliorum Authorum ſententiam indiſtinctè dicentium, quòd datio in ſolutum non efficit contractum vſurarium, licèt modicitas pretij cum pacto de retrouendendo apponatur, in quo libentus ſequor Additionatorem prædictum; & ſic intelligo aliorum traditiones in propoſito, quas adducunt Conar. variar reſol. lib. 3. c. 8. num. 5. Azeued. in l. 4. tit. 6. num. 27. lib. 8. nouæ collect. Regiæ. Ioſeph. Ludouicus de ſimulatione contractuum, concluſ 1. in verſicul, eſt verum quòd Decius, vbi cum Romano, Pariſio, Aretino, Socino, Rolan. & Cephalo, rectiùs dixit veriorem, & communiorem opinionem eſſe, quòd etiam in datione in ſolutum poſſit argui contractas ſimulatus, Maſcardus etiam de probationibus, tomo 3. concluſione 1142. num. 15. & tomo 1. concluſione 447. num. 16. & 17. Antonios Galeatius Maluaſſia in conſil. 106. num. 18. in fin. Alex Raudenſis de Analogis, libro primo, cap. 30. num. 131. Et hactenus de prædictis.

CAPVT XXVI.

Conceſſa facultate, aut commiſſione alicui, vt Maioratum in aliquem ex filijs, aut filiabus, quem voluerit, aut quem elegerit, faciat, ſiue inſtituat, an poſſit ipſe filio maſculo prætermiſſo, in filia fœmina Maioratum inſtituere; an verò filijs maſculis exiſtentibus, neceſſariò debeat fœminis eos præferre; quamuis inter illos, quem voluerit, etiam filium natu minorem eligere valeat: vbi in caſu occurrenti, & Authori commiſſo, conſultatio traditur eiuſdem, qui verè primus omnium in propoſito ſcripſit, & nullo alio cauſam defendente, primam ſententiam pro ſe tulit, (alij poſtmodùm ſcripſerunt, ſed non ita exacté, aut nihil quidem addentes) deinde alternatiuæ ſecunda pars, quando cenſeatur appoſita in defectum prioris, vt ordinis potiùs ſit, quam electionis, quando etiam liberé accipienda non ſit, ſed limitatiuè tantùm, aut ſimpliciter, vt diuerſos gradus conſtituat tam in fideicommiſſis, quàm in Maioratibus, eleganter diſcutitur l. cum pater, §. à te peto, l. vnum ex familia, §. ſi de Falcidia, ff. de legatis 2. l. hæredes mei, §. fin. ff. ad S.C. Treb. c. 1. de eo qui ſibi, vel hæredibus ſuis. optimè expenduntur & declarantur, & Ludouici Molinæ ſententia, quod elector, cui libera facultas eligendi conceſſa eſt, poſſit ad Maioratûs ſucceſſionem, filiam etiam natu minorem omiſſo filio primogenito eligere, & quod vigore facultatis Regiæ idem poſſit, nouiter improbatur, & declaratur: de verbis etiam enuntiatiuis, an, & quibus caſibus diſpoſitionem inducant, multa dicuntur, & in effectu circa omnia prædicta, quamplurima maturiùs nunc adnotata traduntur, quæ vtilia ſunt, & in praxi valde conducibilia, nec abſque ingenti ſtudio, & labore, ſic recenſeri potuiſſent.

SVMMARIVM.

- 1 Teſtator, ſi fratre, aut alio conſanguineo hærede ſcripto, petierit ab eo, aut illi commiſerit & mandauerit, vt ex bonis ſuis, vel aliqua parte eorum, inſtituat, ſiue faciat Maioratum in aliquem ex filijs, aut filiabus: an frater, vel conſanguineus teneatur præciſè ordinem literæ, ſiue ſcripturæ ſeruare, & conſequenter filijs maſculis exiſtentibus eligere, aut nominare aliquem ex eis ad Maioratum; an verò filio maſculo prætermiſſo, in filia fœmina Maioratum inſtituere valeat?
- 2 Et dubium conſiſtit in hoc, quòd eligendi facultas expreſſè, aut abſolutè conceſſa non eſt in caſu prædicto, quamuis verba prima facie inſpecta, liberam eligendi facultatem denotare videantur: & ſic omninò incertum eſt, an liberè cenſeatur data electio, an verò ordine ſcripturæ videantur filij, & filiæ ad ſucceſſionem inuitari.
- 3 In hoc autem dubio conſultus olim Author, primus quidem omnium ſcripſit, & pro viribus laborauit, vt hoc numer. refertur & ibidem caſus in facto contingentis, & authori commendati species proponitur, atque eiuſdem conſultatio profertur, quâ ſolus ipſe cauſam defendens primam ſententiam pro ſe tulit.
- 4 Voluntas & poteſtas in quocunque actu requiritur; quæ duo actum perficiunt.
- 5 Diſiunctiua poſita inter perſonas honoratas, reſoluitur in coniunctam, & copulatiuam.
- 6 Id tamen non procedit, quoties diſiunctiua, aut alternatiua ponitur inter perſonas, inter quas cadit ordinata affectio; tunc enim non reſoluitur in Coniunctam, nec cenſetur hæreditata electio, ſed denotat ordinem, & vltima pars cenſetur poſitæ in defectum prioris.
- 7 Ex ordine ſcripturæ præſumptio reſultans in Maioratibus quòd maximi momenti ſit, remiſſiuè.
- 8 In Maioratibus inter filios & filias, & inter maſculos, & fœminas, ordinata datur inſtitutoris affectio, quia per maſculos familia, & agnatio illius conſeruatur, & non per fœminas; vtpote cùm illarum ſucceſſio, agnationis conſeruationi repugnet.
- 9 Fœmina familiæ ſuæ, atque agnationis eſt caput & finis.
- 10 Maioratum inſtituentis nomen & memoria meliùs conſeruntur per maſculum, quàm per fœminam.
- 11 Maſeuli honorem, splendorem, & dignitatem familiarum tuentur, & conſeruant, iniurias propulſant, atque illatas vendicant.
- 12 Maioratûs inſtitutor ſi ſit nobilis, fama & nomine clarus, credendum eſt, quòd deſiderauerit familiæ ſuæfauere, eamque propagare, & conſeruare.
- 13 Maſculinus ſexus à teſtatoribus noſtri temporis præfertur, & magis honoratur, quàm fœmininus.
- 14 Maioratuum finis, & natura genuina eſt, vt per eorum inſtitutionem, agnationis & familiæ conſeruatio fiat in futurum.
- 15 In Maioratibus, fideicommiſſis, & vltimis voluntatibus, ſicut præcedentia declarant ſequentia; ſic è conuerſo dubia defuncti voluntas, quæ præceſſit, coniecturatur & declaratur ex ſubſequenti, quæ clara & aperta eſt.
- 16 Voluntas teſtatoris obſcura, ex aliis in teſtamento expreſſis declaratur.
- 17 Voluntas ab initio qualis fuerit, ex actu ſequenti, aut verbis ſequentibus declaratur.
- 18 Teſtator, qui in ordine ſuccedendi ad Maioratum aut in vocatione ſpeciali, quam ipſe fecit, prætulit filium maſculum filijs fœminis, credendum eſt, quòd etiam voluerit, vt is, cui electionem comm ſit, etiam liberè, eundem ordinem ſeruare teneatur, & maſculos præferre debeat fœminis, quas ipſe in defectum maſculorum vocauit.
- 19 Nulla enim eſt in iure certa magis regula, aut ſecurior doctrina, ad teſtatoris defuncti voluntatem probandam, quàm ea quæ ſumitur ex ipſius expreſſa diſpoſitione, quæ totum facit.
- 20 Tutióque interpretatio eſt, quâ ſcriptis in teſtamento adhæremus.
- 21 Affectio & dilectio maior habetur ad eos, qui ſunt nati & cogniti tempore factæ dispoſitionis, quàm ad eos, qui nec nati ſunt, nec cogniti.
- 22 Teſtator, qui in vocatione ſpeciali, quam ipſe fecit, filiabus aut fœminis iam natis, & cognitis, filios aut maſculos naſcituros expreſſim prætulit, & ſic non cognitos; credendum eſt, quòd ſemper illos præferre voluerit in alijs clauſulis præcedentibus, in quibus electionem alteri commiſit.
- 23 Sic, vt per vnam clauſulam cenſeatur declarata alia, & conſequenter, vt quemadmodum teſtator ipſe in ſua vocatione non vocauit fœminam, niſi in defectum maſculi, nec aliter admitti fœminam voluit, quàm ſi maſculus non exiſteret, pariter quoque, atque eodem modo voluerit, vt is, cui electionem commiſit, ſe haberet in electione, nec aliter ſucceſſores eligeret.
- 24 Nam quod ipſe viuus facturus eſſet, aut quod in defectum electionis hæredis fieri expreſſit, idem ab hærede ſuo faciendum eſſe iuſſiſſe intelligitur.
- 25 Nec eſt veriſimile, quòd hæredi conceſſerit facultatem faciendi id, quod non fieri ipſe expreſſit in alia clauſula.
- 26 Vnde eo ipſo, quòd aliter factum eſt ab eo, cui eligendi facultatem teſtator conceſſit, nihil aliud fuit, quàm circumuenire voluntatem defuncti; quod indignum eſt.
- 27 Nec hæres audiendus, qui nititur contra illam.
- 28 Eligendi facultate quantumcumque liberè conceſſa, ad electionem doloſam mandatum datum non præſumitur.
- 29 Electio doloſè facta nulla eſt.
- 30 Is, cui electio commiſſa eſt, vtrùm ex odio, aut inimicitia excludere poſſit eam, qui generaliter vocatus eſt; vbi conſtituitur differentia inter odium & inimicitiam hæredis.
- 31 Teſtator iu caſu Authori propoſito, quòd non dederit patri liberam, aut voluntariam eligendi facultatem, ſed potiùs ſubalternauerit perſonas, ad quas ordinatam affectionem habebat, vt hoc numero latiùs probatur, & l. hæredes mei, §. finali, ff. ad Trebel. nonnullis exonatur, & num. ſeq. & vide infrà numero 46. & ſeq. & num. 54. & 55.
- 32 Eligendi facultatem habens de pluribus vocatis alternatiuè, inter quos eſt ordo affectionis, non poteſt eligere de ſecundò nominatis, niſi primis deficientibus.
- 33 In conceſſione facta pro filio, aut filia, exiſtente filio, filia eligi non poteſt.
- 34 Verba illa, hijo, ò hija, mayor, in diſpoſitione, aut electionis conceſſione appoſita, ordine ſucceſſiuo intelligenda, & primo loco nominatum præferendum, maſculúmque ante fœminam admittendum, etiam ſi fœmina ætate maior ſit, & natu maior filius ſit vocatus.
- 35 Ad faciendum Maioratum in vnum ex filijs, vel filiabus, quem quis elegerit, ſi alicui concedatur licentia per Regem, ſtante maſculo, in fœmina Maioratus non poteſt fieri.
- 36 Etiamſi in licentia adiiciatur, qùòd Maioratus fiat in filio, aut filia, quem pater voluerit, quoniam talia verba debent intelligi ſecundùm ordinem à iure præſcriptum, idque ex ſententia quorundam , contra verò ex ſententia Molinæ, de qua latiùs agitur infrà, ex num. 56. cum multis ſequentibus, vbi vide omninò.
- 37 Teſtatoris diſpoſitio recipit interpretationem à iure, & conſuetudine, atque rei, de qua agitur, natura.
- 38 Teſtator aut Maioratûs inſtitutor, in dubio ſe referre videtur ad leges, ſtatuta, & conſuetudines eius loci, aut regionis in qua teſtatur, aut maioratum inſtituit.
- 39 Clauſulæ primogeniorum in Hiſpania ſunt interpretandæ iuxta conſuetudinem quæ eſt in Hispania in ſucceſſione primogeniorum, & ſic, vt maſculus præferatur fœmina, & primogenitus cæteris fratribus ſecundò genitis.
- 40 Maſculus in Maioratu, licèt ſit minor natu, de more Hiapaniæ præfertur fœminæ.
- 41 Et in ſucceſſione Regni, lege quadam Partitæ ſic extat expreſſè deciſum.
- 42 Maioratis Hispaniæ, ad exemplum, & ſimilitudinem ſucceſſionis Regni debent regulari.
- 43 Teſtator in dubio cum diſpoſitione legis ſe conformare videtur.
- 44 Maximè, quando ex alijs ſcriptis in teſtamento id conſtat aperte, vt in hoc caſu conſtabat ex alia clauſula, quâ dictus teſtator in caſum, quo pater non eligeret, ſucceſſuros in Maioratu nominauit, & maſculos præferendos fœminis dixit.
- 45 Hæres quotieſcunque grauatur alternatiuè dare diuerſis perſonis, inter quas militat diuerſa ratio, licèt inter eas non detur ordinata affectio ſimplex diſiunctiua, ſi ne alternatiua non reſoluitur in coniunctam, nec tribuit hæredi grauato electionem, quamuis verba ad eum referantur, ſed ordine ſcripturæ denotat factam fuiſſe ſubſtitutionem.
- 46 Refertur ſingularis ſententia Gloſ. in propoſito, in cap. Metrop. 63. diſtinct. in verbo presbyteris, vbi gloſ. allegat text. in l. hæredes mei, §. fin. ff. ad Trebel. & illam gloſſam citat Dominicus.
- 47 Qui eleganter explicat, quando ſecunda pars alternatiuè in defectum primæ cenſeatur appoſita.
- 48 Qualitas perſonarum poſita in ſecunda parte alternatiuæ, quando eſt diuerſa à qualitate perſonarum poſita in prima parte, tunc alternatiua eſt ordinis, & non electionis.
- 49 In alternatiua cùm ponuntur duo, quæ eiuſdem naturæ ſunt, tunc vtrumque eſt in obligatione: cùm verò in ſecunda parte alternatiuæ, aut in vnaquaque parte illius apponuntur duo quæ diuerſæ natura ſunt; tunc vtrumque in obligatione non eſt, ſed alterum tantum, & alterum eſt in facultate ſoluendi.
- 50 In alternatiua ex voluntate teſtatoris ceſſat electio, & ordo ſcripturæ præciſè obſeruari debet.
- 51 Reſpondetur obiectioni cuidam, quòd ſuperflua videretur clauſula illa teſtamenti, vbi dicitur, en vno de los hijos, ò hijas, que del quedaren, qual el quiſiere. Niſi electori licitum eſſet filiam ad ſucceſſionem Maioratus eligere, & numero ſeq.
- 52 Alternatiua ſui naturâ electionem concedit; ideò ſufficit verificari quamcumque partem alternatiuæ, intelligendo tamen, vt hoc numero, & ſequenti adnotatur, hoc eſt, modò alternatiua ſit propria, & vera; ſecus tamen ſi impropria, quia vna ſtat in defectum alterius ſub alternatis verbis augmentatiuæ; tunc enim ſeruandus eſt præciſè ordo ſcripturæ, non autem locus eſt liberæ electioni.
- 53 Quia iſta eſt alternatiua poſita ad ampliandam diſpoſitionem; ideò veræ alternatiuæ effectum non operatur.
- 54 Teſtator verba clauſulæ ſuperioris adiiciens, en vno de los hijos, ò hijas, que del quedaren qual el quiſiere, cuius mentis fuiſſe, aut qualiter eligendi facultatem conceſſiſſe videatur, eleganter declaratur, & text. in l. hæredes mei, §. finali, ff. ad Trebel. optimé, & verè enucleatus relinquitur.
- 55 Teſtator in caſu prædicto per adiectionem verbi illius, qual el quiſiere, naturam diſpoſitionis non alterauit, nec etiam regulas iuris, vt hoc numero demonſtratur, & ibidem eleganter expenditur text. in d. 1. hæredes mei, §. finali, ff. ad Trebel.
- 56 Ludouici Molinæ ſenentia contraria his, quæ dicta fuêre ſuprà, numero 35. 36. & ſequent. refertur, vt ſcilicet elector, cui libera facultas eligendi conceſſa eſt, poſſit ad Maioratûs ſucceſſionem, filiam etiam natu minorem, omiſſo filio primogenito eligere; & eidem pluribus modis reſpondetur, vt latè adnotatur hoc numero, vbi traduntur nonnnulla, quæ longa Authoris conſìderatione digeſta ſunt, & ſcripta, nec alibi inuenientur ſic adnotata.
- 57 Ludouici Molinæ ſententia poſito quòd ſuſtineri poſſit, (quod Authori durum videtur) deberet intelligi in terminis, in quibus ipſe quæſtionem propoſuit, nempe quando eligendi facultas non fuit data alternatiué, ſed copulatiuè inter filios, & filias, vt ipſe loquutur, & ſic coniungendo per ſonas verbis, quæ propter vnitatem ſermonis quaſi in vnum corpus redactæ ſunt.
- 58 Et verbum entre, latinè inter, diſtribuit æqualiter facultatem eligendi eodem tempore inter filios & filias.
- 59 Et conſequenter reſultat effectus, qui à præfato Authore conſideratur: in quem expendi poteſt text. in l. cùm quidam, ff. de legatis ſecundò, vt hoc numero adnotatur.
- 60 At in terminis caſûs Authori propoſiti, diuerſum eſt, quoniam electio non liberé, ſed alternatiuè data fuit en vno de ſus hijos, ò hijas, &c. quod in effectu fuit, corpora duo perſonarum facere.
- 61 Quia alternatiua, ò latinè vel, diſiungit verba, & ſenſum; ſic vt factus ſit primò vnus gradus filiorum, & in defectum eius, augmentatiuè, vel ſubſidiariè alius gradus filiarum, cap. 1. de eo qui ſibi vel hæredibus ſuis.
- 62 Vbi, quia conceſſio fuit alternatiua, hijos, ò hijas, dum filij extiterunt, ſuccedere non potuerunt, nec admitti fœminæ.
- 63 Et quamuis ille text. loquatur in feudis, nihil intereſt, quia alterata res erat per pactum concedentis, qui fœminas admiſit: & ſic illius textus vis conſiſtit in forma pacti per alternatiuam, vel quæ tantùm operatur, vt faciat, quòd omnes filij videantur poſiti ex vna parte, & latere, & fœminæ ex alia parte.
- 64 Text. in l. vnum ex familia, §. ſi de Falcidia, ff. de legatis ſecundò, nihil obeſſe Authoris reſolutioni anteà traditæ, vt hoc numero adnotatur.
- 65 Elector, cui electio competit ex vltima voluntate, ſi extra vltimam voluntatem, hoc eſt in quacunque diſpoſitione inter viuos elegerit, ampliùs variare non poteſt.
- 66 Ex pluribus electis, vbi non poteſt poſſidere niſi vnus ſolus, primò nominatus preæfertur alteri.
- 67 Electorem in caſu Authori propoſito inter viuos elegiſſe probatur.
- 68 Verba licèt enuntiatiua ſint, probant nihilominùs in caſu Authori propoſito electionem, nominationem, ſeu inſtitutionem anteà factam.
- 69 Verba enuntiatiua eius quod tempore enuntiationis, aut aſſertionis eſſe poteſt, plenè probant.
- 70 Verba enuntiatiua omninò probant, quando enuntiatio pertinet ad rem, quæ pendet ex declaratione animi enuntiantis.
- 71 Verba enuntiatiua, quando ſcienter proferuntur ſuper eo, ſuper quo partes ſibi poſſunt præiudicare, ſic probant, vt non admittatur probatio in contrarium.
- 72 Pronuntiari, atque affari aliquid, trifariam poſſe, diſpoſitiuè, aſſertiuè, & enuntiatiuè.
- 73 Verba enuntiatiua quæ ſint?
- 74 Verba diſpoſitiua quæ dicantur?
- 75 Verba aſſertiua qualiter proferantur.
- 76 Verba enuntiatiua propter aliud emiſſa, regulariter diſpoſitionem non inducunt, prout hoc numero, remiſſiuè tamen, latiſſimè explicatum traditur, & limitatum, & vide num. ſequent.
- 77 Verba enuntiatiua, quoties proferuntur per tempus præteritum, aut id, quod enuntiatur, eſt præteriti temporis, diſpoſitionem inducunt.
- 78 Maximè, ſi ipſemet qui refert, & enuntiat aliquam ſuam voluntatem de præterito, talis eſt, quòd poſſet ipſe adhuc ex integro illam facere, & ſic diſponere.
- 79 Verba enuntiatiua diſpoſitionem inducunt, quando proferuntur ſuper his, qua dependent à voluntate partium, & ſuper quibus poſſunt liberè diſponere.
- 80 Verba enuntiatiua diſpoſitionem inducunt, quoties id quod enuntiatur, neceſſarium eſt ad id, de quo agitur.
- 81 Verba enuntiatiua, quoties per modum cauſæ proferuntur, diſpoſitionem inducunt, ſicut ſi eſſent diſpoſitiua.
- 82 Habens nominare ad emphyteuſim aliquem, ſi per verba enuntiatiua nominationis granauit eum, eo ipſo inducitur diſpoſitio & nominatio.
- 83 Poſitus in conditione, an cenſeatur electus, aut nominatus?
- 84 Ludouici Molinæ traditio, de qua ſuprà ex numero 65. poſita quòd vera non eſſet, adhuc tamen in caſu Authori propoſito defendi deberet, variationem licitam non eſſe electione ſemel facta, idque ex ratione, quæ hoc numero & ſequenti aſſignatur.
- 85 Eligens ex conceſſione, aut commiſſione teſtatoris, in eligendo ſequi tenetur voluntatem tacitam, vel præſumptam teſtatoris ipſius, nec poteſt variare, aut à declaratione ſemel facta recedere, quando conſtat iuxta confeſſionem, aut declarationem ipſiusmet eligentis (ex qua de voluntate teſtatoris conſtat) electionem fuiſſe factam.
- 86 Res quando ſubrogatur cum facultate regiæ in locum alterius, quæ erat etiam vinculata, cum omnibus qualitatibus, & conditionibus ſubrogata remanet, cum quibus erat prima.
- 87 Voluntas non minùs deducitur, ſeu colligitur ex factis, quàm ex verbis, imò potentius demonſtratur, & probatur factis, quàm verbis: quia facta effectum oſtendunt, verba aliquando contra voluntatem proferentis ſunt.
- 88 Teſtator, quando committit jateri, vt pro eo Maioratum, vel meliorationem faciat in aliquem filium; an ſufficiat, quòd commiſſarius coram teſtibus dicat, ſe velle eligere ad Maioratum talem filium.
- 90 Electio, ſeu nominatio ad Maioratum, an facta cenſeri debeat, ſi fiat actus in fauorem alicuius, qui non poteſt ſtare, niſi ſuppoſita nominatione, aut electione.

SIngularis occurrit, & in praxi valdè neceſſaria quæſtio, & quæ ita ex profeſſo, vt neceſſarium eſt, à nullo ex Recentioribus pertractatur, ſi ponamus, quòd teſtator fratre ſuo aut alio conſanguineo hærede ſcripto, petierit ab eo, aut illi commiſerit, & mandauerit, vt ex bonis ſuis, vel aliqua parte eorum, inſtituat, ſiue faciat Maioratum in aliquem ex filiis, aut filiabus eiuſdem fratris, aut conſanguinei, vel etiam teſtatoris ipſius, in ea parte, in qua Maioratus licitè inſtitui poteſt per parentes, vel in omnibus bonis, aut maiori parte eorum cum facultate regia ad id conceſſa, an tunc frater, vel conſanguineus, aut alius quicumque, cui facultas eligendi ſit relicta, etiam libere, teneatur præcisè ordinem literæ, ſiue ſcripturæ ſeruare, & conſequenter filiis maſculis exiſtentibus, eligere, aut nominare aliquem ex eis ad Maioratum, an verò filio maſculo prætermiſſo, filiam fœminam ad Maioratum eligere valeat. Et dubium conſiſtit in hoc, quòd eligendi facultas expreſsè, aut abſolutè conceſſa non eſt in caſu prædicto, quamuis verba prima facie inſpecta, liberam ligendi facultatem denotare videantur: & ſic omninò incertum eſt, an libere cenſeatur data electio; an verò ordine ſcripturæ videantur filij, & filiæ ad ſucceſſionem inuitari in quo dubio conſultus ego olim, cùm caſus hic in terminis occurriſſet in ciuitate de Guadalaxara, primus quidem omnium ſcripſi, & non mediocriter inſudaui, & poſtquam verbo, & in ſcriptis Prætorem illius ciuitatis informaui, nullo alio cauſam defendente, primam ſententiam pro me tuli (alij poſtmodum ſcripſerunt, ſed non ita exactè aut nihil quidem addentes) idcircò, non abſque maxima vtilitate futurum exiſtimaui, ſi hoc capite recenſerem nonnulla, quæ dubij præfati reſolutionem præſtant, & futuris negotiis multis decidendis non modicam vtilitatem afferre poſſunt, & pro clariori intelligentia præmitto, quòd Petrus Ruyz de Alarcon, ex primo matrimonio habuit vnicum dumtaxat filium Bernardum de Mata, qui defuncta iam matre, & nullum filium relinquens, cùm in extremis eſſet, condidit teſtamentum, & patrem ſuum dictum Petrum Ruiz de Alarcon liberé, vt debuit, hæredem inſtituit, poſtmodùm verò petijt ab eo, quòd de certis bonis faceret vinculum, & Maioratum, en vno de ſus hijos, ò hijas que del quedaren, qual el quiſieſſe, vt pars aduerſa dicit; iam enim ſecundò nupſerat, & filias habebat ex ſecundo matrimonio dictus pater eius, qui mortis tempore, atque in teſtamento ſuo filiam quandam, nomine D. Catharinam Carrillo, ad dictum Maioratum nominauit, cum haberet filium maſculum ex eodem ſecundo matrimonio natum, qui D. Petrus Ruiz de Alarcõ, & Sotomaior nuncupabatur. Lis ergo, & quæſtio orta eſt ſuper Maioratu prædicto, & dicta D. Catharina petebat poſſeſſionem illius ex teſtamento patris, in quo erat nominata, contendebátque patrem prædictum lici. tè poſſe vigore clauſulæ prædictæ nominare eam; ego autem in contrarium dicebam, ex clauſula dicti teſtamenti Bernardi de Mata, non potuiſſe patrem eius, cùm filius maſculus exiſteret, filiam fœminam ad Maioratum nominare, & ſic dictum D. Petrum eſſe verum, & legitimum ſucceſſorem, & conſequenter in poſſeſſione bonorum dicti Maioratus tuendum, nihílque prodeſſe teſtamentum parris dictæ filiæ ad poſſeſſionem petendam, niſi conſtaret prius, quòd pater eius ſic diſponere, & reſtari potuiſſet; quoniam in quocumque actu voluntas, & poteſtas requiritur: quæ duo actum perficiunt ſecundùm Philoſophum, & notatur in cap. cum ſuper Abbatia, verbo, poſſet, & volet, de officio delegat. l. nolle, vbi Baldus, ff. de acquirenda hæreditate, l. omne verbum, & ibi Bald. in vlt. notabili, C. communia de legat. Abbas in cap. ſacerdos, de officio delegati, Aimon Craueta de antiquit. temporum, 1. ſect. incipit, Ampliatur nunc, num. 52. fol. 36. Cephalus, in conſ. 235. num. 24. lib. 2. Rolandus in conſ. 35. num. 21. volum. 3. Franciſcus Burſatus in conſ. 396. num. 24. lib. 4. Burgos de Paz 5. part. l. 3. Tauri, num. 1442. Molina de Hispanorum primogeniis libro primo, capit. vigeſimo quarto, numero vigeſimo quarto, Surdus in conſ. vigeſimò ſeptimo num. 13. lib. primo Hyppol Riminal. in conſ. 255. num. 32. & 33. lib. 3. Hîc autem, poſito quòd fuerit voluntas, cùm tamen deficiat poteſtas taliter diſponendi, nullum quidem facit negotium teſtamentum prædictum, quòd autem defuerit poteſtas, facilé demonſtrabitur, ſi conſtituamus nonnulla, quæ magis ad rem faciunt: in primis, quod licèt prima facie, vt dixi, videatur, quòd dictus Bernardus de Mata dederit liberam facultatem patri ſuo eligendi ex filiis aut filiabus, quem voluerit, & ſic maſculo prætermiſſo, fœminam filiam eligere; tamen contrarium eſſe verius, & filios maſculos primo loco nominatos fuiſſe, filias verò ſecundo gradu ſubſtituas in defectum maſculorum, conſtat ex illis verbis. En vno de ſus hijos, ô hijas que del quedaren, idque ratione ſequenti. Nam licèt disjunctiua poſita inter perſonas honoratas, reſoluatur in coniunctam, & copulatiuam l. cùm quidam, C. de verb. ſignificat. id tamen non procedit quoties disjunctiua, aut alternatiua ponitur inter perſonas, inter quas cadit ordinata affectio; tunc enim non reſoluitur in coniunctam, nec cenſetur hæredi data electio, ſed denotat ordinem, & vltima pars cenſetur poſita in defectum prioris, per text, valdè ſingularem in l. cùm pater, §. à te peto, ff. de legat. 2. vbi dicit Iureconſultus in hunc modum: A te peto, marie, ſi quos liberos habueris, illis prædia relinquas, vel ſi non habueris, tuis, ſiue meis propinquis, aut etiam noſtris liberis, non eſſe datam electionem, ſed ordine ſcripturæ factam ſubstitutionem respondi, & ibi notant Bartolus, Paulus, Alex. Cuman, & cæteri Scribentes communiter, Iaſon in d.l. cum quidam, nu. 2. & in l. Gallus §. quidam recté, ff. de lib. & poſth. col. 6. in verſ. Secundò amplia. Alex. in conſ. 30. col. 1. lib. 2. Decius in conſ. 319. In canſa iſtorum nobilium, num. 6. Socin. in conſ. 52. num. 6. lib. 1. Iulius Clarus §. teſtamentum, quæſt. 80. num. 5. Ioan. Ceph. in conſ. 53. num. 69. lib. 1. Menoch. in conſ. 187. num. 20. & ſeqq. lib. 2. Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap. 6. num. 7. & lib. 2. cap. 11. num. 36. Mieres de maioratu, in initio ſecundæ partis, num. 34. Angulus ad leges meliorationum. l. 11. gloſſa 8. num. 9. Iacobus Cancerius variarum reſolutionem. cap. 1. de ſubſtitutionibus, num. 51. Angelus Matheacius de legat. & fideicom. lib. 2. cap. 13. Aluaradus de coniecturata mente defuncti, lib. 4. cap. 2. num. 12. vbi num. 14. & ſeqq. ex alijs probat, in Maioratibus præſumptionem ex ordine ſcripturæ ortam, magni momenti eſſe, & nonnulla dicit in propoſito Mieres vbi ſuprà. num. 31. In primogeniis autem aut maioratibus, quòd detur ordinata affectio inſtitutoris inter filios & filias, & inter maſculos, & fæminas certum eſt, quia per maſculos familia, & agnatio illius conſeruatur, & non per fœminas, vt pote, cum illarum ſucceſſio agnationis conſeruationi repugnet, vt ſuprà, cap. 4. huius lib. latiſſimè probatum eſt; fœmina namque familiæ ſuæ, atque agnationis eſt caput, & finis, l. pronunciatiò, §. familiæ ff. de verbor. ſignificat. l. Iureconſultus. §. 1. ff. de gradibus cognat. nomenque & memoria Maioratum inſtituentis, meliùs conſeruatur per maſculum, quàm fœminam, vt ſcribunt Romanus ſingulari 474. Barbatia in conſ. 37. volum. 3. Ruin. in conſ. 110. num. 14. volum. 2. & multos referens Simon de Prætis de interpretat., vlt. volunt, lib. 2. interpret, 3. dubitat. 1. ſolut. 11. num. 2. fol. mihi, 146. Gaſpar Baëtius de nou meliorandis dotis ratione filiabus, cap. 2. num. 22. ipſi namque maſculi, honorem, ſplendorem, & dignitatem familiarum tuentur, & conſeruant, iniurias propulſant, atque illatas vendicant, vt ſcribit Ioannes Chephalus in conſ. 306. num. 72. lib. 3. & latè adnotarunt Tiraquellus de primogenitura, quæſt. 4. ex num. 13. cum ſeqq. Modernus in conſuet. Pariſien. titul. 1. §. 8. gloſſa 3. num. 30. & gloſſa 4. num. 15. in fine Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 2. cap. 1. num. 3. Mieres de maioratu, in initio primæ partis num. 2. & quæſt. 3. in princip. Vnde multò magis, ſi ſit nobilis, fama, & nomine clarus, (qualis fuit teſtator, & inſtitutor huius Maioratus) credendum eſt, quòd deſiderauerit familiæ ſuæ fauere, eamque propagare, & conſeruare, vt eleganter adnotauit Zaſius in conſ. 2. num. 13. in fine, & ſeq. & ideò a teſtatoribus noſtri temporis præfertur, & magis honoratur maſculinus sexus, quàm fœmininus, vt tradit Mantica de coniectur. vltim. volunt. lib. 6. tit. 15. n. 1. & 2. fol. 240. maximè in Maioratibus, quorum natura genuina & finis eſt, vt per eorum inſtitutionem, agnationis, & familiæ conſeruatio fiat in futurum, poſt Tiraq. Conar. Ludouic. Molinam Padillam, Mieres & alios aduertit Ioan. Garſia in tract. de nobilitate, in diuiſione operis, num. 38. & quòd prædictus inſtitutor Maioratus, hanc ordinatam affectionem, quam habebat, conſiderauerit, illamque obſeruari voluerit manifeſtè colligitur ex eo, quòd clauſula testamenti, & Maioratus dicti Bernardi de Mata, ſuper quo litigatur, tres in effectu continet partes. Prima eſt, in qua patrem ſuum hæredem inſtituit vniuerſalem in remanente omnium bonorum ſuorum, iurium, & actionum. quæ abſque dubio valuit de iure. Altera eſt, vbi dicitur. Al qual pido por merced, que de los bienes rayzes haga vinculo en vno de ſus hijos, ò hijas que del quedaren. Alia denique, & tertia pars eſt, vbi teſtator ipſe dixit: Y en caſo que el no hiziere el dicho vinculo, quiero y es mi voluntad, que deſpues de los dias del dicho Pedro Ruyz de Alarcon mi ſeñor, el dicho ſuelo de las dichas caſas, y heredad de Camarma del Caño, ſuceda en el hija maior legitimo, que del dicho Pedro Ruyz de Alarcon mi ſeñor quedare, y a falta de hijo varon, ſucceda en la hija maior legitima que dexare: y por eſte orden ſucceda en los deſcendientes dellos. Ex qua vltima clauſula, & verbis ſuprà dictis, manifeſtè colligi valeat, qualis, & quæ fuerit teſtatoris voluntas in ſecunda clauſula, in qua fuit conceſſa eligendi facultas; & conſequenter non fuiſſe datam electionem, ſed ordine ſcripturæ factam ſubſtitutionem. Nam in Maioratibus, fideicommiſſis, & vltimis voluntatibus, ſicut præcedentia declarant ſequentia; ſic è conuerſo dubia defuncti voluntas quæ præceſſit, declaratur, & coniecturatur ex ſubſequenti, quæ clara, & aperta eſt l. ſi ſeruus plurium, §. fin. ff. de legat. 1. l. 1. ff. de rebus dubijs, l. ſi cum fundum, ff. de verb. oblig. & poſt Tiraquellum ab eo relatum, adnotauit Mieres de maioratu, in initio ſecundæ partis, num. 42. verſiculo 14. vbi dicit hanc eſſe non modicam coniecturam, tradunt etiam Socin. Iun. in conſil. 65. num. 11. volum. 4. Pariſ in conſil. 73. num. 19. lib. 2. Mantica de coniecturis vltim. volunt. lib. 11. tit. 14. num. 22. Menochius lib. 4. præſumptione 54. numero 24. Achilles Pedrocha in conſil. 28. numero 138. Ioannes Guttierrez in conſ. 18. num. 38. vbi ex multis probat, obſcuram teſtatoris voluntatem ex aliis in teſtamento expreſſis declarari, quod etiam ſuperiùs relati adnotarunt, & qualis fuerit ab initio voluntas, ex actu ſequenti, aut verbis ſequentibus declaratur, l. ſed Iulianus, §. proinde, ff. ad macedonianum. l. cum quis, C. de naturalibus liberis. Crotus in conſil. 66. num. 1. Decius in conſil. 490. num. 9. & in conſil. 559. num. 1. & in conſ. 644. num. 8. Et ſic teſtator ipſemet qui in ordine ſuccedendi ad Maioratum, aut in hac ſecunda clauſula, & vocatione ſpeciali, quam in deſectum electionis parentis ſui fecit, prætulit filium maſculum filijs fœminis, quas in deſectum maſculorum vocauit, credendum eſt neceſſariò, quòd etiam voluerit vt is, cui electionem commiſit etiam liberé, eundem ordinem ſeruare teneatur, & maſculos debeat fœminis præferre, ſicut & ipſe prætulit expreſſim; quod apertè probatur ex his, quæ multùm ad propoſitum ſcribunt Ruinus in conſ. 110. num. 15. & ſequent. lib. 2. Socinus in conſi 141. num. 26. volum. 2. Ferdinandus Loazes in repetitione §. diui, legis, filiusfamilias, ff. de legat. 1. num. 198. & 199. Ioannes Guttierrez dicto conſ. 18. num. 39. nulla enim eſt in iure certa magis regula, aut ſecurior doctrina, ad teſtatoris defuncti voluntatem probandam, quàm ea, quæ ſumitur ex ipſius expreſſa diſpoſitione, quæ totum facit, lege ex facto, ff. de hæredibus inſtituendis, l. cùm quæſt. C. de legat, cum alijs vulgatis, Ripa in l. hæredes mei, §. cum ita, num. 31. ff. ad Trebellian. tutiorque interpretatio eſt, quâ ſcriptis in teſtamento adhæremus, argumento text. in l. ſi alij, ff. de vſufruct. legato, & in l. cum virum, C. de fideicommiſſis, & cum Caſtrenſi, eleganter aduertit Marſarius in conſil. 7. fol. 83. in antiquis, & confirmatur conſideratio, & ratio ſuperior, quia tempore teſtamenti dicti Bernardi de Mata, erant iam natæ dicta D. Catharina Carrillo, & aliæ ſorores eius, ſed dictus D. Petrus de Alarcon natus non erat, nec alius filius maſculus procreatus, & quamuis habeatur maior affectio, & dilectio ad eos, qui ſunt nati, & cogniti tempore factæ diſpoſitionis, quam ad eos, qui nec nati ſunt nec cogniti, vt ex alijs probarunt Mieres de maioratu, 2. parte, quæſt. 6. num. 16. Maſcardus de probationibus, tom. 1. concluſ. 67. num. 5. & 6. & num. 8. Decianus in conſ. 1. num. 14. lib. 2. Paulus Leonius Patauinus in conſ. 27. num. 103. inter conſilia vltimarum voluntatum, volum. 2. fol. 53. Achilles Pedrocha in conſil. 20. num. 68. & 69. & notarunt Baldus in l. Lucius, ff. de hæredibus inſtituendis, Alexander in conſ. 52. colum, 1. volum. 4. Oldra. in conſ. 141. colum, 2. in princip. & eſt optimus text. in l. alumnos, ff. de manumiſſis vindicta, ibi In quo inſtruendo propenſiorem animum habuit. Quem ſingularem dicit Romanus in conſil. 231. num. 3. l. qui filiabus, ff. de legatis primò: nihilominùs tamen filiabus patris ſui, aut ſuis ſororibus iam natis, & cognitis tempore factæ diſpoſitionis, expreſſim prætulit filios maſculos ex dicto patre eius naſcituros; vnde credendum eſt, quòd ſemper illos præferre voluerit in alijs clauſulis præcedentibus, in quibus patri electionem commiſit, & iuxta hæc intelligenda, & regulanda verba ſuperioris diſpoſitionis, ex his, quæ ſcripſerunt Modernus Pariſ, in conſ. 1. à num. 18. Marſarius in conſ. 6. num. 5. Simon de Prætis in conſ. 161. num. 19. Pinellus in l. 3. C. de bonis maternis, num. 24. Achilles Pedrocha in conſil. 3. num. 21. in fine; ſic, vt per clauſulam ſupradictam quâ dictus teſtator, in caſu quo parer eius vinculum non feciſſet, primo loco filium eius maiorem maſculum primogenitum, & in defectum eius, filiam fœminam primogenitam nominauit, declarata videatur clauſula alia, in qua patri ſuo electionem dederat: & conſequenter, vt quemadmodum teſtator ipſe in ſua vocatione non vocauit fœminam, niſi in defectum filij maſculi, nec aliter admitti fœminam voluit, quàm ſi maſculus non exiſteret; pariter quoque, atque eodem modo voluerit, vt pater eius, cui electionem commiſit, ſe hiberet in electione, nec aliter ſucceſſores eligeret: Nam quod ipſe viuus facturus eſſet, aut quod in defectum electionis hæredis fieri expreſſit, idem ab hærede ſuo faciendum eſſe iuſſiſſe intelligitur, vt dicit pulchrè text. ſingularis in l. cùm ſeruus, ff. de condit & demonſt. l. ab exhæredati ſubſtituto, ff. de legat. 1. ibi: Quæ ille ſi viueret debiturus erat, 1. poſtulante, ff. ad SC. Trebel, ibi: Cæterùm exiſtimo idem in hærede citu eſſe conſtituendum, quod in illo conſtitutum eſt. Nec eſt veriſimile, quòd hæredi conceſſerit facultatem faciendi id, quod non fieri expreſſit in alia clauſula, ex eiſdem iuribus & Authoribus numeris præcedentibus relatis. Vnde, eo ipſo, quòd aliter factum, aut diſpoſitum eſt à patre prædicto, nihil a iud fuit, quàm circumuenire voluntatem defuncti, quod indignandum eſt, vt dicit text, in l. ſi quis pecuniam, ff. ſi quis omiſſâ cauſâ teſtamenti, nec hæres audiendus, qui nititur contra illam, l. illis libertis, 83. ff. de condition. & demonſtration. Nec etiam credendum, quôd electione eo modo, aut quantumcunque liberè conceſſa doloſe eligere potuerit pater ipſe, vel ad electionem doloſam mandatum datum præſumi, per text. in l. creditor, §. Lucius, ff. mandati, l. ſi procurator, ff. de conductione indebiti: quas nonnullis exornant Molina de Hiſpanorum primog. lib. 2. c. 5. n. 15. & ſeq. Achilles Pedrocha in conſ. 36. n. 149. vbi concludunt, electionem dolosé factam nullam eſſe, quod melius procedit in caſu prædicto, in quo dictus Petrus Ruiz de Alarcon excludit dictum D. Petrum de Alarcon filium eius, & nominauit dictam filiam propter odium & inimicitiam, quam habebat cum vxore eiuſdem filij, cum qua vt ipſe pater dicebat, contra ſuam voluntatem nupſit dictus D. Petrus de Alarcon, id autem ſufficiens eſſe non debuit, vt negligere poſ. ſet nominare illum, ſicut filius eius teſtator voluerat, vt ad text. in l. 3. §. ſi emancipatus, ff. de contra tabulas, eruditè oſtendit Decianus in conſ. 13. num.15. & 17. lib. 1. & ratione concludenti probatur, quia cùm inimicitia hæc, aut odium teſtatoris prædicti non eſſet, ſed ipſiuſmet hæredis, in conſideratione haberi non debuit, ad effectum, vt dictus D. Petrus excludi poſſet à iure ſuccedendi, quod ex voluntate teſtatoris habebat, argumento text. in. l. cum pater, §. rogo. ff. de legat, 2. iuncto text. in. l. cum filius §. pater, eodem titul, intelligendo eum text, prout rectè inducit Imola, vt hanc differentiam conſtituat, in d. §. rogo, poſt Bartolum ibi relatum, qui ita magiſtraliter & verè conſiderauit diſtinguendos caſus, vt ſcilicet inimicitia, & odium teſtatoris ſufficiens ſit ad excludendum eum, qui generaliter vocatus eſt l. Lucius Titius §. Lucius Titius Damam, el 2. ff. de legat. 2. Rubeus Alexand. dicens ſe ita de facto conſuluiſſe in l. Gallus, §. quidam rectè ff. de liberis & poſth. Molina de Hisp. primogeniis, lib. 2. cap. 11. num. 8. Mieres de maioratu 1. part. quæſt. 48. ex num. 33. odium tamen hæredis, aut eius, cui electio commiſſa eſt, ſufficiens non ſit, argumento text. ſingularis in l. vnum ex familia, §. fin. ff. de legatis 2. & eorum quæ ſcribit Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap. 9. num. 2.

Et per hæc patet reſponſum ad vnum ex fundamentis præcipuis, in quo moueri poteſt contraria pars; nempe, quòd per verba ſuperiùs relata, Haga vinculo en vno de ſus hijos, ô hijas, que del quedaren, qual el quiſiere. Eligendi facultas cenſeatur conceſſa Item quod alternatiua illa, suâ naturâ liberam videtur electionis libertatem includere; & conſequenter, quòd dicta filia, omiſſo etiam filio maſculo. eligi potuerit: euidentius tamen, & quidem concludenter, conſlabit ſolutio, ſi in vi præfatæ alternatiuæ, aliquantulum latiùs inſiſtendo, ante alia conſtituam, quòd verè teſtator in caſu prædicto & in verbis ſuprà relatis (dato pro vero quòd verbum illud, qual el quiſiere, à teſtatore adiectum fuerit) non dedit patri liberam, aut voluntariam eligendi facultatem, nec verè, aut proprè alternatiua fuit electio, ſed potiùs teſtator ipſe ſubalternauit perſonas, ad quas ordinatam affectionem habebat, & ſic præferri debet primò nominatus, hoc eſt filius maſculus; nam ordo verborum deſcribit ordinem intellectus, vt ad text. in l. cum pater. §. à te peto, ff. de legatis ſecundo, tradiderunt Baldus n. 3. & Caſtrenſis num. 2. in l. cum quidam, C. de. verborum ſignificatione, & eſt text. valdè ſingularis in l. hæredes mei. §. finali. ff. ad Trebel. vbi alternatiua poſita inter perſonas nominatas, ex præſumpta mente diſponentis ordinis eſt, & non electionis, & per illam eligendi facultas cenſetur prohibita, vt conſtat ibi: Non rectè mulierem electuram: & optimè aduertunt Felinus in c. inter cæteras, de reſcriptis num. 4. fallentia prima, Ripa in d.l. hæredes mei §, fin. num. 7. verſi. vnde aliter, Ruin, in l. Gallus, §. quidam rectè, num. 46. & 47. & num. 52. & 60. & 61. ff. de lib. & poſth. Idem in conſ. 92. num. 7. lib. 2. & ſic filiæ in caſu præſenti cenſentur nominatæ ſub conditione ſi filij maſculi non exiſtant, ex dictis iuribus, & Authoribus, & text. in d.l. cùm pater, §. à tepeto, ff. de legat. 2. vbi dictum facit: Tuis, ſiue meis propinquis Et ideò, vt ſeruaretur ordo alternatiuæ, propinqui mariti, qui erant extranei, præferuntur propinquis vxoris, quæ teſtamentum condidit, vt etiam notarunt Alex. in conſ. 119. num. 2. & num. 6. lib. 5. Rubeus Alexandrinus in conſ. 40. num. 9. qui duo Authores concludunt, quòd in alternatiua diſpoſitione, ſecundo loco vocati, ita demum admittuntur, ſi primo loco vocati defecerint, & non aliter, per text. in d.l. hæredes mei. §. fin. per quem etiam Iacobus Cancerius variarum reſolutionum, lib. 1. cap. 1. num. 53. adnotauit, quod habens facultatem eligendi de pluribus vocatis alternatiuè, inter quos eſt ordo affectionis, non poteſt eligere de secundò nominatis, niſi primis deficientibus; & in concessione facta pro filio aut filia, quòd existente filio, filia atur eligi non poſſit. ex eiſdem iuribus iudicatum refert Deciſio Gamæ 260. num. 2. & Additionator eiuſdem in add. ad deciſionem 51. & 140. in fin. fol. 40. cum Mantica, & aliis probauit, verba illa, hijo, ò hija maior, in diſpoſitione, aut electionis conceſſione appoſita, ordine ſucceſſiuo intelligenda, & primo loco nominatum præferendum, ſic vt quamuis filius, aut filia natu maior vocetur, adhuc tamen filius maſculus etiam ætate minor præferri debeat, ex communi praxi huius Regni, & quia non eſt eadem, ſed diuerſa maſculi, & fœminæ ratio, vt concludit Additionator ipſe in addit, ad. d. dec. 51. & 340. vbi vide cùm neceſſe fuerit: eiuſdem etiam ſententiæ ſuit Gregorius Lopez in l. 2. titulo 15. partita. 2. verbo, fijo varon, & in l. 3. tit. 13. partita 6. verbo, mugeres, verſiculo, & ex his inferre poteris: vbi affirmat quòd ſi concedatur licentia per Regem ad faciendum Maioratum in vnum ex filiis, vel filiabus, quemquis elegerit, quòd ſtante maſculo non poterii fieri in fœmina: & quamuis de illius doctrina dubitet Aluaradus de coniecturata mente defuncti, l. 2. c. 3. §. 4. num. 48. & ab ea diſcedat Molina de Hiſpanor. primog. lib. 2. cap. 5. num. 6. id tamen nihil obeſſe, ſtatim probabitur: & Gregorium ipſum ſequutus eſt Mieres de maioratu, prima parte, quæſtione 16. n. 4. vbi in hunc modum ſcribit, poſtquam Gregorij ſententiam retulit & probauit. Et iſta procedunt etiam, ſi in facultate regia adiiciantur hæc verba: Podais hazer mayorazgo en el hijo, ò hija, que quiſieredes; nam talia verba debent intelligi, & moderari ſecundum ordinem à iure præſcriptum, & rationem eius, quod conſtat ex iam dictis, & l. ſi quando, C. de inofficioſo teſtamento, cum ſimilibus. Antea verò ex num. 1. conſtanter probauerat, quòd ſi quis habeat à Principe facultatem faciendi Maioratum in vnum filium, non poſſit facere Maioratum in filiam, & quòd filia, licèt ſit capax Maioratûs, hoc intelligitur in defectum maſculorum, & non aliàs. Quæ omnia in caſu præſenti optimè militant, tum ex dictis ſuprà, num. præcedentibus, tum etiam ex alia iuris doctrina, quòd teſtatoris diſpoſitio recipit interpretationem à iure, & conſuetudine, atque rei, de qua agitur, natura, l. nummis, l. librorum, §. quod tamen Caſſius, ff. de. legatis tertiò, l. Caius, vbi Bartulus num. 7. & alij Doctores communiter ff. ſoluto matrimonio & multis probant Julius Clarus §. teſtamentum, quæſtione 76. num. 11. & ſeqq. Mantica de coniecturis vltimarum voluntatum, l. 6. titulo octano, num. 13. & l. 11. titulo 14. num. 15. Molina de Hiſpanorum primogeniis, l. 1. cap. 3. num. 2. Mieres de maioratu, prima parte, quæſt. 48. num. 13. & multis ſeqq. Graſſus §. teſtamentum, quæſt. 76. num. 10. Peregrinus de fideicommiſſis, articulo. 17. num. 4. & inde teſtator, aut inſtitutor Maioratûs, quòd in dubio videatur ſe reſerre ad leges, ſtatura, & conſuetudines eius loci, aut regionis in qua teſtatur aut Maioratum inſtituit, poſt Decium, & Andream Siculum aduertit Gregorius Lopez in l. 3. titulo, 1.[...] partita ſexta, verbo, mugeres, & Molina vbi ſuprà, d. num. 3. Burgos de Paz iunior ciuilium quæſtione. 2. num. 72. & ſeqq. Clauſulæ etiam primogeniorum, quòd in Hiſpania ſint interpretandæ: iuxta conſuetudinem, quæ eſt in Hiſpania in ſucceſſione primogeniorum, & sic, vt maſculus præferatur fœminæ, & primogenitus cæteris fratribus ſecundò genitis, adnotauit Mieres de maioratu, prima parte, dicta quæſt. 48. n. 20. vbi refert Decium, & Barbaciam ſic tenentes, & anteà num. 16. ex aliis probat, quòd mulier, cùm marito concedit facultatem eligendi filium ad Maioratum, videtur tacitè ſe conformare cum iure communi, & legibus, & conſuetudinibus Hiſpaniæ, quæ præferunt filium primògenitum cæteris fratribus, & ſororibus, & de more Hiſpaniæ eſt, vt in Maioratu maſculus præſeratur fœminæ, licèt ſit minor natu, Couarruuias variar. reſ. l. 3. cap. 5. num. 5. Burgos de Pace in proœmio legum Tauri, num. 66. cum ſequent. Antonius Gomezius in l. 40. Tauri, num. 62. Molina de Hiſpanorum primogeniis, l. 3. cap. 4. num. 4. Matienzus in l. 6. titul. 7. gloſſa. 3. num. 27. l. 5. nouæ, collectionis Regiæ. Salazar de vſu & conſuetudine, cap. 12. num. 32. Auendañus in. l. 40. Tauri, gloſſa 9. num. 33. Doctor Spino in ſpeculo, gloſ. 19. de maioricatu, num. 84. & gloſſa. 20. de exhæredatione, num. 8. & in ſucceſſione, Regni habemus hoc expreſſum in. l. 2. tit. 15. partita. 2. ad cuius exemplum & ſimilitudinem regulari debent Maioratus Hiſpaniæ, vt poſt Caſtrenſem, & alios notarunt Couarruuias variar. l. 3. dicto cap. 5. num. 9. Peralta in l. 3. §. qui fideicommiſſum, num. 122. & num. 139. Simancas de primogen. Hiſpaniæ, l. 1. cap. 22. 23. & 24. Molina de Hiſpanorum primogeniis, l. 1. cap. 2. num. 16. Padilla in rubrica C. de fideicommiſſis, num. 6. Aluaradus de coniecturata mente defunct. l. 2. cap. 3. §. 3. num. 2. & cap. 4. num. 60. Antonius Gomezius in l. 40. Tauri, n. 11. Ioannes Guttierrez. Canonic. quæſt. l. 2. cap. 14. num. 26. & num. 50. Vnde ex natura Maioratuum, & iure, atque conſuetudine ſuccedendi in eis cum quibus credendum eſt quòd teſtator ſe conformare voluerit, ex text. in leg. hæredes mei, §. cum ita ff. ad Trebel. & multis exornant, at que latiſſimè explicant Mieres de maioratu, in initio ſecundæ partis, num. 15. & 16. Alciatus regula 3. præſumptione 32. Menochius in conſ. 172. num. 21. lib. 2. & lib. 4. præſumptione vltima, Graſſus, §. teſtamentum quæſt. 76. num. 25. & ſeqq. Alexander. Raudenſis de analogis, l. 1. c. 35. num. 47. Camillus Gallinius de verborum ſigniſicatione, lib. 10. cap. 9. 10. 11. & 12. ex fol. 267. cum ſeqq. maxime quando ex aliis ſcriptis in teſtamento id conſtat apertè, vt in hoc caſu conſtabat ex alia clauſula, quâ dictus teſtator in caſum, quo pater non eligeret, ſucceſſuros in Maioratu nominauit, & maſculos præferendos fœminis dixit, ex eiſdem Authoribus ſuperiùs citatis, in propoſito caſu dicendum eſt, verba illa diſiunctiua, ſiue alternatiua: En vno de ſus hijos ò hijas, intelligi debere ordine ſucceſſiuo in ſcriptura expreſſo. Quod etiam ſuadetur ex ſingulari doctrina Caſtrenſis in dict. l. cùm quidam, num. 2. C. de verborum ſìgnificatione, vbi ſingulariter adnotauit. quòd quotieſcunque grauatur hæres alternatiuè dare diuerſis perſonis, inter quas militat diuerſa ratio, licèt inter eas non detur ordinata affectio, adhuc tamen ſimplex diſiunctiua. ſiue alternatiua non reſoluitur in coniunctam. nec tribuit hæredi grauato electionem, quamuis verba ad eum referantur; ſed ordine ſcripturæ denotat factam fuiſſe ſubſtitutionem: & hæc doctrina confirmari poteſt ex ſingulari traditione Gloſſæ in propoſito, in cap. Metropolitano, 63. diſtinctione, in verbo, Presbyteris vbi gloſſa allegat text, in d.l. hæredes mei, §. finali, ff. ad Trebellian. & dicit in hunc modum: Hæc dictio vel, nò dat illis optionem, ſic vel ſic eligendi, ſed ordo verborum oſtendit, quo ordine debeant eligere; & optimè hoc deciditur ff. ad Trebellianum. l. hæredes in fine. Quam gloſſam citat Dominicus in cap. mandato, de præbendis in 6. num. 2. & in terminis meliùs quàm alibi in iure explicat, quando ſecunda pars alternatiuæ cenſeatur appoſita in defectum primæ, idem Dominicus in cap. licèt, de ſepulturis in 6. vbi probat expreſſim, quòd quando qualitas perſonarum poſita in ſecunda parte alternatiuæ, eſt diuerſa à qualitate perſonarum poſita in prima parte, vt in noſtro caſu, vbi priùs nominati fuerunt filij, poſtmodùm filiæ, in quibus quoad ſucceſſionem Maioratus diuerſa militat ratio, & diuerſa qualitas eſt, vt ſuprà probaui; quòd tunc alternatiua eſt ordinis, & non electionis, & ſequitur Felinus in cap. cum dilecta, de reſcriptis, columna 4. Verſic. & dicit Gloſſa, confert etiam ſingularis Theorica Ioannis de Imola in l. ſi quando, §. hæres, per text. ibi. ff. de legatis 1. vbi ad explicationem text. in l. Titio vſusfructus, ff. de vſufructu legato, adnotauit, quòd cùm in alternatiua ponuntur duo, quæ eiuſdem naturæ ſunt, tunc vtrumque eſt in obligatione, l. huiuſmodi. §. ſicut. ff. de legatis 1. l. duo rei ff. de verbor. obligat. Cæterum cùm in ſecunda parte alternatiuæ, aut in vnaquaque parte illius apponuntur duo, quæ diuerſæ naturæ, & conditionis ſunt, tunc vtrumque non eſt in obligatione, ſed alterum tantum, & alterum eſt in facultate ſoluendi, l. ſi quis ſtipulatus decem in mille, ff. de ſolutionibus; vnde ad propoſitum noſtrum, cùm in alternatiua prædicta Haga vinculo en vno de ſus hijos ò hijas perſonæ ſint diuerſæ naturæ, & conditionis, ſicut diuerſæ qualitatis, vt anteà dixi; ſequitur neceſſariò, quòd pater prædictus filium maſculum nominare debeat, maximè ob aliam clauſulam, quæ verba prædicta declarat, vt ſuperiùs dixi; atque ex illa voluntas teſtatoris manifeſtè colligitur, ex qua certum eſt, quòd in alternatiuis ceſſat electio, & ordo ſcripturæ præcisè obſeruari debet vt cum Felino tradit Caldas Pereira de nominatione emphyteutica, quæſtione. 10. num. 52. fol. 108. vbi ex num. 50. de alternatiua dicit nonnulla, ſed nihil tangit ex omnibus anteà dictis, ex quibus nouiſſimè nunc, ſiue multò poſtquam hæc ſcripſeram, conſiderabam, minimè refragari prædictæ reſolutioni conſiderationes, aut reſolutiones quaſdam Hieronymi de Cæuallos practicarum communium quæſtione. 265. ex num. 4. vſque ad num. 24. fol. 368. Poſito enim, quòd de iure procedere poſſint (quod nunc non firmo) nec omninò certa exiſtimo quæ ad text. in l. cùm pater §. à te peto ff. de legatis ſecundo, ipſe tradit ibid. idque per text. in l. hæredes mei, §. finali, ff. ad Trebellianum: & quia Ludouici Molinæ ſententiam, quâ ipſe nititur principaliter, alij impugnant, aut contrà tenent, vt vidimus ſuprà ex num. 35. & dicemus infrà ex num. 56. vtcunque tamen res ſit, obeſſe non debent ea, quæ prædictus Author adnotauit ibi, propter rationes & doctrinas adductas ſuprà: & quia in caſibus ab eo propoſitis non agebatur de ſucceſſione Maioratus, nec inter maſculum, & fœminam lis erat, aut controuerſia quoad ſucceſſionem, ſed de ſucceſſione, aut electione Capellani tractabatur, in qua omnes capellaniam prætendentes, qualitates requiſitas habebant, ſic vt dici non poſſit, quòd qualitas perſonarum erat diuerſa, aut quòd diuerſa ratio militabat in illis. Denique nec concurrebant in fauorem aliquorum ex illis, ea, quæ pro D. Petro de Alarcon, in caſu præſenti conſideraui; ex verbis potiùs diſpoſitionis conſtabat, ordinatam affectionem teſtatores non habuiſſe. Et hæc ſint obiter dicta.

Supereſt nunc, vt aliis fundamentis reſpondeamus, quibus contraria pars moueri poteſt: & in primis, quòd ſuperflua videretur clauſula illa, vbi dicitur, Haga vinculo en vno de ſus hijos, ò hijas que del quedaren, qual el quiſiere; niſi licitum eſſet patri filiam eligere: tum ex natura alternatiuæ, quæ ſic regulariter permittit, atque electionem tribuit, l. plerumque, ff. de iure dotium, l. ſi ſic legatum, ff. de legatis 1. cum vulgatis; ideò ſufficit verificari quamcunque partem alternatiuæ, l. is qui du-i centa, §. vtrùm ff. de rebus dubiis l. Titio, aut Seio vtr hæres, ff. de legatis 2. Tum etiam vigore dictorum verborum, Qual el quiſiere. quæ liberam eligendi facultatem denotant, iuxta ea, quæ ſcripſit Molina de Hiſpan. primogeniis, l. 2. cap. 5. num. 2. & 3. & num. ſeqq. quia reſpondetur in primis, quòd regulæ prædictæ procedunt, ac intelligi debent in vera, & propria alternatiua, quando in vtraque parte illius eſt: in obligatione, aut quando perſona fuit æquè principaliter nominata; de qua vera alternatiua plurima ſcribunt Felinus in cap. inter cæteras, de reſcriptis, Doctores communiter in §. huic autem, Inſtitution. de actionibus. Caldas Pereira de nominatione emphyteutica, quæſtione. 10. num. 52. cum ſeqq. Nos verò agimus de alternatiua, quæ non eſt vera, aut propria alternatiua, ſed impropria potiùs, quia vna ſtat, in defectum alterius ſub alternatis verbis augmentatiuæ; quo caſu ſeruandus eſt præcisè ordo ſcripturæ, nec eſt locus liberæ electioni, quia iſta eſt alternatiua poſita ad ampliandam diſpoſitionem; ideò veræ alternatiuæ effectum non operatur, l. cùm quis, §. finali, ff. de legatis tertio, Bartolus in l. ſi quis ita. ff. de auro & argento legato Socinus in l. ſi is qui ducenta, §. vtrùm, verſic. Vltimò pono, columna 3. ff. de rebus dubiis, & columna 2. affirmat, quòd ita tenent communiter Ordinarij.

Præterea reſpondetur, clauſulam prædictam, en vno de los hijos, ò hijas, que del quedaren qual el quiſiere, ex præſumpta mente teſtatoris ſic declarandam, vt ſcilicet teſtator ipſe hoc in effectu voluerit, vt ſi dictus Petrus Ruiz de Alarcon pater eius, plures filios maſculos haberet, quamuis de iure, maiori natu deberetur Maioratus, vt certum eſt, & in l. 2. titulo. 15. partita 2. & numeris præcedentibus probatum; tamen ex dictis verbis, Que le haga en vno de ſus hijos qual el quiſiere, vt in l. hæredes mei, §. fin. ff. ad Trebel, ibi: Filiis meis, vel vni eorum, poſſit inter filios, quem voluerit eligere, & Maioratum in perſona filij minoris inſtituere. prætermiſſo, & excluſo filio maiori: ſimiliter, ſi dictus pater non habuerit filios, ſed filias, poſſit inter ipſas ad eiuſdem Maioratus ſucceſſionem quam voluerit, ac etiam filiam minorem eligere, quamuis filiæ natu maiori deberetur de iure: & ſic ſingula ſingulis referendo, vnamquanque partem alternatiuæ in ſuas ſingularitates reſoluere, iuxta text in l. falſa demonſtratio, §. finali, ff. de condit. & demonſtrat. & ea, quæ latiùs tradiderunt Tiraquellus in l. ſi vnquam, in verbo, ſuſceperit liberos, num. 241. & ſeqq. C, de reuocandis donationibus. Franciſcus Beccius in conſilio. 39. ex num. 2. cum ſeqq. & num. 11. Corneus in conſilio 159. columna 2. cum ſeqq. lib. 2. Ioannes Guttierrez conſ. 4. ex num. 6. & in ſubſtitutionibus declarandis, hanc regulam tradit Aimon. in conſ. 98. num. 12. & in terminis propriis (vt alia prætermittam, quæ adducere poſſem) probat text. in dict. l. hæredes mei, §. finali, ff. ad Trebel, vbi in alternatiua diſpoſitione electio fit ex perſonis contentis in altera parte alternatiuæ, ſeruato ordine nominationis, & diſpoſitionis, vt concludit Iureconſultus, ibi: Deficiente verò gradu nepotum, ex cognatis, quam velit perſonam eligi poſſe, Et ſic multùm operatur electio data in dicta clauſula patri prædicto; ita tamen vt ſemper videatur conceſſa inter perſonas vniuſcuiuſque gradus, vt ſcilicet inter filios maſculos quem voluerit, & inter filias fœminas etiam quam voluerit eligere poſſit: non verò, quòd à gradu filiorum, & excluſo eo, tranſire poſſit ad gradum filiarum, contra text. in dict. l. hæredes mei, §. finali ibi: Ex cæteris autem cognatis, ſi nepotes ſupereſſent, non rectè mulierem electuram propter gradus fideicommiſſi præſcriptos. Ecce textum valdè ſingularem, & notandum, vbi in conceſſione alternatiua permiſſum non eſt, vt relicto gradu nepotum, ex cognatorum gradu eligi poſſit; deficiente tamen gradu nepotum, tunc ex gradu cognatorum, quam velit perſonam eligi poſſe, quoniam electio fieri debet ſeruando in vtroque gradu ſuum tempus ſeparatim, vt dicit Conſultus in l. ex facto, §. item quæro, ff. de vulg. & pupillar. ſubſtitut. Denique, & vltimò reſpondetur, nihil obſtare, quod vltra alternatiuam illam. En vno de ſus hijos, ò hijas, additum fuerit verbum illud, Qual el quiſiere. Quia ad hoc reſpondetur, quòd verbum prædictum non alterat naturam diſpoſitionis, nec etiam regulas iuris, aut doctrinas ſuperiùs relatas: nam in dict. l. hæredes mei, §. finali, cum alternatiua illa diſpoſitione: Peto à te, vxor chariſſima, vti cùm morieris, hæreditatem meam reſtituas filijs meis, vel vni eorum, vel nepotibus meis; additum, etiam fuit verbum, Cui volueris: & nihilominùs reſpondet Iureconſultus Papinianus, non alterari ordinem ſuccedendi, ſed primò nominatos eligendos; & conſequenter ſecundam partem alternatiuæ ſubſidiariam eſſe, & in deſectum perſonarum primi gradus. Deinde & in l. Titio, ff. de legatis secundò dictum fuit: Vtri hæres velit; & nihilominùs legatum remanſit alternatiuum, ſicut anteà erat: quia expreſſio eorum, quæ inſunt ex natura diſpoſitionis, ſi exprimantur per eundem modum, quo inſunt, nihil operatur, l. 3. ff. de legatis primo, l. non rectè, C. de fideiuſſoribus, cum vulgatis; & ſic, nec in caſu præſenti aliquid operari debebit verbum prædictum.

Non obſtat etiam aliud fundamentum, quod deſumitur ex authoritare Molinæ de Hiſpanorum primogeniis, lib. 2. cap. 5. n. 4. vbi dicit, quòd is. cui libera electio à Maioratûs inſtituore relicta eſt, vt inter filios & filias, quem velit ad Maioratûs ſucceſſionem eligat, poſſit filiam minorem, excluſis maſculis natu maioribus eligere, ex text. vt ipſe putat, ad hoc notabili, in l. vnum ex familia, §. ſi de falcidia, ff. de leg 2. ibi Eodem, vel diſpari gradu, quem etiam in id expendit, & Molinæ ſententiam probat nouiſſimè Hieronymus de Cæuallos practicarum communium, quæſtione. 265. num. 4. & 5. Quia reſpondetur, in primis, præfatam opinionem Molinæ non eſſe omninò certam, imò contradictionem habere ex Authoribus relatis ſuprà, num. 35. qui expreſſim probarunt contrarium, & non modicam dubitandi rationem ex his omnibus, quæ numeris præcedentibus adnotauimus.

Deinde reſpondetur, quòd verbum liberæ facultatis aut liberæ electionis, in quo fundatur Molina, nihil in propoſito facere debet, nec etiam alterare naturam diſpoſitionis, nec iuris regulas, vt ſuprà probaui num. 53. & conſtat ex text. in d.l. hæredes nei, §. finali, ff. ad Treb. ad quem Molina non aduertit, nec refert illum; vbi etiam appoſita fuerunt verba liberæ facultatis eligendi, vt conſtat ibi: Cui voluerit, & tamen inquit textus ordinem ſcripturæ ſeruandum, atque ex cæceris cognatis, ſi nepotes ſupereſſent, non rectè mulierem electuram.

Reſpondetur etiam & tertio loco, quòd dato caſu, quòd eſſet vera, & indubitabilis ſentencia Mol. temperari deberet vt minimè procederet, cùm de voluntate teſtatoris in contrarium conſtaret, ſiue cùm teſtator ipſe aliàs expreſſiſſet forman, quam voluit in ſucceſſione Maioratus obſeruari, aut in alia parte teſtamenti voluntatem ſuam oſtendiſſet: tunc enim forma ab eo tradita obſeruanda erit omnino, nec intereſt, quòd libera electio relicta fuerit, necne: at in caſu præſenti certum eſt, quòd teſtator quamuis in vna clauſula relinquerit facultatem eligendi quem pater voluerit; tamen in illa apertè oſtendit voluntatem ſuam, & expreſsè dixit, quomodo eſſet ſuccedendum ſi pater non eligeret, ſtatuitque quòd ſuccederet filius maior maſculus legitimus, & in defectum eius filia maior legitima, vt dicebam ſuprà; & ſic per hanc clauſulam declarauit, & reformauit generalitatem alterius clauſulæ, qua patri electionem conceſſerat, vt in tantùm valeat, in quantum ex hac clauſula, in qua teſtator diſpoſuit, colligi poſſit, argumento text, ſingularis in l. Gallus, §. quidam rectè, ff. de liberis & poſthumis, ibi: Vt eo caſu valeat qui ex verbis, concipi poſſit, l. àlumnæ, §, qui filias, ff. de adimendi legatis, in verſic. non à tota voluntate, quia ſequentia declarant, & moderantur præcedencia, l. quædam, ff. de rebus dubiis, l. qui non militabat ff. de hæredibus inſtituendis, l. vtrum, ff. de petitione hæreditatis: aliàs ſequeretur maximum abſurdum, nempe, quòd per primam clauſulam pater poſſit ordinare ſucceſſionem Maioratus, aut ſucceſſores eligere alio modo, quàm ipſe teſtator expreſsè diſpoſuit in alia parte alterius clauſulæ eiuſdem teſtamenti; quod eſſet ſeipſum contradicere, & eligere quoddam genus diſponendi ad impugnandum iudicium ſuum, quod credendum non eſt, per text. ſingularem in. l. 3. ff. de militari teſtamento, & ea, quæ in propoſitum tradunt Alciatus regula 3. præſumptione 35. Mantica de coniecturis vltimar. voluntat. lib. 12. titulo. 17. num. 13. Maſcardus de probationibus, tomo. 2. concluſ. 594. num. 11. & 12. Petrus Magdalenus de num. teſtium in teſtamentis requiſito, prima parte, cap. 16. num. 84. & 85. & 3. parte, c. 3. n. 34. quia teſtator non videtur aliquid contra ſeipſum conſenſiſſe, l. inquiſitio, ff. de ſolutionibus & notanter ſcripſit Bald, in l. 1. per illum textum, ff. ſi quis omiſſa cauſa teſtamenti.

Prætereà & quarto loco reſpondetur, poſito etiam, quòd Ludouici Molinæ ſententia ſuſtineri poſſet (quod mihi durum videtur) quòd intelligi deberet in terminis, in quibus ipſe quæſtionem propoſuit, nempe quando eligendi facultas non fuit data alternatiuè, ſed copulatiuè inter filios & filias, vt ipſe loquitur; & ſic coniungendo perſonas verbis, quæ propter vnitatem ſermonis, quaſi in vnum corpus redactæ ſunt, vt dicit text. in l. vnica, §. hæc ita tam variè, C. de caducis tollendis, & verbum entre, latinè inter, diſtribuit æqualiter facultatem eligendi eodem tempore inter filios & filias, l. cum pater, §. hæreditatem, ibi: Viriles inter eos fieri, ff. de legat 2. & in §. cum inter, eiuſdem legis, l. inter eos, ff. de re iudicata: & conſequenter reſultat efſectus qui à præfato Authore conſideratur; in quem expendi poteſt text in l. cum quidam, ff. de legatis ſecundò quem adducit ipſe Molina, vbi fideicommiſſum relictum fuit per illa verba: Rogo reſtituas libertis meis quibus velis, & ſic vnum corpus perſonarum factum eſt; & Iureconſultus reſpondet hæredem poſſe indignum. præferre: at in terminis noſtris diuerſum eſt, quoniam electio non liberè, ſed alternatiuè data fuit, En vno de ſus hijos, ò hijas, &c. Quod in effectu fuit corpora duo perſonarum facere. quia alternatiua ò latinè vel, diſiungit verba, & ſenſum, ſic vt factus ſit primò vnus gradus filiorum, & in defectum eius augmentatiuè, vel ſubſidiariè alius gradus filiarum, cap 1. de eo qui ſibi, vel hæredibus ſuis. Vbi, quia conceſſio fuit alternatiua, hijos, ò hijas: dum filij extiterunt, ſuccedere non potuerunt nec admitti fœminæ, vt conſtat ibi: Qui ſibi, vel hæredibus ſuis maſculis, vel his deficientibus fœminis, & quamuis ille text. loquatur in feudis, nihil intereſt, quia alterata res erat per pactum concedentis, qui fœminas admiſit: & ſic vis illius text. conſiſtit in forma pacti per alternatiuam vel, quæ tantùm operatur, vt faciat quòd omnes filij videantur poſiti ex vna parte, &; latere, & fœminæ ex alia parte, vt optimè declarat Ruin. in conſt. 9. lib. 1. Ceph. in conſ. 30. num. 44. & 47. lib. 1.

Denique & quinto loco reſpondetur, text. in d. §. ſi de Falcidia, l. vnum ex familia, ff. de legat, 2. nihil vrgere contra reſolutionem prædictam, aut partem, quam defendo; quoniam loquitur Iureconſultus ibi, in legato relicto familiæ, & cùm verbum familiæ ſit collectiuum perſonarum exiſtentium in diuerſis gradibus, l. vltima, ff. de verborum ſigniſicatione, & obſeruant communiter Doctores in l. Gallus, §. quidam rectè, ff. de liberis & poſthumis, vbi Galiaula num. 24. Rubeus num. 49. & cum Socino, Cephalo, & alijs Petrus Antonius de Petra de fideicommiſſis. quæſtione. 5. num. 175. & dixi ſuprà, hoc eodem lib. cap. 22. num. 26. & 27. electio etiam eſt generalis, l. legato generaliter, ff. de legatis 1. & ſufficit quòd hæres eligat quemcunque ex familia, in eodem, vel diſpari gradu exiſtentem, & in familia reliquiſſe, vt eo ipſo cæteri conditione deficiantur, ex eodem text. Cæterùm, in diſpoſitione alternatiua, de qua agimus, aliter obſeruatur, vt ſuprà dixi, quia vnaquæque pars alternatiuè facit ſuum gradum, vt probat text. ind. l. hæredes mei, §, finali, ff. ad Trebellian. ibi: Propter gradus præſcriptos. & ſic quando gradus ſunt diuerſi, non eſt electio adeò libera, ſed potius reſtricta, vt electio fieri debeat de perſonis vniuſcuiuſque gradus; ita vt de vno gradu ad alium tranſitus fieri non poſſit, vt expreſsè dicit text. ille, & communiter Scribentes in dictis iuribus ſic reſoluunt, ac inter alios eleganter Ripa in d.l. hæredes mei, §. finali. ff. ad Trebel, num. 7. imò & Molina ipſe alio in loco, & in alio propoſito hoc agneuiſſe videtur; inquit enim lib. 2. c. 11. num. 37. quòd text. in d. §. ſi de falcidia, cum ſimilibus procedit, quando electio inter omnes ex familia genericè, atque inordinatè conceſſa fuit; ſecus tamen eſſe, quando per dinumerationem certotum graduum, vel perſonarum, certo ordine ſeruato; tunc enim ordo ſcripturæ, ac dinumerationis graduum ſeruandus erit, per text. in dict. l. hæredes mei, §. finali, & in dict. l. cum pater, §. à te peto, quæ iura adduxerat ſuprà in eodem cap. 11. num. 36. Et quamuis ſtatim num. 38. quoad Hiſpanorum primogenia de hoc dubitet in quæſtione agitata ibi: tamen in quæſtione noſtra dubitandum non eſſe, & diuerſos terminos concurrere, diuerſamque rationem militare, tam ex dictis ibidem, quàm ex reſolutis anteà, conſtat apertè: verumenimverò, vt in his ampliùs non inſiſtam, quæ, vt vides, concludenter vrgent nec cauillari poſſunt, quando prædicta omnia ceſſarent, adhuc dicendum eſſet, dictam filiam in teſtamento patris ſui ad Maioratum eligi non potutiſſe: idque manifeſta, & vera ratione, quæ militat, etiamſi concedamus, quòd eidem patri à dicto teſtatore libera, & abſoluta eligendi facultas fuerit conceſſa; nam ex quo ſemel elegit dictum D. Petrum de Alarcon filium eius maſculum, & ſic vnum ex filiis, finitum fuit ius eligendi vt ampliùs variare non poſſit, vt in illa quæſtione, an elector ſemel facta variare poſſit, poſt longam diſputationem concludit Molina de Hiſpanorum primogenijs, lib. 2. cap. 4. num. 37. vbi affirmat, quòd elector, cui electio competit ex vltima voluntate, vt in caſu præſenti, ſi extra vltimam voluntatem, hoc eſt in quacunque diſpoſitione inter viuos elegerit, ampliùs variare non poteſt. Quod tenent etiam Aluaradus de coniecturata mente defuncti, lib. c. 2. num. 28. fol. 36. Mieres de maioratu, 1. parte, quæſt. 48. num. 45. vbi dicit, quòd non licet pœnitere patri, poſtquam virtute commiſſionis in teſtamento ſibi relictæ, filium elegit ad Maioratum, aut meliorationem, nec ampliùs variare poteſt. Caldas Pereira de nominatione emphyteut. quæſtione 10. num. 83. fol. 115. vnde ſi conſtiterit, quòd dictus Petrus Ruiz de Alarcon nominauerat iam inter viuos, ſiue electionem fecerat in perſona dicti filij, remanebit probatum, quòd non potuit poſteà in teſtamento mutata voluntate dictam D. Catharinam nominare, aut eligere; & conſequenter velificari poterit doctrina Bald. in l. 1. C. de edicto Diui Adriani tollendo, quem refert, & ſequitur Petrus de Peralta in l. cum ita, §. in fideicommiſſo, ff. de legat. 2. num. fol. 352. quòd vbi ex pluribus electis, non poteſt poſſidere niſi vnus ſolus, primò nominatus præfertur alteri: : ſed in caſu præſenti, ex natura Maioratus non poteſt ſuccedere, nec poſſidere bona, niſi vnus duntaxat, vt plenè probat Molina de Hiſpan. primog. lib. 1. c. 11. per totum, ergo dictus D. Petrus de Alarcon primò nominatus præferri debet: quòd autem primò nominatus fuerit, & inter viuos electus, probatur ex verbis quibuſdam appoſitis in matrimoniali capitulatione, quæ inita fuit inter dictum Petrum Ruiz de Alarcon, & D. Ferdinandum de Figueroa, dictæ D. Catharinæ Carrillo maritum, vbi dicitur: Que ſi por caſo, lo que Dios no quiera, muriere, y paſare deſta preſ. vida Don Pedro hijo de nos los dic. Pedro Ruiz, de Alarc. y donna Yſab. de Salin, mi muger ſin hijos, por manera que la dicha Doña Catal Carrillo nueſtra hija, aya de ſuced. y ſuceda en el mayorazgo, en que eſtà inſt. el dic. Don Pedro por mi el dicho Pedro Ruiz, de Alarcon, y Bernardo de Mata mi hijo, & c. Ecce verba expreſſa, & aperta, in quibus pater prædictus fatetur, quòd dictus D. Petrus de Alarcon iam ab eo eſt inſtitutus in dicto Maioratu, & quamuis verba prædicta enuntiatiua ſint (enuntiant enim iam eſſe D. Petrum inſtitutum) nihilominùs probant nominationem, electionem, ſeu inſtitutionem anteà factam, vt in terminis multos referens, teſtatur Caldas Pereir. de nominatione emphyteut. quæſtione 1. num. 46. Marc. Anton. Peregr. de fideicommiſ. articul 51. num. 60. Abbas etiam in conſ. 11. colum. 1. verſic. nec obſtat, l. 1. Angelus in conſ. 384. num. 3. Iaſon in conſ. 155. num. 2. lib. 2. Ruinus in conſ. 116. num. 1. lib. 2. Pariſius in conſ. 31. num. 30. lib. 2. Purpuratus in conſ. 605. n. 2. volumine 2. Rolandus inconſ. 23. num. 15. lib. 4. Tiberius Decianus in conſ. 41. num. 122. lib. 1. & per verba enuntiatiua ſic prolata, remanere probatam intentionem eius, in cuius fauorem proferuntur, donec contrarium manifeſtè probatur ab alio, poſt Alex. Curr. ſeniorem, Roland. & Menoch. obſeruauit Fabius Turretus in conſil. 71. num. 15. lib. 1. & quando verba enuntiatiua ſunt eius, quod tempore enuntiationis, aut aſſertionis eſſe poteſt, vt in caſu præſenti, quòd plenè probent. poſt apoſtil. ad Alexand. in conſ. 21. num. 4. litera, B. lib. 1. adnotauit Maſcardus de probationibus, tomo. 2. concluſione 621. num. 4. Marcus Antonius Eugenius in conſil. 58. num. 49. lib. 1. vbi num. 45. dicit vnum ſingulare ad propoſitum noſtrum, quòd verba enuntiatiua omninò probant, quando enuntiatio pendet ex declaratione animi enuntiantis, vt eſt in caſu prædicto: vbi electio, aut nominatio ad ſucceſſionem dicti Maioratus, pendet ex declaratione animi dicti patris, cui eligendi facultas fuit relicta; imò in fortioribus terminis, quòd quando verba enuntiatiua ſcienter proferuntur ſuper eo, ſuper quo partes ſibi poſſunt præiudicare, ſic probent, vt non admittatur probatio in contrarium, cum Cino, & Alexandro, tenet Paulus Pariſius in repetitione ad text. in l. ex hac ſcriptura, ff. de donationibus, num. 51. in fine, fol. mihi, 71. Maſcardus etiam tom. 2. de probationibus, dicta concl. 621. num. 52. ſed in noſtro caſu, verba illa, En el mayorazgo, en que eſta inſtituydo por mi el dicho don Pedro, proferuntur à patre ipſo, qui etiamſi haberet liberam, & abſolutam eligendi facultatem inter filios & filias, potuit ſibi electione illa præiudicare, ex Molina, Aluarado, & Mieres vbi ſuprà: ergo adeò efficaciter probant, vt ex ſententia prædictorum Authorum, nulla admitti debeat in contrarium probatio.

Et in fortioribus terminis, quòd verba prædicta, non ſolùm probationem, ſed etiam diſpoſitionem inducant, & ſic diſponant, ſiue nominationem aut electionem operentur, vt ampliùs non licuerit patri prædicto variare, apertiùs conſtare poterit, ſi anteà conſtituamus nonnulla, quæ pro clariori intelligentia omninò neceſſaria ſunt. Et in primis, trifariam poſſe aliquid pronuntiari, & effari: : Aliquando enim aliquid prædicatur, & dicitur diſpoſitiuè, aliquando aſſertiuè, aliquando velò enunciatiuè: diſtinctio hæc eſt communiter à Doctoribus recepta in cap. ſi Papa, de priuilegiis in ſexto, vbi Ioan, Andreas, Ancharanu, Archidiaconus, & Francus, docet Oldrad. in conſ. 258. tit, de priuilegiis, calderinus in conſ. 2. tit. eodem. Albericus in authent. ſi quis in aliquo documento, num. 8. c. de edendo. Craueta de antiquitate temporum, 1. part, §. ampliatur, num. 28. & de omnibus tribus formis, & modis loquendi apparet in d. cap. ſi Papa, de privilegiis, lib. 6. de enunciatiua, ſiue narratiua forma pronuntiandi & loquendi, loquitur principium d. cap. ſi Papa, vſque ad verſic. ſi autem, de modo, & forma loquendi aſſertiuè, à verſiculo, ſi autem, vſque ad verſiculum, & eſt idem, de tertia forma loquendi, à verſiculo, & eſt idem, vſque ad finem dicti capitis.

Rursùs conſtituendum eſt, verba narratiua, ſiue enuntiatiua eſſe illa, quæ non ſtant per ſe principaliter, nec in eis inſiſtit, & remanet voluntas, ſed tranſeunt ad aliud; & ſic proferuntur per modum tranſeuntis, vt conſtat ex d. cap. ſi Papa, in principio, vbi Archidiaconus, Ioann. Andr. Dominic. Francus, & alij, & ibidem Philippus Probus in addit. ad Monachum. Bartolus, in l. ex hac ſcriptura, vbi communiter omnes, ff. de donationibus, ibidem Pariſius, & in conſilio 127. num. vlt. lib. 1. Baldus in 1. prima, num. 2. C. de falſa cauſa adiecta legato, & eſt de mente Crauetæ, vbi ſuprà. Caldas Pereira de nominatione emphyteutica, quæſt. 1. num. 42. vbi etiam adducit aliam deſcriptionem verborum enuntiatiuorum traditam à Paulo Caſtrenſi in conſ. 246. num. 2. volum. 1. quòd ſcilicet verba enuntiatiua dicuntur, quæ proferun turper tempus præteritum. vt veluti, Donaui, legaui, & alia ſimilia; & aliam Paul, de Montepico in repet. l. Titia cum teſtamento, §. Titia. poſt num. 2. ff. de legat, 2. quam ſequitur Menchaca controuerſ. illustr. lib. primo, cap. 30. num. 8. quæ omnes in idem reincidunt, & ad idem tendunt; Prætis etiam de interpretatione vltimarum voluntatum, lib. 2. interpretat, 3. ſolut. 3. num. 18. fol. 256. Verba autem diſpoſitiua, illa ſunt, quæ ſtant per ſe, & principaliter enunciant id, de quo agitur, per orationem perfectam, ita probat text. in d. cap. ſi Papa, in verſ. & eſt idem, & infrà, & docent omnes ſuprà allegati, & alij referendi infrà, præcipuè Pereira, qui alias declarationes Pauli, Alex. Pauli de Montepico, & aliorum adducit, quæ omnes ad idem tendunt. Denique verba aſſertiua dicuntur illa, qualicèt ſola per ſe non ſubſiſtunt, tamen ſuper eis intentio, & mens proferentis fundatur, & pronuntiatur in negotio, de quo principaliter agitur: ita probat text. in d.c. ſi Papa, de priuil. 6. in v. ſi autem Eccleſiæ, in illis verbis: Cum de ipſius exemptionis negotio ageretur, aſſerat ipſam Eccleſiam fore exemptam, &c. & docent Authores ſuprà citati, & alij plures referendi infrà, ex quibus apparet, inter verba enuntiatiua, hoc conſtitui diſcrimen, quòd licèt in vtriſque aliquid de præterito narretur, & enuncietur; tamen in aſſertiuis profertur cum iudicio, & deliberatione, cùm ponatur pro fundamento rei, & negotij, de quo agitur, quod in enuntiatiuis non eſt, vt exemplo oſtendit Craueta vbi ſuprà, num. 31.

Præterea, ſi conſtituamus, quòd regulariter verba enuntiatiua propter aliud emiſſa, diſpoſitionem non inducunt, vt per textum in l. ex hac ſcriptura, ff. de donat. adnotarunt Doctores communiter ibi, & cum multis Pereira de nominat. emphyteutica, d. quæſt. 1. num. 33. & 41. Maſcardus de probat. tom. 2. concluſ. 621. & latiſſimè explicarunt Doctores in eadem lege, ex hac ſcriptura, vbi Petrus Paulus Pariſius eleganter repetit iſtam materiam, Alexand, Iaſon, & alij in l. ex his, C. de militari teſtamento, Hoſtienſis, Abbas, Antonius & omnes Doctores in cap. illud. de præſumpt. Craueta de antiquit. temporum, prima part, principali, in illa particula, propoſitum nostrum, quæ eſt fol 19. à num. 18. vſque ad num. 65. & particula ſtatim ſeq. incipit, Ampliatur nunc, fol. 30. per tot. Maſcardus vbi ſuprá. Caldas Pereir. dict. quaeſt. 1. ex num. 33. & num. 47. ſeqq. vſque in finem quæſt. vbi latiſſimè Gratianus regula 165. per tot. & regula 483. per tot. Cephalus in conſ. 191. num. 34. lib. 2. & in conſ. 37. num. 32. lib. 1. & in conſ. 443. num. 7. & 8. lib. 4. Mantica de coniecturis vlt. volunt. lib. 3. tit. 12. pertot. Menoch. in conſ. 147. ex num. 2. & num. 19. & ſeqq. lib. 2. Antonius Galeatius Maluaſſia in conſ. 91. num. 34. & num. 41. vſque ad num. 47. Marcus Antonius Eugenius in conſ. 21. num. 25. & in conſ. 41. num. 122. lib. 1. & in conſ. 44. num. 53. lib. 3. Hyppolit Riminald. in conſ. 41. ex num. 8. vſque ad num. 15. lib. 1. & in conſ. 693. ex num. 2. & num. 15. & num. 55. & 56. lib. 6. Ioannes Vincentius Hondedeus in conſ. 31. num. 8. & num. 28. 29. & 31. lib. 2. Sfortia Oddi in conſ. 64. num. 2. & ſeqq. & num. 57. vſque ad num. 66. & num. 75. 76. & 77. lib. 1. Fabius Turretus in conſ. 71. à principio. Ioannes Franciſcus de Ponte in conſ. 95. ex num. 12. vſque ad num. 19. Ioannes Guttierr, practicar. lib. 3. quæſt. 17. ex num. 63. vſque ad num. 74. qui omnes multa congeſſerunt, quæ non mediocriter intentionem noſtram, aut præfatum aſſumptum iuuant; omiſſis tamen aliis, limitationes nonnullas recenſebo ad præfatam doctrinam, ex d.l. ex hac ſcriptura, & aliis iuribus deductam, ex quibus non leue fundamentum deduci poterit.

Primò igitur limitatur doctrina prædicta, quòd verba enuntiatiua diſpoſitionem non inducant, quoties talia verba proferuntur per tempus præteritum, aut id, quod enuntiatur, eſt præteriti temporis, tunc enim diſpoſitionem inducunt: ita communiter DD. in d.l. ex hac ſcriptura; Corneus in conſ. 269. num. 3. lib. 3. Caſtrenſis in conſ. 177. num. 7. lib. 2. Decius in conſ. 159. num. 10. Sfortia Oddi in conſ. 64. num. 76. volum. 1. & ſic in noſtro caſu inducere debent diſpoſitionem, & nominationem verba illa: En el mayorazgo, en que esta instituido el dicho Pedro Ruiz, de Alarcon, cum sint præteriti temporis, & ita in terminis adnotauit Caldas Pereira de nominat, emphyteut. d. quæſt. 1. num. 43. & 44. vbi quærit, an per verba enuntiatiua propter aliud emiſſa, indicatur nominatio ad emphyteuſim; & reſpondet quòd ſic. atque in hunc modum ſcribit: Vnde ego aliquando vtiliter in praxi reſpondebam, nominatum dici ad emphyteuſim filium, cuius pater in teſt amento ita cauit: quod attinet ad talem emphyteuſim, iam nominaui filium meum Antonium. & iterum in fine, ibi. Quo argumento idem dicendum est in donatione, vt dicatur de nouo facta ab eo, qui enunciatiuè teſtatur, ſe iam donaſſe, aut ad emphyteuſim nominaſſe. Ac denique ibid. nu. 60. id ipſum tenuit etiam, & alios retulit Sfortia Oddi dicto conſ. 64. num. 77. vbi dicit, quòd præfata reſolutio indubitanter procedit, quando ipſemet qui refert, & enunciat aliquam ſuam voluntatem de præterito, talis eſt, quòd poſſet adhuc ex integro illam facere, & ſic diſponere, vt in caſu præſenti, in quo certum eſt, quòd dictus Petrus Ruiz de Alarcon, tempore factæ dictæ capitulationis matrimonialis poſſet nominare ad dictum Maioratum dictum filium eius. In eadem etiam ſententia, ſcilicet quòd verba enunciatiua diſpoſitionem inducant, quando proferuntur ſuper his, quæ dependent à voluntate partium, & ſuper quibus poſſunt liberè diſponere & ſunt de præterito, fuerunt Bartolus in leg. ſi ſocer, §. Lucius, ff. ſoluto matrimonio, & in dict. l. ex hac ſcriptura, column 3. verſ. venio ad 2. Decius in authent. ſi quis in aliquo documento, column. 3. limitat. 6. num. 36. C. de edendo. Curtius ſenior in conſ. 40. num. 20. Curtius Iunior in conſ. 161. num. 11. in principio. Pariſius in conſ. 26. num. 27. vol. 2. Ruinus in conſ. 27. num. 3. lib. 1. Ioannes Franciſcus de Ponte in conſ. 95. num. 17. & nullo ex his relato, Caldas Pereira dicta quæſt. 1. num. 82.

Secundo limitatur eademmet doctrina, vt non procedat, quoties id quod enunciatur, neceſſarium eſt ad id, de quo agitur, prout eſt in dicta capitulatione matrimoniali; tunc enim verba enunciatiua diſpoſitionem inducunt, vt latiùs probat Paulus Pariſius in conſ. 77. ex num. 30. lib. 1. & ſequitur Caldas Pereira dicta quæſt. 1. num. 81.

Tertiò limitatur, vt non procedat, quoties verba enuntiatiua per modum cauſæ proferuntur; tunc enim diſpoſitionem inducunt, ſicut ſi diſpoſitiua client, Decius in conſilio 218. numero decimo quinto Pariſius in conſilio 31. numero 30. libro ſecundo & in conſilio.77. num. 36. lib. 3. Ruinus in conſilio 95. num. 6. lib. 5. Ioannes Cephalus in conſ. 191. num. 34. lib. 2. & agnoſcit verum Petrus de Peralta in l. Tit. cum teſtamento, ff. de legat 2. num. 2. fol. 397. ponens exemplum, cum grauatur aliquis interpoſitis verbis enuntiatiuis, quæ enuntiant eum nominatum, aut honoratum, Caldas Pereira de nominat. emphyteut. dicta quæſt. 1. n. 70. 71. & 72. vbi dicit, quòd habens nominare ad emphyteuſim aliquem, ſi per verba enuntiatiua nominationis grauauit eum, eo ipſo inducitur diſpoſitio, & omnia fundamenta per eum adducta, eò principaliter tendunt, quòd nullo modo eſſe poſſit, quòd aliquis grauetur, niſi ſit nominatus; & ſic eo ipſo quòd grauatur, cenſetur nominatus, maximè ſi de nominatione enuntiatio fiat: ſic ergo in caſu præſenti, eo ipſo, quòd dicitur, & enuntiatur, ſucceſſuram eſſe in dicto maioratu dictam D. Catherinam, ſi fortaſſis dictus D. Petrus Ruiz de Alarcon ſine liberis deceſſerit, ſequitur neceſſariò dicendum, quod ipſe iam erat ad dictum Maioratum nominatus, & electus, nam ſi nominatus non eſſet, quid intereſſet, quod cum liberis decederer, aut ſine illis: vt quid etiam mors eius expectaretur, qui nominatus non erat: Ne igitur fruſtratoria, aut ridiculoſa ſint prædicta verba, in quibus declaratur ſucceſſuram dictam D. Catharinam in Maioratu, ſi dictus D. Petrus Ruiz de Alarcon ſine liberis deceſſerit, neceſſario dicendum eſt, quòd ipſe iam fuerat à patre ſuo inſtitutus, & nominatus, vt idemmet pater in dictis verbis capitulationis matrimonialis agnouit expreſſim.

Et confirmatur, quia prædictis verbis rectè ponderatis, quibus declaratur, & enuntiatur, ſucceſſuram dictam D. Catharinam, ſi prædictus D. Petrus Ruiz de Alarcon frater eius ſine liberis deceſſerit, clarum eſt, quòd ipſe Petrus poſitus eſt in conditione, & ſic eo ipſo cenſetur poſitus in diſpoſitione, & nominatus, ex his, quæ multum ad propoſitum ſcribit Caldas Pereira de nominatione emphyteut. quæſt. 2. num. 5. & 6. Nec obſtat doctorina Gloſſæ, & poſt illam communis traditio DD. in l. Lucius 85. ff. de hæredibus instituend. quòd poſitus in conditione, in diſpoſitione non ſit: nam reſponderi poteſt, vt reſpondet Caldas ipſe d.n. 6. & vide relatos ſuprà, cap. 12. hujus lib. Nec obeſſe debet ſuperiùs dictis, ſi quis dixerit, non eſſe omninò certam traditionem Molinæ, de qua ſupra n. 65. imò nonnullos alios Authores tenuiſſe contrarium, nempe quòd elector, cui electio competit ex vltima voluntate, ſi inter viuos elegerit, adhuc variare poſſit, conſtat ex his, quæ nouiſſimè ſcripſit cum aliis pluribus, Blaſius Flores Diaz in addit. ad deciſ. 36. Gamæ & var. lib. 3. quæſt. 22. à princ. Quia reſpondetur, conceſſo etiam pro vero, quòd in eo ſit dubium (quod tamen aliquando explicabimus) adhuc in caſu præſenti variationem licitam non eſſe, proptereà quòd verba quædam ſuperiùs relata, in capitulis matrimonialibus prolata, ibi: En que eſta inſtituido el dicho don Pedro por mi el dicho Pedro Ruiz de Alarcon, y Bernardo de Mata mi hijo, &c. variandi facultatem impediunt, eo quòd ſunt declaratoria voluntatis defuncti, & continent declarationem illius, vt ſcilicet ea fuerit voluntas diſpoſitiua teſtatoris; & ſic in voluntate aliena ampliùs variare non poteſt pater prædictus, poſito quòd in ſua poſſet, vt eleganter tradit Crotus in conſ. 11. num. 31. lib. 1. & in terminis conſiderans confeſſionem hæredis, ad declarandam formam electionis, an ſit admittenda fœmina, vel maſculus, Ruinus in conſ. 28. num. 8. lib. 2. vbi num. 9. ex hoc concludit, quòd eligens ex conceſſione, aut commiſſione teſtatoris, tenetur ſequi in eligendo voluntatem tacitam, vel præſumptam teſtatoris ipſius. Gozadinus etiam hæredis confeſſionem, aut declarationem considerans, idem concludit in conſ. 79. n. 9. Ab illa ergo declaratione recedere non licet, iuxta ſententiam Gloſſæ in l. quicquid adſtringendæ, ff. de verb, oblig. quam ibi dicunt communem Aretinus, & Iaſon, & alij Authores ſuperiùs relati. Pariſius in conſ. 75. num. 55. lib. 2. Decian. in conſ. 7. num. 115. lib. 1. maximè, vt dixi, quando conſtat, quòd ſecundùm voluntatem teſtatoris electio facta fuerit, ídque ex verbis, aut declaratione ipſiuſmet eligentis notum eſt.

Tandem & vltimo, in fauorem dicti D. Petri fortiter facit, quod cùm pater eius dictus Petrus Ruiz de Alarcon poſſideret domum, & alias res iure Maioratus, ſub prohibitione alienationis, & cum cæteris clauſulis conſuetis, ad quem Maioratum poſt mortem dicti patris vocatus erat dictus D. Petrus de Alarcon, pater ipſemet petiit facultatem, & licentiam regiæm ad alienandum domum prædictam, atque in locum eius ſubrogando aliam domum, quæ eſt ipſa, quæ ex teſtamento dicti Bernar. de Mata cum hæreditate de Camarma, & aliis rebus debuit vinculari, & iure Maioratûs relinqui vni ex filiis aut filiabus, qui ex dicto Petro Ruiz de Alarcon ſupereſſent; & facultate ad alienationem, & ſubrogationem faciendam, ſic conceſsâ, dictus pater ſubrogauit, & incorporauit, in locum dictæ domus ſic venditæ, dictam domum, quæ ex teſtamento dicti Benardi de Mata vinculari debuit, & ſuper qua nunc lis agitatur, dixítque prædictam ſubrogationem fieri cum omnibus vinculis, conditionibus, & qualitatibus, cum quibus erat prima domus vendita, cum aliis rebus, quas ex dicto Maioratu poſſidebat ipſe, & poſt mortem eius ad dictum filium peruenire debebant; quæ omnia latiùs conſtant ex proceſſu, & actis huius cauſæ. Tunc ſic, certum eſt, quòd quando res ſubrogatur cum facultate regia in locum alterius, quæ erat etiam vinculata, cum omnibus qualitatibus, & conditionibus ſubrogata remanet, cum quibus erat prima, vt latè probant Molina de Hispanorum primog. lib. 4. cap. 4. num. 24. & ſeqq. & num. 36. Mieres de maioratu, part. 1. quæſt. 11. vnde quemadmodum dictus Petrus Ruiz de Alarcon non poſſet nominare ad Maioratum dictæ domus venditæ: dictam filiam, nec vlla diſpoſitione auferre dicto D. Petto Ruiz de Alarcon, ius quæſitum ex vocatione, & teſtamento Didaci Paëz de Sotomayor, qui Maioratum illum inſtituit; ſic nec poterit nominare eandem filiam ad domum ſubrogatam, quæ intrat cum omnibus qualitatibus, & conditionibus alterius, & conſequenter, nec ad Maioratum dicti Bernardi de Mata, iam enim res ſubrogata non ſaperet naturam illius, in cuius locum ſubrogatur, nec eſſet cum eiſdem qualitatibus, & conditionibus, qùod eſſe non debet, ex his, quæ optimè congerit Mieres de Maioratu, dicta quæſt. 11. num. 1. & ſeqq.

Prætereà, ſubrogatio prædicta manifeſtè probat inſtitutionem, ſeu nominationem anteà factam in perſona dicti D. Petri de Alarcon, ad Maioratum dicti Bernardi de Mata, quia nullo modo eſſe poteſt, quòd in locum dictæ domus venditæ, in qua neceſſariò debebat ſuccedere dictus D. Petrus, ſubrogetur alia domus, quæ ex teſtamento dicti Bernardi de Mata, vni ex filiis relinqui debuit iure Maioratus, niſi poſito priùs, quòd idemmet D. Petrus ſuccedat in Maioratu prædicto dicti Bernar. de Mata; nec etiam aliquo modo ſuccedere poteſt in eo dicta filia, ſubrogatione, vt dictum eſt, anteà factâ: vnde eo ipſo, quòd dictus pater domum præfatam ſic ſubrogauit, ſuppoſuit apertè quòd ad maioratum dicti Bernardi de Mata, iam nominauerat dictum D. Petrum (quod ipſe ſuo ore confeſſus fuit,) & ſic ampliùs variare non potuit, nec aliter diſponere, argumento eorum, quæ ſcripſit Sylueſter Aldobrandinus in conſilio 2. num. 16. lib. 1. Et quia voluntas, aut factum eligendi, non minùs deducitur, ſeu colligitur ex factis, quam ex verbis; imò potentiùs demonſtratur, & probatur factis, quam verbis, quia facta effectum oſtendunt, verba verò aliquando contra voluntatem proferentis ſunt, vt cum aliis adnotauit Menoc. in conſil. 5. num. 16. lib. 1. & probat text. in l. Paulus reſpondit, ff. rem ratam haberi, l. ſi tamen, §. ei qui, ff. de edicto, cum aliis adductis à Mieres de maioratu, part. 1. quæſt. 36. num. 6. Ioanne Vincentio Honded. in conſil. 5. num. 64. lib. 1. Sed quando teſtator committit alicui, vt pro eo Maioratum faciat, vel meliorationem in aliquem filium ſufficit, quòd talis commiſſarius coram teſtibus dicat, ſe velle eligere ad Maioratum talem filium, ſic vt talis diſpoſitio diſpoſitiua dicatur, non enuntiatiua, & ſtatim eligere videatur, ex Socino in [Verbum Volo, quando diſpoſitionem, aut electionẽ inducat, vltra relatos hîc, vide omnino P. Thomam Sanchez de ſponſal. lib. 6. diſp. 22.] conſil. 88. num. 4. lib. 3 quem ſequitur Marianus, Socinus iunior in conſilio. 179. numero 25. l. 2. item ex his, quæ adducit Ioannes Vincentius de Anania allegatione 139. ex num. 12. vſque ad num. 20. & confert multùm ad propoſitum reſolutio Ioannis Marci Aquilini in leg. prima, §. ſi quis ita, num. 35. ff. de verborum obligat. ex quo num. vſque ad numerum 38. latiùs agit, an, & quando verbum Volo adiectum Infinitiuo diſponat, aut non; & quando verba prædicta cum deliberatione, & intentione eligendi proferuntur; verum credit Mieres de maioratu, parte 1. quæſt. 48. num. 59. & confirmatur ex his, quæ adnotarunt Antonius Gomezius in l. 3. Tauri, num. 119. Aluaradus de coniecturata mente defuncti lib. 2. cap. 2. in principio, num. 26. vbi verò diſpoſitiuè verba proferuntur, & coram teſtibus, quòd variare non liceat, ex Molina, & aliis ſuprà tradidi & probat ipſe Molina lib. 2. de Hiſpanorum primogeniis, cap. 4. num. 37. Mieres dicta quæſt. 48. num. 45. Idem ergo obſeruari debebit, facta ſubrogatione prædicta, & ſic actu, qui ſtare non poteſt, niſi ſuppoſita nominatione, vt facta non minùs operentur, quàm verba, ut dictis ſuprà: item ex his, quæ ferè in terminis noſtris, de eo, qui habet nominare ad emphyteuſim, obſeruauit Caldas Pereira de nominatione emphyteutica, q. 1. num. 9. Et hactenus de his, ex quibus manifeſtè apparet de iuſtitia, & iure dicti D. Petri de Alarcon: & ita in fauorem ipſius pronuntiatum vidimus olim, hodieque pacificam obtinet dicti Maioratus poſſeſſionem, quam ſententiis conformibus in Regio Pinciano Senatu latis obtinuit.

CAPVT XXVII.

Ad explicationem Aſſertionis 13. & 115. quæ cap. 81. libri primi continentur, vtrùm, inquam, in formula Galli Aquilij inſtitutio filij, per emancipationem irritetur, vt tunc nepos poſthumus admitti debeat, ac ſi mortuus eſſet filius: vbi res iſta breuiter, & abſolutè explicatur, & §. & quid ſi tantùm, legis, Gallus, ff. de liberti & poſthumis, verus intellectus adducitur.

SVMMARIVM.

- 1 Authoris circa præcipuum huius cap. dubium, ſententia tradita ſuprà, cap. 81. lib. 1. aſſert. 13. & aſſert. 115. proponitur, & ibidem dictarum Aſſertionum verba referuntur.
- 2 Bartol. ſententia in præfato dubio recenſetur, quæ in effectu continet caſus duos.
- 3 Bartoli & ſequacium præcipuum fundamentum refertur, & numeris ſequentibus diluitur concludenter.
- 4 Emancipationem filij inſtituti, non facere locum nepoti poſthumo iuxta Galli Aquilij formulam ſubſtituto, ex ſententia quorundam contra Bartolum, quam defendit Author.
- 5 Et pro illa nonnulla fundamenta adducit, & numer. ſeq.
- 6 Textum in §. & quid ſi tantum, legis, Gallus, ff. de liberis & poſthumis, communem ſententiam non probare, vt hoc numero adnotatur, vbi eiuſdem §. verus intellectus adducitur.

PRo huius capitis dilucida, breui tamen, & vera explicatione conſtituendum erit in primis, quod c. 81. libri primi, duæ in propoſito continentur Aſſertiones, quæ idem in effectu probarunt, vt conſtat ex aſſertione 13. & 115. ibidem prolatis, nam dicta aſſertione. 15. contra Bartolum, & eius ſequaces veriùs credideram. inſtituti filij emancipationem locum non facere ſubſtituto vulgari, cùm ſubſtitutio facta eſt ſecundum formulam Galli Aquilij. nec in illa formula inſtitutionem hæredis irritari per emancipationem; dicta verò aſſertione 115. ſecurè defendi, caſum emancipationis, quem ad extenſionem caſus mortis Scæuola adduxit, non pertinere ad filium, cuius emancipatio inſtitutionem non infirmat, licèt iura ſui hæredis auferat, ſed ad nepotem, qui præteritus fuit, ideoque non obſtat pronepoti poſthumo: hoc autem, quoniam difficultatem habet, & in ſcholis frequenter controuerti ſolet, maiori equidem explicatione indiget. Idcircò, & ſecundo loco conſtituendum erit, quòd Bartolus quæſtionem hanc proponens in terminis, in l. prima. ff. de vulgar. & pupil. ſubſtitut. num. 29. quærit in hunc modum: ſi inſtitutus in primo gradu poteſt eſſe hæres, ſed non eodem modo, quo defunctus voluit, quia fuit inſtitutus ſuus, vel neceſſarius, ſed in tempore mortis repetitur emancipatus, vel manumiſſus; an tunc admittetur inſtitutus, vel ſubſtitutus? Et in hoc dubio diſtinguit duos caſus principales, quorum primus eſt, cùm vulgatis ſubſtitutio fuit facta ex neceſſitate, vt quando nepos ſubſtituitur filio, & tunc inquit, quòd ſubſtitutus præferatur, quaſi inſtiturio filij ſui hæredis tunc per emancipationem ipſius irrita fiat, eo quòd in ſui are magis, quàm in hæreditate facta videatur, & allegat Bartol. text. in l. Gallus, §. & quid ſi tantum, ff. de liberis & poſthumis. Secundus caſus eſt, quando ſubſtitutio facta fuit ex voluntate, ideſt, quando is ſubſtitutus fuit, qui non poteſt ſubintrare in locum ſuitatis; & tunc præfertur inſtitutus non attenta ſtatûs mutatione, per text. in eadem l. Gallus, §. vltimo, & in §. ſeruus autem, verſiculo, ſi verò, Inſtitut. de hæred. inſtit. l. ſi paterfamilias, ff. eodem titulo. Ratione etiam, quia teſtator videtur ſubſtituere in eum caſum, ſi hæres non erit quoquo modo; & idem tenuit ipſe Bart. in dict. l. Gallus, §. & quid ſi tantùm, num. 4. & eiuſdem diſtinctionem, ſeu doctrinam ſequuntur communiter omnes, vt teſtantur Iaſon in dict. §. & quid ſi tantum, in prima lectura, num. 45. & in ſecunda lectura, num. 46. Fortunius ibidem, num. 196. & Coſta 3. part num. 15. Socinus in dict. l. 1. ff. de vulgar. & pupil. ſubſtitut. num. 34. Alexander num. 30. & Ripa num. 208. Baldus de Vbaldis de ſubſtitutionibus, cap. de vulgari, num. 20. & ſequuntur Sfortia Oddi in præludiis compendioſæ, 2. part. quæſt. 5. in verſiculo, hœc tamen vera ſunt. Graſſus §. ſubſtitutio, quæſt. 10. num. 3. Alexander Trentacinquius de ſubſtitutionibus, 1. par. cap. 10. ex numero. 7. cum ſequentibus, qui dicit diſtinctionem Bartoli in primo caſu procedere etiam ſecundum hodierna iura, quoniam emancipatus in ſucceſſione ex teſtamento non habet ſuitatem, vt latiùs probat ibidem.

Et veré, communis hæc ſententia eo dumtaxat, aut præcipuo fundamento nititur, vt ſubſtitutionem per emancipationem filij, habuiſſe effectum dixerit, quòd, vt dixit Bartolus vbi ſuprà, non tam in hæreditate, quàm in ſuitate factam videri ſubſtitutionem crediderit, & ſic, quòd nepos poſthumus cenſetur vocatus eo caſu, quo ſilius deſinat eſſe ſuus, per text. in §. præterea. Inſtitut. quibus modis ius patriæ poteſtatis ſoluitur, iuncto text. in §. ſui, Inſtitut. de hæred. qualitat. & different. vbi text. inquit, nepotem, cuius pater emancipatus eſt, conſequi iura ſui hæredis, quoniam pater per emancipationem deſinit eſſe in poteſtate ſui patris, & conſequenter ſuus eſſe non poteſt: vnde ex eadem ſententia communi, inſtitutio reſtringitur per ſubſtitutionem, & intelligitur facta, ſi non emancipetur filius à patre ante aditam hæreditatem.

Verùmenimverò, vt in præfatis Aſſertionibus dixi, neque ſecundùm hodierna iura, neque etiam ſecundùm antiqua, vera eſt opinio Bartoli, aut diſtinctio ſuprà relata, quatenus ex ea colligitur expreſſim, emancipationem filij inſtituti facere locum vulgari ſubſtituto, cùm nepos ſubſtitutus eſt iuxt Galli Aquilij formulam, & contrarium rectius defendit Emanuel Coſta tertia parte dicti §. & quid ſi tantùm, num. 15. & ſequentib. & in effectu idem tenent Recentiores alij, quorum ſtatim mentionem faciam: & vltra rationes, quas adducit Coſta, hæc pars probatur primó, per text. in dict. l. Gallus, in §. finali, in verſiculo, quæramus, vbi inſtitutio hæredis non irritatur per emancipationem, etiam cum teſtamentum factum eſt ſecundùm formulam Galli Aquilij, imò emancipatus admittitur, & ſubſtitutus excluditur, & verè ſubſtitutio facta fuit in hæreditate; nec poteſt negari, quin falſum ſit dicere, quòd per illa verba Filius hæres eſto, dumtaxat cenſeatur filius inſtitutus in ſuitate, & non in hæreditate, cùm nulla verba eſſe poſſint, quibus inſtitutio in hæreditate aptiùs concipi valeat, quàm per prædicta. Secundò probatur per text. in l. ante penult, ff. de iniuſto rupto, l. filio, quem pater, ff. de liberis & poſthumis, in §. finali, §. alienus quoque. Institut. de hæred. inſtitu. dum probant, quòd mutatio qualitatis hæredis inſtituti, non vitiat eius inſtitutionem. Tertiò. quia ſi verum eſſet ſubſtitutionem prædictam in ſuitate factam fuiſſe, vt Communis, ſed malè quidem affirmat, ſequeretur, quòd appoſita eſſet conditio, ſi ſuus erit filius, quæ conditio cùm in poteſtate filij non ſit ſub ea non poſſet ipſe inſtitui; imò ſic inſtitutus, iure Digeſtorum præteritus dici deberet, per text. in l. ſuus quoque, 4. ff. de hæredibus inſtituendis. Item quòd conditio illa, ſi ſuus erit, etiam non expreſſa, ſubintelligi deberet, contra text. in l. prima, ff. de condition. & demonſtration.

Quartò, & vltimò, quoniam text. in dict. §. & quid ſi tantum, dict. l. Gallus, per quem Bartol. & ſequaces mouentur, ſuperiorem ſententiam non probat; nam iuxta veram interpretationem, quam tradiderunt Salomonius num. 1. & 20. Sarmientus num. 41. Coſta 3. part. num. 23. in eodem §. Cuiacius & Hotomannus ibidem, Lælius Taurelius in enarratione ad eundem text. Alciat Paradox. lib. 3. cap. 9. caſus emancipationis non refertur ibi ad filium inſtitutum, ſed ad nepotem præteritum, vt conſtat ex verſiculo. quid ſi nepos, vbi Iureconſultus Scæuola continuat ſpeciem, quam tractauerat in §. præcedenti, & ad illum ſe refert: in eo autem dixerat valere pronepotis poſthumi ſubſtitutionem, ſi filius ſit inſtitutus, & nepos præteritus, dummodò ipſe nepos moriatur ante filium; & retinendo eandem ſpeciem in dict. §. & quid ſi tantum, in dict. verſic. quid ſi nepos, quærit ipſe Iureconſultus, an ſi nepos non moriatur ante filium, ſed emancipetur viuo filio, valeat pronepotis ſubſtitutio, & reſpondet valere, idque iure optimo, quoniam eo caſu, cùm nepos emancipatus ſit, non poteſt poſtea ſublato filio in locum eius ſuccedendo; rumpere tanquam præteritus teſtamentum, vt latiùs conſtare poterit ex his, quæ tradit Coſta vbi ſupra, ex num. 23. & in effectu tenuerunt etiam Duarenus, & Æmilius Perottus in commentariis eiuſdem §. Anton. Faber lib. 9. coniect. cap. 3. & vide nouiſſimè Andream Fachineum controuerſiarum iuris, lib. 10. cap. 45. & Iaſon in dict. §. & quid ſi tantum 1. lect. num. 13. & 2. lect. num. 5. qui præfatam interpretationem ſentire videtur.

CAPVT XXVIII.

SVMMARIVM NON deducitur, quia ſeipſum ſummat propter ſui breuitatem.

De poteſtate Principis circa tollendum ius quæſitum, ſiue à lege, ſiue ab hominis diſpoſitione proueniat, vel circa tollendam, aut mutandam, ſiue reuocandam teſtatoris voluntatem quoad fidei commiſſa, & maioratus, legesque, & conditiones illorum, & qualiter in his diſpenſatio, vel mutatio impetrari debeat, & ab ipſomet Principe contra teſtatoris, vel ad eius voluntatem, an poſſit aliquis habilitari, vt in fideicommiſſo, aut maioratu ſuccedat, vel relicta in vnum vſum, an Principis decreto poſſint commutari: vbi in propoſito eorum omnium, quamplures Authores congeruntur in vnum ac inter alios, Antonius Gabriel, Didacus Couarruuias, D. Franciſc. Sarmient. Simon de Prætis, Marcus Antonius Peregrinus, Angelus Matheacius, Pelaez à Mieres, Fortunius Garſia, & Andreas Fachineus magis commendantur, & redditur ratio, quare huiuſce capitis maiorem diſputationem Author omiſerit.

DE poteſtate Principis circa tollendum ius quæſitum, ſiue à lege, ſiue ab hominis diſpoſitione proueniat, vel circa tollendam, aut mutandam ſiue reuocandam teſtatoris voluntatem quoad fideicommiſſa, & maioratus, legesque, & conditiones ipſorum, & qualiter in his diſpenſatio, vel mutatio impetrari debeat, & ab ipſomet Principe concedi, tot tantaque tradiderunt Scribentes noſtri multis in locis, vt de his velut plena volumina, integrique tractatus eſſe videantur: Idcircò, quamuis poſſem nunc ex multis, quæ aſſiduo, importunoque labore perlegi, & in nonnullis cauſis tractaui, aliqua nõ contemnenda in medium adducere, conſultius duxi, eam quæſtionem, vel ad alium locum reſeruare, quoniam opus hoc in maius volumen accreuit, quàm putaram, vel his, quæ in propoſito adnotare poſſem, ſcienter, conſultoque prætermiſſis, dumtaxat recenſere hoc loco Authores quamplures, qui magis ex profeſſo, atque vtilius de prædictis tractarunt, & ferè nihil, quod in propoſito excogitari valeat, intactum relinquunt. Sic enim eueniet, vt cum occaſio ſe offerat, ipſis nunc congeſtis in vnum abſque tanto labore poſſit propoſitarum, & aliarum ſimilium quæſtionum vera reſolucio deduci.

Et ad rem deueniendo, in primis monendum Lectorem duxi, hiſce de rebus ſequentes Authores, ordinéque ſequenti legendos omninò;

Antonium Gabrielem lib. 3. de commun. concluſ. concluſione prima, vbi latiſsimé, & concluſ. 5. num. 18. & vide etiam concluſ. 2. & 3.

Guid. Pap. in quæſtione. 556.

Romanum ſingulari 475.

Socinum ſeniorem in conſilio 76. num. 131. cum ſequentibus, lib. primo, & in conſilio. 266. num. 49. cum ſequentibus, l. 2.

Alexandrum in conſilio. 2. numer. 14. cum ſequentibus, lib. primo.

Socinum iuniorem in conſilio. 65. ex numer, 3. cùm ſequentibus, lib. 2.

Curtium iuniorem in conſilio primo, ex num. 20. cum ſequentibus, prima parte,

Paulum Pariſum in conſilio primo, num. 49. cum ſequentibus, lib. primo.

Rolandum in conſilio. 69. numer. 23. & ſequentibus, lib. 2.

Crauetam in conſilio. 299. per totum, & in conſilio. 5. n. 4. & in conſilio, 135. num. 21. cum ſequentibus, & in conſilio. 241. num. 13. vbi conſiderat aliquas cauſas, ex quibus permiſſum ſit tolli ius quæſitum per principem.

Capicium deciſione. 108.

Fortunium Garſiam, qui optimé, & late in propoſito loquitur in l. Gallus, §. & quid ſi tantum, columna. 137. cum pluribus ſequentibus, ff. de liberis & poſthumis.

Ioannem Lecirier, qui etiam latiſſimè loquitur in propoſito huius materiæ, de primogen. lib. 3. quæſtione 7. Burgos de Pace, qui etiam latiſſimè proſequitur hanc materiam, in prœmio legum Tauri, ex num. 323. cum pluribus ſequentibus, & in conſilio. 26. num. 7.

Iacobum Philippum Portium lib, primo, commun, ſentent. regula 43. colum. 21.

Petrum de Peralta in l. 3. ff. de hæredibus inſtituendis, ex num. 146. cum ſeq.

Menchacam de ſucceſſionum creatione, lib. primo. §. 1. num. 29. cum ſequentibus, & controuerſiarum illuſtrium, lib. primo, cap. 12. per totum. Qui, vt videbis, in nonnullis aduerſatur his. quæ loco ſtatim referendo annotauit Didacus Couarruuias.

Barthol. Romul. in tractat. de teſtat. præcep. 60. extra famil. alie. prohibend. ad §. diui, num. 223. cum ſequentib. vſque ad finem. .

Gregorium Lopez in l. prima, titulo primo, verbo, ante ſiete, in fine, &. in l. 31. titulo 9. Gloſſa magna columna. 11. partita 6. & in l. 3, titulo, 13. verbo, mugeres, columna 8. & 9. eadem partita 6. & in lib. 6. titulo 12. verbo, que la no pudieſſe vender, colum, 3. partit. 6.

Didacum Couarruuiam, variarum, lib. 3. cap. 6. per totum, qui videndus eſt ex propoſito; ibi namque in præcipuis huius capitis dubiis, omnia quæcunque pro Principe, & contra Principis poteſtatem fundamenta eſſe poſſunt, adducit; & tandem num. 5. veriorem ſententiam eſſe dicit, vt Princeps regulariter, minimè poſſit teſtamentis priuatorum derogare, nec eorum leges & conditiones tollere, nec immutare: poſtmodùm verò n. 6. & 7. id limitat, & declarat, niſi fiat ex cauſa publicæ, non priuatæ vtilitatis, vt latiùs ibidem inuenies reſolutum.

D. Franciſcum Sarmientum, quem in hac materia Lectori commendo, ſelectarum lib. 1. cap. 8. vbi num. 13. ipſummet. quod Couarruuias, obſeruat, & rectè conſtituit, principem ſine cauſa non poſſe prædicta facere, & repetit num. 15. & num. 16. & 17. & vide num. 21. & 22. vbi eleganter, & maturè probat, Principem habere maiorem poteſtatem in his, quæ publicam vtilitatem, aut pietatem reſpiciunt, quàm in his, quæ in priuatorum vtilitatem fiunt, in quibus voluntas diſponentis pro lege obſeruanda eſt, & dumtaxat conſiderari debet, ne aliquid iniquum, vel à lege reprobatum contineant; non autem, quod meliùs potuiſſent diſponere conſiderandum eſt. Quod enim teſtator voluit, vt ipſe inquit, non quod voluiſſe melius ſuiſſet, eſt attendendum. Quæ verba ſunt proculdubio ſingularia, & notanda, nec per alios ſic in propoſito conſiderata. Vide etiam eundem Authorem ibidem, num. 24. & 25. vbi agit de commutatione voluntatis in aliam cauſam. vel ad alium modum.

Antonium Gomezium in l. 40. Tauri, n. 82. & n. 86. & 89.

Emanuel Suarez in Theſaur. recept. opinion. ſit. P. num. 264.

Tiberium Decianum. in conſilio 88. num. 63. lib. 2.

Ariam Pinellum in rubrica. C. de reſcindenda venditione, 1. part. cap. 2. ex num. 15. cum ſequentibus, vbi in effectu cum communibus reſolutionibus tranſit, & idem obſeruat, quod Couarruuias, & Sarmientus, in locis anteà relatis, & num. 19. in fine, ſecurè affirmat, nec ſummum Pontificem, nec Principem alium ſecularem ſine cauſa, teſtatoris voluntati poſſe derogare, maximè, vbi vertitur tertij præiudicium: & eodem num. atque etiam num. 18. agit, qualiter in his diſpenſatio, vel mutatio impetrari debeat.

Ludouicum Molinam, & Mieres, quem etiam in ſummario comendandum eo duxi, quòd late ipſe loquatur in hac materia, & latiùs ſe habeat, quàm Molina, multaque congerat, quæ in caſibus occurrentibus vtiliſſima eſſe poſſunt, Molinam inquam, de Hispanorum primogeniis, lib. 1. c. 8. ex num. 28. & lib. 2. cap. 7. num. 18. & lib. 3. c. 3. ex num. 11. & num. 20. & 27.

Mieres de maioratu, in initio ſecundæ partis, ex num. 46. vſque ad numerum 64. vbi vide omninò, & ij duo Authores excitant omnia ſuperiora dubia, & cauſam etiam omnino neceſſariam in Principe affirmant, nec abſque cauſa, vel pro arbitrio mutationem, aut derogationem voluntatis teſtatoris fieri poſſe defendunt.

Maſcardum de probationibus, lib. 1. concluſione 276. in principio, & num. 7. 8. & 9.

Bonifacium Rogerium in conſilio 2. num. 149. lib. 1. & in conſilio 2. num. 80. & 81. & num. 19. & 110. lib. 2.

Antonium Theſaurum deciſione Pedemontana 87. per totam, maximè num. 10. quo loco inter alia, optimè agit, an Princeps poſſit impuberi teſtamenti factionem concedere, in præiudicium venientium ab inteſtato, vel aliorum, quibus ex ſubſtitutione pupillari ius erat acquiſitum, & ibi plura cumulat, & tandem dicto num. 10. ſuam ſententiam interponit.

Petrum Magdalenum de num. teſtium in teſtamentis requiſito 2. parte, cap. 4. num. 73. & num. 79. & vide etiam prima part. cap. 22. num. 77.

Simonem de prætis, quem, vt vidiſti commendaui etiam in ſummatio huius capitis de interpretatione vltimarum voluntatum, lib. 1. ſolutione 13. per totam, folio mihi, 41. vbi inuenies nonnulla neceſſaria, maximè, an, & qualiter poſſit Princeps teſtatoris voluntatem interpretari, ad corrigendum, addendum ſupplendum, vel extendendum teſtamentum, vel illud confirmandum, aut annullandum: & an habeat tantam poteſtatem in interpretandis teſtamentis, quantam in legibus interpretandis. Vide etiam eundem Authorem lib. 4. dubitatione 3. ex num. 18. vſque in finem dubitationis, folio mihi 427. vbi laté, & vtiliter, an & quando teſtatorum voluntates, & diſpoſitiones, Principis authoritate mutari poſſint, vel in aliam, aut conſimilem, aut diuerſam cauſam, aliumve vſum conuert; & ibidem rectè in propoſito diſtinguit, & optimè conſiderat, vt & Sarmientus relatus ſuprà conſiderauit, an diſpoſitio ſit facta in commodum, & vſum priuatum, vel in commodum, aut vſum pium, & publicum, & anteà dictis conuenit ſemper ipſius reſolutio, nempe teſtatorum voluntates tollere, aut mutare Principem non poſſe, niſi ex iuſta & publica cauſa, & vide num. 29. vbi dicit vnum ſingulare, videlicet, quòd ſi à teſtatore legata ſit certa quantitas pecuniarum ad certum opus pium perficiendum, eo completo, & perfecto, ſi de quantitate relicta aliquid ſuperfuerit, reliquum hoc non debet conuerti in alium vſum pium, ſed reſtitui hæredi, vel legatario, cui fuerat relicta tota quantitas ad opus pium perficiendum, & refert Angelum, Caſtrenſem, & Alexandrum ſic tenentes.

Vide etiam de eiſdem quæſtionibus, Hartman. Piſtorium lib. 2. quæſtionum. iuris, parte poſteriore, capite. 4.

Andream Gail. practicar. obſeruat. lib. 2. obſeruat. 56.

Oddum in tractatu de in integrum reſtitutione, part. 2. quæſt. 99. artic. 8.

Iacobum Menochium in conſilio. 103. num. 68. lib. 1. & in conſilio 20. ex num. 30. eodem libro.

Marcum Antonium Peregrinum. in ſummario huius capitis à me commendatum, de fideicommiſsis, articulo. 52. vbi latiſsimè, atque ex profeſſo ſcribit de hac materia, & multa congerit vtilia quidem, & notatu digna, ex num. 108. vſque ad numerum 135. & num. 144. vſque ad finem articuli, & num. 117. cum Communi tranſit, quòd abſque cauſa non poſſit Princeps derogare voluntati teſtatoris; poſſit tamen ex cauſa, quæ reſpiciat publicam vtilitatem, & num. 154. agit, an Princeps poſſit contra teſtatoris voluntatem, vel ad ipſius voluntatem habilitare aliquem, vt ſuccedat in fideicommiſſo: & n. 159. & ſeqq. an Principis decreto poſſint commutari relicta in vnum vſum, in alium, vel vnares fideicommiſſaria in aliam rem.

Marcum Antonium Eugenium in conſilio. 50. ex num. 5. num. 23. cum ſeqq. lib. 1.

Angelum Matheacium de legatis, & fideicommiſſis, lib. 2. cap. 22. per totum, vbi originaliter videas, & omninò, & hic Author in effectu, communi Scribentium reſolutioni accedit in omnibus, atque ex num. 16. quinque principales concluſiones in hac materia proponit, ex quibus perfectè, vt exiſtimat, diluitur dubium præcipuum de poteſtate Principis circa tollendum ius quæſitum.

Ioannem Marcum Aquilinum. in repetitione §. & quid ſi tantum, legis, Gallus, ff. de liberis & poſthumis, in verſiculo, Quid enim ſi aquæ, num. 98. & num. 107. cum ſequentibus, vſque ad numerum 117. vbi agit de intellectu l. item ſi verberatum, §. 1. ff. de rei vendicatione, & l. Lucius, ff. de euictionibus, de quibus etiam Fachineus.

Denique vide Andream Fachineum controuerſiarum iuris, lib. 8. cap. 63. per totum, quem in ſummario huius capitis ideò commendaui, quòd ipſe, ſex quæſtionibus principalibus omnia comprehendit, quæ in propoſito dubio, de poteſtate Principis circa tollendum ius quæſitum, vel quærendum, videntur præcipua.

Vide etiam & infinitos alios Authores, quos, Deo dante, lib. 3. cap. 6. harum quotidianarum controuerſiarum, congeram in vnum; ipſi namque, in illa quæſtione, an Princeps ſine cauſa poſſit ſubditis rei ſuæ dominium auferre, multa recenſent, quæ huic capiti, & materia ſunt valdè conducibilia, ac eodem loco, Hyppoliti Riminaldi conſilij cuiuſdam ſpecificam mentionem faciam, & ideò multùm commendare decreuerim, quòd inter omnes hucuſque ſcribentes, nullum inuenies, qui in propoſito quæſtionis prædictæ, ſic ex profeſſo, atque eruditè, & magiſtraſiter ſe habuerit, vt tunc videbis.

CAPVT XXIX.

Ad explicationem text. in l. & quia, in fine, ff. de iuriſdict. omn. iudic. in c. gratum, in c. relatum, & in c. licet vndique, de officio, & poteſt. iudic. deleg. in c. quamuis, & in c. ſi delegatus. eod. tit. lib. 6. & in c. vltimo, de officio legati; diligens equidem, accurata, & noua, vera tamen, atque notanda interpretatio traditur, quâ, vt videbis Lector, adnotantur nonnulla per Authorem, quæ nullibi inuenies ſcripta, etſi Interpretum omnium, atque aliorum traditiones, ſiue obſeruationes prælegeris, & in effectu res hæc diſtinctione, & certa reſolutione explanatur, quæ velut in tenebris anteà fuiſſe videbatur.

SVMMARIVM.

- 1 Delegantis morte, re integra, delegati iuriſdictionem extingui; re non integra, non extingui.
- 2 Et de ratione actum hoc numero per totum.
- 3 Delegatus, ſi vices ſuas in totum alteri commiſerit, ſiue ſubdelegauerit, cauſam ſibi commiſſam, re integra eam reaſſumere poteſt, re non integra non poteſt: & ibidem ratio aſſignatur.
- 4 In delegatione, quando res dicatur eſſe integra, vel quomodo integra eſſe deſinat: vbi tres referuntur in propoſito dubio ſententiæ, contrariæque omninò opiniones, vt hoc numero latiùs adnotatum inuenies, & vide infrà num. 15.
- 5 Quorundam Authorum ſententiæ, atque interpretationes damnantur.
- 6 Delegati iuriſdictio vt perpetuetur, an de iure ciuili litis conteſtatio, vel citatio neceſſaria ſit, vel actus citerior etiam citatione ſufficiat, quamuis nec citatio, nec litis conteſtatio interueniat, idque eodem iure ciuili non expreſſum, nec etiam clarè diffinitum, vt nouiter, & verè hoc numero adnotauit Author.
- 7 Idem etiam nec iure Pontificio explicatum in cap. licet vndique, de officio delegati, conſtare ex ſerie eiuſdem textus apertè, vt nouiter etiam, ſeu vltra omnes adnotatur hoc loco.
- 8 Nec etiam à Bonifacio VIII. distinctè explicatum, deduci manifeſtè ex verbis duorum iurium, quæ hoc n. recenſentur.
- 9 Cæterùm Vrbanum III. & Gregorium IX. Pontifices maximos, diſtinctè ſatis, & apertè rem hanc explicaſſe, & pro perpetuanda delegati iudicis iuriſdictione, citationem omninò requirere.
- 10 Iudicium propriè incipere à litis conteſtatione, non verò à citatione.
- 11 Text. in cap. relatum, de officio delegati, eleganter exornatur, & Lucij III. mens, dilucidè, & meliùs quàm anteà fuiſſet, enucleatur, & vide numeris ſequentibus.
- 12 Text. in cap. gratum, de officio delegati, explicatur; & Vrbani III. mens declaratur.
- 13 Text. in cap. licèt vndique, de officio delegati, intelligi debere iuxta text. in cap. vltimo de officio legati, & in dicto cap. gratum, de officio delegati, non verò iuxta text. in d.e. relatum, eiuſdem tituli, noua, & vera Authoris conſideratio, in hac materia.
- 14 Ad text. in d.c. gratum, noua & vera ratio aſſignatur, quâ Romanus Pontifex moueri potuit, vt ſic decideret.
- 15 Delegati iuriſdictionem, de iure canonico per citationem perpetuari, ex veriori, & communiori ſententia, & aliorum ſententias improbari debere, prout hoc numero aduertit Author, idque & de iure Cæſareo ſimiliter obtinere.
- 16 Delegati iuriſdictio de iure Regio, an per citationem perpetuetur, vel per litis conteſtationem, & ibidem de intellectu leg. 21. titulo quarto, partita tertia, & leg. 35. titulo 18. eadem partita.

PRo dilucida & ſingulari præſentis materiæ explicatione, atque vt in futurum vera, & certa huiuſce rei reſolutio, & dictorum iurium interpretatio haberi poſſit, nec ampliùs de ipſorum intellectu dubitari valeat; nonnulla equidem adnotanda erunt, quæ ex eiſdem iuribus velut expreſſim deducuntur, nec alibi inuenientur ſcripta, ſed à me fuerunt longa conſideratione præhabita. Et ad rem deueniendo, inprimis, quò dilucidè magis, & diſtinctè procedamus, conſtituere neceſſarium erit, explorati, certique iuris eſſe, delegantis morte, re integra, delegati iuriſdictionem extingui; re non integra, non extingui, per text. in d.l. & quia, ff. de iuriſdictione omnium iudicum, in cap. gratum, in c. relatum, & in c. licet vndique, de officio & poteſtat. iudic. deleg. in c. vltimo, de offic. legati, & in c. quamuis, & c. ſi delegatus, de officio delegati, lib. 6. l. 21. tit. 4. partit. 3. l. 35. titul. 18. partit. 3. per quæ iura, certiſſima eſt, atque indubitata omnium Doctorum concluſio, tam in ipſis, quàm in aliis pluribus locis, & pro regula conſtituunt Bartholomæus Socinus in regula 311. Anton. Gabriel communium lib. 2. titulo, de procuratoribus, concluſione 1. & 2.

Et de ratione ſuperioris regulæ, aut doctrinæ, videbis actum ab Interpretibus communiter, tam in dict. cap. gratum, & cap. relatum, quam in dict. l. & quia, vbi poſt alios Antiquiores, & Ordinarios, Curtius iunior, & Oroſcius, Purpuratus etiam num. 110. qui nonnullas rationes aſſignant, & Abbatis traditionem damnatam communiter ſuſtineri poſſe declarant, & inter Pontiſicij iuris Interpretes multos, Felinus, Barbacia, & Alciatus eleganter, nec non & Decius numero quinto, in dicto cap. relatum. Verè tamen, ſi Authores omnes originaliter prælegeris, & mentem ipſorum perſpicias, omnes rationes in eundem finem tendunt, nec in effectu differunt (aliæ mihi non placent, ideò ſcienter, conſultóque eas non recenſeo) ſcilicet, delegantis morte re integra, ideò delegati iuriſdictionem extingui, quia cùm vti iuriſdictione non cœperit delegatus, nullum ius ab ipſo acquiſitum eſt, quo in eius perſona efficaciter reſideat, aut illius extinctio impediri valeat, ſed tota dicitur penes delegantem reſidere, atque ab eius voluntate dependere; tunc autem temporis, vt incipiat, voluntas expectanda non eſt, quæ ipſo delegante defuncto eſſe non poteſt, & ſic non incepiſſe vti delegatum, impedimento eſt, quominùs illa eradicari, aut in perſona delegati poſt mortem delegantis manere potuerit. Cæterùm re non integra, ideò iuriſdictio non extinguitur delegante defuncto, quia cùm primùm iuriſdictione delegata vti cœpit delegatus ipſe, per vſum & exercitium (per quæ iuriſdictio tanquam ius Incorporale acquiritur) eam efficaciter acquirit, & velut ſuam efficit; idcircò cùm ſua ſit, & voluiſſe tunc delegantem ſuſſiciat, nec alia voluntas, aut voluiſſe pòſt requiratur, abſque facto ſuo, iuriſdictio iam ſemel in ſua perſona eradicata, auelli ab eo non debet, ex regula vulgata l. quod noſtrum, ff. de regulis iuris, & l. vltimæ, ff. de pactis: qua etiam ratione, ſi delegatus vices ſuas in totum alteri commiſerit, ſiue ſubdelegauerit cauſam ſibi commiſſam, antequam ſubdelegatus vti cœperit iuriſdictione, vel re integra, ſubdelegato rebus humanis exempto, eam reaſſumere poteſt: ſed re non integra, & ſic postquam ſubdelegatus vti cœperit, minimè poteſt, quia ex vſu, & exercitio efficaciter ſubdelegato acquiſita fuit; ita procedit textus in c. quamuis, 6. & in c. ſi delegatus, 7. de officio deleg. l. 6. vbi Ioan. Monac. rectè percipit ſuperiorem rationem in illis verbis: Cum hiſce caſibus iuriſdictio efficaciter non tranſiuerit in ſubdelegatum, & apertè probat ille text dum inquit, cùm iuriſdictio (ex quo ipsâ vſus non extitit) non cenſeatur in eum efficaciter tranſiuiſſe; qui equidem ſingularis eſt in propoſito, & pro ratione ſuperiori notandus, non enim ſic notatur, nec expenditur ab aliis: idcircò, ex quo eum text. habemus, Pontificiæ rationi adhærere, nec aliunde rationes quærere, velut neceſſariò adſtringimur, nec ampliùs licet in hoc immorari.

Inquirere tamen neceſſe eſt, quando in delegatione res dicatur eſſe integra, & delegatus coepiſſe videatur, vel non coepiſſe; ſiue quo facto, aut modo res deſinat eſſe integra: & quidem ſi hucuſque Scribentes omnes originaliter, atque ex propoſito prælegeris, tres inuenies eſſe in præfato dubio ſententias, contrariaſque omninò opiniones, de quibus poſt ordinarios omnes antiquos videndus eſt Iaſon, in d.l. & quia ff. de iuriſd. omn. iudic. n. 57. & ibidem Socin. n. 75. Oroſcius num. 26. & Purpuratus num. 111. Imola, Barbacia, Felin. Decius, & Alciat. in d.c. gratum, & in d.c. relatum. Plerique namque arbitrati ſunt, per actum citeriorem citatione delegatam iuriſdictionem perpetuari, & ſic nedum litis conteſtationem, ſed nec citationem neceſſariam eſſe, ſufficeréque, quòd delegatus aliter, aut modo quocunque, iuriſdictione vti cœperit. Alij (& magis communiter) ad effectum prædictum, citationem omninò requirunt: nonnulli verò litis conteſtationem exigunt; nullus autem temerariè, aut ſine iure loquitur: primi namque per text. in dicta l. & quia, ff. de iuriſdict. omnium iudic. & in dict. cap. licèt vndique, 30. de offic. delegat. iuuari videntur, vbi nec citatio, nec litis conteſtatio exprimitur, ſed vt res integra eſſe deſinat, dumtaxat exigitur, quòd vti cœperit delegatus, ſiue quòd res geri cœpta fuerit. Secundæ verò opinionis Authores fulciuntur per text. in d.c. vlt. de officio legati, & in d.c. gratum, vbi citatio requiritur adeò expreſsè, quòd de mente, aut deciſione eorum duorum iurium aliter inquirere, vel aliquo modo interpretari ea, nulla ratio patiatur. Tertiæ denique opinionis Authores, non adeò à veritate, aut iuriſmet ipſius diſpoſitione deuiant, vt pro ſe non citent text. expreſſum in d.c. relatum, de officio deleg. quo in text. vltra verba, quæ apud nos communiter reperiuntur, aut in vulgatis codicibus, & Decretalibus Pontificum traduntur, & alia in integra adiiciuntur, quæ magis enixam voluntatem Lucij III. circa requiſitum litis conteſtationis oſtendum; ille namque non modò verbis vulgatis, & litis conteſtationem exigentibus contentus eſt. ſed poſt illa verba, Non eſt à iudicibus quos delegauerat, ex delegatione huiuſmodi procedendum, quibus apud nos text. contextura aut litera finitur: ſic & vlteriùs ſcripſit. Poterit ergo in eo caſu ap. ceſſ. procedi, in quo ante mortem mandatoris lis fuerit per narrationem, & reſponſionem contexta: Vbi autem mors mandatoris litis conteſtationem præceſſit, penitùs ſubſiſtat, ſiue fuerit, ſiue non fuerit ap ab interiectum. Et hactenus ille text. vt conſtat ex integra ipſius, de qua Anton. Auguſtin. Epiſc. Ilerden. collect. 1. Decret. lib. 1. tit. 21. de off. & pot. iud. deleg. c. 2. fol. mihi, 19. in fine. Apud omnes tamen tam Pontiſicij, quàm Cæſarei iuris Interpretes. ſecunda ſententia magis obtinuit, quæ & verior eſt, & communior) ad effectum delegatæ: iuriſdictionis perpetuandæ, citationem ſufficere, per duo iuta allegata ſuprà, quæ vitari non poſſunt, nec aliorum ſolutiones, aut interpretationes ad ea admitti, vt rectè, & cum iudicio probauit Decius ind. c. relatum, n. 5. Iaſon etiam in d.l. & quia, n. 57. in verſ. Breuiter communis ſententia eſt. Id autem, quod verè pendet ex dictarum Decreta ium intellectu, nec dilucidè ſatis apparere, nec etiam ſecurè probari poterit, niſi priùs de ipſarummet interpretatione tractetur. Qua in re, facilè ego poſſem, & nouis quidem atque concludentibus rationibus, ab aliis hucuſque excogitatos intellectus ſubuertere, ſi in his, quæ neceſſaria non ſunt, & prætermitti poſſunt, inſiſtere, ab inſtituto, & conditione mea non ita grauiter abhorreret: ſi etiam non viderem, ab eiſdem traditas hactenus interpretationes hallucinari quidem, nec præfatis Pontificiis conſtitutionibus ſatis conuenire. Item, ſi aſſequutus non ceſſem, iam iam poſt hæc à me ſcripta, ſicque ex profeſſo elaborata, omnes in futurum mirari debent, Doctores omnes communiter, tam recentiores, quàm antiquos in explicandis, atque componendis duobus iuribus torqueri, & inſiſtere, quæ verè componi non poſſunt, vtpote. cùm duorum Pontificum contrarias omninò in eadem re deciſiones contineant: cætera autem iura, quæ ad præſentem materiam ſpectant. non ſic dilucidé, atque diſtinctè declaraſſe, vt certam nobis in futurum reſolutionem, aut abſolutam doctrinam relinquerent, nec probari poſſe Ioannis Oroſcij n. 26. & Franciſci Purpurati n. 111. interpretationem in d.l. & quia, traditam; diſtinctio námque illa, an delegatus mortis delegantis conſcius ſit, vel ignarus, vt citatio ſufficiat, vel non ſufficiat. euincitur manifeſtè ex natura dictionis, maximè, quæ in d.c. gratum, apponitur, & implicatiuè, non taxatiuè accipitur. Item per claram deciſionem text. in d.c. vltimo, de officio legati, in quo ſimpliciter citatio requiritur, nec vltra aliud exigitur, aut exprimitur.

Quocirca, vt certiſſimam ego, atque abſolutam in hac re traderem reſolutionem, vtque in futurum dubirandi ampliùs de prædictis, atque de intellectu præfatorum iurium occaſionem ſubmouerem, longa equidem à me præhabita conſideratione, atque & Scribentium originali, & attenta lectura, ſequentia conſtituere, adeò neceſſarium duxi, vt nihil eorum prætermitti potuerit.

Et in primis conſtituo, de iure ciuili certum eſſe ( quamuis à nullo hactenus ſic animaduerſum) nullibi expreſſum fuiſſe, vtrùm ad delegatæ iuriſdictionis perpetuationem, litis conteſtatio, an citatio neceſſaria ſit, vel actus citerior etiam citatione ſufficiat, quamuis nec citatio, nec litis conteſtatio interueniat; dumtaxátque in propoſito eſſe text. in dicta. l. & quia, ff. de iuriſdict. omn. iudic. vbi in hunc modum ſcribitur: Ideò ſi is, qui mandauit iuriſdictionem, deceßerit antequam res ab eo, cui mandata eſt iuriſdictio, geri cœperit, ſolui mandatum Labeo ait, ſicut in reliqua cauſis. Idcircò eodem iure ciuili attento, mirum non eſſe, quòd Interpretes communiter, & varij, & contrarij extiterint, vtpote cùm nullum, aut certum aliquod reſponſum inuenerint, quo rem hanc diffinire audacter valuerint; namque, vt vides, in d.l. Et quia, dumtaxat expreſſum eſt: An res abeo, cui mandata eſt iuriſdictio, geri cœperit. nec aliter declaratur, ſiue non aperitur, quando res geri cœpta dicatur, vel qui actus. conteſtationis, inquam, aut citationis, ad id efficiendum, neceſſarius fuerit: taciturnitas ergo Iureconſulti, tot ambagibus, atque contrarietatibus occaſionem præſtitiſſe videtur; qui tamen, ſi ampliùs ſuam ſententiam, aut intentionem expreſſiſſet, atque declaraſſet, nec cot extitiſſent contrariæ diuerſæque ſententiæ, nec etiam forſan, vt ego credo, Lucius III. & Vrbanus III. Pontifices Maximi ſic contrarias conſtitutiones protuliſſent.

Deinde & ſecundò conſtituo, Innocentium III. in cap. licèt vndique, 30. de. off. & pot. iudic. deleg. eodem loquendi modo vſum fuiſſe in tractatu delegatæ iuriſdictionis, eiuſque perpetuatione, quo Iureconſultus Paulus in d.l. & quia, anteà vſus fuerat, & dumtaxat inquirere, an delegatus vti cœperit iuriſdictione, vel non cœperit ante mortem delegantis; non verò exprimere (ſicut nec Paulus expreſſit) per quem actum, citationis, inquam, conteſtationis, vel alterius, dicatur delegatus vti cœpiſſe. Quod negari non poteſt ex verbis eiuſdem textus, ibi: Inquiſitioni tuæ taliter reſpondemus, quòd ſi iuriſdictione à ſuo ſibi collega delegata, ac viuente vti non cœperit, quia mandatum huiuſmodi re integra morte mandatoris expirauit, non habet ſolus officium iudicandi; ſi verò ante mortem illius iuriſdictione vti cœperit taliter demandata vices ſuas, & illius poterit adimplere. Eodem etiam modo in ſubdelegato diſtinguit Bonifacius VIII. in c. quamuis 6. in c. ſi delegatus 7. de officio delegati, lib. 6. nec exprimit per quem actum res geri cœpta dicatur: quod in d.c. quamuis, apparet apertè, dum dicitur: Quamuis alicui vices tuas in cauſa tibi à ſede Apoſtolica delegata, in totum commiſiſſe noſcatur, ſi tamen antequam ille iuriſdictione vſus fuerit, commiſſio huiuſmodi per te reuocetur ab ipſo, vel eum rebus eximi contingat humaris, cauſam ipſam reaſſumere poteris: cùm iuriſdictio (ex quo ipsâ vſus non extitit) non cenſeatur in eum efficaciter tranſiuiſſe, & in d.c. ſi legatus, conſtat etiam manifeſtè, dum dicitur: Si delegatus quoties eum abeſſe contigerit, tibi commiſerit vices ſuas; poteris, eo rebus humanis exempto (cùm & tunc cenſeatur abeſſe) commiſſum tibi negotium (dum tamen illo viuente iuriſdictione vti cœperis) liberè diffinire. Pontifices ergo præfati (nec abſque maximo myſterio, vt credo) magis ſentenciæ Pauli accedere, ſiue modi loquendi eiuſdem ſectatores potiùs, quàm ipſius declaratores, aut nouitatis alicuius introductores eſſe voluerunt, & ſic rem hanc non ſatis clarè deciſam reliquerunt, ſed ambagibus etiam præfatis occaſionem tribuerunt, nec aliquid in prædictis iuribus vltra Paulum Iureconſultum adiecerunt.

Prætereà & tertiò conſtituo, Vrbanum. III. Pontificem maximum in d.c. gratum, de officio delegati, idem etiam dixiſſe, quod in præcitatis anteà iuribus Romani Pontifices alij dixerunt, nempe ad perpetuandam delegati iudicis iuriſdictionem, ſufficere quaſi cœptum eſſe iudicium; ipſe tamen addit vnum quod in eiſdem iuribus expreſſum non fuerat, videlicet citatione facta, quaſi cœptum videri negotium; & ſic per text. in d.c. gratum, declaratur text. in d.l. & quia, ff. de iuriſd. omn. iudic. & in dict. cap. licet vndique, cum ſimilibus; quando, inquam, res geri cœpta dicatur, declaratur etiam per textum in cap. vltimo, de officio legati, vbi Gregorius IX. perſectè rem hanc declarat, & citationem expreſſim requirit, nec nobis perplexitatem relinquit, ſed in fine textus in hunc modum ſcribit: Secus autem ſi cauſas duxerint delegandas aliquibus, cùm iuriſdictio iſtorum expiret, ſi ante illorum diſceſſum, horum citatio non præceſſit. Idque rectè aſſequutus videtur Iaſon in eadem lege, & Quia, num. 57. verſic. Breuiter communis ſententia eſt.; dicens, quòd per text. in dict. cap. gratum, & in dicto cap. vltimo, declarantur dicta lex & quia, & alij ſimiles textus, quando ſcilicet res cœpta geri dicatur; alij verò, & quamplures Authores decipiuntur aperté, qui dum intendunt deciſionem d.c. gratum, & d.c. vltimi, vitare, Gregorij IX mentem manifeſtè ſubuertunt, vt Decius in d.c. relatum, num. 5. eleganter, & verè probauit, & quorundam interpretationes cum iudicio damnauit.

Quartò conſtituo, ex textu in d.c. gratum, de officio delegati, non obſcurè deduci, iudicium propriè dici, ſiue incipere à litis conteſtatione, non vero à citatione; nam dum dicitur, Citatione facta quaſi cœptum eſſe negotium, clarè innuitur, iudicium propriè non dici cœptum ab ipſa citatione, ſed impropriè; & ita intelligunt, & declarant Caſtren. in l. 1. num. 4. C. de iudiciis. Decius in rubrica, eod. titul. lectura 2. num. 1. & communiter omnes ſecundum Curtium in rubric. ff. de iudiciis, n. 11. D. Paz in praxi, annotatione 1. de iudicio, num. 39. Deinde, Lucium III Pontificem Maximum in d.c. relatum, de officio delegati, vt delegati iuriſdictio perpetuetur, adeò clarè litis conteſtationem exigere, quòd eius deciſio, nulla ratione, neque interpretatione poſſit ſubuerti; fortaſſis hoc ideò, quod ipſe Pontifex crederet, non ſufficere quaſi cœptum eſſe negotium, quòd per citationem quaſi cœptum dicitur, vt in d.c. gratum: Sed verè cœptum eſſe, & ſic litis conteſtationem præceſſiſſe, neceſſarium exiſtimaret: idque vel ideò introduxiſſe, quòd ius ciuile, ſiue textum in d.l. & quia corrigere vellet, & nouum ius introducere, vel quòd credidiſſet, ita ius ciuile, textum ve in dicta l. & quia, accipiendum, vt litis conteſtatio requireretur ab eodemmet iure; vtpote, cùm a litis conteſtatione propriè incipiat iudicium, vt dictum remanet; & in eadem l. & quia, dictum non fuerit. ſufficere quaſi coeptú eſſe iudicium, ſed an res ab eo, cui mandata eſt iuriſdictio, geri cæperit, Paulus dicat; res autem propriè, & vere à litis conteſtatione geri cœpta dicatur, vt ſuprà probauimus.

Cæterùm Vrbanus III in d.c. gratum, aliter equidem ſenſit, & vel emendare Lucij III reſponſum in d.c. relatum, contendens, ſiue declarare volens, malè Lucium ipſum intellexiſſe de iure ciuili, ſiue ex deciſione d.l. & quia, non aliàs rem geri cœptam à delegato dici, quam ſi litis conteſtatio præcedat, de nouo induxit, ſiue ex declaratione, atque interpretatione d.l. & quia, tradidit in eo loco, à citatione quaſi cœptum videri iudicium, & ad effectum perpetuationis iuriſdictionis delegatæ: id ſuſſicere. nec litis conteſtationem neceſſariam eſſe, vt Lucius III. arbitrabatur, cuius conſtitutionis non immemor neque ignarus, eiuſdem potiùs memor Vrbanus ipſe, illam correxit atque emendauit, & ſola citatione perpetuari iuriſdictionem reſpondit. Verè ergo negari non poteſt, quin text. in d.c. relatum, litis conteſtationem exigens, correctus ſit per text. in d.c. gratum ex cuius integra non obſcurè id colligitur ſed potiùs deducitur apertè; in ea namque vltra vulgata, aut ordinaria verba, quæ communiter in d.c. gratum traduntur, adiiciuntur & alia, quæ ſi in vulgatis codicibus appoſita fuiſſent, tantæ dubitandi occaſioni locus relictus non eſſet: & in verſic. Et vtrùm is intelligatur, poſt verbum illud, Petit ſolemniter publicari, in hunc modum ſcribitur: Sicut hoc totum circa deceſſum bonæ memoriæ prædeceſſoris noſtri Lucij Papæ qui vos indices delegauerat, ſub examine veſtro aſſeritis contigiße. Poſteà verò ſequitur verſiculus: Nos autem inquiſitioni veſtræ taliter reſpondemus, vt refert, & aduertit Antonius Auguſt. Epiſcopus Ilerdenſis collectionis 1. Decretal, lib. 1. tit. 21. de off. & pot. iudic. deleg. c. 23. fol. mihi, 20. & in ſcholiis poſteà animaduertit: quæ licet non vidiſſent, nec ſic animaduerterent, correctionem præfatam rectiſſimè probarunt, & vnam Decretalem corrigi per aliam, magis communiter vtriuſque iuris Interpretes conſtituerunt; inter quos Bartol. in d.l. & quia, num. 13. Paulus, Fulgoſius, & Communis ſecundum Alexan. n. 30. ſecundum Socin num. 75. Iaſonem num. 57. in princip. Oroſcium num. 26. & Purpuratum num. 111. ibid. Innocent. etiam, Oſtienſis, Ioannes Andreas, Imola, & Abbas in d.c. relatum, vbi Felinus num. 10. Siculus num. 6. & Decius num. 3. idem Felinus & Alciatus in d.c. gratum, in principio. Anton. Gab. commun, lib. 2. titulo de procuratoribus, concl. 2. Cuiacius obſeruat. lib. 9. cap. 22. & ſecundum hæc, vt anteà dixi, fruſtra torquentur, qui Lucij III. & Vrbani. III. Pontificias conſtitutiones conponere, in concordiámve reducere contendunt, cùm ex dictis iam, atque ex verbis in integra adiectis, manifeſtè conſtet Vrbanum. non ſolùm Lucij III Prædeceſſoris ſui ſucceſſorem, ſed etiam emendatorem, atque ſuæ conſtitutionis circa requiſitum litis conteſtationis alteratorem fuiſſe.

Quòd ſi dixeris, text. in d.c. relatum, iam correctum ex d.c. gratum; ad quid in volumine Decretalium inſertum, ſiue cum vtrumque ius ſua voce dilucidè proteſtatum fuerit, nihil abſonum, nihilque contrarium relinquere, quonam pacto Pontificias conſtitutiones ſic contrarias reliquerit? Obiectioni huic, ex mea equidem, & non contemnenda conſideratione, reſponderi poterit, in primis, nouum non eſſe, vna iura alia corrigere, & nihilominus correcta, ſic in corpore iuris includi, ac ſi nunquam correcta fuiſſent, vel quia compilatori ſic placuit, vel quia oppoſita iuxta ſe poſita magis eluceſcunt; Deinde non videri, nec dici poſſe contraria relicta, ex quo de correctione apparet; aliud namque eſt, in eodem caſu duo iura contrarium directò decidere, nec de correctione prioris apparere: quo caſu abſonum. eſſe, & iuris proteſtationi contrarium diceremus. Aliud verò, conſtitutionibus duabus contrariis appoſitis, poteſtatorem emendare priorem, & factam ab eo, qui emendandi, atque corrigendi poteſtatem habuit; tunc namque dici non poſſet abſonum aliquid, aut contrarium relictum: abſonum namque non eſt, vna iura alia corrigere.

Reſpondetur deinde, quòd cùm Vrbanus III. conſtitutionis Prædeceſſoris ſui Lucij III. memor, conſciuſque fuiſſet, illámque emendaret expreſſim, conueniens quidem fuit, eiuſdem Lucij deciſionem in volumine decretalium, & adeò proximam, atque coniunctam deciſioni d.c. gratum, relinquere, (quod non abſque maximo myſterio factum eſt, vt credo) vt quæ eſſet illa conſtaret, Vrbani etiam emendatio, aut conſtitutio contraria, an iuris rationi magis conſentanea eſſet, deduci poſſet apertius: abſonum namque eſſet, quod Vrbanus III. Lucij III. ſic mentionem feciſſet, atque ipſius conſtitutionis emendator fuiſſet, nec de eiuſdem Lucij deciſione conſtaret.

Quintò deinde conſtituo, Innocentium III. in d.c. licèt vndique, non ita clare rem hanc explicaſſe, ſicut Vrbanus III. in. d.c. gratum, & Gregorius IX. in d.c. vltimò, de officio legati, explicarunt; propterea quod Gregorius, & Vrbanus, eo ipſo dixerunt iuriſdictionem delegatam perpetuari, quòd res geri capta eſt, & quod per actum citationis, res geri cæpta cenſeatur declararunt. Ipſe tamen Innoc. duntaxat dixit perpetuari iuriſdictionem, ſi delegatus vti cœperit, ſed non aperuit per quem actum videretur vti cœpiſſe, ſiue res geri cœpta diceretur, vt ſupà, num. 7. aduertebam. Inde, & conſequenter, eum text. intelligi debere, iuxta text. in d.c. gratum, & in d.c. vltimo, non verò ſecundum text. In d. c. relatum, correctum iam, & emendatum ab Vrbano III. in dict. cap. gratum.

Præterea. Vrbanum ipſum III. in d.c. gratum, & iuridicè quidem, & doctè, & piè etiam ſe habuiſſe, ſiue cum ratione iuris æquitatem ſummam præ oculis etiam poſuiſſe, eò in primis, quod cum iure ciuili id eſſet clare, & velut expreſſim denotatum in d.l. & quia ff. de iuriſdict. omni. iudic. ex quo verba illa (antequam res ab eo, cur mandata eſt iuriſdictio. geri cœperit) actum citationis conprehendunt omnino: & iure Pontificio licitè poſſe, ac debere id ipſum fieri videbatur, argumento text.in c. 2. de cauſa poſſeſſion. & propr. & in c. 1. de noui operis nuntiatione, eo etiam, quod ita lites magis abbreuiari, nec propter mortem delegantium retardari, parciumque ſumptus, expenſas, & labores excuſari intendiſſet; id quòd efficere debuit, & curare, iuxta text. in l. properandum, C. de iudiciis, & in c. finem litibus, de dolo & contumacià. d c. 2. de cauſa poſſeſſion. & propriet. & ne ita de facili contingeret, mandata Apoſtolica debitum exitum non habere, ſiue illa reddi illuſoria, nouoſve iudices delegatos exigià partibus, atque à Sanctis Patribus creari neceſſarium foret, ſi litis conteſtatio requireretur, idcirco eam viam elegit, qua facilius delegatæ iuriſdictionis perpetuatio. & difficilius extinctio eiuſdem contingeret, & in propoſito ſufficere citationem decreuit, quia Iam res geri cœpta, aut quaſi cœpta eſt, nec conteſtationem litis exegit, quæ in dict. l. & quia, expreſſa non fuit.

Sextò conſtituo, ex dictis hactenus manifeſtè deduci, ſecundam opinionem ex tribus à me relatis ſuprà num. 4. veriorem eſſe, & tenendam omnino, & conſequenter de iure Pontificio ad perpetuandam delegati ludicis iuriſdictionem, ſolam citationem requiri ex clara deciſione text in d.c. gratum, & in d.c. vltimo, de officio legati, idque & de iure Cæſareo ſimiliter obtinere, ex d.l. & quia, vt vtrumque rectè profitentur Iaſon num. 57. verſic. Breuiter communis ſententia eſt, in eadem l. & quia Decius num. 5. in eodem c. gratum. Primam autem relatam ſuprà, d. num. 4. minimè iuuati ex deciſione text. in d.c. licet vndique, de offic. deleg. & deſtrui ex deciſione clara d.c. gratum, & dict. c. vlt. de offic. leg ex quibus explicari debet (vt antea dixi) text. in eodem c. licet vndique, vt Decius d. num. 5. optimè percipit, & præfatum dubium verè declarat. Tertiam denique opinionem (quam ibid. retulid. num. 4.) nullo pacto ſuſtineri poſſe, tanquam contrariam deciſioni text. in d.c. gratum, & in d.c. vltimo. nec fulciri per text. in d.c. relatum, vt pote ab Vrbano III. iam correctum, & emendatum.

Septimò & vltimò conſtituo, ius Regium noſtrum Partitarum in eadem videri fuiſſe contrarietate, qua ius Pontificium fuiſſe oſtendimus; nam in l. 21. titulo. 4. partit 3. delegati poteſtatem ſolui, ante litis conteſtationem delegante mortuo, vel ab officio remoto, probatur expreſſim, & vel Lucij III. conſtitutionem in d.c. relatum, contentam, videtur lex illa ſequuta, in illis verbis: La tercera es, ſi muere, ò pierde el offic. aquel, que mando oyr el pleyto en ante que el deleg. lo comienze à oyr por demanda, e por reſpuesta. aut verba Iureconſulti Pauli, in d.l. & quia, ad litis conteſtationem referenda putarunt eius compilatores, vt tunc ſcilicet res ab eo, cui demandata eſt iuriſdictio, geri cœpta dicatur, cùm litis comeſtatio ante obitum delegantis præceſſit: l. verò 35. titul. 18. eadem 3. partita, vel Vrbani ſententiam in d.c. gratum, aut Gregorij IX. in d.c. vltimo, ſequitur; vel verba d.l. & quia, ad citationem referenda arbitratur, & in hunc modum ſcribit. Ca muriendo alguno deſtos no debe valer la carta, ſi el pleyto no es començado, a lo menos por emplazamiento; mas pues que començado fuere deſta manera, deue valer la carta para delibrarſe el pleyto dende en adelante por ella, entre aquellos cuyo es el pleyto, ò ſus herederos. Vtraque autem lex (vt vides) ſic apertè & expreſſim, modò litis conteſtationem, modò citationem requirit, vt ferè videatur prima facie legis ipſas ad concordiam reduci non poſſe; ſed quod debeant (vt ego ſecurè arbitror) iuxta veriorem, & communiorem iuris communis ſententiam accipi, & declarari: & conſequenter per ſolam citationem, etiam de iure huius regni, iuriſdictionem delegati perpetuari, aſſerere neceſſarium eſt; vt rectè aſſerit, & contrariam Didaci Perez opinionem meritò improbat D. Paz, in ſua praxi, annotatione 1. de iudicio, num. 39. in fine, dicens illa iura Regia conponenda, & intelligenda eſſe, ſicuti intelligitur text. in d.c. relatum, cum textu in d.c. gratum: quod etiam in effectu ſentit Gregorius Lopez, in d.l. 21. verbo, por reſpueſta, dum dixit, Vel per citationem; vt oſtenderet, citationem ſolam ſufficere. Contrarietas autem ipſarummet legum Partitæ, fortaſſis (vt ego aſſequi poſſum) fluxit ex eo, vel quod illo tempore Lucij III. & Vrbani III. conſtitutiones viderentur adeò contrariæ, vt Partitarum conditores, atque compilatores nollent tunc aliquam de prædictis ſententiis reprobare, nec cuiquam earum aliquod præiudicium ex ſua reſponſione generari; ſed in terminis iuris communis re illa relicta, nec aliquo de nouo introducto, modò litis conteſtationem exigit vna lex; modò ſola citatione, alia contenta eſt, iuxta terminos d.c. relatum, & d.c. gratum, vel forſan in d.l. 35. idcirco ſufficere citationem fuit expreſſum, vt per eam legem corrigeretur deciſio. d.l. 21. & communior ſententia DD. probaretur, quemadmodum per text. in d.c. gratum, corrigitut textus in d.c. relatum.

CAPVT XXX.

Ordo & forma, quæ in l. 27. Tauri præſcribitur, vtrum ſeruari debeat, non ſolum in ſubſtitutionibus deſcendentium legitimorum, ſed etiam illegitimorum, tam reſpectu patris, quam matris; vbi omnia recenſentur in vnum quæ huius regni Scriptores hactenus tradiderunt, his & nouiter, & vere adiiciuntur nonnulla, quæ dictæ l. Regiæ mentem, & intentionem dilucidè magis declarant, nec per aliquem fuerunt hucuſque ſic adnotata, nec ſcripta.

SVMMARIVM.

- 1 Meliorationem tertiæ partis bonorum ſuorum facientem, teneri præcisè obſeruare ordinem in l. 27. Tauri, præſcriptum; nec poſſe illum aliquo modo peruertere, eſt enim de ſubſtantia actus, vt denotat verbum illud, con tanto; quod inducit conditionem, quæ conditio in ſpecifica forma debet adimpleri.
- 2 Meliorationem tertiæ partis bonorum ſuorum faciens, vtrùm ordinem l. 27. Tauri, præcisè obſeruare teneatur, non ſolum in ſubſtitutionibus deſcendentium legitimorum, ſed etiam in cæteris ſubſtitutionibus deſcendentium illegitimorum, & aliorum, qui in eadem lege enumerantur; & per totum caput.
- 3 L. 27. Tauri, verba expenduntur quæ præfato dubio occaſionem tribuiſſe videntur, prout hoc num. adnotatur.
- 4 Verbum pueda, Latinè, poſſit, non inducit neceſſitatem, ſed voluntatem.
- 5 Filij naturales, & spurij, & nati ex damnabili coitu quocunque modo mater ex illo pœnam mortis non incurrat, ex teſtamento, & ab inteſtato, & contra teſtamentum matri ſuccedunt.
- 6 Filij naturales ab inteſtato non ſuccedunt patri, niſi in duabus vnciis, hoc eſt in ſexta parte hæreditatis, nec contra teſtamentum admittuntur, ſed dumtaxat ex teſtamento non extantibus deſcendentibus legitimis, licèt aſcendentes ſuperſint.
- 7 Dictæ l. 27. Tauri dubium proponitur, & numero ſeq.
- 8 Vocationes omnes quæ in l. 27. Tauri, continentur, fieri ex ſententia quorundam ad ſimilitudinem earum, quæ in ſubſtitutione exemplari formantur; & vide infrâ, num. 20. & 21.
- 9 In ſubſtitutione exemplari vltra deſcendentes legitimos, hoc eſt filios furioſi, vel mentecapti, non inducitur à lege neceſſitas ſubſituendi alios; & vide infrà, num. 20. vbi magis declaratur.
- 10 Andreæ Angeli in dubio propoſìto ſuprà, ex num. 2. opinio refertur, & num. ſeq. improbatur.
- 11 Ordo in in l. 27. Tauri præſcriptus, quod debeat omnino, & præcisè òbſeruari in omni ſubstitutione tam deſcendentium legitimorum, quàm illegitimorum, & aliorum, qui in eadem l. enumerantur; & num. ſeqq.
- 12 Et huius ſententiæ concludens fundamentum adducitur.
- 13 Diluitur primum fundamentum quod reſolutioni traditæ ſuprà, num. 11. obſtare videbatur, & l. 27. Tauri verus ſenſus profertur.
- 14 Secundi fundamenti contra eandem reſolutionem adducti, communis reſolutio refertur.
- 15 Auendañi in propoſìto reſolutionis ſuperioris rationes duæ, & nouiter, & verè conuicte.
- 16 Pro ratione, atque explicatione d.l. 27. Tauri, nonnulla nouiter, & diſtinctè magis, quam antea fuiſſent, hoc loco adnotata per Authorem.
- 17 L. 27. Tauri constitutionem, in filiis naturalibus respectu ſucceſſionis matris nihil noui continere, nec dubitationem aliquam ſpecialem venire decidere. Sed duntaxat ad tollendas dubitationes omnes, quæ reſpectu ordinis vocationum eſſe poſſent, in futurum ſtatuere, atque præfingere ordinem, quo vincula, aut grauamina apponi, vel ſubſtitutiones fieri debeant. Quod hoc num. latiùs demonſtratur, Auendañique, & Ioannis Gutierrez, conſideratio, nouiter, & verè euincitur.
- 18 Filij naturales, vtrùm matri in maioratu ſuccedant, an etiam in quocunque maioratu regulariter ſuccedere poſſint, remiſſiuè.
- 19 Legis 6. Tauri deciſionem, minime obeſſe reſolutioni traditæ ſuprà num. 11. Et ibidem Auendañi intellectum ad eandem leg. Didaci del Caſtillo fuiſſe adnotatum ab Authore.
- 20 L. humanitatis. C. de impuber. & aliis ſubſtitut. verus ſenſus adducitur.
- 21 Exemplaris ſubſtitutionis ſimilitudo, tunc demum procedit cum ſubſtitutionibus, quæ in l. 27. Tauri apponuntur, cum eadem ratio militat, aut idem ius, non diuerſum ſtatutum eſt; non vbi contrarium in altera harum ſubſtitutionum reperitur expreſſum.

PRo abſoluta & diſtincta huius capitis explicatione conſtituendum erit in primis, hoc vnum certum eſſe & ab omnibus vnanimiter receptum, qui hactenus in propoſìto ſcripſerunt, ſiue ad leges huius regni commentaria ediderunt, videlicet, facientem meliorationem tertiæ partis bonorum ſuorum teneri præcisè obſeruare ordinem in l. 27. Tauri præſcriptum, nec poſſe illum aliquo modo peruertere, eſt enim de ſubſtantia actus, vt denotat verbum illud Con tanto, quod inducit conditionem, quæ conditio in ſpecifica forma debet adimpleri: l. qui hæredi. l. Mæuius. ff. de condit. & demonſt. & in terminis, ſic in ead. l. 27. obſeruarunt Didacus del Caſtillo, in princip. Ioannes Lupus num. 50. Gomez Arias num. 59. Tellus Ferdinandez num. 3. & num. 17. & Velazquez de Auendaño gloſſa 2. in princip. Molina de Hiſpan. primog. lib. 2. cap. 2. num. 11. & 12. & 14. Mieres de maior. 2. part. quæst. 6. num. 25. & in initio 1. part. circa fin. Ioan. de Matien. in l. 11. tit. 6. gloſ. 9. in princip. & gloſſa 11. num. 3. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, & ibid. Azeuedus, num. 38. & num. 45. & And. Angulus, gloſ. 11. num. 2. Ioan. Guttier. practicarum lib. 3. quæſt. 52. in princip. ij tamen Authores, tametſi præfatum aſſumptum, ſiue doctrinam communem ex verbis eius legis, ſic generaliter deduxerint, communiter etiam dubitare ſolent, vtrum meliorationem tertiæ partis bonorum ſuorum faciens, præcisè teneatur obſeruare ordinem d.l. 27. Tauri, non ſolùm in ſubſtitutionibus deſcendentium legitimorum, ſed etiam in cetęris ſubſtitutionibus descendentium illegitimorum & aliorum, qui in ead. l. 27. enumerantur.

Et in primis dubium facit, quod ipſamet l. 27. Tauri quæ hodie eſt l. 11. tit. 6. lib. 5. nouæ collect. Regiæ, in prima vocatione deſcendentium legitimorum, præcipiendo loquitur, & ſic præcisè vult, quod in ſubſtitutione præcisè vocandus ſit deſcendens legitimus, quod conſtat expreſſim ex illis verbis: con tanto que los hagan entre ſus deſcendientes legitimos. Sed inſequenti ocatione illegitimorum, & aliorum, lex iam non præcipiendo, nec diffiniendo loquitur, ſed verbis meræ facultatis, & voluntatis vtitur, qualia ſunt illa: Y à falta dello, que lo puedan hazer entre ſus ascendientes, y à falta lo puedan hazer entre ſus deſcendientes illegitimos; y à falta, lo puedan hazer entre ſus parientes; y à falta entre eſtraños, quod verbum, puedan, toties repetitum. Latinè, poſſit, non inducit neceſſitatem, ſed voluntatem, vt in l. Gallus, in princ. ff. de liber. & poſth. & in l. non quicquid. ff. de iudiciis, per quæ iura ſic in terminis noſtris notauit Tellus Ferdinand. in ead. l. 27. Tauri, num. 12. in princ. Iaſon etiam in l. 4. §. Cato num. 47. ff. de verbor. oblig. vnde videtur, quod licet illegitimi ſubſtitui poſſint, non tamen præcisè, aut neceſſariò eorum ſubſtitutio fieri debeat: vt acutè, & ſubtiliter ante alios conſiderauit Tellus ipſe in d.l. 27. Tauri, num. 12. & poſt eum ſic expendunt cæteri Authores, qui præfatum dubium excitarunt; & vere illud fortius adſtringitur ratione alia, ab eodemmet Tello conſiderata: nam licèt filij naturales, & ſpurij, & nari ex damnabili coitu quocunque, modò ex illo mater non incurrat pœnam mortis, ex teſtamento, & ab inteſtato, & contra teſtamentum matri ſuccedant. ſi deſcendentes legitimi non extent, quamuis aſcendentes ſuperſint. l. 7. tit. 8. lib. 5. nouæ collect. Regiæ. vbi latius probant Matienz. gloſ. 7. & 8. & Azeu. num. 18. & 19. idem Matien. in l. 11. tit. 6. gloſ. 5. eod. lib. Anton. Gomez. in l. 9. Tauri. num. 12. vbi recte in intelligit, & de iure communi citat textum expreſſum in l. ſi ſuſpecta. §. de inoffic. ff. de inoffic. testam. Patri tamen iidem filij naturales ab inteſtato non ſuccedunt, niſi in duabus vnciis, hoc eſt in ſexta parte hæreditatis; nec contra teſtamentum admittuntur, ſed dumtaxat ex teſtamento non extantibus deſcendentibus legitimis, licet aſcendentes ſuperſint. l. 8. tit. 8. lib. 5. nouæ collect. Reg. vbi latè probauit Matienz gloſ. 5. & Azeued. in d.l. 7. eod. tit. & lib. num. 19. idem Matienz. in d.l. 11. tit. 6. gloſ. 5. in princip. Mench. de ſucceſ. creat. lib. 1. ad. l. quoniam in prioribus, num. 559. Rojas, in epit. ſucceſ. cap. 11. num. 9. & ſeqq. Aluarus Valaſ. conſultat. 94. num. 3. Anton. Gomez. in d.l. 9. Tauri, num. 11. vbi in propoſito citat l. optimam, 8. tit. 13. part. 6. & Greg. Lopez ibi, verbo, acordaſſe, ſic ſcribit: Satis hic probatur, testamento facto per patrem, nihil poſſe prætendere filios naturales contra tale testamentum patris; licet enim admittantur ſecundum voluntatem, non tamen contra voluntatem patris &c. Idcirco quamuis dicta lex Regia Tauri, quoad matrem facientem meliorationem recte videatur procedere poſſe, ac iuſte etiam matri metipſi neceſſitatem imponere potuerit vocandi filios illegitimos poſt vocationem legitimorum, & præferendi eos parentibus: quoad patrem tamen de quo etiam loquitur, dum dicit, mandamos que quando el padre, iniuſta videtur quidem, & contra iuris præfati deciſiones; iniungit namque neceſſitatem vocandi filios illegitimos ante meliorantis patres, quos conſtat filiis naturalibus pręferri, niſi teſtator contra voluerit expreſſim: quo argumento, ſiue ratione ſuperatus Tellus Ferdin: in d.l. 27. num. 12. in princ. ingenuè fatetur, ſe adhuc non capere efficacem rationem eius deciſionis, ſed voluntariam in eo iudicare, quatenus in ordine ſubſtitutionum. meliorationis Tertij, naturalem præfert aſcendenti; quod durum ſibi videtur, ac neceſſitatem imponit in Tertio ipſo naturales vocandi; cum tamen in legitima ſiue in cæteris bonis totum hoc patris voluntati ſit relictum; ſic vt aſcendentes naturalibus filiis poſſint, ſi velint præferre patres naturales. Præterea, & alias rationes accuratè, & eruditè in eiuſdem rei confirmationem expendit, quas ideò recenſere neceſſarium non eſt quòd omnes in eundem finem tendunt, ad probandum ſcilicet eius legis rationem capi non poſſe.

Addunt & aliam rationem Velazquez de Attendaño, Andreas de Angulo & Ioannes Gutierrez (quos ſtatim commemorabo) videlicet, quod omnes vocationes, quæ in dict. l. 27. Tauri apponuntur, fiunt ad ſimilitudinem earum, quæ in ſubſtitutione exemplari formantur, ſed in ſubſtitutione exemplari vltra descendentes legitimos, hoc eſt filios furioſi, vel mentecapti, non inducitur à lege neceſſitas ſubſtituendi alios, vt colligitur ex l. 11. tit. 5. part. 6. ergo idem dicendum eſt in caſu propoſito, vt ſcilicet vltra primum caſum deſcendentium legitimorum à lege expreſſum, neceſſitas non inducatur ſubſtituendi alios, ſed quod teſtatori melioranti data ſit voluntaria facultas ſubſtituendi eos, ſi velit. Et ita in noſtro caſu, & dubio propoſito ſuprà ex num. 2. intelligit d.l. Regiam 27. Tauri Andreas de Angulo, ad leges meliorationum. l. 11. gloſ. 11. num. 3. per tot. ac in effectu defendit ſecurè. quod filius naturalis, vel ſpurius, ſi mater meliorationem faciat, neceſſariò vocandus ſit, quia eius ſucceſſio neceſſaria eſt. Si verò pater meliorationem efficiat, non ita, nec neceſſariò, ſed voluntariè vocandus ſit, hoc eſt ſi pater velit, quia patris ſucceſſio voluntaria eſt, & non præciſa, aut neceſſaria, vt ſuprà vidimus.

Cæterum contraria ſententia communior quidem eſt, & verior, ac omnino amplectenda, nempe, quod ordo, & forma quæ in d.l. 27. Tauri, præſcribitur, omnino, & præcisè obseruari debeat in omni ſubſtitutione, tam deſcendentium legitimorum, quam illegitimorum, & aliorum, qui in ead. l. enumerantur. Quod (vt vides) conuenit doctrinæ generali traditæ ſuprà, num. 1. & in terminis ſic omnes huius regni Scriptores fatentur, vt agnoſcit ipſe Andr. de Angulo, quamuis contrarium defendat, vt dixi ſuprà, & poſt Palac. Rub. Didacum del Caſtillo, & Tellum Ferdinandez, qui in effectu ſic tenet, dicit enim, quod quantumcunque dura ſit lex illa, forma ipſius obſeruari debet. Hanc ſecundam ſententiam & opinionem conſtanter tuetur Velazquez de Auendaño, in ead. l. 27. Tauri, gloſ. 2. ex num. 2. & num. 14. Ioan. Gutier practic. lib. 3. quæſt. 52. ex num. 5. Mieres de maioratu, 2. part. quæſt. 6. num. 25. Ioan. Matien. in l. 11. tit. 6. gloſ. 6. in princip, lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, & ibid. Azeued. num. 44. & pro hac parte expreſsè faciunt, nec aliquo modo cauillari poſſunt: d.l. 27. verba in fine, ibi: Y que de otra manera no puedan poner grauamen alguno, ni condicion en el dicho tercio, quæ cum ſint generalia ad omnia, quæ antea dicta fuerant, generaliter accipi debent: l. de pretio ff. de publiciana in rem actione, & omnes caſus præcedentes æqualiter comprehendunt, & ſic vtramque ſubſtitutionem, tam legitimorum, quam illegitimorum, idque iuxta vulgatam regulam l. tertiæ. §. filius intermedias ff. de liberis & poſthumis, quod clauſula in fine poſita, refertur ad omnia præcedentia, & multis exornant Auiles cap 1. prætorum, gloſſa, lo ſusodicho, & cap. 2. gloſſa ſo pena. Mieres de maioratu, part. 2. quæſt. vlt. num. 3. Menochius, lib. 2. præſumpt. 7. per tot. & lib. 4. præſumpt. 181. ac pariformiter debent terminare omnes ſubſtitutiones, quæ præcedunt, cùm omnes illas reſpiciant, prout reſpicere in dicta leg. 27. Tauri negari non poteſt, ex l. iam hoc iure, ff. de vulgari & pupillari ſubſtitut. qua vel ſola ratione, & vltra Authores præfatos manifeſtè conuinci conſiderabam intellectum quendam, quem ad dict. l. 27. Tauri adducit Andreas Angul. d.l. 11. gloſſa 11. n. 3. in verſ. in primis aduerto. Quo loco contendit probare, verba dict. l. 27. Tauri ibi: Que ayan derecho de les poder heredar, non eſſe omnino ſimilia verbis l, 1. tit. 8. lib. 5. nouæ collect. Regiæ, ibi enim ſolum dicitur: Que ayan derecho de les heredar, vt ſolum comprehenderet naturales, vel ſpurios reſpectu matris, qui etiam matre nolente, & etiam extantibus aſcendentibus, ſunt hæredes neceſſarij in defectum legitimorum. Cæterum dict. l. 27. Tauri aliter loquitur: Que ayan derecho de les poder heredar, quibus verbis (vt Author metipſe arbitratur) complexa eſt lex illa neceſſitatem vocandi in eo, qui neceſſarius erat, in verbis: Que ayan derecho, & complexa eſt etiam impoſſibilitatem in eo, qui erat voluntarius, in verbis: Poder heredar, vt ſit ſenſus, quod non extantibus legitimis vocentur illegitimi ad ſubſtitutionem Tertij, eo modo & ordine, quo ipſis competit ius ſuccedendi, ad cuius iuris ſuccedendi normam, & æquiparationem lex voluit regulari hanc vocationem, ſiue ſubſtitutionem in Tertio. Atque ita filius naturalis, vel ſpurius reſpectu matris neceſſario vocandus eſt, quia eius ſucceſſio neceſſaria eſt. Filius autem naturalis reſpectu patris voluntariè vocandus eſt; ſcilicet ſi pater velit, quia eius ſucceſſio voluntaria eſt. Subdit Angulus idem, hunc intellectum, iuri conſonum. & neceſſarium eſſe, cum aliter prædicta iura concordari non poſſint. nec tot difficultates ſubterfugi. Mihi autem falſum admodum eſſe, nec menti dictarum legum conſonum. abſonum. potius atque extraneum, vel ex eo ſolum videri deberet. quod ſuprà dixi, negari verè non poſſe, quin verba dict. leg 27. Tauri, ibi. Y que de otra manera no puedan poner granamen alguno, ni condicion en el dicho Tercio, æqualiter debeant ad omnium ſubſtitutiones antea adiectas referri, ſiue omnes vocationes ſuprà poſitas, pariformiter terminare. nam cum verbis præcedentibus ſubſtitutionum ordo expreſſus fuiſſet, dicitur tandem, y que de otra manera no puedan. Ergo ſi deficiant legitimi, nullo modo illegitimi prætermitti poterunt, vt lex ipſa ſatis clarè præſentit, ibi: Con tanto que lo hagan entre ſus deſcendientes legitimos: y à falta dellos, que lo puedan hazer entre ſus deſcendientes illegitimos. Præterea dici non poteſt, verba dictæ l. primæ, titulo octano lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, ex ſolum non eſſe omnino ſimilia verbis dictæ leg. 27. Tauri, quod in ea deficiat verbum poder, quod legis dictæ 27. Tauri, conditores expreſſerunt: nam etſi verbum illud omiſſum fuerit, eundem tamen ſenſum, atque conditorum intentionem, & voluntatem fuiſſe in noſtro caſu, ſatis clarè deprehenditur ex aliis verbis omnino ſimilibus, quæ in l. 11. titulo ſexto, lib. 5. nouæ collectionis Regiæ tranſcribuntur. Vnde à verbis dictæ legis primæ, titul. 8. nullum argumentum, aut fundamentum poteſt validè, aut concludenter deduci, cùm in canon decideretur, aut tractaretur, præcipuè caſus tractatus aut deciſus in dicta l. 27. Tauri, & in dicta lege 11. titulo ſexto, ſed alius longe diuerſus. quod negari non poteſt; nam in dicta leg. 27. Tauri, & in d. leg. 11. nouæ collectionis Regiæ, agitur de ordine ſubſtituendi, quoties parentes meliorationem Tertij bonorum ſuorum velint efficere: at vero in dicta lege prima, titulo 8. eiuſdem Regiæ collectionis, de ſucceſſione aſcendentium, quoties deſcendentes legitimi deficiant, vel, que ayan derecho de los heredar, & ſic in caſibus longè diuerſis, nequaquam debuerunt earum legum conditores omninò ſimilia verba adijcere, imo ex propoſito, atque conſultò, & neceſſariò feciſſe, ex dictis ſupra deducitur manifeſtè, vtpote cum ad ſucceſſionem vocandi neceſſitas patri non imponeretur, quæ in melioratione Tertij ſubſtituendi impoſita eſt in dicta leg. 27. Tauri. Deinde falſum omnino eſt, quod præfatus Author afferit, verba illa: Que ayan derecho de los poder heredar, reſpectu matris neceſſitatem præciſam continere, reſpectu vero patris ſolam voluntatem, nam in hoc differentia non eſt inter patrem & matrem, quod quiſque fatebitur, qui connexitatem verborum dictæ legis Regiæ 27. perſpiciat attentè. Et aperte ſatis colligitur ex initio eiuſdem legis, ibi; Mandamos, que quando el padre, ò la madre mejoraren à alguno de ſus hijos, & c. & ſtatim ſequitut verſiculus: Con tanto que lo hagan, &c. Ac demum adijcitur verſiculus: Y que de otra manera no puedan. Quo igitur pacto mater à patre diſtingui poterit in eo caſu, quæ ibidem non modò non diſtinguitur, imo potius (vt vidiſti) ſimul atque iure eodem ſcribitur. Nec etiam eidem neceſſitas imponitur vocandi illegitimos, ſi eo modo neceſſitatem accipias, quo Angulus ipſe intellexit. Poterit namque legitimis deſcendentibus ad meliorationem vocatis, ad aliorum vocationes non procedere, & ſic illegitimos omnino prætermittere, eorúmve nullam mentionem facere, nec etiam vocationem: aliud ius erit, ſi ad vlteriores, aliorumve vocationes procedat intendere, & tunc eadem neceſſitas patri erit, vt lex ipſa voluit, & dicetur ſtatim. Denique, & deterius quidem loquitur Angul. metipſe, quatenus in explicatione verborum d.l. 27. Tauri, conſtitutus ibi que ayan de recho de les poder heredar, inquit verba illa, poder heredar, complexa eſſe impoſſibilitatem in eo, qui non neceſſarius, ſed voluntarius eſt, & ſic in illegitimis, etiamſi naturales ſint reſpectu patris. nam (vt vides) certiſſimi quidem, atque explorati iuris eſt, neque in patre, neque in filio naturali vllam impoſſibilitatem eſſe in hoc, idque non ſolum reſpectu vocationum, aut ſubſtitutionum facta melioratione tertij; quod idemmet Author ſtatim agnoſcit in fine d. gloſ. 11. ibi, filius autem naturalis, &c. ſed etiam reſpectu ſucceſſionis vniuerſæ, ſi legitimi filij, aut deſcendentes legitimi deficiant, etiamſi adſint aſcendentes legitimi, vt in lib. 8. tit. 8. lib. 5. compilationis deciditur.

Retenta autem ſententia communi, quæ relata fuit ſuprà, num. 2. cum ſeqq. non obſtat primum fundamentum quod in contrarium expendi ſolet communiter, atque ex verbis eiuſdem l. 27. Tauri, deducitur: eidem namque pleniſſimè ſatisfacit Velazq. de Auendaño, ibidem, gloſ. 2. n. 6. in verſic qua veritate, vſque ad num. 8. & eius solutionem amplectitur Ioan. Gutierrez, pract. lib. 3. quæſt. 52. n. 5. in fine, & n. 6. per totum, qui rectè aduertit, obſtaculum deductum ex verbo puedan, nihil vrgere, & ſubuerti ex verſic. y que de otra manera. Ex quo colligitur etiam ſubſtitutiones omnes, de quibus ibi, neceſſarias, non voluntarias eſſe. Addiderim ego ſubuerti etiam ex verbis primis eiuſdem l. ibi: Mandamos, que quando el padre, ô la madre mejoraren. nam ſi in matre omnes agnoſcunt vnanimiter ſubſtitutiones eaſdem neceſſarias eſſe, idem etiam neceſſariò in patre agnoſci debebit, cum ad vtrumque pariter illius legis deciſio relata ſit, nec pater diſtinguatur à matre. Deinde, neceſſitatem illam non iniungi melioranti præcisè, ſed cauſatiuè tantum: poteſt enim pater, vel mater melioratione facta, vel nullum grauamen adiicere, vel in fauorem vnius, vel aliquorum illud apponere: ſi tamen plures ſubſtitutiones efficere velit, ſiue vlterius progredi, & ad vlteriores vocationes accedere, neceſſariò tenebitur ordinem ibi præſcriptum obſeruare: ideo dicimus, formam illarum vocationum non inducere neceſſitatem præciſam, quoniam pater, aut mater omittere poteſt ſubſtitutiones, aut vocationes illas, ſi velit, ſed cauſatiuam quandam neceſſitatem, vt ſi ad illas velit peruenire, modo; ordine, atque forma ibidem præſcriptis, id efficere debeat: quamuis ergo perſonarum vocatio, atque grauaminum. appoſitio voluntaria ſit, non tamen inde ſequitur, vocationum. ordinem voluntarium eſſe, ſi teſtator, aut meliorationem efficiens per omnes gradus perſonarum faciat ſubftitutiones, aut vocationes.

Non obſtat etiam ſecundum fundamentum contra communem ſententiam, cui Velazquez de Auendaño, num. 8. & Ioannes Gutierez, num. 7. in locis ſuprà relatis reſpondent in effectu, filium naturalem ex voluntate tantum patris eidem ſuccedere, non verò eſſe neceſſarium ipſius hæredem. Cæterum in Tertio imponi patri neceſſitatem, vt ſi velit filium aliquem legitimum meliorare, & meliorationi grauamina, aut ſubſtitutiones adiicere, teneatur prius filium naturalem, quam aſcendentes ſubſtituere, & quod ita nouiter introduxit lex illa ac proinde quamuis dura videatur, ſic obſeruari debet.

Verùmenim verò, Authores omnes præfati non reddunt rationem vllam concludentem, qua legem ipſam principaliter moueri oſtendant: nam in primis Ioan. Gutier. vbi ſuprà, d.n. 7. dumtaxat dicit, Auendañi rationes ſibi non placere, nec aliquo modo improbat eas, ſed reſidet ſemper in hoc, quod lex illa ſeruanda ſit, prout iacet, nec aliam rationem detegit, nec inuenit, prout inueniri non poſſe dixit etiam Tellus Ferdin. in eadem l. 27. n. 12. qui etiam nihil concludens adduxit. Angul. verò (vt, ſupra vidiſti) non modò legis ipſius rationem, aut motiuum præcipuum proponit, ſed etiam deciſionem claram, atque expreſſam ſubuertit, ſic vt eius ſcripta, ſi attento animo velis intueri, multa quidem inuenies, quæ Regiæ illi conſtitutioni, ac eius menti refragantur apertè, quòd ſuprà, num. 12. nouiter, & verè remanet adnotatum. ac denique Velazq. de Auend. gloſ. 2. n. 14. in eadem l. 27. Tauri, duas rationes adducit. Prima eſt, quod ideo filij naturales, qui in l. 10. Tauri, capaces erant inſtitutionis, neceſſarij ſunt in ſubſtitutione in d.l. 27. Tauri, quia cum in Tertio non poſſent ſubſtitui extranei (Tertium namque extraneorum reſpectu legitima eſt) ſed qui proximiori loco ſucceſſionis capaces erant, & ex ipſa l. 10. Tauri, naturales filij reſpectu patris, etiam ſtantibus aſcendentibus haberent ius ſucceſſionis, meritò in ſubſtitutione prætulit eos lex illa. Hæc tamen ratio (vt ego & verè quidem conſidero) non concludit, nec ſuffciens eſt, nam etſi filij naturales reſpectu patris ius ſucceſſionis haberent, ius tamen ſuccedendi, vel non ſuccedendi in voluntate patris relictum fuerat omninò; vnde ſi pater vellet, eſſent quidem proximiori loco capaces ſucceſſionis aſcendentes, quàm deſcendentes ipſi naturales, idque ex eadem l. 10. Tauri, & ſic non eſſet ratio, quare magis in ſubſtitutionibus meliorationis tertiæ partis bonorum præferri debuiſſent filij naturales quam aſcendentes, niſi lex illa ita voluiſſet: cùm etiam aſcendentes capaces eſſent ex eadem leg. 10. Tauri. & proximiori loco vocari poſſent, ſi teſtator voluiſſet, atque ſic ob eam rationem circa filios naturales neceſſitas imponi non debuiſſet, nec dari prælatio.

Secunda ratio eiuſdem Auendañi conſiſtit in hoc, quod d.l. 10. Tauri (vt ipſemet arbitratur) loquitur in filiis naturalibus teſtatoris, ſed d.l. 27. Tauri in filiis naturalibus ſubſtituti, quos teſtator omittere non poterat, ſi deſcendentes prælegatarij ſubſtituere tenebatur: id autem à mente, & verbis ipſius l. Taurinæ valde alienum eſſe, conſtat apertè, in illa namque de filiis naturalibus ſubſtituentis tractatur, ſtatuiturque, vt poſt filios, & deſcendentes legitimos, eos ſubſtituere teneantur parentes, prout in eum ſenſum acceperunt legem illam Authores relati ſuprà, & omnes etiam, qui hactenus in propoſito ſcripſerunt. Et confirmatur omnino ex his, quæ contra eundem Auendañum ſcripta reliquit Ioannes Gutierrez, practicarum, lib. 3. quæſt. 53. ex num. 2. Quocirca pro diſtincta, & maiori explicatione prædictorum nonnulla conſtituere omnino neceſſarium duxi, ſine quibus res hæc, ita commodè, & abſolutè diffiniri non valet. In primis negari non poſſe, quin certiſſimum ſit, & neceſſario obſeruandum, Regiam Taurinam conſtitutionem ſæpe allegatam, præcisè voluiſſe, quod in ordine ſubſtitutionum. atque vocationum, filij naturales aſcendentibus præferantur, ſiue quod priori loco vocentur: Cum tamen in ſucceſſione ex teſtamento voluntati patris reliquiſſet hoc Regia lex alia, atque etiam Taurina conſtitutio; & in ſucceſſione ab inteſtato, & contra teſtamentum aſcendentes eiſdem filiis naturalibus prætulerit, vt numeris præcedentibus dicebamus, & Andream ab Angulo hæc inuoluentem, ſiue aliter intelligentem, & contra communem omnium Scribentium ſententiam d. lib. 27. Tauri accipientem, ex profeſſo improbauimus.

Deinde & ſecundò, parum vrgere, naturalium filiorum ſucceſſionem reſpectu patris neceſſariam non eſſe, ſed potius voluntariam, & liberam; nam & ſucceſſio conſanguineorum æquè neceſſaria non eſt, & nihilominus in ea lege ſubſtitui iubentur. Vnde mirum non eſt, ſed potius rationi, atque æquitati conſentaneum, vt etiam naturales filij ſubſtitui iubeantur, cùm idem ius in conſanguineis ſtatuatur (vt dixi) quibus certum eſt, minus deberi, quam filiis, ipſoſque filios præferri debere.

Tertiò præterea, prædictam neceſſitatem ſubſtituendi, aut vocandi naturales filios præciſam non eſſe, etiam legitimis filiis à parentibus melioratis, poteſt enim pater ſi velit filium legitimum meliorare, eidemque meliorationi grauamina, aut ſubſtitutiones non adiicere, ſiue filios tantum legitimos, ac eorum deſcendentes vocare, nec ad filiorum naturalium, aut aliorum vocationes accedere. Eſſe tamen cauſatiuam (vt dicebam ſuprà, n. 13.) vt ſi pater velit ad aliorum ſubſtitutiones, aut vocationes deſcendere, neceſſariò teneatur ordinem ibi præſcriptum obſeruare, & loco præfixo naturales vocare. Quæ neceſſitas, eo modo ſumpta, etiam & aliorum conſanguineorum reſpectu imponitur, quoniam lex illa generaliter intendit prouidere conſulere toti generi & familiæ meliorantis. Vnde quemadmodum ſucceſſio filiorum naturalium reſpectu patris præciſa non eſt, ſed voluntaria, ſic & vocatio, aur ſubſtitutio eorundem filiorum naturalium ad meliorationem Tertij, poteſt enim pater plures gradus ſubſitutionum omittere, nec ad eos accedere.

Quartò etiam, dubium præcipuum, aut mirum Scriptorum huius regni, in eo principaliter conſiſtere, quare aſcendentes, ſi ſilius eorum velit, in ſucceſſione præferantur filijs naturalibus, vel filij naturales neceſſario inſtitui non debeant à parentibus. Et tamen in melioratione tertiæ partis bonorum, contra voluntatem etiam ſubſtitui iubentur, ac etiam ex neceſſitate aſcendentibus præferuntur in ordine ſubſtituendi. Et quidem ſi verum amamus, nec ab aliorum ſententiis iniuſtè deuiare intendimus, fateri velut neceſſariò adſtringimur, dubium præfatum certa, aut concludenti ratione diffiniri non poſſe, ſed voluntatem legis fuiſſe, non improbè dici poſſe, vt Tellus dicebat, & Velazquez de Auendaño, d. gloſ. 1. n. 14. ad finem, poſt eum agnouit, ac etiam Ioannes Gutier. practic. lib. 3. d. quæſt. 52. n. 7. negari tamen non poſſe, quin Taurinæ: illius conſtitutionis conditores, non modò vna ſed & pluribus rationibus adducti, ſic ſtatuerint. Malè ergo noſtri Scriptores, voluntati legis dumtaxat hoc tribuunt, nec ratione, ſiue iuſtis de cauſis moueri aduertunt, aliud enim eſt, legis rationem non expreſſam non aſſequi, aliud vero ſola voluntate niti legem præfingere.

Quintò deinceps (& forſan verè) pro ratione d.l. 27. Tauri dici poſſet, quòd lex, quæ filios naturales in vno onerauit, & aſcendentibus magis, quam ipſis proſpexit, nempe vt in ſucceſſione ab inteſtato, & contra teſtamentum, aſcendentium cauſa potior eſſet, ac niſi ex teſtamento, & voluntate patris ius ſuccedendi prætendere non poſſent: in alio eos honorare voluit, ſiue magis illis quam aſcendentibus proſpexit, vt ſcilicet, cum pater meliorationi à ſe factæ ſubſtitutiones adiicere voluerit, præferre debeat eos aſcendentibus in ordine vocationum: conſiderauit namque in hoc paruum præiudicium aſcendentibus fieri, auc non ita magnum. ſicut ſi à ſuccessionibus ſuorum filiorum, etiam deſcendentibus legitimis eorum deficientibus, abſolutè, aut præcisè excluderentur & cum turbato ordine mortalitatis non minus parentibus, quam filiis parentum hæreditas piè relinqui debere videatur, ex l. nam et ſi parentibus, ff. de inofficioſo teſtamento, pietatis hoc iudicium, filiorum voluntati relinquere melius eſſe putauit, quàm ipſorum manus, & diſpoſitionem ſic ligare, vt præcisè deberent naturales filios aſcendentibus eiſdem præferre. Sic enim pro temporum, & perſonarum qualitatibus, rerumque circunſtantiis, commodius diiudicare poterunt, quid melius ac ſecurius efficere debeant, & an aſcendentes debeant filiis naturalibus in ſucceſſione facto teſtamento præferre, vel non præferre, quod in ſubſtitutionum aut vocationum meliorationis articulo, non ſic æqualiter, ſicut in ſucceſſione factum eſt; fortaſſis etiam hoc ideo, quòd à communiter accidentibus, cum meliorationibus huiuſmodi factis, plures, diuerſæque perſonæ ſuo ordine, gradatimque ad ſucceſſionem vocantur, ſiue plures gradus fiunt, & vincula, grauaminaque adiiciuntur prout adiici poſſe lex ipſa Taurina 27. conſiderauit: hoc quidem non alia ratione efficitur, quam vt certa bona omnibus de familia colligata, & perpetuò ſucceſſoribus vnita, atque alienari prohibita relinquantur, ſicque & nomen, & familia meliorantis refulgeat, & bona ipſa inter ſuos conſeruentur faciliùs. Id autem aptius meliuſque fiet, ſi ad deſcendentes, etiamque naturales tantum liberos. bona prædicta deuenerint, quam ſi aſcendentibus deferantur, in quibus non ita hæc fient, ſicut in deſcendentibus ipſis meliorantis, imò à conſanguineis, aliiſque tranſuerſalibus eiuſdem meliorantis naturales filios excludi contingerer contra legis illius voluntatem, ſi in vocationibus aſcendentes præferri poſſent, vtpote, cum ſucceſſione maioratus ab ipſorum aſcendentium linea occupata, ipſamque ſemel ingreſſa, non antea exire deberet ab eius deſcendentibus, nec ad naturales filios tranſire, quam ſi omnes ex eadem linea aſcendentium deficerent, quorum etiam reſpectu proximitas ad ſuccedendum deberet conſiderari, iuxta ea, quæ huius regni Scriptores, exteri etiam tradiderunr communiter. Cæterum poſt ipſos filios naturales vocari debere aſcendentes, aliiſque conſanguineis præferri, iuſtè, & ſanctè lex illa decreuit.

Sextò denique, & vltimo loco conſtituendum duxi, dictam Taurinam conſtitutionem 27. in filiis naturalibus reſpectu ſucceſſionis matris nihil noui continere, ius enim eorum iam antea diffinitum erat in l. 9. quæ inter eaſdem Taurinas conſtitutiones præfixa fuerat: nec dubitationem aliquam ſpecialem venire decidere; ſed dumtaxat ad tollendas dubitationes, quæ reſpectu ordinis vocationum. eſſe poſſent, ſtatuere in futurum, atque præfigere ordinem, quo vincula, aut grauamina apponi, vel ſubſtitutiones fieri debeant. Quod apertè conſtare poterit, ſi aduertas, legem ipſam in primis decidere, patrem, vel matrem meliorantem aliquem ex filiis, vel deſcendentibus legitimis poſſe apponere vincula, & grauamina, quæ voluerit. Poſtmodum eadem leg. 27. inquit, ita demum id fieri poſſe, ſi inter perſonas ibi enumeratas, ordineque præfixo fiat; ac primum enumerantur deſcendentes legitimi, quos primum locum in ſu ceſſione obtinere, ac neceſſarios hæredes eſſe, certum eſt: poſtmodum apponuntur illegitimi, qui ſuccedendi potentiam habeant, deinde & aſcendentes vocantur, quos etiam deſcendentibus deficientibus primum locum in ſucceſſione obtinere certum eſt; ac denique poſt eos, & conſanguinei ſequuntur, ſic vt eis extantibus, ad extraneos validè perueniri non poſſit. Et ſecundum hæc videbis apertè, potuiſſe legem illam, locum aut ordinem illegitimorum præfigere, quemadmodum & legitimòrum locum appoſuit, vt formam præſcriberet, & certum ordinem in futurum deſignaret, quamuis ſucceſſionis eorum, reſpectu matris nullum dubium haberet. Nam nec legitimorum dubium habuit, nec habere potuit, & tamen ordinem appoſuit, eoſque enumerauit. Quæ non otiosè, aut extra propoſitum, ſed ideò dicta, vt oſtenderem, minimè vrgere dubium, aut difficultatem Auendañi, in eadem l. 27. Tauri. gloſ. 2. n. 14. ad principium, & Ioannis Gutierrez, practic. lib. 2. quæſt. 52. num. 3. ij enim Authores ſupponunt pro certo, legem illam dubium aliquod venire decidere, & controuerſiam, ſiue altercationem tollere dubitantium, an filij naturales matri ſuccederent in maioratu, in quo non ſuccedere plures tenuerunt ex natura ſucceſſionis, quæ nobilior eſt, quam diuidua, vt cum Iſernia, & Mieres contra Gregorium Lopez probarunt. Sed quidem dubium hoc decidere, adeò alienum eſt à mente illius legis, vt nec verbum aliquod dixerit, quo id dignoſci aut diffiniri valeat. Nec cuiquam placebit, neceſſarium adeò & ſingulare dubium, ſubobſcure ita, atque per tranſitum legem ipſam diluiſſe, ſi dubitantium controuerſiam ſubmouere veniret Eo magis, quod melioratione Tertij facta, ſubſtitutiones nonnullæ adijci poſſunt abſque eo, quod maioratus, aut primogenium inſtituatur, vt ſuprà, hoc eodem libro, c. 22. adnotaui. Et Auendañus ipſe fatetur in eadem l. 27. Tauri, gloſ. 2. n. 13. ad finem: ac denique, quod dubitantium controuerſia etiam poſt eandem Taurinam conſtitutionem 27. remanet hodie, & in maioratu qui à genere, vel à maioribus proueniar, eadem ratio militat, vt recte aduertit Mieres, â ſuperioribus relatus, & ab inferioribus referendus, qui & Molina, de Hispan. primogenijs, l. 3. c. 3. ex n. 41. latius erunt videndi, & Azeuedus, in l. 11. tit. 6. n. 45. l. 5. nouæ collectionis Regiæ, & nouiſſimè, vtrum filij naturales matri in maioratu ſuccedant, an etiam in quocunque maioratu regulariter ſuccedere poſſint, ex propoſito atque latiſſimè diſputat Flores Diaz de Mena, variarum, quæſt. l. 1. q. 16. ex n. 2. vsque ad n. 37. vbi vide omnino. Quinimo, & ipſe Auendañus, in l. 40. Tauri, gloſ. 11. n. 45. etiam ad maioratum mattis non admitti naturales contra Gregorium Lopez affirmat, nec in eo reſidet, quod loco citato ſuprà, tenuerat.

Recte tamen aduertit l. 6. Tauri deciſionem minime obeſſè reſolutioni traditæ: ſuprà, n. 11. & ſeq. vt vltra Caſtellum, & Gomez. Arias obſeruauit, & ad eam legem reſpondet in d.l. 27. Tauri, gloſ. 2. n. 14. in finalibus verbis, & rectè quidem (vt dixi:) eius tamen ſolutio Caſtelli fuit, in d.l. 6. Tauri, in verbo, entre los eſtraños, quem refert, & ſolutionem eius ſequitur Matienzus, (quem Auendañus non retulit) in l. 11. tit. 6. gloſ. 6. n. 3. lib. 5. nouæ collect. regiæ.

Vltimum tandem non obſtat fundamentum de ſimilitudine exemplaris ſubſtitutionis adductum, quod excitarunt, ſed illi non reſpondent Auendañus, d. gloſ. 2. n. 3. Ioannes Gutierrez, practicarum l. 3. dict. quæſt. 52. n. 2. & 3. nam reſpondetur, legem 11. tit. 5. p 6. nequaquam corrigere deciſionem d.l. humanitatis, C. de impuberum, propterea quod text in d.l. humanitatis, loquitur eo caſu, quo mente captus, vel furioſus, cui ſubſtitutio ſit, non habet liberos; quo.caſu ſi pater velit facere ſubſtitutionem exemplarem mente capto, vel furioſo filio, neceſſariò debet vocare, ac ſubſtituere alios filios ſuos, hoc eſt, fratrem vnum vel plures eiuſdem filij mente capti, aliàs tamen exiſtentibus filijs eius, cui ſubſtitutio fit, non tenetur parens poſt deſcendentes fratres mente capti, aut furioſi vocare, poteſt tamen ſi velit ex d. lib. 11. partitæ, ac ordo ibi præſcriptus neceſſarius erit, ſi teſtator velit ad fratres, & ad extraneos vocationes ſuas extendere; ſi tamen nolit, neceſſitas non imponitur ei, vt dixi.

Denique, prædicta ſimilitudo exemplaris ſubſtitutionis cum ſubſtitutionibus in l. 27. Tauri contentis, tunc demum procedit, cùm eadem ratio militat, aut idem, non diuerſum ius ſtatutum eſt, non vero vbi contrarium in altera harum ſubſtitutionum reperitur expreſſum, vt aliud agens, cum Mieres probauit Gutierrez, practicarum, lib. 3. quæſt. 53. num. 3.

FINIS

LOCA IVRIS COMMVNIS

Tam Cæſarei, quam Pontificij, & legum Regiarum Caſtellæ, quæ in hoc libro ſecundo explicantur, & quibus veri, & notabiles intellectus aſſignantur.

- Ex Digeſto veteri.

- LEx. ſi ſterilis. §. cum per venditorem, ff. de actionibus empti, num. 37. pag. 5.
- L. vltima. ff. de periculo & commodo rei venditæ, num. 39. ibid.
- L. 1. & titulus. ff. quod quiſque iuris in alium ſtatuerit, &c. num. 62. & 64. p. 39.
- L. in cauſæ 16. §. idem Pomponius. ff. de minoribus, num. 12. 13. 14. & 15. p. 54.
- L. pen. ff. de petitione hæreditatis, num. 9. p. 56.
- L. is quo. 57. cum lege ſeq. ff. de rei vendicatione num. 9. ibid.
- L. in hoc iudicio. ff. familiæ erciſcundæ, c. 9. per totum. p. 55.
- L. hæreditas. 53. ff. de petitione hæreditatis c. 17. per totum. p. 84.
- L. peculium naſcitur. ff. de peculio. num. 36. p. 86.
- L. 1. ff. de inofficioſo teſtamento, n. 11. 12. & 13. p. 101.
- L. regula. §. & licet. ff. de iuris & facti ignorantia, n. 100. p. 128.
- L. 2. §. 1. ff. de pactis, 1. 2. c. 23 in principio. p. 129.
- L. & quia, in fine. ff. de iuriſd. omn. iud. & eius materia plenè, lib. 2. cap. 29.

- Ex Infortiato.

- L. Caio ff. de adimendis legatis, num. 20. & n. 115. cum ſequentib. p. 22. & 28.
- L. ſi tibi, cum l. ſeq. ff. de adimendis legatis, num. 21. & n. 120. & 121. ibid.
- L. cum pater. §. ab inſtituto. ff. de legatis ſecundo, n. 22. & n. 122. & ſeqq. ibid.
- L. 3. §. filius. ff. de liberis & poſthumis, n. 23. & n. 126. & 127. vbi agitur de materia eius text. ibid.
- L. pater fundum §. fundum Titianum. ff. de legatis tertio num. 40. p. 23.
- L. ſub conditione. ff. de hæredibus inſtituendis num. 41. ibid.
- L. Iulius Paulus. 80. ff. de conditionibus, & demonſtrationibus, num. 111. p. 27.
- L. cum ſeruus 81. ff. de conditionibus & demonſtrationibus, num. 112. ibid.
- L. captatorias 70. ff. de hæredibus inſtituendis, num. 5. p. 42.
- L. Clemens patronus, §. finali. ff. de hæredibus inſtituendis, n. 6. ibid.
- L. illa inſtitutio. 32. ff. de hæredibus inſtituendis, ex n. 20. & num. 26. p. 43, & 44.
- L. ſi ita expreſſum. ff. de conditionibus & demonſtrationibus, n. 34. p. 45.
- L. prima. ff. de legatis ſecundo, num. 43. ibid.
- L. ſenatus §. legatum. ff. de legatis primo, n. 44. p. 46.
- L. mulier 20. §. finali, ff. de conditionibus inſtitutionum, n. 2. & ſequent. p. 58.
- L. vtrùm ff. de aſſignandis libertis, n. 14. p. 69.
- L. in tempus ff. de hæredibus inſtituendis, materia, n. 48. p. 73.
- L. patris & filij ff. de vulg. & pupil. ſubſtit. & l. 2. §. prius, in verſiculo. conſtat, eodem titulo, num. 5. p. 75
- L. 1. §. ſed ſi vnum ff. de bonorum poſſeſſione ſecundum tabulas num. 59. p. 83.
- L. impetrator §. cum quidam ff. de legatis ſecundo, num. 58. p. 96
- L. ſi libertus præterito §. 1. ff. de bonis libertorum, n. 30. & n. 35. 36. & 37. p. 111. & 112.
- L. iam hoc iure 4. ff. de vulg. & pup. ſubſtitut. n. 29. p. 115.
- L. ſi quis cum teſtamentum 25. ff. de teſtamentis, n. 19. pag. 120.
- L. pater filium §. fundum Titianum ff. de legatis tertiò, n. 85. pag. 127.
- L. ſi quis ita §. de teſtamentaria tutela, n. 96. p. 128
- L. ſi is qui duos. ff. de liberatione legata, n. 6. p. 230
- L. vxori. §. vltimo, ff. de legatis tertiò, n. 23. p. 131.
- L. ſi pecunia 12. ff. de legatis ſecundo, num. 30. & 36. & 37. & vide per totum caput. p. 137.
- L. non amplius 26 §. cum bonorum ff. de legatis primo, num. 48. pag. 141.
- L. cum pater §. à te peto ff. de legatis ſecundo, n. 5. & 6. & ſeq. & n. 31. & ſeq. & n. 46. & ſeq. p. 156 & ſeq.
- L. hæredes mei §. finali. ff. ad Senatuſcon. Treb. n. 30. & ſeq. & num. 46. & ſeq. & n. 54. & 55. p. 158. & ſeqq.
- L. vnum ex familia, §. ſi de Falcidia, ff. de legatis ſecundo, n. 64. pag. 161.
- §. Et quid ſi tantum, legis, Gallus ff. de liberis & poſthumis, lib. 2. c. 27. n. 6.

- Ex Digesto nouo.

- L. Eum qui ædes, in fine. ff. de vſucapionibus, traditio, exornata nonnullis, remiſſiuè, n. 28. p 132.

- Ex Codice.

- L. Vnica, cum ſua materia C. de ſententiis quæ pro eo quod intereſt, c. 1. per totum. pag. 3.
- L. lege duodecim tabularum, §. huiuſmodi C. de legitimis hæredibus, c. 2. in principio. p. 11.
- L. Iubemus C. de emancipationibus liberorum, num. 25. pag. 13.
- L. ſi viua matre, C. de bonis maternis, num. 16. & num. 109. & 110. p. 22. & 27
- L. omnes & l. bene à Zenone, cum ſua materia, C. de quadriennij præſcriptione, c. 5. per totum. p. 35
- L. 2. C. de reſcindenda venditione, rationes, & materia, cap. 8. per totum. p. 53.
- L. vltima C. de his qui veniam ætatis impetrauerunt, n. 41. p. 65.
- L. ſi vnquam, C. de reuocandis donationibus, n. 38. & 40. & 41. & 42. & n. 50. p. 72. & 73.
- L. cum donationis, C. de tranſactionibus, n. 57. p. 96
- L. fratris & l. fratres C. de inofficioſo teſtamento, c. 19. per totum. p. 101.
- L. 1. C. de donationibus, l. 2, c. 23. num. 7. & n. 19. p. 130. & ſeq.
- L. vlt. C. de pactis conuentis tam ſuper dote &c. lib. 2. c. 23. n. 13. & n. 29. & ſequent. ibid.
- L. vltim. §. & ſi præfatam, in verſiculo, ſed etſi legatarij C. de iure deliberandi, num. 19. & n. 30. & 36. & 37. p. 135. & 137.

- Ex libris Feudorum.

- CAp. 1. de eo qui ſibi, vel hæredibus ſuis, lib. 2. c. 26. n. 62. & 63.

- Ex Inſtitutionibus.

- §. Cæterùm, Inſtitut. de legitima agnatorum ſucceſsione, 2. in princ. & ferè per totum fol. 29. & cap. 4. num. 81. & 82. §. Igitur, Inſtit. de Pupill. ſubſtit. cap. 14. num. 5.

- Ex Decretalibus.

- CAp. 1. de conſuetudine. cap. 5. num. 51.
- Cap. cum tibi de teſtamentis, cap. 6. num. 8. & 9. & num. 19.
- Cap. peruenit, & cap. ex tenore, qui filij ſint legitimi, cap. 11. in princ. & multa ad propoſitum eorum iurium, per totum cap.
- Cap. ad noſtram, de empt. & vend. latiſſimè cap. 25.
- Cap. illo vos, de pignoribus, latiſſimè, cap. 25.
- Cap. relatum, cap. gratum, cap. licet vndique. de off. & pot. iud. deleg. & cap. vltim. de off. leg. & eorum materia pleniſſimè, cap. 29. num. 1.

- Ex lib. 6. Decretalium.

- CAp. qui ſentit, de regul. iur. lib. 6. cap. 5. n. 54. 55. & 56.
- Cap. quamuis, cap. ſi delegatus, de offic. delegati, lib. 6. cap. 29. num. 3.

- Ex Decreto.

- CAp. placuit 16. quæſtion. 3. cap. 5. numero 49.

- Ex legibus Partitarum.

- Leg. 29. titul. 9. part. 6. cap. 6. numero 37. & 50.
- L. 6. tit. 10. part. 3. cap. 9. num. 9.
- L. 2. tit. 4. part. 6. cap. 18. num. 50.
- L. 12. tit. 7. part. 6. cap. 19. num. 18. & num. 25 & 27.
- L. fin. tit. 12. part. 6. cap. 19. num. 44.
- L. 2. tit. 15. part. 2. cap. 22. num. 36.
- L. 42. tit 5. part cap. 25. num. 38.
- L. 21. tit. partit. 3. & leg. 35. tit. 18. ex eadem partit. cap. 29. num. 16.

- Ex legibus Tauri.

- LEg. 31. Tauri, cap. 6. num. 59. & vide num. 36. & num. 49.
- L. 27. Tauri, cap. 7.
- L. 27. Tauri. cap. 13. num. 26. & 29.
- L. 41. Tauri materia, plenè explicata remiſſiuè, cap. 22. num. 34.

- Ex legibus nouæ collectionis Regiæ.

- LEg. 5. tit. 6. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, cap. 13. num. 7.
- L. 12. tit. 6. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, cap. 13. num. 8.
- L. 4. tit. 6. lib. 6. nouæ collectionis Regiæ, cap. 25. num. 6. & num. 12. in princ. & in verſ. præterea non obſtat textus.

FINIS LOCORVM IVRIS COMMVNIS.

INDEX COPIOSISSIMVS ET LOCVPLETISSIMVS MATERIARVM, QVÆSTIONVM, Ac omnium quæ in hoc Libro II. continentur,

Serie Alphabetica ſcriptus & Numerorum ratione fideliter ſubducta, diligenter ordinatus.

- A.

- ABbatis conſil. 36. num. 2. lib. 1. expenditur, & ſententia illius refertur, de qua agitur cap. 4. n. 9. &ſeq. & per totum cap. 8. ibid. cap. 4. num. 25.
- Abbatis & Annaniæ ſententias contrarias, vt concordarent, permulta quidem ſcripſiſſe, atque excogitaſſe authores infinitos (quorum Author mentionem facit) verè tamen, nonnulla eorum vel falſa eſſe, aut ſi vera non perfectè. nec abſolutè intellecta, ſiue omnes caſus non continentia, vel sæpè inuoluta, & aliis contraria omnino, lib. 2. cap. 4. n. 99.
- Abbatis ſententiam non omnino conſtare, aut Annaniæ contrariam opinionem regulariter veriorem eſſe coeptis caſibus quibuſdam, lib. 2. cap. 4. num. 100.
- Abbatis rationes dilui poſſe, atque illis veras & concludentes ſolutiones allignari, lib. 2. cap. 4. num. 101. & multis ſeqq.
- Abbatis ſententiam in conſil. 36 num. 3. lib. 1. procedere poſſe ex voluntate teſtatoris, rationis idemtitate, agnationis conſeruandæ ratione, expreſſa in diſpoſitione. vel ſubintellecta. ex nonnullis cauſis, rationibus, & dictionibus probatiſſimìſque & neceſſariis, aut concludentibus coniecturis ex quibus elici, poſſit apertè aut colligere neceſſarium ſit. agnitionem conſeruare, qualitates repetere, aut præcedentia ſeqq. ineſſe, teſtatorem voluiſſe, lib. 2. cap. 4. n. 135.
- Actus qui non valet vt agitur, aut valere debeat omni meliore modo, quo poſſet, latiſſimè tractatum remiſſiuè, & hac de re Aquillinus & Gallinus commendati, lib. 2. cap. 7. num. 19. ídque quando procedat, ibid. n. 21. & in ambiguis id accepimus, quo res de qua agitur in tuto fit, ibid. n. 22.
- Actus valet omni meliore modo, quo poteſt, quando apparet ex coniecturis diſponentem voluiſſe, valere actum omni meliore modo, quo poſſet, lib. 2. d. cap. 7. num. 23.
- Et de voluntate diſponentis velut expreſsè apparere in caſu propoſito, vbi ſuprà, dict. cap. 7. ex num. 24.
- Actus ſemel perſectus, atque conſummatus non vltiatur, etiamſi deueniat ad caſum. à quo incipere non potuiſſet: ſecus tamen ſi perfectus, aut conſummatus non fuit, lib. 2. cap. 13. numero.53.
- Actus omnis, in quo non apparet determinatio certa, debet accipi, & determinari ſecundum conſuetudinem loci, quæ eſt ibi ius commune, lib. 2. cap. 22. num. 12.
- Actus omnis potius cenſeri debet perpetuus, quàm temporalis, lib. 2. c. 22. num. 38.
- Acchiles Pedrocham, in conſil. 5. per totum, & in conſil. 12. per totum, lib. 1. latiſſimè, atque ex propoſito ſcripſiſſe de materia cap. 4. huius libri, & multa cumulaſſe non inutiliter, lib. 2. c. 4. num. 175..
- Affectio, & dilectio maior habetur ad eos, qui ſunt nati & cogniti tempore factæ diſpoſitionis, quàm ad eos, qui nec nati ſunt, nec cogniti, lib. 2. cap. 26. num. 21.
- Agnationis conſeruandæ rationem expreſſam cenſeri. tametſi in diſpoſitione non exprimatur, vbi ea ſola, & non alla reddi poteſt ratio, lib. 2. cap. 4. n. 90.
- Agnatio tunc cenſetur conſeruari voluiſſe, quando fœmina ſemper excluditur, & nullo caſu admittitur, ſecus tamen, vbi in aliqua parte diſpoſitionis vocatur fœmina, lib. 2. cap. 4. n. 178.
- Agnationem conſeruare voluiſſe, vel non, ex quibus videantur maioratuum inſtitutores, vt fæmina admitti debeat, vel excludi, aut etiam propter maſculos remotiores vinci, latiſſimè lib. 2. cap. 4. per totum.
- Ayoræ, & aliorum ſententia, in quæſtione quadam meliorationis refertur, lib. 2. cap. 7. num. 12.
- Alienationis prohibitio, vltra perſonas nominatas extendi non poteſt, lib. 2. cap. 22. n. 46.
- Alienationis prohibitio, quando conſtat de voluntate teſtatoris expreſſa, vel ex coniecturis legitimis deducta, extra perſonas nominatas, & vltra quartum gradum, atque in infinitum extendi, & perpetua iudicari debet, lib. 2. c. 22. num. 47.
- Ex alienationis prohibitione facta expreſſa ratione, vt bona in familia, aut in agnatione perpetuo conſeruentur. ſimplex inducitur, & abſolutum fideicommiſſum inter omnes de familia, lib. 2 cap. 22. num. 82. quod intellige, vt declaratur, ibid. num. 85.
- Alternatiuæ, quotiescumque hæres grauatur dare diuerſis perſonis, inter quas militat diuerſa ratio, licèt inter eas non detur ordinata affectio, ſimplex diſiunctiua, ſiue alternatiua non reſoluitur in coniunctam, nec tribuit hæredi grauato electionem, quamuis verba ad eum referantur, ſed ordine ſcripturæ denotat factam fuiſſe ſubſtitutionem, lib. 2. cap. 26. n. 45.
- Alternatiuæ ſecunda pars, quando in deſectum primæ cenſeatur appoſita, lib. 2. cap. 26. numero 47.
- In alternatiuæ: ſecunda parte, qualitas perſonarum poſita, quando eſt diuerſa à qualitate perſonarum poſita in prima parte, tunc alternatiua eſt ordinis, & non electionis, lib. 2. cap. 26. num. 48.
- In alternatiua ex voluntate teſtatoris ceſſat electio, & ordo ſcripturæ præcisè obſeruari debet, lib. 2. cap. 26. num. 50.
- Alternatiua ſui natura electionem concedit, ideo ſufficit verificari quamcumque partem alternatiuæ, dummodo alternatiua ſit propria & vera, ſecus tamen ſi impropria, quia vna ſtat in defectum alterius, ſubalternatis verbis augmentatiuæ, tunc enim ſeruandus eſt præcisè ordo ſcripturæ, non autem locus eſt liberæ electioni, lib. 2. cap. 26. num. 52.
- Alternatiua ò, Latinè vel, diſiungit verba, & ſenſum, ſic vt factus ſit primo vnus gradus filiorum, & in defectum eius augmentatiuè, vel ſubſidiariè, alius gradus filiarium, lib. 2. c. 6. num. 61.
- Aluarad. Ioan. Gutier. Belazquez de Auend. iacob. Mand. de Aluar. & Anton. Theſaur. latiſſimè tractaſſe materiam cap. 4. huius libri, & in effectu acceſſiſſe omnes Annaniæ opinioni contra Abbatem, lib. 2. d. cap. 4. num. 157.
- Alexandrum Trentacinquium, de materia, cap. 4. huius libri, & repetitione qualitatum præcedentium inducenda, vel non, plena manu ſcribere, atque ex propoſito videndum eſſe, lib. 2. d. cap. 4. num. 169.
- Alexandrum Raudenſem in propoſito cap. 4. huius libri latè ſcripſiſſe, & multa ſcitu, & notatu digna tradidiſſe in illa materia: ac denique probaſſe magis ſententiam Annaniæ, intelligendo cam iuxta communem ſcribentium concordiam, lib. 2. cap. 4 n. 172.
- Aluarum Valaſcum, in propoſito quæſtionum. cap. 18. huius libri, cæteris quidem elegantius loqui, & ſeptem dubiis propoſitis. rem hanc diſtinctè magis, quàm alios explicaſſe, lib. 2. dict. cap. 18. num. 4.
- Aluarum Valaſcum in conſult. 7. num. 7. latius ſe habuiſſe in quæſt. quadam agitata per authorem, quàm cæteri faciant, nihil tamen dixiſſe ex his. quæ authore ipſo adnotantur, lib. 2 c. 18. num. 63.
- In id etiam, eundem Valaſcum Authores nonnullos præcitaſſe, qui eiuſdem reſolutionem non iuuant, prout author metipſe adnotauit, ibid. lib. 2. cap. 18. num. 64.
- Aluari Valaſci opinio improbata, lib. 2. cap. 19. num. 55.
- Aluari Valaſci ſententia, in conſultatione 41. per totam refertur, & fundamenta illius expenduntur, lib. 2. c. 25. n. 12.
- Aluari Valaſci ſententia numero præcedenti relata, & verè, & nouiter confutatur, & eiuſdem fundamentis reſpondetur, lib. 2. cap. 25. numero 13.
- Alphonſ. Azeb. in quæſt. quædam meliorationis ab authore agitata, nullum verbum loquutum, lib. 2. cap. 7. num. 7.
- Alphonſ. Azeb. minus bene gloriari, ſed attingere nouum dubium, & per neminem tactum; prout nouè, & verè adnotauit author, lib. 2. cap. 7. numero 11.
- Alphonſ. Azeb. non tractaſſe quæſtionem quandam meliorationis, aut maioratus ab authore agitatam, ſed remiſiſſe ſe ad alios, quin etiam certam reſolutionem non tradiderunt, lib. 2. cap. 18 num. 62.
- Alphonſ. Azebed. reſolutio adducitur & probatur, lib. 2. cap. 22. num. 51.
- Et Petrum de Peralta, in diuerſo Caſu loquutum, verborum eiuſdem relatione, nouiter adnotatur. ibid. n. 52.
- Alphonſ. de Azeb nec diſtinctè. nec abſolutè quæſtionem quandam tractaſſe: fortaſſis hoc ideo, quod Burſatum, Prætis, Riminaldum, Surdum, & alios non prælegiſſet, lib. 2. cap. 24. numero 20.
- Ancharrani conſil. 300. adductum in confirmationem quorundam, quæ adnotauit author, lib. 2. cap. 22. num. 56.
- Angeli Matheacij ſententia refertur, & per authorem probatur, lib. 2. cap. 2. num. 16.
- Angeli, & ſequacium ſententiam veram non eſſe, nec probari per textum in l. hæreditas 53 ff. de petit. hæred. & contrariam Fulgoſij probabiliorem videri, & authori magis placere, lib. 2. c. 17. num. 19.
- Antonij Gabrielis, circa dubia propoſita cap. 4. huius libri, concluſiones congeruntur, & lectura originalis caurm commendatur, lib. 2. d. cap. 4. num. 4.
- Annaniæ conſil. 22. num. 3. expenditur, & illius ſententia referitur, quæ contraria eſt ſententiæ Abbatis, in conſil. 36 lib. 1, ſcilicet maſculinitatis verbum in vna, ſeu etiam in pluribus partibus maioratus, aut diſpoſitionis appoſitum in alia eiuſdem parte, vbi deeſt, ſupplendum non eſſe, nec poſſe repetitionem induci, lib. 2. cap. 4. num. 25.
- Pro Annaniæ ſententia, commune Doctorum fundamentum proponitur. lib. 2. cap. 4. n. 28.
- Pro Annania fundamentum quoddam, quod adduci ſolet communiter, ſumptum eſſe originaliter ex conſ. Anchar. 120. num. 4. lib. 2 d. cap. 4. num. 34.
- Annaniæ ſententia, opinioni Abbatis contrariam regulariter veriorem eſſe, caſibus quibuſdam exceptis, lib. 2. d. cap. 4 num. 100
- Andreæ Anguli in quæſt. quædam meliorationis, loquendi modum, nimis perplexum eſſe, aut ſaltem obſcurum, & improprium, prout author nouiter adnotauit, lib. 2 cap. 7. n. 13.
- Andreæ Fachinei in propoſito cap. ad noſtram, de empt. & vendit. & materiæ illius textus nouiſſima obſeruatio, nouè etiam notata, atque explicata per authorem, lib. 2. cap. 25. numero 83.
- Ab Anton. Pich. verbum quoddam, communis vulgaris ſubſtitutionis diffinitioni nouiter adiectum, neceſſarium non eſſe, noua authoris conſideratio, lib. 2. cap. 10. n. 15.
- Ant. Gom. & aliorum recentiorum diſtinctio adducitur, vt ſcilicet reſtari non poſſit, qui nulla bona habet, nec habere poteſt actu, & potentia: ille vero, qui de facto nulla bona habet, tamen potentialiter poteſt habere, teſtari poſſit, lib. 2. cap. 17. num. 3.
- Ant. Gom. & aliorum diſtinctionem, num. præcedenti propoſitam, non recte accommodari ad propoſitum eorum, quæ author ſcribit, lib. 2. d. cap. 17 num. 10.
- Ab Ant. Gom. effectus nonnullos conſideratos in propoſito. q. 17. huius lib. habere locum non poſſe; ſi vere teſtatore defuncto, nulla bona, aut iura remanſerint, lib. 2. cap. 17. num. 22.
- Ant Gom. Ferd. Mench. & Mich. Graſ breuiter, & diſtincte, atque abſolute etiam explicaſſe materiam. l. Fratris, & l. Fratres. C. de inofficioſo teſtamento lib. 2. cap. 19. num. 7.
- Anton. Gom. ſententia, nouiter & vere declarata per authorem. lib. 2. cap 19. num. 47.
- A principio quod non valuit, ex cauſa de nono ſuperuenienti confirmari poteſt, lib. 2. cap. 13. num. 44.
- Appoſtilla in margine protocolli, manu eiuſdem notarij, qui contextum ſcripſit appoſita, an fidem faciat, remiſſiue, lib. 2. cap. 16. num. 18.
- Author pro enucleatione. c. 1. huius lib. 2. atque materiæ lucriceſſantis, & damni emergentis explicatione, tot, tantáque originaliter, atque attente prælegit, vt ex ipſis facile poſſet integrum librum, aut plenum. tractatum de intereſſe conficere, illa tamen ſciens, conſultóque prætermittit, contentus in eo cap. ea, quæ frequentius accidunt, & magis neceſſaria ſunt. tradidiſſe, lib. 2. cap. 1 num. 82.
- Author poſtquam in materia agitara, cap. 4. huius lib. quamplurima euoluerat, & infinita, attenta, atque originali librorum omnium lectura prælegerat (quod moris habet) nonnulla conſtituere neceſſarium duxit, quibus materia ipſa abſolute, & diſtincte magis, quam antea erat, explicata manebit, lib. 2. cap. 4. num. 46.
- Author reddit rationem, ob quam motus eſt principaliter, vt cap. 6 huius lib. materiam ſcriberet, lib. 2. cap. 6. num. 1.
- Author, vt in q. agitata cap. 6. huius lib. ex n. 56. ſententiam ſuam, interponeret, nonnulla præmittit, quæ veriſſima putat, nec ab aliquo hactenus ſic fuerunt excogitata, & tandem Ioann. Gut. reſolutionem tuetur, lib. 2. d.c. 6. n. 58.
- Ab authoris natura & conditione, tranſcribendi vitium abhorret, lib. 2. cap. 8. num. 5.
- Author melius eſſe putauit nonnulla, quæ in materia ſubſtitutionum. non ineleganter notare poſſet, intacta relinquere, quam in his inſiſtere, quæ ex profeſſo, plenéque explicantur ab aliis, lib. 2. cap. 10. num. 5.
- Authoris in ſcriptura cap. 10. huius libri finis, & intentio proponitur, lib. 2. d. cap. 10. num. vlt.
- Author reddit rationem, ob quam prætermittit diſceptationem, & diſputationem cap. 12. huius libri, ibidem numero 2.
- Author recenſet in vnum permultos authores, qui cap. 12. huius lib. materiam, ſeu quæſt. tractarunt, lib. 2. d cap. 12. num. 3.
- Author reddit rationem, qua præcipue mouetur, vt cap. 16. huius libri materiam ſcriberet, ibidem num. 1.
- Author in materia cap. 17. huius libri ad nonnulla nouiterinfert, quæ per aliquem hactenus ſic adnotata non erat, lib. 2, d. cap. 17. num. 18.
- Author reddit rationem quæ præcipue mouit eum, vt cap.18. huius lib. diſceptationem ſuſciperet. de qua multis in locis egerunt antea permulti, ibidem num. 1. vbi etiam eius rei vtilitatem oſtendit.
- Author recenſet in vnum quamplures auth. quos pro dilucida explanatione, cap. 18. huius lib. attente, atque originaliter prælegiſſe fatetur, lib. 2. d. cap. 18. num. 2.
- Author in quæſtionibus agitatis, cap. 18. huius libri, quam plurima nouiter adnotauit, & quæ hactenus ab alio ſic explicata non erant, lib. 2. d. cap. 18. num. 47. & ſeq. & num. 65. & ſeq.
- Author mouet dubium circa promiſcuam quorundam iurium allegationem, quam ſimul faciunt Doctores omnes communiter, & nouam, veramque eiuſdem declarationem tradit, lib. 2. cap. 19. num. 11. & ſeq.
- Author reddit rationem, ob quam principaliter ſuſcepit diſputationem, cap. 22. huius libri ibidem, num. 1.
- Authores huius regni, exteri etiam recentiores quamplures, in quæſtione agitata, cap. 4 huius lib. ſcribentes, notati per authorem, quod paucis leg bus, & rationibus moueantur, nec ad ea reſpondeant, quæ in contrariam partem vrgere videntur, lib. 2. d. cap. 4. num. 8.
- Authores huius Regni quamplures, etſi vnanimiter obſeruauerint, ordinem, & formam, l. 27. Tauri, præciſe obſeruari debere, nec præuerti poſſe; non tamen attingunt, quid inde fieri debeat, ſi contingat ordinem illum à meliorante præuerti, lib. 2. cap. 7. num. 3.
- Auguſtinum Beroium, late, & erudite loquutum in materia l. bene à Zenone C. de quadriennij præſcriptione, & ſententiam Abbatis optime comprobaſſe, plene etiam reſpondiſſe ad text. in cap. placuit. 16. quæſt. 3.

- B.

- BArtholi opinio probatur, & eiuſdem doctrinis receptis, eleganter explicatur text. in l. is à quo. 57. & 58. ff. de rei vendicatione, & in l. pen. ff. de petitione hæreditatis, lib. 2. capit. 9. num. 9.
- Bartholi repugnantiam in materia ſubſtitutionis pupillaris, recte notatam per Menochium, lib. 2. cap. 21. num. 28.
- Bartholi opinio, in caſibus, in quibus extat Doctorum contradictio, tanquam principalior præualere debet, lib. 2. cap. 23. num. 17.
- Bartoli ſententiam à nonnullis improbatam, ab aliis in futurum amplectendam ſperat author, qui ex propoſito conſiderauerint rationem, quam ipſe aſſignauit, lib. 2. cap. 23. num. 18.
- Bartholi ſententia refertur, quæ in effectu continet caſus duos, lib. 2. cap. 27. num. 2.
- Bartholi, & ſequacium præcipuum fundamentum expenditur, & ab authore diluitur, lib. 2. c 27. num. 3. & ſeq.
- Belazquez de Auendaño confutatus ab authore, lib. 2. cap. 4. num. 87.
- Belazquez de Auendaño, ſi Menochium, & alios recentiores prælegiſſet, fortaſſis à ſententia, quam defendit author, non receſſiſſet, lib. 2. cap. 4. num. 91.
- Belazquez de Auendaño, & Alphonſum de Azebedo, lapſos in explicatione verborum quorundam Telli Ferdinandez, & iniuſte carpere eum, lib. 2. cap. 7. num. 8.
- Bernardi Diaz opinio refertur, lib. 2. c. 13 num. 41.
- Et contraria opinio probatur, ibidem num. 42.
- Bellonij lectura, in propoſito dubij cuiuſdam ab authore excitati commendatur, lib. 2. cap. 17. num. 34.
- Blaſij Flores Diaz de Mena, ex mente communi, nouiſſimam, & generalem reſolutionem in materia lucriceſſantis & damni emergentis tenendam, & ad illam aduertere debere eos, qui non ingenti ſtudio, aliorum ſcripta, & reſolutiones prælegerint, ne facile in iſtis rebus diiudicandis decipi poſſint, quod ex defectu lecturæ ſcribentium paſſim contingit, lib. 2. cap. 1. num. 12.
- Blaſij Flores Diaz de Mena, in addit, ad deciſ. 13. Gamæ. num. 4. nouiſſima reſolutio expenditur, & probatur, & Rolandi, authoris, & aliorum reſolutioni applicatur, lib. 2. cap. 3. num. 17.
- Blaſij Flores dias de Mena, generalem reſolutionem in materia, cap. 4. huius lib. recte procedere, & conuenire his, quæ auth. eo, cap. adnotauit, lib. 2. dict. cap. 4. num. 185.
- Burgos de Pace, erudite, & melius, quam ex relatione aliorum haberi poterit, ſi originaliter non legatur, tractaſſe materiam repetitæ, vel non repetitæ: qualitatis in teſtamentis, & maioratibus: & de contrarietate Abbatis, & Annaniæ plena manu egiſſe, lib. 2. cap. 4. n. 141.
- Burgos de Pace, tractatu, atque reſolutione quæſtionum pertinentium ad cap. 18. huius lib. antecellit alios multos, idcirco videndus erit omnino, lib. 2. dict. cap. 18. num. 3.

- C.

- CArolum Molineum, in materia cap. 4. huius libri, eleganter, & vtiliter loquutum & de ſucceſſione fœminarum cum maſculis in pari, vel remotiori gradu, & de dictionibus inducentibus, aut excludentibus tacitam repetitionem, multa neceſſaria, & notatu digna dixiſſe, lib. 2. cap. 4. num. 5.
- Canonico iure deficiente, recurrendum eſſe ad ius ciuile, etiam in foro eccleſiaſtico, niſi ſit ius regium, illud enim præciſe obſeruari debet in hoc regno, tanquam ius commune eiuſdem regni, lib. 2. cap. 5. num. 69.
- Captatoria voluntas, quæ ſenatus conſulto improbatur, quæ ſit, lib. 2. cap. 6. num. 2.
- Captatoria voluntas, diuerſa eſt ab ea quæ ex alieno pendet arbitrio, vel quæ in alterius voluntatem confertur. lib. 2. dict. cap. 6. n. 3 & ſeq. captare quid ibidem d.c. 6. n. 4.
- Captatoria voluntas, vtrùm permittatur fauore piæ cauſae d.c. 6. n. 7. & ſeq.
- Captatoriam diſpoſitionem, ſtatuto, lege, vel conſuetudine poſſe permitti, lib. 2. d. cap. 6. numero 13.
- Adhuc tamen nullo iure permiſſam, ibidem numero 14.
- Nam in primis, iure ciuili ex ſenatus conſulto captatoriæ diſpoſitiones improbantur, ibid. numero 15.
- Ius vero Pontificium circa captatoriam voluntatem nihil diſpoſuit, ſed de alia, & diuerſa diſpoſitione, aut voluntate tractauit ibidem n. 16. & vide num. 8. 9. & 10.
- Ius autem regium nihil nouum induxit, nec antiquum alterauit, ſed ius commune quoad captatorias diſpoſitiones intactum, & illæſum reliquit, ſic vt nec eas reprobaret expreſſe, nec aliquo modo permiſerit, ibid. num. 17.
- Cap. 24. huius libri diſceptationem, vtilem quidem eſſe, & in judiciis frequentem, nec ab aliquo hactenus ſic diſtincte, aut abſolute explicatam, vt longe maiori, & latiori declaratione non indigeat, lib. 2. d. cap. 24. num. 1. Idcirco non abſque maxima vtilitate futurum iudicaſſe authorem, ſi congeſtis in vnum & breuiter relatis his, quæ ad præſentem vſque diem alij authores in propoſito tradiderunt, additis etiam nonnullis, quæ (vt videbit lector) nullus antea ſic dilucide explicauerat, & vera, & notanda huiuſce rei reſolutio tradatur, ibid. num. 2.
- Vt in futurum, quamplurima diſtincte percipi valeant, quæ confuſe quidem, & minus bene adnotauerant ſcribentes in multis locis, ibidem, num. 3.
- Capite primo de eo, qui ſibi, vel hæredibus ſuis explicatur lib. 2. cap. 26. num. 62. & 63.
- Clauſula poſita inter plura capitula, vel ante omnia, vel poſt omnia, ad omnia refertur, lib. 2. cap. 4. num. 23. & vide. ibid. num. 126. & 127.
- Clauſula generalis reſtringitur ad ſpecificata, ſi plura fuerunt, lib. 2. cap. 4. num. 24.
- Clauſula generalis in fine appoſita, ampliat diſpoſitionem præcedentem, lib. 2. c. 22 num. 87.
- Clauſulæ primogeniorum in Hiſpania ſunt interpretandæ iuxta conſuetudinem quæ eſt in Hiſpania in ſucceſſione primogeniorum, & ſic, vt maſculus præferatur fœminæ, & primogenitus cæceris fratribus ſecundo genitis, lib. 2. cap. 26. num. 39.
- Clerici à poteſtate ſeculari, qualiter, & quo iure exempti ſint, vbi ſpiritualia à temporalibus diſtinguuntur, vt in illis exemptio clericorum ſit de iure diuino, in his vero, humano tantum iute prodita fuerit, lib. 2. cap. 5. num. 29.
- Coniecturæ ex teſtamento reſultantis materia, & & qualiter, quoue probationis genere illa probari debeat, late, & vtiliter explicata remiſſiue, lib. 2. cap. 4. num. 62.
- Coniecturæ illae duntaxat attendi debent in interpretanda defuncti voluntate, quæ neceſſariæ, aut valde probabiles ſint, aut concludentes, lib. 2. cap. 4. num. 63.
- Et quæ colligantur ex dictis, & diſpoſitis per teſtatorem ibid. num. 64.
- In coniecturanda, atque interpretanda defuncti voluntate ſæpe decipimur, lib. 2. cap. 4. num. 56. & ſeq.
- Ex coniecturis legitimis quod deducitur, etſi verbis expreſſum non fuerit euidentem inducit voluntatem, & expreſſum videtur, lib. 2. cap. 22. num. 71.
- A coniecturis neceſſario recedendum eſt per voluntatem expreſſam, lib. 2. cap. 22. num. 72.
- Coniectura nulla adeò efficax eſſe poteſt, vt ſit potentior voluntate expreſſa, quæ facit, vt coniecturis locus non ſit, lib. 2. cap. 22. num. 73.
- Coniecturæ voluntatis ſummi debent ex eo, quod eſt expreſſum in teſtamento, & non aliter, lib. 2. cap. 22. num. 74.
- Coniecturæ poſitæ in, cap. ad noſtram de emptione & venditione, & in, cap. illo vos de pignoribus, non requiri neceſſario, quod interueniant ad conuincendum contractum fœnerauitium, ſed præter enumeratas ibi, ſufficere, quod aliæ æquipollentes coniecturæ, vel ſimiles, aut maiorem, vel parem rationem habentes concurrant quæ fraudem aperiant, lib. 2. c. 25. n. 27.
- Quoniam ſi ſtandum eſſet dictis coniecturis tantum in iure ſcriptis, non conuincerentur vſurarij, qui de facili tanquam aſtuti reperirent alios modos contrahendi, ibid. num. 28. vbi etiam traditur ſingularis authoris conſideratio ad text. in dict. cap. ad noſtram, & in dict. cap. illo vos.
- Conditio adiecta vni gradui, vel perſonæ iam nominatæ, non cenſetur repetita in perſona alterius ſubſtituti, aut coniuncti, quod pleniſſime explicatum proponitur remiſſiue, lib. 2. cap. 4. num. 44.
- Conditionem ſi ſine liberis verificari tantum in maſculis, quando teſtator propriam filiam excluſit, & maſculos tantum hæredes inſtituit, ex magis communi & recepta ſententia, lib. 2. c. 4. num. 85.
- Et pro ea multum vrgere, aut vere concludere fundamenta nonnulla, quæ adducit Menochius, qui etiam erudite, & ſubtiliter omnibus ſatisfacit, quæ in contrarium excitari, aut moueri poſſunt, ibid. n. 86.
- Conditio appoſita in teſtamento, regulariter in codicillis repetita præſumitur, libro 2. cap. 4. num. 117.
- Conditio, vel qualitas poſita in clauſula ſeparata à præcedentibus, aut ſequentibus, ex præſumpta mente teſtatoris, an & quando referatur ad omnia, vel ad vnum tantum, vel aliqua ex præcedentibus, vel ſequentibus, quæ certa regula diffiniri non poſſit: à multis tamen plene, & diuerſimode tractatum, libro 2. cap. 4. numero 126.
- Conditionalis, vel potius pura, aut modalis, vel in diem, an, & quando præſumi debeat diſpoſitio: accurate, & vtiliter actum per Menochium, lib. 2. cap. 4. num. 36.
- Conditio quando eſt neceſſaria ad actum vel ad effectum actus, permiſſa eſt extenſio ad alium caſum, & ſic impleri poteſt per equipollens, lib. 2. cap. 11. num. 23.
- In conditione id poni poteſt, quod in diſpoſitione poſitum, minime arctaret, lib. 2. cap. 18. numero 71.
- Conditionis defectus ſemper habet oculos retro, videlicet ad tempus diſpoſitionis, vt actus annullari, aut reſcindi debeat cum fructibus, lib. 2. cap. 18. num. 73.
- Contractus in dubio non præſumitur ſimulatus, vel vſurarius in foro contentioſo, cum ſemper interpretatio fieri debeat bonam partem: idcirco, quoties negotij de quo agitur qualitate prudenter conſiderata, de contractu dubitatur, ſit ne vſurarius, vel licitus, iuſtus potius, quam fœneratitius eſt præſumendus, lib. 2. cap. 25. num. 1.
- Contractum eſſe ſimulatum, vel fœneratitium qui dixerit, probare debet, & cauſam ſimulationis, aut vſuræ oſtendere, & declarare, lib. 2. d. cap. 25. num. 2.
- Contractus in iudicio animæ, potius eſt præſumendus vſurarius, quam iuſtus, etiam in dubio, & contra eum fieri debet interpretatio, cum ea pars benignior ſit, & tutior pro anima, lib. 2. d. cap. 25. num. 3.
- Modo extet aliqua præſumptio & coniectura fraudis, aut vſuræ, ibid. num. 4.
- Contractus ſimulatus, vel fictitius in fraudem vſurarum, multis modis committi dicitur, lib. 2. cap. 25. n. 14.
- Quatuor modis ex ſententia aliorum ibidem numero 16.
- Tribus tantum ex ſententia quorundam, ibidem num. 17.
- Inter prædictos modos vnus eſt, qui ad rem noſtram pertinet, quando ſcilicet de vno contractu ad alium ſimulatio datur quia vere vnus contractus puta mutui, vel pignoris celebratur. ſed expreſſe alium celebrati, puta emptionis & venditionis ſimulatur, lib. 2. dicto capite 25. num. 18.
- Sic loquitur totus titulus. C. plus valere quæ agitur, &c.l. empti fides. C. de contrahenda emptione, & text. in, cap. ad noſtram de emptione & venditione, & in c. illo vos de pignoribus, ibid. num. 19.
- Contractus in propoſito caſu, an poſſit dici ſimulatus, vel fictitius in fraudem vſurarum, ſi vnus ſimularet tantum, & alius non, vel ſi non cogitaret, quod originalis cauſa fuerit cauſa mutui, vel facta non fuiſſet mentio de mutuo: aut emptor arbitraretur emere, licet alius exiſtimaret accipere mutuo, remiſſiuè, ibidem num. 20.
- Contractus ſimulatus, vel fictitius, aut vſurarius probatur ex coniecturis, & præſumptionibus, ſic vt aliquando ſufficiant etiam leues coniecturæ, aliquando vero vrgentes, aut fortiores coniecturæ neceſſariæ ſint, nec in hoc certa poſſit conſtitui regula, ſed iudex ex ſuo arbitrio determinare debeat, quæ coniecturæ ſint ſufficientes, aut non ſufficiant, lib. 2. capite 25. numero 22.
- Et quid obſeruare debeat iudex, vt pronuntiet ex coniecturis contractum eſſe ſimulatum, remiſſiue, ibid. num. 23.
- Contractus per coniecturas & præſumptiones probari poteſt verus, & non ſimulatus, aut fictitius in fraudem vſurarum, ſic vt ceſſent omnes contrariæ coniecturæ ſimulationis, & vſuræ, & contractus iudicetur ſecundum naturam emptionis, & venditionis, licèt ſi concurrerer læſio enormiſſima vltra dimidiam iuſti pretij, contractus veniret reſcindendus per beneficium, l. 2. C. de reſcindenda venditione, lib. 2. dict. cap. 25. num. 24.
- Contractum ſimulatum, vſurarium, aut fictitium in fraudem legis multis coniecturis probari: ſiue multas eſſe, diuerſáſque coniecturas & præſumptiones, quæ adduci ſolent ad præſumptionem vſuræ, ſimulationis, & fraudis, eáſque aliquando obſtare, aliquando vero remoueri, prout negotij qualitas, & rerum circunſtantiæ patiuntur, lib. 2. cap. 25. num. 25.
- Et latiſſime explicarunt quamplures authores in vnum congeſti, inter quos Tiberius Decianus, Iacobus, Menochius, & Ioannes Vincentius Hondedei: commendantur, ibid. n. 26.
- Contractum ex aliis coniecturis fœneratitium præſumi poſſe, etiamſi deficiat coniectura illa, quod ab initio multuum peteretur, poſtea venditionis contractus, vel alius gereretur, lib. 2. d. cap. 25. num. 80. & duobus ſequentibus, vbi quorundam diſtinctio, nouiter, & vere improbatur, traditúrque ſingularis & noua conſideratio ad text. in cap. ad noſtram de empt. & vend.
- Contractus ſimulatus & fœneratitius, an etiam atgui poſſit in datione in ſolutum: vbi Menochij reſolutio probatur, lib. 2. d. cap. 25. numero 84.
- Contractus ex pacto do retrouendendo, & pretij modicitate duntaxat, an præſumatur ſimulatus & fœneratitius, an vero & tertium requiratur, nempe, quod emptor ſolitus ſit fœnerari, vel aliud ſimile, vide infra litera P. verbo, pactum de retrouendendo, & latiſſimè, cap. 25. huius libri per totum.
- Conſuetudo à principio valida, cum primum Eccleſiæ præiudicialis eſſe cœperit irritatur, lib. 2. cap. 5. num. 51.
- Cognati iure ciuili non admittebantur ad hæreditatem, ſed à prætore tertio ordine per bonorum poſſeſſionem vocabantur, lib. 2. cap. 4. numero 82.
- Codicilli trahuntur ad mentem teſtamenti, lib. 2. cap. 4. num. 118.
- Coſtani obſeruatio quædam ponderata, & probata per authorem, lib. 2. cap. 17. n. 24.
- Creditor in eodem actu, credendum non eſt quod habuerit animum vniformem, & varium, quod eſſet abſurdum, lib. 2. cap. 23. n. 26.
- Atque ex ea coniectura, donationis titulum præſumi debere, ibid. num. 27.
- Curtij, & Alexandri ſolutiones reiectæ, lib. 2. c. 11. num. 20.
- Curtij Iunioris præcipuum fundamentum contra Decium adducitur, lib. 2. cap. 11. numero 25. & ſeq.
- Curtij Iunioris præcipuo fundamento contra Decium, optimé, ac vere ſatisfactum, lib. 2. d.c. 11. num. 29. Curtij Iunioris, ac ſequacium fundamentis nonnullis reſpondetur, lib. 2. d. cap. 11. num. 30.
- Curtij contra Decium, triplex argumentum, breuiter & vere diſſolutum, ibidem numero 31.

- D

- DAmni emergentis materiam vide infra, littera. 1, verbo intereſſe, & libro 2. cap. 1. per totum.
- Damnum qui ſentire non vult, nec commodum percipere debet, lib. 2. cap. 5. n. 34.
- Deſcendentes per lineam maſculinam, vel de linea maſculina ſi ab inſtitutore maioratus vocentur nihil intereſſe, vere namque inter hæc verba, nulla differentia eſt, contra Socinum, & alios, lib. 2. cap. 2. n. 24.
- Aduerſus quos expenditur per authorem text. ſolennis in l. iubemus. C. de emancipationibus liberorum, ibid. n. 25.
- Deſcendentium, filiorum, aut liberorum nomen, fœminas ſicut maſculos comprehendit, lib. 2. cap. 4. num. 102.
- Deſcendentes per virilem ſexum, aut de virili, à virili, per lineam maſculinam, vel de linea maſculina, cum vocantur vtrum fœminæ per lineam maſculinam deſcendentes vocatæ cenſeantur, lib. 2. c. 2. per totum.
- Decius ſtudio contradicendi aliis dicit dictum Ioannis Andreæ ſemper viſum fuiſſe ſibi dubitabile, & cum aliis authoribus impugnat illud, lib. 2. cap. 3. num. 5.
- Et Decium ſequuntur quamplures, qui referuntur ab aliis, & copiosè per Rolandum, ibidem num. 6.
- Decij fundamenta contra dictum Ioannis Andreæ, reduci ad quatuor, vt ibi adnotatur d. cap. 3. num. 7.
- Decij ſolutionem, contra rationem Ioannis Andreæ de circuitu vitando, rectè ſubuerti, provt demonſtratur per authorem d. capite 3. numero 14.
- Decij fundamentis contra doctrinam Ioannis Andreæ, ideo reſpondere noluit author, quod plene reſpondeant authores nonnulli præcitati, d. cap. 3. num. 15.
- Decium in propoſito materiæ, cap. 4. huius libri breuiter, ſubſtantialiter tamen, & vtiliter loquutum, & eiuſdem authoris conſilium. 599. per totum commendatum, lib. 2. c. 4. n. 107.
- Decij conſideratio in conſilio. 494. ante finem, concludenti, & noua ratione deſtructa, lib. 2. cap. 6. num. 27.
- Decium, ac eius ſequaces in confirmationem reſolutionis traditæ, cap. 11. huius libri, num. 12. & 13. quatuor in effectu adducere fundamenta, ex quibus ſufficienter non probatur eorum concluſio, lib. 2. d.c. 11. num. 16.
- Decij ſententia validiſſimo fundamento munita, lib. 2. d.c. 11. n. 17.
- Decij ſententia fundamento alio confirmata, ibid. num. 18.
- Decij reſolutio concludenti ratione comprobata, ibid. num. 19.
- Debitor, qui ex pacto bona ſtabilia loco pecuniarum tradere poteſt, quæ inquam bona, & cuius qualitatis tradere poſſit, & qualiter ſe habere debeat, vt electionem tradendi, caſu quo pecunias non habeat, non amittat, & ibidem de hac re commendatum Franciſci Burſati conſilium. 84. per totum, volumine primo, lib. 2. cap. 24. num. 14.
- Debitori ſuo, cum creditor inſtrumentum ſui crediti reddidit, præſumitur remiſiffe creditum, que ita virtute taciti pacti, debitorem ipſum liberaſſe, libro 2. capite 23. numero primo, & ſeq.
- Debitoris, cui traditum eſt inſtrumentum, in quo duo erant obligati, an præſumi debeat liberatio, ac etiam coniectura ſumi, quod eidem creditor tradens inſtrumentum donauerit actionem, aduerſus alterum debitorem competentem ſibi, lib. 2. cap. 23 per totum.
- Delegati iuriſdictio vt perpetuetur, nec per mortem delegantis expiret, an litis conteſtatio requiratur, an vero citatio ſola ſufficiat, vide, plene, & cum intellectu multorum iurium, lib. 2. c. 29. per totum.
- Diſpoſitio conditionalis, vel potius pura, vel modalis, vel in diem, an & quando præſumi debeat, accurate, & vtiliter actum per Menochium, lib. 2. cap. 4. num. 36.
- In diſpoſitione facta per maſculum, & fœminam, ſi mentio fiat de filiis, & deſcendentibus, veriſimile eſt eos intellexiſſe de deſcendentibus vtriuſque ſexus: quoniam ſicut maſculus ſexum maſculinum. dilexit, ita fœmina ſuum fœmininum. ſexum pariter dilexiſſe pręſumitur, lib. 2. cap. 4. num. 148.
- Diſpoſitionem legis partitæ, in caſu quodam loquentis, ex deciſione. l. 31. Tauri confirmatam videri, noua authoris conſideratio in hac materia, lib. 2. c. 6. n. 39.
- Diſpoſitionis ſubſtantia in alterius voluntatem conferri non poteſt, qualitas vero, vel acceſſorium, hoc eſt, perſonarum electio, vel declaratio tantum, de iure confertur, lib. 2. capite 6. num. 51.
- Diſpoſitio, quæ ſimpliciter facta non valeret, poteſt fieri ſub conditione collata in tempus habile, & l. in tempus, ff. de hæredibus inſtituendis, deciſio non nullis exornata remiſſiue, lib. 2. c. 13. num. 48.
- Diſpoſitio teſtatoris ſimpliciter facta, intelligitut facta eo caſu, & modo quo de iure fieri poteſt, vt valeat, lib. 2 c. 13. n. 49.
- Diſpoſitio quælibet ſecundum regionis conſuetudinem interpretanda eſt, libro 2. capite 22. numero 9.
- Diſpoſitio ex veriſimili teſtatoris voluntate, de perſona ad perſonam, ſicut de caſu ad caſum extendi debet, lib. 2. cap. 22. num. 95.
- Diſiunctiua poſita inter perſonas honoratas, reſoluitur in coniunctam & copulatiuam, lib. 3. c. 26. num. 5.
- Id tamen non procedit, quoties diſiunctiua, aut alternatiua ponitur inter perſonas, inter quas cadit ordinata affectio, tunc enim non reſoluitur in coniunctam, nec cenſetur hæreditata electio, ſed denotat ordinem, & vltima pars cenſetur poſita in defectum prioris, ibidem numero 6.
- Dicta in vno capitulo, an, & quando in ſequentibus cenſeantur repetita, libro 2. capite 4. numero 38.
- Dicta & diſpoſita in vna parte legis, an, & quando præſumantur repetita in alia parte, lib. 2. cap. 4. num. 39.
- Dictio ſemper, in ſubſtitutionibus reſtringi debet ex præcedentibus, & conſequentibus, vel ex ſubiecta materia, vel ſi alia quæuis ratio id ſuadeat. lib. 2. c. 2. num. 63.
- Dictio ſemper, appoſita in diſpoſitione, ſignificat tractum temporis, & omni caſu, & tempore, lib. 2. c. 22. n. 90.
- Dictio in perpetuum, habet tractum ſucceſſiuum in futurum, & denotat tempus in ſecula ſeculorum, lib. 2. cap. 22. n. 91.
- Dictio ſedet, ponit diuerſitatem in facto, non autem in iure, ſed identitatem, libro 2. cap. 24. num. 31.
- Didaci Couarr. ſententiam, temperandam, ac intelligendam, provt optime, ac vere intellexit Sarmientus, lib. 2. cap. 6. n. 11.
- Didacum Couar. indiſtinctè nimis, aut malè citari communiter per ſcriptores huius regni, & verè, & nouiter ad notatum per authorem, lib. 2. cap. 22. num. 7.
- Didacus Couar. quo loco, & numero citari debeat, vt faciat in propoſito quæſtionis agitatæ ibi, lib. 2. dicto capite 22. num. 8.
- Didaci Simancæ ſententia contra communem in quæſtione maioratus refertur, lib. 2. cap. 22. num. 17. & num. ſeq. nouiter & vere improbatur.
- Didaci Simancæ fundamento contra communem, noue & vere reſpondetur, ibidem numero 20. & ſeqq.
- Diui Pij constitutionem non obſtare reſolutioni communi: & ibidem vere, & dilucide explicatus text. in. l. iam hoc iure. 4. ff. de vulg. & pup. ſubſtitut. lib. 2. c. 21. n. 29.
- In dote putatiua locum habere priuilegium. l. in rebus. C. de iure dotium remiſſiué, lib. 2. c. 11. num. 39. in dote putatiua habere locum priuilegia reſpicientia exactionem dotis, ibidem numero 37.
- Dominij ſuperuenientia, confirmat ius pignoris, & hypothecæ ab initio inutiliter conſtitutum in re aliena, lib. 2. c. 13. num. 47.
- Doctores deceptos communiter, qui verba. l. hæreditas. 53. ff. de petitione hæreditatis. ad corpora hæreditaria retulerunt, cum ad ius tantum referre ea debuiſſent, libro 2. capite 17. numero 21.
- Doctori licet magno credendum non eſt quando aliquam legem non allegat, vel aliàs concludenter dictum ſuum non probat, lib. 2. cap. 23. num. 16.
- Donatio omnium bonorum, vel maioris partis eorum, facta ab eo, qui liberos non habebat, reuocatur in totum ipſo iure natiuitate filiorum poſtea natorum, & de materia. l. ſi vnquam. C. de reuocandis donat, latiſſimè actum remiſſiué, lib. 2. cap. 13. num. 38.
- Donatio facta à patre filio, quem vnicum habebat, aliis poſtea ſuſceptis liberis an reuocetur hodie attento iure regio quoad tertiam bonorum portionem, lib. 2. capite 13. numero 40. & ſeq.
- Donatio liberis poſtea ſuſceptis, an reuocetur ex conſtitutione. l. ſi vnquam. C. de reuoc. donat ſi donans tempore donationis de liberis cogitaſſet, & adhuc donationem feciſſet, lib. 2. dict. cap. 13. numero 50. vbi Gregorij Lopez & Bernardi Diaz contrarietas diſtinctione componitur.
- Donatio in dubio præſumenda non eſt, maxime vbi poteſt capi præſumptio, aut coniectura alterius rei, quam donationis, lib. 2. cap. 23. numero 10. vbi latiùs id explicatum traditur remiſſiuè.
- Donationis præſumptio, vt excludatur, qualibet occaſio etſi leuis ſufficit, lib. 2. dict. capite 23. num. 12.
- Donationem non præſumi vulgatum aſſumptum, ex coniecturis ceſſare, & illarum exempla nonnulla remiſſiuè traduntur, libro 2. dict. cap. 23. num. 22.
- Donationem præſumi ſolum ex facto ſubſequuto, in ſpecie. l. vxori §. vltimo. ff. de legat. 3. ibidem, num. 23.
- Donatio præſumi debet ex facto tranſlationis, aut ceſſionis iurium. ibid. n. 24.
- Donatio præſumi debet, cum de alio titulo non apparet, ibid. num. 25.

- E

- ECcleſia, quæ vult vti ſtatutis, aut legibus laïcorum, oportet quod ſeruet formam ipſarum. lib. 2. cap. 5. num. 36.
- Eccleſia ſeruare debet æqualitatem, lib. 2. d. cap. 5. num. 37.
- Eccleſiæ maxime conuenit æquitatem obſeruare, ibid. n. 39.
- Præſertim, vbi ipſius conditio non fit deterior, ibid. num. 40.
- Eccleſia impie videtur agere, ſi ſummo iure vtatur, vbi æquitas repugnat, ibid. num. 41.
- Eccleſia non debet admittere lucrum cum aliqua iniquitate, aut cum aliena iactura locupletari, lib. 2. d.c. 5 num. 42.
- Eccleſia & autrix & cultrix iuſtitiæ, nec ſe, vel alium pro ſe pati iniuſtitiam, aut aliquid contra rationem fieri, permittere debet ibidem, numero 43.
- Eccleſia non eſt deterioris conditionis, quam priuatus, imo melioris eſſe debet, vt pote, cum in iute multa concedantur eidem, quæ denegantur priuato, libro 2. capite 5. numero 50.
- Eccleſia poteſt vti lege pro ſe, & eam non recipere contra ſe, idque ob rationem ibi aſſignatam, propter quam nulla iniquitas, aut inæqualitas ex hoc conſideratur in Eccleſia, ibidem numero 52.
- Eccleſia, quæ emit rem alienam à principe, aut ex donatione, aliove titulo eam accepit, quia ex diſpoſitione. l. bene à Zenone. C. de quadriennij præſcriptione, honorem percipit, & commodum, & onera rei emptę iniuncta patietur, lib. 2. cap. 5. num. 57.
- Eccleſia, ad quam res oneri cenſuum obnoxia, aut alio modo onerata peruenit, ipſos cenſus ſoluere, oneràque adimplere tenetur, lib. 2. cap. 5. num. 58.
- Eccleſia maiori priuilegio digna eſt, quàm priuatus lib. 2. cap. 5 num. 65.
- Eccleſiæ, & priuati diuerſam rationem eſſe quæſtione agitata, ibidem, libro ſecundo, capite 5. num. 66.
- Electionis, aut prælationis ratio conſiderari non poteſt niſi inter duos, vel inter plures, lib. 2. cap. 13. num. 10.
- Eligendi facultate quantuncunque libere conceſſa ad electionem doloſam, mandatum datum non præſumitur, lib. 2. cap. 26. num. 27.
- Electio dolosè facta, nulla eſt, lib. 2. d. capite 26. num. 29.
- Is, cui electio commiſſa eſt, vtrum ex odio, aut inimicitia excludere poſſit eum, qui generaliter vocatus eſt, vbi conſtituitur differentia inter odium teſtatoris, aut odium & inimicitiam hæredis, lib. 2. dict. cap. 26. numero 30.
- Eligendi facultatem habens de pluribus vocatis alternatiue, inter quos eſt ordo affectionis, non poteſt eligere de ſecundo nominatis, niſi primis deficientibus, d. cap. 26. numero 32.
- Elector, cui electio competit ex vltima voluntate, ſi extra vltimam voluntatem, hoc eſt in quacunque diſpoſitione inter viuos elegerit, amplius variare non poteſt, lib. 2. d. cap. 26. numero 65.
- Ex pluribus electis, vbi non poteſt poſſidere niſi vnus, primo nominatus præfertur alteri, ibid. num. 66.
- Eligens ex conceſſione, aut commiſſione teſtatoris, in eligendo ſequi tenetur voluntatem tacitam, vel præſumptam teſtatoris ipſius, nec poteſt variare, aut à declaratione ſemel factare cedere, quando conſtat iuxta confeſſionem, aut declarationem ipſiuſmet eligentis (ex qua de voluntate teſtatoris conſtat) electionem fuiſſe factam, lib. 2. dict. capite 62. num. 85.
- Electio, ſeu nominatio ad maioratum, an facta cenſeri debeat, ſi fiat actus in fauorem alicuius, qui non poteſt ſtare, niſi ſuppoſita nominatione, aut electione, libro 2. dict. cap. 26. numero 89.
- Emens à principe, vel à fiſco rem alienam, vel ex donatione, aliove titulo eam accipiens, ſtatim ſecurus eſt, nec aliquid ab eo peti poteſt: dominus tamen rei habet regreſſum contra principem, aut fiſcum infra quadriennium ad conſequendum pretium, & lapſo quadriennio amplius non auditur, lib. 2. cap. 5. numero 1. & late per totum caput.
- Emptio aut nulla eſt, aut reſcindenda. Nulla ipſo iure corruit, nec eget reſciſſione, ſed interdum exigit, vt talis à iudice declaretur, reſcinditur emptio, quæ aliquo modo ſubſiſtere poterat, verùm ab illa recedi, ratio quædam maior ſuadet, lib. 2. cap. 8. num. 4.
- Emptio, aut venditio ipſo iure valet, ſi emptor, aut venditor circunueniatur in pretio vltra dimidiam, ſed contractus reſcinditur, & ſubuenitur læſo, libro 2. dict. cap. 8. num. 6.
- Ratio eſt in promptu, quoniam emptio, aut venditio huiuſmodi in ſubſtantia non peccat, nec in ſe habet aliquid vitij, quippe cum in ea ſint res, & pretium, & conſenſus, quæ emptionis ſubſtantialia dicuntur, ibidem numero ſeptimo.
- Idcirco neceſſarium fuit remedium. l. 2. C. de reſcindenda venditione, ibid. num. 8.
- Vbi emptori ideò datur facultas ſupplendi pretij, & eius electioni res relinquitur, quia (vt dictum eſt) emptio non peccat in ſubſtantia, ſed potius iuſe eſt, & perfecta, ex eàque factus dominus ipſe emptor, vt eam à ſe inuito auelli leges non permittant: nam ſi quid eſt in eo negotio vitij, non in ipſo contractu eſt, & ſic reſcindi non debet emptore inuito, ſed in pretio, quod ſatis eſt ſuppleuiſſe vſque ad iuſtum, ibidem numero 9.
- Emptori in caſu. l. 2. C. de reſcindenda venditione, tum ex iuris, tum ex æquitatis ratione eligendi facultatem concedi: ibidem numero 10.
- Emanuelis Coſtæ. & D. Franciſci Sarmienti opinio quædam contra communem confutatur, & communis defenditur, libro 2. capite 6. n. 42. & ſeqq.
- Emancipationem filij inſtituti, non facere locum nepoti poſthumo iuxta Galli Aquillij formulam ſubſtituto, ex ſententia quorundam contra Bartolum, quam defendit author, lib. 2. cap. 27. num. 4.
- Et pro illa nonnulla fundamenta adducuntur, ibid. num. 5.
- D. Eſpino deceptum in allegatione Fumei, & Polliti, nouiter detectum per authorem, lib. 2. cap. 10. num. 14.
- D. Eſpino. non percepiſſe verum intellectum. 1. hæreditas. 53. ff. de petitione hæreditatis, nec conuenire eiuſdem interpretationem rationi illius legis noua authoris conſideratio, lib. 2. c. 17. n. 12. & vide num. 27.
- Expreſſum dicitur. quod ex præcedentibus, ſiue ſequentibus verbis, errore, aut obliuione diſponentis, apparet fuiſſe omiſſum, lib. 2. capite 4. num. 74.
- Expreſſum dicitur, quod ex proœmio, ſiue præfatione diſpoſitionis colligitur, quæ præſtat lumen, ac intellectum ipſi diſpoſitioni, & inducit cauſam, & rationem finalem ipſius, lib. 2. cap. 4. num. 75.
- Expreſſio eorum, quæ tacitæ inſunt ex natura ipſius rei de qua agitur, nihil debet operari, neque immutare naturam illius rei: præſertim cum verba expreſſa ſunt eo modo, quo inerant, lib. 2. c. 20. num. 26.
- Expreſſum aliquid, tripliciter dicitur, in genere, in ſpecie, & in indiuiduo, libro 2. capite 21. num. 20.
- Expreſſa cenſeri debent ea, quæ veriſimiliter teſtator diſpoſuiſſet, ſi de ipſis interrogatus fuiſſet, libro 2. capite 22. num. 66.
- Expoſitus hoſpitali, ſi non probetur legitimus, turpis perſona dicitur in propoſito. l. fratres. C. de inofficioſo teſtamento, lib. 2. cap. 19. numero 51.
- Exemplis, aut exemplaribus inſtrumentorum, fidem adhibendam non eſſe in iudicio, lib. 2. cap. 16. n. 52. & ſeq.
- Exemplum inſtrumenti, vt probet, qua forma, & qua ſolennitate ſit tranſcribendum ex originali, aut ex protocolo, & quæ interuenire debeant, remiſſiué, libro 2, cap. 16. num. 55.
- Exemplum nimis antiquum ex originali inſtrumento traductum, vtrum propter antiquitatem exemplationis fidem, aut probationem faciat, etiam ſi de ſolennitate traductionis non appareat, & quando illud dicatur antiquum remiſſiuè, lib. 2. dicto capite 16. num. 56.
- In dubio, vtrum præſumendum ſit, citationem partis interueniſſe, quæ neceſſaria eſt, cum exemplum tranſcribitur, remiſſiue, ibidem numero 57.
- Exemplum deſumptum ab eodem notario, qui originale inſtrumentum confecit, vtrum plenam probationem faciat, ibid. num. 58. & 59.

- F

- FAmiliæ verbum collectiuum eſt, agnatóſque, & cognatos comprehendit, lib. 2. cap. 22. n. 26. & 27.
- Familiæ conſeruatio dari non poteſt in primis, aut in ſpecialiter vocatis, niſi per ſubrogationem aliorum, lib. 2. c. 22. num. 64.
- Familiæ appellation, collaterales etiam continentur, lib. 2. cap. 22. num. 65.
- Familiæ conſeruandæ ratio generaliter adiecta, efficere debet, vt omnes de familia comprehendantur, quanuis non fuerint ſpecialiter nominati, libro 2. cap. 22. num. 78.
- Familiæ cauſa, aut fauore fideicommiſſum relictum, vide infra, litt. F, verbo, fideicommiſſum.
- Fœminis per lineam maſculinam deſcendentibus, vtrum debeatur fideicommiſſum, vel primogenium ſic relictum, vt deſcendentibus per virilem ſexum, aut de virili, à virili, per lineam maſculinam, vel de linea maſculina vocentur, lib. 2. capite 2. num. 1. & vide vſque ad numerum 17.
- Fœminam per lineam maſculinam deſcendentem, non comprehendi in Hiſpanorum primogeniis, ad quæ vocantur hij, qui per ineam maſculinam deſcendunt, ex ſententia Ludou. Molinæ, lib. 2. d. cap. 2. num. 17.
- Quæ indubitabilis erit ex ſententia authoris, cum inſtituens maioratum, agnationem ſuam conſeruare voluit, aut ſemper agnatos maſculos vocauit, fœminas vero, etiam propter maſculos remotiores excluſit, ibid. num. 18.
- An vero ex ſola primogeniorum natura, & perpetuitate ſimpliciter ſumpta, abſque eo, quod conſtiterit primogenij inſtitutorem voluiſſe agnationem conſeruare, fœminæ cenſeantur excluſæ, cum deſcendentes per lineam maſculinam, vel ex linea maſculina vocantur, difficiliùs eſſe, ibidem num. 19.
- Excludi tamen perpetuo, etiam in hoc caſue x ſententia Molinæ, in qua ipſe firmiter ſemper permanſit, nec vnquam mutauit illam, vt contra Abendañum nouiter, & vere oſtendit author, & contrariam eiuſdem opinionem refert, quam probauit contra Molinam, ibidem num. 20. 21. & ſeq.
- Fœminas proximiores qui excludit, vlteriores etiam excludere velle, multo magis credendus eſt, lib. 2. cap. 4 num. 15. & 16. & vide ibidem, num. 109. & 110.
- Fœminas propter maſculos remotiores, ex coniecturis, non aliter excluſas cenſendas eſſe, quam ſi coniecturæ indubitatæ fuerint, vel tam euidentiſſimæ, vt. ſalua mente teſtantis ab eis recedi non poſſit, lib. 2. cap. 4. n. 65.
- Vel niſi euidenter, aut clarè conſtet de teſtatoris voluntate, ibid. n. 66.
- Aut verba expreſſiſſima ſint, ibid. n. 67. & num. 159. & 160.
- Fœminas propter maſculos remotiores excludi ex voluntate expreſſa teſtatoris, vt in exemplo quod adducit Molina, lib. 2. capite 4. numero 71.
- Fœmina maioratum inſtituens, quod in caſu quodam per authorem conſiderato, cenſeatur velle agnationem conſeruare, & fœminas proptet maſculos etiam remotiores excludere, lib. 2. dict. cap. 4. num. 150. & ſeq.
- Fœmina deſcendentes agnatos habere non poteſt, ibid. num. 151.
- Fœmina dicitur finis lineæ maſculinæ, & principium fœmininæ, ibid. num. 152.
- Fœmina eſt finis agnationis, & principium, & origo cognationis, ibid. num. 154.
- Fœmina agnatos tranſuerſales habet, ibidem, num. 155.
- Fœmina in perpetua maſculorum vocatione, quoties agnatos tranſuerſales. vel aliquos eorum ad ſucceſſionem maioratus inuitauit, cenſetur agnationem ſui patris conſeruare voluiſſe, ibidem num. 156.
- Fœminæ regulariter ſuccedunt in quocunque maioratu, & in regno, & ducatu, ſicut maſculi, dummodo non adſint maſculi in eodem gradu licet ætate minores; & ſi ſint in proximiori gradu, excludunt maſculum remotiorem, vbicumque apertiſſime, aut euidentiſſime non repelluntur, libro ſecundo, capite 4. numero 159.
- Et ad hæc reduci debere infinita, quæ adnotata ſunt per authores innumeros, qui de ſucceſſione fœminarum tractarunt, ibidem, numero 160.
- Fœminæ etiam deſcendentes, excluſæ cenſentur in. 14. caſibus, quos congeſſit in vnum Alexander Raudenſis, libro ſecundo, capite quarto, num. 173.
- D. Feliciani de Solis opinio quædam, nouiter, ſed vere quidem, & concludenter taxatur, lib. 2. c. 1. num. 72.
- Ferendus non eſt qui lucrum amplectitur, onus autem ſubire recuſat, libro ſecundo, cap. 5. num. 35.
- Fideicommiſſum, vel primogenium ſic relictum, vt deſcendentes per virilem ſexum, aut de virili, à virili, per lineam maſculinam, vel de linea maſculina vocentur, vtrùm fœminis per lineam maſculinam deſcendentibus debeatur, lib. 2. cap. 2. ex num. 1. cum ſequent. vbi diuerſæ ſententiæ Doctorum recenſentur in vnum & à num. 11. cum ſequentibus, ſententia authoris profertur.
- Fideicommiſſum, an, & quando inducatur, ſiue amplietur agnationis conſeruandæ ratione expreſſa: item conſeruandæ agnationis ratio, quando dicatur expreſſa, & quando tacita; pleniſſimè tractatur remiſſiuè, libro 2. capite 4. numero 77. vbi de aliis multis, quæ vtiliſſima ſunt, & Hiſpanorum maioratus quotidie applicari poſſunt, libro ſecundo capite 4. numero 77.
- Ad fideicommiſſum relictum familiæ, omnes de familia admittuntur, tam nominati, quam non nominati, lib. 2. cap. 22. num. 24.
- An fideicommiſſo relicto familiæ, ſuccedendum eſt ſecundum ordinem ſucceſſionis ab inteſtato lib. 2. c. 22. num. 25.
- Fideicommiſſo res, cum ſubiecta eſt vltimo loco ſuccedens in illa, ſuccedit libere, & tranſmittit ad quemcunque hæredem vniuerſalem, vel particularem bona fideicommiſſi, lib. 2. cap. 22. num. 45.
- In fideicommiſſis prædominatur verbis defuncti voluntas, lib. 2. cap. 22. num. 67.
- Fideicommiſſum ſimplex & abſolutum inter omnes de familia, aut de agnatione inducitur, quando teſtator procedit diſponendo, quia vult bona ſua perpetuo conſeruati in familia, aut in agnatione ſua, lib. 2. c. 22. num. 79.
- Et idem dicendum eſſe, ſi teſtator ideò expreſterit ſe facere fideicommiſſum, vt bona conſeruentur in ſua domo, ibid. num. 80.
- Fideicommiſſum ſimplex & abſolutum inducitur inter omnes de familia, ex prohibitione alienationis facta expreſſa ratione, vt bona in familia, aut in agnatione perpetuo conſeruentur, ibidem numero 82. & intellige vt declaratur, numero 85.
- Fideicommiſſum ampliandum non eſſe, etiam propter rationem expreſſam, que generalior ſit ipſa diſpoſitione, imo generalem rationem intelligendam eſſe, & reſtringendam iuxta ſpecialem ipſam diſpoſitionem, ex ſententia quorundam, quæ non probatur, lib. 2. d. cap. 22. num. 83.
- Fideicommiſſa, cum onus contineant, ſtrictè interpretari debent, maioratus vero fauorabiles ſunt, atque propter bonum publicum introducti, cum de familiæ conſeruatione in eis tractetur, ideoque non ſunt reſtringendi ſicut fideicommiſſa, ſed potius ampliandi, lib. 2. dict. c. 22. num. 84.
- Fideicommiſſarius ab hærede fideicommiſſum petere, & de manu eius recipere debet, neque propria authoritate poſſeſſionem bonorum iure fideicommiſſi relictorum occupare poteſt, aliàs à iure fideicommiſſi cadit: ſed in maioratus ſucceſſore contra ſtatuitur, libro 2. capite 9. numero 15.
- Fideicommiſſarius nullum ius habet in bonis ſubiectis fideicommiſſo, nec actiones aliquas intentare poteſt, quouſque re, aut verbis reſtitutio fiat per hæredem, libro 2. cap. 9. num. 16.
- Filij nati ex matrimonio putatiuo bona fide contracto, hoc eſt ambobus, vt altero coniugum, probabili facti ignorantia impedimentum ignorantibus, legitimi ſunt, quanuis poſtea detectum fuerit impedimentum, idque reſpectu vtriuſque parentis, lib. 2. cap. 11. numero primo, & vide numero 2. vbi latiùs id explicatur remiſſiue, & in propoſito congeruntur permulti, qui de matrimonio putatiuo ſcripſerunt pleniſſimè.
- Filij ex matrimonio putatiuo nati, verè & proprié legitimi ſunt; primo, ſiue vere, ſiue præſumptiue coniuges ignorauerint impedimentum, ibid. num. 3.
- Secundo, etiam ſi vnus tantum ex coniugibus impedimentum ignorauerit, ibid. num. 4.
- Tertio, quoad omnes effectus, dignitates, honores, ſpiritualia, temporalia, feuda, emphyteutica, fideicommiſſa, ſucceſſiones ab inteſtato, atque ex teſtamento, tam parentum ſuorum, quam etiam conſanguineorum, & aliorum coniunctorum, ibid. num. 5.
- Quarto, vt in aliquo à cæteris filiis legitimis non differant, ibid. num. 6.
- Quinto, vt ignorantia in dubio præſumatur, quando non conſtat de ſcientia, ibid. n. 7.
- Sexto, matrimonium putatiuum ad effectus prædictos tunc dici, quando vere, & ſolenniter contractum fuerit, ibid. num. 8. vbi agitur de intellectu text. in cap. cum inhibitio. de clandeſtina diſpenſatione.
- Filium primogenitum natum ex matrimonio putatiuo bona fide contracto, in maioratu ſuccedere, ac etiam excludere alios filios ex legitimo matrimonio procreatos, cum maioratus ſimpliciter inſtitutus eſt, lib. 2. cap. 21. numero 9. & ſeqq.
- Filios ex matrimonio putatiuo natos, ſubſtitum excludere, ac etiam facere deficere conditionem, quando teſtator ſic dixit, & ſi hæres meus deceſſerit ſine filiis, ſubſtituo Titium, ibidem, num. 10.
- Filius primogenitus ex matrimonio putatiuo natus ſuccedit in maioratu, tam reſpectu vltimi poſſeſſoris, quam aliorum coniunctorum, ibidem, num. 11.
- Filios ex matrimonio putatiuo bona fide contracto ſuccedere, etiam in maioratu, qui ea lege, aut conditione inſtitutus ſit, vt non niſi filiis legitimis, aut legitimo natis, vel ex legitimo matrimonio procreatis deferatur, lib. 2. dict. cap. 11. num. 12. & ſeq.
- Filium natum ex matrimonio putatiuo legitimum dici, vt ſubſtitutum excludat, cum teſtator dixerit, & ſi hæres meus deceſſerit, ſine filiis ex legitimo matrimonio natis, ſubſtituo Caium, ibid. n. 13.
- Filij nati ex matrimonio putato, an in fideicommiſſis, & primogeniis ſuccedant, ad quæ filij legitimi, vel ex legitimo matrimonio procreati inuitantur, lib. 2. d.c. 11. ex num. 14. cum ſeq. vbi latiſſimè.
- Filios ex matrimonio putatiuo natos, in maioratu non ſuccedere, ſi inſtitutor ad ſucceſſionem duntaxat inuitauerit eos, qui ex vero matrimonio nati ſunt. ibid. n. 42.
- Filius preſbyteri, dicitur infamis infamia facti, & comprehenditur ſub diſpoſitione. l. fratres. C. de inofficioſo teſtamento, lib. 2. cap. 19. numero 52.
- Niſi aliàs ſit vir probus, & honeſtus, & maximè ſi ad officia publica ſit admiſſus, ex ſententia Aluari Valaſci, quem ſequuti ſunt moderni nonnulli, ibid. num. 53. & 54.
- Author tamen contra defendit, & in id expendit optimum, & notandum conſilium, Tiber. Deciani. 31. per totum, volumine. 4. vbi adeò concludenter ſatisfacit omn. bus, quæ pro Valaſco excogitari poſſunt, vt nihil vltra deſiderari poſſit, ibid. n. 55.
- Filius naturalis, ſaltem ex legibus huius regni non comprehenditur ſub diſpoſitione. l. fratres. C. de inofficioſo teſtamento, lib. 2. dict. cap. 19. num. 56.
- Filio exiſtente, filia eligi non poteſt, cum conceſſio facta fuit pro filio, aut filia, lib. 2. cap. 26. num. 33.
- Franciſcum Burſatum optimè, & eruditè loquutum in materia lucri ceſſantis, & damni emergentis, lib. 2 cap. 1. num. 5.
- Franciſci Burſati, conſilium commendatum, lib. 2. cap. 4. num. 165.
- Franciſci Manticæ, viri equidem eruditiſſimi; in propoſito quæſtionum, cap. 4 huius libri reſolutiones adducuntur, remiſſiué, dicto cap. 4. numero 176.
- Franciſci Manticæ, aduerſus communem concordiam Abbatis, & Annaniæ obſtaculum expenditur, ad quod recentiorum omnium ſcribentium nullus animaduertit, & nouiter, verè tamen, & concludenter ab Authore diluitur, lib. 2. cap. 4. num. 177.
- Franciſcum Manticam, Simonem de Prætis, & Iacobum Menochium, plena & diſtincta manu de materia cap. 12. huius libri ſcribere, ibid. d.c. 12. num. 4.
- Franciſci Conani opera, integrè, atque attentè prelegiſſe, nunquam authorem pœnitebit, lib. 2. cap. 17. num. 26.
- Fratres teſtantes, cum plerunque alios potius relinquant hæredes, quam proprios fratres, quos ſæpiſſimè grauiter ferunt, lib. 2. cap. 19. numero 1.
- Fratrum quoque gratia cùm rara ſit, vt inquit Poëta, ibid. num. 2.
- Frequenter dubitari contingit, vtrum frater præteritus, vel exhæredatus in teſtamento fratris, poſſit illud inofficioſi teſtamenti querela, vel alio remedio impugnare, ibid. num. 3.
- Et communiter in eam itum eſt ſententiam, vt licèt ab inteſtato frater ſuccedat fratri, tamen contra teſtamentum eius ſuccedere non poſſit, quia frater liberè extraneum inſtituere, & fratrem exhæredare, vel præterire poteſt ſine cauſa, ibid. num. 4.
- Dummodo frater præterito, aut exhæredato fratre ſuo, inſtituar perſonam honeſtam, & integræ opinionis, & famæ, quia alias frater contra teſtamentum fratris turpi perſona inſtituta, querelam mouere poteſt, ibid. num. 5. & vide numer. 6. vbi referuntur quamplures authores, qui id explicarunt latiſſimè, & num. ſeq. vſque ad num. 11.
- Fratribus etiam digeſtorum iure, ſiue ſeculo Iureconſultorum, nunquam licuiſſe de inofficioſo teſtamento fratris agere, niſi turpis perſona fuiſſet hæres inſtituta, lib. 2. cap. 19. ex num. 12. & ſequent. vbi id latius declaratur, & explicatur text. in l. fratres, Cod. de inofficioſo teſtamento.
- Fratres vterini tantum, non habent querelam inofficioſi teſtamenti, etiam turpi perſona inſtituta, lib. 2. d. cap. 19 num. 13.
- Fratribus etiam turpi perſona inſtituta, in aliquibus caſibus inofficioſi teſtamenti querelam non dari, remiſſiuè, ibid. num. 14.
- Frater à fratre præteritus, vel exhæredatus, cum teſtamentum impugnat, quia in eo fuit inſtituta turpis perſona, vtrùm in totum reſcindi debeat teſtamentum, an autem vſque ad legitimam tantum, ibid. num. 15. & quid ſi frater aliquid in teſtamento reliquiſſet fratri: quid etiamſi totam integram legitimam ei reliquiſſet, ibid. d. num. 15.
- Fratrem in caſibus ſuperioribus querelare poſſe teſtamentum fratris, & in totum ſubuertere illud, etiamſi frater inſtituat fratrem in legitima, ex ſententia Guil. de Cun. & aliorum, de qua per totum num. & num. ſequent. dict. cap. 19. ex num. 16.
- Fratrem querelare non poſſe teſtamentum fratris, ſed dumtaxat ad ſupplementum agere, cum inſtituta turpi perſona aliquid ſibi relictum eſt, aut nullo modo agere, ſi integra legitima ſibi relicta fuerit, ex ſententia Angeli, & quamplurimorum, ibid. num. 19. & vide numeris ſequentibus, vſque ad num. 24. ex quo num. nonnulla nouiter & verè conſtituenda putat author, quibus præfata quæſtio non adeò dubia videbitur, imo diſtinctione, & reſolutione maiori, quam antea erat, explicata manebit.
- Frater ſi inſtituta turpi perſona, à fratre ſuo præteritus fuit, vel exhæredatus, nec aliquid ei in teſtamento relictum eſt, tunc per querelam rumpet teſtamentum in totum, ex ſententia Baldi, quæ probatur, & per authorem exornatur, lib. 2. d. cap. 19. num. 25.
- Frater inſtituta turpi perſona, ſi neque præteriit fratrem, neque etiam exhæredauit illum, imo potius titulo inſtitutionis, aut titulo etiam particulari (in hoc differentia non eſt) integram legitimam, hoc eſt quartam partem ei reliquit, tunc fratri querela non competit vllo modo, ibid. num. 26.
- Et l. 12. tit. 7. partit. 6. in id nouiter ponderatur, ibid. num. 27.
- Ac contrariæ ſententiæ authores damnantur, ibid. num. 28.
- Frater ſi inſtituta turpi perſona, fratri præterito, vel exhæredato aliquid reliquit, ſed minus legitima, titulo tamen inſtitutionis, tunc ei dumtaxat competit ius agendi ad ſupplementum, nec querelare poteſt teſtamentum, ibid. numero 29.
- Frater inſtituta turpi perſona, ſi fratri præterito, vel exhæredato reliquit aliquid, ſed non titulo inſtitutionis, an tunc ad ſupplementum agi poſſit. ibid num. 30. vbi in effectu Angeli ſententia probatur, & contraria Guil. reiicitur, defenditúrque ad ſupplementum dumtaxat agi poſſe.
- Frater in omnibus caſibus, in quibus inſtituta turpi perſona à fratre ſuo, ad ſupplementum dumtaxat agere poteſt, vel legitima tantùm, hoc eſt quarta parte bonorum debet eſſe contentus, in his omnibus non tenetur ad legata pro quarta parte, remiſſiuè, ibidem, numero 31.
- Frater ſi rumpat teſtamentum fratris per querelam, quia in eo fuit inſtituta turpis perſona, an teneatur ad omnia legata, & fideicommiſſa etiam in vniuerſalia relicta in teſtamento fratris, lib. 2. cap. 19. num. 32.
- Et ſic an text. in authent. ex cauſa. C. de liberis præteritis habeat locum etiam inter fratres inſtituta turpi perſona.
- Et certè dubia eſt, & difficilis hæc quæſtio, quam propterea egere deciſione & præſentia principis dixit Salicetus, & arduam vocat Iulius Clarus.
- Et multas fuiſſe in explicatione illius authent. Doctorum opiniones, & eas retuliſſe P. Iacob. & Fulgoſium, dixit Antoninus Theſaurus.
- Sed in terminis noſtris, quod non habeat locum diſpoſitio dict. authent. ex cauſa, C. de liberis præteritis, ſed quod ſimul cum inſtitutione omnia corruant, tenuerunt quamplures, quos refert author, dict. cap. 19. num. 33. & ſeq.
- Et hanc eſſe communem opinionem teſtantur Paul. Alex. & Iaſon. & tenendam alij authores, ibidem relati, num. 34.
- Ac denique, eiuſdem fundamenta omnia adducunt Salicet. Iaſon, & Menchaca, à quibus accipiunt alij, ibid. num. 35.
- Et contrariæ partis rationibus, reſpondit Anton. Galeat. Maluaſ. in conſil. 24. num. 71. & 72. ibid. num. 36.
- Et poſt leges partitarum amplectuntur Gregorius Lopez, & Hieronymus de Zauallos, ibid. n. 37. & vide, num. 44.
- Sed contrariam ſententiam, imo deciſionem text. in. d. authent. ex cauſa. C. de liberis præteritis, habere locum inter fratres inſtituta turpi perſona, tenent Bald. Curt. Iun. Cagnolus, & alij quamplurimi, qui ab authore præcitantur. dict. cap. 19. num. 38.
- Et huius partis fundamenta quatuor, poſt Salicet. adduxit Iaſon: qui in effectu, & vere quidem, atque concludenter (licet ipſe in contrarium teneat cum communi) reſpondet omnibus fundamentis, quæ pro contraria parte ponderari ſolent, ibidem num. 39.
- Præcipuo etiam fundamento communis reſpondent Iulius Clarus, & Ferdinandus Menchaca, ibidem num. 40.
- Iura etiam, & rationes permultas pro hac parte conſiderauit Igneus, ibidem num. 41.
- Et concludentem, nouámque rationem tradit, ac etiam reſpondet præcipuæ rationi communis Antoninus Teſaurus, ibidem, num. 42.
- Quæ equidem rationes, adeò mouent authorem, vt ſecundam hanc ſententiam contra communem libentius probauerit, ibidem numero 43.
- Fratri, vt querela inofficioſi teſtamenti competar, quæ dicantur turpes, aut infames perſonæ, lib. 2. dict. cap. 19. num. 49. & ſeq.
- Fulgoſij, & aliorum authorum opinio, quod teſtari non poſſit is, qui nulla bona reliquit, neque eius hæreditas dici poſſit, refertur, & ab authore probatur, lib. 2. cap. 17. num. 11.

- G.

- GErardum Mazollum in materia repetitæ, vel non repetitæ qualitatis maſculinitatis præcedentis erudite loquutum, & conſilium 5. eiuſdem authoris, à num. 5. vſque ad num. 60. commendatum per authorem, lib. 2. cap. 4. num. 182.
- Gloſſa, in cap. 2. de rebus Eccleſiæ non alienandis dicens, quod. l. bene à Zenone. C. de quadriennij præſcriptione non habet locum ſecundum canones, in quem ſenſum accipi debeat lib. 2. cap. 5. num. 27. & numero 67 in principio.
- Gloſſæ interpretatio, ad text. in. l. hæreditas. 53. ff. de petitione hæreditatis, euidenti ratione conuicta, lib. 2. c. 17. num. 23.
- Gloſſæ ſententiam, in l. cum ita, §. in fideicommiſſo, verbo, proximo, ff. de legatis ſecundo, veram eſſe, & communiter receptam, quatenus repræſentationem admittit, quando hi, qui proximiori gradu procreati ſunt, ad fideicommiſſum vocantur, lib. 2. cap. 20. num. 9.
- Gloſſæ ſententia, in cap. metropolitano 63 diſtinctione, in verbo presbyteris pro ſingulari refertur, in propoſito. l. hæredes mei, §. finali, ff. ad Trebell. lib. 2. cap. 26. num. 46.
- Gomez Arias, Tellum Ferdinandez & Velazquez de Abendaño, in quæſtione quadam meliorationis nihil dixiſſe, nec etiam aliquid præſentire, quo in propoſito aliqua reſolutio deduci poſſit, lib. 2. cap. 7. num. 5.
- Guil. de Cun. & ſequacium ſententiam, qui tueri velit aduerſus communem, prælegere debere omnino Anton. Galeat. Malu. in conſilio. 24. ex num. 63. cum ſeq. quo loco fundamentis communis, ſic eleganter, & vt primafacie videtur, concludenter adeò ſatisfacit, vt nihil vltra deſiderari poſſit, nec alibi inueniri locus, quo ſic poſſit Guil. ſententia defendi, lib. 2. cap 19. num. 17.

- H.

- HÆreditas nomen iuris eſt, & ab ipſis rebus hæreditariis ſeparatur, lib. 2. cap. 17. numero 9.
- Hæreditatem proprie dici, cùm teſtator bona, aut iura reliquerit, licèt ære maximo alieno oppreſſa, ſecus tamen, vbi nulla bona, aut iura relinquat, lib. 2. cap. 17. ex num. 25. cum ſeq.
- Hæreditas iacens, imaginaria, ſiue ficta quædam perſona eſt, in qua continuatur magis, quam finitur ius defuncti, lib. 2. cap. 17. num. 32.
- Hæreditas iacens, dominium retinet, & obligationes, lib. 2. cap. 17. num. 33.
- Hæreditariæ res, ante quam hæres adeat, vere in nullius bonis ſunt, lib. 2. cap. 17. num. 14.
- Vere enim dominium teſtatoris, morte ipſius fuit diſſolutum, ibid. num. 15.
- Sed attenta iuris fictione, per quam in locum defuncti hæreditas ſuccedit, res hæreditariæ: in alicuius bonis videntur eſſe, ibid. num. 16.
- Idque velut neceſſitate cogente, à iure ſtatutum fuiſſe, ibidem, num. 17. vbi ratio redditur.
- Hæres cum beneficio legis, & inuentarij, vtrum teneatur ſatisfacere legatariis pecuniarum in pecunia, cum legatum quantitatis ſimpliciter factum fuit, nec plus adiecit teſtator, lib. 2. capit. 24. num. 17.
- Et vere, attente prius, atque originaliter perlectis his, quæ alij hactenus ſcripſerunt, tres eſſe in propoſito dubio opiniones, ibid. num. 18.
- Prima fuit opinio Bartoli de qua ibid. ex num. 19.
- Secunda fuit aliorum opinio de qua vide, ibidem, ex num. 24.
- Tertia denique fuit opinio, quæ & verior videtur authori, & omnino amplectenda, hæredem cum beneficio legis, & inuentarij, teneri ſatisfacere legatariis, & creditoribus pecuniarum in pecunia, quando hæreditas eſt ſoluendo, etiam ſi quantitas pecuniæ ſimpliciter legata fuerit, nec in hæreditate inueniatur pecunia, ibid. ex num. 27. cum ſeq.
- Hæres inueniat rerum hæreditariarum emptores, ſiue non, nihil intereſſe, cum hæreditas ſoluendo eſt, & legatum quantitatis pecuniæ relinquitur: nam indiſtincte, ſiue inueniat, ſiue non inueniat, debebit legatariis in pecunia ſoluere, etiamſi pecunia in hæreditate non ſit, lib. 2. cap. 24. num. 38.
- Nihil etiam intereſſe, quod inueniat emptores, qui tamen iuſtum pretium non offerant: nam cum in eius voluntate poſitum ſit non vendere, & tantum teneatur pecunias dare legatariis, non autem minori pretio vendere, poteſt res hæreditarias ſibi, vel alio tempore vendendas ſeruare, & de ſuo ſoluere, vel aliunde quærere, iuxta rationem. l. ſi pecunia, ff. de legatis ſecundo, ibid. num. 39.
- Nec etiam intereſſe, quod hæres vendens aliquid pro ſatisfaciendis legatariis, ita demum emptores inueniat, ſi ipſe de ſuo pro euictione promittar, nec hoc eſſe damnum conſiderabile, ibid. num. 40. vbi latius id explicatur.
- Hæres vt cogatur vendere bona hæreditaria pro ſatisfaciendis legatariis pecuniarum in pecunia, quando in hæreditate pecunia non eſt, tria concurrere debent ex communi ſententia, quæ iure ſubſiſtere non poſſunt, niſi intelligendo ea; prout nouiter, & vere intellexit author, lib. 2. cap. 24. num. 41.
- Hæres cum beneficio legis, & inuentarij, cum hæreditas ſoluendo eſt, & legatum quantitatis pecuniæ: relinquitur, non poteſt legatariis inuitis, tot nomina debitorum hæreditariorum aſſignare, abſque eo quod ipſe teneatur ea exigere contra Iaſonem, & Rolandum lib. 2. d.c. 24. num. 42. & vide num. 42. vbi author recte adnotauit Rolandum in propoſito caſu minus æque putaſſe, attendendum eſſe, ne hæres litibus vexetur, expenſis, & contrarium æquius eſſe, vt demonſtratur, ibi.
- Hæredem cum beneficio legis, & inuentarij, ſi hæreditas ſoluendo fuerit, etiam ſi pecunia in hæreditate non ſit, teneri præciſe mulieri dotem ſuam repetenti in pecunia ſoluere, cum pecunia debetur, nec poſſe inſolutum dare tot bona hæreditaria, contra nonnullos authores, lib. 2. d. cap. 24. num. 44.
- Hæres quotieſcunque grauatur alternatiue dare diuerſis perſonis, inter quas militat diuerſa ratio, licèt inter eas non detur ordinata affectio, ſimplex diſiunctiua, ſiue alternatiua non reſoluitur in coniunctam, nec tribuit hæredi grauato electionem, quamuis verba ad eum referantur, ſed ordine ſcripturæ denotat factam fuiſſe ſubſtitutionem, lib. 2. cap. 24. num. 45.
- Hypolitus Riminaldus plene, & erudite (vt ſolet) lucriceſſantis, & damni emergentis materiam pertractat, & in negotiis variis conſultus multa dicit notatu quidem digna, lib. 2. cap. 1. n. 7. vbi eiuſdem authoris plura conſilia recenſentur in vnum
- Hypolitum Riminaldum, multis in locis, atque erudite multum tractaſſe materiam, capite 4. huius libri, eumque à primo vſque ad 7. conſiliorum volumen, cum author euoluerit, & non abſque conſideratione prælegerit, nullum fere in propoſito eiuſdem cap. 4. ſcriptum verbum omiſit, quod non inſpiceret, & omnia, quæ prædictus author ſcripſit conſilia, in vnum congeſſit, vt ea recenſeret ſuo ordine, vt recenſentur, lib. 2. dict. cap. 4. num. 184.
- Hypoliti Riminaldi conſilium. 358. volum. 4. expenditur. Vbi à numero. 260. vſque ad numerum. 270. ſingulariter limitat, & declarat prædictus author, vulgatam Doctorum traditionem, ex lege, ſunt perſonæ, in fine. ff. de rel. & ſumpt. fun. deſumptam, piæ cauſæ fauendum, aut in dubio iudicandum pro illa, lib. 2. cap. 5. num. 44.
- Hypolitum Riminald. in conſilio. 598. per totum, late & eleganter tractaſſe materiam, capite. 6. huius libri, lib. 2. dict. cap. 6. num. 22.
- Hypoliti Riminaldi conſiderationem quandam non obſtare, cui egregie, & nouiter reſpondet author, lib. 2. cap. 25. num. 59.
- Hieronymi Gabrielis Lofredi, & Ioannis Cephali reſolutiones, qualiter accipiendæ, lib. 2. cap. 25. num. 11.
- Hieronymum de Zaballos, nouiſſime omnium, quæſtionem, capitis. 19. huius libri tractantem, circa diſtinctionem Iulij Clari non inſiſtere, nec etiam mentionem facere quam plurimorum authorum, quos author recenſet, lib. 2. d. cap. 19. num. 23.

- I

- IAcobus Menochius laudatur, & lectura eiuſdem in propoſito, cap. 4. huius libri commendatur, lib. 2. cap. 4. num. 179.
- Iacobum Menochium, de dictionibus, cauſis, aut rationibus, ex quibus repetitio inducitur, ſiue excluditur, pleniſſima manu ſcripſiſſe, idcirco ad eum confugiendum eſſe, cum occaſio ſe obtulerit, lib. 2. dict. cap. 4. num. 180.
- Iaſonis & ſequacium fundamentum diluitur, & in propoſito noua, & vera ratio conſideratur per authorem, lib. 2. cap. 14. num. 7.
- Iaſonis & Riminaldi ſolutiones reiiciuntur, lib. 2. cap. 20. num. 37.
- Iaſonem, in conſilio. 44. num. 7. volumine primo non probare id ad quod citauit eum Simon de Pretis, lib. 2. cap. 24. num. 15.
- De intereſſe lucriceſſantis, & damni emergentis, tractatum, & diſputationem ſuſcipiens author, quid principaliter intenderit, lib. 2. cap. 1. numero 1.
- De intereſſe lucriceſſantis, & damni emergentis, permultas quæſtiones excitari communiter, lib. 2. dict. cap. 1. num. 2.
- Reduci tamen in effectu ad eas, quas propoſuit author, dict. cap. 1. num. 3.
- Intereſſe lucriceſſantis, & damni emergentis, quod vere creditoris interſit, recte ab eo exigitur abſque labe, aut periculo vſurarum, idque vltra ſortem ipſam principalem, ac etiam iure pontificio, lib. 2. dict. cap. 1. num. 14.
- Quia non vt vſura, ſed intereſſe, & damnum petuntur, ibidem, num. 15.
- Et in hoc nullus ſcribentium diſſentit, ibidem, num. 16.
- Dummodo bonus & diſcretus iudex animaduertat, quod intereſſe petitum ſit verum, nec antea concedatur quam conſtet veriſimiliter de damno contingenti creditori, aut de lucro, quod illi euenire potuiſſet: item quod omnis dolus, & fraus palliandi vſuras ab eo abſit, ibid. num. 17.
- Quod ex perſona creditoris, & debitoris, qualitate negotij, & rerum circunſtantiis poterit diiudicare, ibid. num. 18.
- Ac creditorem iuſte potentem admittere, vſurarium vero, vel palliatum reiicere, ibidem numero 19.
- Quoniam iudices boni, & optimi debent repellere vſurarios à limine iudicij, & eos ſeueriter punire, cum ſint deuoratores pauperum, & oppreſſorum, ibidem num. 20.
- Intereſſe hodie de iure canonico non debetur niſi in quatuor caſibus ex ſententia Iacobi Mandelli de Alba, quæ ab authore præcitatur, & pro regula generali huius materiæ commendatur, lib. 2. dict. cap. 1. num. 21.
- Intereſſe damni emergentis, & lucriceſſantis cauſam, non eandem, ſed diuerſam eſſe in nonnullis, ſiue diuerſum ius in illis conſtitui, provt author, lib. 2. dicto capite primo, numero 22. adnotauit, & ibidem probauit labi Doctores vtrumque intereſſe confundentes, & ſimul vtrumque tractantes, idcirco diſtingui debere vnum ab altero, ac de vnoquoque ſeparatim agendum, ne confuſe, ſed diſtinctè procedatur.
- Intereſſe triplex, commune, ſingulare, & conuentum, & de vnoquoque actum remiſſiuè, lib. 2. d. capite 1. n. 23.
- Intereſſe diuidi in extrinſecum, & intrinſecum, ibid. num. 24.
- Intereſſe intrinſecum quod dicatur, ibidem numero 25.
- Et quod extrinſecum, ibidem, num. 26.
- Intereſſe intrinſecum, hoc eſt ipſa æſtimatio rei, in quolibet contractu debetur à tempore moræ, lib. 2. d. cap. 1. num. 27.
- Intereſſe extrinſecum, ex quo tempore debeatur, vbi diſtinguitur inter contractus bonæ fidei, & ſtricti iuris, ibidem num. 28. & vide num. 59. & num. 65.
- Intereſſe naturale & rei cohærens, quodammodo dici lucrum, quod mercator, & alius negotiari, & lucrari ſolitus, pecunia ſibi debita feciſſet, ibid. num. 29.
- Ea ratione, quia lucrum illud conſiſtit in proxima potentia pecuniæ, & eius fructus quodammodo cenſetur, ibid. num. 30. & vide, num. 31. 32. & 33.
- Intereſſe lucriceſſantis exempla plura, remiſſiue, lib. 2. dict. cap. 1. num. 34.
- Intereſſe lucriceſſantis debetur mercatori, qui ſolitus eſt cum pecunia negotiari, ibid. num. 35. & vide rationem, ibidem num. 37.
- Intereſſe lucriceſſantis ſolito negotiari quare denegetur in l. vltima. ff. de periculo & commodo rei venditæ, ibid num. 39. vbi verus traditur illius text. intellectus, & Ioannis Coraſſij, ac aliorum interpretatio noue reiicitur.
- Intereſſe lucriceſſantis petens, probare debet, ſe fuiſſe ſolitum negotiari eo tempore, quo debitor fuit in mora, lib. 2. d cap. 1. num. 40.
- Intereſſe lucriceſſantis peti non poteſt, vbi qui illud habere non vult, nihil lucraturus eſſet, ibidem, num. 41.
- Et ideò neque Doctor, miles, vel perſona Eccleſiaſtica, huiuſmodi intereſſe prætendere poteſt, neque alius, qui cum pecunia aut non vult, aut non poteſt negotiari, ibidem, num. 42. & vide numero 46. vbi nouiter, ac vere, & notabiliter declaratur.
- Quod etiam in mercatore ſolito negotiari procedere poteſt, intelligendo prout Nauarrus explicat, ibidem, num. 43.
- Intereſſe lucriceſſantis ſolito negotiari deberi non ſolum in contractu mutui, ſed etiam in aliis contractibus, in quibus, à fortiori debebit eius lucri ratio haberi, maxime in contractu emptionis & venditionis, vt in eo quidem liceat mercatoribus, lucriceſſantis ratione, carius merces vendere pecunia credita, quam ſtatim pecunia numerata vendidiſſent, modo interueniant ea, quæ Doctores requirunt communiter, lib. 2. dict. cap. 1. num. 44.
- Intereſſe lucriceſſantis deberi etiam non ſolito negotiari, ſi pecuniam deſtinatam, vel ad emptionem prædiorum, vel cenſuum habebat, vel aliud lucrum ſperatum, quod ideò amiſit, quia pecunia ſoluta non eſt: dummodo per probationem propinquam oſtendat creditor, ſeparatos habuiſſe venditores prædiorum, vel cenſuum, & reddituum, ibidem, num. 45. vbi latius id declaratur, & vide num. 72. vbi Doctoris Feliciani de ſolis contraria ſententia noue taxatur.
- Intereſſe lucriceſſantis articuli debere in libello, ac poſtea probari: quod certiſſimum eſt, ſic vt nullus Doctorum in hoc diſſentiat, lib. 2. dict. cap. 1. num. 47.
- Sed in modo articulandi, & probandi diſſentiunt, ibidem, num. 48. vbi latiùs explicatur, & numeris ſequentibus, & authoris ſententia proponitur.
- Intereſſe lucriceſſantis in facto verſari, ac certe difficilem probationem habere, lib. 2. d.c. 1. n. 49.
- Vt cunque tamen ſit, probationem concludere debere, vt lucriceſſantis condemnatio fiat, nec ſolam præſumptiuam probationem ſufficere, ibidem num. 50.
- Intereſſe lucriceſſantis ſolito negotiari deberi, ſi ſaltem lucri probationem faciat eo modo. quem requirunt authores nonnulli, ibidem, numer. 51.
- Intereſſe lucriceſſantis non probari, niſi per reſtes in ea re expeditos, & ſui dicti rationem certam reddentes, ibid. num. 52.
- Intereſſe lucriceſſantis, etiam vbi plene probatum fuerit per creditorem, non debet fieri plenaria condemnatio, ſed de ſumma intereſſe probata, aliqua diminutio fieri debet, ibidem, num. 53. vbi plenius explicatur.
- Intereſſe lucriceſſantis debetur non ſolum pro primo anno, ſed pro ſequentibus, in quibus intereſt, modus contractus duabus conditionibus iuſtiſicetur, ibid. num. 54.
- Intereſſe intereſſe, aut lucrum lucri non deberi, etiam ſi mora debitoris intercedat, ibidem numero 55.
- Intereſſe omne ſoluendum in pecunia, remiſſiue, & ibidem quomodo ſententia ferri, & executio eius fieri debeat in intereſſe, ibid. num. 56.
- Intereſſe lucriceſſantis, vt debeatur, omnino neceſſarium eſſe, quod debitor in mora ſoluendi ſit conſtitutus, ibidem, num. 57.
- Nec valere pactum, quod ante moram intereſſe debeatur, ibidem, num. 58.
- Ad intereſſe cum agitur, quando mora dicatur interuenire ex ſententia communi, & quando ex ſententia authoris ibidem, num. 59. & ſeq.
- Intereſſe lucriceſſantis, in contractibus ſtricti iuris non deberi ex tempore moræ, ſed ex litis conteſtatione; verius eſſe in puncto iuris contra communem, à qua tamen durum eſſet in praxi recedere, lib. 2. dict. cap. 1. num. 65.
- Intereſſe lucriceſſantis, in foro conſcientiæ debetur ex tempore moræ citra vllam expreſſam interpellationem, quando ex ſignis, vel alio modo, de egeſtate creditoris, debitori conſtiterit, ibid. num. 66.
- Intereſſe lucriceſſantis, ab initio certa ſumma expreſſa in conuentionem deduci poſſe; & conſequenter licere creditori ratione lucriceſſantis, ante moram mutuatarij paciſci de tali intereſſe ſibi ſoluendo, abſque eo, quod contractus vſurarius, aut palliatus videatur, nec etiam quod mora præceſſerit ídque ex ſententia multorum authorum, quos ſequueus eſt author, ibidem, num. 67.
- Dummodo fraus, & dolus creditoris abſit, ac vere ſit lucrum ceſſans, conueniátque ſumma expreſſa quantitati, quæ vere interſit, ibidem, num. 68.
- Nec aliquid ſtatim ſoluendum à creditore exigatur, maxime in mutuo, ibidem num. 69.
- Intereſſe lucriceſſantis ſub incerta quantitate, ab initio poſſe in conuentionem deduci ex communi ſcribentium omnium ſententia, ſicut in hoc nullus diſſentiat, ibid. num. 70.
- Intereſſe damni emergentis certa ſumma expreſſa, ante moram mutuatarij in ſtipulationem, & pactum poſſe venire: nec in hoc eſſe controuerſiam, ibidem numero 71 & vide numero 75.
- Intereſſe damni emergentis, variis modis probari, lib. 2. d. cap. 1. n. 74.
- Intereſſe damni emergentis, regulariter non deberi, niſi à tempore moræ, & hoc vtriuſque intereſſe commune eſſe, ibid. n. 75.
- Intereſſe damni emergentis articulari, & probari debere, & hoc eſſe vtriuſque intereſſe commune. ibid. num. 76.
- Intereſſe damni emergentis, vt debeatur, non ſufficit probare, quod debitor non ſoluit in tempore, & quod creditor pecunias ſub vſuris accepit, niſi iuſtificetur, quod ob retardatam ſolutionem illas acceperit, ex quo poſſibile eſt ex aliis cauſis recepiſſe, ibid. num. 77.
- Sufficit tamen damnum. verificari, nec eſt neceſſe actorem probare, quod ſi pecuniam habuiſſet, damnum. illud non eſſet paſſus; nam ex quo conſtat de damno, præſumitur, quod illud non incurriſſut, ſi pecunia tempore debito fuiſſet ſoluta, ibid. num. 78.
- Sed cum agitur ad intereſſe lucri ceſſantis contra ſtatuitur, nec enim ſufficit conſtare, quod creditor deſiit lucrari, ſed oportet probari, quod creditor veriſimiliter, & quaſi certitudinariè aliquid eſſet lucratus, ſi pecunia debita, ci ſuo tempore fuiſſet ſoluta, ibidem, numero 79.
- Intereſſe damni emergentis, vt debeatur, non requiritur, quod actor ſolitus ſit negotiati cum pecunia, ſed indiſtinctè debetur; & tamen in intereſſelucriceſſantis contra ſtatuitur, ibidem, num. 80.
- De intereſſe damni emergentis, cum agitur, exigitur etiam intereſſe ipſius intereſſe, quicquid in intereſſe lucri ceſſantis contra dicatur, ibidem, num. 81.
- Inſtitutionem hæredis, vel legatum fauore piæ cauſæ ab alieno arbitrio, vel à libera voluntate poſſe pendere, lib. 2. cap. 6. num. 18. hunc tamen caſum ſeparandum ab eo, de quo agitur, ibid. num. 7.
- Inſtitutionem illam, quos Titius voluerit hæredes inſtituo, vel aliter quocunque modo in alterius voluntatem colatam, vitioſam eſſe, & à veteribus improbatam, ibid. num. 20. & vide num. ſeq. vbi ratio redditur.
- Inſtitutio incerti de certis, vtrùm voluntati alterius committi poſſit, tam de iure communi, quàm de iure regio, ex deciſione l. 31. Tauri. lib. 2. cap. 6. num. 23. vbi ſcribentium quorundam huius regni ſententia probatur.
- Inſtitutio hæredis in arbitrium alterius colata, vtrum de iure communi valida eſſe debeat; ſic vt diſtingui debeat, an in liberam alterius voluntatem conferatur, an in arbitrium, prout in relictis particularibus diſtinguitur, lib. 2. d.c. 6. num. 14. & ſeq. vbi Caſtrenſis, & Cumani ſententiæ contrariæ: referuntur.
- Inſtantia cœpta cum maioratus poſſeſſore. tranſiit in ſequentes ipſius maioratus ſucceſſores, ita vt denuo lis non debeat cum eiſdem inchoari, ſed ſequens ſucceſſor in eo ſtatu iudicium ſubire debeat, in quo ab ipſo maioratus poſſeſſore relictum fuerit, lib. 2. cap. 9. numero 1.
- Inſtantia litis, tranſiit in ſucceſſorem etiam particularem rei, ſi ex neceſſitate ſuccedat, ſi autem voluntarius ſucceſſor ſit, non transfertur inſtantia, lib. 2. cap. 9. num. 2.
- Et neceſſitas duplici modo in propoſito conſideratur ibid. remiſſiuè. num. 3.
- Inſtantia vbi tranſit aduerſus aliquem, is citandus eſt, & re aſſumpta inſtantia actoris reproducuntur omnia acta, & docetur de tranſlatione iustitiæ; & ſic quoque vbi inſtantia tranſit aduerſus ſucceſſorem rei, omnia acta repetuntur, ibid. num. 4.
- Inſtantia iudicialis actiuè, & paſſiuè tranſit ad vniuerſales iurium ſucceſſores, ibidem, numero 5.
- Et eſt valde vtile, vt inſtantia tranſeat, propter expenſas, fructus, & acceſſiones, ibid. num. 6.
- Inſtantia generaliter tranſit in caſibus, vbi bona & iura transferuntur, lib. 2. d. cap. 9. num. 7.
- Inſtantia, an tranſeat in ſingularem rei ſucceſſorem in iudiciis realibus, & de opinione Bartoli, ibid. num. 8. & 9.
- Inſtantia cæpta cum teſtatore defuncto, licet tranſire debeat in fideicommiſſarium, cæpta tamen cum ipſo hærede, in fideicommiſſarium non tranſit, ibid. num. 10.
- Inſtrumenti publici ſolennia neceſſaria cenſeri nonnulla, ſine quibus minime conſequitur publicam authoritatem, nec authenticam fidem, quorum ſeptem, quæ potiſſima ſunt, vt inſtrumentum dicatur ſolemne, adducit Didac. Couarr. & late proſequuntur alij, qui ab authore referuntur, lib. 2. cap. 16. num. 2.
- Inſtrumentum habens ſolennia, præſumitur verum, validum, & ſolenne, lib. 2. cap. 16. n. 3.
- Et dicitur probatio probata, ibid. num. 4.
- Dicitur etiam euidentiſſima, ac pleniſſima probatio, ideo pro inſtrumento eſt magna præſumptio, & illi ſtatur, atque fides integra adhibetur, donec contrarium manifeſtiſſime probatur, ibid. num. 5.
- Inſtrumentum plenam facit probationem.
- Probatam, euidentem, ac manifeſtam, euidentiſſimam, realem, indubitatam, & notoriam, nec indiget diſceptatione ſori, & habet vim deciſionis cauſæ, & ex eo fundatur intentio, ibid. num. 6.
- Inſtrumentum plenam fidem facere, in ſolidum, & quoad omnia, ita vt omnes claufulæ in eo contentæ, cenſeantur adiectæ à Tabellione ex voluntate contrahentium, & ipſis petentibus, ibid. num. 7.
- Habet enim pro ſe inſtrumentum tres præſumptiones; prima eſt, quod ſit verum, & non falſum, nec ſimulatum: ſecunda, quod ſit ſolenne; tertia, quod ſcilicet omnia in eo ſcripta, de voluntate partium ſcripta cenſeantur, ibidem, num. 8.
- Inſtrumentum probare non ſolum id, quod expreſſe, & directe continetur in eo, ſed etiam id, quod indirecte, lib. 2. dict. cap. 16. num. 9. vbi etiam de intellectu text. in cap. cum olim. de cenſibus remiſſiue.
- Inſtrumentum in longinquis partibus confectum, vtrùm probet, quando apparet in eo publicam, & ſolennem formam interueniſſe, ibidem, numer. 10.
- Inſtrumento fidem adhibendam eſſe, cui alioqui iure fides adhibenda eſt, quanuis non appareat protocolum, lib. 2. d. cap. 16. num. 11.
- Inſtrumentum ita demum probationem plenam inducere, ſi notarius ſit omni exceptione maior; quod neceſſarium eſt, vt eius inſtrumentis plena fides adhibeatur, ibid. num. 12.
- Inſtrumentum reddi ſuſpectum ex qualitate ſcribentis, vt quia alias fecerit ſcripturas falſas, qui illud compoſuit, vel ex qualitate ſcripturæ, vel ex perſona producentis, item ex vitio viſibili, ideo inſtrumentum factum à notario ſuſpecto non probare, ibidem, num. 13.
- Inſtrumentum vtrùm probet, vel de falſo ſuſpectum ſit, quando notarius fuit condemnatus de falſo in officio, vel extra officium: & an ex falſitate vnius inſtrumenti reſultet ſuſpicio falſitatis, reſpectu aliorum inſtrumentorum, remiſſiue, ibid. num. 14. & 15.
- Inſtrumentum non continens veriſimile, ſuſpectum præſumitur, & falſum, & non probat, lib. 2. dict. cap. 16. num. 16.
- Inſtrumentum interlineatum, cancelatum, abraſum, appoſtillatum, & diuerſa manu, vel atramento ſcriptum, auctum, vel diminutum, an fidem faciat, ibid. num. 17. & duobus ſeq.
- Inſtrumentum raſum, an dicatur ſuſpectum, ſi in parte ſubſtantiali ſit raſum, & quæ dicatur pars ſubſtantialis, ibidem, num. 19. vbi etiam de protocolo, in parte ſubſtantiali raſo, remiſſiue.
- Inſtrumentum non probare; quando ſuſpicio falſitatis oritur ex vitio latenti, aut viabili ipſius inſtrumenti: tunc enim ſola ſuſpicio falſitatis habetur pro falſitate, ne inſtrumento fides detur, ibidem, num. 20.
- Niſi ſuſpiciones eſſent leues, & fragiles, ibidem, numer. 21.
- Vel niſi adeſſent probationes veritatis in contrarium, ex quibus inſtrumentum ipſum coadiuuatur. quod quoad iuuari poteſt teſtibus inſtrumentariis, & ſcripturis aliis, ibid. num. 22.
- Item niſi præſumptiones validiores adſint pro inſtrumento, quam ſint ſuſpiciones, quæ contra inſtrumentum allegantur, ibid. num. 23.
- Vel ſi accedit bona fama, & opinio notarij, quæ eſt ſufficiens præſumptio etiam ſola ad tollendas plures alias præſumptiones, quæ in contrarium occurrerent, ibid num. 24.
- Inſtrumenti falſitatem, præſumptionemve, aut ſuſpicionem falſitatis inſtrumenti argui ex multis, quæ ab authore remiſſiue recenſentur, lib. 2. d. cap. 16. n. 25. vbi refertur Menochius, decem caſus congerens. Adducitur etiam Maſcardus, præfationes quaſdam generales faciens, quæ iuſtam ſuſpicionem falſitatis inducunt, ac denique Petri Surdi. Hyppoliti Riminaldi, & Ioannis Vincentij Hondedei, conſilia nonnulla in propoſito commendantur.
- Inſtrumenti falſitatem, vel quod deeſt in inſtrumento probari poſſe per teſtes, lib. 2. d.c. 16. n. 26.
- Id tamen dupliciter contingere poſſe, ſi teſtes, vel inſtrumentarij, vel ex non deſcriptis contradicant inſtrumento, aut aliquomodo illud impugnent, ibid. num. 27.
- Inſtrumentum publicum, tam de iure communi, quam de iure regio, quot teſtibus reprobari poſſit, & cuius qualitatis & conditionis debeant eſſe teſtes, qui inſtrumentum publicum impugnare, aut ſubuertere intendunt, & qualiter deponere debeant, remiſſiue, vbi inter alios multos Menochius, & Couar. hac de re commendantur, lib. 2. d. cap. 16. num. 28.
- Inſtrumentum nullam fidem facere, ſed reprobari omnino, cum teſtes in eo nominati, dixerint, ſe inſtrumenti confectioni non interfuiſſe, ibid. num. 29.
- Quid ſi vnus teſtis tantum inſtrumentarius contradicat, integro ſtante teſtium numero, ibidem num. 30.
- Si probatum fuerit aliter ſcripſiſſe notarium in inſtrumento, quam à partibus actum fuerit tempore actus celebrati, non inde inferri debet, eum per dolum dixiſſe, cum eſſe poſſit, quod per errorem, ibid. num. 31.
- Contra inſtrumentum vbi aliqua opponuntur, nullitatem, vel falſitatem reſpicientia, vel quid aliud ſimile, aut propter aliquas ſuſpiciones extrinſecas, eſt in indicis facultate, aut arbitrio, inſtrumento fidem adhibere, vel non adhibere, ibidem, num. 32.
- Et vere materiam hanc arbitrariam eſſe, ſiue iudicis arbitrium hac in re multum poſſe, ibidem, num. 33.
- Probatio contra inſtrumentum debet eſſe manifeſtiſſima, & concludens, nec probatio præſumptiua ſufficit, ibidem, num. 34.
- Ratio eſt, quia notatius habet præſumptionem iuris pro ſe, ideo, liquidiſſime conſtare debet de falſitate contra cum, ibid. num. 35.
- Pro inſtrumento, etiam in dubio fit præſumptio; adeò vt cæteris etiam paribus, vel in obſcuro, ſemper contra falſitatis præſumptionem fiat interpretatio, ibid. num. 36.
- Præſumptiones hinc inde, cum adſunt tam contra inſtrumentum, quam pro eo, ita vt poſſit dici res in obſcuro manere, vel præſumptiones pares eſſe; tunc in dubio iudex inſtrumento adhærere debet, & pro eo iudicare, ibidem, num. 37.
- Inſtrumentum aduerſus nonnullas ſuſpiciones de falſo, defendi poſſe multis modis, quos in er alios authores, erudite quidem, & vtiliter conſiderauit Hyppol. Rimin. in conſ. 58. volumine 1. qui hac de re videndus erit omnino, ibidem, num. 38.
- Inſtrumentum publicum tripliciter conſiderari communiter, aut enim eſt protocolum, ſeu regiſtrum, aut originale, vel authenticum, aut exemplum ſumptum, vel tranſumptum, lib. 2. dict. cap. 16. num. 39.
- Inſtrumentum deſumptum ex protocolo, ſeu regiſtro vitioſo, & non ſolenni nullum eſſe, tanquam extractum & productum ex radice infecta, lib. 2. d.c. 16. num. 45.
- De inſtrumenti viribus, aut validitate, quoties dubitari contingit, recurritur ad protocolum, tanquam ad fontem & matricem, ibidem num. 48.
- Inſtrumentum originale, vel authenticum, dicitur prima ſcriptura, quæ ab eodem Tabelione à partibus rogato ex protocolo à ſe confecto extrahitur, & partibus datur, lib. 2. dict. cap. 16. num. 49.
- Nec poteſt amplius quam ſemel dari, niſi caſu amiſſionis probato coram indice, & ipſius authoritate, ex partis citatione interueniente: ac denique concurrentibus his, quæ adducit Couarr. ab authore relatus, ibidem, numero 50.
- Inſtrumentorum exemplis, aut exemplaribus, fidem adhibendam non eſſe in iudicio, lib. 2. d. cap. 6. num. 52 & 53. vbi ratio redditur.
- Inſtrumentum mentionem faciens de alio regulariter non probare, ibid. num. 60.
- Institutionum ſui crediti, cum creditor debitori ſuo reddidit, præſumitur remiſiſſe creditum, atque ita virtute taciti pacti, debitorem ipſum liberaſſe, lib. 2. cap. 23. num. 1. & vide, n. 2. vbi ratio redditur, & num. 3. vbi in pignore diuerſum ius conſtituitur.
- Inſtrumentum in quo duo erant obligati, cum creditor tradidit alteri eorum, præſumi debet liberatio debitoris, cui traditum eſt inſtrumentum, ac etiam coniectura ſumi, quod eidem donauerit actionem, aduerſus alterum debitorem competentem ſibi, lib. 2. dict. cap. 23. num. 4. idque ex ſententia Guillielmi Cunei, Bartoli, & aliorum: quæ num. ſeq. approbatur, contra vero ex ſententia aliorum, vt ibidem. traditur ex numero 9. cum ſeq.
- Inſtrumenti redditio per creditorem debitori facta, quando poteſt afferre aliam vtilitatem, nunquam præſumitur remiſſio debiti, ibidem, num. 11.
- Inducta ad reſtrictionem, ſeu diminutionem, augmentum operari non poſſunt, lib. 2. cap. 13. num. 39.
- Infamis infamia facti dicitur ille, cuius opinio apud probos viros læſa eſt, & onerata, lib. 2. cap. 19. num. 49.
- Interpretatio fieri non debet contra id, quod veriſimile eſt, aut magis communiter practicatur, lib. 2. cap. 20. num. 23.
- Inuentarium non operatur, quin hæres voluntatem teſtatoris ſeruari teneatur, lib. 2. cap. 24. num. 22.
- Tenetur enim hæres voluntatem defuncti adimplere, nec ei contrauenire poteſt, quando aliquid ex hæreditare percipit, licèt inuentarium confecerit, ibidem num. 23.
- Inuentarium, non ob aliam cauſam introductum à lege dicitur, quam vt tollatur occaſio committendæ fraudis ab hærede, ne ſcilicet valeat occultare bona hæreditatis, lib. 2. dict. cap. 24. num. 33.
- Item, ne hæres teneatur creditoribus vltra vires hæreditarias ex propriis bonis, ibidem, num. 34.
- Non autem in iniuriam, aut damnum creditorum, vt aliud pro alio ſolui poſſit, ibidem, num. 35.
- Ioannes Bolognetus, tractatu, reſolutione, & explicatione materiæ lucriceſſantis, & damni emergentis; multos alios antecellit, idcirco videndus erit omnino, lib. 2. cap. 1. num. 4.
- Ioannis Bologneti reſolutio, pro ſententia authoris ponderata, lib. 2. cap. 21. num. 18.
- Ioannes Vincentius Hondedei laudatur, & eiuſdem ſententia probatur, lib. 2. cap. 5. num. 70.
- Ioannis Andreæ doctrina, quod promittens ſe obligaturum ad decem intra certam diem, die adueniente, ſtatim conueniri poſſit, ac ſi de præſenti ſe obligaſſet; defenditur, atque explicatur per amorem, lib. 2. cap. 3. num. 1. & ſeq. & per totum caput.
- Ioannis Andreæ ſententiam, intellectam in terminis, in quibus ipſe loquitur, veriſſimam quidem eſſe, & tenendam omnino, idcirco merito probaſſe eam infinitos authores, & contrarium tenentes, decipi manifeſte, ibidem, num. 10. & vide num. ſeq.
- Ioannis Andreæ doctrinam ſuperius adductam, reddi certiorem hodie ex deciſione, l. 2. tit. 16. lib. 5. nouæ collectionis regiæ, dum probat lex illa, quod qualitercunque conſtiterit, aliquem ſe velle obligare, remaneat obligatus, ibid. num. 16.
- Ioannis Andreæ doctrinam relatam ſupra, in aliis terminis intellectam, periculoſam eſſe, nec tenendam quidem: ìdque per rationes, authoritates, & deciſiones Doctorum traditas à Tiraquello, & aliis, qui recenſentur, ibid. num. 18.
- Maximè in promiſſione de vendendo, in qua verius eſt, promiſſionem differre ab ipſa venditione, nec promittentem vendere certo pretio, dici poſſe iam vendidiſſe, ibidem, num. 19.
- Et inter hunc caſum, & caſum Ioannis Andreæ, veram rationem differentiæ reddidiſſe Rolandum, ad quem author ſe remittit, ibidem, num. 20.
- Ioannem Coraſſium recte intellexiſſe materiam, capite 17. huius libri, multa tamen prætermiſiſſe, quæ ab authore adnotantur, lib. 2. dict. cap. 17. num. 20.
- Ioannis Parladorij ſolutio, nouiter & vere diluitur, lib. 2. cap. 13. num. 4.
- Ioannem Parladorium, contra communem ſententiam ſcribentium huius regni, minus bene expendere. l. Regiam. 12. tit. 6. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, lib. 2. cap. 13. num. 8.
- Ioannis Parladorij contra communem ratio quædam diluitur, & inter deſcendentes nullo caſu conſiderari electionem, ſeu meliorationem ad tertium in quo non detur aliquo reſpectu prælatio, & vere, & concludenter demonſtratur ab authore, lib. 2. d. cap. 13. num. 11.
- Ioannes Parladorius, lapſus errore manifeſto, dum exiſtimauit, maiori ratione competere patri ius meliorandi in tertio bonorum, quando vnicum filium habet, quam cum habet plures; vt nouiter, & concludenter oſtendit author, lib. 2 cap. 13. num. 18.
- Ioannis Parladorij contra communem ſcriptorum huius regni ſententiam, fundamenta duo adducta, lib. 2. dict cap. 13. num. 25. & num. ſeq. ſatisfactum eiſdem.
- Ioannis Parladorij contra communem ex l. 27. Tauri, fundamentum deductum, non ſubſiſte. re, ibidem, num. 26.
- Ioannes Parladorius, contendens nullam diſcriminis cauſam poſſe dari, quare magis tertia bonorum portio computetur intra legitimam vnico filio exiſtenti, quam exiſtentibus pluribus, deceptus aperte; & diſcriminis ratio noue conſiderata aduerſus ipſum per authorem, lib. 2. d. cap. 13. num. 28.
- Ioannis Parladorij fundamentum contra communem ex. l. 27. Tauri deductum, fallax eſſe, & minus idoneum, ibid. num. 29. vbi traditur verus ſenſus legis. 27. Tauri.
- Ioannis Parladorij obiectum aduerſus ipſum retorqueri poſſe, lib. 2. d. cap. 13. num. 35.
- Ioannis Parladorij ſententia contra communem, quod vnico filio melioratio tertij bonorum fieri poſſit; nouiter, & melius quam antea erat, improbata per authorem, lib. 2. cap. 13. per totum.
- Ioſephum Maſcardum, pleniſſima, & abſoluta, atque diſtincta manu ſcribere in materia lucriceſſantis, & damni emergentis, idcirco præ oculis habendum, & omnino legendum, lib. 2. cap. 1. num. 6.
- Ioſephi de Ruſticis, tractatus plenus, an & quando liberi in conditione poſiti cenſeantur vocati, authoris manum ligauit, vt amplius in ea materia inſiſtere nollet, ſed ad ipſum, & alios lectorem remitteret, lib. 2. cap. 12. num. 6.
- Iulij Clari ſententia refertur, & de veritate eius diſcutitur, lib. 2. cap. 19. num. 21. & 22.
- Iudicium, quod à principio erat nullum, ex iure ſuperuenienti confirmatur, lib. 2. cap. 13. num. 46.
- Iudicium proprie incipere à litis conteſtatione. non vero à citatione, lib. 2. cap. 29. num. 10.

- L.

- LAurentij de Pinu reſolutio, in conſ. 90. num. 9. lib. 1 quod deciſio l. bene à Zenone, C. de quadriennij præſcriptione, procedere non poſſit in donatione, vel alienatione facta à principe Eccleſiaſtico, nouiter & verè improbata, lib. 2. cap. 5. num. 71.
- Laurentij de Pinu ratio in propoſito ſuperiori, euidenti ratione deſtructa ab authore, ibidem, num. 72.
- Legatum in dubiis, videtur tranſlatum in alium cum onere ſuo, lib. 2. cap. 4. num. 20.
- Legatum, fideicommiſſum, & omnis alia diſpoſitio, in dubio cenſetur pura, ſi in ea non inſeratur dies, nec conditio, nec in dubio conditio præſumitur adiecta, lib. 2. cap. 4. numero 35.
- Legatum, an, & quando cum eiſdem conditionibus tranſlatum præſumatur, pleniſſimè actum, remiſſiuè, lib. 2. cap. 4. num. 116. Legatum tranſlatum ab ipſo teſtatore de eadem
- perſona in eandem perſonam, non transferri cum eadem conditione, & onere, lib. 2. cap. 4. num. 121.
- Legata ab inſtituto relicta, præſumi repetita à ſubſtituto, & de hoc accuratè, & diligenter actum per Menochium, lib. 2. cap. 4. numero. 125.
- Legati repetitionem fuiſſe à lege introductam, ne teſtator fruſtra legaſſe videatur, lib. 2. cap. 4. num. 125.
- Legatum relictum in arbitrium, vel in voluntatem ipſius legatarij validum eſſe, lib. 2. cap. 6. num. 32.
- Adiecta tamen conditione, ſi velit, aut ſi voluerit, conditionale eſſe, nec ad hæredes tranſmitti, niſi legatarius declaret ſe velle, lib. 2. d. cap. 6. num. 33. & 34.
- Legatum, vel fideicommiſſum in meram hæredis voluntatem relictum, non valere, in arbitrium tamen, vel arbitrio hȩredis poſſe relinqui, lib. 2. cap. 6. num. 35.
- Legatum, cum arbitrio hæredis relinquitur, ex boni viri arbitrio legatario debetur, ſi hæres arbitrari nolit, aut ſit in mora arbitrandi, ſiue arbitretur aliter, quam bonus vir arbitraretur, lib. 2. d. cap. 6. num. 36. & vide num. 50.
- Legatum, cum arbitrio hæredis ponitur, ex lege quadam partitæ omnino debetur, niſi hæres iuſtam habeat contra dicendi cauſam, ibidem, num. 37. & vide num. 50. vbi dicta lex partitæ explicatur.
- Legatum in voluntatem hæredis collatum, ex lege quadam partitæ validum eſſe, atque ex nutu hæredis omnino pendere, ſic vt in eius voluntate poſitum ſit rem dare, vel non dare legatario, quod de iure communi ſecus erat, quia initio legatum nullius momenti fuerat, lib. 2. d. cap. 6. num. num. 38. & vide num. 39. vbi ex noua authoris conſideratione, dicta lex partitæ confirmata videtur ex deciſione leg. 31. Tauri.
- Legatum, vel fideicommiſſum, in liberam & abſolutam cuiuſque tertij voluntatem conferri non poſſe; vt lego Titio centum, ſi Sempronius voluerit: in arbitrium tamen conferri poſſe, quod ad arbitrium boni viri reducitur, lib. 2. d. cap. 6. n. 40. & de ratione differentiæ, vide ibid. n. 44. in fine.
- Legatum poſſe conferri in liberam voluntatem alterius, quam hæredis, ex ſententia quorumdam quæ ab authore improbatur, lib. 2. d. cap. 6. num. 41. & ſeq.
- Legatum in liberam cuiuſque tertij voluntatem, ex legibus partitæ conferri non poteſt, ſicut nec de iure communi conferri poterat, ibidem, num. 45.
- Legata, ac etiam diſpoſitiones aliæ particulares quæcumque, ex legibus Tauri, in voluntatem alterius validè conferuntur ex ſententia Petri de Peralta, quæ ab authore probatur. ibid. n. 46 & num. 39.
- Legatum certæ quantitatis, aut certæ ſpeciei relictum alicui, ſi Titius arbitratus fuerit, non eſſe purum, ſed conditionale, ac per conſequens Titio non arbitrante, vel arbitrari nolente, aut in mora arbitrandi exiſtente, legatum corruere, ſicut defectu cuiuſlibet conditionis ex ſententia communi, lib. 2 d. cap. 6. num. 47.
- Contra ex ſententia Cumani, Socini, & aliorum, quam probauit author ibid. ex num. 48. vſque ad num. 51.
- Legatum, pecuniarum certa quantitas cum legatur, veluti centum, aut quinquaginta; & iubet teſtator legatum in pecuniis ſolui, veluti ſi dixerit; lego Titio centum, quæ in pecuniis illi præſtari volo, aut lego Titio centum in pecuniis: vtrùm hæres præcisè teneatur legatum in pecuniis ſoluere, etiamſi pecunia in hæreditate non ſit, lib. 2. cap. 24. ex num. 4. vſque ad numerum 17.
- Legatum quantitatis, aut certæ ſummæ pecuniarum cum ſimpliciter fit per teſtatorem, & pecunia in hæreditate non repertur, ipſa tamen hæreditas ſoluendo eſt, vtrùm hæres cum beneficio legis, & inuentarij, præcisè in pecunia ſoluere teneatur, nec liberetur, etiam tot bona hæreditaria in ſolutum dando, lib. 2. cap. 24. ex num. 17. cum multis ſequentibus, vbi diuerſæ ſententiæ proferuntur, & in præfato dubio vera, & notanda reſolutio traditur.
- Legitimatus ſubſtitutum excludit, & conditionem facit deficere, ſi teſtator dixerit, ſi hæres deceſſerit ſine filiis legitimis & naturalibus, lib. 2. cap. 11. num. 27.
- Legitimatus non excludit ſubſtitutum, quando teſtator dixerit, & ſi deceſſerit ſine filiis legitimis & naturalibus legitimè natis, vel ex legitimo matrimonio, ibid. num. 28. & vide num. 26. vbi agitur an legitimatus per reſcriptum principis, ſit verè legitimus.
- Legitima quod ſit quota hæreditatis ex ſententia multorum, lib. 2. cap. 13 num. 30.
- Legitima quod ſit quota bonorum ex ſententia aliorum ibid. num. 32.
- Legitima filiorum, vt æſtimetur, conſideratur tempus mortis illius, de cuius bonis legitima debetur, lib. 2. cap. 13. num. 52.
- Lex, quæ ſtatuit, legata ab inſtituto, eſſe repetita in ſubſtitutum, eſt fundata in ſola coniecturata mente teſtatoris, quam ob æquitatem quandam eiuſmodi fuiſſe lex coniicit, lib. 2. cap. 4. num. 124.
- L. omnes, & l. bene à Zenone, C. de quadriennij præſcriptione materiam, plena manu tractatam ab his, qui ab authore recenſentur, lib. 2. cap. 5. num. 2.
- L. omnes, & l. bene à Zenone, diſpoſitio, vtrùm habeat locum in iuribus dotalibus: & Conſilium Baldi. 359. lib. 3. eleganter, atque vtiliter explicatum ab Sfortia, remiſſiue, ibidem, num. 3.
- Legis bene à Zenone, & ſimilium deciſio, tot habet limitationes, & exceptiones, vt nunquam fere ipſarum deciſio practicari potuerit ex ſententia quorundam; ſed author earum deciſionem, non ita ſterilem arbitratur, imo potius in publicis cauſis, & practicis negotiis frequenter allegari, multíſque conducibilem eſſe teſtatur, ibid. num. 4.
- L. bene à Zenone. C. de quadriennij præſcriptione. non procedit, quando actor prætendit cauſam ab vno principe, reus vero ab alio, ibid. num. 5.
- L. omnes, & l. bene à Zenone, diſpoſitio, velut rigoroſa reſtringenda eſt, atque ſtrictiſſime interpretanda, ſic vt quilibet error, ſeu modicus defectus faciat eam ceſſare, ibidem, numero. 6.
- L. bene à Zenone, cum ſimilibus, non procedit in præiudicium minoris; & in rebus ſuis, ex ſententia communi Doctorum, dict. cap. 5. num. 7.
- Qui concordant in hoc, nempe quod in propoſito caſu per beneficium reſtitutionis in integrum, minori ſuccurrendum ſit, non tamen in ſpecie declarant, vtrùm reſtitutio hæc contra principem, aut fiſcum concedenda ſit, an vero contra emptorem, ſiue donatarium, ad rem ipſam recuperandam, ibidem numero 8.
- Nec etiam exprimunt tempus reſtitutionis petendæ; alij enim ſimpliciter dicunt, quod dictæ leges non habent locum in rebus minoris, alij vero quod contra diſpoſitionem earum minor venit reſtituendus, ibid. num. 9.
- Idcirco, pro expedita, breui tamen, & diſtincta reſolutione, vltra omnium ſcribentium ſententiam, nonnulla conſtituere duxit author, ibid. num. 10. & ſeq.
- L. bene à Zenone diſpoſitio, comprehendit minores, & res eorum ex ſententia authoris cum aliis, ibid. num. 11.
- Lex generaliter loquens, comprehendit omnes, & quaſcunque perſonas etiam priuilegiatas, ſi in ea re, de qua agitur, non reperiuntur habere priuilegium aliquod peculiare, lib. 2. dict. cap. 5. num. 12.
- Lex generaliter loquens, comprehendit perſonam minoris, ibid. num. 13.
- L. bene à Zenone, & l. omnes. C. de quadriennij præſcriptione, diſpoſitio, in præiudicium Eccleſiarum, ſiue in rebus earum à principe donatis, vel aliter alienatis non procedit: idcirco emens à principe, aut ex donatione, aliove titulo accipiens rem Eccleſiæ; ſecurus non eſt, & ad rem ipſam conſequendam Eccleſia poteſt experiti, libro 2. dict. capite 5. numero 25.
- Lex ſecularis, fiue conſtitutio, aut diſpoſitio quæcunque, vtilitati, aut libertati Eccleſiæ contraria, vel de Eccleſiis: earúmque bonis diſponens, nulla eſt ob defectum poteſtatis condentis, neque etiam etſi fauorabilis ſit, niſi ab Eccleſia probetur, vel niſi in vim priuilegij lata ſit, lib. 2. dict. capite 5. numero 26.
- L. bene à Zenone, & l. omnes diſpoſitio contra Clericum, cuius res à principe ſeculari donaretur, vel aliter alienaretur, non procedit, lib. 2. dict. capite 5. numero 28.
- L. bene à Zenone, in pia cauſa, ſiue in rebus piis à principe ſeculari donatis alteri, vel aliter alienatis non procedit, ibid. num. 29.
- L. bene à Zenone deciſio, quæ in præiudicium Eccleſiarum non procedit, vtrùm in fauorem Eccleſiarum locum habeat, quam res priuati, ipſi Eccleſiæ concederetur, vel aliter alienaretur, ibid. n. 33. & ſeq.
- L. bene à Zenone Decio, perdura eſt, & maximum rigorem continet, ibid. n. 38.
- L. bene à Zenone, in fauorem Eccleſiarum locum non habet ex ſententia quorundam, ibidem, num. 47.
- Contra ex ſententia Abbatis, Barbaciæ & aliorum, quæ per authorem magis probatur, & concludentibus rationibus corroboratur, ibid. n. 48. & ſeq.
- L. bene à Zenone, C. de quadriennij præſcriptione, procedit, quando princeps ignoranter, & bona fide rem alienam donauit, aut aliter alienauit, credens ſuam eſſe, & non ad alium pertinere, lib. 2. d.c. 5. num. 60.
- L. bene à Zenone, inter laicos ſeruatur etiam de iure canonico, reprobata opinione quorundam diſſentientium, ibid. num. 67. & ſeq.
- Lex ciuilis, deficiente canonica, etiam in foro canonico obſeruatur, lib. 2. d. cap. 5. num. 68.
- L. bene à Zenone, C. de quadriennij præſcriptione, generaliter procedit in omni principe habente iura imperij, & non recognoſcente ſuperiorem, ibid. num. 73.
- L. bene à Zenone, & ſimilium deciſio, vtrùm procedere debeat, ſi princeps, vel fiſcus ceſſerit iura ex cauſa confiſcationis, remiſſiuè, ibidem, num. 54.
- L. 2. C. de reſcindenda venditione nouum ius attulit, & Iureconſultis antiquis, quorum reſponſa extant in pandectis incognitum, lib. 2. cap. 8. num. 1.
- L. 2. C. de reſcindend. vendit. materiam tractatam à multis, qui ab authore præcitantur, lib. 2. d.c. 8. num. 2.
- L. 2. C. de reſcind. vend. deciſionis rationes, melius quam antea fuiſſent, ab authore explicatæ, lib. 2. d. cap. 8. per totum.
- L. 2. C. de reſcind. vend. remedium; ex humanitate magis, quàm ex iuris rigore introductum, ibid. num. 11.
- L. 2. C. de reſcindenda venditione, remedio, quare intra dimidiam læſis ſuccurſum non ſit, ibid. num. 17.
- L. in hoc iudicio, ff. familiæ erciſcundæ, procedit in reſtitutione, quæ fit iudicio reali, lib. 2. dict. cap. 9. num. 13. & vide ibidem, ex num. 2. cum ſequent. vbi nonnulla dicuntur in propoſito illius text.
- L. fin. C. de his qui veniam ætatis impetrauerunt, contra Decium expenditur, & reſpondetur eidem, lib. 2. cap. 11. num. 41.
- Lex, vel canon, quando vtitur aliqua dictione ratione frequentioris vſus, non per hoc excludit, nec ſtat excluſiuè, quin etiam habet locum in aliis caſibus, lib. 2. cap. 13. n. 5.
- Lex, id quod facile exprimere potuiſſet, ſi voluiſſet, nec expreſſit, videtur in conſideratione non habuiſſe, ibid. num. 6.
- L. 5. tit. 6. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, communi ſententiæ ſcriptorum huius regni non obſtare, contra Parladorium, ibidem, numero 7.
- L. vtrùm. ff. de aſſignandis libertis, quod optime vrgeat pro communi ſententia ſcriptorum huius regni, contra Parladorium, ibidem numero 14.
- Leges in plurali loquentes, verificantur in vno, ſi eadem ſit ratio, ſecus ſi diuerſa, quia tunc verba pluralis numeri, non verificantur in ſingulari: libro ſecundo, capite 13. numero 24.
- L. hæreditas. 53. ff. de petitione hæreditatis, verba referuntur, & de intellectu illius text. latè agitur, libro 2. cap. 17. ex num. 1. cum ſequentibus.
- L. nihil aliud. ff. de verbor. ſignificat. ponderatur contra ſententiam communem, lib. 2. cap. 17. num. 4.
- L. hæreditas. 53. ff. de petitione hæreditatis, quod male expendi ſoleat communiter, lib. 2. d.c. 17. num. 8.
- L. hæreditas. 53. ff. de petitione hæreditatis, verus traditur intellectus, ibidem, numero 13. & ſeq.
- Lex peculium naſcitur. ff. de peculio, explicatur, lib. 2. d.c. 17. num. 36.
- L. cum donationis. C. de tranſactionibus expenditur, de qua agitur, & de ſententia gloſſæ, ibid. lib. 2. c. 18. num. 57.
- L. imperator. §. cum quidam. ff. de legatis ſecundo, explicatur, libro 2. capite 18. numero 58.
- L. 2. tit. 4 part. 6 quam Burgos de Pace expendit, in neutram partem induci poteſt, lib. 2. cap. 18. num. 59.
- L. finalis, tit. 8. part. 6. pro opinione Angeli, vere non facit, vt contra Gregorium Lopez, & Hieronymum de Zauallos, adnotauit author, lib. 2. cap. 19. num. 44.
- L. 1. tit 4. de los teſtamentos. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, expendi poſſe pro opinione Baldi contra Angelum, & ſequaces, lib. 2. cap. 19. num. 45.
- L. fratres. C. de inofficioſo teſtamento, cùm alternatiue loquatur, ſufficit, quòd vna qualitas ex illis tribus concurrat in hærede ſcripto; & ſic, vel quod ſit infamis, vel turpis perſona, aut leui macula notetur, lib. 2. cap. 19. num. 48.
- L. 12 tit. 7 part. 6. nouiter ponderatur, lib. 2. cap. 19. num. 18. & num. 27.
- L. 2. tit. 15. part. 2. in verſic. è aun mandaron que ſi el fijo mayor, motiuum præcipuum adducitur, lib. 2. cap. 20. num. 20.
- L. ſi libertus præterito. §. 1. ff. de bonis libertorum, latius & melius quam antea fuiſſet explicata, lib. 2. cap. 20. num. 30. & numero 35. & ſeqq.
- Lege duodecim tabularum, in ſucceſſione aui ab inteſtato, nepotem in locum patris præmortui ſuccedere, atque repræſentando eum, cum patruo ſimul ad ſucceſſionem aui vocari, lib. 2. cap. 20. n. 31.
- Idque in ſucceſſione aſcendentium tantum admiſſum fuiſſe, nam agnati tranſuerſales ſecundum gradus prærogatiuam vocabantur, lib. 2. d.c. 20. num. 32.
- Nec filius repræſentabat gradum patris ſui prædefuncti, ibid. num. 33.
- Iuſtinianus vero in tranſuerſalibus primi gradus hoc emendauit, ſtatuitque, in ſucceſſione fratris defuncti admittendos ſimul cum patruo, hoc eſt cum fratre, alterius fratris filios ſuperſtites, ſed extra filios fratrum, repræſentationi locum non eſſe, ibid. num. 34.
- Legis 41. Tauri materia, plene explicata, remiſſiuè, lib. 2. cap. 22. num. 34.
- L. 2. tit. 15. part. 2. optime ponderata, lib. 2. cap. 22. num. 36.
- L. 1. C. de donationibus, ſi rectè ponderetur, negari non poſſe, quin Bartoli ſententiam probet, vt aduertit author, lib. 2. cap. 23. num. 19. & ſequent.
- L. vltima. C. de pact. conuent. tam ſuper dote, &c. quod male citetur communiter contra Bartolum lib. 2. cap. 23. num. 29. & de eadem. l. vide, ibidem num. 33.
- L. ſi pecunia. 12 ff. de legatis ſecundò, vtrùm corrigatur hodie ex deciſione. l. vltimæ. §. etſi præfatam. C. de iure deliberandi, lib. 2. cap. 24. numero 30. vbi agitur de intellectu illius text. & numero 36. & 37. & ferè per totum caput.
- Limitata cauſa limitatum producit effectum, tam in diſpoſitionibus teſtatorum, quam in aliis caſibus, idque nonnullis exornatum, & declaratum, remiſſiuè, libro 2. capite 4. numero 129.
- Liberi in conditione poſiti, an, & quando cenſeantur vocati, & quæ coniecturæ vocationem, vel grauamen in re dubia inducant, lib. 2. cap. 12. per totum.
- Liberationem à Titio Sempronio conceſſam hac conditione, ſi Sempronius Titium hæredem fecerit, validam eſſe ex ſententia multorum, lib. 2. cap. 18. num. 72.
- Ludouicus Molina, è Societate Ieſu Religioſus laudatur, lib. 2. c. 1. n. 9.
- Ludouici Molinæ, è Societate Ieſu Religioſi, Michaëlis Salonis Valentini, & Alphonſi Villagutta reſolutiones, in materia lucri ceſſantis, & damni emergentis, adeò plenas, & abſolutas eſſe, vt prædicti authores, nihil, quod in propoſito excogitari poſſit, intactum relinquant, lib. 2. d.c. 1. n. 10.
- Ludouici Molinæ rationem in quæſtione quadam maioratus, non conuenire caſui propoſito; & eidem nonnulla obſtare, quæ ſubtiliter, & vere adnotauit author, libro ſecundo, capite ſecundo, num. 21.
- Ludouicus Molina laudatur, & eiuſdem reſolutiones circa quæſtiones omnes capite 4. huius libri commendantur, libro 2. dict. cap. 4. num. 6.
- Ludouici Molinæ, ex mente aliorum, ad contrarietatem Abbatis, & Annaniæ, concordia relata, & per authorem probata, lib. 2. capite 4. num. 26. & vide num. 136. & ſeq.
- Ludouicum Molinam, deceptum aperte, allegando Burgos de Pace, in fauorem Abbatis, cum potius ille Annaniæ ſententiam conſtanter defendat, & ad conſilium Abbatis, multas ſolutiones aſſignet, libro ſecundo, capite 4. numero 142.
- Ludouicum Molinam, indubio quodam maioratus excitato per authorem, cap. 18. huius libri, numero 55. nihil reſoluiſſe, ſed dixiſſe dumtaxat videnda eſſe ea, quæ circa id congeſſerunt nonnulli authores, qui ab authore præcitantur, libro 2. dicto capite 18. numero 60.
- Quorum omnium reſolutiones, ab authore diligenter prælectæ quid in propoſito euincant, & noue, & vere adnot. ibid. num. 61.
- Ludouicus Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 2. cap. 4. ab authore declaratus, vt ipſius reſolutioni conuenire potius, quam contradicere videatur, lib. 2. cap. 22. num. 53.
- Ludouici Molinæ ſententia refertur, & probatur, lib. 2 cap. 22. num. 58.
- Ludouici Molinæ fundamentis præcipuis in quæſtione quadam maioratus, videri ex nonnullis ſatisfieri poſſe, quæ adnotauit author, lib. 2. cap. 22 num. 69. & ſequent. eius tamen ſententiam veriorem eſſe, vt ibidem dicitur, & numero 75.
- Ludouici Molinæ ſententia, contraria his, quæ author defendit, refertur, vt ſcilicet elector, cui libera facultas eligendi conceſſa eſt, poſſit ad maioratus ſucceſſionem, filiam etiam natu minorem, omiſſo primogenito eligere, & eidem pluribus modis reſpondetur, lib. 2. cap. 26. num. 56. vbi traduntur nonnulla, quæ longa authoris conſideratione digeſta ſunt, & ſcripta, nec alibi inuenientur ſic adnotata.
- Ludouici Molinæ ſententia, relata ſupra, poſito quod ſuſtineri poſſet, (quod authori durum videtur) in quibus terminis intelligi deberet, ibid. num. 57 & ſeq.
- Ludouici Molinæ ſententia in quæſtione quadam maioratus, poſito quod vera non eſſet, adhuc authoris reſolutioni, id non obeſſet: libro 2. cap. 26. num. 84.

- M

- MAſculinitatis qualitas, in vno gradu, vel ſubſtitutione, aut parte teſtamenti adiecta, vtrùm in alteris repetita eſſe, cenſeri debeat, libro 2. cap. 4. ex numero 7. cum multis ſeqq.
- Maſculinitatis expreſſionem, præbere coniecturam, vt proſpectum ſit agnationi, lib. 2. cap. 4. num. 80.
- Maſculinitatis qualitas reiterata, aut in pluribus ſubſtitutionibus repetita, oſtendit indubitanter, agnationi fuiſſe proſpectum, ibidem, numero 83.
- Maſculinitatis qualitatem, cenſeri repetitam, vel non, ex multis coniecturis, quas adduxit Raudenſis, libro ſecundo, dicto capite quarto, num. 174.
- Maſculinitatis qualitas, poſita in primo teſtamento, an, & quando cenſeatur repetita in ſecundo, remiſſiuè, ibid. num. 181.
- Maſculos verbum, ſui natura, abſque vlla ratione conſeruandæ agnationis expreſſa, vel ſubintellecta excluſiuum eſt fœminarum, lib. 2. cap. 4. num. 79.
- Per Maſculum & fœminam diſpoſitione facta, ſi mentio fiat de filiis, & deſcendentibus, veriſimile eſt, eos intellexiſſe de deſcendentibus vtriuſque ſexus: quoniam ſicut Maſculus ſexum Maſculinum. dilexit, ita fœmina ſuum fœmininum ſexum pariter dilexiſſe præſumitur, ibid. num. 148.
- Maſculi, honorem, ſplendorem, & dignitatem familiarum tuentur, & conſeruant, iniurias propulſant, atque illatas vendicant, lib. 2. cap. 26. num. 11.
- Maſculinus ſexus, à teſtatoribus noſtri temporis præfertur, & magis honoratur, quam fœmininus. ibid. n. 13.
- Maſculus in maioratu, licet ſit minor natu, de more Hiſpaniæ præfertur fœminæ, libro 2. cap. 26. num. 40.
- Et in ſucceſſione regni, lege quadam partitæ ſic extar expreſſè deciſum, ibid n. 41.
- Maioratus inſtitutor, qui per viam regulæ generalis, qualitatem maſculinitatis in maioratu appoſuerit, licet in quibuſdam gradibus, aut vocationibus eam omiſerit, perpetuo eam repetere voluiſſe credendus eſt, libro 2. capite 4. numero 72.
- Et in hoc caſu ad excluſionem fœminarum, includi maſculos etiam remotiores, non ex vi repetitiua, ſed potius comprehenſiua contra Molinam, ibid num. 73.
- Maioratus inſtitutor, qui in eiuſdem inſtitutione profitetur, ſe maioratum inſtituere ea ratione, vt bona perpetua in agnatione conſeruentur, ex hoc ſolum, foeminas propter Maſculos remotiores excludere, & qualitatem Maſculinitatis repetere voluiſſe videtur, libro ſecundo, dicto cap. 4. num. 26.
- Maioratus inſtitutor, ſi maſculos ſimpliciter & abſolutè vocauerit, nec de fœmina in aliqua parte diſpoſitionis meminerit, quamuis rationem conſeruandæ agnationis non expreſſerit, ex hoc ſolum agnationem conſeruare voluiſſe videtur, fœminàſque propter maſculos remotiores excludere, ibid. num. 78.
- Maioratus inſtitutor, ſi relictis propriis filiabus, filios maſculos ad ſucceſſionem eiuſdem inuitauit, inuicémque eos ſubſtituit, aut (quod indubitatum erit) ſi ad vocationem agnatorum etiam collateralium proceſſit, & eaſdem filias reliquerit, agnationem conſeruare voluiſſe, & fœminas propter maſculos remotiores in perpetuum excluſiſſe videbitur, ibidem num. 84. & ſeq.
- Maioratus inſtitutor, qui relictis propriis filiabus, maſculos tantum ad ſucceſſionem inuitauit, nulla alia ratione id feciſſe dici poteſt, quam vt agnationem conſeruaret, ibid. num. 88.
- Maioratus, quoties à fœmina proceſſit, nunquam in caſu dubij iudicandum fore, fœminas propter maſculos remotiores ab eius ſucceſſione excluſas, etſi verbis vſatur, quæ ad maſculos referri ſoleant, ibid. num. 143.
- Et hac de re ponderatum per authorem, & commendatum optimum conſil. Rolandi. 76. ex numer. 9. lib. 3. ibid. num. 144. & vide num. 145. vbi limitatur, vt non procedat, vbi de contraria voluntate teſtatoris in contrarium conſtare poſſit.
- Maioratus, cum à viro & fœmina ſimul inſtitutus fuit, vtrùm fœmina propter maſculos remotiores cenſeri debeat excluſa: vbi authorum huius regni contrarietas proponitur, & Molinæ opinio magis probatur, libro 2. dict. cap. 4. n. 147. & 148.
- Maioratus, cum inſtituitur à marito & vxore ſimul; & adiicitur, quod ſuccedat propinquior conſanguineus eorum, aut quod ſuccedat vnus conſanguineus ex parte vxoris, & alius ex parte viri, qualiter ſuccedi debeat, remiſſiuè, ibidem num. 149.
- Maioratus bona, ſui natura perpetuo debent inter omnes; qui ſucceſſuri ſunt, conſeruari, lib. 2. cap. 7. n. 15.
- Maioratus primo inſtitutori, quilibet ſucceſſor ſuccedere dicitur in infinitum, libro 2. cap. 9. num. 12.
- Maioratus & fideicommiſſa, in aliquibus conueniunt, ſed differunt in multis, ibid. num. 14.
- In maioratus ſucceſſorem, an tranſeat inſtantia cœpta cum vltimo ipſius maioratus poſſeſſore, lib. 2. cap. 9, per totum.
- In maioratus ſucceſſorem, ipſo iure tranſit dominium bonorum maioratus, & poſſeſſio etiam abſque aliqua reſtitutione, ibidem, numero 17.
- Maioratus aut melioratio, à viro & vxore ſimul inſtitutus, ab vno illorum reuocari valet altero mortuo, lib. 2. cap. 18. num. 34.
- Niſi maioratus facti tempore, vel poſtea antequam alter eorum reuocaret, poſſeſſio bonorum, aut ſcriptura maioratus coram Tabellione tradita ſit, vel melioratio ob cauſam oneroſam fuerit facta, ſecundum formam, l. 17. & 44. Tauri, tunc enim, reuocatio non permitteretur, ibidem num. 35.
- Vel niſi ex ſcriptura maioratus, quem vir & vxor conſtituerunt, conſtaret, quod vnus ſine altero maioratum illum non conſtituiſſet, neque alioquin feciſſet, ibid. n. 36.
- Deinde, niſi maritus, & vxor faciant ſimul contractum inſertum in tenore maioratus, vel meliorationis, in quo vnus alteri inuicem promittit, quod nunquam diſcedet à tali contractu, nam tunc coniux ſuperſtites reuocare non poterit, ibid. num. 37.
- Ac denique, niſi maritus ipſe ſolus teſtetur de conſenſu vxoris, conſtituátque maioratum, aut meliorationem de bonis tam ipſius, quam vxoris faciat; tunc enim mortuo marito, eius morte confirmatur hæc vltima voluntas, tam quoad bona viri, quam quoad bona vxoris, ibidem num. 38. & vide, num. 39. & 40. vbi id extenditur, vt procedat etiam de iute regio poſt deciſ. l. 17 & 44. Tauri.
- Maioratum de re vxoris, ſi faciat maritus conſentiente vxore ipſa, an poſſit filius primogenitus petere aliquid in vita patris, ſi mater ſit mortua, libro ſecundo, dict. capite 18. num. 42. vbi Pelaez à Mieres ſententia refertur, & nouiter explicatur.
- Maioratum de omnibus bonis vxoris ſuæ, ſi maritus conſentiente ipſa inſtituerit, licite poteſt vxor reuocare illum, ex quo nulla ei ſuperſunt, de quibus teſtari poſſit, & quia eſſet facere donationem omnium bonorum, quæ à iure reprobatur, ibid. num. 44.
- Maioratum maritus, ſi de conſenſu vxoris, & de bonis illius inſtituat, & poſtea reuocet maioratum, ad quem debeant pertinere res maioratus: difficillima quæſtio, in qua Gregorius Lopez cogitandum reliquit, alij vero authores, amplius non inſiſtunt ſic potius tranſeunt cum illo, lib. 2. d. cap. 18. num. 45
- Author vero, vt in præfato dubio ſententiam ſuam interponat, nonnulla conſtituere neceſſarium duxit, quibus hæc res diſtinctè, & abſolutè magis quam antea erat, explicata manebit, ibidem num. 46. & ſequent. Vſque ad numer. 55.
- Maioratus inſtitutor, etſi ad ſuceſſionem proximiores vocauerit, dici non poteſt, quod excluſerit eum, qui per repræſentationem contendit admitti, quia talis potius videtur proximior eſſe, eo quod ſi pater eius viueret, proximior eſſet, & reliquos excluderet & ſic ipſe quoque proximior cenſendus eſt, & debet alios excludere, lib. 2. c. 20. num. 13. & ſeq. vbi latiùs id explicatur.
- Maioratus inſtitutor, etſi ex verbis & facultate. l. 40. Tauri, vocare poſſit eos, qui ſe vera proximiores ſunt, & repræſentationem excludere, id tamen feciſſe credendum non eſt, ex eo dumtaxat, quod dixerit ſe proximiores vocare; ne vno dumtaxat verbo omnia iure repræſentationis, & legum huius regni diſpoſitiones euertiſſe dicatur, nec ſe cum deciſione ipſarum legum conformare voluiſſe, lib. 2. dict. capite 20. numero 25.
- Maioratum ſi quis inſtituens, duntaxat dixerit, ex bonis meis maioratum inſtituo, ſiue facio, aut volo, quod bona mea iure maioratus deſerantur, nec aliud adiiciat: an ex vi verbi maioratus, perpetua maioria inſtituta cenſeri debeat, & quis ordo in ſucceſſione eius obſeruandus ſit, lib. 2. cap. 22. ex num. 2. vſque ad numer. 23.
- Maioratus verbum, ex ſui virtute ſignificat maioricatum perpetuum, & omnium primogenitorum ſubſtitutionem, & quod res deueniat de maiore in maiorem in infinitum, lib. 2. cap. 22. num. 3.
- Maioratus verbum, eſt collectiuum, & ſub ſe plures comprehendit primogenitos, ibidem, num. 4.
- Maioratus verbum, ex ſua natura, perpetuitatem denotat, ibid. num. 5.
- Maioratum ex omnibus ſuis bonis, vel ex aliquibus ſe facere, eo ipſo quod aliquis profitetur, bona ipſa in ſua familia perpetuo conseruari velle videtur, etſi aliud non adiiciat, ibidem, numero 6.
- Maioratus mentione facta in aliqua diſpoſitione, vel ſcriptura, omnes clauſulæ cenſentur appoſitæ, & omnia ſubintelligi debent, quæ ſolent communiter apponi in maioratu, ex lege, conſuetudine, vel alia conſtitutione, ibidem, num. 11.
- Maioratus iure, ſi pater relinquat aliquam rem, nihil aliud ſtatuens, nec vocans filium maiorem, nec aliud vltra dicens, ex hoc ſolum remanet res vinculata in fauorem filij primogeniti, cum omnibus qualitatibus, & grauaminibus, quæ maioratibus apponi ſolent, tam ex iure, quàm ex conſuetudine, lib. 2. dict. cap. 22. numero 13.
- Maioratus titulo, ſi pater relinquat filio quamlibet rem, ad id non habens facultatem regiam, etiamſi res excedat valorem tertij, & quinti bonorum, maioratus in tertio, & quinto ſuſtinere debet, ibid. num. 14.
- Maioratum de talibus, & talibus bonis ſi pater habens plures filios, dicat quod facit in filium ſuum, diſpoſitio valet, & de filio maiori intelligi debet, ibid. num. 15.
- Maioratus iure ſi bona vinculentur inter deſcendentes alicuius etſi non dicatur, quod perpetuo ſint vinculata, perpetua maiora conſtituta cenſetur, ibid. num. 16.
- Maioratum inſtituens, ſi dixerit dumtaxat, ex bonis meis maioratum inſtituo, ſiue facio aut volo quod bona mea iure maioratus deferantur, ex hoc non cenſetur maiora perpetua inſtituta, ſententia Didaci Simancæ contra communem, lib. 2 cap. 22. num. 17.
- Cuius fundamentum præcipuum refertur, & noue, & vere reſpondetur eidem, ibid. num. 18. 19. & 20.
- Maioratus inſtitutor, eo ipſo quod dixit, ſe facere maioratum ex bonis ſuis, etſi nihil aliud adiiciat, perinde habere debet, ac ſi vincula omnia, conditiones, & ſubſtitutiones exprimeret, quæ ad perfectionem ſuæ voluntatis, atque perpetuitatem ipſam maioratus inducendam, neceſſaria ſunt, ibid. n. 21.
- Maioratum inſtituens, intelligitur expreſſiſſe omnia, quæ ſunt illius propria & naturalia, etſi illa non expreſſerit, quia actus quilibet præſumitur geſtus ſecundum ſuam naturam à qua recipit interpretationem, lib. 2. d. capite 22. numero 22.
- Maioratum inſtituens, ſi ita dixerit, ex bonis meis maioratum facio, ſiue volo, quod bona mea iure maioratus deferantur, nec diſtinctè, atque explicite ſucceſſionis ordinem deſignauit, familiam tamen ſuam vocauit, aut in fauorem familiæ ſuæ maioratum inſtituere profeſſus eſt: an perpetuus maioratus inducatur, & Didaci Simancæ opinio probata, ibidem, num. 23. & ſeq.
- In maioratu relicto familiæ, omnes de familia ſuccedere debent gradatim, perpetuo, ac per fideicommiſſum, non per vulgarem ſubſtitutionem, ibid. num. 28. & 29.
- Maioratum inſtituens, ſi certum ſuccedendi ordinem non deſignauerit, ſed conſanguineos, aut coniunctos ſuos vocauerit, aut ſe facere maioratum ex bonis ſuis, in fauorem ſuorum conſanguineorum, aut coniunctorum profiteatur, maioratum perpetuum inſtituere videtur, ibid. num. 30. 31. & 32.
- De maioratus inſtitutionis forma ſi dubitetur, ita vt non appareat, an inſtitutor perpetuum maioratum efficere voluerit, an vero ad certas perſonas, vel ad certos gradus ſucceſſionem reſtrinxerit, vt in maioratu, de cuius origine & inſtitutione non apparet per ſcripturam, ſed per immemorialis præſcriptionis probationem: an maioratus perpetuus iudicari debeat, & qualiter in lib. 2. dict. cap. 22. numero 33. vſque ad numero 39.
- De natura maioratus cuiuſlibet eſt, quod debeat eſſe perpetuus, quando aliud non apparet, nec repugnat, ibid num. 37.
- Maioratus inſtitutor, ſi vocato filio, vel alio conſanguineo tranſuerſali, aut etiam extraneo, dixit ſe inſtituere maioratum ex bonis ſuis, ſiue omnia bona ſua, vel aliquam partem eorum, proprio teſtamento, vel donatione in aliquem detulerit, ita quod ea obtinear, & habeat, titulo, & iure maioratus, etiamſi aliàs conditiones, aut ſubſtitutiones non adiecerit, maioratum perpetuum inſtituiſſe videtur, ibidem, numero 39.
- Ita vt maſculi omnes, & fœminæ deſcendentes, & etiam tranſuerſales in infinitum admittantur, ſeruata tamen ſexus, & gradus prærogatiua, ibid. num. 40.
- Nec obſtare debeat in contrarium Gregorij Lopez ſententia, quæ in propoſito noue expenditur per authorem, & taxatur, ibidem, numero 41.
- Nec etiam fieri differentia, an maioratus, vel vinculi mentio fiat, vt latius explicatur, ibidem n. 42. & ſeq.
- Maioratus & vinculum, de conſuetudine, & communi vſu loquendi, idem ſignificant, & leges loquentes de maioratu, pariter procedunt in vinculo, ibid. num. 43.
- Maioratum, aut vinculum, ſi teſtator efficere voluiſſet, credendum non eſt, quod id non exprimeret, aut ſaltem aliquo modo, eius verbi mentionem non faceret, libro 2. dict. cap. 22. num. 50. & vide num. ſequentib. vbi Azebedij, Peraltæ, & Molinæ reſolutiones expenduntur.
- Maioratum inſtituens, ſi ad eius ſucceſſionem filium ſuum primogenitum, & deſcendentes eius vocauit, nec alias vocationes aliorum filiorum, nec deſcendentium adiecit; vel maioratum in perſona talis filij, ac eius deſcendentium inſtituit, ſiue reliquit talia bona tali filio, & deſcendentibus eius, vt illa iure maioratus poſſideant, vel inter filios, & deſcendentes eorum maiorartum inſtituit cum vniuſcuiuſque filij, & deſcendentium ſpeciali vocatione, tranſuerſales tamen, vel alios nominatim non vocauit, nec deſcendentes eorum: an perpetuus maioratus inſtitutus videatur in infinitum, an vero extingui debeat in vltimo deſcendenti vocato, lib. 2. cap. 22. num. 57. & ſeq.
- Maioratus conditor, ſi dixerit, quod in eo ſuccedant filij Maſculi, & maſculi deſcendentes ex eis per lineam maſculinam, ita quod non veniat ad fœminas, an deficientibus maſculis, fœminæ ſuccedere poſſint, lib. 2. d. cap. 22. numero 61.
- Maioratus inſtitutor, qui ad ſucceſſionem deſcendentes tantum vocauit, præſumitur etiam, quod & collaterales vocaret, & perpetuitati maioratus conſuleret, ſi cogitaret deſcendentium lineam extinguendam fore, ibidem, numero 68.
- Maioratus inſtitutor, ſi factis aliquorum filiorum, & deſcendentium ab eis ſpecialibus vocationibus, ad collateralium vocationes non deſcenderit, dixerit tamen, ſe facere diſpoſitionem ſuam fauore generis, & familiæ, & ad conſeruationem illius, velut bona perpetuo in familia, aut in agnatione ſua conſeruentur, vel alia ſimilia verba adiecerit, tunc indubitanter videtur maioricarus perpetuus inſtitutus, etiam inter omnes tranſuerſales in infinitum, lib. 2. d.c. 22. num. 77.
- Maioratus inſtitutor, ſi factis antea ſpecialibus aliquibus vocationibus, prohibeat bona alienari ratione expreſſa, vt perpetuo conſeruentur in agnatione, aut in familia ſua, maioratum perpetuum inſtituere videtur, ibidem, numero 81.
- Maioratus inſtitutor, ſi poſt factas ſpeciales aliquas vocationes, generalem clauſulam ſubiiciat in fine diſpoſitionis, qua ſignificet, ſe velle familiæ ſuæ, aut generi conſulere, perpetuum maioratum inſtituere videtur, lib. 2. dict. cap. 22. num. 86.
- Maioratus inſtitutor, ſi verba proferat, quæ perpetuam ſucceſſionis cauſam denotent apertè, vt in perpetuum, ſemper, omni tempore, in infinitum, & alia ſimilia; perpetuum maioratum inſtituere videtur, ibid. num. 89.
- Quia dictio ſemper, appoſita in diſpoſitione, ſignificat tractum temporis, & omni caſu, & tempore. ibid. num. 90.
- Et ſimiliter dictio in perpetuum, habet tractum ſucceſſiuum in futurum, & denotat tempus in ſecula ſeculorum, ibid. num. 91.
- Et idem dicendum eſt, quoties factis ſpecialibus vocationibus, per modum rationis, aut cauſæ finalis dixerit, quia nolo, quod bona mea exeant de domo mea, aut de nomine meo, ibid. num. 92.
- Maioratus inſtitutor, cum eius mentis fuit in inſticutione, vt bona ſua, in ſua familia ſemper conſeruari vellet licèt deſcendentes tantum vocauerit, & non collaterales, negari non poteſt, quin in genere ſaltem, ſi non in indiuiduo de collateralibus cogitauerit, quia alias bona non conſeruarentur perpetuo in ſua familia, lib. 2. dict. cap. 22 num. 94.
- Maioratus inſtitutor, ſi in initio diſpoſitionis, generale aliquod verbum, ſiue generalem clauſulam adiiciat, qua perpetuum maioratum inſtituere velle, aut perpetuo conſulere conſeruationi ſuae familiæ videatur, poſtea vero ſpeciales aliquas vocationes faciat, vel ad certas & limitatas perſonas diſpoſitionem luam reſtringat, nihilominus perpetuum maioratum feciſſe videbitur, lib. 2. d. c 22. n. 97.
- Maioratum in vnum ex filiis, aut filiabus inſtituendi facultas, ſi alicui concedatur per teſtatorem, an filio Maſculo prætermiſſo, in filia fœmina maioratus inſtitui valeat; an vero ordo literæ præcisè obſeruandus ſit, libro 2. cap. 26. à principio, & latiſſimè per totum caput.
- In maioratibus, inter filios & filias, & inter Maſculos & fœminas, ordinata datur inſtitutoris affectio, quia per maſculos familia, & agnatio illius conſeruatur, & non per fœminas: vt pote, cum illarum ſucceſſio, agnationis conſeruationi repugnet, lib. 2. c. 26. n. 8. Maioratum instituentis nomen & memoria, melius conſeruatur per Maſculum, quam per fæminam, ibid. num. 10.
- Maſculi enim, honorem, ſplendorem, & dignitatem familiarum tuentur, & conſeruant, iniurias propulſant, atque illatas vendicant, ibid. num. 11.
- Maioratus inſtitutor, ſi ſit nobilis, fama & nomine clarus, credendum eſt, quod deſiderauerit familiae ſuæ fauere, eamque propagare, & conſeruare, libro ſecundo, cap. 26. num. 12.
- Maioratuum finis, & natura genuina eſt vt per eorum inſtitutionem, agnationis & familiæ conſeruatio fiat in futurum, ibid. num. 14.
- In maioratibus, fideicommiſſis, & vltimis voluntatibus, ſicut præcedentia declarant ſequentia; ſic è conuerſo dubia defuncti voluntas, quæ præceſſit, coniecturatur, & declaratur ex ſubſequenti, quæ clara & aperta ſit, ibid. num. 15. & ſeq.
- Maioratus teſtator, qui in ordine ſuccedendi ad maioratum, aut in vocatione ſpeciali, quam ipſe fecit, prætulit filium Maſculum filiis fæminis, credendum eſt, quod etiam voluerit, vt his, cui electionem commisit etiam libere, eundem ordinem ſeruare teneatur, & maſculos præferre debeat fœminis, quas ipſe in deſectum maſculorum vocauit, lib. 2. dict cap. 26. num. 18. & vide num. ſeqq. vbi ratio redditur.
- Ad faciendum maioratum in vnum ex filiis, aut filiabus, quem quis degerit, ſi alicui concedatur licentia per Regem, ſtante maſculo, in fæmina maioratus non poteſt fieri, ibid. num. 35.
- Etiamſi in licentia adiiciatur, quod maioratus fiat in filio, aut filia, quem pater voluerit: quoniam talia verba debent intelligi ſecundum ordinem à iure præſcriptum; idque ex ſententia quorundam contra vero ex ſententia Molinæ, ibid. num. 36. & vide numer. 65. & ſequentib. vbi latius agitur de ſententia Molinæ.
- Maioratus Hiſpaniæ, ad exemplum & ſimilitudinem ſucceſſionis regni debent regulari, lib. 2. cap. 26 num. 42.
- Maritus & vxor, qui ſimul in eadem charta, aut ſcripta teſtantur, & ibidem maioratum inſtituunt, aut faciunt meliorationem; & vtrùm ſuperſtes pro ſua parte diſpoſitionem reuocare poſſit, vide plene, lib. 2. capite 18. per totum, & ſupra verbo, maioratus, & infra, verbo, teſtamentum.
- Ex matrimonio putatiuo nati filij, vtrum in fideicommiſſis, & maioratibus ſuccedant, lib. 2. cap. 11. per totum.
- Matrimonium putatiuum, ſimpliciter & abſolutè loquendo, licet non ſit verum matrimonium, nec etiam legitimum, ſed inualidum propter impedimentum, tamen quoad effectum legitimitatis filiorum, & ſucceſſionis eorum, & matrimonium legitimitatem producere poſſit, habilitatur, & legitimum, & validum efficitur, libro 2. dicto capite 11. num. 24.
- Inter matrimonium verum, & putatiuum cum ſint multæ differentiæ, ſi enuntiatur matrimonium ſimpliciter, non ſufficit figura matrimonij, quia non ſemper eundem effectum operantur, ſecus ſi matrimonium enuntiatur ad vnum effectum, qui ex, vnoque pariformiter reſultat, tunc enim matrimonij figura ſufficit, ibid num. 33.
- Matrimonio vero conceſſa priuilegia, aliquando non competere matrimonio putatiuo, ibidem, num. 34. & num. 40. in fine.
- Nihilominus tamen, inter matrimonium verum, & putatiuum æquiparatio admittitur, vbi comparantur reſpectu vnius effectus, qui ex vtroque pariformiter reſultat, ibidem, numero 35
- Et aliquando etiam, priuilegia conceſſa matrimonio vero, & matrimonio putatiuo competunt: mulierque in matrimonio putatiuo habere ſolet priuilegia doti conceſſa, ibidem, num. 36. & ſeq.
- In matrimonio putatiuo, locum habere communicationem lucrorum, remiſſiuè, ibidem numero 40.
- Marcum Antonium Peregrinum, de materia c. 4. huius libri, & repetitione inducenda, ſiue non, plena manu ſcripſiſſe, & omnino legendum eſſe, lib. dicto capite 4. numero 167.
- Marci Antonij Peregrini, diſtinctio probatur, ibid. num. 168.
- Marcum Antonium Peregrinum, Tiberium Decianum, & Hyppol. Rimin. latiſſimè egiſſe de materia, cap. 12. huius libri, libro 2. d.c. 12. num. 5.
- Marcum Antonium Peregrinum. & Angelum Matheacium, omnino contrarios exiſtere in explicatione quæſtionis agitatæ per authorem, cap. 2. huius libri, lib. 2. dicto capite 2. num. 8.
- Mercatoris pecuniam, in materia lucri ceſſantis, & damni emergentis, maiorem conſeri habere æſtimationem, quam alterius, ſicuti & triticum ſemini deſtinatum, libro 2. capite 1. num. 32.
- Mercatoris pecuniam negotiationi expoſita, vel alterius emptioni frugiferæ rei deſtinatæ, pluris valet, quam altera tanta aliorum, & etiam ipſius, illi non ita expoſita, ibidem, num. 33.
- Meliorandi aliquem ex filiis facultas, ſi concedatur alicui, & is meliorare, ſiue nominare aliquem ex filiis ad meliorationem noluerit; omnes filij ad meliorationem æqualiter admittentur, libro ſecundo, cap. 6. num. 55.
- Melioratio tertij & quinti eſt legatum, aut ſaltem prælegatum, & quota pars bonorum, non hæreditatis, ibidem, num. 62.
- Meliorare, aut non meliorare, ſi in voluntate vxoris, vel commiſſarij, ita libere poſitum ſit, vt nihil diſponere, aut exprimere teſtator voluerit, ſed duntaxat dixerit, quod ſi velit vxor, vel commiſſarius.
- Melioret, aut meliorare poſſit vnum, ex filiis teſtatoris ipſius, aut ex tertia bonorum ſubſtantia, ſi velit in aliquem ex filiis primogenium inſtituat, vtrum diſpoſitio valeat, libro ſecundo, capite 6. num. 63. & vide d. capite 6. vbi in materia meliorationis alia dicuntur.
- Quod meliorat vnum, ex filiis, quem vxor, vel commiſſarius elegerit, ſi pater dicat, diſpoſitio valet, vt latius explicatur, lib. 2. dict. cap. 6. num. 53.
- Si meliorauit vnum, ex filiis pater, non deſignata melioratione, neque quotitatiue, neque quantitatiue, ſed eo duntaxat dicto, quod meliorabat vnum, ex filiis, arbitrio, vel ad arbitrium Sei, vel in eo, quod ſi ius fuiſſet arbitratus, valebit melioratio, tamen prius debet fieri executio, & declaratio quantitatis, quam melioratio peti valeat per melioratum, lib. 2. cap. 6. n. 54.
- Melioratio pater ſi dicat, concedo facultatem, vel do poteſtatem vxori meæ, vel alicui alteri, meliorandi vnum vel duos ex filiis, vel nepotibus, vtrum melioratio valeat, ibidem, num. 56. & ſequent. vbi plene explicatur præfatum dubium.
- Melioratio in totum, vtrum corruere debeat, ſi in grauaminibus, ſubſtitutionibus, aut vocationibus, ſeruata non fuerit forma, quæ in. l. 27. Tauri. ſtatuitur, an vero reducenda ſit ad ordinem & formam in ea lege præſcriptam, lib. 2. capite 7. ex num. primo, cum ſequentibus.
- In melioratione tertij deſcendentes primo ſubſtituendi ſunt, & his deficientibus aſcendentes, & ſtatim tranſuerſales, ita quod dum adfuerint deſcendentes, & aſcendentes, ſiue Maſculi, ſiue fœminæ, tranſuerſales non admittantur, nec poſſint vocari, & dum adſunt tranſuerſales, ſimiliter extranei, nec admitti, nec vocari poſſint, lib. 2. capite 7. num. 4.
- Meliorans in tertio, vocando aut ſubſtituendo vnum ex deſcendentibus, non poteſt alios ex deſcendentibus dimittere, & tranſitum facere ad collaterales, aut extraneos, ſed antequam ad collaterales deueniat, debet prius omnes deſcendentes ſubſtituere, nec ſufficit vnicum tantum deſcendentem ſubſtituiſſe, ibidem, numero 6.
- Meliorans in tertio bonorum ſuorum aliquem filium, aut deſcendentem alium, ſiue in teſtamento, ſiue in contractu inter viuos, ſi iure perpetui vinculi, aut maioratus, meliorationem poſſideri voluerit, & in ſubſtitutionibus ſubmiſſionibus, aut vocationibus. l. 27. Tauri, ordinem non ſeruauerit, ſed alterauerit illum, diſpoſitio non vitiabitur, imo potius valebit, vocationes tamen ad ordinem, & formam eius legis reduci debebunt, ita vt in perpetuum valitura ſit melioratio, ordine tamen à lege præſcripto ſuccedendum erit, lib. 2. cap. 7. num. 14. & ſeq.
- Meliorationem tertij, ſi teſtator iure perpetui vinculi, aut maioratus poſſideri voluerit, tametſi in vocationibus ordinem legis præuerrerit cenſendus eſt voluiſſe facere omnes ſubſtitutiones ad ipſam perpetuitatem inducendas neceſſarias, & ſine quibus bona ipſa perpetuo, iure maioratus conſeruari non poſſunt, etſi alter non expreſſerit: & in definitis vocationibus, vtiliter & iuxta formam legis factis, ſucceſſio ad eos deuenire debet, qui ex lege vocantur, & ſine quibus maioratus perpetuo conſeruari non poteſt, libro 2. dict. cap. 7. num. 17.
- Idque ex præſumpta, & coniecturata mente teſtatoris ipſius, qui credendus non eſt voluiſſe facere inutilem diſpoſitionem, imo illam ſuſtineri eo modo, quo poſſit, & perpetuitatem inducat, ibid. num. 18.
- Meliorationem tertij bonorum ſuorum, ſi iure maioratus poſſideri non expreſſit, nec voluit teſtator, ſed tantum reſtitutionis grauamen appoſuit, aut inter aliquas perſonas ſubſtitutiones fecit, quoad eas tantum, in quibus. d. l. 27. Tauri, ordo fuit omiſſus, vitiabitur diſpoſitio, & rata manebit quoad reliquas, quæ ſecundum ordinem vocatæ: fuerunt, ita vt in vltimo, quia teſtatore vtiliter, & ſecundum formam legis nominatus eſt, bona maneant libera, & diuiſibilia, & ab onere reſtitutionis immunia, libro 2. dicto capite 7. numero 25.
- Meliorari in tertio bonorum, vtrum filius vnicus, quem pater habet, poſſit sic vt melioratio valida ſit quoad effectum, vt in ea parte poſſit filius grauari, lib. 2. cap. 13. num. 1. & ſeqq. vbi late diſſeritur dubium prædictum, & communis ſententia ſcriptorum huius regni, ab impugnationibus Parladorij noue defenditur.
- Melioratio nihil aliud eſt, quam prælegatum, libro ſecundo, dicto capite decimotertio, numero 12.
- Melioratio tertij, quota bonorum dicitur, lib. 2. d.c. 13. n. 31.
- Melioratio ſi fiat filio, quem pater vnicum habet, & poſtea naſcantur alij filij, vel nepotes viuo patre, an talis melioratio conualeſcat, quæ ex tertia bonorum portione facta eſt, lib. 2. dict. cap. 13. ex numer 36. cum ſequentibus, vbi dubium hoc latè, & meliùs quam hactenus diſputatur, & numer. 43. reſolutio traditur.
- Melioratio tertij vinculata, an valeat, ſi quando pater eam fecit, plures filios habebat, aut nepotes ex filiis, tempore autem mortis, vnicus tantum filius ſuperſit, lib. 2. dict. cap. 13. numero 37. & vide num. 37. vbi traditur reſolutio.
- Meliorationem tertij & quinti bonorum ſuorum ſi pater faciat, & vocationes ad deſcendentes filiis primo nominatis reſtrinxerit, ſiue filios rantum, vel aliquos eorum, & deſcendentes ab eis nominauerit, & bona alienari perpetuo prohibuerit, aut alia verba adiecerit, quæ perpetuitatem denotare videantur, vinculi tamen, aut maioratus verbum non expreſſerit, perpetuus maioratus non erit, ſed in vltimo deicendenti vocato, bona ipſa libera, & alienabilia remanent, lib. 2. cap. 22. num. 44. vbi id ab authore latius, & melius quam antea erat, explicatur.
- In melioratione tertij, ex vi deciſionis. l. 27. Tauri, non teneri parentes vocate ad meliorationem conſanguineos tranſuerſales, nec poſſe ipſos ius aliquod ex diſpoſitione illius legis prætendere, niſi expreſſe vocentur per teſtatorem, lib. 2. c. 22. num. 54.
- Minori reſtitutionem competere aduerſus deciſionem. l. bene à Zenone. C. de quadriennij præſcriptione ex ſententia communi, quæ ab authore probatur, lib. 2. cap. 5. num. 14.
- Minor contra decisionem. d.l. bene à Zenone, reſtituitur ad rem ipſam, etiam poſt quadriennium, ex ſententia Gloſſæ, & quorundam, ibidem, num. 20.
- Ex ſententia vero aliorum, ad pretium tantum, etiam poſt quadriennium, & non ad rem ipſam, quod ab authore magis probatur, ibidem num. 21. & ſeq.
- Minoris rem, ſi fiſcus, vel princeps vendit, non tanquam alienam, ſed tanquam propriam, emptor eſt ſecurus, & tunc vbi Maior habet regreſſum in quadriennium, ad pretium, habet etiam ſimiliter minor poſt quadriennium, ad pretium, non ad rem, ibidem, numero 22.
- Moram duobus modis committi, ex re, aut ex perſona, & ibidem, quando dicatur ex re, vel ex perſona, lib. 2. cap. 1. num. 60.
- Moram committi ex vnica interpellatione, etiam extraiudiciali, ibid. num. 61.
- Moram committi, non ſolam per interpellationem expreſſam hominis, ſed etiam per tacitam interpellationem extraiudicialem, quæ ſit per dici appoſitionem, quoniam tunc dicimus diem pro homine interpellare, idque ex communi, & recepta ſententia, ibidem, numero 62.
- Cui vere repugnant nonnulla, quæ ab authore adnotantur, ibid. n. 63.
- Vnde licet in iudicando, & conſulendo à communi recedendum non ſit, tamen in puncto iuris, forſam verior erit Camillij Plautij diſtinctio, an dies adiecta ſit ex actioni, an ſolutione pecuniæ, vt ibidem adnotatur, numero 64.
- Mulier tres ſpecies bonorum habere dicitur: ſcilicet dotalia, extra dotem, & paraphernalia, lib. 2. cap. 23. num. 30.
- Mulier eo ipſo, quod paraphernalia, aut inſtrumenta eorum tradidit marito, vel in domum eius intulit, eidem videtur committere cuſtodiam, & adminiſtrationem illorum, & dare mandatum ad exigendum, ibid. num. 32.
- Mutatio voluntatis præſumi non debet, maximè in continenti, vel in eadem diſpoſitione, lib. 2. cap. 4. num. 18. quod intellige, vt declaratur, ibid. num. 114.

- N

- NAturalis filius, ſaltem ex legibus huius regni, comprehendi non debet ſub diſpoſitione. l. fratres. C. de inofficioſo teſtamento, lib. 2. cap. 19 num. 56.
- Nepotis & patrui cauſam, quoad inducendum, vel. impediendum effectum repræſentationis in fideicommiſſis, & maioratibus, inter antiquos iuris ſcriptores ingentem fuiſſe, ancipitem, & fere inextricabilem, lib. 2. cap. 20. num. 1.
- Nepotis tamen cauſam, aduerſus patruum fere apud omnes nationes & gentes, quoad maioratus ſucceſſionem potiorem fuiſſe, ibidem, num. 2. vbi quamplures authores recenſentur in vnum qui de præfata altercatione, longa & diffuſa manu tractarunt.
- Nepotis & patrui controuerſiam quoad ſucceſſionem maioratus, ſublatam ex deciſione quarundam legum huius regni, maxime ex verbis. l. 40. Tauri, ibid. num. 3.
- Nepos in materia repræſentationis dicere poteſt ſe primogenitum, ſicut poterat, & poſſet dicere pater eius, ſi viueret, eo quia portio paterni corporis transfuſſa fuit in procreationem filij, quæ portio licet conuerſa in nouum hominem, propter nouam & diuerſam animam, tamen negari non poteſt, quin remanſerit vera caro, & corpus patris, libro 2. dict. cap. 20. num. 19.
- Nominandi aliquem ad emphyteuſim poteſtatem habens, ſi per verba enunciatiua nominationis grauauit eum, eo ipſo inducitur diſpoſitio & nominatio, lib. 2. cap. 26. num. 82.

- O

- ORdo datus inter primo nominatos ſeruari debet inter reliquos ſubſtitutos, lib. 2. cap. 4. num. 14. quod intellige, vt declaratur ibi, ex num. 101. cum ſeq.
- Ordo vocationum & ſubſtitutionum, qui in. l. 27. Tauri, quoad meliorationem tertij præſcribitur; præciſſus eſt & ſubſtantialis & ad vnguem obſeruari debet, ſic vt nullo modo præuerti poſſit, nec alterari, lib. 2. capite 7. num. 2.
- Ex ordine ſcripturæ præſumptio reſultans, in maioratibus quod maximi momenti ſit, lib. 2. cap. 26. num. 7.
- Opinio communis omnino amplectenda eſt, lib. 2. cap. 13. n. 33.
- Maxime, ſi melioribus & fortioribus rationibus ſit comprobata, ibid. num. 34.
- Opinio magis amplectenda eſt, quæ plures conciliat, quam altera ex opinionibus conciliatis; maxime in caſu dubio, libro ſecundo, capite 23. num. 15.

- P

- PAtrentes, qui filio furioſo, vel mentecapto exemplariter ſubſtituunt, deficientibus liberis mentecapti, tenentur illi ſubſtituere alios fratres eiuſdem, poſſunt tamen vnum, vel certos, vel omnes ſubſtituere, lib. 2. cap. 7. num. 10.
- Patrem & filium eandem perſonam eſſe, & non viderideficere patrem, cum ſupereſt filius ex illo, idque non modo ſecundum fictionem, ſed nec etiam iuxta naturam, lib. 2. capite 20. num. 17.
- Pater ſi primogenitus erat, aut primus in ſucceſſione, filius etiam iudicari debet primus, aut primogenitus in eadem ſucceſſione, lib. 2. cap. 20 num. 18.
- Pactum reciprocum inter coniuges de ſuccedendo, an valeat tam de iure communi, quam de iure regio, lib. 2. capite 18. num. 15. vbi nonnulla conſiderauit author, ad quæ nullus antea reſpexit.
- Pacto & conuentione contrahentium effici poteſt, ne ſit locus beneficio authent. hoc niſi debitor C. de ſolutionibus, hoc eſt, vt debitor quantitatis, etſi careat pecuniis, non audiatur volens dare aliquid de bonis ſuis immobilibus in ſolutum creditori, quamuis aliàs pacto ceſſante poſſit ex illo textu, libro 2. capite 24. num. 9. vbi num. 10. id extenditur, vt multo magis effici poſſit voluntate, & diſpoſitione teſtatoris in hæredem colata, & ratio redditur, ibid. n. 11.
- Pactum de retrouendendo eſt in ſe licitum de iure ciuili, canonico, diuino, & in foro conſcientiæ, ſeu animæ iudicio, & antequam res redimatur, emptor licite fructus lucratur, lib. 2. c. 25 num. 5.
- Et de iure huius regni non improbatur, ibidem, num. 6.
- Niſi concurrant cum eo aliæ coniecturae, ex quibus contractus ſimulatus, & in fraudem vſurarum factus præſumi poſſit: quia tunc mutat primauam eius naturam, & præſumptionem fœnoris inducit, ibid n. 7.
- Nec intereſt, quod pactum collatum ſit in voluntatem venditoris, vel emptoris, vbi nullæ coniecturæ ſunt fraudis, doli, vel vſurarum, ibid. n. 8.
- Pactum de retrouendendo, adeò licitum eſſe in ſe, vt valeat, etiamſi ita conceptum ſit, vt non niſi poſt certum tempus liceat redimere, & ſic reſtricta & limitata poteſtate recuperandi: & etiam in contractu pignoris, dummodo reſtrictio facultatis luendi non excedat triginta annos, ibid. n. 9 & 20.
- Pacti de retrouendendo nominationem, apud omnes iuris interpretes probatiſſimam eſſe, & receptiſſimam, & ſeruari poſſe, cum valide contractui venditionis accedere poſſit pactum huiuſmodi, & nihil repugnet, lib. 2. dict. c. 25. num. 29.
- Tamen nullam legem eſſe ciuilem, aut canonicam, de tali pacto loquentem, vt non malè contendunt Cagnol. & Coraſius, nec diſſentiunt alij authores, ibid. numero 30. & vide num. ſeq. vſque ad num. 37. vbi id probatur aperte.
- Inter pactum de retrouendendo, & de reſtituendo rem pro eodem pretio, de quo agit text. in. l. 2. C. de pact. interemptorem, & in. c ad noſtram. de emp. & vendit. eam præcipuam differentiam eſſe ex ſentencia multorum, quod pactum de retrouendendo nudum continet factum ita quod emptor non cogitur præcisè recrouendere, ſed liberatur ſoluendo intereſſe, pactum vero de reſtituendo rem, præcisè ad reſtituendum obligat, ſi facultas eſt, libro ſecundo, dict. capite 25. numero 37.
- Sed hæc differentia authori non placet, nec etiam hodie poſſet probari poſt deciſionem. l. 42. titulo. 5. partita. 5. vt nouiter & vere adnotauit author, ibidem n. 38.
- Pactum de retrouendendo cum pretij rei emptæ modicitate, an faciat contractum ſimulatum cenſeri, & factum in fraudem vſurarum; hoc eſt contractum fuiſſe pignoris, aut mutui: an vero tria ſimul concurrere debeant, pactum de retro vendendo, modicitas pretij, & quod emptor ſolitus ſit fœnerari, lib. 2. dict. cap. 25. vbi latiſſimè ex numer. 41. vſque ad numero 84.
- Paraphernalium bonorum dominium, regulariter non transfertur in maritum, lib. 2. cap. 23. num. 31.
- Pauli Leonij præcipuam rationem contra diffinitionem communem vulgaris ſubſtitutionis ceſſare, nouiter animaduerſum ab authore, lib. 2. cap. 10. num. 17.
- Pauli Leonij locus, pro reſolutione authoris adducitur, lib. 2. cap. 21. n. 17.
- D. Petrum de Barboſa magiſtraliter, & docte loquutum in materia lucri ceſſantis, & damni emergentis, & aliorum reſolutiones percepiſſe diſtinctè, libro 2. cap. 1. num. 8.
- D. Petri de Barboſa reſolutiones in propoſito, cap. 17. huius libr. qualiter intelligi debeant ex ſententia authoris, lib. 2. dicto capite 17. num. 37.
- P. Petrum de Aragon, late, & erudite quidem, atque ingenioſe egiſſe de materia lucri ceſſantis, & damni emergentis, libro 2. capite 1. num. 11.
- Petrum de Peralta, rectè improbarum à Mieres, lib. 2. cap. 4. num. 146.
- Petri de Peralta ſententia, pro reſolutione authoris adducitur, libro 2. capite 6. num. 61. & 62.
- Petri Surdi deciſio. 30. pro reſolutione authoris nouiter ponderata, & ab eo explicata, vt in ſpecie propoſita, ibi, iuramentum non fuiſſe neceſſarium, concludenti ratione probauerit, lib. 2. cap. 24. num. 16.
- Pelaez à Mieres, notatus per authorem, quod expendat leges nonnullas, quæ vere, nec Abbatis, nec Annaniæ ſententiam poſſunt probare, & confusè inducuntur, lib. 2. cap. 4. num. 19.
- Pelaez à Mieres, deceptum in allegatione. l. Iulius Paulus. 80. ff. de condit. & demonſtrat. & illum textum (vt cunque ſit) probare contrarium eius, ad quod expenditur; noue & vere adnotatum per authorem, lib. 2. cap. 4 numero 11.
- Pelaez à Mieres adnotatio quædam, probata per authorem, atque ex his, quæ ſcribit Menochius, remiſſiuè confirmata, libro 2. capite 4. num. 130.
- Pelaez à Mieres, latiſſime ſcripſiſſe materiam, capit. 4. huius libri, & omnino legendum eſſe, libro ſecundo, capite quarto, numero 158.
- Pelaez à Mieres, rectè ſe habuiſſe in reſolutione contrarietatis Abbatis, & Annaniæ, quanuis in allegatione iurium, & authorum, confuſe verſatus ſit, lib. 2. dicto cap. 4. numero 161.
- Pelaez à Mieres, in materia, cap. 18. huius libri, latius loquumtum, quam Molinam, & trium caſuum diſtinctione, nonnulla adnotaſſe, ad quæ alij antea non ſic animaduertebant. lib. 2. d. cap. 18. num. 5.
- Perpetuum dicitur ſæpe in iure, quod durat interim, dum aliqui viuunt, lib. 2. capite 22. num. 62.
- Pecuniarum certa quantitas cum legatur, veluti centum, aut quinquaginta, & iubet teſtator legatum in pecuniis ſolui, veluti ſi dixerit, lego Titio centum, quæ in pecuniis illi præſtari volo, aut lego Titio centum in pecuniis, vtrum hæres præciſe teneatur legatum in pecuniis ſoluere, etiamſi pecunia in hæreditate non ſit, lib. 2. cap. 24. ex numero 4 vſque ad numerum 17. vbi Simonis de Prætis diſtinctio, & reſolutio nouiter ab authore improbatur, & contraria ſententia defenditur.
- Pecuniarum legatariis, vtrum hæres cum beneficio legis, & inuentarij, in pecunia ſatisfacere teneatur, cum legatum quantitatis ſimpliciter factum fuit, nec plus adiecit teſtator, lib. 2. d. cap. 24. ex num. 17. cum multis ſequentibus.
- Piæ cauſæ fauendum, multáque in iure in fauorem piæ cauſæ introducta, lib. 2. cap. 5. num. 31. & vide num. 44.
- Pia cauſa quæ dicatur, cum multis exemplis, remiſſiue, ibidem, num. 32.
- Pluralis locutio, licet ſoleat in vnico filio verificari, hoc tamen procedit ex voluntate teſtatoris, & vbi ſubiecta materia non ſuadet, appellationem liberorum ad plures eſſe referendam, lib. 2. cap. 13. num. 23.
- Politi rationi cuidam contra Bartolum, nouiter & vere ſatisfactum, libro 2. cap. 14. numero 8.
- Poſiti in conditione, an & quando cenſeantur vocati, lib. 2. cap. 12. per totum.
- Poſitus in conditione, an cenſeatur electus aut nominatus ab eo, qui nominare poterat, lib. 2. cap. 26. num. 83.
- Promittens ſe obligaturum ad decem intra certam diem, die adueniente, ſtatim conueniri poteſt, ac ſi de præſenti ſe obligaſſet, quia inutilis circuitus eſt vitandus, ídque ex ſententia Ioannis Andreæ, de qua late, lib. 2. cap. 3. ex num. 1.
- Promittens vendere certo pretio, dici non poteſt, quod iam vendiderit, & promiſſio de vendendo, longe ab ipſa venditione differt, lib. 2. cap. 3. num. 19. & vide num. 20. vbi inter hunc caſum, & Ioannis Andreæ caſum ſuperiorem, ratio quædam à Rolando tradita approbatur.
- Promittens vendere fœudum, vel rem emphyteuticam, non cadit à iure ſuo, licèt caderet, ſi irrequiſito domino alienaret, ibidem, num. 21.
- Prouiſio facta à teſtatore per viam diſpoſitionis in vno caſu, comprehendit alium omiſſum, omnino ſimilem, & eundem effectum habentem, ídque ex veriſimili diſponentis voluntate, lib. 2. cap. 11. num. 22.
- Proximitatem in ſucceſſione maioratus, reſpectu vltimi poſſeſſoris conſiderandam eſſe, ex veriori, & recepta magis ſententia, lib. 2. cap. 20. num. 24.
- Pronuntiari, atque effari aliquid, trifariam poſſe, diſpoſitiue, aſſertiue, & enuntiatiue, lib. 2. cap. 26 num. 72.
- Protocolum quid ſit, & vnde originem habuerit, libro 2. capite. 16. num. 40.
- Protocolum in iudicium productum, vtrum paratam executionem habeat, remiſſiue, ibidem num. 41.
- Protocolum, vt ſit legitimum & ſolenne, atque vt ex illo inſtrumentum authenticum ſumi poſſit, quæ debeat continere, ibidem numero 42.
- Protocolum ſeu regiſtrum, vt fidem faciat, & ſolenne ſit, atque vt ex illo authenticum inſtrumentum ſumi poſſit, continere debere omnes ſolennitates in inſtrumento publico requiſitas, ibid. num. 43.
- Et apud nos hodie, qualiter confici debeat, expreſſum eſſe in. l. 13. tit. 25. li. 4. nouæ collectionis Regiæ, ibid. num. 44.
- Ex protocolo, ſeu regiſtro vitioſo in inſtrumentum deſumptum, nullum eſſe, tanquam extractum & productum à radice infecta & vitioſa, ibid. num. 45.
- Protocolum cancelatum, ſeu vitiatum in partibus ſubſtantialibus, an fidem faciat, remiſſiue, ibid num. 46.
- Protocolum ſeu regiſtrum penes tabelionem ſeruari, nimis neceſſarium eſſe, ob rationem aſſignatam dicto capite 16. numero 47. & 48.
- Priuilegium tacitæ hypothecæ, competere doti putatiuæ, lib. 2. cap. 11. num. 37.
- Priuilegium. leg. in rebus. 30. C. de iure dotium, in dote putatiua locum habere, ibid. num. 38.
- Principium conſtitutionis, ſi generale ſit, quanuis poſtea ſubdantur aliqua verba, quæ certas, & limitatas perſonas reſpicere videantur omnino, conſtitutio interpretanda eſt, vt generalis ſit, & generaliter comprehendentur omnes ſecundum naturam principij, lib. 2. cap. 22. num. 99.
- Primogeniorum clauſulæ in Hiſpania, ſunt interpretandæ iuxta conſuetudinem, quæ eſt in Hiſpania in ſucceſſione primogeniorum, & ſic, vt Maſculus præferatur fœminæ, & primogenitus cæteris fratribus ſecundo genitis, lib. 2. cap. 26. num. 39.
- Præcedentia declarant ſiue determinant ſequentia, & è contra, libro 2. capite 4. numero 10,
- Præcedentia in ſequentibus, nunquam debent cenſeri repetita, quoties agitur de repetenda qualitate aduerſus diſpoſitionem iuris communis, lib. 2. cap. 4. num. 37.
- Præſcriptio quadragenaria, quare neceſſaria ſit aduerſus Eccleſias, earúmque res, ſiue præſcriptio procedat à priuato, ſiue ab altera Eccleſia, Eccleſiis autem contra alios, cur decem, aut viginti annorum præſcriptio ſufficiat, nec obſtet illis ratio tituli, ff. quod quiſque iuris, libr. 2. capite 5. numero 63. & ſequent.
- Præfatio legis, cauſam finalem diſpoſitionis oſtendit, & mentem condentis declarat, lib. 2. cap. 6. num. 60. & cap. 20. num. 98.
- Prælegatum vnico hæredi fieri non poteſt, lib. 2. cap. 13. num. 13.
- In pretio emptionis & venditionis negari non poſſe, quin contrahentibus liceat ſe circumuenire, ſic enim expreſſum eſt in iure, libro 2. capite 8. num. 12.
- Dubium tamen maximum eſſe in explicatione. l. in cauſæ. 17. §. idem Pomponius, ff. de minoribus, ſic dicentis: idcirco ſcribentes in multis locis, diuerſimode interpretari legem illam, ibidem, num. 13.
- Magis tamen communiter probari, naturaliter licere contrahentibus ſe circumuenire in pretio, non quod natura ipſa rerum hoc permittat, ſed natura, id eſt naturales regulæ contractus emptionis & venditionis ſic permittant, & patiantur, ibidem, numero 14.
- Quod libenter admittit Author, nec aliam pati interpretationem verba, d. §. idem Pomponius, firmiter credit, exactius tamen neceſſarium fore hoc explicare, vt ibidem explicatur, num. 15. & Caroli Molinei traditiones in propoſito recenſentur.

- Q

- QValitas maſculinitatis in teſtamentis, fideicommiſſis, & primogeniis, an, & quando requiſita cenſeatur, vel repetita, lib. 2. cap. 4. per totum, vbi latiſſime.
- Qualitas maſculinitatis in vno gradu, vel ſubſtitutione, aut parte teſtamenti adiecta, vtrùm in alteris repetita eſſe, cenſeri debeat, lib. 2. dict. cap. 4. ex num. 7. cum infinitis ſeq.
- Qualitates, & circunſtantias caſuum occurrentium conſiderandas eſſe in materia repetitæ, vel non repetitæ qualitatis præcedentis, nec certam regulam dari poſſe, ibidem, num. 47.
- Qualitatem maſculinitatis, legitimitatis, aut aliam ſimilem, poſitam in prima diſpoſitione, repetitam cenſeri in ſecunda, & vlterioribus, quando adeſt præſumpta, & coniecturata mens ac voluntas teſtatoris, ibidem, num. 136.
- Et quando militat eadem ratio, ibidem, numero 137.
- Quod quiſquis iuris in alium ſtatuerit, ipſe eodem iure vtatur: edictum, aut communis doctrina, qualiter procedere debeat, lib. 2. cap. 5. numero 45. & 46. & numero 62. & 64.
- Quota bonorum hæredi extraneo prælegata, vtrum ſolui debeat in pecunia, an in ipſis rebus hæreditariis, & de contrarietate Telli Ferdinandez, & Ant. Gomez, remiſſiue, lib. 2. cap. 24. num. 49.

- R

- RAtio ſubintellecta, pro expreſſa habetur, quæ vnica imaginari poteſt in teſtamento, lib. 2. cap. 4. num. 89.
- Ratio agnationis conſeruandæ, quando conſiderata cenſeri debear, tam in fideicommiſſis, quam in maioratibus, lib. 2. cap. 4. vbi latiſſime.
- Ratio generalis, aut verbum, quod perpetuitatem præſeferre videtur, ex appoſitione perſonarum ſupra nominatarum reſtringi debet, quando non militat ratio, quæ contrarium ſuadeat, lib. 2. cap. 22. num. 49.
- Repetitio qualitatis præcedentis ob præſumptam teſtatoris voluntatem fieri debet, quæ alias non fieret, libro 2. capite 4. numero 17.
- Repetitionis inducendæ, vel non inducendæ diſpurationem totam, coniecturalem eſſe, & præſumptam, lib. 2. cap. 4. num. 51.
- Sic, vt coniecturæ in ea materia fallaciſſimæ eſſe poſſint, cùm non ſolum diuerſi in varias, & diuerſas trahantur ſententias, ſed etiam iidem ſibi non conſtent, ibidem numero 52.
- Idcirco cautiſſime agendum eſt, vt plura attendantur, quæ in interpretanda defuncti voluntate, præ oculis haberi debent, ne facile decipiamur, vt ibidem admonet Author, ex numer. 53. vſque ad num. 65.
- Repetitionem, aut reſtrictionem maſculinitatis, legitimitatis, aut aliarum qualitatum præcedentium, totam pendere à voluntate teſtatoris ibid num. 68
- Idcirco cum expreſſa, aut clara, ſiue etiam præſumpra fuerit voluntas teſtatoris, qualitates præcedentes repetere volentis, aut reſtringere, fœminas proximiores propter maſculos remotiores excludere, vel non excludere, illa omnino, & præciſe obſeruanda eſt, ibidem, num. 69.
- Repetitio qualitatum, vel conditionum fit, vel non ſit ex præſumpta mente diſponentis, ac etiam impeditur, vbi aliàs de iure fieri deberet, ſi conſtat de tacita mente diſponentis, ibidem num. 70.
- Repetitionem omnem tacitam procedere, aut ratione copulæ, vel coniunctionis, quia ſunt plura legata copulata, vel per dictionem &, vel, item, & ſimiles alias dictiones coniunctiuas, vel connexiuas, vel quia reguntur ab eodem verbo, & determinantis, auc regentis totam orationem, aut per identitatem rationis, quando ſubeſt ratio repetendi antecedentia in ſequentibus, lib. 2. capite 4. numero 94. vbi, quod ita in in ſumma totam hanc materiam explicauit Baldus, in conſ. 153. quidam teſtator, lib. 5.
- Vbi magiſtraliter, & docte conſtituit, tres cauſas eſſe tacitam repetitionem inducentes, videlicet copulam, identitatem orationis, & identitatem rationis: è conuerſo tres eſſe cauſas repetitionis excluſiuas, videlicet aduerſatiuam, vt quia eſt ibi dictio ſed, vel ſecus, & ſimiles, diuerſitatem, ſiue ſeparationem orationis, & temporum, & diuerſitatem, ſiue aduerſatiuam rationis, lib. 2. d. cap. 4. num. 95.
- Nam habentia inter ſe aduerſatiuam rationem, non habent ad inuicem tacitam repetitionem, ibid. num. 96.
- Et ad hæc in effectu reduci debere infinita, quæ licèt diuerſis modis, & in variis, & multis locis adnotarunt ſcribentes in hac materia, & vere illa à doctrina ſuperiori fundamentum ſumunt, ibidem, num. 97.
- Repetitæ qualitatis regula, procedit in fauorabilibus, non autem in odioſis, lib. 2. d. cap. 4. num. 103.
- Per repetitionem qualitatis, vbi fit differentia inter maſculos & fœminas, aut fœmina excluditur, materia odioſa dicitur, ibidem, num. 104.
- Repetita qualitas nunquam cenſetur, quando ex repetitione inducitur aliquid contra ius commune, ibidem, num. 105.
- Repetitionem qualitatum præcedentium non admitti, vbi qualibet ſubſtitutio, præcedens, & ſubſequens ſunt ad inuicem ſeparatæ, & in diuerſis capitulis, aut clauſulis poſitæ, & perfecta oratione determinatæ, ibid. num. 131.
- Etiamſi adſint dictiones repetitionem ſignificantes, cum tunc ſtent potius continuatiue, quam repetitiue, ibid. num. 132.
- Nec aliqua repetitione indigeat clauſula continens rationem, ſiue orationem perfectam, ibidem, num. 133.
- Idque maxime procedere, vbi adeſt perſonarum identitas, ibidem, num. 134. & vide ex numero 138. & ſeq. vbi latius id explicatum inuenies.
- Repetitionem qualitatum præcedentium, ex identitate rationis, coniecturata, & veriſimili mente teſtatoris, dictionum natura, & aliis probatiſſimis coniecturis, fieri debere ad ſequentes gradus, aut ſubſtitutiones, etiamſi ſimus in diuerſis, aut ſeparatis orationibus, & in diuerſis perſonis, ibidem, num. 138.
- Reſtitutio in integrum minori læſo regulariter competit, niſi aliqua lege repeciatur expreſſe prohibita, libro 2. capite 5. numero 15.
- Et adeò fauorabilis eſt, vt nec tollatur per verba generalia legis, vel ſtatuti, ibidem, num. 16.
- Nec per generalem excluſionem alicuius legis, ibid. num. 17.
- Niſi per ſpecialem nominationem, ibidem, numero 18.
- Et quanuis lex, vel ſtatutum de quacunque perſona loquatur, ſi de minore ſpecifice non loquitur, tunc minori competit reſtitutio, ibid. num. 19.
- Reſtitutio minori aduerſus deciſionem. l. bene à Zenone. C. de quadriennij præſcriptione, an detur ad rem ipſam, vel tantum ad pretium, lib. 2. cap. 5. num. 20. & ſeq. & vide etiam ex num. 7.
- Reciſionis, & remedij. l. 2. C. de reſcindenda venditione, vera ratio adducitur, & Petri Gregorij adnotatio quædam in propoſito recenſetur, lib. 2. cap. 8. num. 16.
- Reſpublica minori æquiparatur, & iure minoris vtitur, vt reſtituatur contra diſpoſitionem. l. bene à Zenone. C. de quadriennij præſcriptione, & ſimilium, lib. 2. cap. 5. numer. 23.
- Reſpublica, aut communitas non debet gaudere beneficio reſtitutionis in integrum, ad petendum pretium à Principe, ſi à tempore perſectæ præſcriptionis quadriennij, quod in. dict. leg. bene à Zenone ſtatuitur, lapſum eſt: aliud quadriennium, & vltra, infra quod reſtitutio in integrum poſtulari debuit, ibidem, numero 24. vbi non ponderatur in terminis Iaſonis conſilium, cuius mentionem non faciunt hi, qui in propoſito huius quæſtionis ſcribunt.
- Res vna & eadem; diuerſo iure cenſeti non debet, cum nonnullis declarationibus, remiſſiue, lib. 2, cap. 23. num. 28.
- In regni ſucceſſione, in infinitum admittuntur deſcendentes, & in defectum eorum tranſuerſales, lib. 2. cap. 23. num. 35.
- Regula illa, quod tibi non vis, alteri ne feceris, non procedit vbi Eccleſia vtitur iure ſuo, defendendo ſe priuilegio à iure ſibi conceſſo contra alium non ſic priuilegiatum, lib. 2. cap. 5. num. 53.
- Regula cap. qui ſentit, de regulis iuris, lib. 6. fallit interdum ratione contractus, aut perſonæ, aut cauſæ, aut ſpeciali diſpoſitione legis, lib. 2. cap. 5 num. 54.
- Regula, dict. cap. qui ſencit, obtinere debet in his, quæ proueniunt ex ipſius actus natura, non vero in his, quæ ex accidenti contingunt, ibid. num. 55.
- Repræſentatio vtrùm excluſa cenſeatur ex eo, quod maioratus inſtitutor vocauerit proximiorem ad maioratus ſucceſſionem, vel continuo admitti proximiores voluerit, lib. 2. cap. 20. ex num. 4. cum multis ſequ. vſque in finem cap. vbi latiſſime.
- Repræſentationis virtute, remorior iudicatur propinquior, & qui admittitur per repræſentationem, non dicitur corrumpere gradum, ſed potius gradum repræſentare, ibidem num. 8.
- Repræſentans patrem, vel alium, in eius locum ſubintrat, & cum omnibus qualitatibus proximitatis, & prælationis, quas ipſe pater habebant, ibid. num. 14.
- Repræſentationem in ſucceſſione maioratus excluſam non cenſeri ex vocatione proximiorum, ineuitabiliter deduci ex. lib. 2. titulo. 15. partita. 2. & l. 40. Tauri, inducendo eas leges pro vt notauit Author, lib. 2. d. cap. 20. num. 27.
- Repræſentatio vt excluſa cenſeatur, vtrùm neceſſaria ſit expreſſa diſpositio, vel ſufficiat tacita ex coniecturis deducta, ibidem numero 28.
- Roderici Iuarez ſingularia verba referuntur, lib. 2. cap. 6 num. 52.
- Roderici Iuarez locus explicatur, ibidem numer. 64.
- Roderici Iuarez dubium, quod ipſe determinare auſus non eſt, ſed cogitandum reliquit, vere, & eleganter explicatum ab Authore, lib. 2 cap. 18. num. 43.
- Rolandum in conſilio. 69. ex numero primo, vſque ad numerum vigeſimum ſeptimum, volumine tertio & erudite loquutum, & veram dubij Ioannis Andreæ reſolutionem aſſequutum, lib. 2. cap. 3. num. 9.
- Rolandi ratio probata, ibid. num. 20.
- Rolandi traditio in propoſito. leg. ſi libertus præterito, §. 1. ff. de bonis libertorum, noue confutatur per Authorem, lib. 2. cap. 20. num. 36.
- Romanum in conſilio. 163. (quem Prætis adducit) non loqui in terminis, in quibus Prætis ipſe loquitur, ſed in diuerſis, aut contrariis quidem, lib. 2. cap. 24 num. 13.
- Ruini reſolutionem, in conſil. 208. num. 7. libro primo (qua principaliter monetur Molin.) nec eſſe ſecuram, nec vere concludere, lib. 2. cap. 3 num. 23.
- Ruini reſolutiones in conſiliis quibuſdam, nouæ non ſunt, nec ipſi tribuendæ (vt nonnulli ſcribentes crediderunt) imo ex prima parte diſtinctionis cuiuſdam Baldi deducuntur aperte, lib. 2. cap. 4. nam. 98.
- Ruini, & Pariſij opinionem minime deſtruere reſolutionem Authoris, libro 2. cap. 17. numero 35.

- S

- SArmienti dubium contra ſententiam Coſtrenſis, iuridica, & vera ratione ſublatum, lib. 2. cap. 6. num. 28.
- Sfortiæ Oddi, & Ioannis Vincentij Hondedei reſolutiones in materia capit. 4. huius libri notandas, libro 2. dicto capite 4. numero. 63.
- Simonis de Prætis ſententia, Peregrini reſolutioni conformis adducitur, libro, 2. cap. 2. numero 10.
- Simon de Prætis laudatur, lib. 2. capite 4. numero 31.
- Simonem de Prætis, materiam capite 4. huius libri, pleniſſima manu tractaſſe, & de dictionibus, cauſis, & rationibus, propter quas repetitio induci, aut reſtringi debeat, ex propoſito egiſſe; ac in effectu circa contrarietatem Abbatis, & Annaniæ, multas concordias adduxiſſe, & inter alias eam probaſſe, quam cum Molina ſæpe veriorem dixit Author, lib. 2. cap. 4. num. 171.
- Spurij ſunt infames, turpes, & viles, lib. 2. c. 19. num. 50.
- Statuta ſtrictiſſimam interpretationem recipiunt, nec plus valent, quàm ſonant, lib. 2. cap. 20. num. 11.
- Nihilominus tamen, ſi ſtatutum ad ſucceſſionem aliquam proximiores vocauerit, dici non poteſt, quod excluſerit eum, qui per repræſentationem contendit admitti, vt latius probatur, ibid. num. 12.
- Subſtantia diſpoſitionis in alterius voluntatem conferri non poteſt, qualitas vero, vel acceſſorium, hoc eſt, perſonarum electio, vel declaratio tantum, de iure confertur, lib. 2. capite 6. num. 51.
- Subſtantia diſpoſitionis, quando in alterius voluntatem, vel in arbitrium conferri dicatur, & poſt. l. 31. Tauri, vtrùm conferri poſſit valide quoad meliorationes, & relicta particularia, vide omnino, dict. cap. 6. per totum, vbi inuenies multa, quæ nullibi erant antea ſic declarata.
- Subrogatum ſapit naturam eius, in cuius locum ſubrogatur, lib. 2. cap. 20. num. 15.
- Et vtitur eiſdem iuribus, & priuilegiis quæ habebat ille, in cuius locum ſubrogatur, ibid. num. 16.
- Res quando ſubrogatur cum facultate Regia in locum alterius; quæ erat etiam vinculata, cum omnibus qualitatibus, & conditionibus ſubrogata remanet, cum quibus erat prima, libro 2. capite 26. num. 86.
- Subſtitutus pupillaris etiam turpis, fratrem conſanguineum, aut etiam matrem ipſam excludit, tam in pupillari, quam in exemplari ſubſtitutione, remiſſiue, libro 2. capite 19. num. 9.
- Subſtitutus vulgaris, inſtituta turpi perſona, an debeat excludi per fratrem, qui inofficioſi teſtamenti querelam inſtituit, vt quanuis inſtitutus obtinere non poſſit hæreditatem, locus non ſit ſubſtituto, remiſſiue, ibidem, num. 10.
- Subſtitutionis vnus gradus, alium gradum declarat, lib. 2. cap. 4. num. 13.
- Subſtitutio vtiliter, & ſecundum formam legis facta, non debet per inutilem vitiari, lib. 2. cap. 7. num. 26.
- Subſtitutionem, vere, ac proprie inſtitutionem eſſe ex ſententia quamplurimorum, quæ ab Authore probatur, lib. 2. cap. 10. ex num. 1. & vide num. 3. vbi refertur ſententia aliorum, aſſerentium ſubſtitutionem inſtitutionem non eſſe proprie.
- Subſtitutionis in genere, infinitæ diffinitiones relatæ, lib. 2. d. cap. 10. num. 6.
- Subſtitutionem, ſecundam inſtitutionem dici ex ſententia Accurſij, quæ ab Authore probatur, ibid. num. 8.
- Et omnibus fundamentis, quæ in contrarium excitari poſſent, pleniſſime ſatisfactum oſtenditur, atque de hac re Alexander Trentacinquius, Sfortia Oddi, & Paulus Leonius commendantur omnino, ibid. num. 8.
- Subſtitutionis definitiones, à Paulo Leonio, & Thobia Nonio conſideratas probabiles eſſe ex ſententia Authoris. ibidem, numero 9.
- Subſtitutio vulgaris, quare ſic appellata, libro 2. dict. cap. 10. numero 10.
- Subſtitutiones quare introductæ: & in id Petri Gregorij locus, nouiter adductus, ibidem, num. 11.
- Subſtitutionis vulgaris diffinitiones infinitæ relatæ, ibidem, num. 12.
- Subſtitutionis vulgaris, vera diffinitio traditur, ibidem, num. 13. & vide numer, ſequent. vbi nouiter, & melius, quam hactenus explicatur.
- Subſtitutiones omnes vulgares, addita hæreditate expirant, libro 2. dicto capite 10. numero 18.
- Subſtitutionis vulgaris, noua diffinitio refertur, quam Petrus Gregorius Toloſanus non male conſiderauit, ibid. num. 19.
- Subſtitutio pupillaris, an ex rigore iuris, vel ex humanitate, aut gratia fuerit introducta, lib. 2. cap. 14. per totum.
- Subſtitutio pupillaris, patris, an filij teſtamentum dicatur: item an duo teſtamenta videantur, vnumve tantum, lib. 2. cap. 14. num. 5. vbi vera reſolutio traditur, Bartolíque, Connani, & Vaconij declarationes in propofito recipiuntur.
- Subſtitutio pupillaris, quare introducta, lib. 2. capite 15. per totum, vbi plures rationes adducuntur remiſſiue, & vera, dilucidáque reſolutio traditur.
- Subſtitutionis pupillaris introductionis rationem inquirentes Doctores, omnes fere in vnum finem, eandémque rationem tendere, ignominiæ dumtaxat rationem à recentioribus expreſſam, ibidem, numero ſexto.
- Subſtitutio pupillaris, an filij impuberis tantum, pro quo teſtatur pater, fauorem, & commodum contineat, an vero fauorem etiam, & commodum patris, cui pro filiis, ac de bonis eorum teſtari lex permiſit. lib. 2. dict. cap. 15. num. 2.
- Subſtitutionum quædam directæ ſunt, quædam obliquæ. Directa eſt illa, quæ ſubſtituto hæreditatem defert ſine alterius miniſterio, & reſtitutione. Obliqua eſt, quæ ſubſtituto hæreditatem defert ex alterius miniſterio, & reſtitutione, vt fideicommiſſaria, lib. 2. cap. 21. num. 1. vbi id multorum Authorum ſententia comprobatur, & latius explicatur, remiſſiuè.
- Subſtitutionis directæ, quinque ſpecies ſunt, videlicet vulgaris, pupillaris, exemplaris, reciproca, aliàs breuiloqua, item compendioſa, ídque ex ſententia communi, lib. 2. dict. cap. 21. num. 2.
- Contra quamplures rationes expendi ſolent communiter, quæ adducuntur remiſſiuè, ibid. num. 3.
- Et illis reſponderi poteſt ex his, quæ adnotantur, ibidem num. 4. item ex his quæ in propoſito Alexander Trentacinquius ſcripſit.
- Subſtitutiones principales duas tantum eſſe, vulgarem, & pupillarem, cæteras autem ad has referri, vel ex his compoſitas, ex noua Petri Gregorij obſeruatione in hac materia, ibid. num. 5.
- Subſtitutionis directæ, quatuor ſpecies eſſe, vulgarem, pupillarem, exemplarem, & militarem, & conſequenter, neque breuiloquam, neque compendioſam conſtituere diuerſam ſpeciem de per ſe, in puncto & rigore iuris verius eſſe ex ſententia authoris, quæ & aliorum authoritate fulcitur, lib. 2. dicto cap. 21. num. 6.
- Subſtitutio propriè, an dicatur fideicommiſſaria, & in ſtatutis, vtrùm appellatione ſubſtitutionis comprehendatur, lib. 2. dicto cap. 21. ex numer. 7. vſque ad numerum 20. vbi latiſſimè.
- Subſtitutionis nomen latiſſimum eſſe, & in lata ſignificatione, quamcumque ſubrogationem appellari poſſe ſubſtitutionem, ibid. num. 16. & ſequent.
- Subſtitutio vulgaris triplex, quædam expreſſa, quædam tacita, quædam mixta, partim expreſſa, & partim tacita, lib. 2. d. cap. 21. num. 19. & 20.
- Subſtitutio vulgaris expreſſa dicitur in genere, in ſpecie, & in indiuiduo, ibidem. numero 21.
- Subſtitutiones vulgares, & pupillares, quæ continentur ſub reciproca, aut breuiloqua, & compendioſa; expreſſæ dicuntur verbis generalibus, quia quamuis non contineantur ſub reciproca, aut compendioſa expreſsè, ſi accipiamus expreſſum in ſpecie, & ſingulariter, in genere tamen accipiendo, comprehendi dicuntur, ibid. num. 22.
- Subſtitutiones vulgares, & pupillares, quæ ſub reciproca continentur, tunc demum dicuntur expreſſæ verbis generalibus, cum reciproca generaliter, aut ſimpliciter concipitur ſecus tamen, ſi ad vnum caſum teſtator ſe reſtrinxerit, libro 2. dicto cap. 21. numero 25.
- Subſtitutio pupillaris, quæ non vigore reciprocæ, ſed ſub vulgari expreſſa continetur, matrem non excludit ex ſententia communi, contra ex ſententia authoris, quæ doctrina Bartholi fulcitur, ibidem, num. 26. & 27. ad finem.
- Subſtitutio pupillaris, quæ continetur ſub reciproca ſimplici, aut generali, expreſſa dicitur verbis generalibus, & conſequenter matrem excludit, ibid. num. 27.

- T

- TEſtamenti vna pars, aliam declarat, & inde ſi verbum aliquod dubium ſit, aut obſcurum, eo modo intelligi debet, ſecundum quem repentur in alia parte teſtamenti, lib. 2. cap. 4. num. 11.
- Teſtamentum poteſt à duobus, vel à pluribus in eadem charta, aut ſcriptura confici, idque ex communi omnium Doctorum placito, ſicut nullus in hoc diſſentiat, lib. 2. cap. 18. numero 6.
- Teſtamentum cùm faciunt duo, pluréſve in eadem ſcriptura, aut charta, tunc, quot ſunt perſonæ reſtantes, tot eſſe teſtamenta cenſentur, in quo etiam conueniunt omnes authores, nec vllus in hoc diſſentit, ibidem, num. 7.
- Teſtamentum à duobus in eadem ſcriptura, aut charta confectum, vnicam tantum ſolemnitatem requirit, non duplicatam; nam et ſi duo teſtamenta cenſeantur, non vnum teſtamentum, ſolemnitas tamen illa vno contextu adhibita, ſic refertur ad omnes perſonas teſtantes, vt pro vnoquoque ſeparatim adhibita cenſeantur, ibidem, numero 8.
- Quod procedit, quoad numerum teſtium, ſigilla, ſubſcriptiones, vnicam contexturam, & reliqua, quæ plurium perſonas poſſunt reſpicere, non verò quoad ea ſolemnia, quæ ab ipſis teſtatoribus debent peragi, quia talia ab ipſis teſtatoribus, & à ſingulis eorum debent fieri; ibidem, numero nono, vbi latius id explicatum traditur, remiſſiuè.
- Et iuxta ea, intelligenda dicit author nonnulla, quæ non ita diſtinctè, aur abſolutè in propoſito adnotauit Andreas Gail, ibidem, num. 10.
- Teſtamentum vxoris & mariti, an validum ſit, in quo maritus ſua manu ſe hæredem ſcripſit, lib. 2. d. cap. 18 num. 11.
- Teſtamentum viri ſua manu factum, in quo ille vxorem hæredem inſtituit, valere debet, etſi non valeat teſtamentum vxoris inſtituentis virum, manu ipſius viri ſcriptum, contra Luſitanum, Gamam, cum Beccio, & ipſius Gamæ additionatore, ibidem, numero 12.
- Teſtamentum; in quo maritus & vxor ſe ad inuicem, & reciprocè hæredes inſtituunt, validum eſſe ex ſententia communi, ibidem, numero 13. & vide numerum 14. vbi admonet author, qualiter reſponderi poſſit rationibus nonnullis, quibus mouetur D. Franciſcus Sarmientus, vt contrariam ſententiam tueatur.
- Teſtamentum à marito & vxore, vel à duobus aliis confectum ſimul in eadem ſcriptura, aut charta, poteſt ab altero pro parte ſua reuocari, ex ſententia multorum authorum, lib. 2. d. cap. 18. num. 16.
- Quæ & iure, & rationibus concludentibus fulcitur, ibid. num. 17. per totum.
- Et extenditur, vt procedat, ſiue alter reuocauerit in vita eius, qui ſimul cum eo diſpoſuit, ſiue etiam poſt eius mortem; nam in vtroque caſu indiſtinctè reuocatio fieri poteſt, ibidem, num. 18.
- Dummodo reuocetur dumtaxat quoad partem teuocantis, quia quoad alias non reuocantes, firmum remanet teſtamentum, ibidem, num. 19.
- Secundo extenditur, vt procedat, etiamſi teſtamentum ſimul faciant coniuges in fauorem alicuius, vel aliquoram, vel vt vtriuſque proximi hæredes bona ſua, aut aliquam partem eorum accipiant; nam adhuc vno ex coniugibus mortuo, ſuperſtes iure poteſt diſpoſitionem ſuam reuocare, ibidem, numero 20.
- Teſtamentum, ſi maritus & vxor ſimul fecerint, & cum conueniſſent de inſtituendo aliquem heredem, fortè conſanguineum, (vt frequenter accidit) implendo promiſſa, eum hæredem inſtituerunt, vnuſquiſque pro parte ſua, & vno mortuo, alter teſtamentum reuocauit, nihilominus tamen firma erit inſtitutio, quam fecit præmortuus, ex ſententia quorundam, lib. 2. capite 18. numero 21.
- Qui crediderunt procedere id, etiamſi ex præfatione inſtitutionis, aut aliis verbis diſpoſitionis conſtare poſſet, non aliter inſtituturum præmortuum, quam ſi alter promiſſa ſeruaret, ibid. num. 22.
- Sed veretur quidem author, ne forſan contrarium dici poſſit, ex his, quæ in propoſito Mieres tentauit, ibid. num. 23. & vide omnino, numer. 67. ibid.
- Teſtamentum, aut vltimam aliam diſpoſitionem quamcumque, ſi ponamus à duobus ſimul, in fauorem alicuius, vel vt maioratus inſtitueretur, aut opus aliquod pium perageretur, ſic confectum, vt verba eiuſdem conditionem, aut modum præſeferre videantur; hunc equidem communes Doctorum reſolutiones circa confirmationem teſtamenti pro parte præmortui, aut fructus à ſuperſtite perceptos non reſtituendos, obtinere non poſſe, vt latius adnotauit author, lib. 2. dicto cap. 18. num. 24. & vide ibidem, num. 70. & ſequent.
- Teſtamentum, cum fecerunt maritus, & vxor ſimul, in caſu propoſito ſupra, numero 21. non procedere reſolutionem traditam ibi, ſi probetur dolo alterius inductum inſtituentem; tunc enim pro parte eius auocaretur hæreditas à venientibus ab inteſtato, ibidem, numero 25. vbi Ludouici Molinæ reſolutio generalis in propoſito nouiter expenditur, & ad vtrumque forum applicatur.
- Teſtamentum, cùm faciunt maritus, & vxor, vel alij duo ſimul, in eadem ſcriptura, aut charta coniunctímque de bonis ſuis diſponunt, vel aliquo modo, aut nominatim in aliquam cauſam expendi illa decernunt, vſque adeò ſuperſtes pro ſua parte eam diſpoſitionem reuocare poteſt, vt defunctus ex hac reuocatione deceptus non videatur, nec illi ex hoc aliqua fraus, aut iniuria facta fuiſſe cenſeatur, lib. 2. dict. cap. 18. numero 26.
- Cùm notum ſit omnibus, eam conditionem actum illum ex ſui natura ſortiri, ibidem, numero 27.
- Nec poſſe quem pactione aliqua ad non mutandum ſuum teſtamentum adſtringi, ibidem, num. 28.
- Sibíque imputare debere, qui cum remediis oportunis vti potuiſſet, ne propria voluntas illuſoria redderetur, neve alterius ſimul ſibi teſtantis diſpoſitio reuocari poſſet ab eo, non ſe præuenit, ibidem, numero 29.
- Damnúmque ex hoc contingens, æquo animo pati debet, cum magis propria culpa, & negligentia ſua, quàm aduerſarij fraude id contingat, ibid. num. 30.
- Eo magis, quod damnum hoc promiſcuum eſt, & caſus communis; nam poterat prius ſuperuiuens mori, quam defunctus, & tunc defunctus eiuſdem conditionis eſſet, cuius & nunc viuens, & ob id onus diſſimile non fuiſſe, nec æquale diiudicari non poteſt, ibidem, num. 31.
- Teſtamentum à coniuge ſuperſtite pro ſua parte reuocari poſſe, quamuis maritus & vxor ſimul teſtentur, & in aliquam cauſam ſua bona ſimul expendi, aut conuerti conſtituant, & vtriuſque bonorum vſufructu ſuperuiuentem frui cauerint expreſsè, ſuperuiuénſque alio mortuo, prædicto vſufructu fuerit fruitus, lib. 2. dicto cap. 18. numero 32.
- Teſtamentum in eadem ſcriptura, ſi maritus & vxor faciant ſimul, & in teſtamento, ipſum teſtamentum non reuocandi onus expreſsè fuiſſet conſtitutum; & ob id fructus ſuperuiuenti illico aſſignarentur, quod nec hæreditatis additione, nec fructuum perceptione prædictum onus acceptatum videtur, nec fieri poteſt irreuocabile teſtamentum, ibid. num. 33.
- Teſtamentum de bonis tam ipſius, quàm vxoris, ſi faciat maritus ſolus ex conſenſu vxoris, ſolum operatur vnum effectum, quod licèt poſſet ipſa reuocare, ſi faceret teſtamentum, tamen ex quo conſentit, reuocare non poſſit, ſed non operatur effectum, vt poſſit pater inter filios diſponere, nec eos in legitima amplius grauare in bonis vxoris, ex ſententia Roderici Iuarez, quæ ab. Authore probatur, & nouiter declaratur, lib. 2. dict. cap. 18. num. 41.
- Teſtamentum, cum à duobus fit in eadem ſcriptura, aut charta, poſito quod certum eſt, licere ſuperuiuenti pro ſua parte reuocare illud, etiam ſi vſufructu, aut fructibus bonorum, aliove commodo fruitus ſit, atque etiam ſi in teſtamento onus non reuocandi teſtamentum ipſum, expreſsè fuiſſet iniunctum, an teſtamentum dicto in caſu reuocans, perceptos fructus, ſiue commodum ex teſtamento ſibi proueniens, reſtituere ſit adſtrictus, ibid. num. 55. & ſequent. vbi latiſſimè.
- Ex teſtamento non completo, ſiue (vt Doctores dicunt) ratione voluntatis imperſecto, nihil debetur, lib. 2, cap. 22. num. 19. vbi communis allegatio. l. ſi quis cum teſtamentum, 25. ff. de teſtamentis, exornatur nonnullis remiſſiuè.
- Teſtari poſſe, & hæredem ſcribere eum, qui nulla bona reliquit, neque corporalia, neque incorporalia, atque eius hæreditatem non impropriè dici, ex ſententia multorum Authorum, quæ adducitur, libro 2. cap. 17. numero 2. & improbatur, ibidem ex numer. 4. cum ſequent. & vide numerum 11.
- Teſtari non poteſt, qui nulla bona habet, nec habere poteſt actu, & potentia: ille verò, qui de facto nulla bona habet, tamen potentialiter poteſt: habere, teſtari poteſt, ídque ex communi ſententia, lib. 2. cap. 17. numer. 2. vbi ex numero 10. agitur de veritate illius.
- Teſtari de iure communi, quare inductum ſit, cum diſpoſitio in tempus inhabile conferatur, quo dominium bonorum ſuorum teſtator iam amiſit, lib. 2. dicto cap. 17. ex numer. 28.
- Teſtandi facultatem, multis de cauſis inuentam fuiſſe, remiſſiuè, ibid. num. 29.
- Teſtandi facultatem, ex gratia potius competere, quàm ex mero iure, ex ſententia Guli. Benedicti, ibid. num. 30.
- Vel de æquitare iuris, non de ſubtilitate, vel de gratia, ex ſententia Belonij, quæ ab authore probatur, ibid. num. 31.
- Teſtator cenſetur noluiſſe diſponere, cum facile illi fuit, aliqua de re diſponere, & non diſpoſuit, lib. 2. cap. 4. n. 29.
- Teſtator hoc non dixit, hoc non expreſſit; ergo neque nos dicere debemus, vulgatiſſimum Doctorum aſſumptum, & multis conformatum, & declaratum, remiſſiuè, lib. 2. cap. 40. num. 30.
- Teſtatoris, & cuiuſlibet alterius diſponentis verba, in dubio ad intellectum Iuris communis referenda ſunt, lib. 2. cap. 4. numero 32.
- Teſtator in dubio cenſetur cum diſpoſitione legis, aut Iuris communis ſe conformare voluiſſe, lib. 2. cap. 4. num. 33. & cap. 26. num. 43. & 44.
- Teſtator ſubſtituens filio ſuo decedenti ſine filiis maſculis, fratres, & ipſorum filios maſculos excluſa filia, id videtur feciſſe ratione conſeruandæ agnationis, nec excluſio fæminæ, & maſculinitatis qualitas expreſſa, propter aliud videtur appoſita, lib. 2. cap. 4. num. 92.
- Teſtator in codicillis, non censetur receſſiſſe à voluntate & diſpoſitione facta in teſtamentis, lib. 2. cap. 4. num. 119.
- Teſtatoris vltima voluntas aut diſpoſitio, quare ex alterius voluntate pendere non poſſit, lib. 2. cap. 6. num. 21.
- Teſtator non poteſt directè, nec per indirectum diſponere contra leges, vel aliter quam ipſæ diſponunt, lib. 2 cap. 13. num. 20.
- Teſtatoris voluntes ſeruari non debet, nec eſt ſequenda, etiam per filium, quando eſt ea, in quibus diſponere non poteſt, nec grauamen adiicere, ibidem, numero vigeſimo primo.
- Teſtator præſumitur in dubio conformare voluiſſe ſuam diſpoſitionem cum diſpoſitione Iuris communis, & faciendo maioratum ſimpliciter, ſuos deſcendentes, & conſanguineos, eo iure, eóque ordine ad ſucceſſionem admittere, quo de iure admitti debent, lib. 2. cap. 22. num. 10.
- Teſtator ſi relinquat bona propriæ agnationi, ſeu familiæ, & talia verba proferat, quæ videantur tractum ſucceſſiuum denotare, maioratum perpetuum inſtituere cenſebitur, et ſi verbo maioratus vſus non fuerit, lib. 2. dicto cap. 22. num. 29.
- Teſtatoris verba credendum non eſt, otiosè, aut ſine effectu prolata, ſed potius ſic debent intelligi, vt aliquid operentur, libro 2. cap. 24. num. 7.
- Teſtator quem honorauit, & commodo hæreditatis affecit, iure optimo & onerare potuit, ibid num. 12.
- Teſtator, ſi fratre, aut alio conſanguineo hærede ſcripto, petierit ab eo, aut illi commiſerit & mandauerit, vt ex bonis ſuis, vel aliqua parte eorum inſtituat, ſiue faciat maioratum in aliquem ex filiis, aut filiabus: an frater, vel conſanguineus teneatur præcisè ordinem literæ, ſiue ſcripturæ ſeruare, & conſequenter filiis maſculis exiſtentibus eligere, aut nominare aliquem ex eis ad maioratum, an verò filio maſculo prætermiſſo, in filia fœmina maioratum inſtituere valeat, libro ſecundo, cap. 26. per totum.
- Teſtator, qui in ordine ſuccedendi ad maioratum, aut in vocatione ſpeciali, quam ipſe fecit, prærulit filium maſculum filiis fœminis, credendum eſt, quod etiam voluerit, vt is, cui electionem commiſit, etiam liberè, eundem ordinem ſeruare teneatur, & maſculo præferre debeat fœminis, quas ipſe in defectum maſculorum vocauit, ibidem, numero 18.
- Ad teſtatoris enim defuncti voluntatem probandam, nulla eſt in iure certa magis regula, aut ſecurior doctrina, quam ea, quæ ſumitur ex ipſius expreſſa diſpoſitione, quæ totum facit, ibid num. 19.
- Tutiórque interpretatio eſt, qua ſcriptis in teſtamento adhæremus, ibid. num. 20.
- Teſtator, qui in vocatione ſpeciali, quam ipſe fecit, filiabus, aut fœminis iam natis & cognitis, filios, aut maſculos naſcituros ex. preſſim prætulit, & ſic non cognitos; credendum eſt, quod ſemper illos præferre voluerit in aliis clauſulis præcedentibus, in quibus electionem alteri commiſit, libro 2. dicto cap. 26. numero 23. & 24. 25. 26. & 27. vbi latius id probatur, & ratio redditur.
- Teſtatoris diſpoſitio recipit interpretationem à iure & conſuetudine, atque rei de qua agitur natura, ibi. 2. cap. 26. num. 37.
- Teſtator, aut maioratus inſtitutor, in dubio ſe referre videtur ad leges, ſtatura, & conſuetudines eius loci, aut regionis, in qua teſtatur, aut maioratum inſtituit, ibidem, numero 38.
- Teſtator, quando committit alteri, vt pro eo maioratum, vel meliorationem faciat in aliquem filium, an ſufficiat, quod commiſſarius coram teſtibus dicat, ſe velle eligere ad maioratum talem filium, lib. 2. dict. cap 26. numero 88.
- Tempus ſolum, licet non ſit modus tollendæ, aut inducendæ obligationis, cum aliis tamen adminiculis vtrumque poteſt operari, lib. 2. cap 13. n. 45.
- Tertium bonorum, legitimam eſſe filiorum præciſam, extraneorum reſpectu, ſed inter ipſos filios, & deſcendentes voluntariam, ita vt cui velint parentes, poſſint tertium relinquere, dummodo ex ipſorum diſpoſitione ad extraneos non perueniatur exiſtentibus filiis, aut dcſcendentibus eorum, lib. 2. cap. 13. numero 27.
- Text. in cap. cum ibi de teſtamentis, non loqui de captatoria voluntate, ſed de diſpoſitione, quæ in alterius arbitrium, aut voluntatem confertur, lib. 2. cap. 6. num. 9.
- Text. in cap. cum tibi de teſtamentis, explicatur, remiſſiuè, ibid. n. 19
- Text. in authent. de hæredibus ab inteſtato §. reliquum, in verſiculo, huiuſmodi vero priuilegium, optime & vere ponderatus, lib. 2. capite 20. num. 21.
- Text. in. l. vnum ex familia. §. ſi de falcidia ff. de legatis ſecundo, nihil obeſſe authoris reſolutioni, lib. 2. cap. 26. n. 64.
- Text. in. l. Gallus. §. & quid ſi tantum. ff. de liberis & poſthumis, communem ſententiam non probare, lib. 2. cap. 27. numero ſexto, vbi eiuſdem. §. verus intellectus adducitur.
- Titulus. ff. quod quiſque iuris in alium ſtatuerit, &c. qualiter, & quomodo procedat, vide, libro 2. capite 5. num. 45. & 46. & num. 61. & 62. & 64.
- Tiraquelli diligentiam, in congerendis vtrinſque partis, tam Ioannis Andreæ ſententiæ, quàm alterius illi contrariæ, deciſionibus, rationibus, & authoribus; non contemnendam, laudandam potius, & notandam, lib. 2. cap. 3. num. 3.
- Is enim author, omnia fere, quæ in propoſito ad ſua vſque tempora ſcripta erant ab aliis, ſtudio, & labore congeſſit in vnum ac multa quidem adduxit, quæ vtranque partem & confirmant, & dubiam etiam reddunt, ibidem num. 4.
- Tiraquelli conſideratio in materia repræſentationis, nouiter expenditur, & probatur per authorem, lib. 2. cap. 20 num. 10.
- Tiberium Decianum, erudite (vt ſolet) tractaſſe materiam, cap. 4. huius libri, lib. 2. dicto cap. 4. num. 183. vbi eiuſdem ſententia, circa contrarietatem Abbatis, & Annaniæ proponitur, & in effectu omnia conſilia recenſentur in vnum quæ de hac re præfatus author ſcripſit.
- Tiberij Deciani conſilium in propoſito. l. fratres. C. de inofficioſo teſtamento, commendatum ab authore, lib. ſecundo cap. 19. numero 8.
- Tiberium Decianum, iniuſte argutum per Menochium, & noue, & vere adnotauit author, lib. 2. cap. 25. num. 55.
- Tranſcribendi vitium, ab authoris natura, & conditione abhorret, libro 2. cap. 8. numero 5.
- Turpes, aut infames perſonæ, quæ dicantur, ad hoc vt inſtitutis eis, poſſit frater quærelare teſtamentum fratris, lib. 2. cap. 19. n. 46. & ſequentibus.

- V

- VBertini Zuccardi concordia adducitur, & per authorem probatur, lib. 2. cap. 4. numero 162.
- Vbertini Zuccardi concordia, aut diſtinctio explicatur, ibid. num. 164.
- A verbis legis, ad verba teſtatoris, validum eſt argumentum, libro 2. capite 11. numero 21.
- Verbum, quod prælationem denotat, etiam in vnica perſona non impropriè cadit. quando ſubiecta materia id ſuadet, vel diſpoſitio ita apte verificatur in vna, fictu in pluribus, lib. 2 cap. 13. num. 22. & vide num. ſeq. vbi id explicatur.
- Verbum conſanguineos, & coniunctos ſunt verba collectiua, lib. ſecundo cap. 22. numero 31.
- Verba collectiua ſunt, quæ de ſua natura apta ſunt comprehendere plures, & diuerſas perſonas, in pluribus & diuerſis gradibus exiſtentes, ibid. n. 32.
- Verba licèt talia ſint, quod perpetuitatem denotare videantur, tamen aliquando reſtringuntur, vt inter perſonas ramum nominatas videantur relata, etiamſi ratio generalis, aut realis fuiſſet adiecta, lib. 2. capite 22. numero 48.
- Verbum poteſt, non inducit neceſſitatem, ſed voluntatem, libro 2. capite 22. numero. 55.
- Sub verbo linaje, aut agnationis, comprehenduntur omnes collaterales, & cenſentur vocati in diſpoſitione ipſius fauore facta, lib. 2. cap. 22. num. 88.
- Verba teſtatoris, credendum non eſt, quod otiosè, aut ſine effectu ſint prolata, ſed potius ſic debent intelligi, vt aliquid operentur, lib. 2. cap. 24. num. 7.
- Verba illa, hijo, ô hija mayor, in diſpoſitione, aut electionis conceſſione appoſita, ordine ſucceſſiuo intelligenda, & primo loco nominatum præferendum, maſculúmque ante fœminam admittendum, etiamſi fœmina ætate maior ſit, & natu maior filius ſit vocatus, lib. 2. cap. 26. num. 34. & vide num. ſeq.
- Verbum entre, latine inter, diſtribuit æqualiter facultatem eligendi eodem tempore inter filios & filias, lib. 2. capite 26. numero 58.
- Verba licèt enuntiatiua ſint, probant nihilominus in caſu authori propoſito electionem, nominationem, ſeu inſtitutionem antea factam, libro ſecundo, dicto cap. 26. num. 68.
- Verba enuntiatiua eius, quod tempore enuntiationis, aut aſſertionis eſſe poteſt, plene probant, libro ſecundo, dicto capite 26. num. 69.
- Verba enuntiatiua omnino probant, quando enuntiatio pertinet ad rem, quæ pendet ex declaratione animi enuntiantis, ibidem, numero 70.
- Verba enuntiatiua, quando ſcienter proferuntur ſuper eo, ſuper quo partes ſibi poſſunt præiudicare, ſic probant vt non admittatur probatio in contrarium, ibidem, numero 71.
- Verba enuntiatiua quæ ſint, ibidem, numero 73.
- Verba diſpoſitiua quæ dicantur, ibidem, numero 74.
- Verba aſſertiua qualiter proferantur, ibidem, num. 75.
- Verba enuntiatiua propter aliud emiſſa, regulariter diſpoſitionem non inducunt, libro 2. dicto capite 26. num. 76. vbi latius explicatum, ac etiam limitatum traditur, remiſſiue.
- Verba enuntiatiua, quoties proferuntur per tempus præteritum, aut id, quod enuntiatur, eſt præteriti temporis, diſpoſitionem inducunt, ibidem, num. 77.
- Maxime, ſi ipſemet qui refert, & enuntiat aliquam ſuam voluntatem de præterito, talis eſt, quod poſſet adhuc ex integro illam facere, & ſic diſponere, ibidem, numero 78.
- Verba enuntiatiua diſpoſitionem inducunt, quando proferuntur ſuper his, quæ dependent à voluntate partium, & ſuper quibus poſſunt libere diſponere, ibidem, numero 79.
- Verba enuntiatiua diſpoſitionem inducunt quoties id quod enuntiatur, neceſſarium eſt ad id, de quo agitur, ibidem numero 80.
- Verba enuntiatiua, quoties per modum cauſæ proferuntur, diſpoſitionem inducunt, ſicut ſi eſſent diſpoſitiua, ibidem, numero 81.
- Voluntas teſtatoris in ſubſtitutionibus talis eſſe præſumitur, qualis fuit in inſtitucionibus, vnde ſequens ſubſtitutio debet regulari, & intelligi ſecundum qualitatem prioris, lib. 2. cap. 4. num. 12.
- Voluntates hominum variæ, & diuerſæ ſunt, lib. 2. cap. 4. numero 48.
- Cùm poſſit teſtator cum diſpoſitione legis ſe conformare, vel ſua diſpoſitione facere ceſſare diſpoſitionem illius, fœminas excludendo, vel non, ibid. num. 49.
- Poſſit etiam diuerſimode ſuam diſpoſitionem facere, aut generalem, aut ſpecialem, aut limitatiuam, & reſtrictiuam, aut reſpicientem aliquid ſubſtantiale ipſius diſpoſitionis, vel accidentale, aut expreſſam, vel tacitam, ibidem, num. 50.
- Voluntas ex coniecturis collecta, expreſſa voluntas dici ſolet, libro ſecundo, capite 4. numero 55.
- In voluntate defuncti interpretanda ſæpe decipimur, libro ſecundo, capite 4. numero 56. & 57.
- Voluntatis teſtatoris interpretatio, plena periculi eſt, & perſæpe in illius cognitione errare ſolemus, ibid. num. 58. & 59.
- Voluntas teſtatoris, quoties expreſſa non fuerit, aut clara, incerta potius, & obſcura, atque ex coniecturis colligenda, cautiſſime agendum eſt, vt plura attendantur, quæ vt interpretatio congrua dicatur, neceſſaria ſunt, & pleniſſime adnotata, remiſſiue, ibid. num. 61.
- In voluntate defuncti coniecturanda, quæ coniecturæ arrendi debeant, lib. 2. dict. cap. 4. num. 62. 63. & 64.
- Voluntas teſtatoris, in liberam alterius voluntatem, aut in arbitrium, an, & quando poſſit relinqui, libro ſecundo, capite 6. per totum.
- Voluntas cuiuſque teſtatoris, vt alterius diſpoſitioni poſſit committi, etiam libere, lege, vel ſtatuto effici poteſt, ibidem, numero 31.
- Voluntas vltima defunctorum, late, begnignéque interpretari debet, atque modis omnibus obſeruari, libro ſecundo, capite trigeſimo, numero 19. & vide numero 21. vbi id explicatur.
- Voluntas incerta non attenditur, vt recedatur ab eo, quod eſt certum, libro ſecundo cap. 20. num. 29.
- Voluntas teſtatoris in fideicommiſſis, & maioratibus ex coniecturis induci poteſt, iliáque obſeruari debet, modò vrgentes, & neceſſariæ coniecturæ interueniant, libro ſecundo, capite vigeſimo ſecundo, numero 70. & vide numero 71. & ſequent. vbi id explicatur.
- Voluntate expreſſa, nulla coniectura potentior eſſe poteſt, ibid. num. 73.
- Voluntas, quæ ex expreſſis in teſtamento colligitur, ita obſeruari debet, ac ſi expreſſim, & nominatim expreſſa fuiſſet, lib. 2. cap. 22. num. 76.
- Voluntas teſtatoris in teſtamentis totum facit, & omnino obſeruanda eſt, lib. 2. capite 24. num. 6.
- Voluntatem teſtatoris non obſeruans, omni commodo ab illo prouenienti, priuari debet, ibid. num. 8.
- Voluntate & diſpoſitione teſtatoris in hæredem collata, effici poteſt, quod pacto, & conuentione contrahentium effici poſſe dicitur, in ſpecie authentic, hoc niſi debitor. Cod. de ſolutionibus, libro ſecundo, capite 24. numero nono & decimo & vndecimo & duodecimo.
- Voluntas & poteſtas in quocunque actu requiritur, quæ duo actum perficiunt, lib. 2. capite 26. num. 4.
- Voluntas teſtatoris obſcura, ex aliis in teſtamento expreſſis declaratur, libro ſecundo, capite 26. num. 16.
- Voluntas ab initio qualis fuerit, ex actu ſequenti, aut verbis ſequentibus declaratur, ibid. num. 17.
- Voluntas non minus deducitur, ſeu colligitur ex factis, quam ex verbis, imo porentius demonſtratur, & probatur factis, quam verbis: quia facta effectum oſtendunt, verba aliquando contra voluntatem proferentis ſunt, libro ſecundo, capite 26. num. 87.
- Vſura licèt omni iure prohibita ſit, diuino, naturali, canonico, & Regio, ac etiam ciuili, iuxta declarationem communem intelligendo: tamen intereſſe lucri ceſſantis, & damni emergentis prohibitum non eſt, vt latius explicatur, lib. 2. cap. 1. num. 13. & ſequent. vſque ad num. 22.
- Vtile per inutile non vitiari in his, que ſeparationem recipiunt, libro 2. cap. 7. numero 27.
- Idem eſſe in perſonis, ibid. num. 28.
- Et in teſtamentis, ibid. num. 29.
- Vtile per inutile quando vitietur, plenè explicatum, remiſſiuè, ibid. num. 30.

FINIS