D. Ioannis Del Castillo Sotomayor I.C. Nobilissimi; Olim Complvtensis Academiæ Antecessoris Primarii; Postmodùm in Gallæciano, Hispalensi, & Granatensi Auditoriis, Regiísque Curiis, successiuè Senatoris Amplissimi; Demum in Supremo Dominicæ Rei, siue Patrimonij Regij Senatu Consiliarij præstantissimi; Opera Omnia, Sive Qvotidianarvm Controversiarvm Ivris Tomi Octo
author: Juan de Castillo Sotomayor
source date: 1658
edition published: 2022-11-02
language: en
availability: Dieses Werk bzw. dieser Inhalt wurde digitalisiert durch die Akademie der Wissenschaften und der Literatur, Mainz und steht unter einer Creative Commons Lizenz: Namensnennung 4.0 International (CC BY 4.0). This work or content, respectively, was digitized by the Akademie der Wissenschaften und der Literatur, Mainz, and is licensed under the terms of a Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0). Esta obra respectivamente este contenido ha sido digitalizado por la Akademie der Wiss (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0)

D. IOANNIS DEL CASTILLO SOTOMAYOR I.C. NOBILISSIMI; OLIM COMPLVTENSIS
academiæ antecessoris primarii ; Poſtmodùm in Gallæciano, Hiſpalenſi, & Granatenſi Auditoriis, Regiíſque Curiis, ſucceſ ſiuè Senatoris Ampliſ ſimi; Demum in Supremo Dominicæ Rei, ſiue Patrimonij Regij Senatu Conſiliarij præ ſtantiſ ſimi;
QVOTIDIANARVM CONTROVERSIARVM IVRIS LIBER TERTIVS:
IN QVO DIVERSÆ ET VTILISSIMÆ QVÆSTIONES AD VSVM Forenſem accommodatæ explicantur, & accuratus De Ivre Repræsentationis , circa fideicommiſ ſarias, & primogeniorum ſucceſ ſiones, tractatus inferitur.
OPVS REVERA PRAGMATICIS FORENSIBVS vtiliſ ſimum, cum Summarijs, & Indicibus, ad ſubleuandum Lectoris laborem, opportunis:
Nunc recèns Typis Lugdunenſibus editum, ab innumeris veteris præli mendis expurgatum, & Characterum varietate diſtinctis allegationibus non mediocri labore adornatum.

LVGDVNI, Sumptib. Lavr. Anisson, & Io. Bapt. Devenet. M. DC. LVIII. cvm privilegio regis .

ARGVMENTA OMNIVM CAPITVM, QVÆ in hoc Volumine Tertio continentur,

Sic abſolutè digeſta vt quilibet vniuerſas materias, quæ in vnoquoque explicantur, facili curſu percipere poßit.

- Cap. I. AD Titulum D. & C. ſi quis aliquem teſtari prohibuerit, vel coëgerit, & leg. 26. 27. 28. & 29. tit. 1. part. 6. vbi earum legum deciſiones exornantur nonnullis, quæ ſcitu quidem & notatu ſunt digna, nec ab alio hactenus fuerant ſic adnotata. Deinde, de teſtatore impedito, aut prohibito teſtari, teſtamentúmve, aut diſpoſitionem antea factam mutare. De eo etiam qui ad teſtandum, aut non teſtandum, aut ſic, vel certo modo diſponendum, aut non diſponendum, vi, metu, vel dolo, aut blandis verbis ſuggeſtionibúſve, aut inſtigationibus, ſiue aſsiduis, & importunis precibus eſt inductus. Item de eo, qui propter metum reuerentialem, vel ad ſuaſionem eius, cui reuerentiam debet, aut etiam coniunctorum ad teſtandum, vel non teſtandum, aut certis modis de rebus ſuis diſponendum adducitur. Et an ſolus metus reuerentialis efficiat, quòd aliquis dicatur prohibitus teſtari, vel ita liberè, & ſpontaneè, vt debuit, non teſtatus. Quarum etiam perſonarum reſpectu timor reuerentialis conſideretur? & an legata debeantur hodie poſt deciſionem l. 2. tit. 4. lib. 5. nouæ collect. Reg. ex teſtamento facto per vim, aut per metum, ſiue per doloſas, aut importunas inſtigationes. Ac denique de coniecturis, quibus in propoſito, vis, metus, aut fraus colligi valeat, & de modo probationis: diligens equidem, & in vtroque foro neceſ ſaria valde explanatio, qua (vt videbis, lector) prolixa, & originali Scribentium omnium lectura, multa & nouiter & verè digeruntur, quæ nullus antea ſic diſtinctè & dilucidè explicauerat, nec abſque ingenti ſtudio in vnum recenſeri potuiſ ſent. pag. 1.
- Cap. II. Authent. Sacramenta puberum, C. ſi aduerſus venditionem, & cap. quamuis pactum, de pactis in 6. deciſio & materia exornata, atque declarata nonnullis, quæ vtiliſ ſima ſunt, quotidiana, & ab Authore hoc loco dilucidè, atque diſtinctè explicata; vbi præcipuè tractatur, Vtrùm contractus à minore cum iureiurando geſtus, aut renuntiatio facta patri, vel fratribus per filiam, dum nuptui, aut Monaſterio tradebatur, in ampliſ ſima forma, ac etiam cum iuramento, prætextu enormis, aut enormiſsimæ læ ſionis, ſiue ob defectum certiorationis beneficij competentis, retractari & reſcindi debeat. pag. 26.
- Cap. III. Ad explicationem legis 21. 22. & 23. tit. 8. partita, 6. l. 2. tit. 9. de las condiciones generales, lib. 9. nouæ collect. Regiæ. & l. fistulas, §. frumenta, ff. de contrahenda emptione, vbi locati & conducti materia, quod attinet ad conductorem quocumque caſu, aut modo, vtifrui impeditum, vtiliter & notabiliter tractatur; ipſarummet legum deciſio exornatur & declaratur quamplurimis; & in quæ ſtione illa, an conductor, vel alius ſuſcipiens in ſe generaliter caſus fortuitos, cenſeatur etiam ſuſcepiſ ſe inſolitos, aut inſperatos omnino, ſic vt nullius, etiam rariſsimè, aut nunquam contingentis euentu ſe excuſare poſsit, contrariæ opiniones proferuntur: dicta lex partitæ 23 & d. § frumenta, ita fortiter & verè ponderantur, atque declarantur, vt ampliùs cauillari non poſsint. Ac denique nonnullis nouiter & dilucidè, verè tamen & iuridicè adnotatis, in præfato dubio ſententia Authoris proponitur, quæ in futurum cuicumque rem hanc maturè & rectè conſideranti placere debebit.
- Cap. IV. Hypotheca tacita dotis, ſicut præfertur aliis hypothecis tacitis anterioribus non priuilegiatis, an ita expreſsis quoque anterioribus non priuilegiatis præferri debeat? Deinde ſi expreſ ſa ſit, vtrùm anterioribus expreſ ſis ſit praeferenda, & deciſio leg. 33. tit. 13. partita 5. an in hoc caſu aliquid nouum induxerit? an etiam quoad bona quæ ſita poſt hypothecam mulieris, aliquid vltra ius commune præ ſenſerit, iúſve pro fiſco introductum in l. ſi is qui, ff. de iure fiſci, datis eiſdem terminis; an in dote intactum relinquat, quamuis contra dotem non obtineat? Præterea, hypotheca competens arrhis, & donationi propter nuptias, an habet priuilegium prælationis, ſicut dos? vbi expenditur lex 29. in fine, titulo 13. partita 5. & nouè diſcutitur quid dicendum ſit, quando ex cauſa remunerationis, vel à viro ignobili, aut ſene vxori nobili, aut iuueni donationem propter nuptias ante matrimonium, vel poſt, factam eſ ſe conſtiterit, & nouiter conſideratis, maturéque, & diſtinctè perſpectis nonnullis, quæ (vt videbis lector) nullibi erant antea ſic ſcripta: propoſita omnia dubia, ſic accuratè, & verè reſoluuntur, vt tam de iure communi, quâm de iure Regio abſoluta in futurum, & diligens maneat reſolutio, nec ampliùs hiſce de rebus dubitandi locus eſ ſe poſ ſit. pag. 61.
- Cap. V. Ad explicationem leg. 7. titulo 11. partit. 6. vbi illius legis verus & germanus ſenſus, veráque ratio dilucidè aſ ſignatur; eiuſdem deciſio nonnullis, & nouiter, & notabiliter exornatur; & in quæ ſtione illa, vtrùm legitimam filius amittat propter inuentarium non confectum, quæ hucvſque ab aliis ſcripta erant, recenſentur in vnum; diſtinctione, & reſolutione adnotantur quamplurima, quæ ſcitu quidem, & notatu ſunt digna. Et tandem agitata quæ ſtione altera, an legitima filiorum de iure naturali, aut ciuili procedat? & an lege, ſtatuto, conſuetudine, aut Principis reſcripto tolli poſ ſit; & in illa conſideratis nonnullis, quæ alibi non inuenies ſic adnotata, nec ſcripta, dubium ſuperius abſolutè & verè, atque originali Scribentium omnium lectura declaratum relinquitur. p. 69.
- Cap. VI. Ad explicationem leg. 53. titulo 5. partita 5. verſiculo, Otroſi dezimos, vbi illius legis verus, & germanus ſenſus adducitur. L. 2. C. de commun. rerum alienat. & l. 1. C. de vendit. rerum Fiſcal. cum priuato communium lib. 10. deciſio, & priuilegium Principis, vt ſi habeat rem communem cum alio, poſ ſit vendere eo inuito: noua, & notabili quamplurimorum reſolutione exornatur. Ac denique antiqua illa, vulgatiſ ſima quæ ſtio, vtrùm poſ ſit Princeps de plenitudine poteſtatis aliquem cum cauſa, vel ſine cauſa, dominio rei ſuæ priuare, tractatur, & permultis Authoribus in vnum congeſtis; Hippolyti Riminaldi conſil. 45. ex num. 41. vſque ad num. 91. lib. 1. ideò commendatum hoc loco, quod ipſemet Author, eruditè (vt adſolet) & plena manu ſcripſerit; Angeli fundamentis concludenter ſatisfacit, omniáque in præfato dubio neceſ ſaria abſolutè annotauit. p. 82.
- Cap. VII. Ad explicationem l. 14. in verſic. fin. tit. 4. partita 6. vbi de intellectu illius legis dilucidè, atque ex propoſito agitur, ipſius difficultas perpenditur; aliorum interpretationes dubiæ relinquuntur; & quæ ſtio illa, vtrùm valeat præceptum de contrahendo cum conſanguinea intra quartum, vel intra ſecundum gradum coniuncta, ſiue ſimpliciter ſiue ſub conditione, ſi Papa diſpenſauerit, adiiciatur? abſolutè & diſtinctè explicatur. Deinde vulgatum illud Doctorum aſ ſumptum, quod impoſ ſibile reputetur id, quod à Principis voluntate dependet, falſum eſ ſe; nec etiam diſtinctione communi Doctorum componendum, meliùs quàm antea fuiſ ſet, demonſtratur hoc loco; & omnia quæcumque in propoſito iura ſunt, ſingulariter, & verè enucleantur. Ac demum inquiritur, cum in teſtamento, aliáve diſpoſitione præceptum, aut conditio apponitur, quæ ex facto, aut voluntate Principis pendet, ſiue quæ non alias adimpleri valeat, quàm ſi Princeps voluerit; vtrùm teneatur quis id à Principe poſtulare, ac vt obtineat, diligenter inſiſtere, & quicquid in eo ſit facere, quorundam traditiones in propoſito confutantur, l. 2. §. tractari, verſic. finge autem ff. ad Tertull nouiter, & verè explicatur, & in effectu per totum caput quamplurima traduntur, quæ notabilia quidem ſunt, nec alibi inuenies, etſi hucvſque Scribentium omnium traditiones perlegeris. p. 88.
- Cap. VIII. Mutuans ad refectionem alicuius rei, & merces vendens, habita fide de pretio; vtrùm acquirat ius hypothecæ in ipſa re, vel mercibus? Item qui mutuauit pecuniam ad aliquam rem emendam, an eam obligatam habeat à iure, vt prioribus etiam hypothecis debeat præferri? & an hoc procedat etiam reſpectu dotis prioris: vulgata equidem, & multis in locis ab Scribentibus agitata, ſed hîc aliter, quàm cæteri faciant, explicata dubia. Et ibidem legibus 26. & 28. & 29. & 30. tit. 13. part. 5. ſingulariter enucleatis, aliorum traditiones reiiciuntur, & nonnulla nouiter & verè adnotantur, quibus ampliùs hiſce de rebus dubitandi occaſio, cuicunque videbitur omnino ſublata. p. 101.
- Cap. IX. Pactum de futura ſucceſ ſione, aut de hæreditate patris, vel alterius cuiuſque viuentis certo modo habenda, ſeu diuidenda, vſque adeò non valere, vt nec iuramento firmetur, idque tam de iure Canonico, quàm de iure Ciuili, ac etiam de iure Regio procedere, prout hoc cap. latiſ ſimè probatur, & multorum doctrinis exornatur. Deinde, ipſummet pactum de hæreditate viuentis, an valeat in foro conſcientiæ? An etiam pactum mutuæ ſucceſ ſionis initum inter aliquos, iuramento firmetur? exactè, & dilucidè explicatur. Et in caſu occurrenti, Authoríque commiſ ſo, ipſius reſponſum ſeu conſilium hîc tranſcribitur; & nonnulla adnotantur per eundem, quæ ſic congeſta, & diſtinctè adnotata, antea non erant. pag. 106.
- Cap. X. Ex l. perfecta donatio. C. de donationibus, quæ ſub modo. Vbi in propoſito illius legis, quod perfecta donatio conditiones poſtea non capiat; quamplurima variis in locis ſcripta, & per Doctores ex eo textu deſumpta in vnum congeruntur: & nonnulla adnotantur per Authorem, quæ in praxi conducibilia, & tam in primogeniis, & vinculis, quàm in meliorationibus, & aliis diſpoſitionibus vtilia eſ ſe poterunt, nec alibi hucvſque ſic elaborata inueniuntur. Inter alia tamen, id principaliter actum; an ſcilicet, & quando maioratus primus inſtitutor, ſiue alius eiuſdem poſſeſ ſor, aut ſucceſ ſor quicunque antiquas conditiones aliquo modo alterare, ſiue modificare, aut aliquid de nouo adijcere poſ ſit? Quid etiam quando ex propriis bonis aliquid adiunxerit, propriave bona libera addiderit, aut donatarium inter viuos, in teſtamento hæredem inſtituerit? Quando etiam perplexitas, ſiue repugnantia diſ ſolui debeat, ſecundum veriſimilem mentem teſtatoris? Ac denique D. Franciſ. Sarm. aduerſus Socin. & Did. de Couar. ſententia, vt perfectæ donationi, nec modus, nec conditio, nec grauamen etiam incontinenti adiici poſ ſit, concludenter & verè corroboratur. p. 114.
- Cap. XI. Filio in tertia parte bonorum à parentibus meliorato, vtrum poſ ſit dari ſubſtitutus vulgaris, aut pupillaris extraneus; deſcendentibus, aſcendentibus, vel tranſuerſalibus extantibus; ſiue ordo, & forma in l. 37. Tauri præ ſcriptus, in ſubſtitutionibus huiuſmodi alterari? vbi in propoſito huius quæ ſtionis, nonnulla adnotauit Author, ad quæ cæteri huius Regni Scriptores non ſic animaduertebant. Ibidem etiam, an ſubſtitutio vulgaris tollat exiſtentiam ſuitatis, breuiter declarauit. p. 124.
- Cap. XII. Maioratui, vel fideicommiſ ſo bona ſubiecta poſ ſidens, ſi Religionem capacem, aut incapacem bonorum in communi profiteatur, vtrùm ſequens vocatus, vel ſubſtitutus admitti debeat ſtatim, non expectata morte naturali, ac ſi maioratus poſ ſeſ ſor, vel fideicommiſ ſo grauatus, Monachus effectus verè deceſ ſiſſet? an etiam fructibus, & commoditatibus maioratus eiuſdem, aut fideicommiſ ſi illicò fruatur, vel interim dum Monachus naturaliter viuit, monaſterium, vel ſucceſ ſores alij ab inteſtato, aut ex teſtamento ante ingreſ ſum, vel ante profeſſionem Religionis facto, fruendi bonis omnibus ius obtineant. Quid etiam, ſi maioratus poſ ſeſ ſor, aut fideicommiſ ſo grauatus, in præiudicium ſequentis vocati, aut ſubſtituti, ius ſuum alteri vendiderit, ceſ ſerit, aut donauerit ante ingreſſum, vel ante profeſ ſionem Religionis? vbi nouè inſiſtit Author circa traditionem Baldi, in conſilio 280. Factum tale, libro primo, ad quam cæteri non ſic animaduertunt; & Baldi eiuſdem conſilium 389. eod libro, rectè ad propoſitum expendit: de renuntiatione etiam primogenituræ aliqua dicit notanda, & vtrum profeſ ſione Religionis extingui debeat ius fructuum, commoditatúmve, aut prouentuum maioratus, quod alicui antea conceſ ſum fuerat, vel pro vita naturali Monachi duret, noua, & ſingulari diſtinctione declarat? Quid etiam dicendum ſit de iure Monacho ad vitam competenti? & an profeſ ſione, ſicut morte naturali eiuſdem extinguatur: optimè, ac etiam nouè aperit. Prætereà, an in dubio, in diſtinctéque videantur maioratuum inſtitutores ab eorum ſucceſ ſione Monachos, & Monaſteria excludere, regularitérque: tum ex natura, & fine primogeniorum; tum etiam ex præ ſumpta eorundem inſtitutorum mente, & intentione id intelligi debeat, quamuis expreſ ſum non fuerit: vbi & de conſilio Decij 259. num. 2. ſingulariter agitur, & contenditur; nec deciſionem, nec rationem §. Cornelio Fœlici, l. Statius, Florus, ff. de iure fiſci, Hiſpanorum primogeniis conuenire, nec Monachi, aut Monaſterij in eiſdem ſucceſ ſioni ſuffragari. Denique ſi in legibus, ſtatutis, contractibus, ſententiis, teſtamentis, conceſ ſionibus, & aliis diſpoſitionibus quibuſcunque indefinita mentio mortis fiat, an intelligatur de morte naturali, vel de morte ciuili, vel de vtraque, & quibus in caſibus mors ciuilis æquiparetur naturali: abſoluta equidem, diligens, atque notanda explanatio. p. 128.
- Cap. XIII. Subſtitutionis vulgaris ius, vtrum iure tranſmiſ ſionis ex capite iuris deliberandi, vel ex potentia ſanguinis potentius eſ ſe debeat; ſiue (quod idem eſt) an decedente inſtituto, præferatur in hæreditate agnoſcenda ſubſtitutus, vel inſtituti hæres ex iure tranſmiſ ſionis. Quid etiam, ſi tranſmiſ ſionis ius ex potentia ſuitatis contingat: vbi hac in re contrarietas, & varietas Scribentium oſtenditur, multáque nouiter & verè adnotantur, quæ ſic non erant per alios animaduerſa. p. 157.
- Cap. XIV. Ad explicationem §. Augerius, l. qui Romæ, ff. de verborum obligation. vbi quæ in propoſito eius textus hucvſquè diuerſimode, variiſque in locis ſcripta erant, diſtinctè, & breuiter commemorantur, Recentiorum omnium ſubtilitates, excogitatæque, & argutæ magis, quàm veræ interpretationes, nouiter, & ſubtiliter confutantur; ac denique communi ſententia ab eorum impugnationibus, qui ipſummet Iureconſultum Scæuolam arguere, atque carpere non dubitarunt, reddita immuni: ſiue aliter & melius, quàm cæteri hactenus feciſ ſent, exornata, & defenſa: l. etiam fideiuſ ſor obligari 17. §. fin. ff. de fideiuſ ſoribus, deciſione explicata: nonnulla in propoſito adnotantur per Authorem, quæ ſic enucleata, atque elaborata, nullibi antea fuerant. p. 164.
- Cap. XV. A ſucceſ ſione maioratus non ſimpliciter, aut perpetuò, ſiue non abſolutè, & indiſtinctè, ſed propter aliquam rationem, vel cauſam, aliquóve caſu, aut qualitate ſuperueniente, excluſo eo, qui prius ad ſucceſ ſionem inuitatus fuerat, ſi caſus, vel qualitas ſuperueniat, an perſonalis tantum, an verò realis, & linealis excluſio cenſeri debeat? Deinde, ſi ſequens in gradu, vel proximior eo caſu vocetur, quis dici debeat proximior, & vtrum deſcendens ex eo, qui prohibetur ſuccedere, vel propter aliquam rationem, in euentúmve alicuius caſus à ſucceſ ſione repellitur, admitti debeat, vel repelli; ſiue an dici poſ ſit ſequens in gradu, vel non? Regulariter etiam, cum à ſucceſſione maioratus aut fideicommiſ ſi aliquis excluditur, vel cum ſuccedere prohibetur; an omnes ab eo deſcendentes excluſi cenſeantur, vel ſuccedere prohibiti abſolute? Quid ſi ratio excluſionis, vel qualitas ob quam excluditur, in eius deſcendentibus ceſ ſaret, aut ſi excluſio ipſa perſonalis eſ ſet, deſcendentésve ex propria perſona, aut vocatione, ſiue ex proprio iure ſucceſ ſionem prætenderent? Sed & excluſa filia, quando cenſeatur excluſus nepos, & de intellectu theoricæ, ſeu doctrinæ Bartoli in propoſito; ibidem etiam, Angeli, Pauli Caſtrenſis, Philippi Cornei, Hippolyti Riminaldi, Iacobi Menochij, Sylueſtri Aldobrandini, Telli Ferdinandez, & aliorum traditiones, ſic ponderatæ, atque exornatæ, vt vtilitatem contineant, & futuris aliis negotiis contingentibus prodeſ ſe valeant. Denique caſus, vel qualitas ſuperueniens, quæ tunc ſucceſſionem impediret, an noceat ei, qui antea legitimè, ſiue tempore habili ſucceſ ſerat? Vbi in facti contingentia conſultus, de iure reſpondit, & primus quidem omnium ſcripſit Author, eiúſque conſilium, prout editum fuit, tranſcribitur hoc loco, & quàmplurima diligenter, & accuraté explanata relinquuntur. p. 169.
- Cap. XVI. Depoſitum quid, & quare fiduciæ iudicium dicatur, nec compenſationis exceptionem admittat? poſ ſeſ ſionem, aut dominium rei depoſitæ an in depoſitarium transferat; & quid in ſequeſtrum? Qualiter etiam regulare, & irregulare depoſitum differant, & quos effectus vtrumque producat? Deinde, an depoſitum maneat pactione adiecta, vt tantundem reddere, vel vti pecunia, aut re depoſita liceat? An etiam Bancharij noſtri temporis ſint verè depoſitarij, & eorum fideiuſ ſores illis teneantur, qui de pecunia intereſ ſe percipiunt? Vbi nonnulla inuenies, ſingulariter, verè adnotata, atque elaborata, & rem hanc breuitate, & reſolutione explanatam. Demum, & principaliter inquiritur, vtrùm res ſuas, vel pecunias apud alium deponens, cæteris creditoribus præferendus ſit circa actiones perſonales, vel reales; ſiue an habeat ius prælationis contra bona depoſitarij falliti? Et de intellectu l. ſi hominem 7. §. quoties ff. depoſiti, l. ſi ventri, §. in bonis. ff. de priuilegiis creditorum, & l. 2. & 9. tit. 3. part. 5. & nonnullis caſibus diſtinctè, & verè conſtitutis, dubium hoc, tam de iure communi, quàm de iure Regio partitarum, vtiliùs, quàm antea fuiſ ſet, remanet diſ ſolutum, atque explicatum. pag. 186.
- Cap. XVII. Inſtitutus in re certa, nullo dato cohærede vniuerſali, vel dato nolente, aut non valente hæreditatem adire, ſiue ante teſtatorem decedente, iure noſtro Regio, ac poſt deciſionem l. primæ, titul. 4. lib. 5. nouæ collect. Regiæ, nunquid habeatur loco hæredis? an loco legatarij? Vtrùm etiam vniuerſam conſequatur hæreditatem, & rei certæ mentio detrahatur? an rem ipſam in qua eſt inſtitutus, dumtaxat, ſic vt reliquum hæredibus legitimis, ſiue ab inteſtato ſucceſ ſoribus debeatur: difficilis equidem, & neceſ ſaria, dilucidè tamen & plenè elucidata quæ ſtio. Vbi & Burgenſis Salon de Paz opinio, aduerſus Ioannem Matienzum, & Neotericos alios, nouè defenſa, & recepta; eorundem argumentis verè, & concludenter satisfactum; & plures caſus, quàm antea fuiſ ſent, diſtincti, & conſiderati per Authorem. Deinde inſtitutus in re certa, an, & quibus caſibus, ſiue quarum rerum reſpectu, & effectu habeatur loco hæredis, vel loco legatarij; & de materia, & ratione ad textum in §. ſi ex fundo, l. primæ, ff. de hæred. inſtit. cum concordantibus, ſtrictè & accuratè actum, & permulti Authores commemorati, qui eiuſdem §. materiam latiſſimè tractarunt, atque exornarunt? Demum de prædictis omnibus quod attinet ad forum interius, ſiue conſcientiæ: & vtrùm inſtitutus in re certa, habere debeat reliqua bona, quando teſtator hoc prohibuit; expreſ ſáve teſtatoris diſpoſitione, & prohibitione, vtrùm ceſ ſet diſpoſitio dicti §. ſi ex fundo, ſiue ius accreſcendi in hac materia? an etiam regulariter, & quare illud fuerit introductum? Dyni, Bartoli, & aliorum Authorum contrarietas proponitur, & Dyni opinio contra Bartolum ſuſtinetur. p. 198.
- Cap. XVIII. Pœnas negantium, & de mendacio conuictorum, permultas eſ ſe in iure, quæ diffusè, remiſ ſiuè tamen enumerantur hoc capite. Ac præcipuè agitatur, qualiter, & quibus caſibus locum habeat pœna conſtitutionis legis finalis, ff. de rei vendicatione: nonnulla ad propoſitum eiuſdem adnotantur, legis 3. tit. 3. part. 3. deciſioni applicantur, & permultis aliis commemoratis, Fuluij Paciani locus commendatur. Deinde, vtrùm negans rem habere, quam exhibere rogatur, ſi non conſtet ad eum perueniſ ſe, poſ ſit iure negare, & eius aſ ſertioni iuratæ credatur, tam ſi extet, quàm ſi non extet ſuſpicio, rem ad eum perueniſ ſe, vel ſi ipſe fateatur rem perueniſ ſe, ſed dicat amiſ ſiſ ſe eam? vbi Franciſci Burſati conſilium 354. volum. 4. expenditur in terminis. Tandem, inſtrumentum amiſ ſum eſ ſe; quo pacto, quibúſve modis, aut teſtibus probari poſ ſit? an etiam iuramento probari valeat? & de materia l. fin. C. de fid. inſtrumentorum, remiſ ſiuè actum hoc loco. pag. 216.
- Cap. XIX.

- 1. Repræ ſentationis materiam circa ſucceſ ſiones legales, teſtamentarias, fideicommiſ ſarias, feudales, emphyteuticarias, & primogeniorum, ſiue maioratuum permultos Authores tractaſ ſe, qui hoc capite commemorantur, & ingenti ſtudio congregantur. p. 218.
- 2. Repræ ſentationis diffinitiones quamplures referuntur, ac vera & noua diffinitio traditur, & ibidem nonnullæ regulæ, ſiue obſeruationes generales in hac materia proponuntur.
- 3. Repræ ſentatio, vtrùm per rationem fictionis, potiùs quàm priuilegij accipi, ac diffiniri debeat; ſiue lex dum repræ ſentationem introduxit, vtrùm fingendo proceſſerit? vbi Doctorum contrariæ ſententæ proferuntur, & res hæc dilucidè, & ſubtiliter explanata relinquitur.
- 4. Repræ ſentatio, an in caſibus duntaxat à iure expreſ ſis admitti poſ ſit, & propterea ei in dubio locus non ſit? an etiam in his ſucceſ ſionibus tantum procedat, quæ iure hæreditario deferuntur, & non in aliis; vbi Doctorum confuſio, & contrarietas ponderatur, & meliùs quàm antea fuiſ ſet, articulus hic declaratur.
- 5. Repræ ſentationis introducendæ, quæ fuerit ratio potiſ ſima, vnde etiam introductionis eiuſdem neceſ ſitas effluxerit: quo denique iure repræ ſentatio, & eius effectus proceſ ſerint, & vbi dicimus per repręſentationem filium ingredi locum patris, an gradus repræ ſentari potiùs, quàm corrumpi dicatur? vbi horum omnium breuis, & dilucida traditur reſolutio, atque explanatio.
- 6. Repræ ſentationis priuilegium quibus perſonis communicatum, ſeu conceſ ſum fuerit: vbi in primis repræ ſentationi locum non eſ ſe inter aſcendentes, & quare. Deinde repræ ſentationis beneficium deſcendentibus communicari, & in infinitum quoad omnes protrahi, idque præcipuè in Hiſpanorum primogeniis, ſiue in vinculis, aut maioratibus perpetuis, prout ſingulariter declaratur. Inter tranſuerſales quoque repræ ſentationem admitti in filiis fratrum cum patruis ſuis ſuccedentibus, in ſtirpes, & non in capita; ſed vltra filios fratrum non porigi; quamuis in primogeniorum ſucceſ ſione, iure Hiſpano, inter tranſuerſales etiam, in infinitum repræſentatio porrigatur, dummodo pater, aut aſcendens repræ ſentatus, ſuccedere poſ ſet, ſi viueret, non alias, prout latiùs probatur. Legis 40. Tauri conſtitutio, quatenus de ſucceſ ſione, atque repræ ſentatione tranſuerſalium, ſeu collateralium loquitur, vtiliter, & ſingulariter explicatur, atque ex profeſ ſo diſcutitur, vtrum repræ ſentatio in maioratibus tranſuerſalibus conceſ ſa, abſque graduum reſtrictione intelligenda ſit? & an procedat, etiamſi ipſimet tranſuerſales à primo inſtitutore maioratus non procedant? Ludouici Molinæ, & Velaſquez Auendañi ſententiæ contrariæ proferuntur; & Ludouici Molinæ opinione retenta, egregiè admodum articulus hic diſ ſoluitur. Præterea difficilis illa quæſtio, atque inueterata Doctorum controuerſia, vtrùm fratrum diuerſorum filij, quando ſoli ſunt, nec concurrunt cum patruo ſuo ſuperſtite, ſuccedant alteri patruo ſuo in ſtirpes, repræ ſentando parentum perſonas? an in capita? ſingulariter, & dilucidè extricatur. Denique, quando plures patrueles, ſiue conſobrini tractant inter ſe de ſuccedendo alteri ſuo patrueli, ſiue conſobrino, an ſucceſ ſio fiat in ſtirpes, vel in capita? dilucidè etiam explanatur, præfatorum omnium diſtincta admodum, & notanda traditur reſolutio.
- 7. Regnorum, & maioratuum, ſeu primogeniorum ſucceſ ſio, vtrum iure ſanguinis, an iure hæreditario deferatur; repræ ſentatio etiam in eis, an de iure communi procederet, & de iure huius regni, recta iuris ratione, ſiue qua præcipuè fuerit admiſ ſa, vbi ratio decidendi ad l. 40. Tauri aſ ſignatur, quæ hactenus ab aliis mille in locis tradita fuere, ſuo ordine commemorantur; qualiter, ſiue quo ordine, & forma in regno debeat ſuccedi? & an ab vltimo regni poſ ſeſ ſore proximitas debeat accipi? quid etiam in aliis maioratibus inferioribus? Demum textus, in cap. licet, de voto, & voti redemptione, & in cap. grandi, de ſupplenda negligentia prælatorum, lib. 6. & in l. 2. 3. & 4. tit. 15. part. 2. & in l. 8. & 12. tit. primo part. eadem 2. cuma aliis pluribus, in quibus adeò variarunt hucuſque Scribentes omnes, vt ferè nihil certum reliquerint ſcriptum, dilucidé, & abſolutè explanantur.
- 8. Repræ ſentatio nepoti ex filio primogenito ante mortem aui defuncto, in l. 40. Tauri conceſ ſa, vtrùm nepti etiam conceſ ſa eſ ſe intelligatur, & conſequenter neptis ex filio primogenito præmortuo; an ſecundogenitum à ſucceſ ſione maioratus excludat? Neptis etiam eiuſdem repræſentatio, vtrum excludatur ex maioratu fœminas propter maſculos excludente; ſi maſculus ex fœmina, & fœmina ex maſculo ad ſucceſ ſionem maioratus ſimul concurrant; & de ſuccedendo vltimo poſſeſ ſori tranſuerſali tractent, atque in eodem gradu ſint, vter eorum debeat præferri? Ex duabus etiam fœminis in eodem gradu exiſtentibus, cui prælatio detur? Et an qualitas maſculinitatis, ſiue ſexus maſculini in filiam tranſmitti, ſiue ab illa repræ ſentari valeat? Denique tam de iure communi in ſucceſ ſione aſcendentium, & tranſuerſalium quoque, & in bonis liberis, & diuiſibilibus, quàm de iure huius regni poſt deciſionem l. 40. Tauri in Hiſpanorum primogeniis, ſiue maioratibus, vtrùm filius parentis perſonam repræ ſentans, dicatur venire ex propria perſona, & vocatione, atque proprio iure, vel ex perſona parentis repræ ſentati, & de effectu huius indagationis, breuis & diucida atque in hoc vltimo notanda, & aliter quàm cæteri feciſ ſent, tradita reſolutio.
- 9. Repræ ſentatio, vtrum locum habeat, quando in patre, vel auo ius ſuccedendi firmiter radicatum non fuit, ſiue ius certum, & firmum, atque inuariabile vtrùm neceſ ſariò requiratur, vt repræ ſentatio admittatur; an verò ſola potentia, ſiue ſpes, aut poſ ſibilitas ſuccedendi, etiam remota ſufficiat? & de intellectu l. 40. Tauri, circa iſtum articulum; dilucida equidem, atque egregia explanatio, vbi Taurinæ dictæ l. germanus, & verus ſenſus adducitur. Conditorum eiuſdem mens, & intentio detegitur, Neotericorum quorundam aduerſus Ludouicum Molinam obſeruationes, ſeu placita nonnulla, nouiter & verè ſubuertuntur, & quamplurima adnotantur. Deinde, an nepos inſtitutoris ex filio, ante maioratum inſtitutum, vel in vita inſtitutoris præmortuo, patruum excludat? an etiam repræ ſentationi locus eſ ſe poſ ſit, quando vltimo maioratus poſ ſeſ ſore absque deſcendentibus præmortuo, tranſuerſalis aliquis ſucceſ ſionem prætendit, cuius pater ſi viueret, ſucceſ ſurus ſane eſ ſet vt proximior, ipſe tamen multis ab hinc annis, & ante maioratum inſtitutum, vel etiam poſt, ſed in vita inſtitutoris deceſ ſit: vbi etiam in propoſito conſiderantur accuratè, & ſubtiliter aliqua, quæ vltra Scribentes omnes, matura consideratione fuerunt excogitata. Ac denique de nepote mortuo, viuentibus auo poſ ſeſ ſore maioratus, & patre primogenito; relicto tamen pronepote poſ ſeſ ſoris: & de filio incapacis, ante incapacitatem nato, & de poſthumo, vtrum patruum excludant, breuiter inquiritur.
- 10. Repræ ſentatio in fideicommiſ ſi ſucceſ ſione, an, & quando locum habeat? vbi de contrarietate Accurſij, & Baldi, ſic trita, & vulgata, vt nulli non innoteſcat: an etiam dicta l. 40. Tauri conſtitutione edita, aliquid citra ius commune, aut Interpretum traditiones communes additum, vel innouatum fuerit in materia repræ ſentationis circa fideicommiſ ſa. Prætereà de ſucceſ ſione feudi, & emphyteuſis, & quatenus in ea repræ ſentatio admittatur: diligens equidem, atque notanda, & accurata magis, quàm antea fuiſ ſet, explanatio.
- 11. Repræ ſentatio, de qua in l. 40. Tauri, vtrum admittenda ſit in primogeniis, ſeu maioratibus, non ſolum ex vltima voluntate, ſed etiam ex contractu inſtitutis, vbi non modo interminis præfatæ l. Tauri, ſed etiam in terminis iuris communis, articulus hic dilucidè magis, & aliter, quàm cæteri huius Regni Scriptores feciſ ſent, explanatus relinquitur: an etiam admittatur repræ ſentatio in maioratibus, qui abſque inſtitutionis ſcriptura, ex ſola antiquitate, aut conſuetudine conſtant? In donatione Dominica, ſeu Regia conceſſione, in his bonis, quæ iure maioratus à Rege Henrico II. Nobilibus Hiſpaniæ fuere donata; in meliorationibus Tertij & Quinti vinculatis, ſiue in vinculis ordinariis, quæ abſque Regia facultate inſtituuntur quotidie, & in Anniuerſariis, & Capellaniis aut Memoriis perpetuis, quæ iure maioratus deferuntur: vbi horum omnium breuis, & diſtincta traditur reſolutio, & Petri Salazaris aduerſus Lud. Molinam, & alios, opinio noua, nouiter & verè, atque vel vno tantum verbo concludenter conuicta.
- 12. Repræ ſentatio, vt excluſa cenſeatur, atque in primogeniorum, ſeu maioratuum ſucceſ ſione excludi debeat, vtrum neceſſaria ſit expreſ ſa diſpoſitio, vel etiam tacita, atque ex coniecturis deducta ſufficiat? an etiam excluſa, aut admiſ ſa, repræ ſentatione alicuius perſonæ, aut gradus reſpectu, ſiue in aliqua parte diſpoſitionis, in reliquis quoque partibus, ſiue aliorum quoque graduum, aut vocatorum reſpectu, excluſa, aut admiſ ſa cenſenda ſit, quámque firmiter, ſiue qualiter in caſu dubij ſtandum ſit dict. l. 40. Tauri diſpoſitioni, vt potius admittatur, quàm excludatur repræ ſentatio, & an eiuſdem legis deciſio ſit iuri communi conſona in poſtrema ſui parte, & procedat quoque reſpectu primi ſucceſ ſoris, vel vlteriorum, vt possint ipſi repræ ſentationem excludere, vel ceſ ſione ſua iuri nepotis præiudicare, ac ſecundogenito filio fauere. Deinde, ex vocatione proximioris, vulgo el mas propinquo, o el mas cercano patiente. Vel cum dicitur, quod aliquibus deficientibus, proximior ſuccedat, aut proximior meus, vel proximior in gradu, vel quod ſuccedatur ſalua gradus prærogatiua, aut ordine ſucceſ ſiuo, vtrum repræ ſentatio excluſa cenſeatur? an etiam ex vocatione filij maioris, aut filij primogeniti, vel filij ſuperſtitis tempore mortis vltimi poſ ſeſ ſoris, vel proximioris, eodem tempore ſuperſtitis, repræ ſentatio excludatur, vel non? Quid denique, ſi primogenitus mortuus fuerit, nondum qualitate, ſeu conditione ab inſtitutore maioratus adiecta, verificata; & vtrùm qualitas in perſona ſuccedentis, ad ſuccedendum requiſita, præcisè adeſ ſe debeat tempore delatæ ſucceſ ſionis? an verò ſufficiat, quod antea adfuerit, etiam ſi ante aduentum ſucceſſionis primogenitus mortuus fuerit? vbi horum omnium dilucida, & diſtincta, atque notanda reſolutio traditur, & nonnulla (vt videbis) & nouiter, & verè adnotantur per Authorem, quæ ſic diligenter ordinata, atque digeſta, nullibi antea fuerant. Inter alia tamen articulus ille circa vocationem factam in maioratu de filio primogenito ſuperſtite, hoc eſt, del hijo mayor que fincare viuo al tiempo de la muerte del vltimo poſ ſeedor, ſic accurate, & verè reſoluitur, atque Ludouici Molinæ ſententia recepta, fundamentis, plurimiſque Auendañi rationibus in contrarium, nouiter & ſubtiliter reſpondetur, vt attenta conſtitutione dictæ l. 40. Tauri, ampliùs de ipſius articuli vera reſolutione dubitari nequeat. pag. 218. & ſeqq.

- Cap. XX. Ad ea, quæ Hieronymus de Ceuallos ſub quæ ſtione 749. nouiſ ſimè ſcripſit, & pœnas ſimul criminis falſi. Obiectionibus deinde eiuſdem contra Authorem, non modo falſis & iniquis, verumetiam à veritate, & bono quoquo viro, maximè iuris profeſ ſore, valde abhorrentibus, non vt ſatisfiat (ſatisfactione namque non indigent, & veritas patet, & clamat) ſed vt iuſtis aliis de cauſis reſponſum præbeatur hoc loco, & è Petri Ricciardij commentariis in titulum Inſtitut. de vſufructu, multo poſt peractum, & abſolutum tractatum de vſufructu ab Authore perlectis, & in hiſce Regnis expoſitis, nec vnum verbum, nec ſyllabam Authorem metipſum ſubtraxiſ ſe; nihil etiam Ricciardium eundem attigiſ ſe, nec obſeruaſ ſe ex infinitis, quæ per totum tractatum, & in vnoquoque capite de vſufructu ab eodem Authore traduntur, & ingenti ſtudio, & diligentia, originalíque & prolixa omnium tunc vſque Scribentium lectura ſic digeruntur, & vltra alios animaduertuntur, vt inuincibiliter oſtendatur, ac etiam (vt aliis opus non fit, & tacuiſ ſe placeret) Ricciardium eundem in materia vſusfructus quatuor decim duntaxat (nec eas omnes ex profeſ ſo) Authorem verò centum, & quadraginta fere quæ ſtiones, in eo tractatu congeſ ſiſ ſe, atque ſcripſiſ ſe, quo magis malitia eius detegitur, & falſitatis adeò grauis crimen euincitur, nec aliquid Authori detrahitur. Ricciardium potiùs, & Caualcanum ex propoſito inquirere, & perlegere, & iuxta Authoris tractatum apponere, laborémque, & diligentiam vniuſcuiuſque metiri, nimis glorioſum & iucundum futurum; modo eorum omnium, & aliorum quamplurimorum, quæ typis mandabuntur, honor, & gloria tribuatur ſoli Deo, à quo cuncta procedunt, & ſine quo factum eſt nihil. p. 317.
- Cap. XXI. Ad Titulum ff. ad S.C. Turpillianum, & de calumniatoribus, in Decretalibus. Vbi nonnullis de calumniatoris crimine (quod graue eſt) breuiter commemoratis, aliiſque omiſ ſis conſultò, ne tranſcribantur, id præcipuè intenditur (quod in vſu forenſi controuertitur ſ æpè, & dilucidè ſatis explicatum non eſt) vtrùm calumniator etiam præ ſumptus, is ſcilicet, qui vel accuſationem non probauit, vel ab ea deſtitit, teneatur ad damna, expenſas, & intereſ ſe: & ibidem Bartoli ſententia (quæ in puncto iuris veriſ ſima eſt, quicquid de conſuetudine contra ipſum alij enunciauerint) conſtanter, ac ita defenditur, vt omnino debeat obſeruari, prout hic explicatur. p. 328.
- Cap. XXII. Ex l. nihil pro hærede. C. de vſucapione pro hærede. Vbi quamplurimorum interpretationibus argutè, & ſubtiliter refutatis, & nouiter conuictis, multiſquè ingenti ſtudio & diligentia in propoſito eius textus, ſuitatis etiam, & præteritionis, atque exhæredationis liberorum obſeruatis; & viuo quoque patre an dominium, an etiam poſ ſeſ ſionem bonorum paternorum habere, ſiue domini aliquo modo filij dicantur, textus ille adeò vulgatus, vt in ſcholis per manus tradatur quotidie, ita dilucidè, & ingeniosè enucleatus relinquitur, vt Authoris ſtudium, & laborem fatearis libenter. p. 334.
- Cap. XXIII. Ex cap. ſalubriter, de vſuris. Vbi Pontificia ea conſtitutio, adeò vulgata, ſed ſummè difficilis; cap. etiam ad noſtram 11. de rebus Eccleſiæ non alienandis: Et cap. ad noſtram 7. de iureiurando, ita accuratè & verè explicatur, vt aliorum intellectus quamplures, verè & nouiter conuincantur; nonnulla in propoſito dicti cap. ſalubriter, dilucidè obſeruata tradantur, & verus atque genuinus ſenſus eiuſdem deciſionis oſtendatur. Denique, & infertur ad quæ ſtionem practicam, vtrùm hodie in terminis legis Regiæ taxantis dotes, procedat dicti cap. ſalubriter, conſtitutio, ſi fructus ex poſ ſeſ ſionibus pignori datis, excedant quantitatem dotis à lege Regia taxatam? & quę ſtio metipſa accuratiùs, & dilucidè magis quàm hactenus fuiſ ſet, explicatur, & l. debitor. ff. in quib. cauſ. pign. vel hypot tacit. contrah. ſingulariter expenditur, & declaratur. p. 350.
- Cap. XXIV. Legis finalis, C. de edict. Diui Adrian. tol. materia, diligenter & dilucidè, breuiter tamen, & vtiliter diſcutitur ac inter alia principaliter inquiruntur ex profeſ ſo nonnulla; legis, inquam, eiuſdem, & l. 3. tit. 13. lib. 4. nouæ collect. Regiæ (quæ lex Soriana vulgò nuncupatur) remedium, quibus, & quando competat, vel non, quæ etiam adſtringantur probare, qui legum earundem beneficium implorant; ſiue quæ requirantur, vt quis in ſummario, poſ ſeſ ſorióque eius legis iudicio obtineat. Deinde, an ſemiplenæ probationes ſufficiant? an verò plenæ neceſ ſariæ ſint? Rurſum, quando quis dicatur legitimus contradictor ad impediendam miſ ſionem in poſ ſeſ ſionem ex dictis ll. & quæ vitia dicantur viſibilia, aut inuiſibilia, vt eam impediant, vel non? An etiam admittantur probationes, ſeu exceptiones altiorem indaginem requirentes, & quando in continenti probationes fieri poſ ſe dicatur, vel non poſ ſe. Succeſ ſori deinde maioratus (quod hactenus abſolutè ſatis explicatum non erat) an remedium dict. l. finalis competat; fideicommiſ ſario etiam de iure communi, & hoc de iure Regio poſt deciſionem l. primæ, tit. 4. lib. 5. nouæ collect. Regiæ, etiam nullus reſtitutione facta ab hærede? (quod nullus itidem explicauerat abſolutè:) An denique hæres hodie poſt deciſionem eiuſdem l. Regiæ primæ, poſ ſit à fideicommiſ ſario compelli, vt adeat hæreditatem, & ſibi reſtituat, & de intellectu præfatæ l. primæ: vbi ingenti ſtudio, & labore eximio, Authorem aliorum Interpretum placita euoluiſ ſe, & quamplurima obſeruaſ ſe, libenter fatebitur quicunque. pag. 366.
- CAP. XXV. Leg. vnicæ. C. quando Imperator inter pupillos & viduas, &c. Conſtitutio, & materia exornatur, & priuilegium illud quo pupilli, viduæ, & miſerabiles perſonæ euocare ad Curiam Principis aduerſarios quoad primam cauſarum cognitionem poſ ſunt, ſed non euocari; qualiter, & quando, & quibus caſibus, ac perſonis competat, tractatur vtiliter. De ratione etiam introductionis priuilegij ipſius, & an præfatis perſonis, non modo pauperibus; ſed etiam diuitibus concedatur, eleganter diſcutitur. Rurſus, an l. eiuſdem deciſio procedat poſt cœptum coram ordinario iudicium, ſiue actoris, ſiue rei partes pupilli, & viduæ ſuſtineant; aliter equidem, & dilucidè magis, quàm hactenus factum fuiſ ſet, explanatur. Demum inquiritur, an perſonæ prædictæ eo priuilegio vti, fruíque poſ ſint, ſi tanquam hæredes ſucceſ ſerint in lite cœpta? & de his omnibus vtilis traditur, atque notanda reſolutio, & explanatio. pag. 409.
- Cap. XXVI. Contractus, vel actus, qui geritur, an, & quando intelligatur, ſiue præſumatur in ſcriptis, vel abſque ſcriptura celebratus, vt dicatur purus & perfectus, vel imperfectus, & conditionalis, & pœnitere liceat, vel non, ante inſtrumentum confectum, ſi inter contrahentes de inſtrumento conficiendo conuenit? vbi ad interpretationem l. contractus. C. de fide inſtrument. l. 6. tit. 5. part. 5. & l. 2. tit. 16. lib. 5. nou. collect. Regiæ, & præfatæ diſceptationis inter Scribentes omnes adeò controuerſ æ, abſolutam, & veram reſolutionem, tam de iure communi, quàm de iure Regio, obſeruantur ab Authore nonnulla, quæ dilucidè traduntur hoc loco. pag. 420.
- Cap. XXVII. Alimenta, ſumptúſque litis, an, & quando teneatur reus ſuppeditare actori, cùm lite pendente, vel anteqùam iudicium promoueatur, actor petit ſibi prouideri de alimentis à reo, & quando quis pauper dicatur, & eiuſmodi, quod alimenta, & litis expenſas iure valeat eligere: l. ſi inſtituta. §. de inofficioſo, ff. de inofficioſo teſtament. cum aliis iuribus in materia, intellectus verus adducitur, & extenditur eiuſdem deciſio ad alias perſonas quamplures, maximè ad eas, quæ non leuem iuſtitiæ præ ſumptionem pro ſe habent, & quatenus præ ſumptio operetur? an etiam inops dicatur, quæ maritum, patrem, vel filios habet diuites? vtiliter explanatur. pag. 427.
- Cap. XXVIII. Ad ea, quæ cap. 6. huiuſce libri 3. & cap. 18. lib. 2. ſcripta fuere, addenda nonnulla, quæ etiam pertinent ad poteſtatem Principis, vt tollere, aut mutare valeat teſtatorum voluntates quoad fideicommiſ ſa, & maioratus ex cauſa publicæ vtilitatis. Et an procedat id duntaxat, quando non aliter conſuli poteſt publicæ vtilitati. Principi etiam aliquid atteſtanti vtrùm plena fides adhibenda ſit? ad Clement. vnicam, de probat. Et an cauſ æ cognitio, atque vocatorum, ſiue ſubſtitutorum citatio neceſ ſaria ſit, vt iuri eorum præiudicium generetur, & derogetur. Deinde, clauſulæ, ex certa ſcientia, & motu proprio, & de plenitudine poteſtatis, & pro expreßis habentes, cuius effectus, & virtutis ſint in propoſito, & in aliis quibuſlibet regulariter? Rurſus in Principe iuri alterius præiudicante, an præ ſumatur iuſta cauſa, & an ipſius aſ ſertio, ſiue expreſ ſio ſufficiat? Denique, de ratione, & interpretatione l. 7. tit. 7. lib. 5. nou. collect Regiæ, circa diuiſionem duorum maioratuum, qui ex cauſa matrimonij vniuntur, & excedunt ſummam prætaxatam ibi, breuis & notanda reſolutio, atque explanatio, pag. 440.
- Cap. XXIX. Maſculi ex fœminis, an, & quando maſculorum deſcendentium appellatione comprehendantur, vel comprehenſi dicantur in fideicommiſ ſis, & vltimarum voluntatum diſpoſitionibus, diligens, & breuis explanatio. p. 429.
- Cap. XXX. Regula illa, ſiue Interpretum omnium axioma commune, & per manus traditum quotidie; Si vinco vincentem te, multo magis vincam te, in ſucceſ ſionum. & aliorum actuum materia, an, & qualiter procedat, & de aliorum variis in locis traditionibus (quæ hic aggregantur) breuis reſolutio, atque explanatio. p. 460.

QVOTIDIANARVM CONTROVERSIARVM IVRIS LIBER TERTIVS.

CAPVT I.

Ad titul D. & C. ſi quis aliquem teſtari prohibuerit, vel coegerit, & l. 26. 27. 28. & 29. titulo primo, partit. 6. vbi earum legum deciſiones exornantur nonnullis, quæ ſcitu quidem & notatu ſunt digna, nec ab alio hactenus fuerant ſic adnotata; deinde de teſtatore impedito, aut prohibito teſtari, teſtamentúmve aut diſpoſitionem anteà factam mutare: de eo etiam, qui ad teſtandum, aut non teſtandum, aut ſic vel certo modo diſponendum, aut non diſponendum, vi, metu, vel dolo, aut blandis verbis, ſuggeſtionibúſve, aut inſtigationibus, ſiue aſ ſiduis, & importunis precibus eſt inductus: Item de eo, qui propter metum reuerentialem, vel ad ſuaſionem eius, cui reuerentiam debet, aut etiam coniunctorum ad teſtandum, vel non reſtandum, aut certis modis de rebus ſuis diſponendum adducitur: & an ſolus metus reuerentialis efficiat, quòd aliquis dicatur prohibitus teſtari, vel ita liberè & ſpontanę è, vt debuit, non teſtatus: quarum etiam perſonarum reſpectu timor reuerentialis conſideretur? & an legata debeantur hodie poſt deciſion. l. 1. titul. 4. lib. 5. nou. collect. reg. ex teſtamento facto per vim, aut per metum, ſiue per doloſas aut importunas inſtigationes: ac denique de coniecturis, quibus in proproſito dolus, vis, metus, aut fraus colligi valeat, & de modo probationis: diligens equidem, & in vtroque foro neceſ ſaria valdè explanatio, qua, vt videbis Lector, prolixa & originali Scribentium omnium lectura, multa & nouiter, & verè digeruntur, quæ nullus antea ſic diſtinctè & dilucidè explicauerat, nec abſque ingenti ſtudio in vnum recenſeri potuiſ ſent.

SVMMARIVM.

- 1 Author reddit rationem, ob quam huius capitis diſputationem neceſ ſariò ſuſcipiendam putauit.
- 2 Author recenſet quamplurimos Authores, quos pro huius capitis dilucida explicatione, originaliter, vt ſolet, & ſ æpè perlegit. Et inter alios, Bartoli doctrinas, atque theoricas in propoſito commendat. Ipſe enim pleniùs, & meliùs quam cæteri faciant, materiam hanc tractauit.
- 3 Paulum Pariſium in conſ. 67. lib. 3. coaceruando materiam hanc, & latè & doctè loquutum.
- 4 Iacobum Menochium diſtinctè, & vtiliter ſe habuiſ ſe in hac materia, ac inter omnes Recentiores, ipſum dumtaxat circa reſolutiones Bartoli inſiſtere, & optime proſequi illas.
- 5 Ludouici Molinæ è Societate Ieſu Religioſi, ideò ab Authore mentionem factam hoc loco, quòd vel ipſo ſolo prælecto, eorum omnium vera, & diſtincta reſolutio deduci poſ ſit, quæ in propoſito huius capitis, ad forum Conſcientiæ pertinent. Et vide omninò Patrem Thomam Sanchez, relatum infrà num. 139. & 140.
- 6 Teſtatorum voluntates liberas eſ ſe debere, atque in actu teſtandi conſenſum requiri cum qualitate libertatis plenæ, & ſic omninò & abſolutè liberum in disponendo.
- 7 Atque in id verba leg. Theodoſianæ adducta, quæ pulchra quidem ſunt, & notanda.
- 8 In teſtando leges volunt cuique liberam voluntatem eſſe, & odio habent adulationes, & ſuggeſtiones, & importunitates, & cætera alia, quæ fiunt teſtatoribus ſi ex illis quocunque modo, abſoluta omninò, & plena liberaque voluntas eorum impediatur.
- 9 Teſtatoris vltima diſpoſitio vt valida ſit in foro conſcientiæ, ac etiam in foro exteriori, neceſ ſe eſt, vt non ſit inuoluntaria mixtè, vel errore, vel vi, aut metu iniuſtè illato, ita dispoſitioni cauſam dantes, vt ſecluſo tali errore, vel vi, aut metu, teſtator nullo modo ita diſponeret, quin potiùs vellet, vt nihil impediente ſua illa diſpoſitione, longe aliud de ſuis bonis fieret.
- 10 Ratio eſt, quia libera hæredis inſtitutio, legatum, & donatio causâ mortis, merè gratis fiunt, ſicut & donationes inter vinos, & promiſ ſiones merè gratis facta.
- 11 Ad transferendum autem dominium, aut conferendum ius titulo merè gratuito, ea libertas in dante eſt neceſ ſaria, quæ inuoluntarium mixtè excludat.
- 12 Teſtatoris liberam voluntatem impediens, punitur, quod pœnâ primùm ciuili conſtituit Adrianus, deinde criminali Alexander Seuerus.
- 13 Et ſic pœna hæc duplex eſt, criminalis ſcilicet, & ciuilis.
- 14 Teſtari aliquem impediens, aut prohibens, qualiter puniatur, & num. ſeq.
- 15 Vbi inprimis Aluaradi adnotatio taxatur, ad quam nullus hactenus animaduertit.
- 16 Probatur deinde Menchij reſolutio in propoſito, criminalem pœnam à lege diffinitam non eſ ſe, ſed iudicis arbitrio indicendam relinqui.
- 17 Ac denique de iure Partitarum, criminalem pœnam nullam, nec etiam arbitrariam impoſitam fuiſ ſe vltra amiſ ſionem bonorum, quod ex teſtatoris bonis prohibens erat habiturus; & nouiter, & verè adnotatur.
- 18 Contra impedientem aut prohibentem quem teſtari, ciuilis pœna quæ ſtatuta fuerit? & num. ſeq.
- 19 Teſtari aliquem dolo impedientes, vel vi, aut metu, aliòve modo prohibentes, aut inducentes teneri prætendentibus intereſ ſe, actione de dolo, vel alia ſubſidiaria in factum ad intereſ ſe.
- 20 Impediens, ne quis inſtituatur hæres per teſtatorem, tenetur illi ad totale intereſ ſe, & num. ſeq. in fine.
- 21 Impediens, aliquem, quominus conſequatur aliquam commoditatem, etiamſi ad illam non competeret aliquod, ius agendi, tenetur tamen ad totale intereſ ſe.
- 22 Impediens alterum à conſequutione legati, vel gratuitæ donationis, dolo, vi, vel fraude; tenetur eidem ad reſtitutionem arbitrio boni viri; ſecus ſi abſque vi, aut dolo, vel fraude, etiam odio, vel vt ſibi conſulat, alterum ad mutationem voluntatis induxerit, & num. 24. in fine.
- 23 Teſtator, ſi vi, aut metu iniuſtè illato adducatur, vt inſtituat aliquem hæredem, aut legatum illi relinquat; inualidum id erit in conſcientiæ, & exteriori foro, eum onere reſtituendi illi, in cuius detrimentum id cedit, quia alioquin bona illa ad eum erant deuentura.
- 24 Quod etiam procedit de filio ad patrem, & è contra, vt hoc numero adnotatur.
- 25 Teſtari impediens, vel prohibens alium, an ad duplum læ ſis teneatur.
- 26 Et teneri duplum præ ſtare ex ſententia multorum.
- 27 Qui omnes adducti ſunt ex textu, in §. & hoc peruenit, in Authent. vt nulli iudicum liceat habete.
- 28 Contrarium tamen, imò quod pœna hæc dupli non habeat locum in quouis priuato prohibente, aut impediente, ſed ſolum in adminiſtratore ciuitatis, in quo loquitur ille text. probarunt alij, qui hoc numero recenſentur.
- 29 Menochius autem neutram partem expreſsè probauit, & priori ſententiæ potiùs acceſ ſiſ ſe videtur, quatenus dixit, verba dict. §. & hoc peruenit, generalia eſ ſe.
- 30 Author verò, iure communi attento, poſteriorem ſententiam veriorem exiſtimat.
- 31 Cæterùm de iure Regio Partitarum, priorem ſententiam receptam, ambigi non poteſt, poſt deciſionem l. 29. titulo primo, partit. 6. cuius verba referuntur hic.
- 32 Et Ludouici Molinæ traditio probatur.
- 33 Contra prohibentem aut impedientem aliquem teſtari, iuratur per illum, qui habet intereſ ſe, in litem, tanquam contra doloſum, ex ſententia quorundam.
- 34 Quæ tamen nulla lege Partitarum probatur, imò in pluribus legibus in propoſito loquentibus, iuramenti in litem nunquam mentio facta eſt, vt hoc num. & noué, & verè adnotauit Author.
- 35 Idcirco totum hoc religioni & bono arbitrio iudicantis relinquendum eſ ſe, ipſemet Author putauit.
- 36 Prohibens aut impediens aliquem teſtari, ſi ſoluendo non fuerit, nec damnum aut intereſ ſe læ ſis præ ſtare poſſit, tunc equidem contra fiſcum reuerti poteſt læ ſus, idque ex recepta & communi Doctorum ſententia.
- 37 Quæ etiam hodie obſeruari debebit de iure Partitarum, ex noua & vera Authoris conſideratione.
- 38 Prohibentem aliquem teſtari, aut impedimentum aliquod præ ſtantem, pœnas prædictas incurrere, licèt poſtmodùm impeditus potuerit condere teſtamentum: quia id non releuat impedientes à pœna incurſa propter impedimentum perfectum & conſummatum.
- 39 Quod eſt ſingulare & notandum pro ampliatione l. 29. titulo primo partit. 6. vt etiam hoc caſu illius deciſio procedat.
- 40 Teſtamentum vi aut metu factum, an ſit ipſo iure nullum, ſic vt hæreditas fiſco deferri non debeat, cùm teſtator vi aut dolo inductus eſt, vt me, vel alium hæredem inſtitueret? an verò valere debeat mero iure, ſed poſtmodùm annullari, & auferri hæreditas cogenti tanquam indigno?
- 41 Et quidem Ioannes de Imola, & Iaſon ſecurè ſcripſerunt, teſtamentum hoc eſ ſe ipſo iure nullum, cum vi aut metu celebratum fuerit: & ob id ſentiunt apertè, hæreditatem fiſco non deferri, ſed potius ſucceſ ſoribus ab inteſtato.
- 42 Nec ab eis diſ ſentit D. Spino, qui malè equidem, & ſine aliqua diſputatione nec relatione authorum, ſic abſolutè conſtituit, teſtamentum in propoſito caſu non valere.
- 43 Et pro hac parte, quinque præcipua fundamenta expendi poſ ſunt, quæ ex Imola & Aretino non obſcurè colliguntur, & nouiſ ſimè omnium, illa congeſ ſit Fachineus.
- 44 Verum contraria ſententia & verior eſt, & communior, teſtamentum vi aut metu factum, ipſo iure valere, ſed auferri cogenti, metumve inferenti hæreditatem tanquam indigno. Quam defendunt plures Authores, qui præcitantur hîc.
- 45 Et huius ſententiæ fundamenta adducuntur remiſ ſiuè.
- 46 Et Contrariæ partis fundamenta, ſiue Imolæ argumentationes, abundè diſ ſoluuntur, vt hoc numero adnotatur.
- 47 Ad textum etiam in l. 1. C. ſi quis aliquem teſtari prohibuerit, qui in contrarium ponderari ſolet, optimè reſpondet Aretinus, vt notatur hic.
- 48 Et de iure Partitarum, magis probari videtur hæc ſecunda opinio, vt aduertit Gregorius Lopez; & latiùs explicauit Author hoc numero.
- 49 Legata & cætera relicta an debeantur ex teſtamento factò per vim? vtilis quidem, & neceſ ſaria quæ ſtio in hac materia.
- 50 Quam ex omnibus Scribentibus huius Regni, excitauit in terminis ſolus Azeuedus, nec aliquid in ea reſoluit, ſed duntaxat ſe remiſit ad Gregorium Lopez.
- 51 Qui etiam dubium hoc non explicauit, ſed tantùm dixit videndum eſ ſe Baldum, nec retulit Bartolum, cuius traditiones ad verbum recenſet Baldus ibi.
- 52 Et in effectu poſt Bartolum diſtinguendo concludit, prout latiùs hoc numero adnotatur, & eiuſdem Bartoli diſtinctio probatur.
- 53 Et in vtroque caſu, etiam hodie poſt deciſionem l. primæ, titul. 4. lib. 5. nou. collect. reg. admittitur, vt vltra omnes nouiter, & verè hoc loco adnotauit & probauit Author.
- 54 Legata ex teſtamento per vim facto, quando non debentur, legatarijs erit ſaluum ius recuperandi intereſ ſe, aut damnum contra inferentem metum.
- 55 Vt in ſimili caſu, quando quis compellit teſtatorem, vt inſtituat alium, obſeruauit Bartolus.
- 56 Dolus alterius, quando eſt cauſa immediata acquiſitionis, quamuis ei, cui acquiſitum fuit, noceat, tamen ipſi aduersùs alterum, qui metum adhibuit, modo prædicto ſuccurritur.
- 57 Legata an debeantur ex teſtamento, quod per dolum, non per metum factum fuit? vtilis quæ ſtio, nec ab aliquo hactenus explicata.
- 58 Idcircò pro ipſius explicatione, nonnulla conſtituenda duxit Author, quibus perfectè quidem, & diſtinctè explicata manebit.
- 59 Et in primis conſtituit, de iure communi certum eſ ſe, quòd titulus, ſi quis aliquem teſtari prohibuerit, habet locum in prohibente dolo.
- 60 Secundo conſtituit, & de iure Regio Partitarum, idem ius conſtitutum, & obſeruandum.
- 61 Tertiò conſtituit, veram reſolutionem in præfato dubio petendam ex his, quæ in dubio ſuperiori, an legata debeantur ex teſtamento facto per vim, dicta fuêre numeris præcedentibus.
- 62 Quoniam dolus & metus in hac materia æquiparantur.
- 63 Et ſic diſtinguendum eſ ſe, quando conſtat teſtamentum totum, aut totam diſpoſitionem dolo factam fuiſ ſe, aut conſtat de dolo in inſtitutione, non tamen in legatis, vt ſuprà dictum fuit.
- 64 Quartò conſtituit, ex lege quadam Partitæ, ex dictis etiam Baldi, minimè poſ ſe in præfato dubio certam aut abſolutam reſolutionem deduci, quamuis ad ea ſe remittat Gregorius Lopez, vt hoc numero adnotatur.
- 65 Teſtamentum in dubio non præ ſumitur vi, aut metu, ſed potiùs ſponte factum, cùm metus tanquam delictum non præ ſumatur; & conſequenter nec præ ſumendum eſt, teſtatorem metu compulſum ad disponendum.
- 66 Actus quicunque spontaneus præ ſumitur regulariter, niſi coactio probetur.
- 67 Teſtamentum ſemper validum præ ſumitur, niſi contrarium probetur.
- 68 Receditur tamen à prædicta regula, coniecturis, quibus metus illatus præ ſumitur.
- 69 Metum plenè probari coniecturis, & præ ſumptionibus, modò illa legitimæ ſint, & propinquæ.
- 70 Teſtatoris metum in teſtando, ex nonnullis coniecturis præ ſumi, quas Mantica, & Menochius pleniùs quàm alij recenſent.
- 71 Teſtamentum in dubio non præ ſumitur dolo confectum, & conſequenter nec teſtatorem dolo inductum fuiſ ſe ad teſtandum.
- 72 Receditur tamen ab hac regula coniecturis, & præſumptionibus, quibus dolus in hoc caſu præ ſumitur.
- 73 Teſtatorem dolo fuiſ ſe inductum ad teſtandum, præſumitur ex coniecturis nonnullis, quas Menochius congeſ ſit, & ad illum ſe remittit Author.
- 74 Testamentum ſi fuit confectum noctis tempore, ſine tot luminariis, quibus manifeſtè cerni poſ ſit perſona ipſius teſtatoris, & teſtium, dolus præ ſumitur.
- 75 Et in id Hipp. Riminal. & Pet. Surdi conſilia tria commendantur, vbi etiam diſcutitur, an cortina exiſtens circa lectum teſtatoris, & impediens teſtes, ne videant teſtatorem, reddat teſtamentum nullum.
- 76 Teſtamentum dolo factum præ ſumi, quando extat nouerca, cuius ſuaſonibus & delinimentis præ ſumitur pater teſtator filium nouercæ hæredem feciſ ſe, filium verò primæ vxoris, vel exhæredaſ ſe, vel minus ei reliquiſ ſe.
- 77 Teſtamentum patris factum ad præiudicium filij prioris matrimonij, & ad fauorem filiæ ſecundi matrimonij an præ ſumatur factum ad inſtigationem nouercæ contra priuignum, & ob id valere non debeat? remiſ ſiuè, & Hipp. Riminaldi conſilium 428. lib. 4. in propoſito commendatum.
- 78 Teſtator, quando filio prioris matrimoniij integram Legitimam iure debitam reliquit, dolus nouercæ præſumi non debet; & conſequenter quòd pater dolo & ſuaſionibus nouercæ fraudare voluerit filium, præ ſumendum non eſt, ex ſingulari obſeruatione Menochij.
- 79 Quæ eſt notabilis, & neceſ ſaria pro melioratione Tertij & Quinti bonorum, quam filio, vel filiæ ſecundi matrimonij, filiis ex primo matrimonio relictis, pater fecerit, vt ſcilicet eo caſu dolus aut fraus nouercæ præ ſumi non debeat, ſi filiis prioris matrimonij integra Legitima relicta fuerit à parente.
- 80 Atque ex illa, dubia redditur Petri de Peralta reſolutio, vt hoc numero adnotatur.
- 81 Teſtamentum in dubio, liberè exiſtimandum eſt fuiſ ſe confectum, nonque importunis precibus, nec illicitis perſuaſionibus.
- 82 Sed ab hac regula receditur ſimiliter contrariis coniecturis & præ ſumptionibus, quibus teſtatoris liberam, & abſolutam voluntatem impeditam fuiſ ſe ex precibus, aut ſuaſionibus oſtendi poſ ſit.
- 83 Metus, aut dolus teſtatori adhibitus, qualiter in hac materia debeat probari: & ibidem ab Authore adnotatum, Doctores communiter, duo in propoſito tradidiſ ſe ſimul, quorum vnum vel alterum verum non eſt, aut ſimul ſtare non poſ ſunt, niſi ipſorum ſenſus aliter declaretur.
- 84 Quapropter, vt mentem, & intentionem Scribentium declaret Author, nonnulla conſtituere neceſ ſarium duxit, quæ nouiter adnotantur hoc n. & ſeq.
- 85 Metus aut dolus teſtatori adhibitus quòd coniecturis & præ ſumptionibus legitimis probari non poſ ſit, nequaquam ſtatutum in l. 29. tit. 1. p. 6. quidquid Burgos de Pace aliter ſentiat: idque ex noua & vera Authoris conſideratione, vbi etiam in id expendit verba l. 28. eod. titul. & Partit.
- 86 Traditur reſolutio & concluſio Authoris circa ea, quæ dicta ſunt ſuprà ex num. 83. & Pariſij traditio declaratur.
- 87 Titulus, ſi quis aliquem teſtari prohibuerit, duo continet capita, coactionis ſcilicet, & impedimenti.
- 88 Et quatuor modis verificatur: primus eſt, quando ego cogo te, vt me inſtituas, vel vt mihi aliquid relinquas: ſecundus eſt, quando compello te, vt instituas alium, vel aliquid ei relinquas: tertius eſt, quando impedio aliquem volentem teſtari de nouo: quartus eſt, quando quis prohibet aliquem, qui volebat primum teſtamentum mutare, idque ex communi & recepta omnium ſententia.
- 89 Et confirmat l. 27. tit. 1. p. 6. quæ addit alium caſum, quando quis, poſito quòd alium teſtari non prohibeat, facit tamen, quòd ille ad libitum, & voluntatem ſuam testamentum ordinet, aut de ſuis rebus diſponat.
- 90 Et his caſibus hæreditas, ſeu relictum quibus applicetur, an fiſco, vel venientibus ab intestato, eleganter explicauit Bartolus, cuius doctrinas ſequuntur alij communiter.
- 91 Teſtatorem cùm cogit quis vt alium instituat, tunc ab illo inſtituto hæreditas aufertur, & fiſco applicatur, idque de iure communi verius eſ ſe.
- 92 Sed de iure Partitarum videri aliud ſancitum, ex verbis l. 28. tit. 1. p. 6. vt in caſu prædicto, venientium ab intestato hæreditas ſit, & non fiſci, & ibidem reddit Author rationem, qua forſan excitati ſic statuerunt legis illius Conditores.
- 93 Prohibentis mutari teſtamentum, cùm inſtitutus eſt filius, vel ſeruus, & ij tempore inſtitutionis erant in ipſius prohibentis potestate, tunc inſtituti indigni iudicantur, & fiſco hæreditas defertur.
- 94 Et id procedit etiam, ſi filius, vel ſeruus tempore aditionis hæreditatis, ſui iuris effecti forent: quoniam tempus ipſius inſtitutionis spectatur.
- 95 Sed de iure Partitarum aliter ſtatuitur, & deſtruitur communis opinio, vt ſcilicet hoc caſu non fiſco hæreditas deferatur, ſed proximiori testatoris conſanguineo.
- 96 Testari quem fuiſ ſe prohibitum, coactum, aut impeditum, multis modis probari.
- 97 Teſtari prohibitus non ſolùm dicitur ille, qui modis expreßis prohibitus eſt, ſed etiam, qui alio quocumque modo impeditus est, ne testamentum condere poſ ſet, aut primum iam conditum mutare, dummodò tale impedimentum dolosè fuerit præ ſtitum.
- 98 Quod Paulus Pariſius rectè in hac materia adnotauit, & Regia lex 28. tit. 1. partit. 6. expreſ ſim diſpoſuit, vt numero ſequent. aduertit Author.
- 99 Teſtandi impedimentum non dicitur præ ſtitum alicui, ſi eo inſtanti procurabantur illi medicinæ aut ſi propter malam infirmi dispoſitionem, dilationis impedimentum præstitum fuit, quia deficit dolus.
- 100 Prohibitionis, coactionis, aut impedimenti teſtatori adhibiti exempla nonnulla referuntur, quæ Menochius congeſ ſit.
- 101 Ad testandum qui dicit impedimentum, aut metum alicui illatum, neceſ ſe habet tria copulatiuè atque ſpecialiter probare, aliàs obtinere non poterit.
- 102 Ac primùm neceſ ſariò probandum est, quòd ille fuerit prohibitus, & per actus innuentes prohibitionem & impedimentum, & à iute reprobatum tanquam doloſum.
- 103 Secundum requiſitum neceſ ſariò probandum est, quod ille impeditus, tunc temporis, quo fuit prohibitus, volebat testari, & quòd ceſ ſante impedimento fuiſſet teſtatus; non enim ſatis eſ ſet, ſi vno tempore voluiſ ſet teſtari, & alio fuiſ ſet prohibitus, aut impeditus.
- 104 Tertium requiſitum, & neceſ ſariò probandum ex parte querelantium eſt, vt neceſ ſe probari debeat, teſtatorem eos voluiſ ſe inſtituere, aut illis aliquid relinquere, vel in eorum fauorem diſponere, eóſque instituiſ ſet, vel in fauorem eorum diſpoſuiſ ſet, ſi prohibitus non fuiſ ſet, nec impeditus.
- 105 Teſtator, cùm adductus immodicis perſuaſionibus teſtatus eſt, vel allectus ad ſic, vel certo modo teſtandum, aut de rebus ſuis disponendum, vel ad iam, conditum teſtamentum reuocandum, vel non reuocandum, tunc equidem dolus præ ſumitur.
- 106 Perſuaſiones multæ arguunt dolum.
- 107 Perſuaſio nimia aut immodica habet vim doli.
- 108 Et eſt plus quàm violenta compulſio.
- 109 Testatoris metus arguitur ex perſuaſionibus multorum factis cum calliditate, ac variis moleſtiis, maximè ſi ille ægrotus erat, vel quando ob nimiam mariti reuerentiam, ſic testatus est.
- 110 Mulierem præ ſumi metu mariti legatum ei feciſ ſe ob ipſius mariti lachrymas, ſuaſionem, & reuerentiam, & vide Authores relatos infrà, n. 147. in principio, & dicta num. 193.
- 111 Maioratum factum in fauorem vnius filij, ſi pater reuocauerit perſuaſionibus alterius, qualiter filio conſuli poſ ſit, plenè explicatum per Pelaez à Mieres.
- 112 Perſuaſio nimia filij inducentis parentem, vt reuocet Maioratum anteà factum; habetur loco compulſionis & coactionis, maximè ſi pater ſit valdè ſenex.
- 113 Expenduntur iura nonnulla ad probandum, quòd perſuaſio nimia, & violentia æquiparantur.
- 114 Importunæ preces habent inſtar, imò effectum, & vim iuſti metus, qui caderet in virum conſtantem, ſicque actum factum prætextu earum, reddunt meticuloſum, & generaliter reſciſ ſioni ex edicto Quod metus causâ ſuppoſitum.
- 115 Et in id expenduntur nonnulla iura, quæ ſic probant.
- 116 Adducuntur etiam remiſ ſiuè quamplures authoritates Doctorum, qui in variis cauſis & negotiis respondent, per importunitatem obtenta non debere valere, & dici fieri inuito dante.
- 117 Patris Thomæ Sanchez è Societate Ieſu Religioſi honorifica mentio facta hîc.
- 118 Importunæ preces vtrùm inferant metum viri conſtantis, & ita annullare debeant matrimonium, & reſcindere alios contractus.
- 119 Et in hoc dubio triplicem ſententiam refert pater Thomas Sanchez, & inter eas probabiliorem putat ſecundam, preces, inquam, importunas cum metu reuerentiali, matrimonium & alios contractus quoſcumque reſcindere, aliàs autem metu reuerentiali deficiente, preces ſolas etiam importunas, perſuaſionémve etiam nimiam, non ſufficere, niſi cum illis dolus adiunctus fuerit.
- 120 In quo prædictus Author refragatur directè quamplurimis Scribentibus, qui in caſibus prædictis, precibus ſolis importunis, perſuaſionibúſve aſ ſiduis contenti ſunt, nec aliud vltra requirunt. Imò & iidemmet Authores in hac materia ſibi non conſtant; nam dum talem metum requirunt, qui in conſtantem etiam virum potuerit, & debuerit cadere, ſupponunt contrarium eius, quod anteà dicunt, & ſic preces ſolas, aut perſuaſiones importunas non ſufficere.
- 121 Quapropter, vt Author diſtinctè magis explicaret hæc, ad quæ nullus hactenus animaduertit, ſequentia neceſ ſariò conſtituenda duxit.
- 122 Inprimis, perſuaſionibus, aut etiam precibus (modò ab illis dolus abſit fraus & calliditas) licitè quemque poſ ſe amicum, vel coniunctum inducere, vt eum inſtituat, vel vt aliquo modo in fauorem eius disponat, licitéque vtilitatem ſuam procurare quemcunque, & vide infrà, numer. 176.
- 123 Et verè in illis nullus dolus, nullaque fraus eſt, & ob id non ſine ratione admittuntur.
- 124 Illæque dumtaxat damnantur, quæ importunæ ſunt, & propter earum frequentiam nimiæ, aut immodicæ.
- 125 Preces importunæ dicuntur illæ, quæ ſunt instantiſ ſimæ, & ſ æpiùs repetitæ, atque inculcatæ.
- 126 Secundò conſtituit ipſemet Author, negari non poſ ſe, quin preces importunæ aliquo modo cogere videantur, aut verè genus quoddam violentiæ contineant.
- 127 Imo coactionem ipſam, compulſionem, aut violentiam excedere, docuit text. in l. 1. in verſ. perſuadere, ff. de ſeruo corrupto.
- 128 Et ſuaſione inductum inuito æquiparari, dixit text. in l. 5. C. de apoſtatis, quæ duo iura fortiter adſtringunt, vt notatur hîc.
- 129 Nec id abſque ratione procedit, cùm verè is etiam vir, qui metu (qualiſcunque ille ſit) miníſve, aut alia de cauſa ſimili impelli non poſ ſet, importunis precibus, immodicíſve perſuaſionibus affectus, in id fortè adducatur, in quod, ſuaſionibus aut precibus non interuenientibus, nullo modo allici poſ ſet.
- 130 Quod maximè procedit, ſi à coniuncto, vel conſanguineo preces, perſuaſionéſve inferantur, vel ſi teſtator ægrotus ſit.
- 131 Quo caſu, vel vt moleſtiis, ſuaſionibúſve, aut importunis precibus non vexetur, ſiue vt à coniunctis, vel aliis ibi aſ ſiſtentibus non derelinquatur, facilè aliorum precibus acquieſcit, qui aliàs nulla vi acquieſceret, ſi ſanus eſ ſet.
- 132 Teſtator, ſi in graui infirmitate conſtitutus, propinquorum precibus legat, tale legatum metu factum dicitur, quia timet derelinqui, ſi negat ea, quæ petuntur.
- 133 Tertio idem Author conſtituit, ex ratione ſuperiori, quòd ſuaſio violentiæ æquiparetur; item ex eo, quòd in teſtando leges volunt cuique liberam & abſolutam voluntatem eſ ſe, & odio habent adulationes, ſuggeſtiones, & importunitates, & cætera alia, ſi ex illis quocunque modo libera, & abſoluta testatoris voluntas impediatur.
- 134 Apertè deduci, perſuaſiones multas, ſiue importunas preces in hac specie dolum admixtum continere, eo ipſo quòd inſtantiſ ſimæ ſunt, aut nimiæ, vel ſ æpius inculcatæ, & repetitæ.
- 135 Et verè legis voluntati refragari, quæ liberum teſtantis iudicium in teſtando requirit, nec alterius iudicium aut voluntatem patitur immiſceri.
- 136 Dolus ex natura actus, qui geritur, hoc eſt teſtamenti, quod liberè & abſque aliqua coactione fieri debet, eo ipſo interuenire videtur, quòd quis alium immodicè perſuadet, aut precibus vtitur importunis.
- 137 Nec alius dolus requiritur de per ſe vltra eum, qui ex immodicis perſuaſionibus, ſiue ex importunis precibus inducitur, vt hoc numero adnotatur, & ibidem Patris Thomæ Sanchez reſolutio contraria taxatur.
- 138 Authores nonnullos non arguendos, quod exiſtimauerint sponſalia, & matrimonia contracta ob nimiam importunitatem eſ ſe irrita; idque ob rationem aſ ſignatam hoc numero.
- 139 Preces nimis aſ ſiduæ, & importunæ, quando in hac materia obligent ad reſtitutionem in foro conscientiæ .
- 140 Precibus importunis impediens legatum, tenetur reſtituere, quando preces mixtum inuoluntarium continent.
- 141 Metus, & coactio, qualis eſ ſe debeat, vt propter timorem dicatur quis impeditus testari, ſeu primum testamentum mutare, aut aliquo modo de rebus ſuis diſponere, vel non diſponere.
- 142 Metus quis, & qualis eſ ſe debeat, vt talis dicatur, qui etiam in conſtantem virum cadat? remiſ ſiuè.
- 143 Metus quis ſit iuſtus, Iudicis arbitrio relinquitur, qui motum animi ſui confirmare poterit ex varis præ ſumptionibus, & rerum circunstantiis arguentibus metum, & iuxta perſonarum qualitatem id diffiniet.
- 144 Quoniam in muliere non requiritur ille metus, qui caderet in conſtantem virum, ſed longè minor metus ſufficiet quàm in maſculis, ratione ſexus imbecillioris, qui faciliùs terretur.
- 145 Sic minor metus cadit in puerum, quàm in virum.
- 146 Metus quis ſit iuſtus, etiam iure Regio Caſtellæ, iudicis arbitrio relinquitur, nec cenſetur correctum hoc ex deciſione l. 7. titul. 33. partit. 7. imò etiam ex illa lege conceſ ſum; vt contra Villalobos hoc numero adnotatur.
- 147 Metus reuerentialis vtrùm in conſideratione haberi debeat in hac materia, ad effectum irritandi teſtamentum, aut legatum, vel aliam diſpoſitionem, vltimàmve voluntatem quamcunque: item vt alios contractus, obligationésve voluntarias reſcindere debeat.
- 148 Et pro huiuſce rei exacta, atque abſoluta explicatione, inprimis constituit Author, ſe originaliter & ſ æpe prælegiſ ſe Authores plures, qui num. ſeq. recenſentur.
- 149 Antiquos verò, ac cum illis infinitos alios etiam Recentiores, ſcienter conſultoque prætermiſiſ ſe, quoniam citantur ab aliis.
- 150 Deinde & ſecundò conſtituit, metum reuerentialem ſola reuerentia & Maioris præ ſentia illatum nonpræ ſumi.
- 151 Idque procedere, ſiue contractus, actù ſve, qui geritur, initus ſit cum eo, aut in fauorem, & vtilitatem eius, cui reuerentia debetur, ſiue cum alio ad vtlitatem alterius; adhuc enim metus ſolus reuerentialis non præ ſumitur illatus, nec annullat contractii initum etiam cum ipſo, cui reuerentia debetur.
- 152 Tertiò constituit, ex dictis ſuprà inferri neceſ ſariò, veram non eſ ſe, aut ſaltem ita abſolutè, & indiſtinctè procedere non poſ ſe ſententiam quorundam aſ ſerentium, metum reuerentialem ſola præ ſentia eius, cui reuerentia debetur, illatum præ ſumi, & conſequenter actum geſtum abſque aliis adminiculis irritare.
- 153 Et inde veriorem eſ ſe, ac etiam ſecuriorem aliorum opinionem exiſtimantium, metum reuerentialem ita demùm præ ſumi, actû ſque annullationem inducere, ſi minæ aut verbera præceſ ſiſ ſent, nempe à viro contra vxorem, vel à patre contra filium; tunc enim ſi mulier ipſa, aut filius conſentiat, præ ſumetur eos metu conſenſiſ ſe.
- 154 Vel quando preces importunæ adhibitæ fuerunt, aut ſi immodica, & nimia perſuaſio præceſ ſiſ ſet, vt num. præcedentibus dicebatur.
- 155 Vel ſi enormis læ ſio orta eſt, quo caſu actus quilibet metu reuerentiali gestus, iuncta læ ſione reſcinditur, etiamſi non conſtaret de minis, vt cum communi ſententia defenditur contra Meneſ. de Padilla, cui nouè & verè ſatisfacit Auctor.
- 156 Quartò conſtituit, adnotata ſuprà num. 152. ideò ſic poſita, quòd forſan ea opinio aliquando vera eſ ſe poſ ſit, & in caſu occurrenti practicari debeat, etiam ſi minæ aut verbera non præceſ ſiſ ſent, modò non ita diſtinctè & abſolutè accipiatur.
- 157 Vt puta, ſi matris, vel mariti iubentis magna ſit authoritas, ſoleàtque deſ æuire in eos, qui ſibi non obtemperant; tunc enim ſolo metu reuerentiali, minis quoque ceſ ſantibus actus geſtus reſcindetur.
- 158 Vel ſi talis, ac tanta eſ ſet reuerentia pro perſonæ conditione, vt iudex æ ſtimare poſ ſit, metu conſenſum adhibitum.
- 159 Ad huius namque rei iuſtificationem, ſatis eſt timeri per patrem aut maritum vim inferri poſ ſe, quamuis adhuc illata non ſit, nec etiam minæ præceſ ſerint.
- 160 Metum reuerentialem illatum præ ſumi, & actus geſti annullationem induci, quando interuenit expreſ ſum mandatum eius, cui reuerentia debetur, etiamſi minæ aut verbera non præceſ ſerint, ex ſententia Neoterici cuiuſdam.
- 161 Quam probandam arbitratur Author, modò patris, aut mariti iubentis magna ſit autoritas, magnáve reuerentia; aliàs enim ſolum mandatum non ſufficeret, vt in his terminis loquuti ſunt Authores nonnulli, qui ſolo mandato contenti non ſunt, & vide infrà num. 165.
- 162 Reuerentia duplex eſt, vna ſimpliciter, & in gradu poſitiuo; altera nimia, & ſic in gradu ſuperlatiuo: Primo caſu, quando eſt talis perſona, cui ſolùm reuerentia debetur ſimpliciter, procedit ſententia eorum, qui dicunt ad reſciſ ſionem actus, ſolum metum reuerentialem non ſufficere.
- 163 Secundo verò caſu, quando eſt perſona ita grauis, quòd ei debeatur reuerentia nimia, tunc temporis procedit opinio illa, quòd ſufficiat ſola præ ſentia abſque mandato, vel ſolus metus reuerentialis abſque minis vel verberibus.
- 164 Et in hoc caſu induci debent duo iura, vt hoc numero adnotauit Author.
- 165 Patris Thomæ Sanchez obſeruatio quædam in hac materia, Authoris reſolutioni conueniens, adducitur.
- 166 Ludouici Molinæ è Societate Ieſu Religioſi verba quædam recenſentur, quæ Authoris reſolutionem confirmant.
- 167 Reuerentia nimia quæ dicatur, Iudicis arbitrio relinquitur, qui ex qualitate perſonarum, ac rerum circunſtantiis diiudicare poterit, quid iuxta caſus occurrentis speciem obſeruare, & decidere debeat.
- 168 Metum reuerentialem dari reſpectu ſoceri, quia ſocer parentis locum obtinet.
- 169 Et reſpectu aui, & curatoris.
- 170 Metus reuerentialis an detur reſpectu matris? vbi Author adnotauit nonnulla, quæ nullus antea ſic diligenter tradiderat.
- 171 Metus reuerentialis an detur in ſorore reſpectu fratris maioris natu?
- 172 Et in fratre minori reſpectu maioris.
- 173 Metus reuerentialis an detur reſpectu patrui, hoc eſt, tio de parte de padre, ac etiam reſpectu auunculi, que es tio hermano de madre.
- 174 Reuerentia quibus perſonis debeatur, & quæ ſit reuerentia, quæ operatur in noſtra materia, remiſ ſiuè.
- 175 Ex dictis ſuprà, nu. precedentibus, haberi perfectam, abſolutámque reſolutionem dubij propoſiti ſuprà, n. 147. non quod ita perfectè explicauit Cæ ſ. Vrſil. in addit. ad deciſ. Afflict. 69. num. 4.
- 176 Testatorem, amicum, vel coniunctum licitè poſ ſe quem blandis verbis, & ſuaſionibus leuibus inducere ad teſtandum, vel ad eum inſtituendum, aut de rebus ſuis certo modo diſponendum, & ſuprà, num. 122.
- 177 Quod procedit tam in marito reſpectu vxoris, quàm in vxore reſpectu mariti, & idem in quocumque alio, vt hoc numero adnotatur, & ibidem ratio Philippi Decij probatur.
- 178 Modò fraude omiſ ſa, & abſque dolo, vel fraudulenta ſuggeſtione aut inſtigatione, blanditiæ aut ſuaſiones interueniant.
- 179 Nec minæ, aut verbera immiſceantur.
- 180 Nec etiam importunis precibus, & aſ ſidua petitione, aut immodica perſuaſione quis inducatur, & vide latius ſuprà ex num. 113. cum ſeq.
- 181 Teſtatorem blandis verbis ad teſtandum poſ ſe induci, vel vt alium inſtituat, aut in fauorem eius aliquo modo diſponat, niſi teſtator prius feciſ ſet teſtamentum, & alium inſtituiſ ſet hæredem, quia tunc ſi eo modo teſtator induceretur, licèt teſtamentum valeat, tamen primus inſtitutus, vel per actionem de dolo, vel actione in factum, hæreditatem ſeu legatum reuocaret.
- 182 Idque (vt Doctores exiſtimant communiter) ex ſententia Angeli, quæ hoc numero præcitatur.
- 183 Et pro illa adduci poteſt reſolutio Caſtrenſis, quam expendit Decius.
- 184 Alia etiam eiuſdem Caſtrenſis doctrina, quam etiam ponderauit ipſemet Decius.
- 185 Ac denique Afflictis deciſio 69. prout hoc num. ponderatur.
- 186 Verum in contrarium extat ſententia Gloſ ſ æ, quam alij Authores probarunt; illa namque, ad hoc vt primus inſtitutus poſ ſit agere contra ſecundum, requirit, quòd interueniat dolus ſecundi inſtituti, nec ex ſolis blanditiis actionem concedit, vt hoc num. adnotatur.
- 187 Et Authori verior videtur, atque pro ea concludentes rationes conſiderantur hoc num. & ſeq.
- 188 Teſtamentum primum tollitur per ſecundum, idque latiſ ſimè explicatur remiſ ſiuè.
- 189 Pro teſtamento in dubio iudicandum eſt.
- 190 Angeli ſententia relata ſuprà num. 182. explicatur.
- 191 Pauli Caſtrenſis deciſioni relatæ ſuprà, num. 183. egregiè reſpondiſ ſe Decium.
- 192 Pauli Caſtrenſis doctrinæ adductæ ſuprà, num. 184. ideò Author reſpondere noluit hoc loco, quod eidem optimè & verè Decius reſpondeat.
- 193 Afflictis deciſio 69. explicatur.
- 194 Teſtatori licitum est blandis verbis perſuadere, vt teſtamentum anteà factum non mutet, ſiue vt ſecundum teſtamentum non faciat.
- 195 In teſtamento primo inſtitutis, inſtare licet, ne illud mutetur aduersùs alios ſatagentes vt mutetur.
- 196 Venientium ab inteſtato deſiderium, ne testator testamentum condat, improbatum non eſ ſe.

EGregia quidem eſt, & in iudiciis frequens huius capitis diſceptatio, & quamuis ab infinitis Authoribus variis in locis, à nullo tam ex Recentioribus omnibus ſic ex propoſito declarata, vt vel omnia ad eius abſolutam explicationem neceſ ſaria ſcribere, aut ſaltem aliorum traditiones in vnum recenſere, & cæteros quærendi, & congerendi labore excuſare ſtuduerit, vnuſquiſque namque eorum omnium, qui in propoſito loquuntur, aut nonnulla dumtaxat ad præ ſentem materiam pertinentia adnotauit, aut verè multa prætermiſit, quæ latiorem indaginem, atque interpretationem requirunt, nullus etiam hucuſque communes Doctorum reſolutiones in hac materia, legibus quibuſdam Partitæ applicauit; nec denique quamplurimorum explicationem ſuſcepit, quæ etiam hodie valdè difficilia, atque ſubobſcura videntur, aut ſatis, vt arbitror, non declarata: Quapropter non abſque maxima vtilitate futurum ego iudicaueram, ſi originaliter priùs, & attentè infinitis Authoribus prælectis, & quamplurimis ſtudio & diligentia adnotatis, rem hanc ex profeſ ſo magis breuiter tamen, & diſtinctè tractarem, ex illíſque certas quaſdam, ſiue generales, & communi Scribentium omnium placito receptas magis doctrinas elicerem, & nonnulla ordine, & diſtinctione maiori compoſita, in medium proferrem, quibus huiuſce altercationis dilucida magis, & distincta reſolutio haberi poſ ſit, Lectoréſque futuris negotiis decidendis, tantorum Authorum lectura, atque ſcriptis grauari, minimè contingat.

Et ad rem deueniendo, inprimis monendum Lectorem duxi, me circa præ ſentem materiam, multa quidem alia ſcribere potuiſ ſe, aut ſi vellem integrum librum, ſiue plenum tractatum conficere; quæ conſultò omiſi, aliorum ſtudio, atque ſcriptura impeditus, vel ne eorum compilator videri poſ ſem, quæ à pleriſque ex profeſ ſo, licèt in diuerſis locis, latiſ ſimèque ſunt explicata.

Deinde pro dilucida, atque abſoluta huius capitis dilucidatione, maximo equidem, & penè incredibili labore, ſequentes Authores originaliter, vt ſoleo, & ſ æpè prælegiſ ſe.

Dinum, Cinum, Petrum, Bartol. Bald. Alexand. Alexand. Angel. Paul. Salicetum, Iaſonem, Corneum, Decium, Iacob. à Sanct. Georg. & alios ordinarios, ad tit. ff. & C. ſi quis aliquem teſtari prohibuerit.

Imolam, Aretinum, Caſtrenſem, Albericum, Ferretum, Lancelotum, Decium, & Conſtantium Rogerium in l. prima, ff. de testamentis.

Ac verè inter hos omnes, nec non & alios Antiquos, & recentiores etiam quamplures, Bartoli doctrinas, atque theoricas in propoſito notandas: ipſe enim ad l. 3. ff. ſi quis aliquem testari prohibuerit, pleniùs quàm cæteri faciant, materiam hanc tractauit, quod certum eſt, & agnouit Bald. in l. prima, num. 5. C. eodem, idcircò ad eum aduertere, atque ex propoſito eiuſdem reſolutiones attingere, omninò neceſ ſarium eſ ſe.

Prælegiſ ſe etiam Gregorium Lopez in l. 26. 27. 28. & 29. titul. 1. partit. 6. & in l. 2. titul. 8. verb. Por falago, ead. 6. part.

Bald. in conſ. 350. volum. 3.

Curtium iuniorem in conſ. 141. ex num. 17. & 18. lib. 1.

Ioannem Crotum in l. 1. §. ſi quis ita, ff. de verborum obligat. vbi etiam Socin. col. 1. eundem Crotum in conſil. 120. ex num. 27. lib. 1.

Corneum in conſ. 84. volum. 1. & in conſ. 209. volum. 2. vbi pulchre, & latiſ ſimè.

Iaſonem in conſ. 141. volumin. 4.

Socinum Iuniorem in conſil. 148. lib. 2.

Carolum Ruinum in conſil. 73. lib. 2.

Hieronym. Grat. conſil. 20. Placet, lib. 2.

Butrium in conſ. 78.

Alciatum in reſponſ. 657.

Celſ. Hug. in conſ. 14. per totum.

Boërium deciſ. 100.

Afflict. deciſ. 69. vbi Cæ ſ. Vrſil. Ioann. Angel. Piſan. & Marcus Anton. Pulu. eius Additionatores.

Franc. Marc. Deciſ. Delphinat. 129. volumin. 2.

Vincent. de Franch. deciſ. 180.

Nattam in conſ. 166. num. 3. & ſequentibus.

Aymon. Crauet. in conſil. 49.

Iacobum Mandellum de Alba in conſil. 77. num. 21. & ſequent.

Paulum Pariſium in conſil. 67. lib. 3. vbi coaceruando materiam, latè loquitur, & vtiliter; idcircò videndus erit omninò.

Chaſ ſaneum in conſuetudi. Burg. rub. 2. §. 1. gloſ ſ. Qui confiſque, n. 21. verſ. ſeptimus caſus est.

Palacios Rubios in repet. rubr. de donat. inter. §. 81. ex num. 14. folio mihi, 59.

Auiles in cap. Prætor, cap. 21. gl. 1. num. 6. cum ſequent.

Gualdenſem de arte testandi, tit. 11. cautel. 4.

Hippolytum ſingular. 526. Licitum.

Bernard. Diaz regul. 798. Vxori.

D. Salzedum in addit. ad illam regulam, vbi latè.

Pet. Gerard. ſingul. 77.

Rodericum Xuarez allegatione 20. ad finem.

Petrum Pechium de testamentis coniugum, lib. 1. cap. 3. & 4. & cap. 9.

Iulium Clarum ſentent. lib. 5. §. finali, quæst. 79. num. 9. & quæst. 83. num. 5.

Veronenſ. cautel. 36.

Catelian. Cott. lib. memorialium, verbo, Teſtatorem inducere.

Ioan. Arnon. Dialog. 6.

Gratianum regul. 314.

Rebuffum ad conſtit. Galliæ, tom. 2. folio. 45.

Marzarium conſ. 20. ex num. 30. & conſ. 67. ex n. 2.

Pancirol. conſ. 1. ex num. 76. cum ſequentibus.

Emmanuel Suarez recept. ſentent. in littera M. ex num. 150.

Grammat. conſ. ciuili. 26. per totum.

Menchacam de ſucceſ ſion. creat. lib. 2. §. 17. num. 4. & ſequent. & de ſucceſ ſion. reſolut. lib. 1. §. 10. num. 25. & in l. teſtamenti, C. de inofficioſo teſtamento.

Burgos de Paz in conſ. 7. ex num. 7. cum ſequent.

Petrum de Peralta in l. ſi quis in principio teſtamenti, ff. de legatis 3. n. 93. & 94. & num. 133. & 134.

Tiberium Decianum in con. 65. lib. 2. & in 2. part. tract. crimin. libr. 8. cap. 7. vbi vide omninò.

Boſ ſium titul. de his quis prohibent aliquem teſtari, per totum.

Andream Gaill. pract. obſeru. lib. 2. obſeruat. 117. num 4.

Peregrinum de iure fiſci, lib. 2. tit. 6. per totum ex fol. 121. vſque ad folium 137. vbi latiſ ſimè & eruditè.

Michaël. Graſ. lib. 2. recept. §. officium hæredis, ex numer. 2. vſque ad num. 7. & lib. 1. §. teſtamentum, quæ ſtione 83.

Bonifacium Rogerium in conſilio 17. ex n. 133. vſque ad numerum 142. lib. 1.

Oſaſcum deciſ. 179. ex n. 5. & in conſ. 12. ex n. 20.

Ioannem Vaudi variar. quæ ſtion. lib. 1. ca. 30.

Aluaradum de coniecturata mente defuncti, lib. 1. cap. 3. num. 10. & lib. 2. cap. 3. num. 36. & quatuor ſequen. & num. 49.

Ioannem Garſiam tractat. de nobilitate Hiſpan. gloſ. 17.

Petrum Gregor. in ſyntagmat. iur. lib. 41. cap. 14.

D. Franciſ. Sarmient. in l. ſi quis ſeruum, num. 6. ff. de legatis ſecundò.

Anton. Gomez tom. 2. variar. cap. 14. n. 27.

Mieres de maioratu, parte prima, quæ ſt. 25. per totam.

Borgninum Caualcan. de tutore & curatore, ex num. 279. folio mihi, 157.

Franciſcum Manticam, mihi equidem ob ſummam eius eruditionem, atquè diſtinctionem ſemper præ ſtantiſ ſimum, de coniecturis vltimar. volunt. lib. 2. titul. 7. per totum, & lib. 3. titul. 1. n. 8. & 9.

Simon. de Prætis de interpretat. vltim. volunt. lib. 2. dubitat. 2. ſolut. 1. à num. 13. cum ſequentibus, fol 186. & lib. 5. dubitat. 1. à num. 74. cum multis ſeqq. fol. 444. & in conſ. 5. num. 13.

Ioannem Cephalum in conſ. 276. n. 41. lib. 2.

Franciſ. Burſat. in conſ. 47. num. 4. & 26. lib. 1. & in conſ. 189. num. 27. lib. 2.

Iacobum Cancerium variar. reſolut. c. 6. n. 17.

Iacobum Menochium, qui latè, vtiliter, & diſtinctè ſe habuit in hac materia, ac inter omnes Recentiores, ipſe dumtaxat circa theoricas, & reſolutiones Bartoli inſiſtit, & optimè pro ſequitur illas, de arbitrariis, lib. 2. centuria 4. caſu 295. per totum, & lib. 4. præ ſumptione 11. & 12. vbi vide ex propoſito, & in conſ. 1. num. 492. & ſeq. & in conſ. 29. ex num. 18. lib. 1. & in conſil. 678. lib. 7.

Fabium de Monte, & Ioan. Bapt. de Plot. inter conſ. vltimar. volunt. volum 2. illum in conſ. 149. n. 57. per totum, iſtum in conſ. 168. à num. 51. vſque ad numer. 60.

Antonium Theſaurum quæ ſtion. forenſium, libro ſingulari, vbi ſingulariter, quando metus causâ dicatur aliquid factum, & de metu reuerentiali, & quibus coniecturis metus probetur.

Alexandrum Raudenſem deciſion. 45. per totam, prima parte, vbi congerit nonnulla in praxi multùm conducibilia.

Hippol. Riminald. in conſ. 234. ex num. 116. cum ſeq. lib. 3. & in conſ. 235. num. 89. eod. lib. & in conſ. 428. ex num. 1. cum ſeq. lib. 4. & in conſ. 624. ex n. 33. vſque ad numerum 40. lib. 6.

Albanum in addit. ad Bartol. in rubrica ff. quod metus cauſa, num. 16. & 17.

Sfortiam Oddi in conſ. 89. n. 87. lib. 1.

Ioannem Vincent. Hondedeum in conſ. 32. num. 6. & n. 55. 56. 57. & 58. lib. 1.

Ioannem Guttierez Canonicar, qq. lib. 1. q. 37. n. 20. & lib. 2. cap. 11. n. 83.

Azeuedum in l. 1. tit. 4. n. 112. & num. 147. lib. 5. nou. collect. Reg.

D. Spino in speculo teſtamentorum, gloſ ſa rubric. 2. p.n. 5. & 4. ſeqq.

Ceruantes in l. 3. Tauri, n. 209.

Maſcardum de probat. lib. 1. concluſione 531. & lib. 3. concluſ. 1356.

Antonium Fabrum in libros 9. C. & definitionum forenſium, ad titul. ſi quis aliquem teſta. prohib. vel coege. definition. 1. & 2. folio mihi, 682. & 683. & ad tit. C. de eo quod metus cauſa, definit. 4. & 6. fol. 129. vbi de metu reuerentiali.

Alex. Trentacinquium variar. reſolut. lib. 1. de his quæ vi, metúſve causâ fiunt, reſolut. 1. per totam, folio 137. & ſequen.

Andream Fachineum controuerſiarum iuris, lib. 9. cap. 4. fol. 1139. & lib. 10. cap. 15. fol. 1263.

Martinum Monter à Cueua cauſarum Regni Arag. deciſ. 45. in prima parte responſi pro ſi amita vxoris, ex n. 56. cum multis ſequentibus.

Cardinal. Dominic. Tuſc. practic. concluſ. iur. tom. 8. litera T. concl. 147. fol. 128.

Patrem Ludouicum Molinam è Societate Ieſu Religioſum de iuſtitia & iure, tom. 1. tractat. 2. disputat. 135. ex verſiculo, quoad ſecundum attinet, folio 731. vſque in finem diſputationis, & disputat. 176. in verſ. Nona, fol. 1037. cuius mentionem fieri hoc loco ideò neceſ ſarium duxi, quod vel ipſo ſolo prælecto, eorum omnium vera & diſtincta reſolutio deduci poſ ſit, quæ in propoſito huius capitis ad forum conſcientiæ pertinent, & iunge illi Sarmien. in d. l. ſi quis ſeruum, n. 6. ff. de legatis 2.

Et vide omninò patrem Thomam Sanchez, cuius ſpecificam mentionem faciam infra numero 139. & 140.

Deinde, ſecundo loco & principaliter conſtituendum erit, teſtatorum voluntates liberas eſ ſe debere, atque in actu teſtandi conſenſum requiri cum qualitate libertatis plenæ, & ſic omninò & abſolutè liberum in diſponendo, l. 1. C. de ſacroſ. Eccleſiis, ibi: Liber ſit ſtylus, & in terminis noſtris ſic aduertunt Menoch. de arbitrar. lib. 2. centuria 4. caſu 395. n. 1. Conſtantius Rogerius in l. 1. ff. de teſtamen. num. 2. Petrus de Peralta in l. ſi quis in principio teſtamenti, ff. de leg. 3. num. 94. in verſ. ex quibus manet, & n. 132. vbi citat verba legis Theodoſianæ vltim. lib. illius, C. tit. 7. de teſtamentis, poſt principium, vbi in hunc modum repetitur ſcriptum: Ideò diuinis ſenſibus, die, noctúque res humani generis pertractantes, gratum duximus, deficientium voluntatibus ſubuenire, vt pro ſuo quiſque teſtetur arbitrio, aut in voluntate ſua, ſuam habeat voluntatem, vt inuitus nemo nec taceat, neque loquatur. Idem etiam annotauit Ioannes Baptiſta de Plotis in conſil. 168. num. 52. inter conſilia vltimarum voluntatum, volum. 2. dicens, quòd leges volunt, cuique liberam voluntatem eſ ſe in teſtando, & odio habent adulationes, & ſuggeſtiones, & importunitates, & cætera alia, quæ fiunt teſtatoribus, ſi ex illis quocumque modo, abſoluta omninò, & plena, liberáque voluntas eorum impediatur, & in id pungit l. 26. titulo primo partit. 6. Molina etiam de iuſtitia & iure, tractatu 2. disput. 135. in verſ. quod ad ſecundum attinet, fol. 371. in terminis huius materiæ loquendo, inquit quod teſtatoris vltima diſpoſitio, vt valida ſit in foro conſcientiæ, ac etiam in foro exteriori; neceſ ſe eſt, vt non ſit inuoluntaria mixtè, vel errore, vel vi, aut metu iniuſtè illato, ita diſpoſitioni illi cauſam dantes, vt ſecluſo tali errore, vi, aut metu, teſtator nullo modo ita diſponeret, quin potiùs vellet, vt nihil impediente ſua illa diſpoſitione, longè aliud de ſuis bonis fieret; & reddit rationem, quia libera hæredis inſtitutio, legatum, & donatio cauſa mortis, merè gratis fiunt, ſicut & donationes inter viuos, & promiſ ſiones merè gratis factæ; ad transferendum autem dominium aut conferendum ius titulo merè gratuito, ea libertas in dante eſt neceſ ſaria, quæ inuoluntarium mixtè excludat, vt ipſemet probat ibidem.

Idcircò lege ſancitum eſt, quòd teſtatoris liberam voluntatem impediens, puniatur: quod pœnâ primùm ciuili conſtituit Adrianus in l. 1. ff. ſi quis aliquem teſtari prohibuerit, deinde criminali Alexander Seuerus, vt aduertit Menochius lib. 2. de arbitrariis, dicto caſu 395. n. 2. vbi rectè intelligit, pœnam hanc duplicem eſ ſe, criminalem ſcilicet, & ciuilem, Boſ ſius etiam, dicto titulo, ſi quis aliquem teſtari prohibuerit, vbi primum agit de pœna criminali, & de iure fiſci in propoſito; poſtmodùm vero de intereſ ſe, aut de pœna ciuili quoad partem læ ſam, Peregrinus de iure fiſci lib. 2. tit. 6. num. 8. & latiùs num. 40. qui etiam primò tractat de pœna criminali, & de iure fiſci contra inferentem vim, aut metum in hac materia, poſteà verò de iure læ ſi ſermonem inſtituit, vt etiam inſtituitur in l. 26. & 29. titulo primo, partita ſexta, & ante alios ſic obſeruauit Bartolus in dict. l. 1. ff. ſi quis aliquem teſtari prohibuerit, num. 3. vbi quærit qualiter practicari debeat illa lex, & dicit quòd ſic practicetur, quòd ille, qui prohibuit teſtari, accuſetur, & puniatur, & hoc facto proponatur contra eum actio ciuilis, ſcilicet petitio hæreditatis, & idem annotauit Baldus in l. prima. C. eodem titulo, num. 9. & nouiſ ſimè omnium Andreas Fachineus controuerſiarum iuris, libr. 9. capit. 4. in principio, fol. 1139.

Vt autem à pœna criminali incipiam, dicendum eſt, videri quòd prohibens, aut impediens aliquem teſtari, ſit puniendus pœna falſi, tanquam veritatis occultator, per tex. in l. Paulus, ff. de falſis, & in l. præ ſcriptione, cum ibi notatis, C. ſi contra ius vel vtilitatem publicam; per quæ iura ſic contendit Boſſius dicto titulo, ſi quis aliquem testari prohibuerit, in principio, & ſequitur Graſ ſus § teſtamentum, quæstion. 83. Quòd autem efficiatur indignus hæreditate defuncti, & inſuper eadem pœna puniatur, hoc eſt, vt nec actiuam, nec paſ ſiuam teſtamenti factionem habeat, ſcribit Aluaradus de coniecturata mente defuncti, lib. 2. cap. 3. num. 36. in principio, & num. 37. in fin. & in id citat l. 27. & 28. cum duabus ſequentibus, tit. 1. partit. 6. in quibus tamen nequaquam probatur eius Aſ ſumptum; nam inprimis in l. 28. & 29. nullum verbum ſcribitur, quo præfatus Author moueri potuerit; & in l. 26. eiuſdem tituli, & Partitæ, dumtaxat exprimitur, æquum non eſ ſe, vt alium prohibens teſtari, impunitus remaneat, quoniam graue crimen committit, vt ipſa lex dicit in principio, & in fine; & ideò ſtatuitur in eadem lege, vt perdat ius, quod ex teſtatoris bonis erat habiturus, & Regi applicetur; quod etiam ſtatuitur in l. 27. ſtatim ſequenti, in verſ. E por ende mandamos, que qualquier que embargaſ ſe à otro en alguna destas maneras ſobredichas, o en otra ſemejante dellas, ſil fuere prouado, que pierda el derecho, que podia auer en los bienes de aquel, à quien fizo este embargo en qualmanera quier. Vides ergo in dictis legibus actiuam teſtamenti factionem non ſublatam, quamuis paſ ſiua auferatur, & conſequenter præfatum Authorem, pœnam excogitaſ ſe, quæ nullibi à lege reperitur inuenta, nec expreſ ſa, contra rationem text. in l. interpretatione, ff. de pœnis, & in l. 2. ff. ſi à parente quis manumiſ ſus fuerit, cum vulgatis. Quapropter dicendum eſt, criminalem pœnam à lege diffinitam non eſ ſe, ſed Iudicis arbitrio indicendam relinqui, idque ſiue armis illata fuerit vis, ſiue ſine armis, aut etiam ſi ſolus metus intercedat, vt poſt Gloſ ſam in l. 1. in verbo, crimen, C. ſi. quis aliquem teſtari prohibuerit, Bartolum, Guliel. Cun. Alexandrum, Iacob. à Sancto Georgio, Boſ ſium, & Iulium Clarum, firmauit Menochius de arbitrarijs lib. 2. d. caſu 395. n. 3. & 4. & ſic ſunt accipiendi Graſ ſus dicto §. teſtamentum, quæ ſt. 83. & Fachineus lib. 9. dict. capit. 4. in principio, & Gregorius Lopez in l. 26. tit 1. partit. 6. qua in lege prætermittendum non eſt, criminalem pœnam nullam, nec etiam arbitrariam impositam fuiſ ſe prohibenti aliquem teſtari, ſed dumtaxat dictum: Que deua perder el derecho, que deue auer en los bienes de aquelque deſtoruo, en qual manera quier que los deuieſ ſe auer, è aquello que el perdiere por eſta razon, deue ſer de la camara del Rey. Idque pro pœna imponitur in eadem l. 26. Partitæ, vt constat ex verbis sequentibus, vbi ſic dicitur: E eſta pena deue auer por el gran yerro que fizo a Dios, è por el atreuimiento, è el tuerto quo faze al ſeñnor de la tierra, è al alma del finado, è à todos los otros homes, en dar mal exemplo de ſi. Et ibi Gregorius Lopez, verbo. El alma, allegat text. in l. teſtamenti, C. de inofficioſo teſtam. deinde in l. 29. eodem titul. 1. & partit. 6. pœna ciuilis præ ſtanda parti læ ſ æ imponitur, nuſquam tamen ibi, nec in dict. l. 27. quam retuli ſuprà, de alia pœna criminali tractatur; quod eſt notandum propter traditiones Doctorum relatas ſuprà, vt iuxta dictas leges Partitæ, pœna falſi per Boſ ſium adducta, locum habere non poſ ſit, vt pote cùm grauiſ ſima ſit, nec eiſdem legibus expreſ ſa; arbitraria verò criminalis ex ſententia Menochij, Iudicis diſcretioni relicta, quamuis in dictis legibus Regiis Partitæ non propoſita, fortaſ ſis excluſa non cenſebitur, ſi caſus occurrentis qualitas aut circumſtantia id ſuadeat, vel vis, dolus, metus, aut impedimentum ſic præſtitum fuerit, quod delicti pœnam euadere, ac impunitum manere, æquum non ſit; id quod totum Iudex perpendere, ac attentis circumſtantiis rerum, & qualitatibus perſonarum diffinire debebit.

Ad ciuilem verò pœnam deueniendo, dicendum eſt, illam in hoc caſu variè indicendam, modum autem diffiniendum eſ ſe iuxta doctrinas, & reſolutiones Bartol. in l. 3. ff. ſi quis aliquem teſtari prohibuerit, Baldi etiam in l. 1. C. eodem titulo, quo loco ad verbum recenſet, ſeu tranſcribit Bartoli Theoricas vbi ſupra, Menochij etiam, qui ſolus vt dixi ſupra proſequitur & eleganter explicat illas dict. caſu 395. ex num. 5. vſque ad num. 30 vbi videri poterit, ne ab eo plenè, & eruditè reſoluta tranſcribam; ex illis tamen, & aliis quamplurimis Authoribus in hac materia ſcribentibus, ſequentia obſeruare neceſ ſarium fore.

Imprimis, impedientes aliquem teſtari dolo, vel vi, aut metu, alióvè modo prohibentes, aut inducentes, teneri prætendentibus intereſ ſe, actione de dolo, vel alia ſubſidiaria in factum ad intereſ ſe, quod cum Angel. Iac. de Sanct. Georg. Alex. & Iaſon. aduertit Pariſ. in conſil. 67. num. 20. lib. 3. & cum Caſtrenſi, & Alexandro, Grammaticus in conſilio ciuili 26. num. 4. vbi dixit, quòd ſi aliquis volebat me inſtituere hæredem, & tu impediuiſti, certè teneris ad intereſ ſe totale, & in fortioribus terminis ibidem notauit num. 5. quòd impediens aliquem, quominus conſequatur aliquam commoditatem, etiamſi ad illam non competeret aliquod ius agendi, tenetur tamen ad totale intereſ ſe, & in id citat Rayn. Paul. Caſt. & Alex. in l. dedi. §. quanquam, ff. de condictione ob cauſam, accedit Gregorius Lopez in l. 27. tit. 1. partit. 6. verbo, Pierda, dicens quòd ſi prohibitio, vel coactio fuit in damnum alterius, quem teſtator inſtituere volebat, tunc ſuccurritur læ ſo, per text. in l. Lucius, §. Sempronia, ff. de legatis ſecundo, & doctrinas Bartoli & Baldi in locis ibi relatis Mieres de maioratu, 1. part. quæ ſt. 25. ex num. 2. Menochius dict. caſu 395. num. 9. in fin. & num. 27. Ioannes Guttierez canonicar. quæ ſt. lib. 2. cap. 11. num. 83. & in tractatu de tutelis & curis, 2. par. c. 14. num. 6. vbi aliis multis Authoribus relatis probauit, quòd impediens alterum à conſequutione legati, vel gratuitæ donationis dolo, vi, vel fraude, tenetur eidem ad reſtitutionem arbitrio boni viri, ſecus ſi abſque vi, aut dolo, aut fraude, etiam odio, vel vt ſibi conſulat, alterum ad mutationem voluntatis induxerit, D. Franciſc. Sarmientus in l. ſi quis ſeruum, num. 6. ff. de legatis ſecundo. Ludouicus Molina de iuſtitia & iure, tom. 1. tractat. 2. diſp. 135. in verſ. ex eadem doctrina, fol. 732. dicens, quòd ſi quis vi, aut metu iniuſtè illato adducatur, vt inſtituat aliquem hæredem, aut legatum illi relinquat, inualidum id ſit in conſcientiæ & exteriori foro, cum onere reſtituendi illi, in cuius detrimentum id cedit, quia alioquin bona illa ad eum erant deuentura, & ibidem, in verſ. qui impedimento eſt alicui, folio 733. vbi id extendit ad filium, & ad patrem, vt ſi impedimento ſit filius patri, vel pater filio, non ſolùm peccet lethaliter, & reſtituere teneatur in exteriori, & interiori foro emolumentum, quo ea ratione priuat eos, ad quos bona defuncti eſ ſent deuentura; ſed etiam inter alias pœnas, priuatur omni emolumento bonorum talis defuncti, vt ibidem probat: denique & Andr. Fachin. controu. iur. lib. 9. cap. 4. in principio, inquit, quòd ſi teſtator quidpiam alicui relicturus erat, is qui teſtari eum prohibuit, meritò condemnatur ad id quod intereſt, per text. in d. §. Sempronia, & in l. ſi quis affirmauerit, ff. de dolo, nam cùm dolo alterius id amiſerit, æquum & bonum eſt, vt ille condemnetur; & huc alludunt quæ de ciuili diſceptatione dicuntur in dict. l. 1. C. ſi quis aliquem teſtari prohibuerit.

Deinde obſeruandum erit, in ſuperiori caſu aut obſeruatione, teneri, inquam, ſic prohibentem aut impedientem, damnum & intereſ ſe læ ſis reſarcire, nullum equidem ex Scribentibus hactenus diſ ſentire; quod rectè agnoſcit Menoch. dict. caſu 395. num. 27. dubios tamen aut non conformes eſ ſe in eo, an ſcilicet teſtari prohibens, aut impediens alium, ad duplum læ ſis teneatur: & quidem prohibentem aut impedientem, duplum læ ſo præ ſtare debere probarunt Bart. Angelus, Imola, Fulgoſius, Iaſon, Butrius, & Alciatus, quos adducit Menochius de arbitrariis, lib. 2. d. caſu 395. n. 28. Corneus etiam in l. 1. C. ſi quis aliquem teſtari prohibuerit, & cum illis ſecurè Grammaticus conſilio ciuili 26. n. 6. Pariſius in conſ. 67. n. 4. lib. 3. Hieronym. Gabriel in conſ. 99. n. 13. & 14. lib. 1. Peregrin. de iure & priuilegiis fiſci, lib. 2. tit. 6. n. 8. & vide num. 40.

Horum & aliorum Authorum fundamentum præcipuum deſumitur ex textu in §. & hoc peruenit, in authen. vt nulli iudicum liceat habere, qui tamen textus, quòd ſolum procedat in adminiſtratore ciuitatis, in quo loquitur; & conſequenter, quòd pœna dupli non habeat locum, in quouis alio priuato prohibente aut impediente, probarunt Cinus, Petrus Rainerius, Baldus, & Comenſis, quos refert Iaſ. in l. 1. C. ſi quis aliquem teſtari prohibuerit, num. 2. in fin. qui ſic accipiunt text. in d. §. & hoc peruenit, Alber. in l. Lucius, §. Sempronia, ff. de legat. 2. & conſtanter defendunt Ioann. Vaudus lib. 1. variarum quæ ſt. c. 30. & Andreas Fachineus controuerſiarum iuris, lib. 9. cap. 4.

Menochius autem neutram partem expreſsè probauit, aut ſaltem priori ſententiæ potiùs acceſ ſiſ ſe videtur, quatenus dixit, verba dict. §. & hoc peruenit, generalia eſ ſe, quaſi diceret apta, vt omnem caſum, & perſonam comprehenderent.

Ego verò iure communi attento, poſteriorem ſententiam veriorem exiſtimo, & ad id dicendum moueor authoritate & rationibus prædictorum Authorum, moueor etiam verbis claris, & expreſ ſis d. §. & hoc peruenit, in quo negari non poteſt, quin prohibitio illa generalis fiat Iudicibus, & eorum Officialibus & Miniſtris, & cuicumque alteri, qui ſcilicet Iudici hac in re miniſtrauerit, & operam ſuam præ ſtiterit, vt ſcilicet aliquis teſtari prohibeatur, vt conſtat in illis verbis: Omnibus Iudicibus tam ciuilibus, quàm militaribus, & eorum Officiis, aut alij cuilibet aliquid præ ſumere, & ibi: Huiuſmodi odibilem rem in quolibet loco noſtræ rei publicæ præ ſumpſerit agere, aut miniſtrare ei, qui hoc præ ſumpſerit, facere iubemus, &c. Verba autem illa, Si verò quidam, de iudicibus neceſ ſiariò accipienda, nec aliqua in eo textu poſita, quæ alios priuatos generaliter comprehendere poſ ſint; ſic concludenter, & verè Fachineus probauit d.c. 4. ad fin. fol. 1140. vt vltra aliquid addere, ſiue in huius rei confirmationem latius ſcribere, ſuperfluum potiùs, quàm vtile videri poſ ſit.

Cæterùm de iure Regio Partitarum, priorem ſententiam receptam, ambigi aut dubitari non poteſt poſt deciſionem l. 29. tit. 1. partit. 6. in ea namque clarè approbatur, dum in hunc modum ſcribitur: Voluntad auiendo alguno home de establecer a otro por heredero en ſu teſtamento, o demandarle alguna coſa en el, ſi otro tercero le embargaſ ſe por fuerça, o por engaño, que lo non fizieſ ſe: ſi el embargo, o el engaño podieſ ſe ſer prouado, deue aquel que lo fizo pechar al otro, a quien deue ſer fecha la manda, doblado todo aquello quel fizo perder por tal razon como esta. Et Gregorius Lopez ibidem in ſummario inquit, Concor. cum authent. vt nulli iudicum, §. & hoc peruenit, poſtmodùm tamen, verbo Pechar, dicit: Et videtur hoc intelligendum de intereſ ſe, non reſpectu pœnæ dupli, licèt Salicetus aliud innuat in dicta l. prima, C. ſi quis aliquem teſtari prohibuerit. Vides ergo legem iſtam Partitæ, aut veniſſe decidere altercationem præfatam Doctorum, aut deciſionem dict. §. & hoc peruenit, ad quemcumque priuarum extendere voluiſ ſe, & ad id forſan excitatam fuiſ ſe propter rationem conſideratam in l. 26. eodem tit. 1. & p. 6. in verſiculo, E oſta pena deue auer; & ita in eum ſenſum non malè accipit illam Molina, de iuſtitia & iure, tom. 1. tract. 2. disputatione 176. in verſ. Nona, fol. 1037. vbi ſic ſcriptum reliquit: Comparatione tamen læ ſi, qui alioquin hæres erat inſtituendus, aut cui legatum erat relinquendum, punitur pœna dupli, vt conſtat ex authent. vt nulli iudicum, §. & hoc peruenit, & ex l. 29. titulo primo, partit. 6. erit itaque dictæ legis Partitæ prohibitio ſic accipienda, vt generaliter atque indiſtinctè omnibus facta cenſeatur, omnè ſque etiam priuatos, non ſolum Iudices, & eorum Officiales ſeu Miniſtros comprehendat, & in hoc quidem ſingularis, vt ſic teſtatoribus magis conſulatur, & aliorum vis, dolus, aut fraus contineatur.

Prætereà obſeruandum eſt, quod contra impedientem aut prohibentem aliquem teſtari, iuratur per illum, qui habet intereſ ſe, in litem tanquam contra doloſum; quod firmauit Ioannes Plotus in repetit. l. ſi quando, C. vnde vi, num. 723. & cum eo tranſeunt Menochius de arbitrariis, lib. 2. dict. caſu 395. num. 27. Cæ ſ. Vrſil. in addit. ad deciſ. 69. Afflictis. 13. quod tamen de iure Regio Partitarum deciſum non fuit, nec aliquo modo expreſſum, aut denotatum; nam in l. 26. tit. 1. partit. 6. vbi imponitur pœna prohibenti aliquem teſtari, iuramenti in litem mentio non ſit, nec etiam in l. 27. eod. tit. & partit. de iuramento in litem tractatur, ac denique in l. 29. eod. tit. & partit. vbi congruentiùs id exprimendum eſ ſet, nequaquam exprimitur; ibi namque ſuccurritur læ ſo contra impedientem ad duplum, ſed de eo iuramento nihil dicitur, vt conſtat ibi: Si el embargo, o el engaño podieſ ſe ſer prouado. Vnde totum hoc religioni & bono arbitrio iudicantis relinquendum erit, qui rerum circumſtantiis, & negotij de quo agitur, atque perſonarum qualitatibus inſpectis diiudicare debebit, Si el embargo, o el engaño puede ſer prouado, vt dicta lex requirit, ad id obſeruando nonnulla, quæ in materia huius probationis dicentur ſtatim, ac etiam præ oculis habendo, ne dictarum legum Partitæ terminos, aut intentionem excedat.

Obſeruandum etiam erit, quòd in caſibus prædictis, ſi prohibens aut impediens teſtari alium, ſoluendo non fuerit, nec damnum & intereſ ſe læ ſis præſtare poſ ſit, tunc equidem læ ſus contra fiſcum reuerti poterit, argumento l. fin. ff. de eo per quem factum eſt, & l. planè, la 2. §. 1. ff. de legatis 1. per quæ iura ſic ſ æpe obſeruauit Bartolus in dict. l. 3. ff. ſi quis aliquem teſtari prohibuerit, Baldus in l. prima, C. eodem titul. & ibidem Corneus colum. 2. & in conſ. 219. colum. penul. lib. 2. Menochius dicto caſu 395. ex n. 5. Gregorius Lopez in l. 29. tit. 1. partit. 6. verbo pechar: & quamuis in ea lege Partitæ id non exprimatur, tamen ex quo non excluditur, & læ ſis ſuccurrere lex illa intendit, credendum eſt, ius commune intactum & immutatum relinqui, & regulis aut doctrinis communibus ita rem expediendam fore, vt læ ſis proſpectum eſ ſe poſ ſit iuxta intentionem eius legis; & in hoc quidem maxima æquitas interuenit & teſtantis voluntati valdè proſpicitur.

Denique & vltimò obſeruandum erit, prohibentem aliquem teſtari, aut impedimentum aliquod præ ſtantem, pœnas prædictas incurrere, licèt poſtmodum impeditus potuerit condere teſtamentum; quia id non releuat impedientes à pœna incurſa propter impedimentum perfectum & conſummatum, l. qui ea mente, ff. de furtis, & probatur in authen. vt cum de appellat. cognoſcitur, §. ſi conuictus, per quem tex. item per ea, quæ Bartolus, & Alexander in l. fin. ff. ſi quis aliquem teſtari prohibuerit, & Paulus de Caſtro in l. final. C. eodem, tradiderunt: ſic in terminis obſeruauit Pariſius in conſ. 67. num. 23. & 24. lib. 3. quod eſt ſingulare & notandum pro ampliatione d. l. 29. tit. 1. partit. 6. vt etiam hoc caſu, illius legis deciſio procedat; nam cùm ibi excluſus non ſit, omnes equidem intellectus atque interpretationes ipſa lex apta eſt recipere, quæ iure communi attento in hac materia tradiderunt DD, imò ſi verum amamus, neceſ ſario fateri debemus, declarationem hanc de mente eiuſdem legis eſ ſe, aut verbis ipſius multum conuenire; in ea namque duntaxat requiritur voluntas ex parte teſtatoris relinquere volentis, & dolus aut vis ex parte impedientis, & quòd vis aut dolus probetur; non verò inſpicitur, an poſteà impeditus potuerit condere, vel non condere teſtamentum, vti ex verbis poſitis ibi, & ſuperiùs relatis conſtat manifeſtè. Et hactenus de ſecundo Præmiſ ſo, aut conſtituto, ſiue obſeruatione 2. in hac materia.

Nunc verò tertio loco, & principaliter conſtituendum erit, dubium eſ ſe, an teſtamentum vi aut metu factum, ſit ipſo iure nullum, ſic vt hæreditas fiſco deferri non debeat, cum teſtator vi aut dolo inductus eſt, vt me, vel alium hæredem inſtitueret? an verò valere debeat mero iure, ſed poſtmodùm annullari, & auferri cogenti, aut metum inferenti hæreditas tanquam ab indigno? Et quidem Ioannes de Imola in l. 1. num. 4. ff. de teſtamentis, & Iaſon in l. 1. num. 3. C. ſi quis aliquem teſtari prohibuerit, Rubeus in repetit. §. morte, l. non ſolum, ff. de noui operis nunciatione, num. 222. ſecurè ſcripſerunt, teſtamentum hoc eſ ſe ipſo iure nullum, cùm vi aut metu celebratum fuerit: & ob id ſentiunt apertè, hæreditatem fiſco non deferri, ſed potiùs ſucceſ ſoribus ab inteſtato, nec ab eis diſ ſentit D. Spino qui in ſpeculo teſtamentorum, gloſ. rubricæ, 2. part. num. 5. malè quidem, & ſine aliqua diſputatione, nec relatione Authorum, ſic abſolutè conſtituit, teſtamentum in propoſito caſu non valere.

Et pro hac parte, quinque præcipua fundamenta expendi poſ ſunt, quæ ex Imola vbi ſuprà deducuntur dict. num. 4. & Aretino in eadem l. 1. ff. de teſtamentis, colum. 1. à verſ. in gloſ. ibi, vſque ad verſ. in eadem gloſ. ibi, & nouiſ ſimè omnium in vnum congeſ ſit illa And. Fachineus controu. iur. lib. 10. capit. 15. per totum, fol. 1263. & ante ipſum Peregrin. de iure fiſci, lib. 2. tit. 6. ex numer. 4. vſque ad num. 8.

Verùm contraria ſententia, & verior eſt, & communior, teſtamentum vi aut metu factum, ipſo iure valere, ſed auferri cogenti, metumvè inferenti hæreditatem tanquam indigno, quam defendunt Caſtrenſ. num. 4. Aretin. col. 1. in d. l. 1. ff. de teſtamentis, & ibidem Duarenus, & Conſtantius Rogerius ex num. 2. vſque ad num. 7. vbi in propoſito tres caſus diſtinguit, & in effectu ſic ſemper concludit, ſequuntur etiam hanc partem Menchaca, & Ferretus, cum quibus Michael Graſ ſus recept. iur ſentent. §. teſtamentum, quæst. 83. in principio, & Lancellotum Decium dumtaxat referens, Hieronymus de Cæuallos pract. commun. contra commun. q. 348. num. 4. Boſ ſius titulo, ſi quis aliquem teſtari prohibuerit, num. 5. Peregrinus de iure fiſci dict. tit. 6. ex num. 4. Menochius de arbitrariis, lib. 2. dict. caſu 395. numer. 7. Gregorius Lopez in l. 27. titul. 1. part. 6. verbo, Haz endo fuerça, Fachineus lib. 10. dict. cap. 15.

Et huius ſententiæ rationes, & argumenta ſuperiores Authores ex propoſito adducunt, quæ fortiter quidem adſtringunt, aut verè concludunt, vt penes ipſos videri poterit, ne in re ab aliis ex profeſ ſo agitata, ampliùs inſiſtam.

Contrariæ autem partis fundamenta, ſiue Imolæ argumentationes abundé diſ ſoluit, & ante alios Aret. loco anteà relato, & ipſum non referens Fachin. d. cap. 15. vbi vide omninò, & Peregrin, dict. tit. 6. ex num. 4. vſque ad num. 8. vbi etiam Imolæ rationibus reſpondet.

Ad textum etiam in l. prima, C. ſi quis aliquem teſtari prohibuerit, qui pro contraria opinione ponderari ſolet, optimè ſatisfacit, & reſpondet ipſemet Aretinus, & Menochius ſequitur illum dicto caſu 395. num. 7.

Et de iure Partitarum, magis probari videtur hæc ſecunda opinio, vt aduertit Greg. Lop. in d. l. 27. tit. 1. partit. 6. verbo, Haziendo fuerça, qui rectè adnotauit ibidem, quamuis affirmatiuè id dicere deberet, & non ſub verbo, fortè, quòd fortè etiam de iure communi non procederet dictum Imolæ, cùm non reperiatur expreſ ſum, inſtitutionem vi vel metu factam eſ ſe ipſo iure nullam, & per alias rationes, quas ipſe eodem loco conſiderat; verè tamen, leges nonnullæ ab eodem Gregorio in id adductæ, nequaquam probant eius Aſ ſumptum: nam inprimis in d. l. 27. qua ipſe mouetur, nullum verbum exprimitur, quo elici valeat, an teſtamentum vi vel metu factum, ſit ipſo iure nullum, vel non: etenim in verſ. E por ende mandamos, que qualquier, dumtaxat dicitur, que qualquier que embargaſ ſe a otro, en alguna de las maneras ſobredichas, o en otra ſemejante a ellas, que pierda el derecho que podia auer en los bienes de aquel, a quien fizo eſte embargo. Sed non declaratur, cui bona hæc ſic amiſ ſa applicari debeant, nec etiam dicitur, an ſit nullum teſtamentum, vel mero iure valeat, quamuis veniat reſcindendum.

Prætereà in l. 29. eod. titul. 1. & partit. 6. potiùs contrarium deſumi poſ ſe videtur, quatenus ſtatuitur, quòd in caſu ibi propoſito, propinquior defuncti conſanguineus ſuccedere debeat, niſi & ipſe impediuerit, quo caſu Princeps ſuccedit.

Meliùs ergo probari poteſt Greg. Lopez ſententia ex l. 26. titul. eodem primo. p. 6. quamuis enim in ea lege expreſsè ſublatum non fuerit dubium præfatum, ſiue expreſsè declaratum non ſit, an teſtamentum vi, dolóve factum, valeat ipſo iure, nec ne: tamen ex quo exprimitur, atque expreſ ſim deciditur, prohibentem aliquem teſtari, perdere ius, quod ex teſtatoris bonis erat habiturus, & illud Regi applicari, apertè datur intelligi, teſtamentum in propoſita ſpecie ipſo iure valere, auocari tamen hæreditatem à fiſco; quod & ratione etiam comprobatur, quia cum iure communi, vt dicit ipſe Gregorius, non reperiatur expreſ ſum, teſtamentum ſic factum eſ ſe ipſo iure nullum, nec etiam legibus Partitarum expreſ ſum fuerit, ex eiſdem legibus argumentum deduci non poteſt, quo nullum ipſo iure teſtamentum dici poſ ſit.

Nunc tamen neceſ ſarium ſubintrat dubium, an ſcilicet legata & cætera relicta debeantur ex teſtamento facto per vim? quam quæ ſtionem ex omnibus Scribentibus huius Regni excitauit in terminis ſolus Azeued. in l. 1. tit. 4. num. 147. lib. 5. nouæ collect. Regiæ, nec aliquid in ea reſoluit, ſed dumtaxat ſe remittit ad Gregor. Lopez, in l. 27. tit. par. 6. verbo, Por fuerça in fine, qui etiam dubium hoc non explicauit, ſed tantùm dixit videndum eſ ſe Baldum in l. 1. C. ſi quis aliquem teſtari prohibuerit, in 2. col. nec retulit Bart. in l. 3. num. 3. ff. eodem titulo, cuius traditiones ad verbum recenſet Baldus ibi, & in effectu poſt Bartolum ſic concludit, quòd ſi conſtat, quòd teſtator me coactè inſtituit, & nihil aliud vltra conſtat, tunc legata debentur, arg. l. 1. §. 1. & l. 2. in fine, ff. ſi quis aliquem teſtari prohibuerit: ſi verò conſtaret, quòd totam illam voluntatem fecit coactè, tunc nihil debetur; & reddit rationem, quia poſtquam fecit teſtamentum totum inuitus, ita non habent voluntatem legatarij, ſicut nec hæredes; & quamuis coactio fuerit facta per alium, non tamen debet prodeſ ſe legatariis, vt ipſe Bar. ibidem comprobat num. 6. & 7. & Bald, vbi ſupra, num. 5. vbi rectè inquit, mirandum non eſ ſe, quod ſine ſuo delicto aliquis fiat indignus, quia hoc non eſt odio perſonæ, ſed propter vitium actus, & Bartolum ſequutus eſt Peregrin. de iure fiſci, lib. 2. tit. 6. num. 37.

Procedit autem prædicta diſtinctio in vtroque caſu. etiam hodie poſt deciſionem l. 1. titul. 4. lib. 5. nou. collect. Reg. in primo caſu, ea ratione, quia ex quo non conſtat de vi aut metu in legatis, ſed tantum, quod teſtator coactè aliquem inſtituit, vis quidem aut metus quoad legata, & cætera relicta in dubio præ ſumi non debet, ſed potiùs quòd ſponte & liberè relicta fuerint præ ſumendum eſt, iuxta traditiones Baldi in conſ. 350. colum. 2. verſ. dico quod, lib. 3. Socini iunioris in conſil. 113. num. 8. lib. 3. Franciſci Manticæ de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 2. tit. 7. numer. 1. & 2. Maſcardi de probationibus, tom. 2. concluſ. 1054. num. 1. 2. & 3. Menochij lib. 3. præ ſumptione 126. in principio, & lib. 4. præ ſumption. 11. & 12. in principio; vnde conſeruari debent ex illa lege, quæ vltimæ defunctorum voluntati conſulere potius venit quàm refragari, vt mox dicetur, & Burgos de Pace ſcribit in l. 3. Tauri, num. 834. In ſecundo verò caſu, quando conſtat, quod totum teſtamentum, aut totam vltimam diſpoſitionem coactè fecit teſtator, tunc quidem etiam hodie ſtante lege illa regia, nihil debebitur; nam quod legata debeantur, etiamſi nullus hæres inſtitutus fuerit, aut ſi inſtitutus hæreditatem non adierit, vel ſi aliter vitiata fuerit inſtitutio, contingit equidem in fauorem vltimarum voluntatum, vt defunctorum eloquia conſeruentur, quibus omnia iuta fauent; quippe cùm durum, & iniquum videri poſ ſet, ob id ſolum quod hæres non exiſteret, contra expreſ ſam teſtatoris voluntatem legata non præ ſtari, vt cum aliis Authoribus non malè obſeruauit Ioannes Mantiençus in eadem lege prima, nouæ collect. regiæ, gloſ. 10. in principio, quæ tamen ratio ceſ ſat in caſu prædicto, vbi legitimè non conſtat de teſtatoris voluntate, ſiue non datur abſoluta omninò & libera voluntas, qualis in teſtatoribus neceſ ſariò requiritur vt in initio huius capitis probaui; & ſic ceſ ſare debet eiuſdem diſpoſitio, ex vulgatis iuribus & principiis, nec in eo caſu locum habere poteſt.

Erit tamen obſeruandum, quòd quamuis eo caſu legata non debeantur ex teſtamento per vim facto, tamen legatariis erit ſaluum ius recuperandi intereſ ſe, aut damnum contra inferentem metum, vt in ſimili caſu quando quis compellit teſtatorem, vt inſtituat alium, obſeruauit Bartol. in dict. l. 3. num. 8. in fine, ff. ſi quis aliquem teſtari prohibuerit, Bald. in l. 1. C. eodem titul. num. 10. quamuis ergo, vbi dolus alterius eſt cauſa immediata acquiſitionis, ei, cui acquiſitum fuit, noceat, l. ſi procurator, ff. de doli exceptione, l. 1. §. ſi quis tamen, & §. ſi filius, ff. de vi & vi armata, & probat textus in l. 1. C. ſi quis aliquem teſtari prohibuerit, vt credidit Bart. vbi ſupra num. 7. & refert Menoch. de arbitrariis, lib. 2. dict. caſu 395. num. 12. tamen ipſi aduersùs alterum, qui metum adhibuit, modo prædicto ſuccurritur.

Quòd ſi non vis, aut metus, ſed dolus interueniat, an debeantur legata ex teſtamento facto per dolum; quærit Gregorius Lopez in dict. l. 27. titulo 1. partit. 6. verbo, Por fuerça, in finalibus verbis, & remittit ſe ad Baldum in dict. l. 1. C. ſi quis aliquem teſtari prohibuerit, columna finali, numer. 17. & ad legem regiam 28. eodem titulo primo, & partita 6. ex quibus vt infrà dicetur, certa aut abſoluta reſolutio deduci non poterit: idcircò nonnulla, vt arbitror, neceſ ſariò conſtituenda erunt, quibus res hæc perfectè equidem, & diſtinctè explicata manebit.

Et in primis constituto, quòd teſtamentum nouè fieri, aut anteà factum mutari dolo impediens, pœnâ dictarum legum punitur, & ſic titulus, ſi quis aliquem teſtari prohibuerit, habet locum in prohibente dolo: quod de iure communi certum eſt, & in ſpecie affirmarunt Socinus iunior in conſ. 148. num. 34. & num. 49. lib. 2. Paulus Pariſius in conſ. 67. ex num. 6. & n. 8. & num. 14. & num. 72. & 73. lib. 3. Menochius de arbitrariis, lib. 2. dict. caſu. 395. num. 33. qui, vt locus ſit pœnis relatis ſuprà, rectè requirit prohibitionem, aut dolum interueniſ ſe, aut quodcumque impedimentum dolo adhibitum fuiſ ſe, & latiùs comprobat Mieres de maioratu, 1. part. quæ ſt. 25. ex num. 2. vſque ad num. 7. Cæ ſ. Vrſil. in addit. ad deciſionem Afflictis 69. num. 4. in fine, Borgninus Caualcanus de tutore & curatore, num. 280. Simon de Prætis de interpretatione vltimarum voluntatum, lib. 5. dubitatione prima, num. 74. fol. 444. vbi dicit, quòd dolum aut fraudem continens teſtatoris voluntas non eſt ſeruanda, quando conſtare poteſt etiam coniecturis, dolo, fraude, delinimentis, inſtigationibus, machinationibus, & ſimulatione quorundam fuiſ ſe inductum teſtatorem ad faciendum teſtamentum, relinquendo ipſis doloſis, vel aliis ſuis, aut priuando ſuccedentes ab inteſtato, vel hæredes ſcriptos in primo teſtamento, Ioannes Baptiſta de Plotis in conſ. 168. n. 52. inter conſ. vltimarum voluntatum, volum. 2. Hippol. Riminald. in conſil. 624. num. 36. lib. 6. Tiberius Decianus in conſil. 65. num. 10. lib. 2. Ioannes Vincentius Honded. in conſil. 32. num. 58. libro primo, & eos non referens Peregrinus de iure fiſci, lib. 2. tit. 6. num. 9. & num. 14. in fine, & num. 18. in finalibus verbis, & num. 28. vbi probat, quòd leges in hac materia loquentes, intelliguntur de impedimento doloſo, & verificantur in dolo, ſicut in vi, aut metu, & in hoc nullus Scribentium omnium diſ ſentit, omnes potiùs vnanimiter ſic probarunt.

Secundò conſtituo, & de iure Regio Partitarum, idem ius conſtitutum, & obſeruandum, & conſequenter dictum titulum, ſi quis aliquem testari prohibuerit, habere locum in prohibente dolo de iure huius regni, ſicut de iure communi habebat, per textum in l. 28. titul. primo, partit. 6. vbi Gregorius Lopez ex illis verbis, Le fizieſ ſe engaño en alguna manera, ſic rectiſ ſimè deduxit, & adnotauit, & in terminis illius legis, & aliarum Partitæ, ſ æpè obſeruauit Mierez de maioratu, prima parte, dicta quæ ſt. 25. ex num. 2. vſque ad num. 6. Aluaradus etiam de coniecturata mente defuncti, libro ſecundo, cap. 3. num. 38. & 39.

Hoc ita ſuppoſito, deinde & tertio loco conſtituo, veram reſolutionem in præfato dubio petendam ex his, quæ in dubio ſuperiori, an legata debeantur ex teſtamento facto per vim, tradidi ſup. in quæ ſtione præcedenti: quoniam dolus, & metus in hac materia æquiparantur omninò, ex Authoribus ſuperiùs relatis, & latè per Pariſium, Prætis, Peregrinum. Mieres, & Menochium in locis anteà relatis: & ſic quando conſtat teſtamentum totum, aut totam diſpoſitionem dolo factam fuiſ ſe, idem dicendum erit, quod dictum eſt ſuprà, quando per metum facta fuit, vt ſcilicet nec legata, nec cætera relicta debeantur; quando verò non conſtat de dolo in legatis, ſed tantùm in inſtitutione, tunc etiam idem dicendum erit, quod dixi ſuprà, dolum, inquam, reſpectu legatorum non præ ſumi, & conſequenter deberi legata, vt ibidem fuit dictum; in alio tamen caſu, quando legata non debentur propter dolum alterius, legatariis contra illum ſaluum ius remanebit, quemadmodum in quæ ſtione præcedenti ſuperiùs dixi.

Quartò conſtituo, nec ex dict. l. 28. Partitæ, nec etiam ex dictis Baldi in dict. l. prima, C. ſi quis aliquem teſtari prohibuerit, colum. fin. d. nu. 17. certam aut abſolutam reſolutionem deduci poſ ſe, niſi omnia prædicta considerentur, quamuis ad ea ſe remittat Gregorius Lopez, vt ſuperiùs vidimus, idque euidenter conſtare poterit: in primis; nam in d. l. Partitæ, dumtaxat conſideratur dolus in caſu ibi propoſito adhibitus, non tamen deciditur aliquid ibi quo efficax argumentum, aut perſecta reſolutio ad deciſionem præfati dubij deduci poſ ſit; Baldus verò in loco relato, ad quem Gregorius ſe remiſit, in primo caſu diſtinctionis loquitur in diuerſa ſpecie, in qua dolus non adhibetur, vt alteri tertio relinquatur legatum, ſiue vt alter inſtituatur, ſed vt ipſe hæres ſcribatur, qui dolum adhibuit; quo caſu Baldus diſtinguit, quod aut fuit dolus bonus, aut malus: ſi bonus, vt ſi frater meus volebat inſtituere turpem perſonam, & ego ſuaſi ſibi, quod illa turpis perſona erat mortua, & quòd me inſtitueret, certe talis dolus non eſt irreprehenſibilis, & ideò non punitur, argumento l. cum pater, §. Titio, ff. de legatis ſecundo: In ſecundo verò caſu, cum dolus malus interuenit, loquitur etiam Baidus in eiſdem terminis, cùm teſtator inductus eſt dolo malo, vt inſtitueret ipſum, qui dolum adhibuit: quo caſu diſtinguit, quòd aut dolus eſt commiſ ſus in præiudicium deſcendentium, & videtur quòd tunc teſtamentum ſit nullum, vt in authent. vt cum de appellatione cognoſcitur, §. in aliquo, ibi: Dolo malo & machinatione, aut in præiudicium tranſuerſalium, & tunc diſtingui debet, vt ibi diſtinguit, & vide Bartolum, in l. 3. ff. eodem titulo, & Menochium, dicto caſu 395. ex num. 5. cum ſequentibus.

Quinto deinde loco & principaliter, ac pro regula generali huius materiæ conſtituendum erit, teſtamentum in dubio non præ ſumi vi aut metu, ſed potiùs ſponte factum; cùm metus tanquam delictum non præ ſumatur, & conſequenter nec præ ſumendum eſt, teſtatorem metu compulſum ad diſponendum: quod in terminis conſuluit Baldus in conſil. 350. num. 1. lib. 3. quem ſequuti ſunt Mantica, de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 2. tit. 7. num. 2. Menochius, lib. 4. præ ſumptione 11. in principio, & lib. 3. præ ſumptione 126. ex num. primo, & num. 6. Maſcardus de probationibus, tom. 2. concluſ. 1054. n. 1. & 2. qui pleniùs comprobant, & rationem reddunt, Ioannes Vincentius Hondedeus, in conſil. 29. num. 9. lib. 1. & in noſtra materia ſic etiam notarunt Corneus in conſ. 77. Viſo dicto themate, colum. 3. verſic. non obſtant, lib. 4. Decius in conſil. 489. num. 6. cum ſequentibus, Burgos de Paz in conſil. 7. num. 7. Paulus Pariſius in conſil. 67. num. 61. volumin. 3. Et actus quicumque ſpontaneus præ ſumitur regulariter, niſi coactio probetur, vt cum Decio, Alciato, & Neuiz probauit Ioannes Vincentius Hondedens dict. conſil. 29. num. 8. Ac denique teſtamentum ſemper validum præ ſumitur, niſi contrarium probetur, Decius in conſil. 11. in ſecundo dubio principali. Ioan. Angel. Piſan. in addit. ad deciſionem Afflictis 69. in principio, & latè comprobat Menochius lib. 4. præſumptione 10. per totam, & in conſil. 224. numer. 32. lib. 3.

Receditur tamen à prædicta regula, coniecturis, & præ ſumptionibus, quibus metus illatus præ ſumitur, iuxta ea, quæ cum multis aliis ſcripta reliquit Ioannes Vincentius Hondedeus in conſil. 29. ex num. 21. cum ſequentibus, libro primo, vbi retulit Ancharanum, Ruinum, Corneum, Socinum, Gratum, Purpuratum, Baldum, Alexandrum, Pariſium, Barbatiam, Rolandum, Decium, Riminaldum, Mandellum, Alciatum, Couar. Menochium, Maſcardum, Neuiz. Beccium, & Burſatum, & cum illis obſeruauit ibidem metum plenè probari coniecturis, & præ ſumptionibus, modò illæ legitimæ ſint & propinquæ; & in terminis huius materiæ ſic obſeruant, & coniecturas nonnullas, quibus teſtatoris metus præ ſumitur, recenſent Mantica lib. 2. dict. tit. 7. num. 3. 4. & 5. Menochius lib. 4. dict. præ ſumptione 11. num. 7. 8. & 9. & 10. vbi lector, cùm occaſio ſe offerat videat omninò, ne ampliùs in tranſcribendis his immoremur, quæ alij ſic abſolutè tradiderunt, & prædictis Authoribus iungat Alexandrum Raudenſem deciſione 45. per totam, prima parte, vbi latè & vtiliter, quibus coniecturis metus, vis, aut dolus teſtatori adhibitus probetur, Peregrinum etiam de iure fiſci, lib. 2. tit. 6. n. 21. cum ſeqq.

Similiter nec dolo præ ſumitur teſtamentum in dubio confectum; & conſequenter nec teſtatorem circumuentum, aut dolo inductum fuiſ ſe ad teſtandum: quod in ſpecie reſpondent Socin. iun. in conſilio 113. num. 8. lib. 3. & Decian, in conſ. 65. num. 10. lib. 2. & ſecuti ſunt Mantica de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 2. tit. 7. num. 1. Menoch. lib. 4. præ ſumpt. 12. in principio, qui num. 2. in finalibus verbis, rectè adnotauit, recedendum eſ ſe ab hac regula, coniecturis & præ ſumptionibus, quibus dolus in hoc caſu præ ſumitur, ac demum ex num. 3. vſque in finem præ ſumptionis, ſex congerit coniecturas, ex quibus præ ſumi debet, teſtatorem dolo inductum fuiſ ſe ad teſtandum, vt ibidem videri poterit, & penes Peregrinum & Raudenſem in locis citatis ſuprà num. 70. & dum dicit Menochius eadem præ ſumptione 12. num. 5. poſt Iaſonem, Decium, & Decianum, quos refert, dolum præſumi, quando teſtamentum fuit confectum noctis tempore ſine tot luminaribus, quibus manifeſtè cerni poſ ſit perſona ipſius teſtatoris, ac teſtium, & tria luminaria eſ ſe adhibenda: vide etiam Hippolit. Riminaldum in conſ. 269. lib. 3. & in conſil. 742. lib. 7. Petrum Surdum in conſ. 158. lib. 2. vbi ingeniosè quidem, & eruditè loquutus eſt Riminaldus, diſputans duo: in primis, vtrùm teſtamentum factum de nocte ſuſpectum reddatur: deinde, an cortina exiſtens circa lectum teſtatoris, & impediens teſtes, ne videant teſtatorem, teſtamentum reddat nullum, & iunge eiſdem Stephan. Gratian. diſceptationum forenſ. cap. 199. ex n. 13. cum ſeqq. Prætereà dum ipſamet præ ſumptione, poſt num. 10. verſ. Sexta eſt coniectura, dixit idem Menochius, teſtamentum dolo factum præ ſumi, quando extat nouerca, cuius ſuaſionibus, & delinimentis præ ſumitur pater teſtator filium nouercæ hæredem feciſ ſe, filium verò primæ vxoris, vel exhæredaſ ſe, vel minus ei reliquiſ ſe: idque per tex. in l. non enim, ff. de inofficioſo teſtamento, & alia, quæ eodem loco adducit: vide etiam Hippol. Riminald. quem Menochius ipſe refert in conſ. 428. lib. 2. vbi Riminaldus eleganter diſcutit, an teſtamentum patris factum ad præiudicium filij prioris matrimonij, & ad fauorem filiæ ſecundi matrimonij, præ ſumatur factum ad inſtigationem nouercæ contra priuignum, & ob id valere non debeat, vide quoque Petrum de Peralta in l. ſi quis in principio teſtamenti, ff. de legatis tertio, num. 219. per totum, fol. 503. vbi contra nouercas adducit nonnulla in propoſito.

Denique & tene menti declarationem aut limitationem eiuſdem Menochij lib. 4. dict. præ ſumption. 12. poſt num. 10. in verſiculo, declaratur ſecundo, quatenus dixit, in nouerca dolum præ ſumendum non eſ ſe, quando teſtator filio prioris matrimonij, integram Legitimam iure debitam reliquit; tunc enim cùm reſiduum relinquere non teneatur, & iure ſuo vtatur, præ ſumi non debet, quòd pater dolo & ſuaſionibus nouercæ fraudare voluerit filium, vt etiam probauit ipſe Menochius in conſil. 678. lib. 7. quæ eſt notabilis & neceſ ſaria obſeruatio pro melioratione Tertij, & Quinti bonorum, quam filio, vel filiæ ſecundi matrimonij, filiis ex primo matrimonio relictis, pater fecerit; vt ſcilicet eo caſu dolus aut fraus nouercæ præ ſumi non debeat in melioratione, eo quòd filiis ſecundi matrimonij facta fuerit, ſi filiis prioris matrimonij integra Legitima relicta ſit à parente: atque ex illa dubia redditur Petri de Peralta adnotatio quædam in l. ſi quis in principio teſtamenti, num. 219. ff. de legatis tertio, vt lib. 1. de vſufructu, cap. 2. num. 49. obſeruaui, tunc tamen eo loco Menochium non retuli, nunc verò ingenio, & cogitationi meæ congratulabar, quòd illius cogitationi, & intentioni correſpondiſ ſet; erit ergo addendus Menochium his, quæ dicto n. 49. ſcripſi, ex quibus reſolutio à me tradita ibi comprobatur omninò, nec Petri de Peralta dictum indiſtinctè ita procedere poteſt: circa quod tamen vide nonnulla, quæ congeſ ſit Mieres de maioratu, part. 1. quæ ſt. 25. num. 7. vbi in verſiculo, licet contra hanc doctrinam, dubitet etiam de reſolutione Peraltæ.

Pariter etiam atque eadem ratione, teſtamentum in dubio liberè exiſtimandum eſt fuiſ ſe confectum, nónque importunis precibus aut illicitis perſuaſionibus; ad quod eſt textus notabilis in propoſito in l. final. C. ſi quis aliq. teſta. prohibue. & ibi notat Bald. colum. vltim. verſ. ſed nunquid, & text. in l. fin. ff. eodem titulo. Decius in conſilio 489. In caſu occurrenti, num. 6. Corneus in conſil. 77. Viſo dicto themate, col. 3. verſ. non obſtant adducta in contrarium, lib. 4. Burgos de Paz in conſ. 7. n. 7.

Sed ab hac regula receditur ſimiliter contrariis coniecturis & præ ſumptionibus, quibus teſtatoris liberam, & abſolutam voluntatem impeditam fuiſ ſe ex precibus aut ſuaſionibus oſtendi poſ ſit, vt conſtat ex his, quæ ſcripſit Afflictis in deciſion. 69. vbi Additionatores eius etiam notarunt, Decianus in conſ. 65. num. 2. & 4. lib. 2. Pariſios in conſ. 67. num. 11. & num. 47. & 49. & n. 71. & 124. lib. 3. Menochius de arbitrariis, lib. 2. dict. caſu 395. n. 41. alios plures referam ſtatim, dum verſabor circa explicationem l. vltimæ, ff. & C. ſi quis aliq. teſta. prohibue. ex ipſis autem colliguntur nonnulla, quæ in hac materia erunt notanda, & præ oculis habenda.

Inprimis, Authores omnes ſuprà citatos, & ferè omnes in propoſito loquentes, vnanimiter dixiſ ſe, metum aut dolum ex nonnullis coniecturis præ ſumi, vt ex ſuperius citatis conſtat expreſ ſim, & latiùs per Menochium lib. 4. præ ſumptione 11. & 12. Raudenſem deciſ. 45. per totam, prima parte, Cæ ſ. Vtſil. in addit. ad deciſionem Afflictis 69. num. 4. Mieres de maioratu, prima parte, quæ ſtion. 25. num. 7. per totum, vbi cum Iaſone, Ripa, & aliis Interpretibus tuetur, quòd vbi tractatur de annullando teſtamento, vel alia diſpoſitione propter metum, aut dolum, vel perſuaſionem alicuius, ſufficiunt probationes per coniecturas, & tamen eoſdemmet, & alios Authores in eiſdem terminis loquentes, vnanimiter etiam probaſ ſe, metum, dolum, prohibitionem, coactionem, vel impedimentum aliud quodcumque teſtatori adhibitum, claris atque apertiſ ſimis probationibus, non obſcuris aut dubiis probandum eſ ſe: quod ita expreſ ſim firmarunt Corneus in conſ. 56. Videtur, colum. 2. lib. 1. Paulus Pariſius in conſ. 67. num. 67. lib. 3. & ibidem, num. 90. vbi dixit impedimentum debere probari concludenter per teſtes conteſtes, & non variantes: & in eadem ſpecie Socinus iunior in conſ. 148. n. 11. lib. 2. vbi num. 36. ſcribit, præ ſumptiones his caſibus non ſufficere, vt refert Menochius dict. caſu 395. num. 30. qui etiam in hoc caſu clariſ ſimas & apertiſ ſimas probationes requirit, quamuis ipſemet lib. 4. dicta præ ſumption. 11. & 12. metum aut dolum in hac ſpecie coniecturis præ ſumi, & probari dixerit, idémque in omni caſu generaliter poſt alios probauit de arbitrariis, lib. 2. caſu 136. in principio Burgos de Paz in conſ. 7. num. 10. vbi etiam aduertit, metum in propoſito probandum eſſe veris & claris probationibus, nónque ambiguis aut obſcuris, & citat text. in l. fin. C. de probationibus, & in l. metum, C. de eo quod metus cauſa, & l. 29. tit. 1. partit. 6.

Verum enim verò, aut vnum, vel alterum prædictorum verum non eſt, vt vides, aut quidem hæc duo ſimul ſtare non poſ ſunt, niſi mens & intentio Doctorum in præfatis traditionibus aliter aut meliùs declaretur, quam tamen nullus ex Scribentibus omnibus huc vſque aperit, nec ad prædictam contrarietatem aut diſ ſonantiam aduertit; idcircò vt mentem, & intentionem, ſiue verum Doctorum ſenſum ego declarem, rem hanc non ita indiſtinctè accipiendam, vt cæteri faciunt, ſed nonnulla dilucidè atque diſtinctè magis pro ipſorum explicatione conſtituere, omninò neceſ ſarium duxi, ſic enim & perplexitas Scriptorum ceſ ſabit, & in propoſito dubio quid dicendum ſit, ſecurius conſtabit.

Et ad rem accedendo, primò conſtituo, veriſ ſimum eſ ſe, quòd metus, dolus, fraus, aut machinatio in hac materia præ ſumi non debeat, vt numeris præcedentibus obſeruaui, ſed potiùs clariſ ſimis atque apertiſ ſimis probationibus illam oſtendi & probari debere: & in hunc modum rectè & generaliter loquutos Authores omnes ſuperiùs citatos, & alios plures, qui in hoc conueniunt.

Secundò conſtituo, probationis genus in hac materia non ita reſtringendum, vt vis, metûs, doli, fraudis, vel machinationis directa omninò, & ſic ſtricta probatio requiratur, nec admittatur probatio, quæ à legitimis & iure probatis, veriſimilibúſque coniecturis deducatur: quippe cùm adeò efficaces, aut propinquæ, & legitima: coniecturæ eſ ſe poſ ſint, vt etiam illis metus, dolus, aut fraus detegi valeat: quod in terminis huius materiæ Pariſius ipſe fatetur dict. conſ. 67. num. 15. & 16. lib. 3. Menochius etiam lib. 4. dicta præ ſumptione 11. & 12. & Alexander Raudenſis deciſion. 45. prima parte, vbi plures congerunt coniecturas & præ ſumptiones, quibus metus aut dolus argui debet in propoſito, Mieres de maioratu, prima parte, dicta quæ ſt. 25. n. 7. in verſ. ſed adhuc, vbi poſtquam dubitauit, an dolus probari debeat claris, & apertis probationibus, cùm à lege non præ ſumatur, inquit verius eſ ſe, quòd etiam per coniecturas probetur in materia noſtra, ſicut & in aliis regulariter probatur, vt latius per Menochium lib. 3. præ ſumptione 126. & lib. 5. præ ſumptione 3. Maſcar. de probationibus, tom. 2. concl. 1114. Ioannem Vincentium Hondedeum in conſ. 29. ex n. 21. cum ſeqq. libro primo.

Tertiò conſtituo, quòd in hoc caſu, præ ſumptio aut coniectura illa, quâ metus, doli, fraudis, vel ſuggeſtionis præ ſumptio deducitur, clara & aperta probatione oſtendi debet & probari, nec dubia, incerta, vel obſcura admittitur, & ſic duobus teſtibus ad minus debet confirmari, ex Pariſio dict. conſ. 67. n. 18. lib. 3. dicente, quòd ad probandum dolum aut impedimentum in hac materia, duo teſtes ſufficiunt, & cum Boërio & aliis idem obſeruauit D. Spino in ſpecul. teſtam. gloſ. rubric. 2. part n. 5. ſic ergo procedit Authorum quamplurium traditio aut obſeruatio in hac materia, non vt probationem per legitimas, & probabiles coniecturas aut præ ſumptiones excludant, ſed vt coniecturas, quibus ad dolum, vel metum arguendum adducimur, apertiſ ſimis, non ſubobſcuris aut dubiis probationibus oſtendi, & probari debere contendant, nec incertis contenti eſ ſe voluerint; & ita debent intelligi, & accipi tradita ſuprà n. 83. & vide infrà, n. 86.

Quartò conſtituo, hac in re, & circa probationem vis, metus, doli, vel fraudis adhibitæ, iudicis boni ac diſcreti arbitrium multum valere, ſicut in cæteris probationibus, ex his, quæ Maſcardus, Menochius, & Hondedeus in locis anteà relatis tradiderunt, & in noſtris terminis ſic obſeruat Mieres parte prima, dicta quæ ſtion. 25. num. 7. in finalibus verbis, qui cùm anteà dubitaſ ſet, an in noſtra materia ſufficerent probationes per coniecturas, ſubdit poſteà, ſe totum hoc arbitrio iudicantis relinquere. Addiderim ego, Iudicis arbitrium potens eſ ſe multum in propoſito, vt ſuprà dixi ipſum tamen; animum ſuum ex multis informare debere, perſonarum qualitates inſpicere, loci & temporis circumſtantias inquirere, & pleniùs ad alia attingere, ex quibus moueri debebit, ac denique ad ea attendere, quæ Menochius, Mantica, & Raudenſis in propoſito conſiderarunt, quatenus coniecturas plures & præſumptiones adduxerunt.

Quintò conſtituo, probationem per coniecturas aut præ ſumptiones in hac materia nequaquam excludi per text. in l. 29. titul. 1. partit. 6. quidquid Burgos de Pace dict. conſ. 7. n. 10. aliter ſenſerit; in ea namque lege dumtaxat dicitur, Si el embargo, o el engaño pudieſ ſe ſer prouado. Non tamen exprimitur, nec declaratur, quomodo metus aut dolus poſ ſit probari, & ſic relinquitur iuris communis diſpoſitioni, vt eis modis probari poſ ſit, quibus probari metum, aut dolum, vel fraudem de iure communi dixerunt Authores ſuprà relati, & cum multis Ioannes Vincentius Hondedeus in conſ. 29. num. 21. cum ſequentibus, lib. 1. vbi plenè comprobat, metum præ ſumptionibus, & coniecturis probari, & coadiuuatur ex verbis legis 28. eod. titul. 1. & partit. 6. vbi etiam dumtaxat dicitur, Sil fuere prouado; nec declaratur, quomodo id poſ ſit aut debeat probari. Similiter in d. l. metum, C. de his quæ vi &c. quam etiam adducit ipſe Burgos de Pace nullum verbum ſcribitur, quo præfatæ probationis modus videri poſ ſit excluſus, cùm atrocitas facti etiam coniecturis propinquis, & legitimis poſſit oſtendi.

Sextò & vltimò conſtituo, ſuperiorem reſolutionem non ſolùm ex anteà dictis comprobatam manere, ſed etiam omninò confirmari ex his, quæ ſtatim dicentur, dum tractabitur, quomodo probetur teſtatorem fuiſ ſe impeditum aut prohibitum teſtari, in quo dubio nonnulla exempla & caſus conſtituunt Doctores, quibus prohibitio aut impedimentum non directè, ſed per coniecturas & præ ſumptiones inducitur, vt conſtat ex his, quæ ſcripſit Menochius de arbitrariis, dict. caſu 395. ex num. 34. vſque ad num. 42. Cæ ſ. Vrſil. in addit. ad deciſionem Afflictis 69. ex num. 4. alios plures referam ſtatim: ac denique in dubio propoſito ſuprà, veriſ ſimam eſ ſe reſolutionem, aut concludendum eſ ſe in eo, prout concluſum remanet anteà num. 84. in verſ. ſic ergo procedit, modò præ ſumptiones ſint legitimæ & propinquæ, nec leues aut faciles coniecturæ ſufficiant, illæquæ apertiſ ſimè probentur, vt etiam ibidem dixi, & requirit Ioannes Vincentius Hondedeus dicto conſil. 29. num. 22. lib. 1. optimè Peregrinus de iure fiſci, lib. 2. artic. 6. num. 20. vbi dicit in primis, quòd in hac materia probationes luce meridiana clariores requiruntur, & ſtatim ſubdit in hunc modum: Verùm Gratus, in responſo 21. in ſecundo concluſit, ſufficere probationes per coniecturas; quia dolus & metus etiam per coniecturas probantur, & idem ante eum in materia iſta voluit Ancharanus in conſ. 337. ſub num. 5. Ac denique ſuam ſententiam interponendo, ſic ſcriptum reliquit: Tu dic ex testibus & coniecturis probari poſ ſe, modò coniectura ſint legitimæ & conferentes. Ita ergo accipiendum eſt quod tradit Pariſius dict. conſ. 67. num. 90. volumin. 3. impedimentum debere probari concludenter per teſtes conteſtes non variantes, hoc eſt, quòd circa coniecturas legitimas, & conferentes non varient, ſed conteſtes omninò deponant. Et hactenus de prima obſeruatione.

Erit deinde & ſecundò obſeruandum, quòd titulus, ſi quis aliquem testari prohibuerit, duo continet capita, coactionis ſcilicet, & compulſionis, realis primum, ſecundum verò reſpectu prohibitionis, & impedimenti adhibiti & commiſ ſi, ne etiam teſtamentum primo loco factum mutaretur; quod cum aliis Authoribus obſeruauit Pariſius in conſil. 67. lib. 3. & apertè probatur in l. 27. tit. 1. partit. 6. Verificatur autem ipſe titulus quatuor modis: primus eſt, quando ego cogo te, vt me inſtituas, vel vt mihi aliquid relinquas: ſecundus eſt, quando compello te, vt inſtituas alium, vel vt aliquid ei relinquas: tertius eſt, quando impedio aliquem volentem teſtari de nouo: quartus eſt, quando quis prohibet aut impedit aliquem, qui volebat primum teſtamentum mutare; ita diſtinguendo docuit Bartol. in l. 3. ff. ſi quis aliq. teſta. prohibue. num. 1. & num. 6. & n. 9. & 11. Baldus etiam in l. 1. C. eodem titulo num. 6. & 9. & num. 11. & 12. & ibidem Salicetus num. 3. & Caſtrenſis columna prima, & latè proſequitur Peregrinus de iure fiſci lib. 2. artic. 6. num. 2. & num. 13. & 15. & 18. vbi refert alios, & plenè explicat: nec in hoc diſ ſentit ius noſtrum Regium Partitarum, imò aperte confirmat l. 27. tit. 1. partit. 6. quæ in propoſito ſingularis eſt & notanda, eò magis quòd in verſ. Otros ya que maguer. addit prædictis alium caſum, ſcilicet, quando quis, poſito quòd alium teſtari non prohibeat, facit tamen, quòd ille ad libitum, & voluntatem ſuam teſtamentum ordinet, aut de ſuis rebus diſponat, vt conſtat ex illis verbis, Otros ya que maguer conſientan que fagan teſtamento, con todo eſ ſo quieren que lo ordene a ſu guiſa, e a ſu plazer, e eſte embargo fazen en muchas maneras, &c.

Dictis autem caſibus, hæreditas ſeu relictum quibus applicetur, abſolutè & diſtinctè explicauit Bartolus vbi ſuprà, cuius traditiones recensent & ſequuntur Baldus, Salicetus, Alexander, & Caſtrenſis ibi, latè Menochius de arbitrariis, dicto caſu 395. ex num. 5. vſque ad num. 30. His dumtaxat addenda erunt duo: Primum apud prædictos communiter probari (vt etiam cum aliis probauit Menochius vbi ſuprà, n. 11. ) quod cùm teſtatorem cogit quis, vt alium inſtituat, tunc ab illo inſtituto hæreditas aufertur, & fiſco applicatur; idque de iure communi verius eſ ſe, quamuis antiqui Doctores nonnulli, & cum illis Iaſon in dict. l. prima, C. ſi quis aliquem teſtar. prohib. num. 3. verſ. prædicta autem, contrarium ſenſerint, quorum rationibus concludenter ſatisfieri poteſt ex his, quæ Bartolus in d. l. 3. optimè ſcripſit, ſed de iure Partitarum videri aliud ſancitum ex verbis l. 28. tit. 1. partit. 6. vt ſcilicet in caſu prædicto, venientium ab inteſtato hæreditas ſit, & non fiſci; quod ex ratione, & deciſione illius legis non malè deduxit Gregorius Lopez ibidem, verbo, El ſea ſin culpa, & verbo ſequenti, verſ. & facit ad id; forſan enim æquitatem magis, quàm ſtrictam iuris rationem ſequuti compilatores eius legis ſic ſtatuerunt; & ideò excitati ſunt, quòd durum videri poſ ſet, abſque culpa auferri hæreditatem propter dolum alterius eis quibus aliàs ab inteſtato deferenda eſ ſet: & ideò lex ipſa conſiderauit, an proximior defuncti conſanguineus impediret, aut in coactione participaret, vel non; vt ſi impediret, vel participando in culpa eſ ſet, fiſco applicaretur hæreditas; ſin minus eidem proximiori daretur, qui in coactione innocens fuit, & aliàs teſtamento non facto ſucceſ ſurus erat: quod lex illa adeò clarè videtùr ſignificare & velle, vt ex ipſa altercationes ſiue contrarietates iuris communis ceſ ſare omninò videantur, & res hæc præfata diſtinctione neceſ ſariò diffinienda, cùm occaſio ſe offerat; quod eſt notandum, quia nullus anteà ſic explicauerat.

Secundum prædictis addendum, in eo conſiſtere, quod etiam de iure communi certum eſt, quòd cùm inſtitutus eſt filius, vel ſeruus prohibentis mutari teſtamentum, & ij tempore inſtitutionis erant in ipſius prohibentis poteſtate, tunc inſtituti indigni iudicantur, & fiſco hæreditas defertur. Idque procedit, etiamſi filius vel ſeruus tempore aditionis hæreditatis ſui iuris effecti forent: quoniam tempus inſtitutionis ſpectatur, vt reſoluit Menoch. dict. caſu 395. num. 19. ſed de iure Partitarum aliter ſtatuitur & deſtruitur communis opinio, vt ſcilicet hoc caſu non fiſco hæreditas deferatur, ſed proximiori teſtatoris conſanguineo; quod etiam, & cum iudicio obſeruauit Gregor. Lopez per illum tex. in d. l. 28. tit. 1. partit. 6. quæ apertè, id probat.

Hoc ſuppoſito, erit & tertio loco obſeruandum, in ſuperioribus omnibus caſibus teſtari quem fuiſſe prohibitum, coactum, aut impeditum, multis modis probari, quos recenſent Bartol. in d. l. 3. ff. ſi quis aliq. teſtar. prohib. num. 13. & 14. Bald. in l. 1. C. eodem tit. num. 14. & 15. Salicet. num. 7. Corneus in conſ. 84. colum. 1. vſque ad finem, volumine primo. Iaſon in conſil. 32. colum. 2. volumine primo, Pariſius in conſ. 67. ex n. 5. cum ſequent. & n. 72. lib. 3. Mantica de coniect. vltimar. volunt. lib. 2. tit. 7. n. 4. & 5. & lib. 3. titulo primo, n. 8. & 9. Boſ ſius titulo, ſi quis aliquem teſtari prohib. n. 2. & 6. per totum, Cæ ſ. Vrſil. in addit. ad deciſionem Afflictis 69. n. 4. Maſcardus de probationibus, tom. 3. concluſ. 1356. per totam, Burgos de Paz in conſ. 7. n. 11. Peregrinus de iure fiſci, lib. 2. artic. 6. ex n. 21. Molina de iuſtitia & iure, tom. 1. tract. 2. disput. 176. verſ. Nona, fol. 1037. Menochius de arbitrariis, lib. 2. dicto caſu 395. ex n. 34. vſque ad n. 42. qui in primis rectiſ ſimè aduertit, prohibitionem hanc generalem eſ ſe, cùm variis modis, & cauſis impedimentum, & prohibitio contingere ſoleat & refert Pariſium dict. conſil. 67. n. 6. lib. 3. vbi optimè dixit Author ipſe, quòd in hac materia prohibitus teſtari dicitur ille, qui non ſolùm modis expreſ ſis prohibitus eſt, ſed etiam qui alio quocunque modo impeditus eſt, ne teſtamentum condere poſ ſet, aut primum iam conditum mutare, dummodò tale impedimentum dolosè fuerit præ ſtitum; quod etiam cum aliis requirit Menochius vbi ſuprà, n. 33. & inde eleganter dixit idemmet Pariſius ibidem, n. 37. & n. 55. quòd teſtandi impedimentum præ ſtitum non dicitur alicui, ſi eo inſtanti procurabantur illi medicinæ, aut ſi propter malam infirmi diſpoſitionem, dilationis impedimentum præ ſtitum fuit, quia deficit dolus, Peregrinus etiam de iure fiſci, lib. 2. dict. articul. 6. n. 28. vbi dicit, quòd iſta materia intelligitur de impedimento doloſo; & idcircò ſi propter aliquod accidens neceſ ſarium infirmo eueniens, differretur introitus teſtibus & Notario, ea prohibitio vti non doloſa, non eſ ſet damnabilis, & refert Pariſium vbi ſuprà, n. 34. cuius obſeruatio tradita ſupra, n. 97. probatur hodie expreſ ſim ex l. 27. tit. 1. partita 6. vbi exprimuntur modi, quibus quis prohibitus dicitur fuiſ ſe teſtari; & poſtmodùm adiicitur: E por ende mandamos, que qualquier que embargaſ ſe a otro en alguna deſtas maneras ſobre dichas, o en otra ſemejante dellas, dicitur etiam & iterùm: Quin fizo eſte embargo en qual manera quier.

Deinde Menochius ipſe eodem caſu 395. ex n. 36. vſque ad num. 41. quo generalis regula hæc meliùs intelligatur, ſequentia exempla ſubiicit: Primum eſt, quando prohiberentur teſtes & Notarij, ne ad teſtatorem accederent, quòd in d. l. 27. titulo 1. partit. 6. fuit expreſ ſum, ac ita intelligi debet, prout tum Pariſio & Peregrino nunc intelleximus.

Secundum exemplum eſt, vt ſi impediatur aliquod neceſ ſarium à ſtatuto requiſitum, quod erit notandum pro his, qui in hoc Regno teſtantur; coacti namque aut impediti dicentur, ſi modo quocumque aliquod requiſitum impediatur ex his, quæ pro forma & ſolemnitate teſtamenti à lege Regia ſunt requiſita.

Tertium exemplum eſt, cùm apud teſtatorem tantus extiterit clamor & vociferatio eorum, qui præteriri à teſtatore timebant, vel verebantur teſtamentum in quo inſtituti erant, vel eis aliquid relictum reuocari; vt indignatus teſtator, vel mente abalienatus teſtatori omiſerit; quod Iudicis arbitrio meritò relinquit ipſe Menochius, & optimè explicat vbi ſuprà.

Quartum exemplum erit, quando alio modo quocunque teſtator videri poſ ſit impeditus fuiſ ſe, vt cum Pariſio ſuperiùs notaui, vel coactus fuerit ad ſic, vel certo modo, vel ad voluntatem, & libitum alterius diſponendum, vt conſiderat expreſsè dicta l. partitæ. 27. titulo primo, in 6. partita, in verſ. Otros ya que maguer, vt ſuprà ponderaui eam.

Quintum exemplum eſt, quando teſtator immediatè metu ſibi illato impeditus fuit, vel ipſe affirmauit, quòd metu teſtamentum non condidit, vel conditum non reuocauit, vt inquit Menochius dicto caſu 395. n. 40. & tunc qui id dicit, & proponit, neceſ ſe habet tria copulatiuè, & in ſpecie probare, aliàs obtinere non poterit; quorum duo tradiderunt communiter omnes in hac materia Scribentes, & in indiuiduo Bartolus in dicta l. 3. ff. ſi quis aliq. teſtari prohibue. n. 13. Baldus in l. prima, C. eodem titulo, n. 14. Boſ ſius titulo, ſi quis aliq. teſtari prohib. n. 2. ante finem, in verſ. eſt etiam, vt ſuprà dixi, Burgos de Paz in conſilio 7. n. 11. Socinus iunior in conſilio 148. n. 13. & n. 40. lib. 2. Menochius de arbitrariis, lib. 2. dicto caſu 395. n. 31. plenè Peregrinus de iure fiſci, lib. 2. articulo 6. ex n. 21. vſque ad num. 27. aliud verò, & tertium requiſitum ſubdit Pariſius, & notanter loquitur dicto conſilio 67. ex n. 30. vſque ad num. 37. lib. 3.

Ac primum neceſ ſariò probandum eſt, quòd ille fuerit prohibitus, & per actus innuentes prohibitionem, & impedimentum, & à iure reprobatum tanquam doloſum, de quo vide ſuperiùs relatos, & omninò Pariſium vbi ſuprà, n. 30. 31. & 32. & in hoc apertè conueniunt, ſicque materiam hanc accipiunt leges Regiæ Partitæ in propoſito loquentes, vt ex verbis earum, quas ſuprà retulimus conſtat aperte.

Secundum requiſitum neceſ ſariò probandum eſt, quòd ille impeditus, tunc temporis, quo fuit prohibitus volebat teſtari, & quòd ceſ ſante impedimento fuiſ ſet teſtatus: non enim ſatis eſ ſet, ſi vno tempore voluiſ ſet teſtari, & alio fuiſ ſet prohibitus, & impeditus, quemadmodum probat l. prima. ff. ſi quis aliq. teſta. prohibuer. ibi: Volente eo facere teſtamentum, & l. vltima eiuſdem tituli, ibi: Mutata voluntate codicillos facere, & declarat conſilio citato Pariſius ipſe n. 33. 34. & 35. Menochius dicto caſu 395. n. 31.

Tertium requiſitum, & neceſ ſariò probandum ex parte querelantium eſt, vt neceſ ſe probari debeat, teſtatorem eos voluiſ ſe inſtituere, aut illis aliquid relinquere, vel in eorum fauorem diſponere, eóſque inſtituiſ ſet, vel in fauorem eorum diſpoſuiſ ſet, ſi prohibitus non fuiſ ſet, nec impeditus, conſtare enim debet, quínam eſ ſent hi quos inſtituere volebat, aut in quorum fauorem diſponere intendebat, vt eodemmet loco probauit ipſe Pariſius n. 36. & confirmat l. 29. titulo 1. partita 6. quæ in his terminis loquens, dicit expreſ ſim: Si el engaño, o el embargo pudieſ ſe ſer prouado.

Sextum tandem & vltimum exemplum eſt, quod & ipſe Menochius adducit dicto caſu 395. n. 41. & lib. 4. præ ſumption. 12. n. 8. cum teſtator immodicis perſuaſionibus adductus, teſtatus eſt, vel allectus ad ſic, vel certo modo teſtandum, aut de rebus ſuis diſponendum, vel ad iam conditum teſtamentum reuocandum, vel non reuocandum; tunc enim præſumitur dolo inductus, & reddit rationem Menochius, quia perſuaſiones multæ arguunt dolum, l. cùm quis, vbi Bart. ſic, & Gloſ. in l. apud Celſum, ff. de doli exceptione, Peregrinus referens alios de iure fiſci, lib. 2. artic. 6. n. 12. & perſuaſio nimia aut immodica habet vim doli, l. prima, in verſiculo perſuadere, ff. de ſeruo corrupto, vbi dicit Iureconſultus: Perſuadere eſt pluſquàm compelli, & cogi ſibi parêre; & ſic quòd ſit pluſquam violenta compulſio, rectè inquit Decianus in conſil. 65. n. 2. lib. 2. & illum referens Mantica de coniect. vltimarum voluntatum, lib. 2. tit. 7. n. 4. vbi meritò obſeruauit, quòd metus teſtatoris arguitur ex perſuaſionibus multorum factis cum calliditate, ac variis moleſtiis, maximè ſi ille ægrotus erat, quoniam, vt dicit Raudenſis deciſ. 45. n. 2. ægroti intempeſtiuis ſuaſionibus non audent refragari, vel quando ob nimiam mariti reuerentiam ſic teſtatus eſt, vt probat Afflictis deciſ. 69. num. 4. dicens, mulierem præ ſumi metu mariti legatum ei feciſ ſe ob ipſius mariti lachrymas, ſuaſionem, & reuerentiam; quod latiùs explicant Cæ ſ. Vrſil. in addit. ad dictam deciſ. 69. n. 10. Pariſius dicto conſil. 67. num. 70. lib. 3. Raudenſis dicta deciſion. 45. in principio, comprobat etiam nonnullis Petrus de Peralta in l. ſi quis in principio teſtamenti, ff. de legat. 3. n. 94. & Pelaez à Mieres de maioratu, 1. p.q. 25. n. 4. in fine, & n. 5. & n. 9. & vide per totam quæ ſtionem, vbi ex profeſ ſo tractat, ſi pater maioratum factum in fauorem vnius filij, alterius filij perſuaſionibus reuocauerit, qualiter filio conſuli poſ ſit, & poſtquam huiuſce dubij reſolutionem tradidit, & filij alterius dolum aut perſuaſionem doloſam ſemper exegit, adhoc vt maioratus primò factus, reuocatus non diceretur, vel vt filio conſuli debeat, inquit ſtatim dict. n. 9. quòd perſuaſio nimia filij inducentis parentem, vt reuocet maioratum anteà factum, habetur loco compulſionis, & coactionis, maximè ſi pater ſit valdè ſenex, & in id refert Caſtrenſem in conſ. 174. contra ſuperiùs conſulta n. 3. lib. 1. Socinum in conſil. 263. lib. 2. & Crauetam in conſil. 192. n. 12. pro quibus & iura etiam expendi poſ ſunt, ac primò textus, in l. 1. C. ne filius pro patre, iuncta Gloſ ſa, verbo, extorta, vbi pecunia extorta ſuaſionibus, Præ ſidis Prouinciæ authoritate recuperatur: ergo importunæ aut nimiæ ſuaſiones id efficiunt, & actum reſcindunt, quod minimè efficerent, niſi metum iuſtum, ac conſtantis viri in ſe continerent, & in l. 5. C. de apoſtatis, vbi violentia & importuna, immodicáve ſuaſio æquiparantur, vt conſtat ibi: Qui ſeruum, ſiue ingenium, inuitum, vel ſuaſione. Et ita Salicetus ibi adnotauit, facta per ſuaſionem importunam, dici fieri propè violenter; & eſt ſingularis l. partitæ 1. titul. 19. partita 7. in fine, ibi: Como manera es de fuerça ſolſacar, confert etiam textus, in l. vnica C. de raptu virginum, in fine, in verſ. quia hoc ipſum velle, quem expendit Peralta vbi ſupra, dicto num. 94. & per totum illum numerum latè probat, quòd importunæ preces habent inſtar, imò effectum & vim iuſti metus, qui caderet in virum conſtantem, ſicque actum factum earum prætextu reddunt meticuloſum, & generaliter reſciſ ſioni ex edicto, Quòd metus causâ ſuppoſitum, quæ ſententia ex ſequentibus etiam iuribus comprobari poterit, ac primùm ex tex. in extrauag. Execrabilis, Ioan. 22. de præbend. in principio, ibi: Et improbitas importuna petentium à nobis, & prædeceſ ſoribus noſtris, non tam obtinuiſ ſe, quam extorſiſ ſe plerumque noſcuntur, & ibi Gloſ ſa, verbo, quam extorſiſ ſe, ait ab in uito per talem importunitatem. Secundò ex c. fin. de reſcrip. in 6. ibi: Quia per ambitioſam importunitatem petentium, &c. & ibi gloſ ſa, verbo, importunitatem, & in l. 1. C. de petit. bonor. ſublat. ibi: Inuerecunda petentium inhiatione conſtringimur. Vbi Gloſ ſa explicat, ideſt frequenti petitione, vt ſignificet, quòd nimia importunitas cogit Principem, nedum priuatos, Tertiò ex tex. in l. 3. verſ. ſi quit volentem, ff. de libero hom. exhibendo, vbi ſollicitatio æquiparatur deceptioni, quæ voluntati omninò repugnat. Quartò denique faciunt quamplures authoritates Doctorum, qui variis in cauſis, & negotiis reſpondent, per importunitatem obtenta non debere valere, & dici fieri inuito dante; horum numero ſunt Gloſ ſa, Dominicus, Rebuffus, Palacios Rubios, Ioannes Matiençus, Azeued. Peralta, Ludouicus, Burgenſis, Anton. de Petrucia, Segur. Auil. Cæpola, Luc. de Pen. Gomez-Ariaz, Boër. Calcan. D. Spino, Romanus, Curtius iun. Decianus, Padilla, Menoch. Ioannes Guttierez, Angelus de Vbald. Martinus de Garatis, & alij, quorum dicta, & obſeruationes in propoſito ideò recenſere omitto, quòd eas recenſeat, & nouiſ ſimè omnium congerat in vnum Pater Thomas Sanchez è Societate Ieſu Religioſus, & propter ſingularem eruditionem, mirámque Scribentium omnium lecturam, quacunque laude dignus de ſponſalibus, lib. 4. de conſenſu coacto, diſp. 7. n. 4. per totum, fol. 720. & 721. qui tamen in illa quæ ſtione, an preces importunæ inferant metum viri conſtantis, & ita annullare debeant matrimonium, & reſcindere alios contractus, triplicem refert ſententiam, & tandem n. 7. veriorem, & probabiliorem eſ ſe putat ſecundam, preces, inquam, importunas cum metu reuerentiali matrimonium & alios contractus quoſcunque reſcindere: & reddit rationem, quia cùm ex vna parte importunitas (cuiuſcunque illa ſit) fortiter vrgeat, & ex alia parte reuerentia perſonæ petentis debita puſillanimem, ac timidum, nec audentem contradicere, rogatum reddat, meritò ac iure optimo vtraque metuendi cauſa coniuncta, prudentem ac conſtantem coget, ipſiúſque conſenſum extorquebit: aliàs autem metu reuerentiali deficiente, preces ſolas importunas etiam, perſuaſionémve, quantumuis nimiam non ſufficere, niſi cum illis dolus adiunctus fuerit, expreſsè affirmat ibidem, num. 9. in ſolutione ad argumenta, folio mihi 723. Ex quibus conſtat in propoſito dubio varias eſ ſe, & diuerſas Doctorum ſententias, varia etiam, & diuerſa iura expendi poſ ſe, quibus non mediocriter impelli poſ ſemus, vt probabile fateremur, importunas preces, nimiamque ſuaſionem, iuſti metus occaſionem incutere; è contrario tamen, eoſdem & alios plures Doctores in hac materia loquentes (quorum ſtatim mentionem faciam) non quocumque metu contentos eſ ſe, ſed eum requirere, qui in conſtantem etiam virum potuerit & debuerit cadere, cui equidem non ita abſolutè adaptari poſ ſe videtur is, qui ex precibus aut ſuaſionibus tantùm inducitur, cùm illis non obtemperare quiſque poſ ſit: prætereà præfatum Authorem, ſiue ex Societate Ieſu Religioſum digniſ ſimum, non ſolùm importunas preces, aſ ſiduámque & nimiam perſuaſionem requirere, ſed etiam cum illis metum reuerentialem, ſiue ſuadentis, aut petentis dolum, aut fraudem adeſ ſe voluiſ ſe, aliàs actus annullationem, aut reſciſ ſionem non conceſ ſiſ ſe, nec aliorum ſententiam admiſiſ ſe, qui ſolis importunis aſ ſiduíſque precibus contenti fuerant: Ipſos verò, qui ſolis immodicis ſuaſionibus adducti ſunt, nec ſibi conſtare ex dictis ſuprà, hoc eſt dum metum requirunt, qui in conſtantem virum cadere poſ ſit; & tamen ex alia parte, preces ſolas importunas ſufficere affirmant: Alios denique ſic in reſciſ ſione actus duros eſ ſe, vt preces importunas etiam metui reuerentiali coniunctas non eſ ſe ſufficientes crediderint, hos retulerunt Rolandus in conſilio 83. num. 27. volumine 2. Antonius Gabriel tom. 2. communium concluſ. lib. 11. verbo, metus, verſ. preces inſtantiſ ſimæ, folio 107. colum. 1. Peregrinus autem, quem pater Thomas Sanchez minimè refert, de iure fiſci, lib. 2. artic. 6. num. 12. per totum; in hoc dubio conſtitutus, an importunitates, & nimiæ perſuaſiones ſufficiant, Ruini, Angeli, Decij, Caſtrenſis, & aliorum diuerſas ſententias cumulat, & tandem inquit, quòd in hoc negotio Iudicis arbitrium multum poterit, & facti circumſtantia multum iuuabit in hanc vel alteram partem.

Quapropter, vt ego hæc diſtinctè magis explicarem, ad quæ, vt videbis, nullus hactenus animaduertit, nec aliquis eſt ex Recentioribus omnibus, qui in eiſdem inſiſtat, ſiue vt certam, & diſtinctam reſolutionem in futurum traderem, nec adeò dubiam & perplexam rem hanc relinquerem, ſequentia neceſ ſariò conſtituenda duxi: Et in primis, perſuaſionibus, aut etiam precibus, modò ab illis dolus abſit, fraus, & calliditas, licitè quemque poſſe amicum, vel coniunctum inducere, vt eum inſtituat, vel vt aliquo modo in fauorem eius diſponat, licitéque vtilitatem ſuam procurare quemcunque, vt ad explicationem l. vltimæ. ff. & C. ſi quis aliq. teſta. prohibuer. notabimus infrà n. 176. & in terminis aduertit, & latiùs comprobat Hippol. Riminal. in conſil. 234. n. 114. 115. & 116. lib. 3. Mieres de maioratu, parte prima, quæ ſtion. 25. ex n. 2. vſque ad num. 7. & conſequenter preces, perſuaſionéſve teſtatori adhibitas, non indiſtinctè prohiberi in hac materia, admitti potiùs expreſ ſim ab omnibus, qui hactenus hac de re ſcripſerunt, vt conſtat ex Gloſ ſa, Ioanne Andrea, Antonio, Cardinali, Abbate, Felino, Beroo, Iaſone, Romano, Alciato, Aretino, Guil. Benedicto, Alexandro, Decio, Pariſio, Tiraquello, Roſella, Angelo, Nauarro, Antonio Cucco, Padilla, Auiles, Burſato, Maſcardo, Flaminio, & aliis multis, quos congeſ ſit in vnum pater Thomas Sanchez de ſponſalibus, lib. 4. diſp. 7. n. 10. folio mihi 719. qui preces & ſuaſiones prædictas admittit, & quando non ſunt importunæ, dicit commune eſ ſe & veriſ ſimum placitum, quòd etiam in Principe conſiderari non debeant, & in id rectè expendit tex. in l. vlt. C. de his quæ vi, ponderando verbum, extorquere, quod violentiam ſignificat: admittunt etiam Peregrinus, Menochius, Alexander Raudenſis, & indiſtinctè cæteri alij à me in initio huius capitis præcitati, & verè id illis nullus dolus, nulla fraus eſt, & ob id non ſine ratione, meritò potius ſic vnanimiter ſunt admiſ ſiæ, illæque dumtaxat damnantur, quæ importunæ ſunt, & propter earum frequentiam aut reiterationem nimiæ aut immodicæ quibus in terminis loquuntur & intelligi debent Authores omnes, quos numeris præcedentibus adduxi, ac inter illos in ſpecie Decianus, Mantica, Menochius, Peregrinus, Raudenſis, Mieres, & Peralta, qui in d. l. ſi quis in principio teſtamenti, num. 94. fol. 428. in verſic. & quatenus ipſemet, probauit ſententiam Crauetæ in conſil. 192. Caſus ita ſe habet, ex n. 12. quòd preces importunæ dicuntur illæ, quæ ſunt inſtantiſ ſimæ, & ſ æpiùs repetitæ, atque inculcatæ, & Peraltæ mentionem faciens Pater Thomas Sanchez dicta diſp. 7. n. 8. fol. 723. vbi in id ponderat nonnullas authoritates.

Secundò conſtituo, negari non poſ ſe, quin preces importunæ aliquo modo cogere videantur, aut verè violentiæ quoddam genus in ſe continere; quod pater ipſe Thomas Sanchez non negauit, imò in ſolutione ad iura & authoritates contrariæ partis ſic expreſ ſim fatetur dicta diſput. 7. n. 9. fol. 723. in verſ. ad 3. 4. 5. &c. & in verſicul. ad 8. & 9. & vnanimiter probarunt hucuſque Scribentes communiter in hac materia, qui ſtrictè magis loquuti non dubitarunt aſ ſerere, imò coactionem ipſam, compulſionem aut violentiam preces ſic importunas excedere: & ita docuit tex. in l. prima in verſic. perſuadere, ff. de ſeruo corrupto, qui in hoc cauillari non poteſt; & ſuaſione inductum inuito æquiparari, dixit tex. in l. 5. C. de apoſtatis, quæ duo iura ſuperiùs ponderaui, & quidem non verbis improprietatem aut ſimilitudinem denotantibus vtuntur, ſed verbis potiùs veritatis ipſius ſignificatiuis; & ſic fortem etiam, conſtantem, & animoſum virum comprehendere apta ſunt, nec id abſque ratione procedit, cùm verè in etiam vir, qui metu (qualiſcunque ille ſit) miníſve, aut alia de cauſa ſimili impelli non poſ ſet, importunis precibus, immodicíſve ſuaſionibus in id forté adducatur, in quod precibus aut ſuaſionibus non interuenientibus, nullo modo allici poſ ſet; quod maximè procedit, ſi à coniuncto, vel conſanguineo preces aut ſuaſiones inferantur, iuxta ea, quæ tradit Cæ ſ. Vrſil. in addit. ad deciſionem Afflictis 69. n. 9. vel ſi teſtator ægrotus ſit, quo caſu, vel vt moleſtiis, ſuaſionibúſve, aut importunis precibus non vexetur, ſiue vt à coniunctis, vel aliis ibi aſ ſiſtentibus non derelinquatur, facilè aliorum precibus acquieſcit, qui aliàs nulla vi acquieſceret, ſi ſanus eſ ſet, ex Pariſio in conſilio 67. n. 70. & 71. lib. 3. Alexand. Raudenſ. deciſ. 45. n. 32. prima parte, & aduertit Hieronym. Albanus in addit. ad Bartol. in rubric ff. quod metus cauſa, n. 16. & 17. vbi ex Decio, Alexandro, Socino, Craueta, & aliis Authoribus ibi relatis, dicit eſ ſe perpetuò notandum, & ratione comprobat, quòd ſi teſtator in graui infirmitate conſtitutus, propinquorum precibus leget, tale legatum metu factum eſ ſe dicitur, quia timet derelinqui, ſi negat ea, quæ petuntur.

Tertiò conſtituo, ex reſolutione ſuperiori, quòd violentiæ æquiparetur ſuaſio, item ex eo, quòd in teſtando leges volunt cuique liberam & abſolutam voluntatem eſ ſe, non alieno arbitrio aut voluntati ſuppoſitam, & odio habent adulationes, & ſuggeſtiones, & importunitates, ac cætera alia, ſi ex illis quocunque modo abſoluta omninò, & plena, liberáque voluntas teſtatoris impediatur, vt ſuprà probaui in initio huius capitis, n. 7. 8. & 9. apertè deduci, perſuaſiones multas, ſiue importunas preces in hac ſpecie dolum admixtum continere, eo ipſo quòd inſtantiſ ſimæ ſunt, aut nimiæ, vel ſ æpiùs inculcatæ, & repetitæ, & veræ legis voluntati refragari, quæ liberum teſtantis iudicium in teſtando requirit, nec alterius iudicium aut voluntatem patitur immiſceri: quod in terminis materiæ noſtræ rectè adnotarunt Decianus dicto conſilio 65. n. 2. lib. 2. Menochius dicta præ ſumptione 12. num. 8. & 9. lib. 4. quatenus dixerunt, perſuaſiones multas arguere dolum, Alexander Raudenſis dicta deciſione 45. n. 15. prima parte, vbi poſt alios quos citat, optimè ſcribit in propoſito, importunitatem immodicam tranſire in dolum, Mieres etiam de maioratu, parte prima, dicta qu. 25. num. 9. qui licèt numeris præcedentibus dolum requirat cum perſuaſione, nec aliàs diſpoſitionem annullari conceſ ſerit, quàm ſi dolus interueniat cum illa, tamen cùm perſuaſio nimia eſt, nihil aliud requirit; ideò forſan, vt ego intelligo, quòd dolus ex natura actus, qui geritur, hoc eſt teſtamenti, quod liberè & abſque aliqua coactione fieri debet, eo ipſo interuenire videtur, quòd quis alium immodicè perſuadet, aut precibus vtitur importunis. Quocirca traditiones, ſiue obſeruationes nonnullæ Doctorum, quas recenſet, & improbat pater ipſe Thomas Sanchez de ſponſalibus, lib. 4. dicta diſput. 7. n. 4. non ita abſolutè aut indiſtinctè improbari poſ ſunt, vt ipſe improbandas dixit, idque propter ſuperiùs dicta, & quia in propoſito nec dolus alius requiritur de per ſe, vltra eum, qui ex immodicis perſuaſionibus, ſiue importunis precibus inducitur; illæ namque, vt anteà dixi, faciunt ſtatim rem ipſam in dolum tranſire, vt Decianus, Menochius & Raudenſis meliùs conſiderant, vel ſaltem Iudicis arbitrium multum poſ ſe, & facti circumſtantiam multum iuuare, vt dixit Peregrinus relatus ſuprà num. 120. in fine.

Quartò conſtituo, ex prædictis mirum non eſ ſe, nec temeritate arguendos Angelum de Vbaldis inter conſilia matrimonialia Zileti, conſil. 46. num. 4. & Martinum de Garatis inter eadem conſilia, conſ. 15. num. 17. quos citat ipſe Thomas Sanchez vbi ſupra, num. 4. & numeris ſequentibus improbat, eo quòd iidemmet Authores in ea fuerint ſententia, vt exiſtimauerint ſponſalia, & matrimonia contracta ob nimiam importunitatem eſ ſe irrita; nam ſi verum eſt in matrimonio liberum & abſolutum conſenſum requiri, vt certum eſt, & nimium perſuadere; ſiue importunè precari, pluſquam cogere eſt ex dictis ſuprà; videtur ſequi neceſ ſariò dicendum, quòd præfati Authores dicunt, aut ſaltem non ita abſolutè improbari debuiſ ſe, quòd tamen nunc non firmo, ſed aliis differendum & cogitandum relinquo, ſiue Iudicis arbitrium multum in hac re valere, aut totum hoc eius diſcretioni & rerum circumſtantiis relinquere, ſecurius eſ ſe credo.

Quintò & vltimò conſtituo, ex dictis antea circa forum exterius, apertè deduci reſolutionem circa forum interius, quod Conſcientiæ appellatur; & conſequenter preces nimis aſ ſiduas, & importunas incutere metum, & eſ ſe cauſam inuoluntarij mixti obligantis ad reſtitutionem in foro conſcientiæ: quod ex his, quæ annotaui ſuperiùs, manifeſtè probatur, & ex aliis pluribus, quæ adducit, & ſic reſoluit, atque latiùs explicat pater Thomas Sanchez de ſponſalib. lib. 4. diſp. 10. n. 2. & num. 4. 5. 6. & 7. & n. 8. vbi rectè probat, quòd precibus importunis impediens legatum, tenetur reſtituere, quando preces mixtum inuoluntarium continent, & refert Guttierez Canonicarum, lib. 1. cap. 37. n. 20. ſic tenentem, cui iunge Ludouicum Molinam è Societate Ieſu etiam Religioſum relatum ſuprà n. 5. Et hactenus de his.

Nunc verò quinto loco & principaliter in hac materia conſtituendum erit, quòd in propoſita ſpecie, vt propter timorem dicatur quis impeditus teſtari, ſeu primum teſtamentum mutare, aut aliquo modo de rebus ſuis diſponere, vel non diſponere, coactio & merus debet eſ ſe talis, qui in conſtantem virum cadat: ita concludit Bartolus, & iura citat in l. 3. col 4. num. 4. ff. ſi quis aliq. teſta. prohibuer, Baldus in l. 1. C. eodem, colum. 2. num. 8. & ibidem Salicetus colum. penultim. Corneus colum. 2. in principio, verſ. in textu, ibi, & in conſil. 219. colum. 10. lib. 2. Pariſius in conſil. 67. ex num. 41. cum ſequentibus, lib. 3. Burgos de Paz in conſil. 7. n. 11. Franciſcus Mantica de coniecturis vltimar. volunt. lib. 2. tit. 7. num. 6. Menochius de arbitrariis, lib. 2. caſu 395. n. 32. Peregrin. de iure fiſci, lib. 2. artic. 6. num. 3. Molina de iuſtitia & iure, tom. 1. tractat. 2. diſput. 135. in verſ. ex eadem doctrina, ibi: In foro tamen exteriori, latiùs Pater Thomas Sanchez de matrimonio, lib. 4. diſp. 1. per totam, ex fol. 681. cum ſequentibus, qui latè explicat, quis & qualis eſ ſe debeat metus, vt talis dicatur, quòd etiam in conſtantem virum cadat, Mogollon, etiam in tractatu de his quæ vi, metúſve cauſa fiunt, c. 2. §. 1. per totum, fol. 16. & ſeq. & quamuis in terminis noſtræ materiæ id non exprimatur in l. 26. 27. 28. & 29. titulo 1. partit. 6. quæ ſunt leges conducentes ad hunc tractatum, & ad titulum, ſi quis aliq. teſta. prohib. vt ſuprà vidimus; regulariter tamen in quouis alio actu, qui ob metum irritatur, expreſ ſim declaratur in l. 7. tit. 33. partit. 7. & verè ad cognoſcendum, quis ſit iuſtus metus, non datur in iure certa regula, ſed Iudicis arbitrio relinquitur, qui motum animi ſui confirmare poterit ex variis præ ſumptionibus, & rerum circumſtantiis arguentibus metum & iuxta perſonarum qualitatem id diffiniet, quoniam in muliere non requiritur ille metus, qui caderet in conſtantem virum, ſed longè minor metus ſufficiet, quàm in maſculis, ratione ſexus imbecillioris, qui faciliùs terretur; ſic minor metus cadit in puerum, quàm in virum, vt hæc omnia & iure, & ratione, & quamplurimorum authoritate comprobant Mantica dicto titul. 7. n. 6. Menochius de arbitrariis, lib. 2. centuria 2. caſu 135. per totum. Iacobus Mandellus de Alba in conſil. 77. num. 3. Maſcardus de probationibus, tom. 2. concluſ. 1052. n. 10. & 12. Caballinus milleloquio 786. Mogollon. vbi ſupra, dict. §. 1. n. 5. Ioannes Vincentius Hondedeus in conſil. 29. n. 28. 29. & 30. lib. 1. Pater Thom. Sanchez de matrimonio, lib. 4. diſp. 5. n. 1. fol. 689. & num. 3. ibidem, vbi rectè, & cum iudicio annotauit, & concludenter fundauit, arbitrium hoc, etiam attento iure Caſtellæ, Iudici relictum, nec correctum eſ ſe ex deciſione dictæ l. 37. tit. 33. partit. 7. quæ declarat, quarum rerum metus cadat in conſtantem virum; imò potiùs ex lege illa conceſ ſum, quia poſt enumerata nonnulla, ſubdit in hunc modum; E de tal miedo como eſte, o de otro ſemejante, & ſic deſideratur ibi arbitrium Iudicis, vt perpendat, quis metus, aut quod damnum illis aſ ſimiletur, idque contra Villalobos tenuerunt etiam Olanus, & Henriquez, quos ipſe Pater Thomas Sanchez adducit, nec videtur diſ ſentire Mogollon. dict. cap. 2. §. 1. num. 6. fol. 18. dum dicit, quòd id fallit, vbi interuenit metus mortis, aut cruciatus corporis, quia ſi hoc conſtat, non cadit arbitrium, aliàs ſic, ſed non refert prædictos, nec facit mentionem traditionis ſeu obſeruationis Olani contra Villalobos, cuius ſententia meritò improbatur per Patrem prædictum, nec in hoc eſt dubium; imò in dubio, quamuis verba illa dictæ legis deficerent, boni & diſcreti Iudicis arbitrium non eſ ſet credendum excluſum.

In alio tamen erit maxima dubitandi ratio, quod in propoſito prætermini non poteſt, an ſcilicet metus reuerentialis in conſideratione haberi debeat in hac materia, ad effectum irritandi teſtamentum, aut legatum, vel aliam diſpoſitionem, vltimámve voluntatem quamcunque, item vt alios contractus, obligationéſve voluntarias reſcindere debeat; quam quæ ſtionem ſic in terminis, atque in noſtra materia excitatam inuenies per Vincentium de Franchis deciſione 180. Martinum Monter à Cueua inter deciſiones Regni Aragon. in responſo pro vxoris amita, prima parte, n. 59. & nonnullos alios relatos ſuprà, hoc eodem capite, n. 110. Ego verò pro huiuſce rei exacta atque abſoluta explicatione, multos alios originaliter, & ſ æpe prælegi, & ſequentes prælegere, atque ex propoſito videre, neceſ ſarium omninò, lectorem monendum duxi; item & Antiquos alios quamplures, & Recentiores etiam ſcienter, conſultóque prætermiſiſ ſe, quoniam citantur ab aliis, ex his, quos nunc congeram in vnum, Socinum, inquam, iuniorem in conſil. 47. num. 32. & ſequentib. lib. 3. Menochium de arbitrariis, lib. 2. caſu 136. & præ ſumptione 127. per totam, lib. 3. & in conſilio primo, n. 493. & in conſil. 29. num. 18. lib. 1. & in conſ. 181. num. 88. vol. 2. Bernardum Diaz regul. 532. & ibidem D. Salzed. eius Additionat. Roland. in conſil. 95. n. 28. 29. & 30. lib. 1. & in conſil. 83. n. 25. lib. 2. Iacobum Mandellum de Alba in conſ. 77. volumine 1. Neuizan. in conſil. 22. ex n. 20. Crotum in conſil. 120. num. 27. & 28. & 33. & 34. lib. 1. Grammaticum deciſion. 103. n. 56. & n. 66. & ſeq. Pancirolum in conſilio primo. n. 76. cum ſequentibus. Cephalum in conſil. 62. num. 29. & 30. & in conſil. 142. num. 38. & ſequentibus, lib. 1. & in conſil. 592. n. 11. & ſequent. lib. 4. Tiberium Decian. in conſil. 18. num. 127. vol. 2. Burſatum in conſil. 72. num. 21. 33. & 39. lib. 1. Padillam in l. interpoſitas, ex num. 16. vſque ad num. 22. C. de tranſact. Maſcardum de probationibus. tom. 2. concluſ. 1054. ex num. 16. vſque ad num. 25. & num. 27. 28. & 29. & tom. 1. concluſion. 193. num. 25. Oſaſcum in conſ. 12. num. 20. cum ſeq. Ioann. Guttier. in conſil. 16. per totum. Caldam Pereiram in l. ſi curatorem habens, verbo, læ ſis, n. 40. C. de in integrum reſtitutione, Ioann. Garſ. de nobilitate, gloſ. 17. num. 11. & 19. & num. 34. & ſequentibus. Gamam deciſ. 250. num. 4. & deciſ. 262. num. 1. & eius Additionatorem ibidem, fol. mihi 18. Hippol. Riminal. in conſ. 5. num. 31. & in conſil. 42. n. 49. lib. 1. & in conſil. 295. num 74. lib. 3. & in conſil. 404. num. 58. & ſeq. lib. 4. Ioannem Vincentium Hondedeum in conſ. 29. num. 34. & n. 42. & ſequentibus, lib. 1. Balthazar Mogollon, qui Rodericum Suarez, Burgos de Pace, Molinam, Couar. Sarmientum, Mieres, Azeuedum, Gratianum, & Ioannem Guttierez non in conſilio relato ſuprà, ſed in alio loco refert, & plenè tractat in tractatu, de his quæ vi, metúſve causâ fiunt, cap. 4. §. 1. per totum, ex fol. 68. vſque ad fol. 76. & nouiſ ſimè Patrem Thomam Sanchez de matrimonio, lib. 4. de conſenſu coacto, diſput. 6. per totem, ex fol. 706. vbi vide omninò, & vltra alios ab eodem relatos, Andream Fachineum controuerſiarum iuris, lib. 2. cap. 96. Martinum Monter à Cueua cauſarum regni Aragon, deciſion, 32. & in reſponſo pro vxoris amita, 1. part. ex num. 56. & num. 62. folio 503. Hieronym. de Cæuallos practicarum commun. contra communes, quæ ſt. 727. ex num. 21. Petrum Auguſtinum Morlam emporij prima parte, titulo 23. quæ ſt. 8. quibus omnibus, & aliis, vt dixi, prælectis, ſic præfatum dubium diffiniendum erit, ſi, quod atti ad noſtram materiam, & alias, ipſius accurata, & perfecta reſolutio deſideretur, vt deinde & ſecundo loco conſtituamus, metum reuerentialem ſolâ reuerentiâ, & Maioris præ ſentiâ illatum non præ ſumi, niſi extrinſeca probatione, aut de iure metus ipſe probetur, Innocentius in c. cauſam matrimonij, de officio delegati, vbi Felinus, & Doctores, Alex. & Doctores in l. interpoſitas, C. de tranſactionibus, Bartol. & Doctores in l. prima, §. quæ onerandæ, ff. quarum rerum actio non detur. Oſaſcus deciſ. 179. num. 5. & in conſil. 12. num. 20. vbi refert quamplurimos, Pariſius in conſil. 26. num. 66. volum. 3. Vitalis in tract. clauſul. titulo, de metu vxoris, num. 3. & 4. Menochius de arbitrariis, lib. 2. centuria 2. caſu 136. num. 8. latiùs lib. 3. præ ſumptione 127. ex n. 1. vſque ad 11. Maſcardus de probationibus, tom. 2. concluſ. 1054. num. 16. & num. 22. & cum multis aliis Ioannes Vincentius Hondedeus in conſil. 29. num. 8. & 9. lib. 1. Martinus Monter à Cueua in deciſ. 33. cauſar. regni Aragon. num. 6. & num. 29. qui inter alia iura citant ad id tex. in cap. quamuis pactum, de pactis lib. 6. vbi dicitur valere renuntiationem iuramento factam à filia in fauorem patris, niſi iuramentum vi aut dolo præ ſtitum ſit: & ſic ſola reuerentia paterna, quæ ibi concurrit, metum aut vim non inducit, nec eam facit præ ſumi; idque procedit, ſiue contractus, actúſve qui geritur, initus ſit cum eo, aut in fauorem, & vtilitatem eius, cui reuerentia debetur, ſiue cum alio, vel ad vtilitatem alterius: adhuc enim metus ſolus reuerentialis non præ ſumitur illatus, nec annullat contractum initum, etiam vt dixi, cum ipſo, cui reuerentia debetur, vt apertè ſignificat text. in d.c. quamuis pactum, & notarunt Felin. in dict. cap. cauſam matrimonij, num. 3. declaratione prima. Romanus in dicta l. interpoſitas, num. 14. & ibidem Alciatus num. 13. Antonius Gomezius tom. 2. variarum, cap. 14. num. 27. & referens eos, optimè aduertit Pater Thomas Sanchez de ſponſalibus, lib. 4. de conſenſu coacto, diſputat. 6. num. 10. fol. 711. vbi cum indicio, & verè improbat ſententiam quorundam Authorum diſtinguentium in propoſito dubio, an metus reuerentialis ſufficiat; vt cùm contractus eſ ſet initus cum eo, cui reuerentia debetur, vel cum alio: vt primo caſu reſcindatur actus geſtus ob metum reuerentialem; ſecundo verò non reſcindatur: quia, vt dixi, ſententia præfata indiſtinctè procedit.

Tertiò conſtituo, ex his quæ dicta ſunt obſeruatione præcedenti, neceſ ſariò & verè quidem inferri, veram non eſ ſe, aut ſaltem ita abſolutè, & indiſtinctè procedere non poſ ſe ſententiam quorundam Authorum exiſtimantium, metum reuerentialem ſola præ ſentia eius, cui reuerentia debetur, illatum præſumi, & conſequenter actum geſtum abſque aliis adminiculis irritare: horum numero fuerunt Gloſ ſa, Bartolus, Baldus, Aretinus, Romanus, & nonnulli alij Antiqui, quos retulit Antonius Gomezius tom. 2. variar. dict. cap. 14. num. 27. Socin. vterque, & Ferretus, quos adduxit Maſcardus de probationibus, tom. 2. concluſione 1054. num. 29. Andreas Siculus Barbatia, Salicetus, Ripa, & Prateius, quos recenſet Bal thaſar Mogollon in tractatu, de his quæ vi, metúſve causâ fiunt, cap. 4. §. primo num. 3. qui decipitur equidem, dum dicit hanc opinionem ſequutum fuiſ ſe Padillam in dict. l. interpoſitas, n. 20. cùm Author ille non loquatur in hoc caſu, & in ſpecie contrarium tenuerit ibidem, num. 16. verſ. ſed nec textus hic, Authorum etiam præfatæ opinionis numero fuerunt Corneus, Ancharanus, Hugo Celſus, Afflictis, Igneus, Nauarrus, Carrerius, & Menchaca, quos adduxit Pater Thomas Sanchez de matrimonio, lib. 4. dict. diſput. 6. num. 4. per totum, fol. 707. ſed decipiuntur proculdubio Authores prædicti, ita indiſtinctè loquentes, nec probatur ſententia ipſorum ex iuribus nonnullis, quæ in id expendunt, ex textu, inquam, in l. velle 4. ff. de regulis iuris, & in l. prima. §. quæ onerandæ, ff. quarum rerum actio, & in l. penul. ff. de furtis, quod ſtatim oſtendam. Verior ergo eſt, ac etiam ſecurior aliorum opinio aſ ſerentium, metum reuerentialem ita demum præ ſumi, actúſque geſti annullationem inducere, ſi minæ aut verbera præceſ ſiſ ſent, nempe à viro contra vxorem, vel à patre contra filium; tunc enim, ſi mulier ipſa aut filius conſentiat, præ ſumetur, eos metu conſenſiſ ſe: ex ſola autem reuerentia præ ſumi non debebit: quod ita tenent Bartolus, Aretinus, Socinus, Curtius ſenior, Alciatus, Curtius iunior, Alexander, Boërius, Couar. & Antonius Gomezius, cum quibus Conſtanter tuetur Padilla in dict. l. interpoſitas, C. de tranſactionibus, num. 16. & cum eiſdem, Decio etiam, Iaſone, Baldo, Albano, Vital. Zabarel. Felino, Ancharano, & Gama, Maſcardus de probationibus, tom. 2. concluſ. 1054. n. 17. Menochius lib. 3. præ ſumption. 127. num. 11. & cum Zaſio, Angelo, Abbate, Riminaldo, Tiraquello, Bernardo Diaz, Gratiano, Molina, Ploto, Burgos de Paz, & Ioanne Guttierrez, Balthaſar. Mogollon. Dicto tractatu, de his quæ vi, metúſve causâ, fiunt c. 4. §. primo num. 2. Qui poſtmodùm ex num. 5. latiùs diſtinguit, vt infrà dicam, Iacobus Mandellus de Alba in conſil. 77. n. 5. Andreas Fachineus controuerſiarum iuris, lib. 2. cap. 96. dum minas, aut læ ſionem requirit, Martinus Monter à Cueua cauſarum regni Aragon, deciſ. 33. num. 29. & n. 31. & 33. & vide num. 23. vbi probat ex aliquibus coniecturis metum reuerentialem ceſ ſare inter patrem & filium, Ioannes Vincentius Hondedeus in conſil. 32. n. 99. & in conſil. 29. n. 41. 42. & 43. lib. 1. Senatus Pedemontanus deciſ. 175. n. 5. Cephalus in conſil. 592. n. 11. cum ſequentibus, lib. 4. Hippol. Rimin. in conſil. 295. n. 74. lib. 3. Hieronymus de Cæuallos practicar. commun. contra commun, quæ ſt. 727. n. 22. & 23. Petrus Auguſtinus Morla Emporij, prima parte titul. 8. q. 23. & cum Gloſ ſa, Ancharano, Abbate, Alexandro de Neuo, Hoſtienſi, Innocentio, Ioanne Andrea, Antonio, Baldo, Decio, Felino, Præpoſito Beroo, Probo, Natta, Vitali, Medicis, Ploto, Boërio, Roſella, Angelo, Sylueſtro, Gail, Rota, Bernardo Diaz, Couar. Gama. Guttierez, Saliceto, Cumano, Angelo, Fulgoſio, Paulo, Aretino, Curtio, Imola, Romano, Zaſio, Alciato, Ripa, Capicio, Campegio, Croto, Bertachino, Euerardo, Rolando, Villalobos, Gregorio Lopez, Antonio Gomezio, Molina, Burgos de Paz, Padilla, Azeuedio, Matienço, Ioanne Garcia, Maſcardo, Deciano, Burſato, Barboſa, Humada, Soto, Veracruz, Palacios, Henriquez, Ludou. Lop. Munuel. Carbon. Maur. Anton & Capua, optimè defendit hanc partem, quam veriorem & ſecuriorem ſuprà dixi, pater Thomas Sanchez lib. 4. dict. diſputat. 6. n. 7. per totum, fol. 708. vbi in principio pro iſta opinione rectè expendit text. in cap. ex literis, de deſponſatione impuberum, in cap. 2. de pactis lib. 6. in l. ſi patre cogente, ff. de ritu nuptiarum, in l. fideiuſ ſor impetrauit, 26. §. pater Seij, ff. de pignoribus, & in l. 10. tit. 1. partit. 6. de quibus iuribus, & aliis in propoſito huius materiæ vide Fachineum controuerſiarum iuris lib. 2. dict. cap. 96. is enim Author, qui à prædicto Patre Thoma Sanchez non præcitatur, vt Franciſci Duareni ſententiæ contra communem ſatisfaciat, quatenus Duarenus ipſe contendit, reuerentiæ causâ geſta, etiamſi minæ præceſ ſerint, aut læ ſio interceſ ſerit, rata eſ ſe habenda, quæcumq. iura ſunt in hac materia, optimè declarat, & à communi ſententia non eſ ſe recedendum, concludenter probat.

Deinde ipſemet Pater eodem libro, diſp. 7. num. 5. fol. 722. ſcribit idem eſ ſe, quando preces importunæ adhibitæ fuerunt, & ſimul cum metu reuerentiali interuenerunt, vt tunc quidem actus, vel conſenſus ſubſequutus, præ ſumatur metu adhibitus; id quòd ex notatis à me numeris præcedentibus optimè confirmari poteſt, & ante illum, ſic in noſtris terminis ſcriptum reliquit Menochius lib. 3. dicta præ ſumptione 127. num. 12. Octauianus deciſione Pedemontana 179. num. 4. Afflictis deciſion. 69. num. 3. in fine, & num. 4. & 5. Socinus ſenior in conſil. 263. n. 8. volumin. 2. Neuizan. in conſil. 22. num. 22. & in effectu ſic tenent Montaluus, Bernardus Diaz, Maſcardus, Vitalis, Couar. Villalobos, Padilla, & Ioannes Garſias, quos ipſe Pater retulit, & num. 7. in eadem ſententia remanſit, & ſecundùm hæc idem erit, ſi cum metu reuerentiali immodica & nimia perſuaſio eius, cui reuerentia debetur, interceſ ſerit, idque ex his etiam, quæ ſuperiùs annotaui, item ex his, quæ ſcripta reliquerunt Iacobus Mandellus de Alba in conſ. 77. num. 10. Grammaticus deciſion. 103. n. 56. in fine, & 57. Pariſius in conſil. 48. num. 54. lib. 4. Hippol. Riminaldus in conſil. 48. num. 54. lib. 1. Ioannes Vincentius Hondedeus in conſ. 29. n. 34. lib. 1.

Sed & ipſum erit, ſi ex actu vel contractu geſto, enormis læ ſio orta fuerit; tunc namque etiamſi non conſtet de minis, contractus metu reuerentiali geſtus iuncta læ ſione reſcinditur: quemadmodum in præcedenti obſeruatione ob minas reſcindendum diximus, etiamſi læ ſio nulla probaretur, vt cum infinitis Authoribus obſeruarunt Maſcardus de probationibus, tom 2. concluſ. 1054. num. 27. & ſequentib. Menochius lib. 3. præ ſumption. 127. num. 14. Hippol. Riminaldus in conſ. 295. num. 74. lib. 3. & in conſil. 5. num. 31. & in conſil. 42. n. 49. lib. 1. & in conſil. 404. num. 58. & ſeq. lib. 4. Caldas Pereira in l. ſi curatorem habens, verbo, læ ſis, num. 40. verſ. hac tamen non procedunt, Burgos de Paz ciuilium, quæ ſt. 7. n. 60. Azeuedus in l. prima, titulo 21. n. 192. lib. 4. nouæ collectionis regiæ, & cum Molina, Couar. Rolando, Capicio, Matienço, Ioanne Guttierrez, & aliis, Mogollon. dicto tractatu, de his quæ vi, metúſve cauſa fiunt, cap. 4. §. 1. num. 10. & cum Craueta, Curtio iuniore, Neuizan. Caſtrenſi, Ruino, Decio, Grato, Cephalo, Pancirolo, Suarez, Beroo, Croto, & multis aliis, Ioannes Vincentius Hondedeus in conſil. 29. ex n. 42. vſque ad n. 46. lib. 1. affirmans non requiri concurſum minarum & læ ſionis ad oſtendendum metum, & reſcindendum contractum, ſed ſatis eſ ſe cum reuerentia paterna concurrere vel læ ſionem, vel minas, Fachineus controu. iur. lib. 2. d. cap. 96. Martinus Monter à Cueua cauſar. regn. Aragon. deciſion. 33. n. 31. 32. & 33. & vide num. 40. vbi probat, durante eadem cauſa metus, actum quantumlibet ex longo interuallo celebratum, ex metu præcedenti geſtum cenſeri, Oſaſcus deciſion. 179. num. 5. & in conſil. 12. num. 20. cum ſequentibus. Ioannes Garſias in tractatu de nobilitate, gloſ. 17. ex num. 34. cum ſequentibus, & ita tenendum eſt, licèt contrarium defendat Padilla in dict. l. interpoſitas, C. de tranſactionibus, num. 21. dicens; quòd in hoc libenter diſcedit à communibus, vulgóque receptis ſententiis, nec eas admittens, niſi dolus aliquis, aliquáve perſuaſio interueniat; ego verò libentiùs communem probauerim, atque eo ipſo quòd notabilis aut enormis læ ſio, vt Doctores dicunt, interueniat, dolum interueniſ ſe probarem, & abſque alia probatione ex reuerentia paterna, iuncta læ ſione, contractum reſcindendum firmarem: ratio concludens, quam Author prædictus aſ ſequutus non fuit, in eo conſiſtit, quòd ſola læ ſio iunctâ reuerentiâ paternâ, aut viri, metum & dolum oſtendit, vt rectiùs annotarunt, & ſic tradiderunt Ruinus in conſ. 98. num. 24. lib. 1. Gratus in conſ. 109. num. 18. lib. 1. Craueta in conſil. 461. num. 18. lib. 3. Decius in l. pactum quod dotali, num. 7. C. de collationibus, & cum multis ſic expreſsè, atque in noſtra materia obſeruauit Ioannes Vincentius Hondedeus in conſilio 29. num. 43. lib. 1. aliunde ergo dolum aut ſuaſionem, quàm ex ipſa læ ſione quærere, neceſ ſarium non eſt; maximè quia non eſt veriſimile, quem ſummam læſionem paſ ſum fuiſ ſe, ſine minis aut aliis doloſis perſuaſionibus, vt cum Decio, & Craueta, in noſtris terminis rectè conſiderat Martinus Monter à Cueua cauſar. regni Aragon. deciſion. 45. in prima parte reſponſi pro vxoris amita, num. 76. fol. mihi 507. item ob aliam præ ſumptionem iuris, quæ in contrarium non leuiter vrget, videlicet quòd quilibet potiùs. ſuum conſeruare prætendat, quàm illud perdere vt per tex. in cap. cùm ſuper, de electione, teſtatur Pariſius in conſil. 39. num. 6. volumin. 4. & quòd nemo præſumitur velle iactare ſuum, aut tantæ læ ſioni conſentire libenter, ex vulgata regula legis, cùm de indebito, ff. de probationibus, quam latè exornat Maſcardus de probationibus, tom. 2. concluſ. 872. & in noſtris terminis, ſic notauit Ioannes Guttierez in conſil. 16. num. 20. & vltra eum Decianus in conſil. 32. num. 12. lib. 3. vbi poſt Baldum in conſilio 213. in fine, volumine primo, annotauit, ex eo ipſo quòd mulier donat, vel remittit ius ſuum viro, præ ſumi circumuentam, & ſequitur Martinus Monter à Cueua vbi ſupra dicto folio 507. n. 175.

Quartò deinde conſtituo, ideò dictum à me ſuprà, num. 152. veram non eſ ſe, aut ſaltem ita abſolutè, & indiſtinctè procedere non poſ ſe ſententiam eorum, qui aſ ſerunt metum reuerentialem ſolâ præſentiâ eius, cui reuerentia debetur, illatum præ ſumi, & conſequenter actum geſtum abſque aliis adminiculis irritare; quòd forſan ea opinio aliquando vera eſ ſe poſ ſit, & in caſu occurrenti practicari debeat, etiamſi minæ aut verbera non præceſ ſiſ ſent, modò non ita diſtinctè, & abſolutè accipiatur, vt puta, ſi patris vel mariti iubentis magna ſit authoritas, qui ſoleat deſ æuire in eos, qui ſibi non obtemperant; tunc enim ſolo metu reuerentiali, minis quoque ceſ ſantibus, actus geſtus reſcindetur, vt cum Boërio deciſion. 100. n. 19. in ſpecie ſcriptum reliquit D. Anton. de Padilla in d. l. interpoſitas, C. de tranſactionibus, num. 20. in fine, & eum non referens Menochius de arbitrariis, lib. 2. caſu 136. num. 8. & præ ſumpt. 127. num. 13. lib. 3. vbi relato Socino iunior. in conſil. 47. num. 33. lib. 3. admonuit, ſolam ipſam Maioris præſentiam metum probare, ſi modò ex Iudicis arbitrio huiuſmodi ſit, vt probabiliter metus dici poſſet, vel ſi talis ac tanta eſ ſet reuerentia pro perſonæ conditione, vt iudex æ ſtimare poſ ſet, metu conſenſum adhibitum: ad huius namque rei iuſtificationem, ſatis eſt timeri per patrem aut maritum vim inferri poſ ſe, quamuis adhuc illata non ſit, nec etiam minæ præceſ ſerint, vt cum aliis ſcripſerunt Hippol. Riminald. in conſilio. 48. lib. 11. Pariſius in conſilio 58. num. 66. lib. 4. Ioannes Vincentius Hondedeus in conſilio 29. num. 34. lib. 1. Ioannes Guttierez dicto conſilio 16. num. 11. & vltra eos in terminis noſtris quoad reſciſ ſionem contractus per vxorem facti, ſimili ratione vtitur Bertrandus in conſilio 163. num. 7. & 8. & in conſil. 126. n. 8. volumine 3. & an vxor viro ſuo valdè ſubdita fuerit, & perhorreſcens admodum maritalis auſteritatis toto tempore vitæ ſuæ extiterit, duráque eiuſdem viri conditio, rectiſſimè conſiderauit, & ob id ſolum contractum reſcindendum putauit Martinus Monter à Cueua cauſarum regn. Aragon. deciſ. 45. in prima parte responſi pro vxoris amita, num. 56. folio mihi 502. & n. 59. verſiculo ex eo etiam, folio 503. vbi cum aliis multis in caſu ſibi conſulto conſiderauit etiam, virum auſterum, iracundum, ſeuerum, & in lucris quærendis & captandis valdè expertum & ſagacem fuiſ ſe, & num. 60. & num. 57. eodem folio 503. ex ſententia Cardinalis Barbatiæ, & aliorum multorum probauit, Iudicem facilem eſ ſe debere ad pronuntiandum, mulierem non ſponte contractui conſenſiſ ſe; imò præ ſumere debere, renuntiationes, obligationes, & alios contractus à mulieribus ſub virorum poteſtate conſtituris celebratos, ad eorum preces, inſtigationes, & nutum fieri, & metu reuerentiali inductas; quod etiam tenuerunt poſt alios multos Ioannes Cephalus in conſilio 405. num. 36. lib. 3. Menochius in conſilio 29. num. 18. lib. 1. Hippol. Riminald. in conſil. 295. num. 73. verſ. 2. volumine 3. & huic præſumptioni locum eſ ſe, nullis etiam minis præcedentibus poſt Aretinum, Ripam, & alios, cenſuit Menochius in conſilio 1. num. 492. & ſeq. lib. 1. Pancirolus in conſilio 1. num. 76. cum ſequentibus, quorum reſolutiones in propoſito, multis ab hinc diebus ego legeram, & memoriæ commendaueram; nunc tamen inuenio eos præcitatos in idipſum per Martinum Monter à Cueua vbi ſuprà, eò etiam tendunt Roderic Suarez obſeruationes allegation. 24. vbi ad finem diſtinguendum putauit; quòd ſi vxor ad vtilitatem viri ſui contraxit, tunc præter vtilitatem conſideretur, an mulier multùm obediens & tenera ſit, & quæ virum amet, iracundúmque etiam in alios perhroreſcat; tunc enim, his concurrentibus quoad reſciſ ſionem actus, ſufficiens metus probatus cenſebitur ex ſententia ipſius, cui ſubſcribunt, eam commendant & nonnullis comprobant Oſaſcus deciſione 179. num. 3. Ioannes Garſias de nobilitate, gloſ ſa 17. num. 12. & 15. idem etiam obſeruauit (ſed nullum ex prædictis Authoribus refert) Balthaſar Mogollon. dicto tractatu, de his quæ vi, metúſve causâ fiunt, cap. 4. §. 1. vbi num. 5. in primis conſtituit, metum reuerentialem illatum præ ſumi, & actus geſti annullationem induci, quando interuenit expreſſum mandatum eius, cui reuerentia debetur, etiamſi minæ, aut verbera non præceſ ſerint, vt latiùs ibi probat, & in id citat text. qui verè in hoc caſu procedit in l. velle, 4. ff. de regulis iuris, dum dicitur ibi: Velle non creditur, qui obſequitur imperio patris vel domini. Quod tamen vltra eum ego intelligerem iuxta ea, quæ modò adnotaui, hoc eſt, ſi patris aut mariti iubentis magna ſit authoritas, magnáve reuerentia, ſiue auſteræ, iracundæ, aut ſeueræ conditionis; aliàs enim ſolum mandatum non ſufficeret, vt putà ſi eius qualitatis imperans eſ ſet, vt ei non obſequi facilè mulier aut filius poſ ſet, & in his terminis loquuntur Suarez, Padilla, & alij Authores relati ſuprà, nec ſolo mandato contenti ſunt.

Deinde in præfata contrarietate Doctorum ipſemet Mogollon. ſic diſtinguendum putauit, vt conſtitui debeat, quòd duplex ſit reuerentia: vna ſimpliciter, & in gradu poſitiuo; altera nimia, & in gradu ſuperlatiuo. Primo caſu, quando eſt talis perſona, cui ſolum reuerentia debetur ſimpliciter, vt putà ſi eſt ita ignauus, aut vilis pater aut maritus, aut eius conditionis, quòd filius aut mulier audeat dicere Nolo; & tunc procedat opinio dicentium, metum ſolum reuerentialem non ſufficere, ſed quòd præcedere debeant verbera, minæ, vel mandatum. Secundo verò caſu, quando eſt perſona ita grauis, quòd ei debeatur reuerentia nimia, tunc temporis procedat opinio illa, quòd ſufficiat ſola præ ſentia etiam abſque mandato, vel ſolus metus reuerentialis abſque minis, vel verberibus, per text. in l. penultima, ff. de furtis, & in l. prima, §. quæ onerandæ, ff. quarum rerum actio non detur, quæ duo iura in hoc caſu debent induci; nam in dicta l. penultima, ſic ſcribitur: Et hoc modo patronus quoque liberto, & is, cuius magna verecundia, ei quem in præ ſentia pudor ad reſiſtendum impedit, furtum facere ſolet. Et in dict. §. quæ onerandæ, in hunc modum dixit Iureconſultus: Et hoc causâ cognitâ, ſi liquidò appareat libertum metu ſolo, vel nimia patroni reuerentia ita ſe ſubieciſ ſe. Quo loco adnotandum erit vltra prædictum Authorem, & alios, appoſitam fuiſ ſe alternatiuam metus aut reuerentiæ, ad cuius veritatem ſolùm deſideratur alterius partis adimplementum, cap. in alternatiuis, cum vulgatis, de regulis iuris, lib. 6. & ſic probatur expreſſim, ſufficere ſolum metum reuerentiæ nimiæ, ſicut & alius metus ſufficeret; non tamen ita indiſtinctè dicitur, reuerentiæ metum ſufficere, ſed nimiæ reuerentiæ metum neceſ ſarium eſ ſe, expreſ ſum eſt; & in iſto caſu nimiæ reuerentiæ, ſic tenuiſ ſe expreſsè Baldum, Capram, Barbatiam, Romanum, Hippol. de Marſil. Padillam & Menchacam, firmat ipſe Mogollon. vbi ſuprà, qui tamen non retulit Menochium, nec cæteros adductos à me ſuprà, ex num. 156. vſque ad num. 160. qui in effectu ad hoc tendunt, quatenus non quacunque reuerentia contenti ſunt, ſed viri aut patris conditionem, & qualitatem reſpiciunt; in eodem etiam caſu reuerentiæ nimiæ loquuntur Zaſius in dict. §. quæ onerandæ, Galli. practicarum obſeruat. lib. 2. obſeruatione 117. num. 4. vbi poſt alios ibi relatos dicit nimiam reuerentiam coniugalem inducere iuſtum metum, & actum vitiare, Menochius in conſ. 67. num. 70. lib. 3. & nullo ex ſuperioribus relato, eandem reſolutionem in hoc caſu amplectitur, & pro ea citat Suarez, Matiençum, Guttierrez, Ioannem Garſiam, & Bernardum Diaz, Pater Thomas Sanchez de matrimon. lib. 4. diſput. 6. num. 11. fol. 711. vbi dicit, quòd in aliquo caſu, attentis particularibus circumſtandis poſ ſet admitti eorum opinio, qui ſolum metum reuerentialem ſufficere aſ ſerunt, nempe ſi cum metu reuerentiali concurrat, filium eſ ſe valdè præceptis paternis obtemperantem, & mulierem valdè imbecillem, virumque crudelem & auſterum circa vxorem, vel patrem erga filium ſibi non conſentientem; tunc enim ſi pater, aut vir præcipiat vxori, vt actum quemcunque gerat, ſufficiens metus eſt ad reſcindendum illum, ſicut è contra ſufficiens non erit, ſi contingat filium tam ſui iuris & arbitrij eſ ſe, & adeò iuſ ſa paterna paruifaciens, vt non reperiatur in ipſo reſpectu patris timor reuerentialis, vt ipſemet Author adnotauit dicta diſput. 6. quæ ſt. 4. in principio, fol. 715. cui ego addendum arbitror Barbatiam in conſ. 60. à n. 1. vſque ad. 4. lib. 1. Alexandrum in l. ſi cum dotem, §. eo autem tempore, num. 11. ff. ſoluto matrimonio, vbi inter reuerentiam ſimpliciter ſumptam, & nimiam reuerentiam apertè conſtituunt diſcriminis rationem; conſiderant etiam, ſolam reuerentiam vxoris circa maritum non ſufficere ad reſcindendum contractum geſtum, ſed inſpiciendum eſ ſe, an vxor nimiam reuerentiam ad virum ſoleat habere; ac denique Ludouici Molinæ in propoſito huius materiæ conſiderationem: is enim de iuſtitia & iure, tom. 1. tractat. 2. diſp. 135. in verſ. quod dictum eſt, fol. 733. ſic expreſ ſim ſcribit: Quod dictum eſt de precibus importunis, quæ moleſtiam ac tædium pariunt, dicendum maiori cum ratione eſt de reuerentiali timore vxoris comparatione mariti, aut filij comparatione parentis: præ ſertim ſi vultu, aut aliqua ratione oſtendant, ſe ægrè ferre, quòd ab eis non inſtituantur hæredes, aut legatarij, aut quòd in ſcriptis, & occultè liberè de ſuis bonis disponant, præ ſertim cùm timere ij meritò poſ ſint; quòd ſi mortem euadant, moleſtiam ea de cauſa patiantur reliquo vitæ tempore. Remanet ergo ex dictis adhuc, ſolum metum reuerentialem, regulariter aut abſolutè loquendo, non ſufficere ad annullandum, vel reſcindendum actum geſtum, ſed ſimul cum illo verbera aut minas interuenire, aut ſaltem minis quoque deficientibus, enormem læ ſionem neceſ ſariam eſ ſe, vt omnes Authores anteà notati dixerunt, & ita practicari communiter affirmat Blazius Flores Diaz de Mena in additionibus ad deciſ. Gam. 251. 2. par. folio mihi 18. aliquando tamen ob conditionem, & qualitatem eius, cui reuerentia debetur, vel ob nimiam reuerentiam eidem debitam, aliáſve circumſtantias, reſcindendum contractum, & metu geſtum præ ſumendum eſ ſe, vt latè probaui ſuprà; quæ omnia, item quæ nimia reuerentia dicatur, cùm certa regula aut doctrina diffiniri non poſ ſint, Iudicis arbitrio ea relinquere ſecurius erit, qui equidem ex qualitate perſonarum, ac rerum adminiculis diiudicare poterit, quid iuxta caſus occurrentis ſpeciem obſeruare, & decidere debeat, vt ſuprà diximus, & in his terminis obſeruarunt Ioannes Guttierrez in conſilio 16. num. 11. & 12. Mogollon. dict. cap. 4. §. 1. n. 5. in fine, fol. 72. Pater Thomas Sanchez de matrimonio, lib. 4. diſputat. 6. quæ ſt. 4. per totam, folio 715. vbi in primis conſtituit, metum reuerentialem dari reſpectu ſoceri, quia ſocer parentis locum obtinet, l. quia parentis, 17. ff. ſoluto matrimonio, & ſic tenent Aretinus in conſilio 24. num. 26. Craueta in conſil. 282. n. 9. volumine 2. Padilla in d. l. interpoſitas, n. 21. in fine, C. de tranſactionib. Salzedo in addit. ad regulam 532. Bernard. Diaz in fine, Mogollon. dicto tractatu, de his quæ vi, cap. 4. in principio, n. 15. deinde probat, idem dicendum eſ ſe de auo, quia tanquam pater colitur, & de curatoris timore, quia loco parentis habetur, & citat Nauar. & Henriquez; poſtmodùm verò de metu reuerentiali matris agit, & citat Burgos de Paz in conſilio 3. num. 55. & Hippol. in conſilio. 124. num. 13. qui dicunt non ſufficere metum reuerentialem matris, & reddunt rationem, quia fœminæ minùs timentur, cùm minùs audaces ſint, & imbecilliores; ipſe autem Thomas Sanchez num. 30. fol. 716. rectiùs id intelligit, nec ita indiſtinctè accipiendum putat; dicit potiùs, quòd quamuis non ita facilè præ ſumatur hic metus reſpectu matris, inſpici tamen debeat, an mater eſ ſet crudelis, & auſtera, ſolitáque minas exequi: tunc enim ſufficiens eſ ſet metus reuerentialis matris, ſicut & patris, quia vtrique parenti ſubditus eſt filius, & vtrumque tenetur reuereri, ac vtrique ratione huius reuerentiæ debitæ diſplicere timet, & dicit ita ſupponere Aretinum in conſilio 24. num. 6. & tenere Ioannem Guttierrez in conſilio. 16. num. 16. & 19. addiderim ego libenter, Burgos de Pace, & Hippolyti rationem eſ ſe quidem valdè fallacem, & minùs concludentem; idcircò totum hoc diſcreti & boni Iudicis arbitrio relinquendum: quod in hac re, atque reſpectu matris multùm iuuabit, ſicut reſpectu patris iuuare, & multùm poſ ſe ſuperiùs diximus; ipſe autem Iudex æqualiter debebit in matre perpendere, & præ oculis habere ea, quæ notauimus ſupra, ex num. 156. cùm verè in ea ſic militent, & in caſu occurrenti obſeruari debeant, ſicut in patre; deinde ex conditione, ſtatu, & qualitate matris, item ex reuerentia illi debita, æ ſtimare debebit, an hic metus ſufficiens eſ ſe debeat, vel non: frequenter enim contingit, matres quamplures terribiles eſ ſe, crudeles quidem & auſteras, ac eius conditionis, quòd earum mandatis faciliùs filij, & filiæ pareant, ſiue precibus, aut ſuaſionibus ipſarum meliùs quàm parentum precibus, aut mandatis obtemperent, nec audeant earum voluntati reſiſtere, aut quouis modo contradicere: è contra tamen (vt experientia docet, & videmus quotidie) diuerſ æ conditionis matres ſunt, ac eius quidem, vt ipſarum reſpectu timor reuerentialis ſufficiens in filiis conſiderari non poſ ſit; quo caſu obtinebit Hippol. & Burg. de Paz ſententia tradita ſuprà, obtinere etiam poterit, quando filia eſ ſet nupta, & ſeorsùm habitaret cum marito; tunc namque non ita facilè præ ſumeretur contractus metu reuerentiali geſtus, ſicut quando nupta non eſ ſet, ſed cum matre ipſa habitaret, non tamen ex eo ſolùm, quòd nupta non ſit, & habitet cum matre, generaliter præ ſumendum erit, metu fuiſ ſe contractum celebratum, aut reuerentialem ipſum metum ad actus geſti reſciſ ſionem ſufficientem eſ ſe, ſed inſpici debebunt ea, quæ notaui ſuperiùs, ad quæ equidem non ita diligenter aduerit Balthaſar Mogollon. dicto tractatu, de his, quæ vi, metúſve causâ fiunt, dicto cap. 4. in principio, num. 9. qui Author, cùm filia nupta non eſt, & cum matre habitat, indiſtinctè probat, metum reuerentialem conſiderari reſpectu matris; quod vt vides, ſic indiſtinctè procedere non poteſt, niſi boni Iudicis arbitrio, ac rerum circumſtantiis iuuetur, ſiue eo modo declaretur, quo declarandum diximus ſuprà; cùm vero filia nupta eſt, ſeu habitet ſeorſum, tunc meritò, indiſtinctè etiam tradit Mogollon. ipſe, metum reuerentialem reſpectu matris non conſiderari: quod etiam ita abſolutè accipiendum non erit; nam etſi verum ſit in ea ſpecie, non ita de facili metum præſumendum, vt ſuprà dixi, non tamen inde poterit ſic regula generalis conſtitui, vt nunquam in filia nupta, ſeu habitante ſeorſum, metus ſufficiens conſiderari valeat: aliquando enim ex rerum qualitate, & caſus circumſtandis, item ex conditione matris, ac eius precibus, ſuaſionibúſve moueri debebit Iudex, vt contractum reſcindendum pronuntiet; quapropter, vt ſ æpe dixi, ſecurius eſt, bono eius arbitrio & diſcretioni totum hoc relinquere, quàm etiam reſpectu matris, regula generali aut doctrina, diuerſos caſus decidere velle.

Prætereà Pater ipſe Thomas Sanchez dicta disp. 6. quæ ſt. 4. num. 31. fol. 716. profitetur idem dicendum eſ ſe in ſorore reſpectu fratris maioris natu: vnde in caſibus, in quibus patris vel mariti metus reuerentialis ſat eſt ad contractus reſciſ ſionem, ſufficiet etiam fratris maioris natu, reſpectu ſororis: & reddit rationem, quia ſoror minor quandam reuerentiam, & timorem habet reſpectu fratris maioris, dicítque ſic tenere Socin. ſen. Aretin. Curt. iunior. Ripam. Tiraquel. Ruinum, Peraltam, Auendañum, Menochium, Padillam, Oroſcium, Cuccum, Matiençum, Azeuedum, Salzedum, & Anton. Gabrielem, & ſubiungit, Capicium, deciſ. 159. num. 35. dixiſ ſe ſe vereri, non dari in fratre timorem reuerentialem, idque admittit, quando ſoror non habitaret cum fratre, ab eoque non gubernaretur, inferens, Aretinum, Ruinum, Tiraquellum, Antonium Gabrielem, Peraltam, & Padillam, meritò non dixiſ ſe abſolutè, dari timorem reuerentialem in ſorore, reſpectu fratris maioris, ſed addidiſ ſe, quando cum eo habitat, ab ipſoque gubernatur, ſed & eo caſu crederem ego, multum hac in re Iudicis arbitrium valere debere, & iuuare, ipſúmque non ita de facili ob metum reuerentialem fratris, contractus ſororis reſciſ ſurum, etiam in caſibus in quibus patris vel mariti metus ſufficiens eſt, ſicut ob patris vel mariti metum, cùm illis longè maior reuerentia ſit debita, multùm tamen attendi debere, an ſoror cum eo habitet, ab ipſóque gubernetur, vel non, vt præfati Authores aduertunt, cùm eo caſu facilius credendum ſit eam conſentire, ſiue illius precibus acquieſcere: conſiderandam eſ ſe denique eiuſdem fratris qualitatem, & conditionem; eiuſmodi namque eſ ſe poterit, vel ſoraris erga ipſum fratrem reuerentia, vt ea quæ hactenus in patre, & marito adnotauimus, æqualiter, aut forſan alienando fortiùs obtinere debeant; & his iunge Marc. Anton. Eugenium in conſ. 3. ex num. 65. Idémque dicendum erit in fratre minori, reſpectu maioris, quando frater minor cum maiore habitat, & gubernatur ab eo, & de ſorore minori cohabitante cum ſorore maiori, à qua gubernatur, vt ſcilicet attendi etiam debeant, quæ ſuperius diximus, quamuis in illis duntaxat, quòd habitent & gubernentur, conſideret Pater ipſe Thomas Sanchez vbi ſuprà, num. 32. & 33. fol. 717. qui in id citat Curt. iunior. Ripam, Tiraquel. Oroſcium, Salzedum, Claudium, Matiençum, Azeuedum, Auendañum, Guttierrez, Padillam, & alios: ac denique num. 34. dict. fol. 717. ſimiliter inquit, reſpectu patrui eſ ſe metum reuerentialem, quia patruelis, ſeu neptis ex fratre patris, illum tanquam partem veneratur, modò patruelis ſit in domo patrui, & ſub eius gubernatione, & idem de auunculo, Que es tio hermano de madre, quando cum eo nepos ex ſorore habitat, ab eóque gubernatur, quia eadem eſt ratio, vt ibi probat, & multos alios Authores ſic tenentes adducit, & vide Balthaſ. Mogollon. dicto tractatu, de his quæ vi, cap. 4. in principio per totum, vbi enumerat omnes perſonas, quibus reuerentia debetur, & declarat, quæ ſit reuerentia, quæ operatur in noſtra materia, de quo etiam Pater Thomas Sanchez d. diſp. 6. quæ ſt. 4. in principio, fol. 715. Et de his hactenus, ex quibus perfectam, abſolutàmque habebis reſolutionem dubij propoſiti ſuprà num. 147. an ſcilicet metus reuerentialis in conſideratione haberi debeat in hac materia, ad effectum irritandi teſtamentum, aliámve vltimam diſpoſitionem quamcunque: quod non ita abſolutè, nec perfectè quidem explicauit Cæ ſ. Vrſil. in addit. ad deciſionem Afflictis 69. num. 4. idcircò aduertendum erit ad ea, quæ ſuperiùs à me annotata fuere: ex ipſis namque, cùm occaſio ſe offeret, cuiuſcunque dubij occurrentis facilè poterit vera reſolutio deduci.

Nunc verò ſexto deinde loco, & principaliter conſtituendum erit in hac materia, teſtatorem amicum vel coniunctum licitè poſ ſe quem blandis verbis, & ſuaſionibus leuibus inducere ad teſtandum, vel ad eum inſtituendum, aut de rebus ſuis certo modo diſponendum, vt dixi ſuprà num. 122. & notant Bartolus, Baldus Salicetus, Paulus, Alexander, Corneus, & communiter Scribentes in l. vltima, per illum text. C. ſi quis aliq. teſt. prohibue. vbi Iaſon n. 4. dicit id procedere tam in marito reſpectu vxoris, quàm in vxore reſpectu mariti, & idem in quocunque alio per eundem text. Afflictis deciſ. 69. Vincentius de Franchis deciſ. 180. & cum multis Bonifacius Rogerius in conſ. 17. n. 33. & quinque ſequentibus, lib. 1. Alexander Raudenſis deciſ. 45. n. 33. 1. part. Hippol. Riminald. in conſil. 234. n. 114. 115. & 116. lib. 3. vbi poſt Decium in conſil. 489. n. 6. reddit rationem, quòd omnis qui ſe hæredem inſtitui curat, non ex hoc in dolo eſ ſe dicitur, quilibet enim ius ſuum, ſuámque vtilitatem procurat, vt in l. pupillus, ff. de his quæ in fraudem creditorum, cum aliis, & eſt optimus text. in l. fin. ff. ſi quis aliq. teſtar. prohibuer. & quia ſi quis ſuum commodum quærat, dato quòd in conſequentiam ex eo alteri damnum ſequatur, non eſt dicendum id feciſ ſe animo nocendi; & ideò ſibi permittitur, vt conſtat in l. iniuriarum, §. qui iure publico, ff. de iniuriis, & notatur in l. fluminum, §. fin. ff. de damno infecto, & poſt Decium vbi ſuprà, notauit etiam Burgos de Paz in conſil. 7. n. 14. tradunt etiam ſuperiorem reſolutionem, & optimè exornant tex. in d. l. fin. C. ſi quis aliq. teſt. prohibuer. Montaluus, Palacios Rubios, Bellonus, Pariſius, & Ruinus, quos recenſet Burgos de Paz. dict. conſil. 7. n. 7. Andreas Gaill. pract. obſeru. lib. 2. obſeru. 117. n. 4. Bernardus Diaz regul. 798. incipit, Vxori. in principio. Aluaradus de coniecturata mente defuncti, lib. 2. cap. 3. num. 39. Auiles cap. 21. Prætorum, gloſ ſa, ruego, ex n. 6. Burſatus conſ. 47. n. 26. lib. 1. & in conſ. 189. n. 27. lib. 2. Menochius de arbitrariis, lib. 2. caſu 395. n. 42. Borgninus Caualcanus de tutore & curatore, n. 280. fol. 158. Mieres de maioratu, 1. part. quæ ſt. 25. num. 1. Ioannes Baptiſta de Plotis in conſ. 168. num. 52. inter conſ. vlt. volun. volumine 1. Fabianus de Monte, in conſilio 149. num. 57. inter eadem conſilia, eod. volumine 1. Simon de Prætis de interpret. vlt. volunt. lib. 2. dub. 2. ſolut. 1. num. 18. fol. 186. Ioannes Vincentius Hondedeus, in conſil. 32. num. 6. lib. 1. Ioannes Guttierrez de tutelis & curis, 2. part. cap. 14. num. 6. vbi allegat l. 27. tit. 1. partita 6. an verſiculo, E por ende mandamos, iuncto verſiculo, Empero ſi fuerça nin premio ninguno no le fizieſ ſe, mas rogandole por buenas palabras le aduxeſ ſe, &c. Quam etiam allegarunt Burgos de Paz, Aluaradus, & Mieres in locis relatis ſuprà, Molin. de iuſtitia & iure, tom. 1. tract. 2. disp. 135. in verſic. blanditiis autem, fol. 732. & poſtmodum in verſiculo, ſi tamen preces, infert ad forum conſcientiæ, cùm preces importunæ ſunt, latiùs Pater Thomas Sanchez de matrimonio, lib. 4. disp. 10. concl. 2. num. 4. fol. 743. Petrus Pechius de teſtamentis coniugum, lib. 1. cap. 3. num. 1. qui rectè ponderat verba dictæ l. vltimæ. C. ſi quis aliq. teſtar. prohibue. ibi: Maritali ſermone, hoc eſt blando, amico, & nihil doli habente, quod etiam cæteri ſuperiùs præcitati, vnanimiter probarunt, expreſ ſim notantes, præfatam reſolutionem tunc demùm procedere, quando fraude omiſ ſa, & abſque dolo, vel fraudulenta ſuggeſtione aut inſtigatione, blanditiæ aut ſuaſiones interueniant, non aliàs, vt latè probat Mieres d. quæ ſt. 25. ex num. 2. vſque ad n. 7. Prætis loco, ſuprà relato, num. 15. fol. 186. Ioannes Baptiſta de Plotis dicto conſilio 168. num. 52. vbi dicit, quod non licet teſtatorem ſuadere aut inducere per doloſas, & fraudulentas inſtigationes, ac minùs veras ſuggeſtiones, nec per falſas aſ ſertiones, vt dicit etiam Aluaradus, lib. 2. cap. 3. num. 39. in fine, & latè dictum fuit numeris præcedentibus, & probauit Pariſius in conſilio. 67. num. 10. & 11. & 12. & num. 47. 49. & 71. & 124. lib. 3. Menochius in conſil. 45. n. 35. verſic. non obſtat, volum. 1. qui dicit tex. in d. l. vltim. ita demùm obtinere, ſi maritus in dolo verſatus non fuerit, qui dolus arguitur ex nonnullis coniecturis ibi relatis, & adductis per Vincentium de Franchis dicta deciſ. 180. Et hæc ſit prima limitatio ad doctrinam prædictam, ex verbis dicta l. vltimæ, C. ſi quis aliq. teſta. prohibue. deductam.

Secunda limitatio ſit, vt lex illa minimè procedat, quando talibus blanditiis, & verbis minæ aut verbera immiſcerentur, vt poſt Bart. Iaſon Paul. & Salicet. obſeruauit Bernardus Diaz dicta regul. 798. in verſiculo, limita primò, Petrus Pechius de teſtamentis coniugum, lib. 1. cap. 3. n. 1. in fine, verſic. ſed ſi probari poſ ſet, & n. 2. & 3. per totum. Hippol. Riminald. in conſilio 624. n. 34. lib. 6. Vincentius de Franchis d. deciſion. 180. in principio, ibi: Non tamen procedit ille text, illatis per prius minis, & omnes Authores ſuprà relati, ſic vt nullus in hoc diſ ſentiat.

Tertia limitatio ſit, quando vxor, maritus, conſanguineus, vel alius teſtator quicunque non modò blandis verbis, ſed importunis quoque precibus, & aſ ſidua petitione, aut immodica perſuaſione induceretur; tunc namque non procederet deciſio d. l. vltimæ, quod ex his, quæ dicta fuere ſupra, ex n. 113. cum ſequentibus, ſufficienter oſtenditur, nec maiori comprobatione indiget, & cum aliis obſeruarunt Bernardus Diaz dicta regula 798. in fine. Petrus Pechius de teſtament. coniug. lib. 1. dicto cap. 3. ex n. 4. vſque ad n. 8. eleganter Fabian. de Monte in conſ. 149. num. 57. inter. conſilia vltimar. volunt. volum. 1. vbi dicit, quòd blanditiæ, ſiue blanda verba tolerantur ſeruatis ſeruandis, & congruo loco, & tempore; non tamen licet inuitum, & in extremis conſtitutum per improbam, & inſolentem importunitatem cogere ad reſpondendum ſuæ petitioni, & quòd hæc omnia Religioni iudicantis ſubiiciuntur, qui debet eſ ſe circumſpectus ad veritatis indaginem eruendam.

Quarta denique & vltima limitatio ſit, teſtatorem blandis verbis ad teſtandum induci poſ ſe, vel vt alium inſtituat, aut in fauorem eius aliquo modo diſponat, niſi teſtator prius feciſ ſet teſtamentum, & alium inſtituiſ ſet hæredem, quia tunc ſi quis blandis verbis, vel adulationibus induceret teſtatorem, vt eum inſtitueret, vel vt in fauorem eius diſponeret, licet teſtamentum valeat, tamen primus inſtitutus, vel per actionem de dolo, vel actione in factum, hæreditatem ſeu legatum reuocaret; ita obſeruat Angelus in d. l. vltima, C. ſi quis aliq. teſta. prohibuer. vt Doctores exiſtimarunt communiter; id em Angelus in l. non enim, per illum textum, ff. de inoſficioſo teſtamento, dicens, quòd ita fuit iudicatum Peruſij, dum ipſe eſ ſet Vicarius Epiſcop, & ſe obtinuiſ ſe magnam hæreditatem pro pauperibus, quibus erat relicta, quia agnati perſuaſerant teſtatori, quòd mutaret teſtamentum, ipſóſque hæredes inſtitueret, & ſequuntur Caſtrenſis, & Alex. in l. 3. §. quanquam, in verſiculo, item nota, ff. de condict. ob turp. cauſam. Cæpola cautela 62. Palacios Rubios in repetitione rubricæ, de donat. inter, §. 81. n. 11. Gregor. Lopez in l. 2. tit. 8. par. 6. verbo, Por falago, & alij relati per Bernardum Diaz in addit. ad Pala. Rub. & dict. regula 798. in verſic. 2. limita. vbi ipſe ſequitur Auiles c. 21. Prætorum, gloſ ſa, ruego, n. 7. & 8. Ioannes Guttierrez in tract. de tutelis & curis 2. par. c. 14. num. 7. & vltra relatos ab eis, Craueta in conſ. 670. num. 3. lib. 4. vbi concludit ſuffiere ſolas ſuaſiones in propoſita ſpecie, mendacio, dolóque amotis, & huius ſententiæ fuiſ ſe Marſilium, Socinum, & Neuizanum, profitetur Alexander Raudenſis deciſ. 45. ex n. 53. cum ſequent. 1. par. quo loco conſtanter tuetur ſuperiorem opinionem, ſcilicet, quòd d. l. fin. C. ſi quis aliq. teſt. prohib. liceat mihi blandis verbis inducere teſtatorem, vt me inſtituat, procedere, vbi agitur de teſtamento faciendo, non autem ſi agatur de iam facto reuocando; & ſic, quòd blanditiæ ſolæ etiam abſque probatione quòd fuerint doloſ æ, impediunt reuocationem primi teſtamenti fieri per ſecundum, Surdus etiam in conſ. 373. n. 17. & ſub n. 25. in verſ. ſic etiam, & ſub n. 31. lib. 3. vbi firmat, blanditias adhibitas poſt primum teſtamentum, vt fiat ſecundum, ſufficere absque probatione doli, ad effectum, vt teſtamentum primum ſit attendendum, quia ex blanditiis præ ſumitur dolus, adeò vt vel ſit nullum ſecundum, vel reuocandum per actionem de dolo, & pro reſolutione Angeli adduci poteſt deciſio, & ſententia Caſtrenfis in conſ. 367. Viſo puncto, in fine, lib. 2. quam expendit Decius in conſil. 489. n. 1. vt ibi videri poterit & eiuſdem Caſtrenſis doctrina in l. hac conſultiſ ſima, §. at cum humana fragilitas, C. qui teſtamenta facere poſ ſunt, quam etiam ponderauit Decius in eodem conſil. n. 2. ac denique Afflictis deciſ. 69. vbi apertè concludit, quòd illud legatum factum marito blandis verbis & perſuaſionibus ipſius non valet, vt notauit Cæ ſ. Vrſil. in addit. ad illam deciſionem, in principio.

Verumenimverò in contrarium extat ſententia Gloſ ſ æ in eadem l. vltim. C. ſi quis aliq. teſta. prohibuer. quam ſequuntur Cinus in l. quidquid, C. arbitrium tutelæ, vbi docuit, quòd ad hoc, vt primus inſtitutus poſ ſit agere contra ſecundum, requiritur, quòd interueniat dolus ſecundi inſtituti, nec ex ſolis blanditiis competit actio; & hoc dicit eſ ſe verius Iaſon in eadem l. vltima, n. 5. & conſtanter tuetur Decius in dicto conſilio 489. ex num. 3. & n. 6. ſequuntur Petrus Pechius de teſtamentis coniugum, lib. 1. dicto cap. 3. n. 8. verſiculo, ſed contra hanc limitationem, fol. 17. & Gloſ ſ æ, Iaſoníſque ſententiæ ſubſcripſit Hippol. Riminald. in conſ. 624. n. 35. lib. 6. Ruinus etiam in conſil. 2. n. 10. lib. 1. Socinus iunior in conſ. 144. n. 55. lib. 2. Iaſon in conſil. 141. ſub n. 5. volumin. 4. Plotus in conſil. 17. n. 59. qui dicunt, Angeli deciſionem intelligendam eſ ſe, quando ex falſis cauſis, & ſuggeſtionibus teſtamenta ſecunda captantur, & veriſ ſimum putat Bonifacius Rogerius in conſil. 17. n. 142. lib. 1. dicens, communem Doctorum traditionem, quòd teſtatorem blandis verbis non liceat alio teſtamento præcedente inducere, procedere, quando blandorum verborum terminos, vel aduersùs Religionem, vel doloſis artibus quis excederet, clarè etiam ſecundam hanc ſententiam probarunt P. de Peralta in l. ſi quis in principio teſtamenti, n. 92. in verſ. Decimatertia. vbi requirit, quòd ſecundum testamentum factum fuerit per doloſas vel fraudulentas inſtigationes, aut machinationes, ad hoc, vt in primo teſtamento hæres ſcriptus agere poſ ſit contra eum, qui in ſecundo teſtamento fuit inſtitutus, Ioan. Bapt. de Plot. in conſil. 168. n. 59. inter conſilia vltimar. volunt. volum. 1. fol. 222. dicens, teſtamenta vltima non valere, nec tollere prima, vbi vltima ſunt facta ad falſam ſuggeſtionem, vel per doloſam importunitatem, & ſubdit poſtmodùm in hæc verba: Et hoc intellige, ſi probetur, quòd per dolum malum ex falſa ſuggeſtione ſunt prima reuocata, aliàs ſecus, Decius d. conſ. 489. n. 1. & 6. Optimè Mieres de maioratu 1. par. qu. 25. ex n. 2. vſque ad n. 7. vbi latè & doctè probat, quòd in ſpecie propoſit a, vbi quis blandis verbis inducit alium ad reuocationem diſpoſitionis, aut Maioratus in fauorem alterius anteà facti, non ſufficiunt blanditiæ ſolæ abſque dolo, nec dant actionem, niſi dolus malus aut fraus probetur, vt ibi videri poterit. Cæ ſ. Vrſil. in addit. ad dictam deciſion. Afflictis 69. n. 10. nec diſ ſentit Sfortia in conſil. 87. n. 89. lib. 1. dum dicit, quòd ſecundum teſtamentum factum ad manifeſtam conſanguineorum instigationem, non tollit primum, & refert Decium, Vrſillum, & Plotum vbi ſuprà, & ſic intelligi debet iuxta ſententiam eorum, quos citat, non etiam diſ ſentit Ioann. Vincent. Hondedeus in conſil. 32. n. 58. lib. 1. licèt enim videatur ſequi opinionem primam relatam ſuprà, poſtmodùm tamen, non ſic prima facie inſpiciendo, ſatis aperit intentionem ſuam, & dolum apertè requirit, dum inquit, quòd ratione doli procurans ſibi relinqui, excluditur, imò & Alexander ipſe Raudenfis, qui, vt dixi ſupra, conſtanter tuetur ſententiam contrariam dicta deciſ. 45. ex num. 53. 1. part. manifeſtè ſentit, hanc eſ ſe veriorem ibidem, num. 35. dum dixit, & multorum Authorum allegatione comprobauit, ſtante inſtigatione doloſa, ex qua adductus eſt teſtator ad reuocationem teſtamenti, dubium non eſ ſe, quin codicillus remaneat inefficax; maximè, quando non conſtat de cauſa reuocationis, aut in continenti reuocauit, vt num. ſeq. oſtendit.

Secunda ergo hæc opinio verior mihi proculdubio videtur, & omninò amplectenda, tum propter authoritarem tot, tantorúmque virorum, qui eam ſunt ſequuti, vt vidimus, tum etiam aliis ſcienter conſultóque prætermiſ ſis, nonnullis rationibus, quæ multùm vrgent, vt puto; & in primis, quia nullibi in iure cautum eſt, nec expreſ ſum reperitur, quòd blanditiæ ſolæ abſque dolo ſufficere debeant, vt teſtamentum primum, ſiue prima diſpoſitio reuocetur per ſecundam: imò blanditias ſolas non ſufficere; colligitur apertiùs ex his, quæ adduxit Mieres dicta quæ ſt. 25. num. 6. per totum, vbi & iura, & rationes, atque authoritates in id expendit; è contra tamen, licere teſtatorem inducere blandis verbis ad teſtandum, vel ad diſponendum de rebus ſuis in fauorem ſuadentis aut precantis expreſ ſum eſt in d. l. vlt. C. ſi quis aliq. teſt. prohibue. cuius deciſio æqualiter militat in vtroque caſu, modò al ſit fraus, dolus, & calliditas; ſiue ante blanditias nullus alius inſtitutus ſit, nullumve aliud teſtamentum, aut diſpoſitio præcedat, ſiue alius inſtitutus fuerit, aliáue diſpoſitio præceſ ſerit, idque colligi poteſt ex verbis l. 27. tit. 1. partit. 6. in illis verbis: Si premia ni fuerça no le fizieſ ſe, mas rogandole por buenas palabras lo aduxeſ ſe. Quæ, vt vides, vni & alteri caſui æqualiter conuenient, vt conuenit etiam communis Doctorum ratio, de qua per Decium dict. conſ. 489. n. 6. Burgos de Paz dict. conſil. 7. num. 14. Pechium de teſtamentis coniugum, lib. 1. cap. 3. num. 8. Hippol. Riminald. in conſil. 234. num. 115. & 116. lib. 3. quòd in hac ſpecie, qui vtilitatem ſuam procurat, dato quòd in conſequentiam alteri noceat, animo nocendi facere non præ ſumitur, cùm iure ſuo vtatur, & ſic nihil dolo facere præ ſumatur, nec ob id doli præ ſumptio accipienda ſit, vt in noſtris terminis probauit Hipp. Rimin. in conſ. 624. num. 37. lib. 6. dicens in hoc caſu dolum non præ ſumi, vt ibidem oſtendit; quod eſt notandum contra prioris opinionis Authores, qui errore manifeſto lapſi ſunt, credentes eo ipſo dolum interuenire videri, quod ad mutandum primum teſtamentum, ſiue diſpoſitionem primam, quis inducitur; quod verum non eſt, niſi aliunde dolus, aut ſuggeſtio falſa probetur, vti ex his, quæ ſuperiores Authores notarunt, manifeſte & veriùs deducitur.

Deinde, eadem opinio & alia ratione fulcitur, quòd hæredes in ſecundo teſtamento inſtituti, fundatam habeant ſuam intentionem ſecundùm regulam iuris, quæ eſt, quòd primum teſtamentum tollitur per ſecundum, l. ſi quis priore, ff. ad Trebellianum, §. poſteriore, Inſtitut. quibus modis teſtamenta infirmentur, l. 22. tit. 1. partita 6. quam materiam latiſ ſimè declarant Anton. Gomez. in l. 3. Tauri, ex nu. 92. cum multis ſequen. Iulius Clarus §. teſtamentum, quæ ſt 99. Graſ ſus in eodem §. teſtamentum, quæ ſt. 84. & multis ſeqq. Cephalus in conſilio 32. lib. primo. Guil. Bened. in cap. Rainuntius, de teſtamentis, verbo, teſtamentum, el. 2. per totum. Couar. in rubrica, de teſtam. 2. par. Ioannes Guttierrez, practicarum lib. 3. quæ ſt. 46. & 47. Marcus Antonius Eugenius in conſil. 59. lib. 1. Aldobrandinus in conſil. 14. lib. 1. Burſatus in conſ. 47. per totum, & in conſ. 96. per totum, lib. 1. Hippol. Riminal. in conſil. 235. per totum, lib. 3. & in conſil. 278. eodem libro, & in conſil. 682. lib. 6. Sarmientus ſelectarum, lib. 3. cap. 14. ex num. 16. Simon de Prætis de interpretat. vltim. volunt. lib. 4. interpretat. 3. dub. 2. per totam, fol. 410. Pedrocha in conſ. 17. per totum, lib. 1. alios infinitos prætermitto conſultò: regula autem prædicta procedit etiam in noſtro caſu, & ſic iudicari debet in fauorem teſtamenti, aut diſpoſitionis ſecundæ. iuxta eandem regulam, quæ, vt dixi, æqualiter procedit in ſpecie propoſita, cùm contrarium à iure non reperiatur expreſ ſium: item, ſecundùm aliam regulam iuris, quæ eſt, quòd in dubio iudicandum ſit pro teſtamento, l. ſi pars, ff. de inofficioſo teſtamento, & in cap. fin. de re iudicata, cum aliis vulgatis, & conſequenter, quòd ſecundum teſtamentum vires habeat, & de iure tollat primum, niſi dolus aut fraus aliunde probetur.

Prætereà corroboratur, quoniam traditiones Angeli, Caſtrenſis, & Afflictis, quæ in contrarium adduci ſolent communiter, nullo modo in eum ſenſum, aut pro contraria parte expendi poſ ſunt; nam in primis Angel. in d. l. non enim, ff. de inofficioſo teſtam. & in d. l. vlt. C. ſi quis aliq. teſta. prohibue. dumtaxat dixit quòd blanditiæ tunc demùm conceduntur, quando quis blanditur ad ſui commodum tantum, ſecus tamen eſ ſe aſ ſerit, ſi blanditur in perniciem alterius, ſuggerendo falſas cauſas teſtatori, ad hoc vt teſtator priuet hæreditate illum, cui volebat hæreditatem relinquere, & ſic loquitur Angelus, quando quis dolose per falſas cauſas, teſtatorem induxit, vt anteà factum teſtamentum mutaret; quo caſu, & in his terminis idem libenter amplectuntur omnes, qui ſecundam hanc ſententiam tuentur, & ſic expreſ ſim atque eleganter declarat Decius dict. conſ. 489. n. 6. & eo non relato Mieres de maioratu, part. 1. dict. quæ ſt. 25. num. 10. Simon de Prætis de interpretat. vltimar. volunt. lib. 2. dubitat. 2. ſolutione prima, num. 12. in fine, fol. 186. vbi in ſimili caſu de facto occurrenti, dixit non ſecundum, ſed primum teſtamentum valere, & confraternitatem quandam iure poſ ſe hæreditatem obtinere.

Deinde Caſtrenſis reſolutio aut ſententia in d. conſ. 367. non vrget in contrarium; eam namque intelligere debemus, prout eidem egregiè reſpondendo, intellexit Decius in dict. conſil. 489. num. 8. & ſequentibus.

Nec etiam vrget eiuſdem Caſtrenſis obſeruatio in dict. l. hac conſultiſ ſima, §. at cùm humana fragilitas, cuius mentionem feci ſuprà, num. 184. illi namque ideò etiam non reſpondendum duxi, quòd optimè, & vere reſpondeat ipſemet Deci. in eodem conſil. 489. num. 11.

Sed nec obſtat deciſio Afflictis 69. de qua ſupra, num. 185. pro cuius vera explicatione conſtituere atque obſeruare neceſ ſarium erit, quòd maritus in ſpecie ibi propoſita, in actu quo teſtabatur vxor, dolosè ingreſ ſus eſt locum, vbi illa condebat teſtamentum, in quo patrem hæredem inſtituerat, & quia vxor erat in articulo mortis, & grauitate infirmitatis oppreſ ſa, ob nimiam reuerentiam maritalem, & blanditias doloſas, importunáſque preces, & perſuaſiones, aliaſque coniecturas, ex quibus dolus arguebatur, annuit precibus prædicti mariti, in eundem conferens legatum domus; quod minimè feciſ ſet, ſi ea non interueniſ ſent, vt idemmet Afflictis intellexit ibidem, numer. 8. & Cæ ſ. Vrſil. in addit. num. 10. Paul. Pariſ. in conſil. 67. num. 70. & 71. lib. 3. Menochius de arbitrariis, lib. 2. caſu 395. num. 41. & lib. 4. præſumpt, præ ſumpt. 11. n. 9. Simon de Prætis de interpret. vltimar. voluntat. lib. 2. dubitation. 2. ſolution. 1. n. 19. fol. 186. vbi rectè annotauit, tot coniecturas interueniſ ſe in illo caſu, quot ex illis apparebat, teſtamentum non fuiſ ſe conditum voluntare vxoris libera, & lib. 5. dubitatione prima, n. 75. fol. 444. vbi dixit, quòd ex introitu mariti clam, & occultè ad cubiculum vxoris infirmæ teſtantis, & ſuper eius facie importuné ſtantis, & rogantis enixè, vt ſibi faceret legatum de vna domo, & ex aliis ſimul probatur dolus ibidem.

Nunc verò deciſ. d. l. vltim. C. ſi quis aliq. teſt. prohibue. hactenus limitata extenditur, vt non ſolùm liceat alicui blandis verbis teſtatorem inducere, vt eum inſtituat, vel vt in fauorem eius aliquo modo diſponat, ſed etiam licere teſtatori perſuadere, vt teſtamentum in ſuadentis fauorem anteà factum non mutet, ſiue vt ſecundum teſtamentum non faciat; quod Paulus Iureconſ. in l. vlt. ff. ſi quis aliq. teſta. prohibue. expreſsè probauit, & in hunc modum ſcripſit: Virum, qui non per vim, nec dolum, quominus vxor contra eum, mutata voluntate, codicillos faceret interceſ ſerat, ſed (vt fieri aſ ſolet) offenſam ægræ mulieris maritali ſermone placauerat, in crimen non incidiſ ſe reſpondi, nec ei quod teſtamento fuerat datum, auferendum, quia ſcilicet vtilitatem ſuam procurauit. Et ita ex illo textu notarunt Scribentes communiter, & cum multis Petrus Pechius de teſtamentis coniugum, lib. 1. cap. 3. n. 1. in fine. Ioannes Vincentius Hondedeus in conſilio 32. n. 58. lib. 1. Paulus Pariſius in conſ. 67. n. 51. & 52. lib. 3. dicens, licere inſtitutis in primo teſtamento inſtare, ne illud mutetur aduersùs alios ſatagentes, vt mutetur, Socinus iunior in conſilio 148. n. 30. in verſiculo, verumtamen, lib. 2. vbi ſcribit, non eſ ſe improbatum deſiderium venientium ab inteſtato, ne teſtator teſtamentum condat; & ſequitur Menochius de arbitrariis, lib. 2. dicto caſu 395. in finalibus verbis, quæ omnia intelligi debent, modò ſic ſuadentes aut deſiderantes, iuſti deſiderij licitæque ſuaſionis aduersùs Religionem terminos non excedant, fraù ſque, dolus, & calliditas abſit omninò, intelligendo ſemper iuxta ea, quæ ſuperius diximus, & ita expreſsè probat tex. in d. l. vltim. ff. ſi quis aliq. teſtar. prohibuerit. Et de his hactenus egiſ ſe ſufficiat.

CAPVT II.

Authent. Sacramenta puberum, C. ſi aduerſus vendit. &c. quamuis pactum, de pactis in 6. deciſio & materia exornata, atque declarata nonnullis, quæ vtiliſ ſima ſunt, & quotidiana, & ab Authore hoc loco dilucidè atque diſtinctè explicata, aliiſque omiſ ſis conſultò (quoniam ab inſtituto, & conditione Authoris tranſcribendi vitium multùm abhorret) id præcipuè tractatum, vtrùm, inquam, contractus à Minore cum iureiurando geſtus; aut renunciatio facta patri, vel fratribus per filiam, dum nuptui, aut Monaſterio tradebatur in ampliſ ſima forma, ac etiam cum iuramento, prætextu enormis, aut enormiſ ſimæ læ ſionis, ſiue ob defectum certiorationis Beneficij competentis, retractari, & reſcindi debeat? quamplurimorum ſententiæ, & reſolutiones ibidem congeſtæ, & ſic diſtinctè compoſitæ, vt in futurum certa præfatorum dubiorum reſolutio haberi poſ ſit, quæ confusè quidem, atque intricatè explicabantur ab aliis, nec abſque ingenti ſtudio, originalíque Scribentium omnium lectura deduci potuiſ ſent.

SVMMARIVM.

- 1 Minor iurans contractum à ſe geſtum, cenſetur quodammodò, aut per fictionem maior, vnde aduersùs contractum venire, aut in integrum reſtitui non poteſt, ſed ad ipſius obſeruantiam præcisè adſtringitur.
- 2 Quod procedit, quocunque modo minor contrahat, & quamuis contraxerit ſine curatore, quem habebat, aut ſine decreto ſuper re immobili, vel cùm aliàs contractus eſ ſet nullus.
- 3 Idque iuxta intellectum communem, quem magis communiter probarunt Scribentes, vt conſtat ex multis hoc loco commemoratis, qui ex propoſito, atque latiſ ſimè tractarunt & exornarunt materiam Authent. Sacramenta puberum, C. ſi aduerſus vendit.
- 4 Tex. in. Authent. Sacramenta puberum, locum obtinet in omni diſpoſitione Minoris, & etiam in donatione, quæ à minore facta, cum iuramento confirmatur, & validiſ ſima reputatur.
- 5 Quamuis abſque iuramento nulla ſit, nec conſenſu curatoris, & Iudicis decreto confirmetur.
- 6 Donatio facta à Minore cum iuramento, vtrùm ob enormem aut enormiſ ſimam læ ſionem debeat reſcindi, & quid ſi ex cauſa remunerationis, vel ob aliam cauſam facta fuerit. Vbi diuerſ æ ſententiæ Doctorum commemorantur, & inter alios Authores, Marcus Antonius Eugenius, & Ioannes Vincentius Hondedeus, magis commendantur.
- 7 Iuramenti relaxatio à Minore petita, vtrùm illi opitulari debeat, dumtaxat, vt periurus non dicatur, nou autem vt ius partis lædere poſ ſit, ſiue quid relaxatio huiuſmodi operari debeat, remiſ ſiuè.
- 8 Minor non certioratus de beneficio reſtitutionis in integrum, iurans contractum, vtrùm beneficium illud amittat, nec ne? & ibidem quamplurimi Authores congeſti, qui de hoc dubio tractarunt.
- 9 Minor non certioratus de beneficio reſtitutionis in integrum ſibi competente, reſtitui poteſt, etiamſi contractam iurauerit, ex ſententia Dini, quem & alij Authores ſequuntur.
- 10 Ac de illorum fundamentis agitur, remiſ ſiue.
- 11 Minor iurans non contrauenire contractui, etiam non certioratus, excluditur à beneficio reſtitutionis in integrum. Idque ex ſententia Bartoli, quem permulti Authores ſequuntur. Ac cum eo tenendum putat Author, vt hoc numero adnotatur, & ibidem oſtenditur, qualiter ſententia hac retenta, Dini rationibus reſponderi valeat.
- 12 Minor enormiter aut enormiſ ſimè læ ſus, vtrùm in integrum reſtitui poſ ſit aduersùs contractum iuramento firmatum, & relaxationem ab eo impetrare. Et ibidem Authores quamplurimi adducti, qui in præfato dubio, magis ex profeſ ſo loquuntur.
- 13 Ex illis autem ſequentia conſtitui poſ ſe exiſtimauit Author, quæ magis communiter probantur. In primis, diuerſimodè & variè Doctores ſe habuiſſe, quatenus explicare curarunt, quæ dicatur in propoſito enormis, aut enormiſ ſima læ ſio. Obtinuiſ ſe tamen ſententiam eorum, qui totum hoc Iudicis arbitrio relinquendum dixerunt.
- 14 Et inde Ioannis Mauritij Dolani de enormi, atque enormiſ ſima læ ſione internoſcenda, ſententiam Authori placuiſ ſe, & n. ſeq. in fine, & inferiùs, n. 42.
- 15 Quamuis non ignoret, læ ſionem apud Scribentes diuerſimodè conſiderari, enormem inquam, enormiorem, atque enormiſ ſimam, prout hoc numero latiùs declaratur, & Cornei obſeruationes in propoſito recenſentur.
- 16 Secundò conſtituit, negari non poſ ſe, quin in dubio præfato maximus ſit Doctorum conflictus; idque propter multas rationes, quæ hinc inde conſiderantur, pro vtraque parte paſ ſim à Scribentibus adducuntur. Vt conſtat ex his Authoribus, qui hoc numero præcitantur, vbi etiam Burgos Salon de Pace contrarietas adnotatur.
- 17 Tertiò conſtituit, Authores nonnullos non dubitaſſe aſ ſerere, ob læ ſionem quamcunque, etiam enormiſ ſimam, Minorem non reſtituendum aduenùs contractum iuramento confirmatum.
- 18 Contrarium tamen, magis communiter, & verius quidem, probaſ ſe Scribentes permultos variis in locis. Idque intrepidè tenendum, prout hoc numero obſeruatur, & multæ rationes, atque authoritates adducuntur, remiſ ſiuè.
- 19 Quoniam, vt ipſimet Authores notarunt, tex. in d. Authent. Sacramenta puberum, C. ſi aduerſus vendit. non procedit extante dolo.
- 20 Sed vbicunque in contractu adeſt enormiſ ſima læ ſio, ibi dicitur adeſ ſe dolus præ ſumptus, ſiue re ipſa, & ſic iuramenti vinculum non obſtat, & Minor reſtitui debet.
- 21 Tutoris aut Curatoris authoritas, decretum Iudicis, & iuramentum operantur in dubio, ſecus quando conſtat de enormiſ ſima læ ſione; tunc enim contractus à Minore geſti firmitatem non inducunt.
- 22 Quartò conſtituit Author, in propoſito dubio diſtinguere nonnullos Doctores inter enormem, atque enormiſ ſimam læ ſionem, vt ſcilicet propter enormiſ ſimam concedatur reſtitutio iuramento non obſtante: propter enormem verò, denegetur.
- 23 Alios verò Authores, præfata diſtinctione non admiſ ſa, indiſtinctè probaſ ſe, quòd Minor quando ex contracta eſt enormiter læ ſus, vel enormiſ ſimè, reſtitui debet aduersùs contractum, etiam iuramento munitum, & ſic nullam differentiam conſtituendam inter enormem, atque enormiſ ſimam læ ſionem arbitrantur communiter.
- 24 Horum ſententia libenter ſe ſubſcripſit Author, ed præcipuè excitatus ratione, quòd fundamentum præcipum doli præ ſumpti, ſiue re ipſa (quo in enormiſ ſimia læ ſione adducti ſunt Doctores principaliter) ſic æqualiter militet in enormi, ſicut enormiſ ſima læ ſione, & per conſequens in vtraque procedere non debet dict. Authent. deciſio.
- 25 Id quod rectè adnotarunt Authores nonnulli, qui hoc numero præcitantur. Qui etiam in confirmationem huius rei, rationes alias, & authoritates adducunt.
- 26 Enormiter, aut enormiſ ſimè cùm læ ſus eſt Minor, vel alius, an abſolutio à iuramento neceſ ſaria ſit, vbi ſententia diuerſ æ proferuntur, & tutius eſ ſe abſolutionem impetrare, reſoluitur.
- 27 Vxor fideiubens pro marito cum iuramento, vel tanquam principalis cum eo intercedens, an obligetur de Iure Canonico. Et poſito, quòd obligetur, an illi ſuccurrendum ſit ſtante enormi læ ſione Et an enormis læ ſio dicatur tantùm, quando indemnitatem conſequi non poteſt in bonis mariti? Vbi infertur ad l. 61. Tauri, & Hieronymi de Cæuallos reſolutio, at que obſeruatio in propoſito illius legis probatur.
- 28 Quintò conſtituit, Minorem enormiſ ſimè, aut grauiter læ ſum, poſ ſe reſtitutionem petere aduersùs contractum, ſeu renunciationem etiam ſi læſioni huiuſmodi renunciauerit, aut iurauerit ſe illum ratione cuiuſcunque læ ſionis non impugnaturum.
- 29 Et clauſulas generales nihil in propoſito operari, vt hoc numero adnotatur, & vera ratio redditur.
- 30 Principalia ſi doloſa ſunt, & acceſ ſoria ſimiliter eiuſdem naturæ eſ ſe præ ſumuntur.
- 31 Minor qua facilitate contraxit, eadem renunciaſ ſe, & non contrauenire, iuraſ ſe præ ſumitur.
- 32 In Minore, muliere, ac ruſtico ſemper præ ſumitur ſimplicitas & ignorantia, ſi contractus damnoſus ſit, quamuis iuramento firmatus.
- 33 Mulieres, maximè Minores, ſemper contra propria commoda laborare videntur.
- 34 Sexto tandem, & vltimo loco constituit, Minorem ſimpliciter contrahentem iuramento præstito, ſolùm renunciaſ ſe videri beneficio ætatis, nec per hoc excludi ab auxilio l. 2. C. reſcindenda venditi.
- 35 Iuramentum excludit Maiorem à beneficio l. 2. C. de reſcindenda vendition.
- 36 Sed non excludit ſtante enormiſ ſima læ ſione, vt hoc numero latiùs, atque ex propoſito explicatum traditur, remiſ ſiuè.
- 37 Minor renuncians cum iuramento hæreditati paternæ, vel maternæ acquiſitæ, vel acquirendæ, non poteſt contra pactum venire, nec etiam abſolutionem obtinere, vt agat contra renunciationem, quia per iuramentum Maior efficitur, vt hoc numero adnotatur.
- 38 Et ibidem permulti Authores congeruntur in vnum, qui materiam cap. quamuis pactum, de pactis, lib. 6. latiſ ſimè explicarunt.
- 39 Dolum præ ſumi ex enormiſ ſima læ ſione, & conſequenter in eo verificari deciſionem text. in d. cap. quamuis pactum, dum vult, quòd renunciatio, etiam iurata, interueniente dolo non valeat, & vide infrà, ex num. 50.
- 40 Quia licèt loquatur de dolo generaliter, non debet reſtringi ad dolum ex propoſito magis, quàm ad dolum re ipſa, qui ex enormiſ ſima læ ſione cauſatur, & quamuis præ ſumptus, verè tamen dolus eſt ſiue proprio dolo comparatur, qui ex enormiſ ſima læ ſione reſultat.
- 41 Dolus verus ſicut remitti non poteſt in specie d.c. quamuis pactum, pariter dolus præ ſumptus, & inde enormiſ ſimæ læ ſioni, etiam cum iuramento validè renunciari non potest, vt latiùs adnotatur hic, & vide infra, num. 53. in fine.
- 42 Et totum hoc diſcreti, bonique iudicis arbitrio relinquitur, & vide ſupra, num. 13. & 14.
- 43 Renunciationis factæ tempus, ſemper, & perpetuò conſiderandum, cùm de læ ſione in huiuſmodi renunciationibus agitur, etiamſi ex poſt facto facultates patris excreuerint.
- 44 Conſiderandum etiam, an filia, quæ hæreditati paternæ futuræ renunciauit, dotem acceperit iuſtam eo tempore inspecto, quo dos ei data, & conſtituta fuerit à parente, & computatis illis bonis, quæ eo tempore pater habebat; non his, quæ vel habuit poſt, vel habere potuit.
- 45 Quia tunc dotis datio non eſt ad rationem Legitimæ conſideranda, quo caſu foret conſtituenda iuxta quantitatem bonorum, quæ pater habebat mortis tempore, ſed eſt conſtituenda iuxta officium paternum. & ſic ſecundùm bona, quæ tempore nuptiarum, & conſtitutionis dotis pater habuit.
- 46 Idque ex reſolutione quorundam Authorum, quibus Sylueſtri Aldobrandini reſolutio conuenit, vt hoc numero demonſtratur.
- 47 Atque ex ſententia eiuſdem probatur, quòd dos congrua in terminis noſtris ſolet dupliciter conſiderari: vno modo dicitur congrua inſpecto tempore matrimonij, vel carnalis, vel ſpiritualis, & in ea conſiderantur facultates patris tempore conſtitutionis, non tempore mortis, numerus filiorum, qualitas mariti, ſeu Monaſterij, & mos regionis, vt hoc numero latiùs adnotatur, vbi vide omninò.
- 48 Alio modo dos dicitur congrua, ſiue congruitas conſiderari poteſt, ſcilicet habita conſideratione ad Legitimam, & tunc attenditur tempus mortis. An autem ſic conſiderata congruitate, filia quæ renunciauit, aliquid petere poſ ſit pro ſupplemento dotis receptæ aut Legitimæ, explicatur hoc num.
- 49 Et quorundam Authorum traditiones ſiue obſeruationes in propoſito, qualiter, ſiue quibus in terminis accipi debeant, nouiter & verè declaratur per Authorem.
- 50 Deciſio text. in d. cap. quamuis pactum, de pactis lib. 6. vtrùm habeat locum data enormi læſione.
- 51 Quod dubium, vt commodè atque dilucidè declarari valeat, neceſ ſarium eſt ad ea aduertere, quæ de enormiſ ſima læ ſione dicta fuêre ſupra, n. 39. & 40. item inquirere magis ex profeſ ſo, an certum omninò ſit, text. in d. cap. quamuis pactum, data enormiſ ſima læ ſione non procedere.
- 52 In ea namque etiam, & non ſolùm in enormi, inter Doctores altercatio fuit & contrarietas.
- 53 In primis namque, quòd renunciatio etiam iurata, ſi enormiſ ſimam læ ſionem contineat, iuranti non noceat, nec ſibi vendicet locum deciſio tex. in d. c. quamuis pactum, ſaltem petita abſolutione à iuramento, tenuerunt quamplures Authores, qui hoc numero, & ſuprà n. 40. præcitantur. Et ibidem eorum rationes breuiter expenduntur.
- 54 E contrà tamen, quòd renunciatio iurata, etiamſi enormiſ ſimam læ ſionem contineat, iuranti noceat, nec vllo pacto contraueniri poſ ſit, tenuerunt alij Authores, qui hoc loco commemorantur.
- 55 Et mouentur dumtaxat ex deciſione tex. in d. cap. quamuis pactum, qui indiſtinctè dicit, quòd iuramentum inuiolabiter obſeruetur.
- 56 Tamen ille tex, vitari poteſt facillimè, & verè quidem, inducendo atque accipiendo eum, vt hoc numero adnotatur, & ſuprà n. 53.
- 57 Quocirca in præfato dubio, alij diſtinguendum exiſtimarunt inter enormem, atque enormiſ ſimam læ ſionem; vt ſcilicet renunciatio iurata, ſaltem petita priùs abſolutione à iuramento, iuranti non noceat, ſi enormiſ ſimam læ ſionem contineat, ſecus verò ſi læ ſio enormis tantùm ſit.
- 58 Verùm hæc diſtinctio nouiter, manifeſta tamen, & vera ratione ab Authore improbatur.
- 59 Nec poſ ſe ſuſtineri, cùm renunciatio iurata à Minore facta fuerit, pro certo defendit; tunc namque in terminis dict. cap. quamuis pactum, eadem omnia obſeruari debebunt in Minore, quæ in terminis d. Authent. Sacramenta puberum, adnotata fuêre ſupra, ex num. 22. vſque ad n. 27. circa enormem læ ſionem.
- 60 Sed cùm renunciatio iurata à Maiore fiat, non ita de facili reſcindendam arbitratur Author ob enormem læ ſionem, ſed Iudicis arbitrium multum in hac re valere exiſtimat.
- 61 Quamuis Doctores communiter, terminos hos inuoluant, nec ita diſtinctè rem ipſam conſiderent, vt hoc numero adnotatur.
- 62 Alij verò, & permulti quidem, indiſtinctè dixerunt, ob enormem læ ſionem renunciationem iuratam reſcindi, nec eſ ſe locum deciſioni tex. in d. cap. quamuis pactum.
- 63 Quorum ſententia probabilis videtur Authori, modò intelligatur iuxta ea, quæ numeris præcedentibus, hoc eſt n. 59. & 60. annotata remanent.
- 64 Vel quia in terminis dict. c. quamuis pactum, non ſoùm in enormi, vt dictum eſt, ſed etiam in enormiſ ſima læ ſione Doctores diſ ſentiunt, vt non tantùm alij aliis, ſed etiam plures ſibi inuicem contradicant, nonnulli caſus ex mente & placito aliorum Authorum diſtinguantur. Sic enim res hæc faciliùs, ac diſtinctè magis, & dilucidè diffiniri poſ ſe videtur, vt numeris ſequentibus apparebit. Nec cæteris in futurum tanta confuſio, dubitandíve, aut diſ ſentiendi occaſio relinquetur.
- 65 Et primus caſus ſit, quando renunciatio filiæ iurata, facta fuit viuo patre, vel matre, & ſic agitur de iure quærendo, non de iure quæ ſito, quia nondùm hæreditas delata eſt: & tunc quidem renunciatio iurata, etiam à Minore facta valida erit, quamuis læ ſio enormiſ ſima interueniat. Et in hoc conueniunt Authores permulti, qui hoc loco commemorantur.
- 66 Nec diſ ſentit Molina de Hiſp. primogen. lib. 2. cap. 3. num. 27. & 28. imò in his terminis, renunciationis ſcilicet hæreditatis nondùm delatæ, idem probauit apertè, vt hoc numero nouiter, & verè adnotatur.
- 67 Solus Didac. Couar. ab hac reſolutione recedit.
- 68 Cuius ſententia Authori non placet, nec ſuſtineri poſ ſe videtur ex his rationibus, quas Authores relati ſupra, n. 65. latiſ ſimè congeſ ſerunt. Inter quas, vel vna tantùm concludit, quæ ponderatur hoc numero.
- 69 Renunciatio hæreditatis futuræ, ſiue iuris quærendi à filia facta viuo patre, vel matre, vtrùm retractetur ex eo, quòd nihil ob renunciationem acceptum fuerit, ſiue qualiter eo caſu filiæ ſit ſubueniendum. Vbi aliorum ſententiæ in propoſito expenduntur, & vera traditur, breuiſque reſolutio per totum numerum.
- 70 In renunciatione iurata, facta per filiam de hæreditate paterna, vel materna, patri, vel matri ipſi, metus aut dolus ad eius reſciſ ſionem minimè præſumitur.
- 71 Imò renunciatio hac, quæ ſit patri, vel matri, fauorabilis debet reputari.
- 72 Maximè ſi ex iuſta, aut neceſ ſaria, vel pia cauſa facta fuerit.
- 73 Vel accepta dote congrua.
- 74 Siue Monaſterio reſeruata eleemoſyna, dotéve competenti aſ ſignata: tunc enim non poterit dici filia enormiter læ ſa, quæ Monaſterium ingredi volens, hæreditati paternæ, vel maternæ, vel etiam vtrique renunciauit. Et multò magis, ſi iam ingreſ ſa, & dote competenti ad Religionis ingreſ ſum, ſiue ad Monaſterium reſeruata, vel obtenta, prædictam renunciationem fecerit.
- 75 Quia fecit illud, quod communiter faciunt multæ aliæ filiæ ingredientes Religionem, nihilque proprium habere poteſt, cùm huiuſmodi Moniales paupertatem profiteantur.
- 76 Secundus caſus ſit, quando filia cum iuramento renunciauit hæreditati paternæ, aut maternæ ſibi iam delatæ, mortuo patre, vel matre, putà fratribus ſuis, ſeu patruo, vel aliis perſonis, & eſ ſet enormiter, aut enormiſ ſimè læ ſa: & iſto caſu iuramentum relaxabitur, & non habebit locum deciſio d. cap. quamuis pactum, de pactis, lib. 6.
- 77 Quod procedit æqualiter, quando filia cum iuramento renunciaret patri, hæreditati maternæ ſibi delatæ, vel alterius iuri ſibi delato, & quæ ſito per viam renunciationis, quæ non eſ ſet mera donatio, quia ſi enormiter læderetur, non haberet locum d. cap. quamuis pactum, diſpoſitio.
- 78 Quod eſt de mente quamplurimorum Authorum, qui dumtaxat differentiam conſtituunt in hoc, quòd renunciatio ſit iuris quæ ſiti, vel quærendi, non verò in hoc quòd patri, vel conſanguineo, aut alteri renunciatio fiat.
- 79 Verè namque, iuris iam quæ ſiti renunciatione facta, & enormi, aut & enormiſ ſima læ ſione interueniente, nulla inter has perſonas differentia conſtituenda eſt.
- 80 Quod in specie Paulus Pariſius, & Sylueſter Aldobrandinus ſingulariter animaduertunt.
- 81 Nec diſ ſentit Molina de Hiſpan. primog. lib. 2. cap. 3. num. 28. prout nouiter, & verè in propoſito expenditur per Authorem.
- 82 Qui vltra ipſum Molinam, & reliquos hucuſque Scribentes, nonnulla animaduertenda, atque conſideranda duxit hoc loco.
- 83 Atque inprimis, in propoſita ſpecie forſan non habituram locum reſolutionem præfatam, nec deciſionem Pauli Pariſi; in conſil. 26. n. 80. lib. 3. prout hoc numero nouiter, & latiùs adnotatur, & Ludouici Molinæ reſolutio expenditur, atque declaratur.
- 84 Deinde & ſecundò; communem reſolutionem Doctorum, quòd deciſio tex. in dict. cap. quamuis pactum, habeat locum, quando pater dotat filiam de ſuo, ſecus ſi dotaret eam de bonis filiæ, putà de dote materna, ſic intelligendam & declarandam, vt hoc numero adnotatur.
- 85 Prætereà & tertio loco, minimè etiam obtinere ea, quæ cum aliis Authoribus ſcripta reliquit Marcus Antonius Eugenius in conſ. 28. num. 37. & 38. lib. 1. quando ex aliqua iuſta cauſa renunciatio iurata facta fuiſ ſet, vt nouiter & verè hîc obſeruatur.
- 86 Quarto etiam loco, ſuperiùs dicta de renunciatione iuris quæ ſiti, & hæreditatis iam delatæ in fauorem fratris, aut patrui, vel alterius perſonæ facta, minimè etiam obtinere, quando renunciatio ex aliqua neceſ ſaria, aut vtili, vel pia cauſa fieret, vel vt Maioratus inſtitueretur, aut etiam factus augeretur. Tunc enim renunciatio valebit, nec etiam propter enormiſ ſimam læ ſionem infringi poterit, modò renuncians dotem congruam acceperit, vel aliunde habeat vnde ſe honeſtè alere poſ ſit, vt latiùs hîc explicatur.
- 87 Et Hippol. Riminaldi ſententia in conſil. 228. lib. 2. ſingulariter, & nouè ponderatur.
- 88 Tertius & vltimus caſus ſit, quando filia cum iuramento hæreditati paternæ renunciauit, & pater tunc dedit dotem, qua ſuccedit loco Legitimæ, vel nullam dotem dedit, aut incongruam: quo caſu, nec ratione enormiſ ſimæ læ ſionis, renunciatio infringi poteſt.
- 89 Sed eo modo agendum eſt, quo adnotatur hoc num.
- 90 Renunciationes generales cuiuſcunque læ ſionis, vel alterius remedij, aut remediorum omnium in genere, cùm à Minore, vel Maiore adiiciuntur, quæ debeant præ oculis haberi?
- 91 Summaria traditur, ac breuis, & vera reſolutio eorum omnium, quæ ſupra ex n. 50. diffusè, & latè agitata fuêre.

S Ingvlaris extat in Iure noſtro Imperatorum conſtitutio, & quæ ita frequenter occurrere, atque allegari ſolet, vt nulla equidem frequentior, aut in multis cauſis quotidie occurrentibus, magis conducibilis & neceſ ſaria ſit: quamobrem non abſque maxima vtilitate futurum ego iudicaueram, ſi omiſ ſa huiuſce rei latiori altercatione (quamplures enim ex profeſ ſo, latiſ ſiméque tractarunt) dumtaxat hoc loco, in vnum recenſerem Authores nonnullos, qui ſi in propoſito prælegantur attentè, nihil ad materiam hanc pertinens remanebit intactum. ac etiam aliqua (quæ ipſimet non ſatis diſtinctè, nec abſolutè explicarunt) ſic dilucidè adnotarem, ordinéque compoſita relinquerem, vt ex ipſis, cùm occaſio ſe offeret, facilè poſſit lector, non ſolùm eorum, ſed & aliorum multorum veram reſolutionem deducere, quam verè loquendo, vt & anteà dicebam, ſubobſcurè, & intricate Scriptores noſtri tradiderunt: Et ad rem accedendo, vt diſtinctè procedamus, & ab exordio ſiue principio rem aſ ſumamus, conſtituere inprimis neceſ ſarium erit, ſingularem eſ ſe, vt dixi, Imperatorum conſtitutionem, quæ habetur in Authent. Sacramenta, puberum C. ſi aduerſus vendit. ex illàque, tam ibidem, quàm mille in aliis locis, vnanimiter Doctores deduxiſ ſe, quòd Minor iurans contractum à ſe geſtum, cenſetur quodammodò, aut per fictionem Maior; vnde aduersùs contractum venire, aut in integrum reſtitui non poteſt, ſed ad ipſius obſeruantiam præcise adſtringitur. Quod procedit, quocunque modo Minor contrahat, & quamuis contraxerit ſine curatore, quem habebat, aut ſine decreto ſuper re immobili, vel cùm alias contractus eſ ſet nullus; idque iuxta veriorem, & communiorem intellectum ad tex. in d. authent. Sacramenta puberum, quem magis communiter probarunt Scribentes, vt conſtat ex his Authoribus, qui mox referentur, & confirmat l. 6. titul. 19. partita 6. & l. 16. in principio, titul. 11. partit. 3. inter alios tamen pro abſoluta huiuſce materiæ explicatione, vltra ordinarios, & antiquos ibi, videndi erunt ex propoſito Ioannes Guttierrez in repetit. ad text. in d. authent. Sacramenta puberum, vbi latiſ ſimè, & vide ex num. 9. vbi benè diſ ſerit, quid text. in d. authent. addiderit textui in l. 1. eiuſdem tituli, agítque de intellectu Martini ex n. 10. cum ſequent. & latiùs Caldas Pereira, quem ſtatim referam, Gregorius Lopez in d. l. 6. titul. 19. partit. 6. verbo, Mayor de catorze años, & verbo, Iuraſſe. Anton. Gomezius tom. 2. variarum, c. 14. de reſtitutione minorum, ex num. 18. cum ſequent. Antonius Gabriel communium opin. titulo de minoribus, concluſ. 5. Hippolitus ſingulari 299. Capella Tholoſana quæſtion. 45. & 49. Rolandus in conſil. 59. n. 5. & 6. lib. 1. Iacobus Mandellus de Alba in conſil. 11. n. 4. & in conſ. 651. num. 4. & in conſil. 734. n. 18. Burgos de Paz in conſil. 3. ex num. 15. cum multis ſequentibus, & in conſilio 28. ex num. 11. cum ſequentibus. Ioannes Mauritius Dolanus in tractatu de in integrum reſtitution. c. 12. & cap. 118. & ſequentib. Paulus Pariſius in conſil. 97. ex num. 1. cum multis ſequentibus, lib. 1. Sfortia Oddi de in integrum reſtitutione, prima parte, qu. 26. articul. 6. & 7. Afflictis deciſione 322. Parladorus rerum quotidianarum, lib. 2. cap. 4. per totum, Menchaca de ſucceſ ſion. creat. lib. 1. §. 10. num. 648. Andreas Gaill. practicarum obſeruationum, lib. 2. obſeruat. 41. ex num. 6. & num. 12. & obſeruatione 65. ex num. 5. cum ſequentibus, Molina de Hispan. primog. lib. 2. cap. 3. ex num. 14. Ioannes Cephalus in conſil. 403. ex num. 24. cum ſequentibus, lib. 3. & in conſil. 334. ex num. 5. eodem lib. Hieron. Gabriel in conſil. 127. n. 8. lib. 1. Franciſcus Beccius in conſilio 58. ex num. 6. cum ſequentibus, & in conſilio 100. numer. 9. lib. 1. Franc. Viui. concluſ. 221. lib. 1. receptar. ſenten. Seraphinus de priuilegiis iuramenti, priuilegio 83. Caldas Pereira in l. ſi curatorem habens, C. de in integrum reſtitut. ex num. l. vſque ad num. 10. ſub verbo, Minoribus, vbi etiam agit de intellectu d. l. primæ, & d. authent. Sacramenta puberum, C. ſi aduerſus vendit. & de contrarietate Martini, & vulgari circa intellectum eorum iurium, Marcus Antonius Eugenius in conſil. 3. ex num. 6. cum pluribus ſequentibus, lib. 1. qui ex n. 14. cum ſequent. plures declarationes adducit ad doctrinam ſupradictam, quòd ſcilicet contractus etiam nullus, iureiurando confirmetur, Borgnin. Caualcan. de tutore & curatore, n. 168. & deciſ. 30. n. 11. Ioannes Botta in conſil. 51. ex n. 13. cum multis ſequent. vbi copiosè loquitur Ioſeph. Lud. deci. Peruſina 18. ex n. 50. & n. 70. Octauius Simoncellus de decretis, lib. 3. tit. 8. inſpectione 18. num. 133. cum infinitis ſequentibus, folio mihi 443. & ſequentibus. Brunorius à Sole quæ ſt. 22. per totam. Hippol. Riminaldus in conſilio 228. num. 18. lib. 2. latiùs in conſilio 5. per totum, lib. 1. Gratianus regula prima, num. 4. & 5. Anton. Galeat. Maluaſ. in conſilio 65. volum. 1. Fabius Turretus in conſ. 40. per totum, lib. 1. Ioannes Vincentius Hondedeus in conſil. 42. ex num. 9. cum multis ſequentibus, & in conſilio 18. ex num. 58. lib. 1. Achilles Pedroccha in conſilio 26. à principio. Azeued. in l. 6. titul. 10. lib. 9. recapilat. Pater Thomas Sanchez de ſponſalibus, lib. 6. diſputat. 38. num. 14. & 15. qui omnes, vt dixi, latiſ ſimè, atque ex profeſ ſo loquuntur, & omnia ad materiam d. authent. Sacramenta puberum, pertinentia, copiosè declarant; nihilominùs tamen ad nonnulla eorum, quæ ipſimet ſcripta reliquerunt, pleniùs attingere, & dilucidè magis eadem declarare neceſ ſarium erit.

Et in primis aduertere, quòd textus, in d. Authent. Sacramenta puberum, C. ſi aduersùs vendit. locum obtinent in omni contractu, atque diſpoſitione Minoris, & etiam in donatione, quæ à Minore facta cum iuramento confirmatur, & validiſ ſima reputatur, vt probarunt Doctores communiter in d. authen. ſacramenta puberum, poſt Gloſ ſam ibi, verbo, contractibus. Baldum, col. fin. verſiculo Vlteriùs quæritur. Corneum, Curtium iuniorem, & alios Repetentes, Decius dicens communem, & alios allegans in conſilio 180. 181. & 232. columna 2. Ripa de donationibus, reſponſo. 15. in principio, atteſtans pariter de communi opinione, Hippol. Riminald. in principio, Inſtitut. quib. alien, lic. vel non, num. 208. & eodem titulo § 2. num. 24. Anton. Gabriel commun. concluſ. lib. 2. titul. de minoribus, concluſ. 5. num. 5. vbi infinitos Authores congerit, & de communi pariter atteſtatur, Hieronymus Gabriel in conſil. 127. num. 8. Ioannes Cephalus in conſil. 334. ex num. 3. cum ſequentib. lib. 3. Aldobrandinus in conſil. 26. num. 37. Burgos de Paz in conſilio 3. num. 16. Marcus Antonius Eugenius in conſilio 3. ex num. 7. vſque ad num. 14. & in conſil. 28. num. 14. 15. & 16. lib. 1. Ioannes Vincentius Hondedeus, quem vide omninò, quia multos Authores citat, & quorundam authoritates in contrarium ex profeſ ſo, atque eruditè declarat, in conſil. 42. num. 9. & num. 16. & num. 19. & tribus ſequentibus, lib. 1. Antoninus Theſaurus deciſ. Pedemontana 66. Quamuis ergo donatio à Minore facta, ſit ipſo iure nulla l. final. §. cum autem, C. ſi maior fact. alienat. rat. habue. nec conſenſu curatoris, & iudicis decreto confirmetur, Baldus in l. 1. C. ſi aduerſus donationem. Caſtrenſis in l. 2. C. eodem, Bartol. Bald. Salicet. & omnes communiter in d. l. fin. Roland. in conſil. 54. num. 29. lib. 2. & poſt alios multos, Octauius Simoncellus de decretis, lib. 1. titulo 2. de donat. inſpectione prima, num. 1. & num. 14. Marcus Antonius Eugenius dict. conſil. 3. num. 1. & 2. Ioannes Vincentius Hondedeus dict. conſil. 42. num. 1. & 2. & 19. accedente tamen iuramento confirmatur, vt dixi, & validiſ ſima reputatur, vt ipſimet Authores latiùs oſtendunt; qui tamen, licèt in donatione non cadere, nec conſiderari poſ ſe læ ſionem, vnanimiter dixerint; ſtatim quidem dubitant, vtrùm ob enormem, aut enormiſſimam læ ſionem in donatione ipſa contingentem, reſtitui debeat Minor iuramento non obſtante: in quo dubio diuerſ æ fuerunt, & contrariæ Scribentium ſententiæ; alij namque indiſtinctè arbitrantur in contractu donationis, læ ſionem conſiderabilem non eſ ſe, vt modò dixi: alij verò etiam in donatione, læ ſionem adeò grauem attendendam affirmant: alij verò diſtinguunt, an donatio pura & mera, atque ex libera, omninóque ſpontanea voluntate proueniens ſit, & non correſpectiua ad aliquid; vt eo caſu reſtitutio non concedatur, quoniam tunc in donatione conſiderari non poteſt læ ſio, ſecus tamen ſi correſpectiua fuerit, aut aliqua ratione facta; tunc namque, ſi ratione, aut reſpectu, ob quem donationem factam fuiſ ſe apparet inſpecto, enormis, aut enormiſ ſima læ ſio reſultet, reſtitutionem concedunt, ſicut in aliis contractibus reſpectiuis, quoniam eo caſu non dicitur abſolutè donatio; ac denique alij Authores diſtinguunt, an donatio certæ rei, aut quantitatis fuerit, & donans habuerit, nécne certam ſcientiam rei, aut iuris donati: an verò certæ rei, aut quantitatis, vel iuris non fuerit, vt primo caſu, nullo modo etiam ob enormiſ ſimam læ ſionem, reſtitutioni locus ſit; ſecundo verò, quòd reſtitutio debeat concedi: de his autem opinionibus, & præfati dubij reſolutione veriori, conſulendi ſunt, cùm caſus ſe offerat, aliis multis omiſ ſis, Sfortia Oddi in tractatu de in integrum reſtitutione minorum, part. 2. quæ ſt. 32. Simoncellus de decretis, lib. 1. titulo 2. inſpectione 3. num. 27. folio mihi 162. Franciſcus Beccius in conſil. 58. num. 6. & ſequentib. Cephalus in conſil. 134. ex num. 3. cum ſequentibus, lib 1. Hieronym. Gabriel in conſil. 127. num. 29. Vincentius de Franchis deciſion. 119. num. 12. Anton. Theſaurus deciſ. Pedemontana 66. per totam, vbi vide omninò, Ioannes Mauricius Dolanus in tractatu de in integrum reſtitutione, cap. 132. fol. mihi 149. Ioannes Vincentius Hondedeus, & Marcus Antonius Eugenius, quos inter alios magis commendo, ille in conſ. 42. ex num. 23. vſque ad num. 35. lib. 1. iſte in conſilio 3. ex num. 41. vſque ad num. 65. & in conſ. 28. num. 14. 15. 16. 72. & 73. quibus iunge Bonifacium Rogerium in conſ. 16. num. 130. & ſequentibus, lib. 1. qui, ſi attentè perpendatur, videtur in omnibus Hondedei reſolutioni accedere, quamuis vnus alterius mentionem non faciat; conſiderandum enim multum obſeruat, an de expreſ ſa donatione agatur, aut ſimus in claris, quòd donatio confici voluerit; an verò in caſu correſpectiuitatis verſemur: addit tamen num. 134. quòd læ ſio enormiſ ſima, etiam in donatione fraudem arguit, & citat Corneum, Caſtrenſem, Ripam, Curtium iuniorem, Ruinum, & Cephalum ſic tenentes, iunge etiam Burgos de Paz in conſ. 3. num. 34. & ſeq. vbi agit, an Minor ex cauſa renumerationis donare poſ ſit; & tunc, an læ ſio conſiderari valeat ad effectum reſtitutionis in integrum perendæ, iuramento interueniente, vel non, Molinam etiam de Hiſpan. primog. lib. 2. cap. 3. n. 30. 31. & 32. & 33. vbi optimè de donatione iurata facta à Minore ex cauſa iuſta, ac honeſta, & de intellectu tituli, C. ſi aduerſius donationem, & vide eundem num. 21. & 24. Acchil. Pedroccham in conſil. 35. ex n. 109. lib. 1. Sylueſtrum Aldobrandinum in conſ. 75. ex num. 20. cum ſequentibus, vbi de donatione ob cauſam iurata, facta à Minore.

Deinde & ſecundò tractarunt Authores prædicti an iuramenti relaxatio à Minore petita, tantum ſibi opitulari debeat, vt periurus non dicatur; non autem, vt ius partis lædere poſ ſit, ſiue quid relaxatio huiuſmodi operari debeat, de quo vide omninò Anton. Gomez. tom. 2. variarum cap. 14. num. 21. Ioannem Guttierrez in d. authent. ſacramenta puberum, num. 20. 21. & 22. & vltra relatos ab eis, Pariſium in conſ. 43. ex num. 15. cum pluribus ſequentibus, lib. 1. Rolandum in conſ. 34. ex num. 6. cum multis ſequentibus, lib. 1. Hieronymum Gabrielem in conſ. 127. num. 33. lib. 1. Borgninum Caualcanum deciſ. 9. num. 25. & ſeq. vbi plura de iuramenti relaxatione, & de effectibus illius, Francum Beccium in conſ. 63. per totum lib. 1. vbi latè, & eruditè de omnibus prædictis, Ioannem Bottam in conſ. 51. ex n. 21. cum ſequentibus, lib. 1. Menochium in conſ. 24. ex num. 11. cum ſeq. lib. 1. Fabium Turret. in conſ. 40. ex num. 5. cum ſequentibus, Achillem Pedroccham in conſ. 35. ex n. 87. vſque ad num. 103. & dubium præfatum procedit in multis caſibus ab eiſdem adductis, vel quando verba contractus ſic ſe habent, vt ius partis in ambiguo ſit, an lædi poſ ſit, vel non; in alio verò caſu, quando ſcilicet enormis adeſt, vel enormiſ ſima læ ſio, quid iuris ſit ſtatuendum, ſtatim dicetur.

Tractarunt prætereà & tertio loco iidemmet Authores, vtrum Minor non certioratus de beneficio reſtitutionis in integrum iurans contractum, excludatur à prædicto beneficio; & conſequenter, an iuramentum nocere debeat ipſi Minori ſi de beneficio reſtitutionis non certioretur: quo in dubio, adeò pugnant inter ſe Interpretes noſtri, vt vix dignoſci poſ ſit, vtra harum opinionum crebrior ſit, aut verior, vt affirmat Pedroccha in conſ. 26. n. 9. idcircò, vt id intrepidè deduci, atque probari poſ ſet, neceſſe fuit ſequentes Authores originaliter, & attentè prælegere, Patrol. inquam, Bald. Alex. Salicet. Iaſonem, Curt. iun. & alios Repetentes in d. authent. ſacramenta puberum, vbi Ioannes Guttierrez ex. 113. vſque ad num. 17. Tiraquel. Anton Gomez. Padillam, Pinellum, & alios, quos ipſe retulit, Socinum iuniorem in conſ. 48. ſub num. 35. cum ſequent. lib. 1. Mohedan. deciſ. 209. & 276. Franc. Marc. deciſ. 51. num. 11. in 2. part. Paulum Pariſium in conſ. 31. n. 14. & 15. lib. 1. Iacobum Mandellum de Alba in conſil. 751. n. 12. Andream Gaill. practicar. obſeruat. lib. 2. obſeruation. 41. per totam. Burſatum in conſ. 16. n. 37. volumine 1. & in conſ. 248. num. 19. lib. 3. & in conſilio 339. num. 40. eod. lib. Tiberium Decianum in conſil. 39. num. 75. lib. 1. Seraphinum de priuileg. iuramenti, priuilegio 63. & 99. Hippol Rim. in conſ. 215. num. 12. lib. 4. Ioan. Mauricium Dolan. in tractatu de in integrum reſtitutione c. 113. per totum, Octauium Simoncellum de decretis lib. 3. tit. 8. inſpection. 18. num. 159. fol. 455. Fabium Turretum in conſ. 41. ex num. 2. Achil. Pedroccham dict. conſ. 26. ex n. 8. vſque ad num. 23. Brunorium à Sole q. 22. Hieronymum de Cæuallos qui prædictos non refert, practicarum commun. contra communes, q. 723. Ex quibus apparet duas eſ ſe, & omninò contrarias in propoſito dubio ſententias: Dinus namque & cum eo quamplurimi alij, quos referunt Ioan. Guttier in d. authen. Sacramenta puberum, n. 113. latiùs Cæuallos vbi ſuprà n. 4. Pedroccha d. conſ. 26. num. 9. & num. 17. conſtanter affirmant, iuramentum non debere nocere Minori, qui de beneficio reſtitutionis certioratus non fuit: & conſequenter Minorem ipſum neceſ ſariò certiorandum de beneficio reſtitutionis ſibi competenti; aliàs iuramentum non ſupplere certiorationis defectum: & veriorem, atque magis communem opinionem dicit ipſe Pedroccha dict. num. 17. qui ex num. 10. eiuſdem opinionis fundamenta & rationes expendit; Mauricius etiam, Gail, Ioannes Guttierrez, & Cæuallos in locis anteà relatis, omnes rationes congeſ ſerunt, quibus Dini Sequaces præcipuè adduci ſolent.

Bartolus tamen, & cum eo infiniti alij quos Simoncellus vbi ſupra d.n. 159. & ſuperiores commemorarunt, in contraria ſententia fuit, videlicet, quòd Minor iurans non contrauenite contractui, etiam non certioratus, excludatur à beneficio reſtitutionis; iuramentum namque tanti roboris eſt, & efficaciæ, vt in genere præ ſumi debeat, iurantem de quocunque remedio, etiam implicitè cogitaſ ſe; habet etiam vim ſpecialis conſenſus, & renunciationis ſpecificæ, virtutèmque expreſ ſ æ & enixæ voluntatis inducit, & Bartoli ſententiam, poſt Salicetum, Caſtrenſem, Iaſonem, Angelum, Fulgoſium, Alexandrum, Romanum, Cagnolum, Pinellum, Archidiaconum, Abbatem, Imolam, Barbat. Bald. Socin. Pariſium, Neuizan. Cephalum, Hieronymum Gabrielem, Bauer. Tiraquel. Anton. Gomez. Anton. Gabriel. & alios, veriorem & communiorem dicunt Mauricius, Simoncellus, & alij ex relatis ſuprà. Andreas Gail. dicta obſeruatione 41. n. 4. in fin. qui firmat hanc opinionem in camera Imperiali approbatam, & ſeruandam in praxi, & eſ ſe communem, & magis communem, contra Dinum dixit Fabius Turretus d. conſ. 41. num. 4. & receptam ſemper in iudicando, & conſulendo, nec vnquam de ipſa dubitari, aſ ſerit Cæuallos dicta quæ ſt. 723. in finalibus verbis. Ioannes Guttierrez vbi ſupra, qui n. 115. in eandem ſententiam optimè ponderat l. 16. in principio, tit. 11. partit. 3. & dictam l. 6. titul. 19. partit. 6. quæ verè ponderatæ, hanc partem probant apertè, nec vllo pacto cauillari poſ ſunt; dicunt enim expreſ ſim, Minorem propter iuramentum excludi à beneficio reſtitutionis in integrum, nec requirunt, quòd Minor de beneficio illo ſibi competenti certioratus fuerit, ſiue de certioratione huiuſmodi nullam mentionem faciunt, quæ, ſi neceſ ſaria fuiſ ſet, credendum non eſt, quòd omitteretur ibi, imò potiùs conſultò omiſ ſam dicendum eſt, vt eius legis Conditores, aut Partitarum Compilatores, Bartoli ſententiam probarent, quæ & de iure communi verior erat, erat, cùm apud Iureconſultos, nec Imperatores vſquam cautum eſ ſet, quòd Minor deberet de beneficio reſtitutionis certiorari, ſed dictum dumtaxat, quòd contractus iuratus valeret omninò, vt in d. authen. ſacramenta puberum, videre licet, & in cap. quamuis pactum, de pactis in 6. quod non alia ratione prætermiſ ſum dici poteſt in eiſdem, & aliis iuribus, quàm quod iuramentum interueniens, omnia alia requiſita, aut defectus omnes alios ſuppleret.

Et retenta Bartoli opinione, quæ verior eſt, Dini & ſequacium rationibus, & fundamentis facilè reſpondere poterit vnuſquiſque, qui Bartoli, & ſequacium rationes perpendat maturè; ex illis namque contrariæ partis argumenta omnia diluuntur, & in terminis reſponderi poterit illis, prout Gail. dicta obſeruat. 41. Mauricius dict. c. 113. & Ioannes Guttierrez vbi ſupra reſpondent, qui tamen, & alij plures ex relatis ſupra, poſt Bartol. & ordinarios in d. authen. ſacramenta puberum, ad vitandas omnes difficultates, dicunt eſ ſe bonam cautelam, quòd Minor certioretur de reſtitutionis beneficio ſibi competenti: ſi tamen certioratus non fuerit, id minimè nocebit, ſi contractus iuratus fuerit, vt ipſimet Authores defendunt.

Denique & quarto loco tractarunt Scribentes communiter, vtrùmne poſ ſit Minor enormiter, aut enormiſ ſimè læ ſus, in integrum reſtitui aduersùs contractum iuramento firmatum, & relaxationem ab eo impetrare? Et quidem circa hoc dubium, quod, vt mea fert opinio, non ſatis diſtinctè vel abſolutè explicatur ab aliis, neceſ ſe fuit ante omnia ſ æpè euoluere, atque originaliter prælegere Authores ſequentes, & alios conſultò duxi hic prætermittendos, quoniam à Recentioribus citantur, Ioannem Guttierrez in d. authent. ſacramenta puberum, ex num 92. vſque ad num. 103. quo loco retulit ipſe Alciatum, Socinum iuniorem, Curtium iuniorem, Decium, Afflictis, Gregorium Lopez, Couar. Padill. Burgos de Pace, Pinellum, & nonnullos alios, Gratum in conſ. 88. ex num. 3. cum ſequentibus, lib. 1. Rolandum in conſil. 7. ex num. 43. cum multis ſequent. lib. 3. & in conſil. 59. num. 27. lib. 1. & in conſilio 60. num. 68. lib. Cephalum in conſilio 207. num. 74. & ſequent. lib. 2. Menchacam de ſucceſ ſion. reſolut. lib. 3. ad l. ſi quis in ſuo, §. legis, num. 32. C. de inofficioſo teſtamento. Antonium Gabrielem commun. concluſionum, tit. de iure dotium, concl. 1. num. 8. & 9. Capicium deciſ. 159. ex n. 23. cum ſequent. Anton. Gomez tom. 2. variarum, cap. 14. num. 20. Burſat. in conſil. 75. in principio, lib. 1. Hippol. Rimin. in conſ. 247. ex n. 58. cum ſequentibus, lib. 3. Borgninum Caualcanum de tutore & curat. num. 141. folio mihi 85. Iacob. Mandel. de Alba in conſ. 198. num. 24. Pancirolum in conſil. 1. Seraphinum de priuilegiis iuramenti, priuilegio 136. Gratianum regul. 1. num. 4. Ioannem Vincentium Hondedeum in conſil. 18. ex n. 58. & in conſ. 5. n. 118. & ſequentibus, lib. 1. Achil. Pedrocham in conſ. 26. ex num. 1. vſque ad 8. & in conſil. 39. n. 76. Cald. Pereiram in l. ſi curatorem habens, verbo, læ ſis, num. 1. per totum, vbi vide omninò, quia copiosè loquitur, Andream Fachineum controuerſiarum iuris, lib. 3. c. 14. per totum, folio mihi 298.

Ex his autem, ſequentia conſtitui, atque obſeruari poſ ſunt, quæ magis communiter probantur; inprimis diuerſimodè, & variè ſe habuiſ ſe DD. quatenus in propoſito explicare curarunt, quæ diceretur enormis, aut enormiſ ſima læ ſio: id quod ex referendis ſtatim ſatis apertè conſtabit, obtinuiſ ſe tamen ſententiam eorum, qui totum hoc Iudicis arbitrio relinquendum dixerunt, vt cum Abbate, Anton. Burgen. Ioan. Andrea, Hippol. Socin. Couar. Menochio, Corneo, Pariſ. Anton. Gabriele, Rolan. Grato, & Burſat. probauit Caldas Pereira in d. l. ſi curatorem habens, dicto verbo, læ ſis, num. 1. col. 2. verſic. ſed verior in hoc ſententia, & vltra relatos ab eo, Azeued. in l. 4. tit. 21. num. 139. & num. 142. lib. 4. recopil. Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 2. c. 3. num. 18. in fine, qui in terminis cap. quamuis pactum, de pactis, in 6. vt explicaret, quæ diceretur enormiſ ſima læ ſio, dicit verius eſ ſe, quòd totum hoc Iudicis arbitrio committendum ſit. Marcus Antonius Eugenius in conſ. 28. num. 39. 40. 41. lib. 1. nouiſ ſimè Georgius de Cabedo deciſione Luſitaniæ 70. num. 1. & 2. Ioannes Mauricius Dolanus, qui rem hanc maturè percipit, & diſ ſoluit, & in tractatu, de in integrum reſtitutione, c. 124. folio mihi 150. & 151. in eo dubio conſtitutus, quid ſpectandum ſit, vt habeatur cognitio enormis, ſeu enormiſ ſimæ læ ſionis, inprimis obſeruat, variam fuiſ ſe in propoſito Scribentium ſententiam, & Cornei reſolutionem in conſ. 62. volum. 3. adducit demùm & verè quidem atque eruditè conſtituit, quòd ad indagationem enormis, & enormiſ ſimæ læ ſionis, & veram eius cognitionem, inſpici debet perſonæ reſtitutionem petentis qualitas, vt iuxta eius paupertatem, aut diuitias negotium metiamur; inſpici etiam debet res, cuius eſt controuerſia, & omnia, quæ in propoſito ferri poſ ſent exempla, non eſ ſe neceſ ſaria in quit, ſed ſecundùm caſuum contingentiam eſ ſe conſiderabilia, ita vt ad elucidationem læ ſionis enormis & enormiſ ſimæ, plurimum conferat Iudicis arbitrium, quod ego iudico veriſ ſimum, & in propoſito nihil ſecurius tradi poſ ſe arbitror, quamuis non ignorem, læ ſionem apud alios Authores diuerſimodè conſiderari: Primo modo, quando ſcilicet enormis eſt, & hæc ſecundùm ipſos, ſi in tertia parte damnum ſit, verificatur; vel ſecundùm alios, ſi in ſexta parte, vt per Barrol. & DD. in l. ſocietatem, §. arbitrorum, per illum text. iuncto text. in l. vnde ſi Neruæ, cum ibi notatis, ff. pro ſocio, per Decium in conſ. 39. num. 7. Cumanum in conſilio 50. Alia & ſecundæ læ ſionis ſpecies eſt illa, quæ enormior dici debet, ſed tamen dimidiam excedit, vt per Iaſonem in conſ. 55. col. 2. volum. 1. per Bellameram in conſ. 24. col. 4. Curtium iuniorem in conſilio 141. colum. 3. Denique tertia læſionis ſpecies eſt, quæ enormiſ ſima communiter denominatur, & hæc nedum eo caſu verificatur, quando in toto eſt læ ſio, verùm etiam, quando dimidiæ partis terminos multum excedit, vt per Couar. in c. quamuis pactum, de pactis in 6. in. 3. p. §. 4. num. 5. vbi multos citat, & in ſpecie Craueta in conſ. 192. num. 6. cum aliis multis, quos citat, & ſuperiorem diſtinctionem ſequitur Bonifacius Roger. in conſ. 16. num. 47. & ſequentibus, & in conſ. 37. num. 1. lib. 1. vbi dicit ſuperiorem doctrinam ad præciſos, claróſque terminos redegiſ ſe Corneum in conſ. 133. num. 8. in fine, volumine 3. vt ſcilicet enormiſ ſima læ ſio dici debeat, quando ad damni tres partes peruenit, vt ſi rei pretium de quadringentis eſ ſet, & ſolummodò centum data eſ ſent, vel ſi filiæ quatuor millia debebantur, & mille ſolummodò data eſ ſent, prout idem Corneus in conſ. 214. n. 4. volum. 3. in filia à patre in ſola quarta parte illius, quod conſequi poterat, dotata reſpondit, & in conſil. 27. num. 5. volum. 4. cui opinioni (dicit ipſe Rogerius) enormis & enormioris terminos rectè diſtinguenti, proculdubio inhærendum eſt, & videtur ſequi Ioſeph. Ludouicus deciſi. Peruſina 18. n. 62. Addiderim ego præfatam diſtinctionem mihi non diſplicere, probabilem potiùs, & iuridicam videri, ſemper tamen in eo inſiſtere, vt exemplis nonnullis adductis, ſiue generali aliqua regula, aut aliquibus regulis propoſitis, vel doctrinis quibuſcunque conſideratis, rem hanc congruè diffiniri non poſ ſe exiſtimem, ſed ad boni diſcretíque Iudicis arbitrium confugere, ſiue totum hoc remittere, ſecurius eſ ſe, vt ſuprà dixi, ac etiam congruentius; is namque perſonarum qualitatibus, atque actuum cauſarumque occurrentium circumſtantiis inſpectis, & dictis teſtium penſatis, atque exquiſitis, facilè diiudicare poterit, quæ, qualíſve fuerit, an enormis, vel enormiſ ſima læ ſio contingens.

Deinde & ſecundò, in eadem quæ ſtione conſtituo, negari non poſ ſe, quin in dubio propoſito ſuprà, num. 12. maximus ſit Doctorum conflictus, idque propter multas rationes, quæ hinc inde conſiderantur, & ab Interpretibus pro vtraque parte paſ ſim adducuntur, quod aliis omiſ ſis conſtat apertè, ex his quæ Burgos de Pace in conſ. 3. num. 20. & num. 29. ſcripta reliquit, vbi refert quamplures Authores tenentes, & dicentes communem opinionem, eſ ſe, quòd tex. in d. authen. ſacramenta puberum, procedit etiam data enormi atque enormiſ ſima læ ſione; quam ſententiam defendit ipſe ibi, numeris anteà relatis, & ſequentibus, poſtmodùm vero aſ ſertione reuocata, contrarium ſuſtinuit in conſilio 28. n. 11. & 16. & 21. dicens, quòd ſecundum magis communem ſententiam text. in dicta authent. ſacramenta puberum, non procedit data enormiſ ſima læ ſione, & quòd ſecundùm hanc ſententiam quotidie in Pinciano Regio Prætorio iudicatur, & quod habet maximam æquitatem, id ipſum etiam, & de præfato conflictu, atque diuerſitate rationum in eodem dubio conſtat ex his, quæ ipſemet Burgos de Pace in conſ. 5. num. 7. annotauit, item ex his, quæ in propoſito ſcripſerunt Socinus iunior in conſ. 67. Prima præ ſentis, ex num. 22. cum ſequentib. lib. 2. Rubeus in conſ. 12. num. 16. & 18. Pariſius in conſ. 96. ex n. 65. cum ſeq. lib. 1. Pancirolus in conſ. 1. Cephalus in conſ. 207. num. 74. & ſeq. lib. 2. Port. Imolen. in conſ. 101. num. 33. & ſeq. Hippol. Rimin. in conſ. 5. ex n. 118. lib. 1. Simon. de decret. lib. 3. tit. 8. inſpect. 18. n. 215. & ſeq. Andreas Fachin. controuerſiarum iuris, lib. 2. cap. 14.

Tertiò conſtituo, Authores nonnullos in præfato dubio non dubitaſ ſe aſ ſerere, ob læ ſionem quamcunque, etiam enormiſ ſimam, Minorem non reſtituendum aduersùs contractum iuramento confirmatum, vt in terminis tenent plures DD. relati per Iaſonem in d. authent. ſacramenta puberum, num. 43. & ſequentibus, per Couar. in c. quamuis pactum, de pactis in 6. in 3. parte relectionis, §. 4. n. 3. colum. 3. per Burgos de Pace dict. conſilio 3. num. 20. vbi adducit rationes præcipuas, quibus huius opinionis ſequaces adduci ſolent, præcipuè, de quibus abundè per Alexandrum in conſ. 42. Super præmiſ ſio, col. penul. lib. 1. & in conſ. 125. Viſis & conſideratis, col. antepenul. lib. 1. & in conſil. 222. col. 2. lib. 2. & in conſil. 53. col. 6. lib. 3. ac denique per Marcum Antonium Eugenium in conſ. 28. num. 20. & 21. lib. 1. cum aliis allegatis per Anton. Gabriel, cuius ipſe Eugenius mentionem fecit d.n. 21.

Contrarium tamen, & in noſtris propriis terminis magis Communiter, & verius quidem, probaſ ſe Scribentes permultos variis in locis, qui data enormiſ ſima læ ſione, non procedere deciſionem tex. in d. authent. ſacramenta puberum, conſtanter & ſecurè defendunt; horum numero fuerunt Anton. Ancharan. Caldetinus, Cumanus, Abbas, Caſtrenſis, Barbat. Corneus, Socinus, Alexand. ſibi contrarius. Iaſon, Decius, Curti. iun. Chaſ ſan. Pariſius, Ripa, & Rolan. quos congeſ ſit, & ſic reſoluit Burgos de Paz in conſ. 28. n. 16. Ioan. Guttierrez, Molina, Caldas Pereira, Franciſcus Burſat. Hippol. Rimin. relati, ſuprà, n. 12. qui infinitos alios commemorarunt, Marcus Antonius Eugenius in conſ. 28. n. 42. lib. 1. qui vltra relatos ſuprà, Cæpolam, Cephalum, Cagnolum, Port. Imol. Anton. Gabriel. & Simoncellum retulit, qui omnes cum aliis quamplurimis, poſteriorem hanc ſententiam amplexi ſunt, Marzarius etiam in conſ. 20. num. 24. in fine, cum ſeqq. qui de frequentiori opinione Canoniſtarum, & Legiſtarum fidem facit, Albanus conſ. 89. num. 6. Afflictis deciſ. 322. ſub num. 8. cum ſeq. & in fine inquit, quòd ita per omnes Conſiliarios votarum fuit, Achil. Pedrocha, qui etiam multos in idem recenſet in conſil. 26. num. 2. & n. 3. & 4. & in fortioribus terminis, videlicet in enormi læeſione, defendunt & alij permulti, qui infrà præcitabuntur; intrepidè ergo tenenda erit hæc vltima ſententia, propter rationes & authoritates ipſorum, Cephali etiam, Riminal. & Port. Imol. in locis relatis ſuprà, n. 16. in fine, qui rationes, & fundamenta contrariaæ partis remouent, idcircò ſatis putaui ad eos me referre hoc loco, nec in tranſcribendis alienis ſcriptis ampliùs immorati, quoniam, vt ipſimet Authores notarunt text. in d. authent. ſacramenta puberum, C. ſi aduerſus venditionem, non procedit extante dolo, ex communi ſententia omnium Scribentium ibidem, ſic vt in hoc nullus adhuc diſ ſentiat, vnanimiter potiùs conueniant infiniti congeſti à me ſuprà, ex num. 12. cum ſequent. Decius in conſilio 180. num. 4. Iaſon in conſilio 133. colum. 4. & 5. lib. 4. Rolandus in conſilio 80. num. 69. lib. 4. Natta in conſ. 658. num. 12. lib. 4. Burgos de Paz in conſ. 28. num. 14.

Sed vbicunque in contractu adeſt enormiſ ſima læ ſio, ibi dicitur adeſ ſe dolus præ ſumptus, ſiue re ipſa, & ſic iuramenti vinculum non obſtat, & Minor reſtitui debet, vt vltra relatos ſupra, ſic in terminis obſeruant, & poſt in finitos alios rationem hanc aſ ſignant Ioſephus Ludouicus deciſ. Peruſina 18. num. 55. & 56. & num. 63. & 70. qui aliis relatis obſeruauit, dolum in enormiſ ſima læ ſione, non ſolum re ipſa, ſed etiam ex propoſito præ ſumi, Crauet. in conſ. 42. n. 28. ſubdens in Minoribus ex enormiſſima læ ſione, ſine dubio argui dolum ex propoſito, cùm faciliùs decipiantur, ſequitur Alciatus in tract. præ ſump. regul. 1. præ ſump. 42. Marcus Antonius Eugenius in conſ. 28. num. 60. qui num. 48. & n. 76. in omnibus generaliter, tam Minoribus, quàm Maioribus conſtituit, ex enormiſ ſima læ ſione dolum reſultantem, dolo ex propoſito æquiparari, Sfortia Oddi in conſ. 37. num. 58. lib. 1. Ioannes Vincentius Hondedeus in conſ. 18. num. 58. lib. 1. Bonifacius Rogerius in conſ. 16. ex num. 55. & num. 112. cum ſeq. lib. 1. Inde fit, quòd Tutoris aut Curatoris authoritas, decretum Iudicis, & iuramentum operantur in dubio, ſecus quando conſtat de enormiſ ſima læ ſione; tunc enim contractus à Minore, geſti firmitatem non inducunt; ita Ripa in responſo 4. num. 15. Imol. in l. ſi quis cum aliter, in fin. ff. de verborum, obligat. & cum aliis Ioſeph. Ludouic. dicta deciſ. Peruſina 18. n. 72.

Prætereà & quarto loco conſtituo, in propoſito dubio diſtinguere nonnullos DD. inter enormem, atque enormiſ ſimam læ ſionem; vt ſcilicet propter enormiſ ſimam concedatur reſtitutio iuramento non obſtante; propter enormem verò denegetur, quæ diſtinctio apertè colligitur ex nonnullis, ex his, quos ſuperiùs adduxi, item ex relatis per Couar. in d.c. quamuis pactum, in 3. p. §. 4. num. 3. Pancirolum in conſ. 1. Antonium Gabrielem commun. concl. lib. 3. tit. de iure dotium, concluſ. 1. num. 8. & 9. & in terminis dictæ authent. ſacramenta puberum, ſic diſtinguere DD. & enormiſ ſimam læ ſionem ab enormi ſeparare, affirmat Andreas Fachineus controuerſiarum iuris, lib. 3. cap. 14. in principio, folio mihi 310. alios verò Authores, præfata diſtinctione non admiſ ſa, indiſtinctè probaſ ſe, quòd Minor quando ex contractu eſt enormiter læ ſus, vel enormiſ ſimè, reſtitui debet aduersùs contractum, etiam iuramento munitum: & ſic nullam differentiam conſtituendam inter enormem, atque enormiſ ſimam læ ſionem arbitrantur communiter; qua in ſententia firmiter inſiſtit, quamuis præfatæ diſtinctionis Doctorum mentionem non faciat, nec dixerit, ſic eos diſtinguere Caldas Pereira in d. l. ſi curatorem habens, d. verbo, Læ ſis, num. 1. col. 2. in verſic. quando igitur minor, & col. 3. in verſiculo, præ ſumitur enim dolus: quibus in locis læſionem enormem, atque enormiſ ſimam æquiparat quoad effectum prædictum, atque idem ius in vtraque conſtituit; Pedrocha etiam in conſ. 26. num. 3. qui rectè aduertit, quòd plerique ex Doctoribus loquuntur in terminis, quibus non adeſt enormiſ ſima, ſed tantùm enormis læ ſio, & in eiſdem terminis loquitur Hippol. Rimin. in conſ. 228. num. 36. & 50. lib. 2. qui cum aliis pluribus Authoribus reſoluit, deciſionem tex. in dict. authen. ſacramenta puberum, non procedere data enormi læ ſione, ſed eo caſu Minori reſtitutionem concedendam; idem etiam tuetur conſtanter Andreas Fachineus lib. 3. d.c. 14. affirmans Minorem enormiter læ ſum, iuramento non obſtante reſtitui debere, tuentur & alij quamplurimi mox referendi, quorum omnium ſententiæ libenter ego me ſubſcripſerim, inter alias, ea præcipuè excitatus ratione, quòd fundamentum præcipuum doli præ ſumpti, ſiue re ipſa (quo in enormiſſima læ ſione adducti ſunt Doctores principaliter) ſic æqualiter militer in enormi, ſicut in enormiſ ſima læ ſione, & per conſequens in vtraque procedere non debet d. authen. deciſio: quod non malè conſiderarunt Caldas Pereir. Achil. Pedroch. Hip. Rimin. & Andreas Fachin. vbi ſuprà, quatenus dixerunt expreſ ſim, quòd in enormi laeſione dolus re ipſa interuenire cenſetur, & ſic ea à iuramento videtur excepta, ſubdit Fachin. ipſe, veriſ ſimum eſ ſe, iuramenta puberum eſ ſe inuiolabiliter obſeruanda, prout in d. authent. expreſ ſum eſt, ſed non ideò in integrum reſtitutionem denegari eiſdem grauiter læ ſis, vt latiùs oſtendit ibidem, & conuenit Cagnolus, qui alios refert, & in enormi læ ſione egregiè hanc opinionem defendit contra eos, qui contrarium tenent in l. 2. num. 98. cum ſequentibus, C. de reſcindenda vendit. Sfortia Oddi in conſ. 37. num. 58. volum. 1. dicens, & multorum allegatione comprobans, quòd quando in contractu adeſt ſaltem enormis læ ſio, ibi dicitur adeſ ſe dolus præ ſumptus, ſiue re ipſa, ſicut quando adeſt læ ſio enormiſ ſima; quod etiam rectè annotauit ipſe in tractatu, de reſtitutione in integrum, part. 1. q. 15. artic. 8. n. 70. vbi dicit, quòd dolus, qui in enormiſ ſima læ ſione includitur, includitur etiam in enormi ſimplici, ſecundùm magis communem ſententiam, de qua dicit teſtari Aluar. Cagnol. & Neuiz. ibi relatos, Andreas Gaill. qui etiam in enormi idipſum profitetur pract. obſeruat. lib. 2. obſeruation. 77. num. 12. Decius in conſ. 180. num. 4. 5. & ſeq. Ripa responſ. 4. ſub tit. de donation. Matth. Gribal. in commun. opin. in verbo, læ ſio. Lauren. Rirchou. commun. opinion. centur. 3. concl. 8. & centur. 4. concluſ. 5. vbi latiſ ſimè Iaſon in conſ. 133. col. 10. lib. 4. & in eiſdem terminis enormis ſcilicet læ ſionis loquentes, & Minori aduersùs contractum iuramento vallatum reſtitutionem concedentes, plenè Cephalus in conſ. 107. ex num. 74. lib. 2. Portius Imolenſis in conſ. 101. ex num. 33. cum ſequentibus, Marcus Antonius Eugenius in conſ. 28. ex num. 49. cum ſequent. lib. 1. vbi in enormi læ ſione conſtituit idem ius, quod in enormiſ ſima, & refert Caſ ſador. in deciſion. vnica, ſub titul. de emption. & vendit. atteſtantem, quòd Rota, quæ æquitati innititur, non curat de iuramento in caſu enormis, aut enormiſ ſimæ læ ſionis, quem etiam refert, & in fortioribus terminis, nempe, quando Minor iurauit generaliter non contrauenire ratione minoris ætatis, vel alia quacunque ratione, vel cauſa, ſic defendit Simoncellus de decretis, lib. 3. tit. 8. inſpectione 18. num. 229. & 231. & 232. & 233. in fin. folio mihi 485. 486. & 487. dicens, quòd quando enormis læ ſio interuenit, Minor contrauenire poteſt iuramento, non obſtantibus clauſulis prædictis, & refert quamplurimos alios, in caſu enormis læ ſionis ſic tenentes, Hippol. Rimin. aliis in locis, vltra locum relatum ſuprà, num. 23. in conſ. 5. ex num. 118. cum ſequent. lib. 1. vbi n. 124. & 126. affirmat, in Minore non eſ ſe neceſ ſarium, quòd conſtet de læ ſione vltra dimidiam, ſed ſatis eſ ſe, quòd ſit in ſexta parte læ ſus, & in conſil. 203. n. 108. & ſeq. lib. 2. vbi alios multos Authores de communi teſtantes in enormi læ ſione adducit, & his, quæ in contrarium expendi poſ ſunt, ſatis facit, & cum Iaſone, Rolando, Natta, & nonnullis aliis, ſecurè etiam ſic defendit, & in Minore enormiter læ ſo loquitur expreſ ſim Ioannes Vincentius Hondedeus in conſ. 18. num. 58. 59. & 60. lib. 1.

Conſtituo etiam ex ſententia quorundam, quos adduxi ſuprà, maximè Ioan. Guttier. in d. authent. ſacramenta puberum, n. 95. Molinæ de Hispan. primog. lib. 2. c. 3. num. 25. Cald. Pereiræ in d. l. ſi curatorem habens, dict. verbo, læ ſis, n. 1. colum. 3. in verſic. idque adeò verum eſt. Riminaldi dict. conſilio 228. num. 50. lib. 2. Pedrochæ dict. conſil. 26. num. 3. cum aliis multis, quos ipſi præcitarunt: certum eſ ſe, in terminis d. authen. ſacramenta puberum, & cap. quamuis pactum, de pactis in 6. quòd vbi dolus ex propoſito interuenit, neceſ ſaria non eſt abſolutio aut relaxatio iuramenti ad effectum agendi, vt etiam optimè declarant Cou. & Padilla, quos Molina ipſe d.c. 2. lib. 2. recenſuit, ac cum illis Abbatem, Alex & Decium etiam retulit: cæterùm in eo dubio conſtitutos DD. an abſolutio aut relaxatio iuramenti neceſ ſaria ſit, quando Minor, vel alius eſt enormiter, aut enormiſ ſimè læſus, & ſic quando non ex propoſito, ſed re ipſa dolus contigit, contrarias quidem eoſdem protuliſ ſe ſententias; nonnulli namque præ ſupponunt, contractum ipſo iure nullum eſ ſe, ne ſcilicet iuramentum iniquitatis ac doli vinculum eſ ſe contingat: alij verò in alia ſunt ſententia, in quam ego magis inclino & ſecuriorem arbitror, videlicet, quòd in omnibus caſibus, vbi ex dolo re ipſa contingenti Minor, vel Maior contractum à ſe geſtum, ſeu renunciationem impugnare contendit, abſolutione atque relaxatione iuramenti priùs obtenta, & petita, contractum dolosè, hoc eſt enormi, aut enormiſ ſima læ ſione confectum reſcindendum eſ ſe, vt ſuperiores Authores, multos alios cumulando, ac etiam contrarium tenentes recenſendo, magis communiter obſeruarunt, & tam in enormiſ ſima, quàm in enormi læ ſione id ipſum æqualiter acceperunt, quamuis abſolutionem neceſ ſariam non eſ ſe permulti alij firmauerint, quos Burgos de Paçe in conſil. 28. num. 17. & Simoncellus de decret. lib. 3. tit. 8. inſpectione 16. num. 231. adduxerunt, & alij etiam ex his, qui mox præcitabuntur: rectius ergo relaxationem atque abſolutionem exigunt ſuperiores, & cum illis Neuizan. in conſ. 22. & in conſil. 23. n. 2. & ſeq. Marcus Antonius Eugenius in conſil. 12. n. 62. Ioſephus Ludouicus deciſione Peruſina 18. num. 67. 68. & 69. qui multos alios adducunt, Ioannes Mauricius in tractatu de reſtitut. in integ. c. 119. num. 11. & cap. 123. Bonifacius Rogerius in conſ. 16. n. 52. 53. & 54. lib. 1. & in terminis d. authent. ſacramenta puberum, eorum ſententiam ſibi magis placere, qui abſolutionem à iuramento petendam dicunt, firmauit Andreas Fachineus controuerſiarum iuris lib. 2. c. 14. in verſiculo, non me latet, folio 299. in principio, qui in terminis d. cap. quamuis pactum, idem etiam obſeruauit, & abſolutionem à iuramento petendam dixit lib. 8. c. 69. in finalibus verbis, fol. 1074. Anton Theſaurus deciſione Pedemontana 223. num. 9. & 10. & 11. & 18. vbi vide omninò, an vxor fideiubens pro marito cum iuramento, vel tanquam principalis cum eo intercedens, obligetur de iure Canonico, & poſito quòd obligetur, an illi ſuccurrendum ſit ſtante enormi læ ſione, & an enormis læ ſio dicatur tantùm, quando indemnitatem conſequi non poteſt in bonis mariti, & iunge illi Hieron. de Cæual. practic. commun. contra communes, q. 727. ex n. 1. vſque ad num. 41. qui loquitur in terminis l. 61. Tauri, & ipſius ſententiam atque reſolutionem veriſ ſimam credo, & in caſu occurrenti ſeruandam omninò, nec enim in ea lege excluditur beneficium aut remedium ex enormi aut enormiſ ſima læ ſione, mulierum fragilitati conceſ ſium, indiſtinctè potiùs earum obligatio annullatur, niſi ea concurrant, quæ ibi traduntur, iunge etiam Ioannem Guttierrez de iuram. confirm. prima parte cap. 55. & practicarum, lib. 2. quæ ſt. 28. & 29. Azeuedum in l. 9. tit 3. num. 9. lib. 5. nou. collect. reg. Ioannem Vincent. Hondedeum in conſil. 45. lib. 1. vbi plenè de materia authent. ſi qua mulier, C. ad Velleianum, & commendo Petrum de Barboſa 5. par. legis primæ ff. ſoluto matrimonio, ex num. 54. verſiculo, ſecundus caſus eſt, vſque ad n. 60. & vide etiam D. Morquech. de diuiſione bonorum, lib. 1. c. 9. num. 43.

Quinto etiam loco conſtituo, Minorem enormiſ ſimè, aut grauiter læ ſum, poſ ſe reſtitutionem petere aduersùs contractum, ſeu renunciationem, etiamſi læ ſioni huiuſmodi renunciauerit, aut iurauerit ſe illum ratione cuiuſcunque læ ſionis non impugnaturum, & conſequenter ex nulla renunciatione, quantumcunque ſpecifica, atque ampliſ ſima illa ſit, non cenſebitur excluſa ea læ ſio, quæ adeò enormis, aut enormiſ ſima fuerit: quod cum Antonio, Abbate, Decio, Ruino, Corneo, Craueta, & aliis obſeruat Burgos de Pace in conſ. 28. num. 18. & cum Caſ ſador. Abbate, Couar. Padilla, Ruino, Crauet. Grammatico, Neuizan. Cagnol. Caſtrenſ. Corneo, Bolier. & Pinel. Ludouic. Molin. de Hiſpan. primogen. lib. 2. d.c. 3. n. 19. & 20. qui dicit, quamplures tenuiſ ſe contrarium; cæterùm eos non loqui, nec intelligi debere in hac læ ſione adeò enormi, ſed in læ ſione vltra dimidiam tantùm contingenti, quæ excluſa cenſeri debet, quoties renunciatio enormiſſimæ læ ſionis ſpecificè, atque ex profeſ ſo facta ſit; enormiſ ſima verò læ ſio nuſquam excepta cenſetur in Minori, ex dictis Authoribus, & eodem Molina vbi ſuprà, num. 24. nec in Maiore, iuxta ea, quæ reſoluit ipſe eodem cap. 3. num. 18. verſiculo, quod temperandum eſt, idem etiam obſeruauit Caldas Pereira in d. l. ſi curatorem habens, dicto verbo, læ ſis num. 1. in fine, vbi refert Corneum, Rolandum, & Burſatum, & dicit talia verba renunciationis ciuiliter intelligi, & ab illis quantumcunque generalibus grauem læ ſionem excipi, Octauius Simoncellus de decretis, lib. 3. tit. 8. inſpectione 18. videndus ex num. 207. fol. 474. vſque ad finem inſpectionis, fol. 487. ibi enim pleniùs quidem cæteris omnibus loquitur, & octo caſus principales diſtinguit, vt oſtendat, an & quando Minor beneficio ætatis, vel iuris, vel aliàs generaliter renuncians excludi debeat, vel non, & tandem num. 229. fol. 484. inquit, quòd Minor. quando generaliter iurat non contrauenire ratione minoris ætatis, vel alia quacunque ratione, vel cauſa, tunc nullo pacto poteſt contrauenire, quia virtute illius clauſulæ adeò generalis, iuramentum validat contractum quacunque ratione inualidum, & in id refert, congeritque infinitos Authores, ſtatim tamen numero ſequenti, fol. 485. ſubdit in hunc modum: Limitatur vltimus iſte caſus, quando eſ ſet enormis læ ſio in ipſo contractu, quia tunc iuramentum non eſt obligatorium, & propterea poterit Minor contrauenire, etiam nulla abſolutione petita, & citat Hippol. Riminald. Anton. de Perut. Cagnolum, Cuman. Anton. de But. Pet. de Anchar. Calderinum, Iaſonem, Decium, Ripam, Socinum, Curt. iunior. Cephalum, Burſatum, & alios ſic tenentes, & demùm num. 232. fol. 486. ſic ſcriptum relinquit: Ampliatur prædicta limitatio, etiamſi Minor in ipſo contracta promiſiſ ſet, non venire contra, neque ratione enormis, neque enormiſ ſimæ læ ſionis, prout communiter fieri ſolet: nam adhuc prædicta clauſula non obſtante, poterit contrauenire, & contractum reſcindere, & refert Abbatem, Imolam, Alciatum, Socinum, Decium, Ripam. & Neuizan. ipſum probantes, Blazius Flores Diaz de Mena in additionibus ad deciſ. 66. Gamæ, in fin. folio mihi 40. qui atteſtatur hanc opinionem veriorem eſ ſe, & ira ſeruari in iudicando & conſulendo, quamuis alij Authores contradicant. Ioſephus Ludouicus deciſione Peruſina 18. num. 66. aduertens, iuramentum, & clauſulas generales nihil in propoſito operari ſtante enormiſ ſima læ ſione, & inde eſ ſe, quòd quamuis Minor iurauerit omnia in inſtrumento contenta eſ ſe vera, & renunciauerit generaliter omni legum auxilio & fauori, ac etiam læ ſioni prædictæ, contractus ob huiuſmodi læ ſionem debet reſcindi, Marcus Antonius Eugenius in conſ. 12. num. 70. lib. 1. Ratio eſt, quia tales clauſulæ, quæ huiuſmodi renunciationes continent, doloſ æ ſunt, ad faciliorémque fraudibus parandum aditum apponuntur; ac ita quemadmodum & contractus ipſi doloſi ſunt, ita & clauſulæ ipſ æ doloſ æ indicantur, vt per Decium in conſil. 80. colum. penul. per Pariſium in conſil. 91. volumine 1. Grammaticum deciſ. 66. num. 49. & deciſ. 76. num. 16. Bonifacium Rogerium in conſil. 37. num. 52. lib. 1. vbi citat multos alios, & num. 53. dicit, id rectè à Doctoribus deciſum, quia ſi principalia doloſa ſunt, & acceſ ſoria ſimiliter eiuſdem naturæ eſ ſe præ ſumuntur, l. cùm principalis, ff. de regulis iuris, regula, Acceſ ſorium, eodem titulo, lib. 6. l. non dubium, in fine, C. de legibus, idem Rogerius in conſilio 16. ex num. 58. eodem lib. 1. dicens, clauſulas prædictas, atque renunciationes generales ideò non nocere, quia qua facilitate Minor contraxit, eadem renunciauit, & non contrauenire iurauit, & refert Butrium, Caſtrenſem, Socinum, Corneum, Calcan. & alios ſic notantes, & multos alios cumulauit Simoncellus de decretis, lib. 3. titulo 8. dicta inſpectione 18. in principio, num. 135. folio 443. ac demùm Rogerius ipſe eodem loco, num. 61. & ſequentibus, optimè adnotauit, & aliorum Authorum relatione comprobauit, quòd in Minore, muliere, ac ruſtico ſemper præ ſumitur ſimplicitas & ignorantia, ſi contractus damnoſus ſit, quamuis iuramento firmatus, & num. 65. inquit, quòd mulieres, maximè Minores, ſemper contra propria commoda laborare videntur, l. 4. in vltimis verbis, C. de ſponſalibus, l. 2. §. verba, ff. ad Velleianum, atque ex his debent explicari aut reſtringi, quæ in propoſito nimis generaliter reſoluit Ioan. Guttierrez in d. authent. ſacramenta puberum, num. 88.

Sexto tandem, & vltimo loco conſtituo, ex dictis adhuc, atque ex communi Doctorum reſolutione, apertè deduci, Minorem ſimpliciter contrahentem iuramento præ ſtito, ſolùm renunciaſ ſe videri beneficio ætatis, nec per hoc excludi ab auxilio l. 2. C. de reſcindenda vendit. ſiquidem ex renunciatione, & iuramento ſimpliciter adhibito, tantùm Maior effectus eſt, ſiue pro Maiore habetur, & ſic videtur, vt dixi, iuraſ ſe non contrauenire, ratione minoris ætatis, ſecus verò ſi contractus aliquem alium defectum patiatur: ita notarunt Gloſ ſa, Bartol. Bald. Angel. Caſtrenſis, & omnes Doctores communiter in l. 2. C. de reſcindenda vendit. Gloſ ſa, Ioannes Andreas, Barbat. & alij communiter in cap. cum cauſa, de empt. & vendit. atque ex communi Doctorum ſententia rectè adnotauit Couar. in d. cap. quamuis pactum, 3. par. §. 4. num. 6. vbi eleganter explicat l. 56. titulo 5. partita 5. & cum Pinello, Padilla, Craueta, Anton. Gomez. Anton. Gabriel. & multis aliis, Ioannes Guttierrez in d. authen. ſacramenta puberum, num. 86. & de iuramento confirmatorio, prima part. cap. 26. Menochius in conſilio 29. n. 39. & 40. & in conſil. 84. num. 46. lib. 1. Chaſ ſan. in conſil. 7. num. 26. Marcus Antonius Eugenius in conſil. 28. ex num. 55. vſque ad num. 59. lib. 1. & hæc eſt communis, magis communis, verior, & æquior opinio ſecundùm Simoncellum de decretis, lib. 3. titul. 8. inſpection. 18. num. 215. folio 477. & 478. vbi reſpondet fundamento præcipuo Authorum quorundam, qui contrarium dicebant; idcircò ſiue renunciatio aut iuramentum fiat formâ prædictâ, ſiue generaliter fuerit iuratum, aliqua ratione, vel cauſa non contrauenire contractui, adhuc per iuramentum dumtaxat cenſetur ſublatum impedimentum minoris ætatis, non verò aliud impedimentum annullatiuum quodcunque; imò quamuis ſit renunciatum beneficio d. l. 2. C. de reſcindenda vendit. non dicetur excluſum remedium enormis, vel enormiſ ſimæ læ ſionis, ſed tantùm cenſebitur cogitatum de ætate, aut de aliis beneficiis expreſ ſis, non verò de enormi læ ſione, nec de alio impedimento annullatiuo; quod cum aliis multis optimè obſeruauit Hippol. Riminald. in conſilio 5. num. 113. cum ſequentibus, lib. 1. & ſequitur Simoncellus vbi ſuprà num. 218. fol. 479. & citatis quamplurimis Additionator Gamæ ad deciſ. 66. n. 3. folio mihi 40.

Inde fit, quòd quamuis apud Legiſtas & Canoniſtas crebrior viſa ſit ſententia, iuramentum excludere Maiorem à beneficio dictæ l. 2. C. de reſcindenda venditione, ſecundùm Gloſ ſam, Bartolum, Salicetum, & omnes ibi, Imolam, Caſtrenſem, Alexandrum, Crauetam, Caccialupum, Socinum, Curt. Capram, Corneum, Caualcanum, Cagnolum, & alios plures, cum quibus Couar. in dict. cap. quamuis pactum 3. par. §. 4. n. 4. Cacheranum deciſ. 41. n. 8. Ioannem Guttierrez de iuramento confirmatorio, prima parte, cap. 26. n. 4. tamen ſtante enormiſ ſima læſione id non procedit; propter illam namque remedium huiuſmodi competere debet non obſtante iuramento, aut clauſulis, ſiue renunciationibus quibuſcunque, à quibus omnibus, & renunciatione d. l. 2. etiam in Maiore, enormiſ ſima læ ſio cenſetur ſemper excepta, ſicuti poſt infinitos alios Authores annotarunt Capra, in ſuis regulis, cap. 87. num. 126. & ſeq. Couar. vbi ſupra, num. 3. & 5. Cacheranus dicta deciſ. 41. num. 1. & num. 4. & ſeq. Ioannes Gutti dict. cap. 26. num. 8. Marcus Antonius Eugenius in conſ. 12. ſuprà citato, num. 73. & in effectu aſ ſentit Molina de Hisp. primog. lib. 2. cap. 3. num. 18. Et hactenus de materia textus in d. authent. ſacramenta puberum, & de his, quæ pertinent ad illam.

Nunc verò ſubſequenter agendum eſt de materia tex. in d. cap. quamuis pactum, de pactis in 6. & pro vera explicatione eorum, quæ ad Inſtitutum meum attinent, aliis quamplurimis conſultò prætermiſ ſis, antequam deueniam ad quæ ſtionem principalem, verum illius tex. diſpoſitio, data enormi vel enormiſ ſima læ ſione procedat, monendum Lectorem duxi, hoc loco, ſiue hîc dicendis, circa eiuſdem capitis deciſionem, addenda eſ ſe, aut æqualiter intelligenda ea, quæ ſuperius diximus ex num. 7. vſque ad num. 12. ſimiliter & dicta ex num. 13. vſque ad num. 16. quatenus explicare curauimus ex propoſito, quæ diceretur enormis, aut enormiſ ſima læ ſio; ibi namque permultos Authores citauimus, quorum plures in terminis dicti cap. quamuis pactum, loquuntur; alij verò in terminis, atque ſpecie d. authent. ſacramenta puberum: ea etiam, quæ in Minore ibi obſeruata fuere ex num. 16. vſque ad num. 34. æqualiter etiam obſeruanda in Minore, quoties in terminis dicti cap. quamuis pactum verſamur, ac denique circa Maiores, & Minores vera eſ ſe & tenenda in ſpecie d.c. quamuis pactum, quæ circa abſolutionem aut relaxationem iuramenti annotaui ſuperius, n. 26. Prætereà & monendum Lectorem duxi, pro dilucida præfati dubij explicatione, atque reſolutione neceſ ſarium eſ ſe præmittere, ſiue conſtituere anteà nonnulla, quæ verè prætermitti non poſ ſunt, vt Doctorum hucuſque ſcribentium placita, & reſolutiones diligentiùs declarem.

Et in primis conſtituo, quòd Minor renuncians cum iuramento hæreditati paternæ, vel maternæ acquiſitæ, vel acquirendæ, non poteſt contra pactum venire, nec etiam abſolutionem obtinere, vt agat contra renunciationem ratione minoris ætatis, quia vt dixi ſuprà in initio huius capitis, per iuramentum Maior efficitur: ſic probatur in dicto cap. quamuis pactum, de pact. in 6. vt rectè aduertit Couar. in relectione illius textus, 3. par. § 4. num. 6. in verſic. 5. concluſio, & ibidem, §. 1. num. 3. Ioannes Guttierrez in verbo, à filia, num. 1. dicens, quòd deciſio illius capitis procedit, etiamſi filia ſit minor vigintiquinque annis, maior tamen duodecim; quòd ipſum, & alij quamplures ſequuntur, & materiam illius cap. latiſ ſimè declarant Antonius Gomez. in l. 22. Tauri, ex num. 6. cum ſeq. Tellus Fernandez in l. 6. Tauri, num. 39. cum multis ſequent. Menchaca de ſucceſ ſionum creatione, lib. 2. § 18. per totum, vbi vide omninò, & quæ ſtionum vſufrequentium, lib. 3. cap. 43. & cap. 44. & 45. Molina de Hispan. primog. lib. 2. cap. 3. Burgos de Paz in conſ. 5. per totum. Gaſpar Baëtius de non meliorand. dotis rat. filiab. cap. 10. ex n. 102. cum multis ſequentibus, & multos alios congerit Petrus Cenedo in collectanea decima, ad librum ſextum Decretalium. Paulus Pariſius in conſ. 26. lib. 3. qui optimè loquitur in materia dicti cap. quamuis pactum. Hippol. Riminaldus in conſ. 228. lib. 2. Marcus Antonius Eugenius in conſil. 28. per totum, lib. 1. & in conſ. 12. ex num. 62. eodem Libro. Seraphinus de priuilegiis iuramenti priuilegio 21. per totum. Sylueſter Aldobrandinus in conſil. 26. per totum, & in conſilio 75. volumine 1. Menochius in conſil. 6. lib. 1. Michaël Graſ ſus recept. iur. ſentent. §. ſucceſ ſio ab inteſtato, quæ ſt. 10. & ſequentibus, & §. inſtitutio, quæ ſt. 11. & §. legitima, quæ ſt. 3. num. 13. Ioannes Vincentius Hondedeus in conſil. 29. ex num. 5. & num. 70. cum multis ſequentibus, lib. 1. Hieronymus de Cæuallos practicar. commun. contra commun. quæ ſt. 115. & 116. infinitos alios ſciens, conſultóque prætermitto, quoniam à ſuperioribus præcitantur.

Deinde & ſecundò conſtituo, ex enormiſ ſima læſione dolum præ ſumi, quod numeris præcedentibus latè explicatum, & ſ æpe repetitum fuit, & conſequenter in eo verificari deciſionem text. in dict. cap. quamuis pactum, dum vult, quòd renunciatio etiam iurata, interueniente dolo non ſubſiſtat; quia quamuis loquatur de dolo generaliter, non debet reſtringi ad dolum ex propoſito magis, quàm ad dolum re ipſa, qui ex enormiſ ſima læ ſione cauſatur: & quamuis præ ſumptus, verè tamen dolus eſt, ſiue proprio dolo comparatur, qui ex enormiſ ſima læ ſione reſultat; ita ex communi omnium intellectu ad tex. in dicto cap. quamuis pactum, poſt Caſtrenſem, Aretinum, Socinum, & Decium teſtantur Pariſ. dicto conſ. 26. num. 73. lib. 3. Marcus Anton. Eugenius in conſ. 28. n. 49. & 50. lib. 1. Sylueſter Aldobrandinus in conſ. 26. num. 110. & in conſil. 75. n. 8. & n. 9. & 10. lib. 1. Hippol. Riminaldus in conſ. 228. n. 47. lib. 2. dicens ita tenere communiter Doctores, & multos referens Antonius Galeatius Maluaſ ſia in conſil. 126. ex num. 26. cum ſequentibus, lib. 1. Cephalus in conſil. 34. num. 24. & in conſilio 142. num. 29. lib. 1. quo loco, num. 30. inde infert, quòd ſicut dolus verus remitti non poteſt in ſpecie dicti cap. quamuis pactum, pariter nec dolus præ ſumptus; & conſequenter, quòd enormiſ ſimæ læ ſioni, etiam cum iuramento validè renunciari non poteſt, & latiùs proſequitut Maluaſ ſia dicto conſilio 126. ex num. 28. in conſ. 65. ex num. 29. cum ſequentibus, eodem libro. Vincentius de Franchis deciſione 119. num. 6. Ioſephus Ludouic. deciſ. 18. num. 64. Hieronymus de Cæuallos commun. contra communes, quæ ſt. 115. n. 4. optimè Bonifacius Rogerius, atque in terminis dicti cap. quamuis pactum, in conſil. 16. ex num. 52. vſque ad num. 58. & num. 86. & num. 112. cum ſeq. lib. 1. vbi plenè proſequitur, & rationes concludentes ſuperioris reſolutionis communis aſ ſignat; vnde & neceſ ſario ad limitationem, aut generalem declarationem eorum, quæ dicentur infrà, obſeruandum erit, quòd vbicumque ex renunciatione facta patri, matri, vel fratri dici poſ ſit, renunciantem circumuentum, ſaltem dolo præ ſumpto, & re ipſa, aut alio modo quocumque adhibito, tunc quidem renunciatio non producet effectum, nec ſubſiſtere poterit: quod Aſ ſumptum probatur ex communi vtriuſque iuris Interpretum ſententia, tam in dicto cap. quamuis pactum, quàm in d. authent. ſacramenta puberum, & in ſpecie, poſt Abbatem, Socinum, Curtium iuniorem, Neuiz, Ripam, Felinum, Decium, Cephalum, Fab. Syluanum. Alex. Grammaticum, Rolandum, Pariſium, & alios annotauit Sfortia Oddi in conſil. 37. num. 57. lib. 1. & vltra eum Hippol. Riminald. in conſ. 228. num. 49. lib. 2. qui ex aliis rectè, & generaliter conſtituit, quòd vbi lex dolum præ ſumit, iuramentum renuncianti non obeſt; id ergo, vt dixi abſolutè erit intelligendum in omnibus caſibus, qui infrà, numeris ſequentibus diſtinguentur; & ſiue delatæ iam, ſiue deferendæ hæreditati, aut in fauorem vnius, vel alterius renunciado fiat: quod tamen diſcreti, bonique Iudicis arbitrio relinquere, ſecurius erit; is enim iuxta facti occurrentis, & perſonarum qualitates, & circumſtantias, meliùs diiudicare poterit, an dolus præ ſumi debeat, vel non, ſiue an dolus præ ſumptus ſufficiens ſit ad renunciationem inualidandam, an etiam læ ſio valdè enormis, aut enormiſ ſima ſit, vel non; quod pariter etiam ſecundùm eius arbitrium debebit ſemper diffiniri, atque diiudicari, vt in terminis d. authent. ſacramenta puberum, obſeruaui ſupra, hoc eodem cap. num. 13. & 14. & in terminis dicti cap. quamuis pactum, poſtquam aliorum ſententias retulit, qui enormiſ ſimam læ ſionem diuerſimodè acceperunt, ſic obſeruauit, & plures alios in id retulit Marcus Anton. Eugen. in conſil. 28. num. 39. 40. & 41. lib. 1. & eſ ſe magis receptam ſententiam dixit Rolandus in conſilio 7. num. 56. volumine 3. Molinam, & alios retuli ſupra d. num. 13. & 14. & vltra relatos ibi, idipſum tenuit Ioannes Guttierrez, in dict. cap. quamuis pactum, verbo, Si tamen iuramento, n. 2. vbi poſtquam retulit Anton. Gabriel. & Grati reſolutionem, quòd tunc læ ſio dicatur nimis exceſ ſiua, quando eſt vltra triplum, vel quadruplum iuſti pretij, inquit ſe verius credere vt hoc relinquatur arbitrio Iudicis.

Denique obſeruandum erit, dicta hactenus ex num. 39. cum ſeq. notanda eſ ſe ad reſolutionem eorum, quæ mox agentur ex num. 50. cum ſequentibus; nam ſi verum eſt, deciſionem text. in d. cap. quamuis pactum, ſic procedere in dolo præ ſumpto, ſicut in dolo vero, ex enormiſ ſima autem læ ſione dolum præ ſumi; conſequens erit, vt ex dictis ſuperiùs, eorum, quæ inquiruntur ex dicto num. 50. reſolutio poſ ſit deduci: id tamen commodius viſum fuit reſeruare ibi, & anteà nonnulla alia prænotare.

Prætereà ergo & tertio loco conſtitui, in hac materia renunciationis factæ tempus ſemper, & perpetuò conſiderandum, cùm de læ ſione in huiuſmodi renunciationibus agitur, etiamſi ex poſt facto facultates patris excreuerint, nec renunciantem ex eo ſe læ ſum contendere poſ ſe; nam ſicut bonis diminutis, non diminuitur, nec reſtituitur id, quod ex cauſa renunciationis ſemel acceptum fuit, ita ſuper creſcentibus parentum facultatibus, augendum non erit: quod eſ ſe ſine dubio per text. in dict. c. quamuis pactum, firmauit ibidem Ioannes Guttierrez in verbo, A filia, num. 11. & retulit Couar. Tellum Fernandez, & Villalobos, & cum Alex. Decio, Pariſio, Boërio, Menchaca, & Tello Fernandez, ipſummet obſeruauit Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 2. cap. 3. num. 29. vbi etiam citauit Couar. ſed non in loco relato per Guttierrez, ſed in alio diuerſo, hoc eſt in dicto cap. quamuis pactum, 3. parte, §. 4. num. 7. ad finem, vbi Couar. dixit ex ſententia aliorum Authorum, ſemper in propoſito caſu conſiderandum, an filia, quæ hæreditati paternæ futuræ renunciauit, dotem acceperit iuſtam eo tempore inſpecto, quo dos ei data & conſtituta fuerit à parente, & computatis illis bonis, quæ eo tempore pater habebat, non his, quæ vel habuit poſt, vel habere potuit: & reddit rationem, quia tunc dotis datio non eſt ad rationem Legitimæ conſideranda; quo caſu foret conſtituenda iuxta quantitatem bonorum, quæ pater habebat mortis tempore, ſed eſt dos conſtituenda iuxta officium paternum, & ſic ſecundum bona, quæ tempore nuptiarum, & conſtitutionis dotis pater habuit, & in id refert Decium, Alexandrum, Georg. Nattam, & Pariſium, & in effectu aſ ſentit Molina dicto cap. 3. num. 28. conuenitque Aldobrandini reſolutio in conſil. 26. num. 114. lib. 1. vbi aliis multis Authoribus relatis obſeruauit, quod læ ſio in filia, quæ renunciauit hæreditati paternæ cum iuramento, non debet conſiderari, habito reſpectu ad Legitimam ſed ad congruitatem dotis, & anteà num. 109. dixerat, quòd filia renuncians Legitimæ, non poteſt petere dotem, nec ſupplementum dotis, habito reſpectu ad Legitimam, quia ſic Legitimam, cui renunciauit, peteret, cùm dos loco Legitimæ ſuccedat, & n. 102. in eodem conſilio 26. cum aliis multis Authoribus annotauit, quòd filia, quæ renunciauit ſucceſ ſioni paternæ, non dotata, vel incongruè dotata, poteſt petere vſque ad congruentiam ſupplementum, & vide omninò dicta infra, num. 65. atque eundem Aldobrandinum in eodem conſilio 26. ex num. 103. vbi poſt Decium in conſ. 26. colum. 1. & in conſilio 180. columna prima, & in conſilio 276. column. 1. verſiculo, ſed tamen his, Paulum Pariſium in conſil. 26. num. 88. & 89. lib. 3. à quo in effectu omnia ferè tranſcribit, quæ illo loco annotauit; rectè aduertit Aldobrandinus ipſe, quòd dos congrua in terminis noſtris ſolet dupliciter conſiderari: vno modo dicitur congrua inſpecto tempore matrimonij, vel carnalis, vel ſpiritualis, & in ea conſiderantur facultates patris tempore conſtitutionis, non mortis, numerus filiorum, qualitas mariti, ſeu Monaſterij, & mos regionis: & conſequenter non attenditur, quòd fuiſ ſent bona patris poſtmodùm augmentata, ex quo poterant decreſcere, & filia poterat præmori patri, ſed tempus renunciationis tantùm inſpicitur, vt ſuprà diximus, ac etiam conſideratur dumtaxat, ſi filia ſit nupta condigno, & habuit dotem ſecundùm loci conſuetudinem, aut perſonarum qualitatem, vel ſi poſita fuit in Monaſterio condigno qualitati, & nobilitati ſuæ, & data ſit loco eleemoſynæ tanta dos, quanta dari ſolet ſecundum morem Religionis ab aliis ſimilibus filiabus; his enim duobus concurrentibus non poteſt allegari incongruitas dotis, vt idem Aldobrandinus probauit dicto num. 103. vſque ad num. 107. & cum Caſtrenſi, Alexandro, Curtio ſenior. Corneo, Craueta, Pariſio, Moderno Pariſ. & Alberto Bruno, eleganter Molina de Hiſpanor. primog. lib. 2. dicto c. 3. num. 27. & 28. firmans non poſ ſe dici filiam enormiter læ ſam, quæ ſponte Monaſterium ingredi volens dote competenti ad Religionis ingreſ ſum obtenta, paternæ, ac maternæ hæreditati renunciauerit; cùm enim ipſa Religionem profiteri velit, nullóque alio, quàm dote competenti indigeat; ſi dos competens eidem ſecundùm eiuſdem, ac Monaſterij qualitatem, ac conſuetudinem aſ ſignata fuerit, in nullo læ ſa dici poterit, quamuis parentum bonis conſideratis, enormiter læ ſa videatur; idque (aduertit ipſe Author) pari ratione dicendum in filia, quæ dote competenti accepta iuxta eius, ac patrimonij qualitatem, & quantitatem, hæreditati parentum renunciauerit, vt ex ea pater ipſe, in perſonam filij maioris natu Primogenium inſtitueret, ac etiam in filiis aſ ſignatis ſibi competentibus alimentis renunciantibus dicendum fore, niſi ex maximo exceſ ſu dolus argueretur; quod colligi dicit ex Authoribus anteà relatis, quibus iunge Aldobrandinum dicto conſilio 16. num. 36. 38. 39. & 40. & 47. Demùm inquit Molina, ſe veram exiſtimare concluſionem, & doctrinam prædictam, dummodò ad id rectè qualitas perſonarum, atque actus, & cauſ æ, ex qua renunciado fit, quantitáſque patrimonij conſideretur, ſicque etiam veram exiſtimaſ ſe Menchacam de ſucceſ ſionum creatione, lib. 2. §. 18. num. 129. quamuis de ea dubitet Couarru. in dicto cap. quamuis pactum, par. 3. §. 4. num. 6. verſiculo, Septima concluſio, qui adductus eſt ex communi opinione, quòd ſcilicet filia poſ ſit ex enormiſ ſima læ ſione renunciationem etiam iuratam infringere, cui tamen ipſemet Molina, & verè reſpondet & eruditè; & quidem terminos hos eleganter diſtinguit, quos alij inuoluunt, & confundunt, & in propoſito æquiuocè loquuntur: dicit ergo veriſ ſimam eſ ſe communem ſententiam, quòd renunciatio etiam iurata ex enormiſ ſima læ ſione poſ ſit infringi; cæterùm filios, vel filias dotem, aut alimenta competenda accipientes, parentúmque hæreditati, vt ex ea primogenium inſtituatur, renunciantes, non poſ ſe ſe enormiter læſos appellare, cùm id in eorum, totiúſque familiæ, reipublicæque vtilitatem conuertatur: & hactenus Molina, cuius reſolutionem ideò hoc loco inſerendam, neceſ ſariò putaui, quòd ſic intelligi atque explicari debeant omnia, quæ in hac materia infrà dicentur: fatemur ergo indiſtinctè, ex enormiſ ſima læ ſione renunciationes etiam iuratas infringi; negamus tamen, enormiſ ſimam læ ſionem reſpectu hæreditatis aut patrimonij renunciati metiendam, aut inſpiciendam eſ ſe dumtaxat, ſed & alia aduertenda, atque præ oculis habenda in propoſito conſtituimus, ex quibus enormiſ ſimæ, læ ſionis caſus vitari poterit, hoc eſt, ſi caſus erectionis atque inſtitutionis Maioratus interueniat) quem Molina conſiderauit) aliáve iuſta cauſa accedat, quæ iudicantis Religioni debebit relinqui, aut ſaltem, quando aliud non interueniat, ſi inſpecto tempore matrimonij, vel carnalis, vel ſpiritualis, & cæteris, quæ in initio huius numeri inſpicienda eſ ſe notauimus, obſeruatis, congrua dos aſ ſignata fuerit; congruitas namque illa, actúſve, aut cauſ æ qualitas, enormiſ ſimæ læ ſionis rationem ſic excludet, vt nuſquam renunciationes ſic factas infringi ex ſola conſideratione hæreditatis, aut patrimonij renunciati contingat, niſi ex aliis dolus argueretur: quod ex Pariſio, Aldobrandino, & aliis, quos paulò antè citauimus, apertiſ ſimè comprehenditur, & multùm notari debet; alij namque quamplurimi, vt vidiſti ſuprà, ex num. 12. atque ex num. 17. ac num. 40. & videbis ſtatim ex num. 50. indiſtinctè tradiderunt ex læ ſione enormiſ ſima reſcindi renunciationem iuratam, nec ad prædicta aduertunt, vt etiam non aduertit Ioannes Guttierrez, ſed ſic indiſtinctè reſoluit, in dicto cap. quamuis pactum, verbo, Si tamen iuramento, num. 2. Et hactenus de primo modo, quo dos ſolet conſiderari, vt congrua dicatur; de his autem omnibus nunc conſideratis, latiùs agetur infrà, maximè ex n. 86.

Alio denique, & ſecundo modo, vt ipſe Aldobrandinus dicto conſil. 26. ex n. 107. vſque ad n. 110. ſubdit, dos dicitur congrua, ſiue congruitas conſiderari poteſt, ſcilicet, habita conſideratione ad legitimam, & tunc attenditur tempus mortis, ſic vt non poſ ſit eſ ſe dos minus legitimâ, quæ deberet conſiderari iuxta valorem bonorum ſecundùm tempus mortis: & ſi iſto etiam modo conſideretur congruitas, ſiue incongruitas dotis, adhuc filia, quæ renunciauit, nihil petere poterit pro ſupplemento dotis receptæ, aut legitimæ, quia ex quo renunciatum eſt Legitimæ, & doti commenſurandæ ad rationem Legitimæ renunciatum cenſetur, tanquam ſubrogatæ loco Legitimæ, cui renunciatur, & renunciari poteſt, vt cum aliis Authoribus, & poſt Pariſium ſic in ſpecie, atque expreſ ſim dicentem, obſeruauit idem Aldobrandinus in propoſito videndus omninò, qui tamen, ac etiam Couar. & Molina in locis relatis ſupra, num. 47. Caſtrenfis denique, Decius, Alexan. Georg. Nat. Pariſius, Corneus, Crauet. & alij, quos Molina recenſuit, loquuntur in renunciatione hæreditatis paternæ, au maternæ nondum delatæ, ſed in futurum deferendæ, in qua, aut reſpectu iuris nondùm quæ ſiti, ſed quærendi, ſic rectè congruitatem dotis accipiunt, quamuis parentum bonis conſideratis, enormiter fuiſ ſe læ ſam filiam renunciantem appareat, vt ſuprà diximus, & Molina inquit vbi ſuprà, dicto num. 27. Si verò renunciatio fieret delatæ iam hæreditatis, & iuris quæſiti, non ita de facili congruitas præfata dotis induceretur ab ipſis, iuxta ea, quæ infrà dicentur, quod eſt notandum, ne in iſtis terminis decipiamur, aut Authores prædictos extra terminos, in quibus loquuntur, accipiamus, quamuis ſemper, ac indiſtincte verum ſit, læ ſam non poſ ſe dici filiam, quæ ad carnale, vel ſpirituale matrimonium congruam dotem acceperit, iuxta rationem numeris præcedentibus intellectam, illam accipiendo, quamuis habita conſideratione omnium bonorum parentis, enormis læ ſio dici poſ ſet, ex ſuperioribus Authoribus, & rationibus Pariſij in loco ſupra commemorato, & vide omninò infra, ex num. 65. cum ſequen. & n. 83.

Quarto deinde loco, & principaliter conſtituo, dubium eſ ſe, an deciſio text. in d.c. quamuis pactum, de pactis in 6. habeat locum data enormi læ ſione dumtaxat, non enormiſ ſima? Pro cuius dubij exacta, atque perfecta explicatione, neceſ ſe erit in memoriam reuocare ea, quæ ſupra, ex num. 39. vſque ad num. 43. diximus, quatenus obſeruauimus, deciſionem Pontificiam d.c. quamuis pactum, ſic obtinere in dolo præ ſumpto, ſicut in dolo vero, & inde animaduertere, quòd quamuis Authores omnes ibidem à me relati, vnanimiter dixerint, renunciationem etiam iuratam propter enormiſ ſimam læ ſionem reſcindi, & id ipſum quamplures alij tenuerint, qui mox referentur; alij tamen contradixerunt, idcircò in enormi tantùm læ ſione difficilius id redditur; nam ſi in enormiſ ſima etiam læ ſione, inter Doctores altercatio fuit & contrarietas, illámque indiſtinctè dicunt nocere iuranti, fortius videtur, quòd enormis abſolutè debeat nocere. Cæterùm rem hanc magis ſpecificè tractando, quòd renunciatio etiam iurata, ſi enormiſ ſimam læ ſionem contineat, iuranti non noceat, nec ſibi vendicet locum deciſio tex. in dicto cap. quamuis pactum, ſaltem petita abſolutione à iuramento, tenuerunt quamplures Authores, quos in vnum congeſ ſi ſupra, num. 40. & ſeq. qui & infinitos alios commemorarunt, ac etiam Pet. de Anchar. Abbas, Calderinus, Felinus, Federicus de Senis, Caſtrenſis, Aretinus, Barbat. Ripa, Decius, Soc. Corneus, Anton. de Butrio, Alex. Curtius iunior, Calcan. Gualdenſ. Guid. Pap. Gozadinus, Pariſius, Craueta, & Grammaticus, quos retulit, & hanc opinionem videri magis communem dixit, ac eam pluribus modis ampliauit, & limitauit Anton. Gab. commun. concluſ. lib. 3. tit. de iure dotium, concluſ. 1. n. 8. & ſequentibus, Ruinus, Cagnolus, Albanus, Alexand. Decius, & alij, cum quibus Ioannes Cephalus in conſil. 34. num. 20. & in conſil. 62. num. 14. & in conſilio 137. num. 53. & in conſil. 142. num. 25. & n. 47. lib. 1. & in conſilio 208. num. 5. lib. 2. Couar. in dicto cap. quamuis pactum, 3. parte, §. 4. num. 6. & ibidem Ioannes Guttierrez in verbo, Si tamen iuramento, n. 2. Molina de Hispan. primog. lib. 2. cap. 3. n. 28. in verſiculo, verumtamen ego, vbi veram opinionem dicit, Portius Imol. concluſ. lib. 4. concluſ. 32. Burſatus in conſilio 75. ſub num. 5. lib. 1. concludens hanc opinionem æquiorem, veriorem, & magis communem, Marcus Antonius Eugenius, qui multos ſic tenentes refert, & tuetur conſtanter in conſilio 12. ex n. 62. vſque ad num. 76. & in conſil. 28. ex num. 42. vſque ad num. 54. lib. 1. Sylueſter Aldobrandinus in conſil. 75. ex num. 5. vſque ad num. 16. lib. 1. Antonius Galeat. Maluaſ ſia in conſil. 65. ex num. 24. & in conſil. 126. ex num. 24. vſque ad num. 40. lib. 1. Hippol. Rimin. Bonifacium Rogerium, Vincentium de Franchis, Ioſephum Ludouicum, & Hieronym. de Cæuallos retuli ſuprà, n. 41.

Ij autem omnes, & alij quamplures, qui ab eiſdem præcitantur, ducuntur & iuribus & rationibus, ac primùm ex textu in l. ſi ſuperſtite, C. de dolo, vbi immodica læ ſio ſic in conſideratione habetur, vt propter illam in factum actio tribuatur; dicitur namque, Sanè ſi immodicè læ ſa es, non de dolo propter paternam verecundiam, ſed in factum actio tibi tribuenda eſt. Deinde per textum in l. maioribus, C. communia vtriuſque iudicij, vbi quod inæqualiter factum fuerit, reformandum fore Imperator promittit, ac denique ex ratione tex. in l. 2. C. de reſcindenda vendit. ratione etiam, quia propter enormiſ ſimam læſionem illatam, perinde res iudicatur, ac ſi dolus interueniſ ſet, l. ſi quis cùm aliter, ff. de verborum obligat. dolus autem ſi interueniſ ſet, certum eſt quòd contractus aut renunciatio reſcinderetur, per text. in l. & eleganter, ff. de dolo, l. qui cum tutoribus, §. qui per fallaciam, ff. de tranſactionibus, l. vltim. C. mandati. Denique, quia, vt dictum fuit ſupra num. 39. & 40. quamuis textus in dict. cap. quamuis pactum, loquatur de dolo generaliter, ſiue ab eius regula excipiat pactionem iuratam dolo aduerſarij, non debet reſtringi ad dolum ex propoſito tantùm, ſed etiam intelligi in dolo reipſa contingente ratione enormiſſimæ læ ſionis; ille namque proprio, & vero dolo comparatur, vt ibidem probaui; vnde cùm talis læ ſio doli præ ſumptionem inducat, nec veriſimile ſit paciſcentem tantæ læ ſioni conſentire voluiſ ſe, iuramentum nihil operari debebit, quoniam illud non debet eſ ſe vinculum iniquitatis, ſed tres comites habere, veritatem ſcilicet, iudicium, & iuſtitiam, cap. inter cætera, 22. quæ ſt. 4. cap. quanto, de iureiurando, c. animaduertendum, 22. quæ ſt. 2. vt in noſtris terminis poſt multos alios ſic probarunt Antonius Galeatius Maluaſ ſia, Ioannes Cephalus, Sylueſter Aldobrandinus, Marcus Antonius Eugenius, & alij ſupra, hoc eodem numero à me relati, qui etiam ſubdunt, læ ſioni enormiſ ſimæ, nec cum iuramento validè renunciari poſ ſe, imò ipſius ratione contractui contraueniri poſ ſe, etiam quòd illi expreſsè ſic renunciatum fuerit, & nullam cautelam verborum dari poſ ſe, quâ reſciſ ſionis remedium tollatur, vt anteà probaui num. 41. vbi multos retuli, & in terminis dicti cap. quamuis pactum, cum Abbate, Imola, Alciato, Socino, Nonio, Cagnolo, Alex. Craueta, Ruino, & multis aliis adnotarunt Cephalus in conſilio 142. n. 30. lib. 1. Antonius Galeatius Maluaſ ſia in conſil. 65. ex n. 29. cum ſeq. & in conſilio 126. ex num. 28. lib. 1. Marcus Antonius Eugenius in conſil. 12. num. 70. & in consil. 28. num. 52. lib. 1. plenè Ioannes Guttierrez in d. authent. ſacramenta puberum, ex num. 97. vſque ad num. 103. qui licèt loquatur in terminis illius Authenticæ; æqualiter tamen accipi debet in terminis dicti cap. quamuis pactum, & ſic ipſe in repetitione eiuſdem cap. verbo, Si tamen iuramento, num. 2. ſe remittit in propoſito ad ea, quæ ſcripſit in d. authent. ſacramenta puberum, dicto. num. 97. cum ſeq. vbi rectiùs id intelligit & declarat, quàm intellexerat ibidem, num. 88. quo in loco ab eo dicta nimis generalia fuiſ ſe, aut reſtringi, vel explicari debere iuxta ea, quæ à me explicata fuere, aduertebam ſuprà, n. 33. Et hactenus de prima, atque communiori opinione in propoſito dubio.

E contra tamen, quòd renunciatio iurata, etiamſi enormiſ ſimam læ ſionem contineat, iuranti noceat, nec vllo pacto poſ ſit illi contraueniri, renuerunt & alij quamplures Authores, Archidiaconus, inquam, Ioannes Andreas, Imola, Baldus, Angelus, Alexander, Caſtrenſis, Romanus, Iaſon, Corneus, Ioan. Anton. Alex. Anton. de But. Socinus ſenior, Crotus, Aretinus, Curtius ſenior, Georg, Nat. Bertrandus, Gozadinus, & Grammaticus, quos in id congeſ ſit Antonius Gabriel commun. concluſ. lib. 3. titulo de iure dotium, concluſione prima, num. 5. Burgos de Paz in conſilio 5. numer. 7. Achilles Pedrocha in conſil. 35. num. 104. & 105. & horum numero recenſeri etiam poſ ſunt Pancirolus in conſilio 35. num. 15. & in conſilio 62. num. 21. Berous in conſil. 51. num. 1. verſiculo, & quamuis hic, & num. 9. lib. 1. VVeſembec. in conſilio 22. num. 47. Capicius deciſ. 159. n. 13. cum aliis, quos pro hac parte adduxit Carolus Antonius Puteus in conſilio vnico, ex num. 53. vſque ad n. 56. quod habetur poſt conſilia Sfortiæ lib. 1.

Ij omnes mouentur dumtaxat ex Pontificia deciſione text. in dicto cap. quamuis pactum, de pactis, lib. 6. qui indiſtinctè dicit, quòd iuramentum omninò obſeruari debet, & dum excipit, ſi non vi, nec dolo præ ſtitum fuerit, non poteſt accipi in dolo re ipſa, ſed intelligi debet tantùm reſpectu doli ex propoſito, vt huius opinionis ſequaces inducere, atque accipere illum textum, conſtat ex dictis per Marcum Anton. Eugen. in conſilio 28. num. 20. & 21. lib. 1.

Tamen textus ipſe vitari poteſt facillimè, & verè quidem, inducendo, atque accipiendo eum, provt communiter inducere, atque accipere Doctores, qui primam opinionem tuentur, diximus ſupra, num. 53. ante finem, in verſiculo, Denique quia vt dictum fuit ſuprà; & ſic nullo modo vrgere poterit in contrarium, quippe cùm negari non poſ ſit, quin Romanus Pontiſex ibi, à regula generali expreſ ſim excipiat pactionem iuratam dolo aduerſarij, vt conſtat ex illis verbis: Si tamen iuramento non vi, nec dolo præ ſtito. Quare ergo accipiendus non eſt in dolo re ipſa ex enormiſ ſima læ ſione contingente, ſicut in dolo ex propoſito, cùm vterque dolus ſit, & verba præfata ſic generaliter prolata, omnem dolum aut machinationem includant, & ab intentione Romani Pontificis valdè alienum ſit, dolum quempiam excludere, aut vim aliquam iuramento præbere, quod quacunque ex parte aliquam iniquitatem continere poſ ſit; vnde apparet ſecundam hanc opinionem, nec iure aliquo, nec ratione vrgenti fulciri, textum potius pro ea adductum, in contrarium retorqueri, & verba eiuſdem ponderata ſuperiùs, primam opinionem clarè confirmare videri.

Quocirca in præfato dubio, alij diſtinguendum exiſtimarunt inter enormem, atque enormiſ ſimam læ ſionem, vt ſcilicet renunciatio iurata, ſaltem petita prius abſolutione à iuramento, iuranti non noceat, ſi enormiſ ſimam læ ſionem contineat; ſecus verò ſi enormis tantùm læ ſio ſit: quo modo expreſsè diſtinguit Corneus in conſil. 166. volum. 1. ad quem, ex omnibus, quos hucuſque prælegerim aduertit ſolus Antonius Gabriel, & refert eum, commun. opinion. lib. 3. titulo de iure dotium, concluſione prima, n. 5. in fine, ſed & alij eandem diſtinctionem, & ſententiam tenuerunt, quos adducunt Couar. in dict. cap. quamuis pactum, part. 3. §. 4. num. 3. verſiculo, contrariam, Menochius in conſilio 410. num. 174. lib. 5. qui in terminis quæ ſtionis prædictæ ſic obſeruant, & renunciationem iuratam propter enormem læ ſionem non reſcindi affirmant, & ita firmare atque diſtinguere nonnullos aſ ſerit Andreas Fachineus controuerſiarum iuris, lib. 8. cap. 69. in verſiculo, Sextò propter authoritatem, folio mihi 1073. qui ipſe & fundamenta, ſiue rationes congeſ ſit, quibus huius diſtinctionis Authores moueri potuerunt.

Verumenimverò aut opinio prior communis relata ſuprà, num. 53. tenenda erit indiſtinctè, vel ſecunda probanda erit, dummodò intelligatur, vt declarabitur infrà, aut mehercle diſtinctio hæc inter enormem, atque enormiſ ſimam læ ſionem ſuſtineri non poteſt, vtpote cùm omnia iura, & rationes, quibus in læ ſione enormiſ ſima Doctores excitantur præcipuè, dolíque, fraudis, & machinationis præſumptiones, ac etiam verba dicti cap. quamuis pactum, ibi, Non vi, nec dolo præ ſtito, pariter etiam militent, & habeant locum in enormi læ ſione, vt in terminis dict. authent. ſacramenta puberum, probaui ſuprà hoc eodem capite, & multorum Authorum allegatione comprobaui, & in noſtris terminis, ſi à Minore fiat renunciatio iurata, iuxta formam dictæ conſtitutionis Pontificiæ, eadem ratio militet, nec poſ ſit diuerſum ius conſtitui, idque certiſ ſimum eſt, & aliis omiſ ſis ab Andrea Fachineo, ſic æqualiter acceptum: ipſe namque in enormi læ ſione idem ius ſtatuit in renunciatione iurata, iuxta formam dicti cap. quamuis pactum, dict. cap. 69. lib. 8. quod in terminis d. authent. ſacramenta puberum, anteà lib. 3. c. 14. fol. 298. obſeruauerat: quod ſi renunciatio iurata à maiore fiat, in enormiſ ſima læ ſione certum etiam erit, ſuperius dicta, & communiorem reſolutionem (de qua ſupra, n. 53. ) æqualiter obtinere, ſicut in minore, ídque pro indubitato ſupponunt omnes ferè Doctores, qui in hac materia loquuntur, & expreſ ſim ſic aduertit Marcus Antonius Eugenius in conſil. 12. num. 74. lib. 1. poſtquam enim dixit, ſtante enormiſ ſima læ ſione, non procedere text. in dicto cap. quamuis pactum, & rationes adduxit, multóſque Authores in confirmationem congeſ ſit, dicto num. 74. ſubdit ſic: Quæ ſimilia in præ ſenti caſu nullam habent difficultatem, quia ſi procedunt in maſculis & maioribus, quanto magis in fœmina minore, vt hic: & repetit in conſ. 28. num. 57. eodem lib. 1. Idipſum apertè etiam tradit Molina de Hiſpan. primog. lib. 2. c. 3. n. 18. qui ob læ ſionem enormiſ ſimam, concedit maiorem etiam non obſtante iuramento reſciſ ſionem contractus petere poſ ſe, & dicit ſe eam opinionem in forenſibus controuerſiis receptam vidiſ ſe, quamuis Menchaca ab ea diſcedat, & Pinellus etiam de ea dubitet in locis ibi relatis. Cæterùm ob enormem læ ſionem tantùm, renunciatio iurata à Maiore facta, non ita de facili reſcindetur, ſiue enormis ac enormiſ ſimæ læ ſionis comparatio non ita abſoluté procedet, iuxta ea, quæ ipſe Molina annotauit dicto cap. 3. ex num. 18. vſque ad num. 26. ſiue iuxta ea, quæ infrà dicentur, ſed totum hoc diſcreti bonique Iudicis arbitrio committendum putarem, qui plura conſiderare debebit, etiam in Maiore renunciante, ac enormiter tantùm læ ſo, vt congruè, iuſtéque diiudicare valeat, an deciſioni text. in dicto cap. quamuis pactum, locus ſit, necne: aliquando namque ex rerum circumſtantiis, & perſonarum qualitatibus, aliiſque ſimul concurrentibus, etiam in Maiore, atque ob enormem tantùm læ ſionem, iuratam renunciationem reſcindi debere ſtatuet, aliquando verò eiſdem mature perſpectis contrarium ſtatuet, quamuis Doctores communiter terminos hos inuoluant, & confundant, & inter enormem, atque enormiſ ſimam læ ſionem nullam differentiam conſtituant, ſed in Maiore, atque in Minore indiſtinctè dixerint, quòd ſtante enormiſ ſima, aut enormi læ ſione, non procedit text. in dicto cap. quamuis pactum, quorum opinio, vt impugnando ſententiam eorum, qui differentiam inter enormem atque enormiſ ſimam læsionem conſtituunt, ſuprà dixi, mihi admodùm placet, modò, vt dictum remanet, & Molina contendit, non ita de facili in Maiore, ſicut in Minore renunciatio iurata reſcindatur; & ita accipi, atque explicari debebunt Authores quamplures, qui renunciationem iuratam filiæ reſcindi ob enormem læ ſionem dixerunt, & per Antonium Gabriel. citantur libro 3. commun. concluſ. titulo de iure dotium, concluſione prima, à Couar. in dicto cap. quamuis pactum, 3. parte, §. 4. Pancirolo in conſil. 1. num. 79. Minſingero centuria 5. obſeruation. 59. & defendunt Andreas Gail. pract. obſeruat. lib. 2. obſeruat. 147. & obſeruat. 77. ex num. 11. cum ſequentibus, vbi in hunc modum ſcribit: Notandum tamen, quòd ex communi Doctorum ſententia mulier enormiter læ ſa, poſ ſit contrauenire renunciationi, non obſtante iuramento, &c. Hippolyt. Riminald. (qui etiam loquitur in terminis dicti cap. quamuis pactum, & in læ ſione enormi) in conſil. 228. num. 22. & 29. lib. 2. Paulus Pariſius in conſil. 26. num. 77. in principio, lib. 3. Sylueſter Aldobrandinus in conſ. 26. num. 111. ibi: Et iſto caſu, ſtante enormi læ ſione, relaxatur iuramentum. Marcus Antonius Eugenius in conſilio 12. num. 62. lib. 1. ibi: Tertiò respondetur, quòd ſtante enormiſ ſima læ ſione, aut etiam enormi, vt ſuprà, non procedit textus, in dicto cap. quamuis pactum Cephalus in conſil. 34. num. 20. & in conſil. 137. n. 60. & in conſ. 142. num. 25. lib. 1. Iacob. Phil. Port. concl. lib. 4. concl. 32. & eis non relatis, Andreas Fachineus controuerſiarum iuris, lib. 8. dict. c. 69. qui ex propoſito diſputat, & tandem reſoluit probabiliorem ſententiam videri, eámque & Imperialem Cameram ſecutam, quòd renunciatio filiæ iurata ob enormem læſionem debeat reſcindi, & pro hac parte fundamenta nonnulla adducit, ac etiam fundamentis omnibus contrariæ partis ſatisfacit: poterit ergo hæc ſententia, tot Authorum authoritate comprobata defendi, & præfata opinio, quæ differentiam conſtituit inter enormem, atque enormiſ ſimam læ ſionem, probabiliter non admitti, modò arbitrium Iudicis habeatur ſemper præ oculis, vt ſuprà obſeruaui, nec in Maiore ita facilè, ſicut in Minore reſciſſio renunciationis iuratæ concedatur, vt etiam dixi ſuprà, & Molinam ſic volentem adduxi; vnde opinio communis relata hoc eodem cap. num. 53. multò magis poterit indiſtinctè probari, dummodò intelligatur iuxta ea, quæ dicta fuêre ſuprà, num. 47. per totum, ſed quia, vt ibidem vidiſti num. 54. in enormiſ ſima etiam læ ſione varij extant Doctores & contrarij, non ſolùm in enormi, & non tantùm alij aliis, ſed plures inuicem ſibi contradicunt, vt ex aliis affirmat Carol. Anton de Puteo in conſilio vnico, num. 53. quod habetur ad finem conſiliorum Sfortiæ, tom. 1. ita vt nec prima opinio relata ſuprà, d.n. 53. quamuis communior & verior ſit, per text. in dict. cap. quamuis pactum, ponderando eum, vt ſuprà n. 56. nec ſecunda dict. num. 54. adducta, indiſtinctè & abſolutè procedere poſ ſe videatur, ſed forſan iuxta diuerſitatem caſuum, diuerſum ius conſtituendum ſit; neceſ ſarium potiùs, quàm incongruum mihi viſum fuit, rem hanc nonnullis caſibus diſtinctis, qui ab aliis Authoribus traduntur, dilucidè magis declarare: ſic enim res ipſa faciliùs diffiniri poterit, nec cæteris in futurum tanta confuſio, dubitandíve, aut diſ ſentiendi occaſio relinquetur, ac etiam in quibus terminis Doctores loquantur, aperietur, & quando prima, vel ſecunda opinio libentiùs amplecti poſ ſit, demonſtrabitur.

Idcircò primus caſus ſit, quando renunciatio filiæ iurata, facta fuit viuo patre, vel matre, & ſic agitur de iure quærendo, non de iure quæ ſito, quia nondum hæreditas paterna, vel materna delata eſt, ſed potiùs deferenda: & tunc quidem renunciatio iurata, etiam à Minore facta patri, vel matri de hæreditate ipſorum futura, & ad commodum patris, aut matris, vel fratrum, valida erit, quamuis læ ſio enormiſ ſima interueniat; quod ſic concludunt Caſtrenſis in conſ. 174. Contra ſuperius, colum. 2. lib. 1. Veronenſ. in conſil. 17. colum. 3. Socinus in conſ. 263. colum. 2. lib. 2. Ripa lib. 2. reſponſ. de donationibus reuocand. c. 15. colum. 7. circa medium, in verſiculo, non obſtat, Rubeus Alexan. qui latè comprobat in conſil. 12. per totum, Corneus in conſ. 11. colum. 1. iuncto conſ. 13. verſiculo, nec ſupradictis deciſionibus, volum. 3. apertè Craueta in conſil. 114. n. 13. & ſequentibus, Gozad. in conſ. 9. col. 11. Bonifacius Rogerius in conſ. 16. n. 66. 67. & 68. lib. 1. vbi expreſ ſim aduertit, quòd in renunciatione hæreditatis deferendæ, & nondùm delatæ, non ita graue conſideratur præiudicium, ſicut in renunciatione iuris, aut hæreditatis iam delatæ; & ideò enormiſ ſimæ læ ſioni non ſic conſulitur in vno caſu, ſicut in alio: eleganter Paulus Pariſius in conſ. 26. ex num. 81. cum ſequentibus, vſque in finem, lib. 3. vbi ex num. 77. tres caſus principales diſtinguit, & in tertio caſu, quem ipſe adducit, (qui eſt primus hic caſus noſter) ex dicto num. 81. concludit, quòd ſi filia renunciat hæreditati paternæ nondùm ſibi delatæ, dote recepta, nullum habet remedium, vt ex læ ſione enormiſ ſima poſ ſit petere ſucceſ ſionem, vel ſupplementum dotis, aut Legitimæ, ſi fuit nupta cum dote condecenti, licèt dos, qua mediante renunciauit, ſit minor Legitimâ, Modernus Pariſienſ. in Alexandrum conſilio 29. num. 6. lib. 3. vbi ſcribit, ſ æpè vidiſ ſe iudicari in Senatu Pariſienſi, famoſis Arreſtis, claſ ſibus congregatis, latis, quòd etiamſi conſtet minus Legitima filiæ in dotem datum, ſi deferendæ hæreditati renunciauit, quòd tunc nec ex læ ſione reſtituatur, nec ad ſupplementum Legitimæ agere poſ ſit, Idem in conſilio 50. vbi ait practicari, quòd ſi viuo patre facta ſit renunciatio, dóſque ſit congrua, ſecundùm morem patriæ, omnis reſtitutio ob læ ſionem Legitimæ ſileat, & de Senatu Pariſienſi id ipſum teſtatur VVeſembec. in conſ. 23. num. 49. & de Conſilio Neapolitano Capicius deciſione 159. num. 13. ante finem, in verſiculo, & ſi dicatur, idem quoque probarunt Ioannes Cephalus in conſil. 467. n. 54. & num. 92. lib. 3. Tiber. Decianus in conſilio 6. num. 52. & 53. lib. 1. Hippolyt. Riminal. in conſilio 228. ex num. 21. vſque ad num. 26. lib. 2. expreſ ſim Burgos de Paz in conſil. 5. num. 7. vbi refert Caſtrenſem dicto conſilio 174. lib. 1. & alios plures, dicítque in hoc caſu, quando renunciatio ſit patri, vel matri de hæreditate ipſius nondùm delata, ita omnes tenere, etiam data enormiſ ſima læ ſione, & veram rationem aſ ſignat, atque ad eum ſe remittit Ioannes Guttierrez in dicto cap. quamuis pactum, in verbo, Si tamen iuramento non vi, in fine, in verſiculo, in renunciatione Legitimæ, idem quoque probarunt Pancirolus in conſ. 62. in fin. verſiculo, cæterùm quod pertinet, Boërius deciſ. 62. colum. 4. dicens in Senatu ſecundùm hanc opinionem iudicatum, Sylueſter Aldobrandinus in conſil. 26. num. 111. & num. 118. 119. & 120. lib. 1. defendit quoque conſtanter, & quatuor rationibus adductis confirmat Carol. Anto. Puteus in conſ. vnico, ex n. 53. vſque ad n. 63. quod habetur poſt conſilia Sfortiæ, lib. 1. & conueniunt tradita ſupra, ex num. 43. vſque ad num. 50. nec diſ ſentit Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 2. cap. 3. num. 27. & 28. imò in his terminis, renunciationis, inquam, hæreditatis nondum delatæ, dote tamen competente accepta, atque ex iuſta cauſa factæ, venit intelligendus: quod conſtat apertè; nam vltra alios, quos ibidem refert, allegat Modernum Pariſ. ad Alexandrum, dict. conſ. 29. lib. 3. atque ſtatim dicto num. 28. ponit caſum renunciationis factæ, vt ex ea pater ipſe in perſona filij maioris natu Maioratum inſtitueret, & ſic loquitur apertè de renunciatione hæreditatis nondùm delatæ, atque in eis terminis ius agendi ex læ ſione enormiſ ſima denegauit omninò, quoties dotem congruam acceptam eſ ſe conſtaret, vt ſuprà, dicto num. 47. latiùs oſtendi, & ſuſtinent etiam Craueta in conſil. 569. per totum, & in conſil. 552. num. 21. vbi vide omninò, & in conſ. 593. num 2. & in conſil. 964. num. 40. & in conſil. 661. num. 9. & 10. Burſatus in conſil. 249. num. 2. Alciatus in cap. cum contingat, num. 88. in fine, & num. 83. in principio, de iureiurando.

Solus Didacus Couar. in dict. cap. quamuis pactum, 3. par. §. 4. nu. 7. verſiculo ſeptima concluſio, ab hac reſolutione recedit, aſ ſeritque indiſtinctè, quòd filia renuncians hæreditati paternæ nondùm acquiſitæ, ſed acquirendæ iuramento præ ſtito, poſ ſit ex enormiſ ſima læ ſione renunciantem ipſam infringere, nec tantæ læ ſioni renunciare videatur, & ſic communem opinionem traditam ſuprà, num. 53. abſolutè accipit, nec ad terminos præfatos reſtringit.

Verè tamen eiuſdem Didaci ſententia placere non poteſt, nec etiam ſuſtineri ex his rationibus, quas Authores omnes relati ſuprà, num. 65. & 66. adduxerunt, inter quos Carolus Antonius Puteus, vt ſuprà dixi, quatuor fortiſ ſima fundamenta conſiderat, & num. 54. expreſ ſim reprobat Couar. dicens, quòd eius opinio ſoliuaga, & ſub dubio non eſt attendenda contra authoritates tot Patrum, qui contrarium tuentur, & num. 57. conſtituit, aliàs fruſtra emanaſ ſe diſpoſitionem dicti cap. quamuis pactum, ſi filia renuncians, dote congrua aut competente accepta ob enormiſ ſimam læ ſionem agere poſſet, quia minus Legitimâ ſibi datum pro dote foret, & quòd otioſa redderetur eiuſdem capitis conſtitutio, & tota renunciationum materia quorſum enim patres ſtuderent filias renunciare; & quorſum remedia hæc à iure procedunt, ſi dando omninò Legitimam filiabus, eſt, quia clarum eſt, quod pater datâ Legitima filiæ, de reliquo poteſt pro libito ſuo diſponere, l. Papinianus, §. quoniam autem, ff. de inoffic. teſta. l. parentibus, C. eodem tit. vnde filia in renunciatione non poteſt pretendere læ ſionem, niſi reſpectu Legitimam, quia filia non habet ius in aliis bonis vltra Legitimam, de quibus pater poteſt, vt dixi, ad libitum diſponere; & ſic quia læ ſio præ ſupponit competentiam iuris, illo iure ceſ ſante, ceſ ſat & læ ſionis nomen: ergo ſi ad validitatem renunciationis, coguntur parentes omninò Legitimam dare, quæ eſt totum ſuum debitum, non eſt, quòd renunciationes fiant, adeò quòd vel fateri oportet renunciationes ad hoc ſeruire, vbi minorem dotem Legitimâ pater conſtituit; vel omninò neceſ ſarias eas non fuiſ ſe, & fruſtra, vt dictum eſt, introductam Pontificiam conſtitutionem dicti cap. quamuis pactum: & hactenus præfatus Author, qui, vt ſuprà aduertebam, & alias rationes in idem ponderat, & latè atque eruditè Rubeus Alexander in conſil. 12. per totum, quod celebre eſt, & multùm notandum in hac materia, Pariſius etiam, Craueta, & alij, quos ſuperiùs adduxi: inter alias tamen vltra prædictam, vel vna ſola, vt ego credo, concludit, quòd viuente patre, vel matre, filiæ renuncianti nullum ius competit in Legitima, niſi ſpe, quæ quidem ſpes ad effectum læ ſionis digna conſideratione non eſt, per tex. in l. 1. §. ſi impuberi, ibi: Præmatura enim ſpes eſt, ff. de collat. bonor. vt in terminis noſtris ſcripſit Capicius dicta deciſ. 159. num. 13. ante finem, in verſiculo, & ſic dicatur, vbi inquit in caſu prædicto non tam Legitimæ renunciationem, quàm ſpei remiſ ſionem interuenire, in qua ſpe læ ſio non conſideratur vtpote cùm ea eſ ſet iuris præmoriente patre quærendi, vt etiam in terminis noſtris annotauit poſt alios Sylueſter Aldobrandinus in conſ. 26. n. 119. lib. 1. multaque euenire poſtmodùm poſ ſent, ex quibus vel nihil quidem, aut non tantum habuiſ ſet filia renuncians; poterat enim patri præmori, aut ſi non præmoreretur, pater ipſe viuens æs alienum contrahere, vel aliter culpa, aut caſu bona propria conſumere, aut dilapidare, ſiue nouam prolem ſuſcipere, ac denique alio modo quocunque ad paupertatem, aduersámve fortunam ſic deuenire, vt vtile potiùs, quàm damnoſum illi furorum ſit accepta dote competenti, Legitimæ paternæ vel maternæ renunciaſſe; vnde ob incertitudinem hanc, læ ſio aliqua conſiderari non debet, vt Capicius ipſe dicta deciſ. 159. num. 15. & 16. optimè annotauit, Decianus etiam dicto conſ. 6. num. 52. & 53. lib. 1. Carolus Antonius Puteus d. conſ. vnico, num. 55. & num. 60. 61. & vltra relatos ab eo, Hippol. Rimin. in conſ. 228. num. 23. lib 2. vbi expendit textum in l. ſi iactum retis, ff. de actionibus empti, & quorundam Authorum traditiones ad propoſitum facientes adducit, & vide omninò Crauetam in conſ. 569. per totum.

Nunc verò extenditur primus caſus prædictus, vt procedat, etiamſi filia renuncians, nihil à patre habuerit; & conſequenter, quòd renunciatio filiæ iurata, facta viuo patre, & ſic iuris nondum quæ ſiti, non retractetur ob læ ſionem etiam enormiſ ſimam: quod Alciatus in cap. cùm contingat, num. 83. in principio, & num. 88. in fin. de iureiurando, non dubitauit aſ ſerere, & cum aliis ſequutus eſt Carolus Antonius Puteus in dicto conſilio vnico, num. 55. in principio, quod habetur poſt conſilia Sfortiæ, lib. 1. & videtur conſentire Sylueſter Aldobrandinus in conſil. 26. num 102. quibus adiicitur ex communi Doctorum reſolutione, textum in d. cap. quamuis pactum, procedere, etiamſi nulla dote recepta renunciation iurata à filia fiat: Ratio eſt, quia licèt verba Pontificiæ illius conſtitutionis, caſum illum non exprimant, ſed tantùm dicant, Vt dote contenta; ratio tamen eiuſdem conſtitutionis, quæ legis anima dici ſolet, eum comprehendunt, cùm dicatur ibidem, Cùm non vergat in æternæ ſalutis diſpendium, nec redundet in alterius detrimentum. Quæ ratio etiam militat in hoc caſu, ſicut quando filia renunciat accepta aliqua dote; & hoc ſufficit, vt locum habeat ipſa conſtitutio, argumento l. cum mulier, ff. ſoluto matrimonio, vt in hoc dubio poſitus, ſic rectè intelligit, & firmat ita tenere DD. communiter, Andreas Fachin. controuerſiarum iuris, lib. 3. c. 24. fol. mihi 307. vbi refert Imolam, Alex. Couar. Ruinum, & Seraphinum ſic tenentes, & cum eodem Couar. Alex Imola, Dominico, Georg. Natta, & Menchaca, Molina de Hiſpan. primogeniis, lib. 2. c. 3. n. 31. & cum Antonio Gomez. & Couar. Ioan. Guttierrez in d. cap. quamuis pactum, verbo, Vt dote contenta, num. 1. dicens ita tenendum, licèt vltra allegatos per ipſos, Ancharan. Barbatia, & Matthæus de Afflictis contrà tenuerint & cum Imola, Dominico, Phil. Franc. Bened. Capra, Georg. Nat. Romano, Aretin. Alex. Iaſone, Croto, & aliis Sylueſter Aldobrandino in conſ. 26. anteà præcitato, num. 100. & 101. vbi Anchar. & eius ſequaces impugnat: ego verò, vt in propoſito dubio, primique caſus extenſione ſententiam meam interponam, nonnulla obſeruare, atque conſtituere neceſ ſarium duxi, ſine quibus res hæ ç abſolutè, aut diſtinctè quidem explicari non poterit; in primis negari non poſ ſe, quin quamplures ex Scribentibus noſtris, confusè in propoſito ſe habuerint, confundunt enim terminos præfatos, nec vnum ab alio diſtinguentes, longè ab ipſa veritate deuiare, diſcederéque videntur: aliud namque eſt inquirere, vtrùm deciſio text. in dicto cap. quamuis pactum, procedat, etiamſi nulla dote recepta renunciatio fiat, quod verum eſ ſe fatemur cum communi ſententia, nec Ancharani ſententiam amplectimur, quippe cùm fundamento eiuſdem præcipuo ex d. cap. quamuis pactum, deducto, facilè & verè ſatisfieri poſ ſit, inducendo eum text. prout verè induxi ſupra hoc eodem numero, in principio. Aliud verò, eo ſic admiſ ſo, quærere poſtmodùm, vtrùm filiæ, quæ nihilo accepto renunciauit, ſuccurrendum ſit, ſiue vtrùm ipſa ob enormiſſimam læ ſionem eo ipſo contingentem, renunciationem iuratam reſcindere poſ ſit; quod Ioannes Guttier. loco citato ſuprà, & alij plures omittunt. Deinde Carol. Anto. Puteum d. conſ. vnico, num. 55. deceptum apertè, dum exiſtimauit, paria eſ ſe, ſiue eandem rationem militare, quòd dote accepta, ſiue non accepta renunciatio fiat, modò, vt ipſe intelligit, nondum delatæ hæreditatis renunciatio fiat; nam ſi verum amamus, & mentes, placitáque communia Doctorum perpendimus, negari equidem nullo modo poterit, longè differre, an dote congrua recepta, filia renunciet, an verò nulla dote accepta renunciauerit, quoad effectum de quo agimus, vt ſcilicet filiæ ſic enormiter læ ſ æ ſuccurri debeat; quod apertè, expreſ ſimque fatentur omnes Authores relati ſuprà, num. 65. & in fortioribus terminis relati anteà hoc eodem cap. num. 53. & num. 40. nullo ergo modo poterit quoad eundem effectum vnius & alterius caſus comparatio ita abſolutè procedere, longe potiùs diuerſa ratio militat in vno, quam in altero. Denique Ancharani, & ſequacium ſententiam forſan in futurum placituram, ſi ad modum prædictum reſtringatur, intelligatúrve, vt filiæ ſuccurri debeat, quæ nulla dote accepta ad renunciandum fuit inducta, Molinámque de Hispanorum primogenijs, lib. 2. d. cap. 3. num. 30. 31. 32. & 33. rectiùs id percepiſ ſe videri, nam ibid. num. 18. diſtinguendum putauit, an renunciatio aliquo à renunciante recepto, aut gratis, nullóque ob illam recepto, facta fuerit, & in hoc ſecundo caſu, qui ad propoſitum pertinet, dict. num. 30. inquit, quòd ſi talis renunciatio facta fuerit à filijs maioribus conſultè, & ex cauſa donationis, eiſdémque alimenta ſuperſint, nulla eis actio danda erit ad petendam ex enormiſſima læ ſione renunciationis reſciſ ſionem, vt ibidem comprobat, & multos Authores ſic tenentes adducit, imò, vt ipſe ſubdit d. num. 32. ſi Minor conſultè, ac in cauſam iuſtam, & honeſtam, ſibique alioquin vtilem id fecerit, aduerſ ùs donationem, ſeu gratuitam renunciationem reſtituendus non erit, vt ibidem declarat; ſi verò à filijs minoribus, ſeu maioribus pauperibus, nihilque vnde ſe alant habentibus, nec ex cauſa ſibi vtili, nec etiam pia, nec religioſa id factum fuerit, in hac ſpecie ſequendam eſ ſe opinionem Ancharani dicentis, hanc renunciationem ex cauſa enormiſ ſimæ læ ſionis reſcindi poſ ſe, quam etiam inquit Molina Salicetum, Decium, & Crauetam fuiſ ſe ſequutos, nec diſ ſentit Sylueſter Aldobrandinus dicto conſilio 26. num. 102. is enim poſt Pariſium, & alios plures, ſed Molinam non refert, in noſtris terminis ingenuè fatetur, omnes in propoſito concludere, quòd filia renuncians cum iuramento, non poſ ſit ſuccedere, eſto quòd dotata non fuerit, vel incongruè, cùm ea vel dotem poſ ſit petere vel eius ſupplementum; quo conſequuto, ceſſabit læ ſio: vides ergo filiæ læ ſ æ ſuccurrendum dixiſ ſe Authorem prædictum, etiamſi nondum delatæ hæreditati renunciaret, quod ipſum firmauit Hippol. Rimin. in conſ. 228. num. 34. lib. 2. dicens, enormiter læ ſo, qui nihil ex renunciatione accepit, ſubueniendum eſ ſe, vt ibidem probauit; diuerſum itaque ius conſtituendum erit in renunciatione facta, dote non recepta, etiamſi nondum delatæ hæreditatis renunciatio fiat, quàm in ea, quæ dote accepta fiat, niſi renunciatio gratis, nullóque accepto facta, alicuius iuſtæ cauſ æ, vel alioquin vtilis interuentu iuſtificetur, ex eodem Molina, quæ iuſta cauſa etiam videtur interuenire in terminis, in quibus Fachin. lib. 3. d. cap. 24. quæ ſtionem propoſuit, videlicet, cùm filia diues ſit, & maternam hæreditatem conſequuta fuerit, vel alia multa bona habeat; tunc namque inquit eſ ſe locum deciſioni dicti cap. quamuis pactum, etiamſi filia gratis, nulla dote accepta, renunciauerit paternæ ſucceſ ſioni, & verè, vt ego credo, renunciatio prædicta ex co iuſtificari poterit, vt non ita de facili retractetur, ſicut ſi à filia non diuite fuiſ ſet facta, vel vt nunquam retractetur, iuxta ea, quæ Molina ipſe eodem in loco ſcripta reliquit.

Extenditur etiam caſus prædictus, vt in renunciatione iurata, facta per filiam de hæreditate paterna, vel materna, patri, vel matri, metus aut dolus ad eius reſciſ ſionem minimè præ ſumatur; quod regulariter verum eſt, & à me ſuprà, hoc eodem libr. cap. 1. ſ æpè adnotatum, probatúrque in d. cap. quamuis pactum, de pactis, in 6. ſecundùm communem inductionem Doctorum, de qua teſtatur Pariſius dicto conſ. 26. num. 66. libr. 3. nam cùm ibidem excipiatur caſus, quo vis, aut dolus interueniat, liquidò datur intellige nec vim, nec dolum præ ſumi, quia tunc fuiſ ſet neceſ ſarium excipere eum caſum, qui legis præ ſumptione eſ ſet comprehenſus; imò renunciatio hæc, quæ ſit patri, vel matri, fauorabilis reputari debet, ex ſententia Aretini in conſilio 93. columna 4. verſiculo, præterea etiam concurrit. Baldi in l. pactum, num. 24. in 21. quæ ſtione, C. de collationibus. Caſtrenſis in conſilio 421. verſiculo, ſecundò principaliter, libr. 2. Ripæ libr. 3. responſorum, cap. 10. ſuper dubijs, column. 10. quod maximè procedit, vbi ex iuſta, aut neceſſaria, vel pia cauſa facta fuerit, vt ſuprà hoc eodem cap. num. 47. dicebam, & oſtendit Molina de Hiſp. primog. lib. 2. dicto cap. 3. num. 27. & 28. vel accepta dote congrua, vt ibidem dixi, & num. 65. plures retuli ſic tenentes, ſiue Monaſterio reſeruata eleemoſyna, dotéve conpetente; tunc enim non poterit dici filia enormiter læ ſa, quæ Monaſterium ingredi volens, hæreditati paternæ, vel maternæ, vel etiam vtrique renunciauit, & multò magis, ſi iam ingreſ ſa, & dote competente ad Religionis ingreſ ſum, ſiue ad Monaſterium reſeruata, vel obtenta, prædictam renunciationem fecerit; ſic namque dolus aut metus minùs præ ſumetur, quia fecit illud, quod communiter faciunt multæ aliæ ingredientes Religionem, nihílque proprium habere poteſt, cùm huiuſmodi Moniales paupertatem profiteantur, cap. cum ad monaſterium, de ſtatu monachorum, & in terminis ſic obſeruant Decius in conſ. 31. Et pro tenui facultate mea, col. fin. in verſiculo, vltimò non obſtat. Burgos de Pace in conſ. 5. n. 3. & eum non referens Molina de Hispanorum primogeniis, libr. 2. dict. cap. 3. num. 27. & latiùs proſequitur Sylueſter Aldobrandinus dicto conſ. 26. ex num. 38. vſque ad num. 45. libr. primo. Et hactenus de primo caſu.

Secundus verò caſus ſit, quando filia cum iuramento renunciauit hæreditati paternæ, aut maternæ ſibi iam delatæ, mortuo patre, vel matre, putà fratribus ſuis, ſeu patruo, vel aliis perſonis, & eſ ſet enormiter, aut enormiſ ſimè læ ſa; & iſto caſu relaxabitur iuramentum, & habebit locum deciſio d.c. quamuis pactum, de pactis in 6. dum excipit pactionem iuratam dolo, vel metu, iuxta ea, quæ ſuperiùs, num. 53. & num. 56. latiùs annotaui, & in hoc caſu conueniunt apertè omnes ferè Authores, quos caſu præcedenti ex num. 65. adduximus; loquuntur namque in renunciatione iuris nondum quæ ſiti, ſiue hæreditatis nondum delatæ, in qua enormis, aut enormiſ ſimæ læ ſionis conſiderationem dicunt non habendam, vt ibid. vidimus, quaſi velint expreſ ſ è, in renunciatione iuris iam quæ ſiti, hæreditatisve iam delatæ contra eſ ſe: in illa namque læ ſio enormis, aut enormiſ ſima adeò in conſideratione habetur, vt renunciationem iuratam nullam reddat, & ſine effectu, & ita inter hos caſus diſtinguunt Corneus in conſilio 11. columna prima, iuncto conſilio 13. verſiculo, nec ſupradictis deciſionibus, volumin. 3. Pariſius dict. conſil. 26. num. 77. & num. 80. & 81. & 86. volumine 3. Rubeus Alexander in conſ. 12. colum. 3. Craueta in conſ. 7. num. 6. ſequitur Couar. in dicto cap. quamuis pactum, qui inde infert elegantem intellectum ad illum tex. 3. par. §. 4. num. 6. verſiculo, ſexta ex præmiſ ſis. Hyppolit. Riminald. in conſilio 228. num. 21. & 22. & num. 29. lib. 2. Sylueſter Aldobrandinus in conſilio 26. num. 111. lib. 1.

Et iſte caſus procedit æqualiter, quando filia cum iuramento renunciaret patri, hæreditati maternæ ſibi delatæ, vel alterius, ſeu alicui iuri ſibi delato, & quæ ſito per viam renunciationis, quæ non eſ ſet mera donatio, quia ſi per talem renunciationem factam patri, vel è contra matri enormiter, aut enormiſ ſimè læderetur, non haberet locum deciſio principalis dicti cap. quamuis pactum, ſed potiùs eius exceptio, & ſic iuramentum relaxari deberet, & renunciatio reſcindi; quod eſt de mente quamplurimorum Authorum maximè eorum, quos nunc recenſui, qui dumtaxat differentiam conſtituunt in hoc, quòd renunciatio ſit iuris quæ ſiti, vel quærendi, non verò in hoc, quòd patri, aut matri, vel conſanguineo, aut alteri renunciatio fiat; verè namque, iuris nam quæ ſiti renunciatione facta, & enormi, aut enormiſ ſima læ ſione interueniente, nulla inter has perſonas differentia conſtituenda eſt: quod in ſpecie ſic aduertunt Pariſius in conſilio. 26. num. 80. libr. 3. qui id ponit pro caſu ſecundo & diuerſo à primo, quem tradit ibidem, num. 77. cùm tamen idem caſus ſit & dumtaxat diuerſitas perſonarum accedat, Sylueſter Aldobrandinus in conſilio ſ æpè præcitato 26. num. 111. nec diſ ſentit Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 2. dicto cap. 3. num. 28. is enim ſemper verum putauit; vt ibidem fatetur, quòd ex enormiſſima læ ſione filia poſ ſit renunciationem etiam iuratam infringere; id tamen limitauit, vel quando hæreditatis paternæ patri ipſi, dote congrua accepta, renunciatio fieret, quod verum eſt, & latiùs ſuprà explicatum vel quando paternæ, ac etiam maternæ hæreditati ideò renunciatum eſt, vt ex ea Maioratus inſtitueretur: tunc namque filij, vel filiæ dotem, aut alimenta competentia accipientes, parentùm que hæreditati vt ex ea primogenium inſtitueretur, renunciantes, non poſ ſent ſe enormiter læ ſos dicere, vt ibidem latiùs oſtendit; vnde in hoc caſu vltra eundem Molinam, & reliquos Authores hucuſque ſcribentes animaduertenda, atque notanda duxi nonnulla in primis, in propoſita ſpecie forſan non habituram locum reſolutionem præfatam, nec deciſionem Pauli Pariſij dicto conſilio 26. num. 80. lib. 3. quando ſcilicet filia renunciaret cum iuramento patri hæreditati maternæ iam ſibi delatæ, vel alterius cuiuſlibet, ſeu alicui iuri ſibi iam acquiſito & delato; nam ſi hæreditati aut iuri huiuſmodi ideò renunciaret, vt ex ipſis bonis, atque ex bonis etiam patris, cui renunciauit, Maioratus inſtitueretur, ad cuius ſucceſ ſionem ipſa etiam vocaretur, velut aliud opus vtile perageretur: tunc equidem iuris etiam, aut hæreditatis iam acquiſitæ & delatæ renunciatio propter enormem, aut enormiſ ſimam læſionem non infringeretur; quod ſentit apertè Molina dicto cap. 3. num. 28. tam in principio, quàm in fine; ponit enim caſum, atque ſpeciem, quâ filia hæreditati paternæ & maternæ ſimul, ideò iureiurando renunciauit, vt Maioratus à patre ipſo inſtitueretur, nec diſtinguit, an maternæ hæreditatis ius fuiſ ſet iam delatum, vel non, quaſi ſupponens pro certo, quòd etiam iuris quæ ſiti reſpectu hæreditatis maternæ renunciatio valeret, quæ propter eam cauſam, vel aliam similem fieret, & ipſi etiam renuncianti vtilis eſ ſe poſ ſet, cùm aliquando euenire poſ ſet, quòd ipſa ſuccedat, vel etiam ſi rei publicæ neceſ ſaria, expediénsque foret; idcirco in hoc caſu propter interuentum iuſtæ cauſ æ, & futuro euentu conſiderato, nec poſ ſet incongruitas dotis conſiderari, nec etiam attendi læ ſio; imò eadem ratio militaret, quæ in renunciatione iuris quærendi, & hæreditaris nondum delatæ aſ ſignabatur ſuprà in primo caſu principali, quod nullus hucuſque animaduertit & ſic procedit dictum à me ſupra num. 49. in fine: interuentu namque, & cohærentia iuſtæ cauſ æ, etiam iuris iam quæ ſiti, aut iam delatæ hæreditatis renunciatio iuſtificari poterit.

Deinde & ſecundò animaduertendum duxi in caſu prædicto minimè etiam habiturum locum, nec procedere debere commune aliud Doctorum placitum, videlicet, quòd deciſio dicti cap. quamuis pactum, de pactis, lib. 6. habeat locum, quando pater dotat filiam de ſuo, ſecus ſi dotaret eam de bonis eiuſdem filiæ, puta de dote materna, & renunciaret filia dictis bonis cum iuramento; quia cùm pacer dotat de bonis filiæ, dicunt Doctores, quòd concurrente enormi læ ſione, ideò renunciatio reſcinditur, quòd præ ſumitur à patre ſeducta & circumuenta, & conſequenter ratione ſeductionis renunciaſ ſe; ſed quando pater dotat de bonis ſuis, tunc dolus aut metus patris non præ ſumitur circa filiam, vt renunciet, idque ob rationem principalem quam in primo caſu principali ſuprà adduximus, ſcilicet, quòd patre viuente, nullum ius competit filiæ in bonis eiuſdem; & in futurum, aut propter dubium euentum contingere poſ ſet, quod eidem vtile potiùs, quam damnoſum fuiſ ſet dote congrua ex bonis patris obtenta, renunciationem huiuſmodi feciſ ſe: & ſic ratione læ ſionis infringi non poteſt renunciatio: ſic ſanè diſtinguunt communiter inter Doctores, vt teſtatur Georg. Natta in dict. c. quamuis pactum, in 7. limitatione, num. 38. & ſequentibus, Sylueſter Aldobrandinus, in conſ. 75. num. 14. & 15. lib. 1. in propoſito ergo caſu minimè habebit locum præfata reſolutio communis, ſi ponamus filiam de bonis ſuis, & non parentis ideò dotatam; ea etiam ratione paternæ hæreditati renunciatum, vt ex bonis parentis Maioratus inſtitueretur: vel vt illa in aliam iuſtam, ac honeſtam, vel neceſ ſariam, aut alioquin vtilem conuerterentur: quotieſcunque namque iuſtæ cauſ æ & probabilis interuentu renunciatio facta fuerit, ac conſultè, an ex his, vel ex illis dotata fuerit filia, horumve, vel aliorum renunciatio fiat, & differentia adhibenda non erit, iuxta ea, quæ ſuperiùs notauimus.

Prætereà & tertio loco obſeruandum duxi, in eodem caſu & ſpecie, atque vtili, neceſ ſariáve, aut iuſta cauſa interueniente, minimè etiam obtinere ea, quæ poſt Ancharanum in conſilio 38. Pro clariori, col. 2. Decium in conſil. 180. col. 3. Corneum in conſil. 147. lib. 4. & Cephalum in conſil. 142. num. 24. lib. 1. ſcripta reliquit Marcus Antonius Eugenius in conſil. 28. num. 37. & 38. lib. 1. dicens, quòd filia renuncians, enormiſ ſimè læ ſa dicitur, & conſequenter renunciationem infringere poteſt, quando pro vnica dote, & quidem conſtituta ſibi ex bonis paternis ſolis renunciauit non ſolùm hæreditati patris, qui dotem conſtituit, ſed etiam aui, matris, & fratris; ac inſuper conceſ ſit omnia iura ſibi competentia ſuper dictis bonis: tunc namque enormiter læ ſa dicitur, eo quòd reſpectu dotis promiſ ſ æ ex bonis patris, non debuit remittere materna, auita, fraterna, & alia; & ſic venire poteſt contra dictam renunciationem iuratam, ex eiſdem Authoribus, qui ipſummet obſeruant in renunciatione facta in manibus patris dotantis de bonis vnius, vt ſcilicet non valeat de bonis alterius, de quibus non dotatur; temperari ergo debebit prædictorum Authorum reſolutio, vt non procedat in terminis anteà dictis, in quibus Molina ipſe libr. 2. dicto cap. 3. num. 30. 31. & 32. loquutus eſt, videlicet, quando filia de bonis patris, vel alterius ſolùm dotata, aliorum plurium hæreditati ideò renunciauerit, vt Maioratus inſtituatur, vel vt opus aliquod pium peragatur, ſiue ad præfatam renunciationem efficiendam conſultè, ob aliámque iuſtam ac honeſtam, vel neceſ ſariam, aut piam & religioſam cauſam moueatur, ſic vt iuſtæ potiùs cauſ æ interuentu adducta, quàm ob alia, ſeducta videri poſ ſit.

Duxi etiam & quarto loco obſeruandum, ſuperiùs dicta de renunciatione iuris quæ ſiti, & hæreditatis iam delatæ in fauorem fratris, aut patrui, vel alterius perſonæ facta, minimè etiam obtinere, quando poneremus renunciationes huiuſmodi iam delatæ paternæ & maternæ hæreditatis, ideò à filiabus fratri, aut patruo, vel alteri conſanguineo factas eſ ſe, vt parentum, aut Maiorum ſuorum nomen & familia duraret, eorúmque memoria inſtituto Maioratu, vel aucto iam anteà facto, in futurum conſeruaretur, tunc enim ex hac cauſa, vel etiam ſi propter aliam iuſtam equidem & honeſtam, ſibique alioquin vtilem, vel propter piam & religioſam cauſam moueatur, aut etiam intuitu pietatis, quia fratres, aut patrui, vel patrueles pauperes erant, ad renunciandum adducatur, etiam propter enormiſ ſimam læ ſionem, renunciationem infringere non poterit, imò ad eius obſeruantiam tenebitur, modò dotem congruam vel vt nubat, vel vt Religionem ingrediatur ſibi reſeruauerit, vel aliunde habeat, vnde ſe honeſtè, ac pro dignitate alere poſ ſit, quod eſt ſingulare & notandum, ac de mente Molinæ procedit de Hispan. primog. lib. 2. dict. cap. 3. num. 31. & 32. quamuis enim ipſe loquatur in renunciatione eo reſpectu, vel ob aliquam excauſis prædictis patri facta, eadem tamen ratio militat in ea, quæ fratri fieret, aut patruo; & cùm eidem patri ob eam rationem promiſerit, hæreditatis maternæ, vel alterius, etiam iam delatæ renunciationem validè fieri, non eſt cur in fratre, eadem interueniente cauſa aut ratione, non ſit idem ius conſtituendum.

Sed & vltra Molinam in terminis dictis extat ſingularis deciſio Hyppoliti Riminaldi in conſilio 228. num. 76. lib. 2. is enim num. 29. egerat de renunciatione hæreditatis iam delatæ à ſorore quadam facta in fauorem fratris ſui, & num. 22. cum ſequentibus, tractauit de renunciatione à Federico quodam patruelibus ſuis ideò facta, quod ipſi pauperes erant, & parùm in bonis habentes, quódque niſi Marcus quidam eis ſubueniret, nec ſe alere, nec ſuſtinere poſ ſent, ſed neceſ ſaria aliunde quærere cogerentur, & demùm contendit probare, renunciationem factam alicui ob eius paupertatem, dici factam causâ pietatis, & idcircò irreuocabilem eſ ſe; poſtmodum verò ſe remittit ad num. 76. cum ſeq. eiuſdem conſilij, vbi dicit haberi, qualiter id ſit intelligendum, vt conſtat ex ſummario poſito ibidem, num. 24. at dict. num. 76. vſque ad finem conſilij, pluribus modis id declarat, & in effectu Riminaldus ipſe concludit, renunciationem ob paupertatem ibi factam ſubſiſtere, modò paupertas dilucidè probaretur, ac etiam quòd intuitu pietatis, ſiue pro ſalute animæ fieret, & quòd dolus, aut deceptio ceſ ſaret: his ergo concurrentibus vel aliis ſimilibus interuenientibus, ex quibus iuſta aliqua & probabilis cauſa inducatur, vides fateri Riminaldum expreſ ſim, renunciationem iuratam retractari non poſ ſe enormiſ ſimæ læ ſionis prætextu, nec etiam quòd hæreditatis iam delatæ renunciatio alteri, quàm patri facta fuerit, ſic vt ex dictis & notatis per eundem Authorem, à me anteà obſeruata confirmari poſſint omninò; quæ tamen cum noua ſint, nec ab alio hactenus ſic adnotata, erit de ipſis, cùm occaſio ſe offeret, & iuxta caſus contingentis qualitatem & circumſtantias maturiùs deliberandum.

Tertius denique & vltimus caſus ſit, quando filia cum iuramento hæreditari paternæ renunciauit, & pater tunc dedit dotem, quæ ſuccedit loco Legitimæ; nam ſi ſupplet Legitimam, non poteſt vlteriùs aliquid conſequi filia: quòd ſi non aſcendit ad integram Legitimam, poteſt agere ad ſupplementum, nec etiam ratione enormiſ ſimæ læſionis aliter poterit experiri; & ſi nullam dotem, conſtituit, ſeu incongruam, & minimam, vt dixi, agere poterit eo modo, quo dictum remanet ſuprà, num. 47. & 48. vbi notaui, qualiter in propoſito dos diceretur congrua. Ita ſane, ſed latius quidem, & poſt alios multos ad literam declarat Pariſius dicto conſilio 26. ex num. 82. cum multis ſeqq. lib. 3. & ſequitur Aldobrandinus in conſ. 26. num. 111. libr. 1. quæ veriſ ſima ſunt, modò ſemper, ac indiſtinctè, cùm à Maiore, vel à Minore renunciationes generales cuiuſcunque læ ſionis, vel alterius remedij, aut remediorum omnium generaliter in caſibus prædictis factæ fuerint, vt dignoſci poſ ſit, an eiſdem minimè refragantibus, aduerſ ùs renunciationem iuratam reclamare poſ ſit Maior, vel Minor: præ oculis habeantur ea, quæ ſuprà ex num. 28. vſque ad num. 37. & num. 41. obſeruauimus, & quæ Molina de Hispan. primog. lib. 2. dict. cap. 3. ex num. 18. vſque ad num. 25. maturè & verè ſcripta reliquit, & numeris præcedentibus latiùs à me explicata fuere. Ioannes Guttierrez in d. authent. ſacramenta puberum, ex num. 97. cum ſeq.

Et de his actenus; reſumendo tamen quæcunque adhuc ex num. 50. ſuprà, hoc eodem capite, ſic diffusè & latè à me annotata fuere, ſic concludo: in primis in propoſito dubio ex dict. num. 50. excitato, tres eſ ſe præcipuas & diuerſa ſententias, Prima relata eſt ſuprà, num. 53. per totum, & num. 56. fortiſ ſimè, vt vidiſti, comprobata per text. in dict. cap. quamuis pactum. Secunda verò refertur num. 54. & 55. Tertia denique adducitur num. 57. & improbatur. n. 58. & ſeq. Inter has autem, prima opinio vera eſt, & communis, imo verior, communior, & omninò tenenda, ſcilicet renunciationem iuratam ob enormiſ ſimam læ ſionem regulariter reſcindi debere, iuxta ea, quæ plenè reſoluta fuêre d. num. 53. & num. 56. & num. 39. & 40. ac etiam pariter ob enormem læ ſionem, modo intelligatur, vt declaratum fuit ſuprà, num. 59. 60. 61. & 62. In vtraque ergo tam enormiſ ſima, quàm enormi læ ſione accipienda erit præfata reſolutio communis, quoties verè dici poſ ſit, quem enormiter, aut enormiſ ſimè læ ſum; declaratur tamen, nec enormem, nec enormiſ ſimam læ ſionem conſiderari in caſibus adductis ex num. 43. vſque ad num. 49. & latiùs declaratis ex num 65. cum multis ſequentibus, ac etiam num. 86. cum ſeq. dici tamen enormem, aut enormiſ ſimam læ ſionem interuenire in caſibus relatis infrà, ex num. 76. cum ſequentibus, in quibus, & in aliis etiam ſimilibus, quicunque illi ſint, ſi in ipſis enormis aut enormiſ ſima læ ſio de iure ac congruè conſiderari poſ ſit, certum erit, renunciationem iuratam reſcindi, neceſ ſe locum Pontificiæ conſtitutioni dicti cap. quamuis pactum; locum tamen eſ ſe eiuſdem capitis exceptioni, quatenus vi aut dolo factam renunciationem excipit: ac denique enormiſ ſimam læ ſionem non tantum reſpectu hæreditatis aut patrimonij renunciati metiendam, aut diffiniendam, ſed alia conſiderari debere, quæ num. 47. in verſiculo, & hactenus Molina, & num. 72. cum ſequen. perpenduntur maturè, vt ibidem vidiſti.

CAPVT III.

Ad explicationem leg. 21. 22. & 23. tit. 8. partit. 5. & leg. 2. tit. 9. De las condiciones generales, lib. 9. nouæ collect. regiæ, & l. fiſtulas, §. frumenta, ff. de contrahen. empt. vbi locati, & conducti materia, quod attinet ad conductorem quocunque caſu, aut modo vtifrui impeditum, vtiliter, & notabiliter tractatur, ipſarummet legum deciſio exornatur, & declaratur quamplurimis, quæ abſque maxima vtilitate, vt videbis Lector, non erunt, nec ab vllo hactenus fuerant ſic egregiè, nec diſtinctè adnotata: vtpote cùm originali, attentáque omnium vſque ad præ ſentem diem Scribentium lecturâ, sic maturè compoſita ſint, & in quæ ſtione illa, an conductor, vel alius ſuſcipiens in ſe generaliter caſus fortuitos, cenſeatur etiam ſuſcepiſ ſe inſolitos, aut inſperatos omninò, ſic vt nullius, etiam rariſ ſimè, aut nunquam contingentis euentu ſe excuſare poſ ſit: contrariæ opiniones proferuntur, dicta lex Partitæ 23. & d. §. frumenta, ita fortiter, & verè ponderantur, atque declarantur, vt ampliùs cauillati non poſſint: ac denique nonnullis nouiter, & dilucidè, verè tamen, & iuridicè adnotatis, in præfato dubio ſententia Authoris proponitur, quæ in futurum cuicumque rem hanc maturè & rectè conſideranti, placere debebit.

SVMMARIVM.

- 1 Locatio & conductio iiſdem, quibus emptio & venditio, conſiſtit regulis, quamuis in aliquibus à contractu emptionis & venditionis differat.
- 2 Et contrahitur ſimul atque de mercede conuenit.
- 3 Duplicémque actionem parit; ex locato, quæ locatori ad mercedem; ex conducto, quæ conductori ad vſum & confruitionem rei datur.
- 4 Locationis contractus vt adimpleatur, liberè & plenè debet vtifrui conductor.
- 5 Et ſic locator tenetur ad factum, ideſt pati, conductorem vti re conducta, & eam præ ſtare, nihilque facere, quominus liberè & pacificè fruatur.
- 6 Et quemadmodum venditor tenetur tradere rem, ſi pretium conſequi velit; ita locator tenetur præſtare, vt conductor fructus & preuentus percipiat, non ſolùm per ſimplicem traditionem rei, ſed per continuam patientiam & omnis obſtaculi remotionem.
- 7 Et ſicut in venditione rei conſtituitur pretium reſpectu rei; ita in locatione conſtituitur pretium gratiâ fructuum, & habito reſpectu ad prouentus, & fructus ſingulis annis.
- 8 Vnde ſequitur, quòd ſicut quando venditor non tradit rem, tenetur ad intereſ ſe; ita locator, ſi non facit, quòd conductor poſ ſit fructus percipere, tenetur ad intereſ ſe.
- 9 Et quamuis in vendicatione, & in aliis contractibus, primo vſu etiam momentaneo quis cenſeatur tradidiſ ſe, & eſ ſe liberatus; tamen in contractu locationis & conductionis, locator non dicitur tradidiſ ſe, niſi pro eo tempore, quo conductori frui licuit, quia vniuerſa ſubſtantia eius contractus in eo verſatur, vt liceat conductori vti, quod eſt factum ſucceſ ſiuum.
- 10 Nec ſufficit, quòd in principio interueniat patientia, ſed eius perſeuerantia requiritur.
- 11 Sic vt non dicatur tradita libera poſ ſeſ ſio rei locatæ, quando non durauit pro toto tempore conuento vtendi & fruendi facultas.
- 12 Quia præ ſtatio patientiæ, ad quam tenetur locator, dicitur indiuidua, & non ſufficit pro parte impleri, atque ideò ſi locator non præ ſtitit integram patientiam, non dicitur pro ſua parte impleuiſ ſe: quoniam in talibus indiuiduis nihil actum intelligitur, cùm quid ſupereſt agendum.
- 13 Locator, ſi toto tempore locationis, patientiam non præ ſtet, & omne obſtaculum non remoueat, penſionem exigere non poteſt.
- 14 Quia in contractibus vltro citroque obligatoriis, vt eſt Locatio, agere volens, oportet impleuiſ ſe pro parte ſua implenda, alias obſtabit exceptio non implementi.
- 15 Hæc autem exceptio, quòd alter ex contrahentibus non impleuerit pro parte ſua, ſemper opponi poteſt, etiamſi ſtatuto omnes exceptiones remoueantur.
- 16 Locator in Libello, in quo petit penſionem, vt obtineat, neceſ ſariò adiicere debet, quòd præ ſtiterit & accommodauerit liberum vſum, & patientiam, quia ex ſola locatione non videtur adimpleuiſ ſe contractum ex parte ſua, niſi in patientia perſeuerauerit.
- 17 Et ſic non ſolùm tenetur patientiam allegare, ſed probare.
- 18 Conductor, ſi propter factum, culpam, aut non implementum locatoris, vel propter damnum, quod præter ſpem euenit, re conducta vti ſit impeditus, ſuccurritur ei, vt remittatur pro ratione penſionis debitæ nonnihil.
- 19 Quia præ ſtat penſionem propter vſum rei, & in recompenſationem fructuum; & ideò ſi fructus abſque propria culpa impeditur percipere, iuſtè petit remiſ ſionem mercedis.
- 20 Conductor regulariter non tenetur ex natura contractus, de quocunque caſu, aut impedimento, quod vſum & fruitionem rei locatæ impediat, ſed id omne ad locatorem ſpectat.
- 21 Quod procedit, etiamſi in ſe ſuſcipiat conductor periculum ſimpliciter & abſolutè & ſine aliqua adiectione, ſiue ſuſcipiat cum ſigno vniuerſali, niſi aliàs teneretur de leuiſ ſima culpa.
- 22 Vel niſi vnus caſus fortuitus ſpecificetur, cum clauſula, Et omne aliud periculum; tunc enim venirent caſus fortuiti, ſimiles tamen expreſ ſis.
- 22 Legis 2. titul. 9. lib. 5. nouæ collect. Reg. deciſionem, ſuperius dictis, & iuris communis regulis contrariam omninò, vt hoc numero adnotatur.
- 24 Conductor abſque pacto non excuſatur ex caſu ſolito, ſed ex inſolito, euenientéque contra morem regionis: idcircò ſi ex conſueto caſu fortuito fructus corripiantur, non tenebitur dominus ad remiſ ſionem penſionis, ſed ſolùm tenebitur propter caſus inſolitos, & vide per totum numerum.
- 25 Conductor quando non patitur damnum, remiſ ſionem mercedis non petit, licèt non faciat ſolitum lucrum.
- 26 Conductor cùm impeditur frui re conducta, facto & culpâ locatoris, non ſolùm conſequi poteſt à locatore mercedis remiſ ſionem, ſed etiam poteſt agere contra eum, vt ſibi reſarciat omnem vtilitatem, & omne intereſ ſe, quod ex conductione percipere poterat, ſi ipſe locator nihil faceret, quominus vteretur & frueretur re conducta.
- 27 Et inter alios Authores, Franciſci Connani locus optimus in id ponderatur, vbi ipſe eruditè, & diſtinctè rem hanc explicauit, & in ſumma diſtinxit.
- 28 Quod ſi culpâ locatoris non vtatur conductor, plectitur ille damno litis æ ſtimatæ, quantum intereſt conductoris: ſin caſus impedimentum attulit, ſatis eſt, conductorem indemnem eſ ſe, nec vltra locator ipſe obligatur, quàm vt remittat penſionem eius temporis, quo non eſt vſus conductor.
- 29 Conductor ſi re conducta non vtatur propter impedimentum à tertio præ ſtitum, quod locator, diligentiam adhibendo, remouere poterat, & non adhibuit, ad plenum intereſ ſe agere poteſt.
- 30 Quòd ſi etiam diligentiam adhibendo, illud remouere non potuit locator, tunc conductor liberatur à ſolutione mercedis, & ſi merces ſoluta eſ ſet, eam repeteret à locatore.
- 31 Niſi conductor impeditus fuiſ ſet propter locatoris inimicitias, quia tunc factum, & culpa ipſius tertij licèt iniuſtum, cùm dicatur factum & culpa ipſius locatoris, meritò tenetur ipſe locator ad damna, & intereſ ſe conductoris; & ibidem de materia legis, damnum, C. locati, remiſ ſiuè.
- 32 Vel niſi impediens conductorem vtifrui re conducta, talis eſ ſet, quòd ex iuſta cauſa id efficeret, aut ratione dominij, vel pignoris, vel ex alio iure; tunc enim ſi eam cauſam ſciebat locator tempore locationis, & nihilominùs locauit, tenebitur conductori non ſolùm ad damnum, ſed etiam ad omne lucrum, quod inde habiturus erat conductor ipſe, ſi prohibitus non fuiſ ſet.
- 33 Sed ſi ignorauit, tenebitur dumtaxat ad recepta vel ſi non recepit, remittere.
- 34 Si verò conductor tempore contractus ſciuiſ ſet, iuſtè eum poſ ſe impediri, tunc ipſi denegaretur actio contra locatorem.
- 35 Conductor quando facto aut culpa locatoris impeditur vti; ideò plenum intereſ ſe, & lucrum petere poteſt, quia tacitè inter eos videtur actum, ne quid fiat per locatorem in præiudicium conductoris, propter quod impediatur vſus, & reddituum perceptio; quapropter ſi ſocus fiat, rectè poteſt non ſolùm pro damno, ſed etiam pro intereſ ſe agi.
- 36 Mercedis remiſ ſio, quando propter agri ſterilitatem, vel fructuum exiguitatem petitur, intolerabile damnum requiritur, aut quod magnum ſit conductoris incommodum, vt hoc numero declaratur.
- 37 Similiter, quando peritur propter bellum, peſtem, aut caſum alium quemcunque ſine culpa locatoris contingentem, neceſ ſariò requiritur, quòd damnum ſit intolerabile, vt remiſ ſio fiat; quoniam medicum damnum æquo animo ferre debet conductor.
- 38 Mercedis aut penſionis remiſ ſio, vt propter caſum fiat, plura ſunt neceſ ſaria: primò quòd caſus, qui contigit, ſit inſolitus: ſecundò quòd magnum afferat damnum: tertiò quod contingat ante perceptionem fructuum.
- 39 Conductori cùm damnum prouenit ex facto, impedimento, aut culpa locatoris, etiamſi illud immodicum ſit, eſt reficiendum abſque diſtinctione, an ſit magnum, vel paruum?
- 40 Conductori damnum reſarciendum eſ ſe ex facto locatoris illatum, abſque diſtinctione aut conſideratione, an factum, ex quo damnum ſequutum eſt, principaliter, & directè dirigeretur, aut non ad damnum conductoris, vel vt prohiberetur vtifrui re conducta, ſiue ſecundariò & incidenter illud eueniat?
- 41 Conductor gabellarum, æquè non poteſt impediri per indirectum, ne colligat ſolitos redditus, quemadmodum ſi directè prohibitus fuiſ ſet, quia vterque caſus eodem iure cenſendus eſt, & eadem remiſ ſio facienda.
- 42 Et hoc, verè & maturè intellecta diſpoſuit l. 21. titulo 8. partita 5. vt hoc numero nouè conſiderauit Author.
- 43 Conductori mercedis remiſ ſionem fieri debere, etiamſi locator damnum inferens, habito reſpectu ad cauſam, quâ motus fuit, non videatur in culpa, ſi tamen ex eius facto damnum proueniat.
- 44 Et quamuis iuſta, publicá ve, aut neceſ ſaria cauſa, quæ impellit locatorem ad ponendum impedimentum, ne conductor vtatur, poſ ſit forſan illum excuſare, ne teneatur ad damna, & intereſ ſe lucri ceſ ſantis, non tamen excuſabit, quin pro rata temporis remittere penſionem teneatur.
- 45 Conductor, cùm re conducta vtifrui prohibetur facto iuſto locatoris, tunc ad totale intereſ ſe non tenetur locator, ſed ſufficit, quod penſionem pro reſiduo tempore remittat, ſi verò facto iniuſto, tunc ad totale intereſ ſe & lucrum agi poteſt.
- 46 Pet. Auguſt. Morlæ ad l. 2. tit. 9. de las condiciones generales, lib. 9. nouæ collect. Regiæ, declaratio quædam nouiter, verè tamen, & concludenter confutata, & vide latiùs infrà, ex n. 59. cum ſequent.
- 47 Conductor quare agere poſ ſit contra locatorem ad damna, & intereſ ſe, aut lucrum, cùm locator impedimentum ab alio præ ſtitum tollere potuit, & non fecit; è contra etiam, quando impedimentum tollere non potuit locator ipſe, quare ad damnum tantum aut mercedis remiſ ſionem agere debeat.
- 48 Conductor poteſt ſe adſtringere ad caſus fortuitos, ſiue caſibus quibuſcunque renunciare, & ſe, eiſdem non obſtantibus, ad integram penſionis ſolutionem obligare.
- 49 Sic è contrario paciſci licet ad conductoris fauorem, quòd certis caſibus locator mercedem non exigat, ſiue vt fiat remiſ ſio, etiam in caſibus, in quibus alioquin ex natura contractus non fieret.
- 50 Quia non debent locator & conductor ad imparia iudicari, & cùm ſint correlatiua, diſpoſitum in vno, debet locum habere in altero.
- 51 Renunciatio generalis caſuum fortuitorum in contractibus facta, valet & tenet, quamuis in iudiciis ſpecialis neceſ ſaria ſit.
- 52 Et quamuis Bulgar. relatus per Gloſ ſam, ita demùm crediderit, valere renunciationem caſuum fortuitorum, ſi modò aliquis caſus in ſpecie exprimatur, & poſteà ſubiiciatur generalis renunciatio.
- 53 Et ſequuti fuerint Authores nonnulli.
- 54 Tamen in contrarium veritas ſe habet, ſat eſ ſe renunciare genericè caſibus fortuitis, nullum in ſpecie exprimendo.
- 55 Idque legis 23. titulo 8. partita 5. deciſione probatur expreſ ſim, vt hoc numero adnotatur.
- 56 Conductor, quamuis poſ ſit ſe obligare ad caſum fortuitum, licèt regulariter de iure ad illum non teneatur, tamen ita demùm tenebitur, ſi talis caſus fartutius non adueniat culpâ locatoris, tunc enim non tenetur de eo conductor.
- 57 Nec etiam tenetur, ſi facto ipſius locatoris etiam iuſto, caſus contingat, vt hoc numero latiùs declaratur.
- 58 Ratio eſt, quia quod caſu fortuito euenit, inuoluntarium dicitur; vnde ad illud nullo modo applicari poteſt damnum, aut impedimentum culpâ, aut facto locatoris contingens.
- 59 Caſus fortuitus quamuis eueniat ob factum Regis, & bellum ab eo motum, vel ob ſterilitatem, peſtem, terræmotum, ſiccitatem, & pluuiam, vel ob alium quemlibet caſum fortuitum, nulla conductori fit remiſ ſio in Gabellarum materia, & conductione earum, iuxta deciſionem l. 2. tit. 9. lib. 9. nou. collect. reg.
- 60 Pro cuius iustificatione, quorundam Scribentium huius Regni conſiderationes proferuntur, & vera eiuſdem legis ratio redditur, & num. ſequen.
- 61 Bellum inter caſus fortuitos connumerari debere, quamuis à Principe moueatur.
- 62 Cùm Principes non moueant, nec mouere poſ ſint bella voluntariè, ſed cum cauſis, quæ caſus fortuiti iudicantur.
- 63 L. 2. titulo 9. de las condiciones generales, lib. 9. nou. collect. reg. in verſiculo finali, explicatur, & num. ſeq.
- 64 Naturalia accidentalia, ſiue vt alij dicunt, adminicula, & qualitates contractuum, licèt poſſint partium conuentione tolli & mutari; tamen contra ſubstantialia; vel naturalia intrinſeca contractûs pactum initum nullo iure valet, nec ex eo vlla naſcitur obligatio.
- 65 Vſus rei in contractu locationis, & conductionis, eſt ex ſubſtantialibus, vel naturalibus intrinſecis illius contractus.
- 66 Vnde pactum initum per quod vſus rei auferatur, ſiue renunciatio caſus prouenientis facto, aut impedimento locatoris, tanquam contra ſubſtantiam, vel naturam intrinſecam ipſius contractus, nihil valeret, atque viribus non ſubſisteret.
- 67 Quia talis obligatio dabet materiam delinquendi, adeò quòd non firmaretur iuramento.
- 68 Idcircò non ſolùm Iureconſulti, ſed etiam & legum Partitarum Conditores cautè, aut cum myſterio in propoſito fuerunt loquuti, vt nouiter & verè hoc numero adnotauit Author.
- 69 L. 2. tit. 6. lib. 9. nouæ compil. in verſ. final. conſtitutio Regia, nouiter declarata & limitata, & numeris ſequentibus, vſque ad n. 77.
- 70 Legis verba quantumuis generalia ſint, recipiunt interpretationem restrictiuam, ne quis indebitè damnum patiatur.
- 71 Et ne lex ipſa iniquitatem aliquam, ſiue defectum rationis contineat, ſemper interpretatio admitti debet.
- 72 Contractûs firmitas aut valor ipſius, durum eſ ſet quod ab vnius dumtaxat ex contrahentibus voluntate penderet, & quòd in eius arbitrio poſitum eſ ſet, adimplere, vel non adimplere contractum pro parte ſua, alterúmque ad implementum contractùs adſtringere.
- 73 Quia, vt inquit Baldus, non debet claudicare conuentio, vt vnus teneatur eam ſeruare, alter non; quia quod claudicat, iuſtum non eſt.
- 74 Contractus ſic interpretandus eſt, ne contrahentium alteri licitum ſit reddere pactionem, alteri inutilem.
- 75 Contractus in ſui eſ ſe, non poſ ſe habere dependentiam à voluntate vnius.
- 76 Quod non, ſolùm reſpectu priuatorum locum habet, ſed etiam reſpectu ipſius Principis contrahentis, vt hoc numero adnotatur, & ibidem verba ſingularia Baldi in propoſito proferuntur.
- 77 Dictæ l. 2. tit. 9. lib. 9. nouæ compil. in eodem verſiculo finali, conſtitutio Regia, iterùm & nouiter declarata, & numeris ſeqq.
- 78 Verbum Ipſius eſt perſonaliſ ſimum.
- 79 Prohibitio alicui facta cum hoc verbo Ipſi, adeò perſonalis eſt, vt hæredes prohibiti excludat.
- 80 Caſus fortuitos in ſe ſuſcipiens, vel eis renuncians, quòd non intelligatur ſentire de inſolitis, aut rarò contingentibus, ex ſententia Bartoli, quam permulti Authores ſequuntur, qui hoc numero præcitantur.
- 81 Et huius partis fundamenta plura expendi poſſent, quæ ideò, conſultóque omittit Author, quòd à ſuperioribus Authoribus expendantur.
- 82 Duntaxat referri debent duo, quibus in præfatam ſententiam magis communiter adduci ſolent Doctores.
- 83 Primum deducitur ex textu in l. fiſtulas, §. frumenta, ff. de contrahenda emptione. Qui tamen textus verè ponderatus, & non cauillatus, contrarium probat expreſ ſim, nec vllo pacto vitari poteſt, vt hoc numero ſingulariter, & meliùs quàm anteà fuiſ ſet, oſtendit Author.
- 84 Secundum fundamentum eò tendit, quòd ad caſum fortuitum inſolitum, aut rarò euenientem, renunciatio ideò trahi non debeat, quòd illi nunquam cenſeatur renunciatum, quia nec cogitatum de eo videtur. Vnde conuentio, aut caſus fortuiti ſuſceptio, quantuncunque generalis ſit, ad caſum fortuitum trahi non debet.
- 85 Quod fundamentum parum etiam, aut nihil ſubſiſtit, vt hoc numero adnotatur per totum.
- 86 Caſus fortuitos in ſe ſuſcipiens, quòd intelligatur ſentire etiam de inſolitis, nec ex raritate caſus obuenientis excuſetur, ex ſententia aliorum Authorum contra Bartolum.
- 87 Author verò, vt in præfato dubio ſententiam ſuam interponat, ſequentia conſtituere neceſ ſarium duxit, quæ nullus hactenus ſic ex propoſito conſiderauit. In primis negari non poſ ſe, quin opinio Bartoli æquitatem præ ſe ferre videatur, ipſum tamen refragari apertè deciſioni textus, in dicto §. frumenta, eſ ſéque directè contrariam verbis, & menti eiuſdem §. vt oſtenſum fuit ſuprà, n. 83.
- 88 Verbis etiam, & deciſioni l. 23. titulo 8. partita 5. clarè contrariari; illa namque omninò deſtruit ſententiam Bartoli, nec cauillari poteſt, vt meliùs, quàm anteà fuiſ ſet, adnotatur hoc numero, & ſequenti.
- 89 Et Ioannis Guttierrez ad eandem legem, & l. 22. eodem titulo, & partita, interpretatio nouiter, verè tamen & concludenter damnatur, atque eiuſdem legis finis, & intentio detegitur.
- 90 Secundò conſtituit, durum admodum ſibi videri, & contra rationem quidem fateri Ioannem Guttierrez, & Hieronymum de Cauallos, opinionem Bartoli eſ ſe contra textum, in dict. §. frumenta, & nihilominùs iuri contrariam deciſionem probare, diceréque, quòd ab illa recedendum non eſt in praxi.
- 91 Et conſequenter, terribile etiam videri, quòd præfati duo Authores, non illius textus deciſione decepti (quod ferri poſ ſet;) fatentes potiùs & agnoſcentes, per eundem textum deſtrui opinionem Bartoli, tantam eidem fidem aut authoritatem contendant tribuere, quòd iuriſmet ipſius deciſionem ſtare nolint, ſed à ſententia Bartoli poſ ſe vinci, intenderint.
- 92 Aut ergo iniqua eſt, vel iuris rationi non conueniens dicti §. frumenta, & dictæ l. 23. parritæ conſtitutio (quod dicendum non eſt) aut Bartoli opinio ſtare non poteſt, nec attendi æquitas, quæ iuris expreſ ſi correctionem, & alterationem inducit.
- 93 Idcircò in propoſito dubio, rectius ſe habuit Menchaca, qui etiam attento iure communi ſententiam Bartoli damnauit, per text. in dicto §. frumenta, & dicta lege 23. partitæ, contrarium probari, non dubitauit aſ ſerere.
- 94 Fachineus etiam multò poſt hæc ſcripta ab Authore prælectus, rectiſ ſimè intellexit prædicta, & text. in dicto §. frumenta, ad verum retulit intellectum, vt hoc numero latiùs demonſtratur.
- 95 Tertiò conſtituit, dubium præfatum apertè, vt dixit, ſublatum ex deciſione dictæ legis 23. Partitae, ſed Iudicis nanus non adeò ligatas, Iudicisvè arbitrium non ita excluſum, vt ipſe aliquando arbitrari non valeat iuxta facti contingentis naturam, & circumſtantias, quid æquius, & menti contrahentium magis conueniens ſibi videatur.
- 96 Verba enim contrahentium talia eſ ſe poterunt, vt omninò incogitatum, aut inſolitum, & rariſ ſimè contingentem caſum non contineant; poterunt etiam adeò vniuerſaliter proferri, vt nullum caſum excluſum diiudicare debeamus.
- 97 Atque conductori imputare, quòd ſibi non conſuluerit tempore contractus, aut quòd verba ita abſoluta & generalia, ſiue vniuerſalia protulerit.
- 98 Quæ tamen iuxta veriſimilitudinem ſemper interpretari debebunt, ſecundùm quam pacta & verba locationis & conductionis ſunt interpretanda.
- 99 Item eo modo, quo inter contrahentes ſeruetur bona fides, & æquitas naturalis.
- 100 Quia omnium obligationum materia, potiſ ſimùm ab æquitatis conſiderationis dependet.
- 101 Aliàs autem & regulariter adhærendum erit deciſioni dictæ legis 23. Partitæ.
- 102 A qua tamen ſi aliquo modo recedi poteſt, vel vllo pacto eiuſdem deciſio explicari, nullo equidem congruentius, quàm adhibita diſtinctione Cornei, quam Menochius, & alij ſequuntur.
- 103 In quo etiam maturè Iudex ſe habere debebit, cuius arbitrio totum hoc relinquere, ſecurius eſt.
- 104 Vt etiam relinquitur, quis caſus dicatur ſolitus, vel inſolitus, aut inſperatus.
- 105 Quamuis de hoc variæ fuerint, diuerſ æque Doctorum ſententiæ.
- 106 Quartò & vltimò conſtituit, ex dictis anteà ad textum in d. §. frumenta, & dictam l. 23. Partitæ, deſtrui omninò, nec vllo pacto ſuſtineri poſ ſe Cornei reſolutionem in conſ. 23. lib. 2. quem Pinellus rectè improbauit, vt hoc num. adnotatur.

PRo dilucida atque abſoluta huius Capitis explicatione, conſtituendum erit in primis, quòd locatio, & conductio iiſdem, quibus emptio & venditio, conſiſtit regulis, quamuis in aliquibus à contractu emptionis & venditionis differat, l. 2. ff. locati, §. 1. Inſtitut. eodem titul. vbi tradit ſuccinctè & benè Minſingerus, & ibidem Antonius Pichardus ex num. 7. cum ſequentibus, & contrahitur ſimul atque de mercede conuenit, l. prima, ff. locati, l. 2. ff. de obligat. & act. duplicémque actionem parit, ex locato, quæ locatori ad mercedem; ex conducto, quæ conductori ad vſum & fruitionem rei datur, ex eiſdem iuribus, & l. 1. cum ſequentibus, tit. 8. partit. 5. Vnde illud conſtitutiſ ſimum eſt, & pro explicatione eorum, quæ dicentur infrà; omninò neceſ ſarium, quòd conductor, vt locationis contractus adimpleatur, liberè & plenè debet vtifrui, l. ſi tibi, & in l. ſequenti, l. ſi quis domum, l. habitatores, l. ex conducto, §. ff. locati, cum aliis multis, quæ adducit Paulus Pariſius in conſil. 40. numer. primo libro primo. Antonius Gomezius tomo 2. variarum, cap. 3. in principio. Franciſcus Connanus commentariorum iuris ciuilis, lib. 7. cap. 11. per totum. Petrus Gregorius in Syntagmate iuris, tertia parte lib. 27. cap. primo, folio mihi 290. Nicol. Moc. de contractibus, titulo de locato, & conducto, in principio. Iacobus Cancerius variarum reſolutio n. cap. 14. ex numero primo, cum ſequentibus, & eos non referens Antonius Pichardus ad rubricam, Inſtitut. de locato, & conducto, ex num. 9. cum ſequentibus; & ſic locator tenetur ad factum, id eſt pati, conductorem vti re conducta, & eam præ ſtare, nihílque facere, quominus liberè & pacificè fruatur, vt tradit Bartolus in l. prima, oppoſitione prima. C. de iure emphyteutio, & ibidem Iaſon num. 39. Angelus in §. item quæritur, & in §. finali, Inſtitut. de actionibus. Betrazolus in conſilio 267. num. 2. lib. 2. Socinus in conſ. 156. num. 10. lib. 2. vbi ſingulariter inquit, quòd quemadmodum venditor tenetur tradere rem, ſi pretium conſequi velit; ita locator tenetur præ ſtare, vt conductor fructus, & prouentus percipiat, non ſolùm per ſimplicem traditionem rei, ſed per continuam patientiam, & omnis obſtaculi remotionem: & ſicut in venditione rei conſtituitur pretium reſpectu rei; ita in locatione conſtituitur pretium gratiâ fructuum, & habito reſpectu ad prouentus & fructus ſingulis annis, quod docuit Bartolus magiſtraliter in l. ſi merces, §. vis maior, ff. locati, & cum aliis adnotarunt Bellon. in con. 45. num. 8. Petrus Surdus in conſ. 34. num. 1. libro primo. Vnde ſequitur, quòd ſicut quando venditor non tradit rem, tenetur ad intereſ ſe; ita locator ſi non faciat, quòd conductor poſ ſit fructus percipere, tenetur ad intereſ ſe, vt ſcribunt Simon de Pretis in conſilio 23. numer. 9. Petrus Gregorius in Syntagmate iuris, libro 27. capite primo, numero 32. Et quamuis in venditione, & aliis contractibus, primo vſu etiam momentaneo, quis cenſeatur tradidiſ ſe, & eſ ſe liberatus; tamen in contractu locationis & conductionis, locator non dicitur tradidiſ ſe, niſi pro eo tempore, quo conductori frui licuit, quia vniuerſa ſubſtantia eius contractus in eo verſatur, vt liceat conductori vti, quod eſt factum ſucceſ ſiuum, vt pulchrè docuit Bartolus in l. ſi quis domum, numero primo, in fine, & numero 2. ff. locati, ſequuntur Antonius Natta in conſilio 360. numero primo, libro 2. Alciatus in l. 2. §. & harum, numero 43. ff. de verborum obligationibus. Crotus in conſilio 96. numero 4. vbi dicit, quòd ad hoc vt res locata dicatur tradita, debet præ ſtari patientia, quæ habet tractum ſucceſ ſiuum; ita quòd non ſufficit interuenire in principio, ſed eius perſeuerantia requiritur: alioquin non dicetur tradita libera poſ ſeſ ſio rei locatæ, quando non durauit pro toto tempore conuento, vtendi & fruendi facultas, vt ante alios annotauit Calderinus in conſilio quinto titulo, de locato, in verſiculo, præterea, ſequuntur Franciſ. Beccius in conſilio 45. num. 19. vbi plurium authoritate comprobat Ioannes Botta in conſ. 96. num. 4. & 5. Bimius in conſil. 97. num. 34. Surdus in conſil. 38. num. 17. & 18. Libro primo. Riminal. ſenior in conſil. 342. num. 4. lib. 2. quia præ ſtatio patientiæ, ad quam tenetur locator, dicitur indiuidua, & non ſufficit pro parte impleri; atque ideò ſi locator non præ ſtitit integram patientiam, non dicitur pro parte ſua impleuiſ ſe: quoniam in talibus indiuiduis nihil actum intelligitur, cùm quid ſupereſt agendum; ita intelligit & & declarat Alexander in l. diuortio, num. 33. in verſiculo, contra eum, ff. ſoluto matrimonio, refert & ſequitur Ioannes Cephalus in conſ. 577. num. 4. & 5. lib. 3. ex hoc inferens, quòd proptereà locator, qui non præ ſtitit huiuſmodi patientiam, penſionem exigere non poteſt, per textum in l. Iulianus, §. offerri, ff. de actionibus empti, per quem id ipſum, atque in eiſdem terminis ſcribit Hieronym. Magon. deciſ. Lucen. 69. num. 7. ſubiiciens, quod ſi toto tempore locationis locator non præ ſter patientiam, & omne obſtaculum remoueat, per conſequens non poteſt effectualiter agere, quia in contractibus vltrò citróque obligatoriis, vt eſt locatio, agere volens, oportet impleuiſ ſe implenda pro parte ſua, aliàs obſtabit exceptio non implementi: hæc autem exceptio, quòd alter ex contrahentibus non impleuerit pro parte ſua, ſemper opponi poteſt, etiamſi ſtatuto omnes exceptiones remoueantur, teſte Romano in conſil. 244. num. 5. verſiculo, primò enim, Craueta, qui latè comprobat in conſilio 127. num. 14. & in conſilio 53. num. 32. libro primo. Ioannes Cephalus in conſilio 407. num. 19. lib. 3. Tiberius Decianus in conſilio primo, numero 67. volumine primo. Achilles Pedrocha in conſilio primo, num. 238. atque in terminis contractus locationis, Franciſcus Beccius in conſ. 45. num. 13. idcircò Angelus in §. ſequens, n. 28. Inſtitut. de actionibus, optimè conſuluit, quòd locator in libello, in quo petit penſionem, vt obtineat, neceſ ſariò adiicere debet, quòd præ ſtiterit & accommodauerit liberum vſum, & patientiam, quia ex ſola locatione non videtur adimpleuiſ ſe contractum ex parte ſua, niſi in patientia perſeuerauerit; & ſequitur Cacheranus deciſion. 51. num. 12. vbi variis fundamentis & rationibus probauit. quòd locator non ſolùm tenetur patientiam allegare, ſed probare. Ioſephus Ludouicus deciſ. 2. n. 7.

Vnde & conſequenter infertur dicendum, aut conſtitui neceſ ſariò debet, quòd ex cauſa prædicta, culpæ ſcilicet, aut facti, vel non implementi locatoris, aut pro ratione damni, quod præter ſpem euenit, ſuccurritur non nunquam conductori, vt ſi impeditus fuerit vti re conducta, remittatur ei pro rata penſionis debitæ nonnihil, vt probat textus in l. ſi quis domum, in principio, & in l. ſi merces, §. vis maior, & in l. qui inſulam, ff. locati, & in §. penul. Inſtit. eodem tit. quia colonus præ ſtat penſionem propter vſum rei, & in recompenſationem fructuum; & ideò ſi fructus abſque propria culpa impeditur percipere, iuſtè petit mercedis remiſ ſionem, vt conſtat ex eiſdem iuribus & l. 21. & 22. tit. 8. partit. 5. & in terminis ſic obſeruant Angel. in authen. de non alienandis, §. quia verò. Paul. Caſtrenſ. in l. cum in plures, in principio, ff. locati, Alex. in conſ. 107. lib. 3. Boëtius deciſ. 149. num. 5. Matthæus VVeſembec. in paratitla Digeſtor. titul. de locato, num. 16. in fin. Socin. iun. in conſil. 120. num. 20. lib. 3. Bellon. in conſil. 45. num. 8. Franciſcus Connanus commentariorum iuris ciuilis, lib. 7. cap. 11. num. 13. per totum. Petrus Gregorius in ſyntagmate iuris, lib. 27. cap. 1. num. 22. & 28. Petrus Surdus in conſil. 34. numero primo, lib. 1. Deinde quia conductor regulariter non tenetur ex natura contractus de quocunque caſu, aut impedimento, quod vſum & fructum rei locatæ impediat, ſed id omne ad locatorem ſpectat, l. in indicio, C. locati, l. ſi quis fundum, §. Imperator, l. ex conducto, §. ſi vis, ff. locati, l. prima, § is verò, ff. de obligat. & actio. l. 22. in principio. l. 23. titulo 8. partit. 5. Bartolus in l. opus quod in auerſione, ff. locati. Caſtrenſis in conſilio 471. Viſo, prima parte, Fulgoſius, in conſilio 193. numero 2. Berous quæ ſtion. familiar. 53. num. 4. Stephanus à Freder. de interpretatione iuris, prima parte, num. 131. Decius in l. contractus, num. 33. ff. de regulis iuris, & ibidem Antonius del Rio cap. 11. colum. final. Anchar. Regien. lib. 3. quæ ſtio. famil. quæ ſtion. 36. num. 17. Stracch. de mercat. parte 2. titulo de naut. num. 6. Laurentius de Pinu in conſilio 144. num. 3. Iacobus Cancerius variar. reſolut. cap. 14. num. 28. & 29. Conrad. de contractibus, tractat. 5. quæ ſtion. 78. concluſ. 4. in principio, vbi dicit vnum ex naturalibus contractus locationis eſ ſe, vt periculum eueniens circa rem, ad locatorem pertineat; Vincent Carocius de locato, & conducto, 4. p. de caſibus, in principio, folio mihi 169. col. vltim. vbi quæ ſtione prima, fol. 170. plenè comprobat, & quamplures Authores citat ad hoc, quòd conductor nunquam regulariter tenetur de caſibus fortuitis, etiamſi in ſe ſuſcipiat periculum ſimpliciter, abſolutè, & ſine aliqua adiectione, ſiue ſuſcipiat cum ſigno vniuerſali, niſi aliàs reneretur de leuiſ ſima culpa, vt ibidem probauit q. 40. & tenuit etiam vltra relatos ab eo, Ioannes Guttierrez de iuramento confirmatorio, 1. p. cap. 24. num. 10. Vel niſi vnus caſus fortuitus ſpecificetur cum clauſula, Et omne aliud periculum; tunc enim venirent caſus fortuiti, ſimiles tamen expreſ ſis, vt ipſe Carocius eodem in loco, q. 2. & 3. folio 170. probauit, & eum non referens Azeued. in l. 2. tit. 9. lib. 9. nouæ collect. regiæ, ex num. 5. cum ſeq. qui tamen, & alij quamplures inferiùs citandi rem hanc non ſatis diſtinctè, aut non abſoltuè ſatis, vt arbitror, explicarunt; idcircò nonnulla adiicere, & rem ipſam latiùs explanare neceſ ſarium erit omninò, quod vt diſtinctè, & apertiùs fiat, ſequentia conſtituo.

In primis, ſuperiora omnia, quæ numeris præcedentibus tradita, atque obſeruata fuêre, & alia, quæ inferiùs obſeruabuntur, non otiosè, aut extra propoſitum, ſed ideò à me dicta, aut præmiſ ſa, vt oſtenderem euidentiùs, legis 2. tit. 9. De las condiciones generales, lib. 9. nouæ collectionis Regiæ deciſionem, ſuperiùs dictis, & iuris comnunis regulis contrariam omninò, idcircò maturè & rectè accipiendam, rationem eiuſdem conſiderandam, atque ipſius diſpoſitionem vtpote iuri communi, vt dixi, contrariam, vltra limites au terminos, in quibus loquitur, non contrahendam; ſic potiùs interpretandam, vt marte & intentione ipſius impleta, eiuſdémque diſpoſitione obſeruata, quantum minus poſ ſit, iuri communi, ac etiam contrahentibus damnum inferatur.

Secundò conſtituo, ſuperiorem communem reſolutionem, quòd conductor non teneatur de caſu quocunque, quo vſus & fructus impediatur, ita demùm accipiendam, atque intelligendam, ſi caſus inſolitus ſit; nam ſi ex conſuero caſu fornito fructus corripiantur, non tenebitur dominus ad remiſ ſionem mercedis, ſed ſolum tenebitur propter caſus inſolitos, quod cum Gloſ ſa, & Alberico rectè percipit Arias Pinellus 1. par l. 2. C. de reſcindenda venditione, capite 3. num. 30. in ſine, dicens, quod abſque pacto non excuſatur conductor ex caſu ſolito, ſed ex inſolito, euenientéque contra morem regionis; & probat textus in l. ex conducto, §. ſi vis, ff. locati, ibi: Solis feruore non aſ ſueto, & ibi: Si vero nihil extra conſuetudinem acciderit. Et vltra Pinellum, id ipſum obſeruat Gregorius Lopez in l. 22. titulo. 8. partita 5. verbo, Muy acoſtumbrada, per illum textum, vbi in hunc modum ſcriptum apparet: Deſtruyendoſe, o perdiendoſe los frutos de alguna heredad, ò viña, ò otra coſa ſemejante, que touieſ ſe arrendada vn ome de otro, por alguna ocaſion que acaecieſ ſe, que non fueſ ſe muy acoſtumbrada de venir, aſ ſi como por auenidas de rios, ò por muchas lluuias, ò por granizo, ò por fuego que los quemaſ ſe, &c. Et ſic debet intelligi l. 23. eodem titulo 8. & partita 5. in principio, & iuxta eam diſtingui, quatenus indiſtinctè dicit: Perdiendoſe los frutos de la coſa que es arrendada por alguna ocaſion que vinieſ ſe por auentura, no ſeria tenudo de dar al ſeñor la renta el que la prometiera, aſ ſi como de ſuſo diximos. Quod verbum Aſ ſi como de ſuſo diximos, refertur ad dictam l. 22. præcedentem, non verò ad l. 21. vbi de impedimento proueniente facto locatoris agitur, vt ſtatim dicetur; ſic etiam intelligi debent aliorum Scribentium traditiones, qui indiſtinctè aſ ſerunt, quòd conductor de caſu quacunque non teneatur, ſunt enim accipiendæ iuxta diſtinctionem prædictam an caſus ſolitus & conſueras, an verò inſolitus, & ferè nunquam conſuetus ſit; namque ſi conſuetus, & iuxta conſuetudinem regionis, tacitè de eo actum videbitur, nec conductor à ſolutione excuſabitur, aliàs ſecus; vt dixi: & ita etiam intelligit Caſtrenſis in d. l. ex conducto, §. ſi vis, num. 2. ff. locati, qui vt fiat remiſsio penſionis, inter alia requirit, quòd caſus ſit inſolitus, & ſequitur Petrus Surdus in conſ. 34. num. 4. lib. 1. Vincen. Carocius de locato, & conducto, q. 8. num. 19. fol. 173.

Tertiò conſtituo, quòd remiſ ſio mercedis regulariter non ſit, quando conductor non patitur damnum. licèt non faciat ſolitum lucrum; & ita loquuntur in propoſito omnia iura, vt declarat optimè Paulus Pariſ. in conſ. 38. ex num. 12. cum ſequentibus, volum. 1. latiùs Petrus Surdus d. conſil. 34. n. 4. vſque ad num. 7. lib. 1. Dixi, regulariter, nam aliquando lucri etiam ceſ ſantis habetur ratio in conductore: ac primùm quidem, cùm conductor impeditur frui re conducta, facto, & culpa locatoris; tunc enim conductor non ſolum conſequi poteſt à locatore mercedis remiſ ſionem, ſed etiam poteſt agere contra eum, vt ſibi reſarciat omnem vtilitatem, & intereſ ſe, quod ex conductione percipere poterat, ſi ipſe locator nihil faceret, quominus vteretur & frueretur re conducta, per rectum in l. ſi fundus, verſiculo, Nam & ſi colonus, & in l. ſi in lege, verſiculo, Item ſi ex conducto, in l. ſi vno, §. vbicunque, verſiculo, Planè, ff. locati, l. 21. in principio, tit. 8. p. 5. ibi: E por ende dezimos, que ſi lo ſeñores deſtas coſas embargaſ ſen en alguna manera a los que las touieren arrendadas, ò alagadas, que non pudieſ ſen vſar, nin aprouecharſe dellas, que les denen pechar todos los daños, e los menos cabos, que vinieren por tal razon como eſta. E aun deuen les pechar demas deſto las ganancias que pudieran auer hecho en aquellas coſas que tentian arrendadas o alogadas, ſin aquellas ouieſ ſen ellos embargado. Et notarunt Bartolus in dict. l. ſi vno, §. item cùm quidam, verſiculo, Tertio caſu, ff. locati, Romanus in conſil. 178. num. 1. Bellon. in conſ. 22. num. 1. Boſ ſius in praxi, tit. de remiſ ſione mercedis conductoris, num. 108. & cum aliis multis Roland. in conſ. 69. num. 22. Libro. 4. Natta in conſ. 261. num. 1. lib. 2. Paulus de Montepico in conſil. 76. n. 15. Tiberius Decian. in conſ. 108. num. 2. & 3. lib. 2. Vincen. Carocius de locato, & conducto, 4. par. de caſibus, quæ ſt. 7. num. 16. fol. 172. col. 3. Cuiacius ad Africanum, tract. 8. pag. 188. in fine, lit. F. Caualcanus deciſ. 44. num. 50. lib. 1. Paulus Æmilus deciſ. 183. num. 2. & 3. Part. 1. Paulus Auguſtinus Morla emporij, 1. part. tit. 10. de locato & conduct. num. 23. eleganter atque eruditè Franciſcus Connanus commentariorum iuris ciuilis, lib. 7. cap. 11. num. 16. in principio, fol. 541. & in verſiculo, etenim æ ſtimatio eius, & in verſiculo, hoc enim intelligendum eſt, & num. 17. in fin. vbi dicit eorum omnium, quæ in propoſito tractantur, vnam rationem eſ ſe, quam ſi tenuerimus, nunquam errabimus in iudicando; quòd locator obligatus eſt ad rem tradendam eiuſmodi, vt eâ poſ ſit conductor vti, ſecundùm legem conuentionis: quod niſi fiat, locatoris culpa plectitur damno litis æ ſtimatæ quantum intereſt conductoris; ſin caſus impedimentum attulit, ſatis eſt conductorem indemnem eſ ſe, nec vltra locator ipſe obligatur, quàm vt remittat penſionem eius temporis, quo non eſt vſus conductor: & ij omnes Authores loquuntur promiſcuè, etiam in impedimento à tertio præſtito, quod ipſe locator diligentiam adhibendo, remouere poterat; nam ſi diligentiam non adhibuit, vt obuiaret, nec obuiauit diligenter, tenetur etiam ad plenum intereſ ſe, & lucrum conductori, idque ex eiſdem iuribus præcitatis ſuprà & d. l. 21. tit. 8. partit. 5. quæ duos hos caſus æquiparat, vt coaſtat ibi: E por ende dezimos, que ſi los ſeñores deſtas coſas ſobredichas, o otros a quien lo ellos pudieſ ſen vedar, &c. Et ibi notauit Gregorius Lopez verbo, Vedar, & conſtituit exemplum in ſeruis, famulis, vel ſubditis locatoris, Bart. in l. ſi merces, §. culpæ, num. 1. ff. locati. Iulius Ferretus in tractatu de Gabellis, num. 300. Decianus dict. conſil. 108. num. 2. Hippolytus Riminal. in. conſil. 719. num. 13. & 14. lib. 6. Petrus Morla d. tit. 10. de locato & conducto, num. 21. verſic. Secunda concluſio. Si verò tale impedimentum, propter quod conductor liberè re conducta frui non poteſt, ſuperuenit facto tertij, quod etiam, adbibendo diligentiam, remouere non potuit locator, tunc conductor liberatur à ſolutione mercedis, & ſi merces ſoluta eſ ſet, eam repeteret à locatore, per textum in dicta l. ſi fundus, §. & ſi colonus, ff. locati, quam in hoc caſu accipiendam, cum aliis dixit Morla eodem tit. 10. de locato & conducto, numero 21. in principio, & ſic intelligunt Authores ſuperiùs relati, Vincentius Carocius de locato & conducto, 4. part. de caſibus, quæ ſtion. 7. numero 8. fol. 172. colum. 3. in principio, niſi conductor impeditus fuiſ ſet propter locatoris inimicitias, quia tunc factum, & culpa ipſius tertij, licèt iniuſtum, cùm dicatur factum & culpa ipſius locatoris, meritò tenetur ipſe locator ad damna. & intereſ ſe conductoris, ſecundùm Barcolum in l. ſi vno, §. item cùm quidam, col. 2. ff. locati, per textum in l. ſi merces, §. culpæ, eiuſdem tituli, Gregorium Lopez in l. 21. verbo, Razon derecha, tit. 8. part. 5. Franciſc. Connan. qui latè explicat lib. 7. comment. iur. ciuil. d. cap. 11. num. 17. fol. 542. Ioan. Cephal. in conſ. 217. ex num. 13. lib. 2. Franciſ. Becci. in conſ. 45. num. 19. Iacob. Menoch. in conſil. 27. num. 53. lib. 1. Hippol. Riminald. in conſil. 719. num. 8. & num. 15. & 16. lib. 6. & vide per totum conſilium de materia l. damnum, C. locati, an, & quando damnum datum in rebus coloni pertineat ad eum, vel ad dominum: vel niſi impediens conductorem vti frui re conducta, talis eſ ſet, quòd ex iuſta cauſa id efficeret, aut ratione dominij, vel pignoris, vel ex alio iure; tunc enim ſi eam cauſam ſciebat locator tempore locationis, & nihilominùs locauit, tenebitur conductori non ſolùm ad damnum. ſed etiam ad omne lucrum, quod inde habiturus erat conductor ipſe, ſi prohibitus non fuiſ ſet: ſed ſi ignorauit, tenebitur dumtaxat ad recepta, vel ſi non recepit, remittere, ex dicta l. 21. tit. 8. part. 5. in verſiculo, Mas ſi otros eſtraños, quæ ſingularis eſt in hoc; item in alio, quod in fine ſubiicit, quatenus expreſsè diſponit, quòd in eadem lege dicta, ita demùm habent locum, niſi conductor tempore contractûs ſciuiſ ſet iuſtè poſ ſe impediri; tunc enim denegaretur ipſi actio contra locatorem, vt conſtat ex illis verbis: Eſto que diximos en eſta ley, ſe entiende, ſi los arrendadores auian buena fe, quando las arrendaron, cuydando, que aquellos de quien las recibieron, auian derecho de las arrendar, o de las logar: ca ſi ellos auian mala fe, ſabiendo que eran de otro, eſtonce no aurian demanda ninguna, en eſta razon contra aquellos, de quien las tenian.

Prædictorum autem ratio ea eſt, in primis, conductorem plenum intereſ ſe & lucrum petere poſ ſe, quando caſus aut damnum culpâ, aut facto locatoris contigit: quia vt tradit optimè Iulius Ferretus de Gabellis, num. 294. in contractu locationis tacitè videtur actum, ne quid fiat per locatorem in præiudicium conductoris, propter quod impediatur vſus, & reddituum perceptio; quapropter ſi ſecus fiat, poterunt publicani agere, non ſolùm pro damno, ſed pro intereſ ſe ſuo, l. Proculus, §. fin. ff. de vſufructu, & in terminis notarunt etiam Burſatus in conſilio 309. num. 5. lib. 3. Bertazolus in conſilio 267. num. 6. verſiculo, ad damnum, lib. 2. & quamuis regulariter, quando propter agri ſterilitatem, vel fructuum exiguitatem petitur remiſ ſio mercedis, intolerabile damnum requiratur, aut quòd magnum ſit conductoris incommodum, vt notarunt Bartolus, & Caſtrenſis in l. ſi merces, § vis maior, per illum textum, ff. locati, Corneus in conſ. 128. colum. 4. lib. 2. Pariſius in conſ. 38. n. 14. lib. 1. Natta in conſ. 449. n. 1. lib. 2. Gofredus in ſumma Decretal. tit. de locato, n. 13. Connanus comment lib. 7. c. 11. n. 13. in princ. Hippolyt. Riminald. in conſ. 92. n. 11. lib. 1. Petrus Surdus in conſ. 34. n. 9. in princ. & in verſ. confirmatur etiam, lib. 1. nec damnum quodcumque ſufficiat, vt ipſimet Authores probarunt, & permulti in vnum congeſti per Cenedum in collectaneo 116. ad Decretales, Antonius Theſaurus deciſione Pedemontana 108. per totam. Hippol. Riminald. dicto conſ. 92. & in conſ. 48. lib. 1. & in conſ. 282. lib. 3. & quale eſ ſe debeat, diſponitur hodie in l. 22. tit. 8. part. 5. quam optimè explicant Couar. practicarum, c. 30. Ioannes Garſias de expenſ. & meliorat. c. 13. num. 9. Antonius Gomezius tom. 2. variar cap. 3. num. 18. Menchaca quæ ſtionum vſufrequentium lib. 3. quæ ſt. 54. Cæuallos practicar. commun. contra commun. quæ ſt. 57. Similiter, quando conductor impeditur frui re conducta ſine locatoris culpa propter bellum, peſtem, aut caſum alium quemcunque contingentem, & ideò penſionis remiſ ſionem petit pro rata, vt dixi ſuprà, neceſ ſariò requiritur, quòd damnum ſequutum ſit intolerabile, vt remiſ ſio fiat, quoniam modicum damnum æquo animo ferre debet conductor, l. habitatores, dicta l. ſi merces, §. vis maior, ff. locati. Caſtrenſis in l. ex conducto, §. ſi vis, num. 2. ff. eodem tit. dicens, quòd vt fiat remiſ ſio penſionis, vel mercedis propter caſum, plura ſunt neceſ ſaria. Primò, quòd caſus, qui contigit, ſit inſolitus. Secundò, quòd magnum afferat damnum. Tertiò, quòd contingat ante perceptionem fructuum, & cum Aretino, Socino, Beroo, Cephal. Boſ ſio, & aliis Authoribus ſequitur, & latiſ ſimè & conſtanter tuetur, ac omnium aliorum authoritatibus in contrarium ſatisfacit eruditè Petrus Surdus in conſil. 34. ex num. 4. vſque ad num. 22. lib. 2. vbi vide omninò: tamen cùm damnum conductori prouenit ex facto, impedimento, aut culpa locatoris, etiamſi illud immodicum ſit, eſt reficiendum abſque diſtinctione an ſit magnum, vel paruum, vt decidit egregiè Catelian. Cotta in memorabilibus, verbo, Conductor, verſ. Quartò adde, & allegat Florianum in l. Proculus, §. finali, ff. de vſufructu, Bertachinum in tractatu de Gabellis, 2. part. quæ ſt. 22. num. 41. & 42. quos ſequitur Hippol. Riminaldus in conſil. 282. num. 16. lib. 3. ibi: Non omitto, quò a etiam hîc agitur de conductoribus impeditis vti & frui caſu fortuito contingente facto locatoris, ob proclamata facta, prohibentia concurſum & tranſitum ad ciuitatem Ferrariæ, quo caſu remiſ ſio fieri debet pro rata damni, quodcumque id ſit. Et in eodem caſu (ſed Riminaldo non relato) præclarè Marcus Antonius Eugenius in conſilio 50. numer. 58. lib. 1. qui loquens in terminis nouæ indictionis, aut vectigalis impoſitionis, per quam conductoribus damnum inferebatur, & declarans dicta ibid. num. 41. ſic ſcripſit: Secundò dato, non admodùm magnum futurum damnum, & pro non magno damno remiſ ſionem mercedis reficiendam non eſ ſe conductori, d. lege ſi merces, ſi vis maior; Respondetur iſtud procedere in damno proueniente iudicio Dei, vt propter ſterilitatem, bellum, & ſimilia, vt loquitur d. §. vis maior, & alia allegata; ſecus in proueniente facto, & culpâ locatoris, quia illud etiam modicum reficiendum venit & videtur quorundam Authorum æquiſ ſima declaratio, ne locator poſ ſit obeſ ſe conductori aliquo modo, quidquid aliqui dubitauerint de hoc. Et num. 56. ipſe Marcus Anton. Eugen. dixerat vnum verbum notabile, videlicet conductori damnum reſarciendum eſ ſe ex facto locatoris illatum, abſque diſtinctione, aut conſideratione, an factum ex quo damnum ſequutum eſt, principaliter & directè dirigeretur, aut non principaliter & directè, ſed ſecundariò, vel in conſequentiam ad damnum conductoris, vel vt prohiberetur vti frui re conducta: quia cùm ex tali facto idem effectus ſequeretur, damnum reſarciendum eſt, quamuis Princeps, ciuitas, aut priuatus locator id intulerit ſecundariò, & incidenter, & inde ad argumentum adductum in eodem conſ. 50. num. 40. ex l. ſi quis nec cauſam, ff. ſi certum petatur, quòd damnum contingens ſecundariò, & in conſequentiam facti iuſti, in conſideratione haberi non debeat, rectè reſpondet, vt ibi videri poterit, & in eiſdem terminis Bertazolus in conſ. 165. num. 9. lib. 1. vbi ex pluribus concludit, quòd conductor Gabellarum, æquè non poteſt impediri per indirectum, ne colligat ſolitos redditus, quemadmodùm ſi directè prohibitus fuiſ ſet, quia vterque caſus eodem iure cenſendus eſt, & eadem remiſ ſio facienda, & hoc, verè & maturè intellecta diſpoſuit dicta l. part. 21. tit. 8. part. 5. nam dum dicit, quòd ſi conductor impeditur vti re conducta facto, aut culpâ locatoris, tenetur ei locator ad omne damnum & lucrum, nec diſtinguit, an magnum ſic, vel modicum damnum ſubdit in hunc modum: Si los ſeñores deſtas coſas embargaſ ſen en alguna manera, quod verbum, En alguna manera, vnum & aliud comprehendit, ſiue idem importat, ac ſi diceret, directè, vel indirectè, vel quocunque modo contingat; & corroboratur ex reſolutione Cornei in conſ. 23. ex n. 9. lib. 2. vbi probat, conductori mercedis remiſ ſionem fieri debere, etiamſi locator damnum inferens, habito reſpectu ad cauſam, quâ motus fuit, non videatur in culpa; ſi tamen ex eius facto damnum proueniat: & loquitur Corneus in caſu, quo iuſtum bellum motum erat, aut literæ emiſ ſ æ quæ ad vtilitatem publicam tendebant, & nihilominùs inquit, iniquiſ ſimum eſ ſe locatorem non teneri de damno dato, idem Corneus in conſ. 38. n. 20. lib. 2. Neuizan. in conſ. 91. n. 11. Alexander in conſ. 151. n. 2. in fine, & n. 3. lib. 6. Craueta in conſ. 95. n. 7. Burſatus in conſ. 309. n. 9. in verſic. nec obijciatur, lib. 3. dicens, quòd quamuis iuſta cauſa, publicáve, aut neceſ ſaria impellat locatorem ad ponendum impedimentum, ne conductor vtatur, id dumtaxat proderit, vt forſan excuſetur, ne teneatur ad damna & intereſ ſe lucri ceſ ſantis, non tamen, vt pro rata temporis conductor de damno non reficiatur, & quod nemo id abnegat; & in quocunque priuato idem obſeruat Bartolus in l. ſi vno, §. item cum quidam, numero 20. verſiculo, Si verò factum locatoris eſt iuſtum, vbi diſtinxit inter factum iuſtum & iniuſtum locatoris, vt ſcilicet, cum conductor vtifrui prohibetur re conducta facto iuſto locatoris, tunc ad totale intereſ ſe non teneatur locator, ſed ſufficit, quòd penſionem pro reſiduo tempore remittar, ſicut quando caſu fortuito prohibetur conductor: ſi verò facto iniuſto, tunc ad totale intereſ ſe, & lucrum agi poteſt, & Bartoli diſtinctionem ſequuntur Romanus, Anania, Bertachinus, Pariſius, Bellonus, Boſ ſius, & Natta, qu refert, ac etiam ſequitur Petrus Surdus in conſ. 34. num. 1. lib. 1. .

Et his etiam, vt vides, refragatur apertè deciſio d. l. 2. tit. 9. de las condiciones generales, lib. 9. nouæ collectionis Regiæ, & quamuis ea non expendat, nec aliquem ex præfatis Authoribus adducat Auguſtinus Morla emporij prima parte, tit. 10. de locato, & conducto, num. 23. in fin. fol. 434. ſic declarandam exiſtimat dictæ l. 2. conſtitutionem, vt ipſa procedat quoad intereſ ſe ipſius conductoris, cuius reſpectu nullus caſus, nullúſque euentus conſideratur in ea lege, non verò quoad pretium, aut mercedem ipſius locationis, quam, vt idemmet Author exiſtimat, pro rata remittere tenebitur Princeps: Ego verò à generalitate, & verbis, ac etiam mente & ratione d. l. regiæ 2. id adeò extraneum & alienum puto, vt negare non poſ ſim, quin vllo pacto defendi poſ ſit: proptereà quòd in eadem lege, non ſolum intereſ ſe aut lucrum, ſed etiam & damni compenſatio, aut mercedis remiſ ſio excluditur expreſ ſim, vt conſtat ex illis verbis: Sin poner en ollas, ni en parte dellas deſquento alguno, aunque daño, ò perdida, ò mengua, &c. Et ibi: Saluo que todo ello ſea a ſu auentura, ſegun dicho es. Et ibi: y que ſon de tal calidad, que a no ſe auer expreſ ſado, ſe deuia hazer baxa y deſquento, &c. Vnde ſic interpretari, aut intelligere legem illam, potiùs eſſet eiuſdem deciſionem reformare, & deſtruere, quàm ipſam declarare: quo igitur pacto quáve ratione poſ ſit lex ipſa defendi, & ab omni iniquitate immunis relinqui, inferiùs dicetur.

Denique, idèo dixi conductorem agere poſ ſe contra locatorem ad damna, intereſ ſe, aut lucrum, cùm locator impedimentum tollere potuit, & non fecit; quia eo caſu in culpa dicitur eſ ſe locator, quæ venit in contractu locati, l. ſi merces, §. culpæ, ff. locati, ac ſibi imputare debet, qui cùm poſ ſet obuiare impedimento huiuſmodi, & diligentiam adhibere, vt tolleret illud, id non fecerit, vt poſt Bartolum, Baldum, Speculatorem, Socinum, Alexandrum, Beroum, & Cagnolum, obſeruarunt Decianus in conſilio 108. num. 2. volumin. 2. Hippol. Riminald. in conſil. 719. num. 13. & 14. lib. 6. & eis non relatis, Morla dict. tit. 10. de locato, num. 22. in fine, cùm autem impedimentum tollere non potuit, aut iuſta ex cauſa alius impedit conductorem, quam ipſe locator ignorauit tempore locationis, nihil eſt, quod eidem imputari poſ ſit, niſi inimicitia imputetur, vt ſuprà dixi, & idcircò ad damnum tantùm, & mercedis remiſ ſionem tenetur, ex eiſdem Authoribus, & dicta l. partitæ 21. quæ ex prædictis dilucidè remanet & ſingulariter explicata.

Nunc verò tertio deinde loco, & principaliter conſtituendum erit, quòd conductor poteſt ſe adſtringere ad caſus fortuitos, ſiue caſibus quibuſcunque renunciare, & ſe, eiſdem non obſtantibus, ad integram penſionis ſolutionem obligare, l. ſi quis fundum, in principio, ff. locati, l. 1. vbi Iaſon num. 92. C. de iure emphyteutico. Berous in conſ. 143. num. 14. volumine primo. Franciſ. Beccius in conſilio 94. num. 29. Iacobus Mandellus de Alba in conſilio primo, n. 10. & cum multis Antonius Gomezius tom. 2. variarum, cap. 3. num. 19. Arias Pinellus prima parte l. 2. C. de reſcindenda venditione, cap. 3. num. 26. Menchaca lib. 3. quæ ſtionum vſufrequentium, c. 54. num. 6. Ioannes Guttierrez de iuramento confirmatorio, prima parte, capit. 24. num. 1. & probatur in l. 23. titulo 8. partit. 5. in principio, in verſiculo, El primero es, quæ loquitur in contractu locationis, & conductionis; ſic è contrario paciſci licet ad conductoris fauorem, quòd certis caſibus locator mercedem non exigat, ſiue vt fiat remiſ ſio etiam in caſibus, quibus alioquin ex natura contractus non fieret, quia non debent locator & conductor ad imparia iudicari, & cum ſint correlatiua, diſpoſitum in vno, debet locum habere in altero, vt in propoſito tenuit Gloſ ſa in dicta l. ſi quis fundum, ſequuntur Berous in conſilio 142. num. 12. volumine primo. Petrus Surdus in conſilio 34. num. 25. & 26. Cum ſequentibus, volumine primo; & regulariter, quòd renunciatio generalis caſuum fortuitorum in contractibus facta, valeat & teneat, quamuis in iudiciis ſpecialis neceſ ſaria ſit, cum multis aliis Authoribus probarunt Pinellus dicto cap. 3. num. 26. 27. & 28. Menchaca dicto cap. 54. num. 6. Ioannes Gutierrez de iuramento confirmatorio, prima parte, dicto cap. 42. numero primo. Et quamuis Bulgar. relatus per Gloſ ſam magnam in l. ſed & ſi quis, §. quæ ſitum, ff. ſi quis cautionibus, ita demum crediderit, valere renunciationem caſuum fortuitorum, ſi modò aliquis caſus in ſpecie exprimatur, & poſteà ſubiiciatur generalis renunciatio, & ſequuti fuerint nonnulli, quos Menchaca, Pinellus & Ioannes Gutierrez retulerunt; tamen in contrarium veritas ſe habet, ſat eſ ſe renunciare genericè caſibus fortuitis, nullum in ſpecie exprimendo, vt in materia volunt communiter Doctores, maximè Alexander, Iaſon, Imola, & Corneus, quos refert, & ſic defendit Pinellus prima part. d. l. 2. C. de reſcindenda venditione, dicto cap. 3. num. 26. in principio, & num. 27. Menchaca quæ ſtionum vſufrequentium lib. 3. dicto cap. 54. num. 5. & num. 8. & 9. qui pro hac parte expendit rationes nonnullas, quæ fortiter vrgent, & eſ ſe magis communem ſententiam. quòd in contractibus generalis renunciatio caſuum fortuitorum valeat abſque alia ſpecificatione, recté reſoluit Ioannes Gutierrez de iuramento confirmatorio, prima parte, dicto cap. 24. num. 5. dicens & lege Regia probari, hoc eſt l. 23. titulo 8. partit. 5. in verſiculo. El primero es, vbi Gregorius Lopez verbo, Porqualquier ocaſion, ſic adnotauit, quamuis in l. 2. titul, 2. partita 5. verbo, Por algunas deſtas coſas, firmiter in hoc non inſiſtat; quod tamen abſque dubio tenendum erit ex deciſione dictæ l. 23. partitæ, quæ nullius caſus expreſ ſionem requirit, ſed genericè caſibus renunciare ſat eſ ſe, probat apertè: hoc ideò forſan, quòd generalitas tantum operari ſoleat, quantum particularis ſpecierum enumeratio, l. ſi chorus, ff. de legatis tertio, Gloſ ſa in l. ſi ſeruitus, ff. de ſeruitutibus vrbanorum prædiorum, & ſufficiat cogitaſ ſe in genere, argumento l. qui iure militari, ff. de militari teſtamento, atque vt altercationem, & contrarietatem Doctorum ſubmoueret omninò, vt ſubmouere videtur clarè, ibi: El primero es, ſi quando ſe fizo il pleyto de arrendamiento, ſe obligò el que recibio la coſa, que por qualquier ocaſion que ſe perdieſ ſe el fruto, a el pertenecieſ ſe el daño.

Eſt tamen animaduertendum, quòd licèt verum ſit, quòd poſ ſit conductor ad caſum fortuitum ſe obligare, licèt regulariter de iure ad illum non teneatur; tamen ita demùm tenebitur, ſi talis caſus fortuitus non adueniat culpâ locatoris: tunc enim non tenetur de eo conductor, vt ſcribunt Ancharanus in conſilio 414. num. 2. Romanus ſingulari 441. Anania in conſilio 74. num. 2. & 3. Pariſius in conſilio 40. num. 6. volumine primo. Alciatus in conſilio 789. num. 4. Craueta in conſilio 95. num. 8. Grammaticus in conſilio 9. numero promo, inter ciuilia, Marſilius ſingulari 96. Corneus in conſilio 12. per totum, maximè ex: num. 9. lib. 4. & in conſilio 23. num. 22. lib. 2. Gozadinus, Ruinus, Decius, Bertachinus, Neuizan. & Menochius, quos referunt, & ſic reſoluunt Carocius de locato & conducto, 4. parte, de caſibus, quæ ſtion. 5. in principio fol. 171. Petrus Surdus in conſilio 12. num. 63. libro primo, qui ad id expendunt textum in l. cùm proponas, C. de nautico fœnore, & in l. qui officiij. §. finali, ff. de contrahenda emptione, & ante illos ad hoc allegauit ea iura Aretinus in conſilio 110. Conſideratis, columna finali, in verſiculo, vnde dicit, & intelligunt id procedere etiam quando facto locatoris caſus proueniat, quamuis caſus iuſtus fuerit, & à culpa remotus, vt puta ſi locator iuſtè bellum mouet, vel ei mouetur iniuſtè, cuius belli, vel alterius caſus de ſe iuſti occaſione conductor damnum patitur, vt in fortiſ ſimis terminis probauit Alexander in conſ. 84. lib. 6. nam cùm ciuitas Ceſenæ, & eius conſeruatores & magiſtratus locaſ ſent Franciſco ius exigendi, & percipiendi datia & Gabellas, & ipſe Franciſcus ita pepigiſ ſet, quòd ſuſciperet in ſe omne periculum peſtis, ac ſterilitatis cuiuſcunque, ac etiam guerræ, ſeu guerrarum cuiuſlibet conditionis, tam licitæ, quàm illicitæ, & quæ ſumpta occaſione à prædicta ciuitate originem traherent, & quemcumque alium caſum fortuitum, tam diuinum, quàm humanum, & poſtmodum dicta ciuitas, & eius Conſeruatores ſeu Magiſtratus certa impedimenta adhibuiſ ſent, ex quibus contigit prædictum Franciſcum paſ ſum fuiſ ſe damnum circa perceptionem datiorum, & Gabellarum: Alexander num. 3. reſpondet, memoratum pactum, & renunciationem nihil obſtare; quia intelligitur, ac intelligi debet reſpectu ſterilitatis, inundationis, aut alterius caſus fortuiti, non verò quando periculum, & impedimentum obuenit ex facto & culpa locatoris, per textum in d. l. cùm propons, per quem etiam mouetur Corneus dicto conſilio 12. ex num. 9. lib. 4. vbi in ſpecie ſibi propoſita, inquit indubitanter teneri ſummum Pontificem, quia damnum ibi contingens euenit ex facto ipſius, & propter bellum ab eo motum, & quòd tenetur non ſolùm ad remittendum eis penſionem pro rata, ſed etiam ad reficiendum quidquid percepiſ ſent, & ſolitum erat anteà percipi tempore pacis, Craueta etiam dicto conſilio 95. num. 6. vbi ſcribit, quòd in renunciatione caſuum fortuitorum, nullo modo continetur is, qui ex facto Principis locatoris contigit. Pariſius dicto conſilio 40. num. 6. libro primo, dicens, quòd ſuſceptio periculi, & omnium caſuum, nunquam comprehendit periculum, & caſum procedentem ex facto ipſius locatoris. Paulus de Montepico in conſilio 76. num. 18. Natta in conſil. 360. numero primo lib. 2. Rolandus in conſilio 69. numero. 14. lib. 4. Ioannes Bolognetus in conſil. 30. n. 23. & nullo ex his relato Azeuedus in l. 2. tit. 9. lib. 9. compilat. ex num. 11.

Ratio prædictorum eſt, quia quod caſu fortuito euenit, inuoluntarium dicitur, vt explicat in propoſito Antonius De-lrio in repetitione l. contractus, ff. de regulis Iuris, capit. primo, in fin. perpendens textum in l. non vtique, § ſi eo tempore, ff. de adminiſtrat. rer. ad ciuitat. pertinent. & in l. quæ fortuitis, C. de pignoratitia actione. Seraphinus in tractatu, de priuilegiis iuramenti, priuilegio 106. num. 2. vnde ad id nullo modo applicari poteſt damnum aut impedimentum culpâ aut facto locatoris contingens, ex eiſdem Authoribus, & ſupremi Parlamenti Pariſienſis in fortiſ ſimo caſu, authoritate, & exemplo, quod refert Renatus Chopinus lib. 3. de dom. Franc. tit. 13. num. 10. ſcribens, quòd cum quidam redditus Regij locati fuiſ ſent cuidam Matthæo in Ciuitate Pictauienſi, qui in lege conductionis in ſe ſuſceperat omnium caſuum fortuitorum periculum, & propter quaſdam prohibitiones & præconia causâ bellorum ciuilium emiſ ſa, contigit illam reddituum Regalium perceptionem impediri; causâ delatâ ad ampliſ ſimum Pariſienſem Senatum, licèt fiſci Patronatus in contrarium inſtaret, & renunciationis vim obiiceret, tamen Senatus decreto pronunciatum eſt, conductori remiſ ſionem fieri debere.

Idcircò hæc omnia præuidens, atque vt illis obuiaret dicta l. 2. tit. 9. De las condiciones generales, lib. 9. nouæ collect. Regiæ, expreſ ſim ſtatuit, quòd quamuis caſus fortuitus eueniat ob factum Regis, & bellum ab eo motum, nulla conductori fiat remiſſio. vt conſtat ibi: Y aunque ſe mueuan, y comiencen por nueſtra parte. Et recte percipit Azeuedus in eadem l. 2. num. 14. ſed non reddit rationem aliquam, quâ ipſius legis deciſio valeat iuſtificari, ſed dumtaxat dicit ibidem num. 26. quòd credit in Gabellarum materia, & earum conductione non habere locum remiſ ſionem penſionis, ob ſterilitatem, peſtem, bellum, terræmotum, ſiccitatem, & pluuiam, vel ob alium quemlibet caſum fortuitum, quia ſic ſtatutum eſt in illa lege, nec aliter eiuſdem rationem, aut iuſtitiam oſtendit: Morla velò emporij prima parte, tit. 10. de locato, & conducto, num. 23. in fin. fol. 434. nullam etiam rationem aſ ſignat, ſed ſic putat eam legem intelligendam, vt dixi ſupra num. 46. cùm verè lex eadem in contrarium refragetur expreſ ſim, & non ſolùm intereſ ſe, aut lucrum, ſed etiam & damni compenſationem, aut mercedis remiſ ſionem excludat apertè.

Quapropter pro ratione & iuſtitia dictæ legis Regiæ, Ignatius Laſarte de decima vendit. & permutat. cap 18. num. 83. non malè conſtituit, quòd in Gabellarum, aut reddituum Regalium materia, ea lege & pacto locatio eorum iurium fiat, & ſemper multis retrò annis facta fuerit, & fieri conſueuerit; atque ideò nedum vt lex, ſed & vt iuſtitia, & formalis partium conuentio ſeruari debet, quia ſic conuentum cenſetur cum conductoribus Gabellarum, cùm hæc ſit vna ex conditionibus generalibus locationum earum, argumento textus in l. ſi quis domum, §. Iulianus, ff. locat. quod mihi admodùm placet, quamuis Azeuedus in eadem l. 2. num. 26. præfato Authori acquieſcere nolle videatur, ſed pro ratione ipſius legis, ſolam Principis condentis eam, voluntatem conſideret, quæ verè pro ipſius iuſtificatione non ſufficit; idcircò libenter ego, & vltra Authores præfatos addiderim, negari non poſ ſe, quin dictæ legis Regiæ conſtitutio, iuſtis ac necefſessariis de cauſis suo initio ſic condita fuerit, poſtmodùm verò, ac in futurum, nullum debere, nec poſ ſe inde conqueri, ſi legis illius tenorem, & conſtitutionem ad vnguem compellatur obſeruare, quippe cùm eo ipſo, quòd iura ea Gabellarum, ſiue redditus regales, aut prouentus quoſcunque conduxerit, ex quo ſcit, aut leges generaliter iam latæ tenorem, & diſpoſitionem ſcire debet, videatur iam eiuſdem deciſioni voluntariè ſe velle adſtringere, & illius diſpoſitionem ſua quodammodo voluntate expreſ ſim corroborare, cùm ab initio id efficere, vel non efficere, liberum ſibi eſ ſet; nec conducendi neceſ ſitate poſ ſet grauari, qui inuitus ad conducendum non teneretur: vnde aduersùs contractum ſponte initum, & contra formam illius legis quocunque modo venire, aut caſus cuiuſlibet occaſione remiſ ſionem in eadem lege prohibitam petere, nihil aliud eſ ſet, quàm fiſci patronos, & procuratores decipere, fidem tacitam ex cognitione legis publicè promulgatæ, ſiue generaliter latæ frangere, nec placitis acquieſcere ob aduerſam fortunam, qui ob proſperam & fœlicem, ſiue ob vbertatem quamcunque, ſiue caſu quocunque prouenientem, conductionis penſionem augeri, nequaquam vellet conſentire, nec ad id teneretur; idcircò cùm caſus in dicta lege regia enumerati, dubij ſint & incerti, & adeſ ſe poſ ſint, vel non adeſ ſe; æquum non ſolum eſt, ſed & iuris rationi conſonum. vt promiſcui euentus, aut communis fortunæ ratione, eam legem patiatur conductor, quam aduersùs omnes conducentes videns generaliter latam, ipſe libenter in initio contractus pro ſe tulit, ſiue legi illi libenter ſe ſubiecit, vnde ſibi ſcienti & conſentienti, aut ſaltem ſcire debenti, nullam iniuriam factam dicere poteſt, quod ipſamet lex 2. ſi accuratè perpendantur verba eiuſdem, ſ æpe quidem conſiderat, quatenus tam in prooemio, quàm in medio dicit: Las cojan y recauden a toda ſu auentura, & ibi: Saluò que todo ello ſea a ſu auentura, como dicho es. Siquidem certum eſt, quod vbi fit mentio fortunæ, intelligitur de caſibus, qui poſ ſunt ſe habere ad eſ ſe, & non eſ ſe, & ſic in prima parte ipſius legis, vſque ad verſiculum, Y que an ſi miſmo no pidan, ſemper ſit ſermo de caſibus fortuitis, inter quos connumeratur etiam bellum, quamuis à Principe moueatur, vt eadem lex inquit, & docet Bartolus in l. cotem ferro, §. qui maximos, ff. de publicanis, num. 4. quia cùm Principes non moueant, nec mouere poſ ſint bella voluntariè, ſed cum cauſis, quæ caſus fortuiti indicantur, vt in cap. quid culpatur in bello, 23. quæ ſtione prima, & in caſibus fortuitis eſt verum dicere, quòd conductor tenetur, ſi renunciauerit eis, aut ſi renunciaſ ſe videatur, vt in terminis dictæ l. regiæ, ex ratione ſuperiùs dicta videtur. Inde fit, ſic rectè ſtatutum fuiſ ſe, quia cùm ſe habeat conductor ad lucrum & damnum conſideratâ fortunâ, eo ipſo facta renunciatio iuſtificatur, aut ea, quæ facta cenſetur, argumento text, in l. ſi iactum retis, ff. de actionibus empti, & in l. de fideicommiſ ſo, cum ibi notatis, C. de tranſactionibus, vnde non abſque maximo myſterio in eadem l. 2. in fine, in verſiculo, Y que an ſi miſmo no pidan, ſeparatur ille caſus à præcedentibus, quia verè multùm differt ab illis, & ſi expreſ ſus non fuiſ ſet ſpecialiter, aut verbis expreſ ſis, quæ caſuum præcedentium diuerſitatem denotant, nullo modo ſub illis comprehenderetur eo quòd caſus fortuitus non eſt, ſed à voluntate Principis dependens, vt conſtat ibi: Y que an ſi miſmo no pidan, ni pongan deſquento ninguno por ningunos nauios, ni beſtias de carga que ſu Mageſtad embargare, ò tomare para coſas que tocan a ſu ſeruicio en qualeſquier puertos, ò lugares del Reyno, ò fuera del. Et ſic virtute dictæ conditionis generalis, ant tacitæ conuentionis non cenſeretur renunciatus, cùm etiam abſque expreſ ſa legis diſpoſitione renunciari non poſ ſet caſus ille, aut pactum ſic expreſ ſim initum ſubſiſtere: quod patebit ad oculum, ſi in memoriam repetantur nonnulla, quæ in propoſito prætermitti non poſ ſunt:

In primis, quòd licèt naturalia, accidentalia, ſiue, vt alij dicunt, adminicula & qualitates contractuum poſſint pacto & conuentione partium tolli & mutari; tamen contra ſubſtantialia, vel naturalia intrinſeca contractûs pactum initum nullo iure valet, nec ex eo vlla naſcitur obligatio: quod docent eleganter Zaſius lib. 2. ſingul. responſ. cap. 12. num. 3. Alciatus lib. 2. paradox, cap. 16. litera B. Ioan. Corraſ. Miſcellan. cap. 20. num. 3. Franciſcus Connanus commentariorum iuris ciuilis, lib. 5. cap. 2. num. 6. acutè Iacob. Cuiacius obſeruat. lib. 2. cap. 5. litera B. Stephan. Forcatul. in necyomant. iuris, dialogo 4. num. 4. Nicol. Valla de rebus dubiis, tractatu primo, pagina 7. columna prima, in medio. Sebaſtian. Medicis in tractatu de legibus, & ſtatutis, 3. par. quæ ſt. 4. num. 2. & 3. Ioannes Bolognetus in l. 2. in principio, num. 24. ff. ſi certum petatur. Modernus Pariſ. in l. prima, §. ſed ſi mihi, num. 67. ff. de verbor. obligat. & ex antiquis, Baldus in l. prima, num. 14. C. de vſufructu, quem in terminis contractus locationis & conductionis ſequuntur Neuizan. in conſilio 91. num. 12. Curtius ſenior in consilio 49. num. 40. Lofredus in conſilio primo, num. 175. & optimè declarans alios refert Petrus Surdus in conſilio 243. num. 29. 30. & 31. lib. 2. atque exemplis comprobant Decius in l. contractus, num. 41. ff. de regulis iuris. Petrus Pechius in cap. contractus, num. 9. eodem titulo, lib. 6.

Deinde, quòd vſus rei in contracta locationis & conductionis eſt ex ſubſtantialibus, vel naturalibus intrinſecis illius contractus, vt Petrus Pechius & Neuizan. in locis relatis affirmant, Bartolus etiam expreſ ſim in l. ſi quis domum, in principio, ff. locati. Anton. Gomezius tomo 2. variarum, cap. 3. numero primo. Pariſ. de Puteo in tract, de reintegrat. feudorum, §. plerumque num. 8. fol. 101. Antonius Delrio in repetitione dict. l. contractus, cap. 11. in principio Baconius à Vacuna lib. 5. declarat. iuris, cap. 68. num. 7. Conradus de contractibus, tractatu 5. quæ ſt. 87. concluſ. 4. in principio, & alij relati ſuprà in initio huius capitis, qui continuam & indiuiduam locatoris patientiam requirunt, atque vt conductoris vſus nullo modo impediatur per locatorem: vnde ſequitur manifeſtè, quòd pactum huiuſmodi, per quod vſus rei auferatur, ſiue renunciatio caſus prouenientis facto aut impedimento locatoris, poſito quòd renunciatio eſ ſet expreſ ſa, tanquam contra ſubſtantiam, vel naturam intrinſecam ipſius contractus, nihil valeret, atque viribus non ſubſiſteret, vt in terminis pulchrè probarunt Berous in conſ. 144. per totum, maximè num. 5. libro primo. Craueta in conſ. 233. num. 9. vbi poſt Baldum à ſe relatum inquit, quòd non poteſt quis ſe obligare ad talem caſum ex facto Principis prouenientem, quia talis obligatio dat, & continet materiam delinquendi, adeò quòd non firmatur iuramento, Galiaula in l. prima, num. 4. ff. de verborum obligat. Alciatus in reſponſo. 49. num. 9. ad finem lib. 8. Conradus de contractibus, dicta quæ ſtione 87. concluſione 4. ad finem. Cæ ſar Vrſil. in addit. ad deciſionem 150. Matthæus Afflict. num. 7. ibi: Et videretur dicendum. Antonius Mocius de contractibus, tractat. de locato, titulo de accidentalibus locationis, num. 57. ibi: Tale pactum non valeret, quia eſt iniquum, & contra ſubſtantiam locationis, vt re non poſ ſim vti, & ſoluam pretium: quod ipſe latiùs fundat ibidem, atque exornat, & ex anteà adnotatis ratio colligitur, quoniam ſi locator dolo non caret, impediendo quominus conductor habeat liberum vſum, & ſolitam facultatem vtendi & fruendi, quod dicit Alexander in conſilio 84. num. 7. lib. 6. neceſ ſariò conſequitur, quòd talis dolus per pactum remitti non poteſt, vt probat textus in l. contractus, ff. de regulis iuris, l. prima. §. ſi conueniat, verſ. illud, ff. depoſiti. ſi vnus, §. illud, ff. de pactis, cum aliis, quæ adducit Decius in dict. l. contractus, num. 41. & Ioannes Igneus ibidem, num. 70. Idcircò non abſque maximo myſterio lex 23. titulo 8. partit. 5. in principio, ſe referens ad l. 22. præcedentem, in qua agitur de caſibus fortuitis, non verò ad l. 21. in qua agitur de impedimentis prouenientibus facto aut culpâ locatoris, inquit, quòd regula tradita in l. 22. præcedenti, circa remiſ ſionem, quæ fieri debet, quando damnum prouenit fortunâ, aut caſu, non procedit, cùm conductor caſibus renunciat, & ſic non ſe refert ad l. 21. nec ad ea, quæ ibi diſpoſita erant, quia cùm in ea lege tractetur de impedimentis prouenientibus facto locatoris, ex quibus vſus rei aufertur, illi renunciari non poteſt, & per conſequens dicta l. partitæ 23. ſolùm approbat renunciationem, quando caſus fortunâ eueniunt, nihil verò dicit de caſibus facto locatoris euenientibus, nec renunciationis facultatem extendit ad illos, & eademmet conſideratione procedunt Iureconſulti, ſi attenté facta combinatione procedamus, & iungamus textum in l. ſi vno, §. item cùm quidam, l. ſi merces, §. vis maior, l. ſi quis fundum, & l. ſi fundus quem, ff. locati; nam cùm in dicto. §. item cum quidam, & in dicto §. vis maior, cum ſimilibus, cautum eſ ſet, quòd ſi caſu fortuito non poſ ſet conductor liberè vti frui, remiſ ſio ei facienda eſ ſet, & in dicta l. ſi fundus quem, quando facto locatoris impedimentum euenit, non ſolùm ad penſionis remiſ ſionem; ſed ad totalis intereſ ſe ſatisfactionem, locator ipſe obligatus fuiſſet, Iureconſultus Iulianus in dicta l. ſi quis fundum, tractans, vtrùm id pacto & renunciatione contrahentium poſ ſet mutari, vel alterari, dumtaxat diſponit, quod pactum in contrarium, ſiue renunciado valebit quoad caſus fortuitos, aut fortunâ euenientes, & ſic intactam relinquit, & immutatam & abſque prædicta exceptione legem, quæ diſponit & loquitur in impedimento facto locatoris cauſato; quod conſtat apertè ex verbis eiuſdem legis, quatenus in ea ſic ſcribitur: Si quis fundum locauerit ea lege, vt etiam ſi quid vi maiori accidiſ ſet, hoc præ ſtaretur pacto ſtandum eſ ſe. Vides ergo de impedimento locatoris nihil in ea lege dictum, & conſequenter, vt anteà dixi, neceſ ſarium fuiſ ſe, quòd in dicta l. 2. tit. 9. De las condiciones generales, lib. 9. nouæ collect. Regiæ, caſus ille facto Principis proueniens exciperetur; alioquin enim non obſtantibus verbis generalibus in eadem l. prolatis. (quæ vt ſuperiùs dixi, ad caſus fortuitos ſemper referuntur) abſque dubio reneretur Princeps eo caſu ad damni ſatisfactionem plenariam, cùm facto ipſius fuerit ſors, aut fortuna conductoris impedita, vt in terminis contendit Corneus in conſ. 38. num. 15. lib. 2. Ex quo, & verbis eiuſdem legis Regiæ, firmari poſſet, conſtitutionem ipſius in verſiculo finali, fortaſ ſis locum non habituram, cùm Princeps abſque vlla neceſ ſitate, Ni para ſu ſeruicio, (in quo caſu lex ibi loquitur) impedimentum adhiberet, ex quo conductor vtifrui impediretur: idque ex traditionibus Cornei in dicto conſilio 38. & aliorum Authorum, quos ſuprà retuli. Item etiam, quia verba illius legis, quantumuis generalia ſint, recipiunt interpretationem reſtrictiuam, ne quis indebitè damnum patiatur, vt probat textus in l. 2. & ibi notant Bartolus, & Salicet. C. de noxalibus actionibus, Hotomannus in conſilio 57. num. 20. & in ſimili materia remiſ ſionis faciendæ obſeruarunt Socinus in conſilio 44. num; 10. libro primo, Craueta in conſilio 221. num. 5. Burſatus in conſilio 360. num. 41. lib. 4. pulchrè Modernus Pariſ. in conſuet. Pariſienſ. titulo primo. §. 8. gloſ ſa 4. num. 8. vbi conſtituens argumentum ex verborum generalitate, ſingularia verba profert, ex quibus probare contendit, legis interpretationem ſemper admittendam, quæ eò principaliter tendit, ne lex ipſa iniquitatem aliquam, ſiue defectum rationis contineat. Denique, quia durum eſ ſet, quòd contractus firmitas, aut valor ipſius ab vnius dumtaxat ex contrahentibus voluntate penderet, & quòd in eius arbitrio poſitum eſ ſet adimplere, vel non adimplere pro parte ſua contractum, alterúmque ad ipſius adimplementum adſtringere; quod maximè iura abhorrent: nam, vt inquit Baldus in conſilio 18. num. 2. libro primo, non debet claudicare conuentio, vt. vnus teneatur eam ſeruare, alter non: quia quod claudicat, iuſtum non eſt, l. ſi ſocius pro filia, ff. pro ſocio. ſequitur Federicus Scotus responſo 17. num. 3. libro primo, tomo primo: vbi inquit, quòd contractus ſic interpretandus eſt, ne contrahentium alteri licitum ſit reddere pactionem alteri inutilem: idem Baldus per textum ibi, in l. in vendentis, numer. primo. C. de contrahenda emptione, vbi dicit, contractus non poſ ſe habere in ſui eſ ſe, dependentiam à voluntate vnius; quem textum in locatione accepit expreſ ſim idem Baldus ibidem, num. 4. in verſic. nam hoc idem, Petrus Surdus in conſ. 136. num. 24. lib. 1. & facit text. in l. Iulianus, §. ſi quis colludente, ff. de actionibus empti, l. ſi cum dies §. 1. in fine, ff. de arbitris, cum aliis, quæ citat in propoſito Bolognetus in conſ. 10. num. 35. Ac eorum ratio non ſolum reſpectu priuatorum locum habet, ſed etiam reſpectu ipſius Principis contrahentis, vt eleganter dixit Bald. in l. Princeps, ff. de legibus, vbi ſingularia verba protulit, & in hunc modum reliquit ſcriptum: Cùm Princeps contrahit, iure gentium & ciuili obligatur, quia ciuili rationi naturalis ratio cooperatur; alioqui enim ipſio non obligato, nec alius, qui contrahit, obligaretur ex natura correlatiuorum, & ſic contractus claudicaret. Socinus iunior in conſ. 69. q. num. 26. lib. 4. & in terminis locationis factæ à Principe, Burſat. in conſ. 104. num. 9. lib. 1. Et hæc ſit prima declaratio ad dictam l. regiam 2. & vera quidem, quoniam abſque cauſa, ſiue neceſ ſitate, vel extra miniſterium ſui ſeruitij, credendum non eſt, velle Principem conductori damnum aut præiudicium inferri.

Prætereà tentari poſ ſet, ipſammet l. 2. in eodem verſiculo finali, dumtaxat obtinere locum quoad impedimenta particularia, ſiue momentanea, aut modico tempore duratura, non verò quoad impedimenta generalia, aut toto, vel maximo locationis tempore duratura; quæ ideò lex illa permiſit, quòd eſ ſent ad ſeruitium Principis neceſ ſaria; & ſic vel non multùm temporis duratura, aut etiam non maximum damnum allatura, vt eiſdem verbis anteà relatis deprehenditur, ibi: Para ſu ſeruicio. Quod idem eſt, ac ſi diceret, ipſius ſeruitio; quoniam verbum ipſius, eſt perſonaliſ ſimum, ſecundùm Iaſonem in l. filiusfamilias, §. Diui, lectura 2. num. 151. ff. de legatis primo, qui allegat Baldum in conſ. 204. lib. 5. vbi vult; quod prohibitio alicui facta cum verbo Ipſi, adeò perſonalis eſt, vt hæredes prohibiti excludat: & latiùs Rolandus in conſ. 59. num. 28. lib. 3. Et hæc eſt ſecunda declaratio, quæ probabilis videtur, ſed erit maturiùs cogitandum de ea, quoniam in d. l. 2. ſic generaliter ſtatutum eſt, vt vidimus, nec ad vna vel alia impedimenta legis ipſius conſtitutio reſtringitur. Vnde videtur, quòd etiam in omnibus accipi poſ ſit, nec conductor conqueri ex ratione adducta ſuprà, num. 60. cum ſequentibus. Et de his hactenus, quæ, vt vides, ſingularia ſunt, nec anteà ſic dilucidé, atque ſpecificè declarata.

Nunc verò quarto deinde loco & principaliter, quod ad §. frumenta l. fiſtulas, ff. de contrahenda emptione, attinet, conſtituendum erit in ea fuiſ ſe quamplurimos Scriptores ſententia, vt exiſtimauerint, quòd caſus fortuitos in ſe ſuſcipiens, vel eis renuncians, non intelligatur ſentire de inſolitis, aut rarò contingentibus; quod notauit Bartolus in l. ſed & ſi quis, §. quæ ſitum, num. 3. ff. ſi quis cautionibus, & ibi Fulgoſius num. 11. idem Bartolus in l. Seio, §. medico, in fine, ff. de annuis legatis: & cum Bartolo fuerunt Iaſon in dicto §. quæ ſitum, num. 33. & plures, quos ibi refert, Alexander, Socinus, Corneus, Ripa, Imola, Felin. Afflictis, Gratus, & Natta, quos recenſent Pinei. 1. par. l. 2. C. de reſcindenda venditione, cap. 3. num. 29. in principio. Menchaca quæ ſtionum vſufrequentium lib. 3. cap. 54. num. 6. Antonius Gomezius, Gama, Oroſcius, Craueta, Alciat. & Rolandus, quos retulit Cæuallos practic. commun. contra commun. quæ ſt. 702. numero primo, & 2. qui num. 3. dicit, hanc opinionem eſ ſe magis receptam, & pro ea iudicatum fuiſ ſe in Pinciano Prætorio, & num. 5. ſequitur eam, Azeuedus etiam in l. 2. tit. 9. lib. 9. nouæ collect. Regiæ, ex num. 9. cum pluribus ſequentibus, & receptiorem dicit, ſummámque æquitatem habere, & ideò in practica tenendam, Ioannes Gutierrez de iuramento confirmatorio, prima parte, cap. 24. num. 6. & vltra eos Iacobus Portius in conſ. 143. num. 3. cum ſequentibus, & in conſ. 144. num. 9. Iacobus Mandel. de Alba in conſ. 1. num. 5. vbi dicit certiſ ſimum eſ ſe, quòd licèt quis ſe obliget ad caſus fortuitos, talis tamen obligatio non comprehendit caſus valdè inſolitos, & refert Angeli, Alexandri, Baldi, Fulgoſij, Andreæ Siculi, & Cornei plura conſilia, Anchar. Regienſ. lib. 3. quæ ſt. familiar. quæ ſtio. 36. num. 7. & 8. Sebaſtian. Medicis in tractata de compenſat. par. 1. quæ ſitone 45. in fine, & in tractatu de caſibus fortuitis, prima parte, quæ ſtione 15. Baldus, Salicetus, Angelus, Alex. Socin. Alberic. Bertachinus, Fulgoſius, Ripa, Gratus, Craueta, Felin. Anton. Alex. Anton. Gabriel, Viuius, Michael Neuizan. Alciatus, Celſus Hugo, Laurent. Chircou. Emanuel Suarez, Aretinus, Boſſius, Mozius, & Ioſephus Ludouicus, quos congerit, & Bartoli ſententiam magis communem, & in iudicando omninò tenendam dicit Vincentius Carocius de locato & conducto, 4. par. de caſibus, quæ ſt. 8. num. 6. fol. 172. in fine, & folio 273. vbi num. 7. ex Mohedano, Palcoto, Ioſeph. Mandos Mago. Rot. Florent. Puteo, Franciſ. Marco, refert ita ſ æpe iudicaſ ſe ſacrum Rotæ Auditorium, vt etiam refert, & eandem opinionem Bartoli amplectitur Franciſcus Burſatus in conſ. 81. num. 6. lib. 1. amplectitur etiam Hippolytus Riminaldus in conſ. 637. num. 40. lib. 5. Renat. Chopin. lib. 3. de dom. Franc. tit. 13. num. 9. in principio. Gaſpar Caballin. in tractatu de euictionibus, §. 5. num. 11. atque in fortioribus terminis, videlicet pacti & renunciationis omnium caſuum fortuitorum, ſtatuto & lege municipali corroboratæ, quòd non extendatur ad caſum inſolitum, qui veriſimiliter acciderit præter contrahentis opinionem, & cogitationem, multis fundamentis & rationibus adductis reſpondit Anchar. in conſ. 402. per totum: ſingulariter Menochius in conſ. 27. num. 18. cum ſequentibus, libro primo, vbi cùm Giſulphus conduxiſ ſet pedagia à Curiſienſibus cum expreſ ſa conuentione ſuſceptionis òmnis periculi, caſus fortuiti, omníſque aduerſ æ fortunæ, & nedum caſuum cogitatorum, qui ab euentu fortunæ pendent, ſed etiam caſuum incogitatorum, qui euenire poſ ſent, & tam ſolitorum, quàm inſolitorum; ex pluribus probat remiſſionem eſ ſe faciendam, ex eo quòd Cæ ſariani, & Galli ab induciis receſ ſerunt, & bellum inter ſe nuntiauerunt, propter quod pedagiis fuit damnum illatum, & ſic quia caſus inſolitus in renunciatione caſuum etiam quantumcunque generali comprehenſus non fuit: tenuerunt denique eandem Bartoli ſententiam Aluarus Valaſcus, Fabius Turretus, Iacobus Leonius, Franciſcus Beccius, & Bonifacius Rogerius, quos commemorauit, & ſequutus eſt Additionator deciſionum Gamæ, ad deciſionem 352.

Et huius partis fundamenta plura expendi poſſent, quæ ideò conſultóque omitto, quòd à ſuperioribus plenè ponderantur, & expenduntur. Dumtaxat referri debent duo, quibus in præfatam ſententiam magis communiter adduci ſolent Doctores. Primum deducitur ex textu in l. fiſtulas, §. frumenta, ff. de contrahenda emptione. Qui tamen textus verè ponderatus, & non cauillatus, contrarium probat expreſ ſim, nec vllo pacto vitari poteſt, inquit enim Iureconſultus in hunc modum: Frumenta, quæ in herbis erant, cùm vendidiſ ſes, dixiſti te, ſi quid vi, aut tempeſtate factum eſ ſet, præ ſtaturum, ea frumenta niues corruperunt, ſi immoderatæ fuerunt, & contra conſuetudinem tempeſtatis, agi tecum ex empto poterit. Ecce, vbi is, qui vendidit frumenta in campis exiſtentia, promiſit ſe præ ſtaturum id, quod vi aut tempeſtate accidiſ ſet, & ſic niuis ac tempeſtatis periculum in ſe ſuſcepit, poſtmodùm contigit, quòd niues frumenta corruperunt; & Iureconſultus reſpondet verbis prædictis: Si immoderatæ fuerunt, & contra conſuetudinem regionis, venditorem teneri, ac cum eo ex empto agi poſ ſe. Tantum ergo abeſt, quòd textus ille ſententiam dictam iuuare poſ ſit, quòd contrariam clarè confirmet; Iureconſultus namque eo caſu, non modò liberare voluit venditorem, imò teneri eum ex ſua pactione, cùm caſus inſolitus fuit, & contra conſuetudinem regionis, profitetur expreſ ſim: Et ſic clarè oſtendit non aliàs venditorem obligari in caſu illius textus, quàm ſi inſolita & inopinata tempeſtas fuerit; ſiue venditorem cenſendum non eſ ſe in ſe voluiſ ſe ſuſcipere periculum vis, aut tempeſtatis naturaliter, ſiue ſ æpe, aut ſecundùm conſuetudinem regionis euenientis, ſed dumtaxat ſenſiſ ſe de inſolito, aut valdè extraordinario, raróve, aut nunquam contingenti: idque ex dictis verbis adeò certum eſt, vt nullo modo negari poſ ſit; ac inter alia dictio illa, Si, (Si immoderatæ fuerint,) maximo cum myſterio & neceſ ſariò non otiosè adiecta eſt: Et ſic vt demonſtretur, conditionaliter requiri, quòd niues immoderatæ fuerint, & contra conſuetudinem regionis; aliàs enim ſi caſum ſolitum, aut aliquando contingentem, ſiue ex conſuetudine regionis euenientem voluiſ ſet etiam contineri Iureconſultus, ex illóve obligari venditorem, non dixiſ ſet: Si immoderatæ fuerint, & contra conſuetudinem regionis; Sed dicere debuiſ ſet, Si moderatæ fuerint, & ſecundùm conſuetudinem regionis: aut dictionem etiam adiicere, & ſic dicere, Etiamſi immoderatæ fuerint, & contra conſuetudinem regionis, agi tecum ex empto poterit. Clarè ergo ſignificat, conuentionem illam reſtringi debere ad inſolitam, & rarò, & nunquam euenientem vim & tempeſtatem, nec poſ ſe extendi ad ſolitam, vel aliquando, aut ſecundùm conſuetudinem regionis contingentem. Quod vel vno tantùm verbo ſentit Accurſius in eodem §. frumenta, verbo, ſi immoderatæ, vbi ſic dicit: Si obligat ſe ad inſolita, non ideò tenetur ad ſolita, vt hic. Quaſi diceret, venditorem non præ ſumi, nec eſ ſe credendum voluiſ ſe obligare ſe ex cauſa cuiuſcunque vis, aut tempeſtatis euenientis, nec emptorem ex ſolita, aut aliquando contingenti tempeſtate damnum timuiſ ſe; idcircò venditorem ad inſolita ſe obligantem, non ideò teneri de inſolitis: Bartolus etiam, quamuis in dicto. §. quæ ſitum, num. 3. tenuerit ſententiam relatam ſuprà num. 80. tamen in dicto, §. frumenta, clarè probauit noſtrum Aſ ſumptum; nam in ſummario eiuſdem §. ſic reliquit ſcriptum: Caſus fortuitus intelligitur inopinatus. Et ſic expreſ ſ è oſtendit, in ſpecie illius textus, caſum ſolitum non comprehendi, ſed de inopinato aut inſolito tantùm venditorem teneri. Quo ergo pacto, ſiue quomodo textus in prædicto §. frumenta, pro opinione Bartoli poterit induci, qui non modò caſum inopinatum, aut inſolitum reiicit, ſic potiùs, & conditionaliter eum admittit, vt ſolitum, aut iuxta conſuetudinem regionis euenientem excludat omninò. Deinde Vincentius Carocius de locato & conducto, 4. parte, de caſibus, quæ ſtione 8. num. 3. & num. 18. & 19. fol. 172. & 173. clarè inclinat in hunc intellectum ad d. §. frumenta, quamuis opinioni Bartoli relatæ ſuprà, dicto num. 80. magis videatur accedere; nam dicto num. 3. pro intellectu & introitu dicti §. frumenta dicit conſiderandum eſ ſe, quòd quidam caſus eueniunt ſecundùm naturam, & iſti non dicuntur fortuiti, ſed naturales, vt niues, pluuiæ, & grandines in hyeme; vnde venditor ſuſcipiens in ſe caſum fortuitum, non tenetur, ſi ſit ſecundùm naturam, & conſuetudinem regionis. Quidam verò caſus eueniunt quodammodo ſupra naturam, vt nimiæ tempeſtates, niues immoderatæ, & ſimilia, & iſta facta exceſ ſiua, & immoderata dicuntur caſus fortuiti, & de iſtis venditor, vel locator ſuſcipiendo periculum, tenetur. Et demùm inquit, quod textum in dicto §. frumenta, ſic declarat Baldus in cap. quoniam frequenter, columna finali, num. 9. vt lite non conteſtata, & in cap. cum olim, num. 3. de conſuetudine, & commendat Iaſonem in l. ſed & ſi quis, §. Quæ ſitum, num. 33. ff. ſi quis cautionibus: ac denique dict. num. 18. & 19. ipſemet Vincentius ſic ſcribit: Circa tamen intellectum §, frumenta, non omittam vnum, quod illud, quod venit ex natura temporis, vel qualitate regionis, non alterat diſpoſitionem, ſed dispoſitio ſemper venit interpretanda de eueniente vltra temporis naturam, vel regionis qualitatem: Vnde ſi conductor dicat, ſi occurrant aliqua ex niuibus, vel tempeſtatibus, nolo teneri; cui dubium, quòd vtplurimùm arguendo à communiter accidentibus, niues veniunt, & pluuiæ in hyeme? & tamen non intelligitur de his ſermo prolatus à contrahentibus, prout vulgares multi fortaſ ſe intelligerent, ſed de facto, & niuibus immoderatis, & nimia tempeſtate proueniente. Vides ergo, præfatum Authorem ſenſiſ ſe apertè, textum in d. §. frumenta, probare contrarium eius ad quod citatur communiter ab his, qui ſententiam Bartoli amplectuntur, & nihilominùs eiuſdem Bartoli aſ ſertioni magis videri eo loco acceſſiſ ſe, ac etiam pro nobis diſtinctionem præfatam attuliſ ſe: Sed & Antonium Rubeum in l. vinum, num. 80. ff. ſi certum petatur, contra communem omnium Scribentium ſententiam, & veriſ ſimam omnium Pandectarum lecturam, non dubitaſ ſe aſ ſerere, text. in d. §. frumenta, negatiuè legendum eſ ſe, vt ſcilicet ſic dicatur: Agi tecum ex empto non poterit. Quod tamen ex dictis anteà, & omnium Codicum fide, ſic manifeſtè ſubuertitur, vt alia refutatione non indigeat.

Secundum verò fundamentum, quod pro eadem Bartoli opinione adducitur, eò tendit, quòd ad caſum fortuitum inſolitum, aut rarò euenientem, renunciatio ideò trahi non debeat, quòd illi nunquam cenſeatur renunciatum, quia nec cogitatum de eo videtur; vnde conuentio, aut caſus fortuiti ſuſceptio, quantumcunque generalis ſit, ad caſum incogitatum trahi non debet, argumento textus in l. mater decedens, cum aliis vulgatis, ff. de inofficioſo teſtamento. Quod fundamentum parum etiam, aut nihil ſubſiſtit, ea ratione, quia ſi verum eſt, caſus fortuiti appellationem propriè congruere caſui rariſ ſimè contingenti, ſiue propriè continere, ſeu denotare illum, vt ſignificat textus in dicto §. frumenta, & poſt Corneum eruditè aduertit Arias Pinellus prima parte l. 2. C. de reſcindenda venditione, cap. 3. num. 30. in principio, & dictionis omnis, aut omnes eam eſ ſe naturam, vt nihil excludat, qui eam apponit, l. Iulianus, ff. de legatis tertiò, l. in fraudem, in fine, ff. de militari teſtamento, l. à procuratore, C. mandati, cum ſimilibus congeſtis per Decianum in conſilio 84. num. 13. volumine 3. imò etiam ad caſum improprium huiuſmodi dictionem trahi, & eius virtute includi illa, quæ aliàs non comprehenderentur: quemadmodum ex Gloſ ſa, & Alexandro obſeruat Craueta in conſilio 249. num. 2. Decius in l. certi condictio, in principio, & in l. omnia, ff. ſi certum petatur, & in conſilio 69. num. 4. verſiculo, & ad hoc ſpecialiter. Rubens in conſilio 235. nu. 3. Burſatus in conſilio 173. num. 42. lib. 2. Sequitur neceſ ſariò, verba prædicta conuentionis intelligenda eſ ſe de caſu magis inſolito, aut omnem, & quemcunque caſum includere, de quo ſaltem in genere cogitatum intelligi ſufficit, argumento textus in l. qui iure militari, ff. de militari teſtamento: cum his, quæ adducit Afflictis deciſione 44. numer. primo, aliàs verba ipſa adeò generalia, ſiue vniuerſalia ſic reſtringi contingeret, vt vel ſine effectu manerent, vel contra proprietatem iniquè acciperentur; quod dicendum non eſt ex his, quæ in noſtris terminis adnotauit Pinellus vbi ſuprà, d. cap. 3. ex num. 29. cum ſequentibus. Vbi contrariam ſententiam aduerſ ùs Bartolum, ac ſequaces eius conſtanter defendit, & dicit, quòd in eo articulo mirè variant Doctores, & quòd contradicit Bartolus ipſe ſummando tex. in d. §. frumenta. Et tenent etiam contrarium plurimi Authores, maximè Baldus, Angelus, & alij, quos ſequuntur Alexander, Imola, Decius, & Iaſon ſibi contrarij ibidem relati, & firmantes, quòd in renunciatione caſuum fortuitorum comprehenduntur inſoliti, nec excuſatur renuncians ex raritate talis caſus: Quam opinionem contra Bartolum ſequitur etiam, & alios plures allegat Menchaca quæſtion. vſufrequent. lib. 3. cap. 54. qui hanc putat veriorem ſententiam, & rationes efficaces pro ea adducit, & dicit probari in. l. 23. tit. 8. par. 5. & quòd ibi ſentit Gregorius Lopez gloſ ſ. 1. veriorem etiam dicit in puncto iuris, & quòd plures eam ſequuntur contra Bartolum, tanquam veriorem Ioannes Gutierrez de iuramento confirmatorio, prima parte, cap. 24. num. 6. vbi ſubdit, quòd textus in d. §. frumenta, manifeſtiſ ſimè probat hanc ſecundam opinionem, & deſtruit primam, quamuis in iudicando & conſulendo non auderet recedere ab opinione Bartoli, quoniam illa communior eſt, & ſumma æquitate nititur; & ideò eſt in praxi tenenda: idem etiam agnoſcit, quamuis ſententiæ Bartoli ſubſcripſerit, Hieronymus de Cæuall. practicar. commun. contra communes, quæ ſt. 702. num. 3. & 4. ac denique & contra Bartolum tenuerunt Iaſon in conſ. 107. columna penul. lib. 1. Decius in conſ. 7. colum. fin. verſ. Quartò illa opinio. Tiraquellus poſt leges connubiales, gloſ ſ. 2. num. 35. Bellon. ſupputat. lib. 2. cap. 19. & Antonius Rubeus in l. vinum, num. 80. ff. ſi certum petatur.

Ego verò, vt in præfato dubio ſententiam meam interponam, ſequentia conſtituere neceſ ſarium duxi, quæ (vt videbis Lector) nullus hactenus ſic ex propoſito conſiderauit. In primis negari non poſ ſe, quin opinio Bartoli, quòd in renunciatione caſuum fortuitorum non veniant caſus inſoliti, aut rarò vel nunquam contingentes, æquitatem præ ſe ferre videatur, vt nonnulli Authores notarunt: Ipſam tamen, vtcunque res ſit, refragari apertè deciſioni textus in dict. §. frumenta, atque eſ ſe directé contrariam verbis, & menti illius §. vt ſuperiùs oſtendi; verbis etiam, & deciſioni dictæ l. 23. titulo 8. partita 5. clarè contrariari: ipſa namque nullo pacto cauillari poteſt, aut torqueri; dicit enim in hunc modum: Perdiendoſe los frutos de la coſa, que es arrendada por alguna ocaſion, que vinieſ ſe por auentura, non ſeria tenudo de dar al ſeñor la renta, el que la prometiera, aſ ſi como de ſuſo diximos. Ecce vbi ponitur regula generalis, nempe, quod conductor ad caſus fortuitos non teneatur, quod ex natura contractus regulare eſt, vt in l. opus quod in auerſione, vbi Bartolus, l. item quæritur, §. ſi nauicularius, & §. ſi magiſter, verſicula, Labeo, l. maritus, l. ex locato, §. vis maior, ff. locati, & tenuerunt Caſtrenſis in conſ. 471. Viſo, libro primo. Decius in l. contractus, num. 33. ff. de regulis iuris. Strach. de mercat. parte 2. titulo de naut. num. 6. Vincent. Carocius de locato & conducto, titulo de caſibus, in principio, numero primo, & 2. folio mihi 169. in fine, & intelligitur, vt dictum erat anteà in l. 22. præcedenti, ad quam, vt ſuprà aduertebam, ſe refert dicto l. 23. ibi: Aſ ſi como de ſuſo diximos, vt ſcilicet non teneatur, ſi caſus ſit inſolitus, & non conſuetus; tunc enim locator tenebitur: ſecus tamen ſi caſus fortuitus, ex quo fructus corrumpuntur, ſit conſuetus; tunc enim abſque pacto dominus non tenetur ad remiſ ſionem mercedis, ſed conductoris damno cedit, niſi pactum in contrarium fuerit: poſtmodum vero, in verſiculo, Pero caſos, eiuſdem l. 23. partitæ, ponuntur exceptiones regulæ generalis prædictæ, & anteà traditæ: ac primus exceptionis caſus eſt, quando conductor ad caſum fortuitum fe obligauit; quo caſu indiſtinctè dicitur, quod ad ſolutionem pretij, aut mercedis tenetur, nec diſtinguitur, an caſus ſolitus fuerit, vel inſolitus; generaliter potiùs casûs ſufceptio pro omni, & quocunque caſu accipitur, etiamſi ille inſperatus omnino, & valdè inſolitus fuerit: quod conſtat apertè ex verbis eiuſdem leg. ibi: Pero caſos ay, en que non ſeria anſi. El primero es, ſi quando ſe fizo el pleyto de arrendamiento, ſe obligó el que recibio la coſa, que por qualquier ocaſion que ſe perdieſ ſe el fruto, a el pertenecieſ ſe el daño. Nec ſatisfacit ſolutio, quam tradit Ioannes Gutierrez de iuramento confirmatorio, 1. p.d. cap. 24. n. 6. in fin. dum dicit, quòd d. l. 23. partitæ, & l. 22. præcedens, non loquuntur de caſibus inſolitis, & rariſſimè contingentibus (de quibus præ ſens quæ ſtio eſt) ſed de non multum ſolitis: & ad id expendit verba d. l. 22. ibi: Que non fueſ ſe muy acoſtumbrada: Ergo, vt ipſe intelligit, aliquando ſolita; in quo equidem manifeſtè decipitur Author ipſe, vt ratione euidenti, atque concludenti oſtenditur.

In primis nam que, quod attinet ad dictam l. 22. ex illo verbo, Que non fueſ ſe muy acoſtumbrada, nihil in propoſito noſtro poteſt deduci; proptereà quòd lex illa non loquitur in caſu prædicto, quando ſcilicet conductor caſibus fortuitis renunciauit, ſiue eorum periculum in ſe ſuſcepit: quo caſu certum quidem eſt, non excuſari conductorem, etiam ex caſu ſolito, ſed ad omnes caſus teneri, quamuis aliàs abſque renunciatione aut pacto non teneretur de inſolitis: ſed loquitur quando abſque vllo pacto aut renunciatione caſus euenit: & tunc diſtinguitur inter caſum ſolitum, & inſolitum, vt ſcilicet propter caſum inſolitum teneatur dominus ad remiſ ſionem penſionis, non verò pro ſolito, à quo conductor non liberatur ex natura contractus, niſi pactum in contrarium fuerit.

Deinde, quia vt ſuprà dixi, in dicta l. 23. in qua agitur de pacto renunciationis, indiſtinctè & abſolutè dicitur, quòd ad conductorem pertinet damnum, nec diſtinguitur eo modo, quo in dicta l. 22. præcedenti erat anteà diſtinctum, an ſcilicet caſus eueniens ſolitus eſ ſet, vel inſolitus; fortaſ ſis hoc ideò, vt lex illa Doctorum altercationem, & contrarietatem ſubmoueret, & tot, variíſque Scribentium ſententiis finem imponeret, generalémve caſuum fortuitorum renunciationem, generaliter de omnibus, ac quibuſcunque caſibus accipiendam declararet, ac contra eum quidem, quidum caſibus fortuitis euènientibus, ſic abſolutè, & generaliter renunciauit, conqueri non poteſt, ſibi potiùs imputare debet, qui cùm poſ ſet caſus diſtinguere, & rem ipſam apertiùs explicare, id non fecit; & ideò contra eum fieri debet interpretatio, per tex. in l. veteribus, ff. de pactis: quæ etiam in contractu locationis obtinet, & contra conductorem, qui ſic generaliter periculum caſus cuiuſcumque in ſe ſuſcepit; iuxta ea, quæ ſcripſit Antonius Pichardus in §. conductor, num. 2. & num. 9. Inſtitut. de locato & conducto, ac omnem caſum ſuſcepiſ ſe ex proprietate verborum videtur, vt cum Pinello ſuprà adnotaui; ex quo dictæ legis partitæ mens, & intentio clariùs detegitur, eiuſdemque deciſio magis iuſtificatur, nec aliorum Scribentium ad ipſammet legem obſeruationes probari poſ ſunt.

Secundo deinde loco conſtituo, durum admodùm mihi videri, & contra rationem quidem, fateri Ioannem Gutierrez, & Hieronymum de Cæuallos, in locis relatis ſuprà, opinionem Bartoli eſ ſe contra textum in dict. §. frumenta, & nihilominùs probare eam, aut dicere, quòd ab illa non eſt recedendum in praxi: & conſequenter terribile etiam, & irrationabile videri, eoſdem, & præfatos duos Authores, non illius textus deciſione deceptos (quod ferri poſ ſet) agnoſcentes potiùs, & fatentes per eundem textum deſtrui opinionem Bartoli, tantam eidem fidem, & authoritatem tribuere contendiſ ſe, quòd iurimet ipſius deciſionem ſtare nolint, illi potiùs refragentur apertè, & à ſententia Bartoli poſ ſe in praxi vinci præ ſumant. Aut ergo iniqua eſt, vel iuris rationi non conueniens dict. §. frumenta, & dictæ legis 23. partitæ conſtitutio (quod dicendum non eſt) ; aut Bartoli opinio nullo pacto ſtare poteſt, nec attendi æquitas, quæ iuris expreſ ſi correctionem, & alterationem inducit. Idcirco in propoſito dubio, rectiùs ſe habuiſ ſe videtur Menchaca, qui loco relato ſuprà, etiam attento iure communi, ſententiam Bartoli damnauit per text. in dicto §. frumenta, & dicta lege 23. partitæ, contrarium probari, non dubitauit aſ ſerere: Andreas etiam Fachineus controuerſiarum iuris, libro primo, cap. 86. folio mihi 106. multò poſt hæc ſcripta à me prælectus, rectiſ ſimè intellexit prædicta, & textum in dicto §. frumenta, ad verum retulit intellectum; ipſe namque in quæ ſtione propoſita ſuprà ex num. 80. an conductor ſuſcipiens in ſe periculum caſus fortuiti, cenſeatur etiam ſuſcepiſ ſe inſolitum, ſic vt de illo teneatur? in primis refert opinionem Bartoli, quòd non censeatur cogitare de caſu insolito, & ſic de illo non teneatur: Poſtmodùm vero inquit, contrarium ſibi verius videri, & Baldi, ac eius ſequacium, Angeli, inquam, Fulgoſij, Caſtrenſis, Alexandri, Iaſonis, Imolæ, & Crauetæ (quos ibi refert) contrariam ſententiam amplectitur; pro qua expendit text. in l. ſi quis fundum, & l. ex conducto, §. ſi quis tempeſtatis, ff. locati: rationem etiam adducit, videlicet, quod ſaltem in genere, de omni caſu fortuito, ſiue ſolito, ſiue inſolito cogitatum videtur ea pactione, quâ quis in ſe generaliter ſuſcipit caſus fortuiti cuiuſcunque periculum. Ac demùm probat, textum in dicto §. frumenta, nihil facere pro ſententia Bartoli, nec eam vllo modo iuuare, imo alteram, & contrariam partem potiùs confirmare; & poſtquam retulit verba eiuſdem §. frumenta, in hunc modum ſcriptum reliquit, ſed nihil dixit ex his omnibus, quæ à me annotata fuêre ſuprà, & infrà annotabuntur; Senſus legis eſt (inquit ipſe,) eum qui vendidit frumenta in campis exiſtentia, ſi promiſit emptori ſe præ ſtaturum id, quod vis, ac tempestas mala damni attuliſ ſet, eum ex hac promiſ ſione teneri, ſi damnum niues immoderatæ intulerunt, & contra conſuetudinem ſ æuientes, non ſi ordinariæ, mediocres, & moderatæ ſunt: quia cùm tempore hyemis ningere ſoleat, non cenſetur emptor damnum ex moderata niue, ac ſolita tempestate timuiſ ſe, ſed ex inſolita, nec venditor præ ſumitur voluiſ ſe obligare ſe ex cauſa cuiuſcunque damni euenientis.

Tertiò prætereà conſtituo, dubium præfatum apertè, vt dixi, ſublatum ex deciſione dict. 123. partitæ; ſed Iudicis manus non adeò ligatas, Iudicísve arbitrium non ita excluſum, vt ipſe aliquando iuxta facti contingentis naturam, & circumſtantias arbitrari non valeat, quid æquius, & menti contrahentium magis conueniens ſibi videatur: Verba namque contrahentium talia eſ ſe poterunt, vt omninò incogitatum, aut inſolitum, & rariſ ſimè contingentem caſum non contineant, nec apta ſint continere; poterunt etiam adeò vniuerſaliter proferri, vt nullum caſum excluſum diiudicare debeamus, atque conductori imputare, quòd ſibi non conſuluerit, aut quòd ita abſoluta & generalia, ſiue vniuerſalia verba protulerit. Quæ tamen iuxta veriſimilitudinem ſemper interpretari debebunt, ſecundùm quam pacta & verba locationis & conductionis interpretanda, ſcribunt Alexander in conſil. 11. num. 18. lib. 7. Burſat. in conſilio 104. num. 11. libro primo. Socinus iunior in conſ. 78. num. 18. lib. 2. Item eo modo, quo inter contrahentes ſeruetur bona fides, & æquitas naturalis, vt notarunt Baldus in conſilio 112. num. 9. libro primo. Craueta in conſ. 70. num. 13. & num. 24. Albert. Bolognet. In tractatu, de iure, & æquitate, capite primo, num. 17. vbi inquit, quòd omnium obligationum materia, potiſ ſimùm ab æquitatis conſideratione dependet: Aliàs autem & regulariter adhærendum erit deciſioni dictæ legis 23. partitæ, à qua tametſi aliquo modo recedi poteſt, vel vllo pacto eiuſdem deciſio explicari, nullo congruentiùs, quàm adhibita diſtinctione Cornei in conſilio 12. lib. 4. quam ſequuntur Menochius de arbitrariis, lib. 2. caſu 80. numero 1. Azeuedus in l. 2. tit. 9. lib. 9. nouæ collectionis regiæ, num. 23. In quo etiam maturè iudex ſe habere debebit, cuius arbitrio totum hoc relinquere, ſecuriùs exiſtimo, vt etiam relinquitur, quis caſus dicatur ſolitus, vel inſolitus, aut inſperatus, vt firmat Menochius vbi ſuprà, num. 8. & ſequuntur Ioannes Gutierrez de iuramento confirmatorio, 1. par. dict. cap. 24. num. 8. Azeuedus in dicta l. 2. num. 24. Hieronymus de Cæuallos pract. commun. contra communes, q. 702. in fin. quamuis de hoc variæ fuerint, diuerſ æque Doctorum ſententiæ, vti conſtat ex eiſdem Authoribus, maximè ex Menochio vbi ſuprà; quo loco, ſex in propoſito opiniones recenſet: eodem etiam in conſ. 27. num. 14. & in conſ. 156. num. 6. lib. 2. Iacobo Mandello de Alba in conſ. 1. num. 8. Caputaquenſ. decis. 96. par. 1. Vrſillo ad Afflict. deciſ. 150. num. 27. & 28. Seraphino de priuilegiis iuramenti, priuilegio 106. num. 5. Pinello in l. 2. C. de reſcindenda venditione, 1. p. cap. 3. num. 32. & octo, diuerſ à ſque opiniones in eodem dubio, quis, inquam, & quando dicatur caſus inſolitus, congeſ ſit Vincentius Carocius de locato §. conducto, 4. p. de caſibus, q. 9. per totam, fol. 173.

Quartò denique & vltimò conſtituo, ex dictis anteà ad textum in d. §. frumenta, & ad dict. l. 23. partitæ, deſtrui omninò, nec vllo pacto ſuſtineri poſſe Cornei reſolutionem in conſ. 23. lib. 2. is enim Author, Bartoli opinione retenta, quòd caſuum renunciatio non comprehendat inſolitos nimis, inquit id procedere, etiamſi in contractu exprimatur, vt conductor non excuſetur, etiam ex caſu incogitato: & Corneum ſequuti ſunt Ioannes Gutierrez de iuramento confirmatorio, 1. par. dicto cap. 24. num. 7. & cum Ripa, & Seraphino, Azeuedus in l. 2. tit. 6. num. 25. lib. 9. nouæ collectionis regiæ, ſed conuincuntur apertè ex his, quæ dicta remanent, maximè ex deciſione dict. §. frumenta, & dictæ l. 23. partitæ, quæ in non ita forti caſu contrarium dicunt, ac damnum eſ ſe conductoris indiſtinctè probant: item ex eo, quòd verbis prædictis adiectis, dici non poteſt, contrahentes de inſolitis, aut inopinatis caſibus non cogitaſ ſe; in quo præcipuè Bartoli ſequaces fundantur: contrarium namque ex eiſdem verbis colligitur, ex quibus conſtat apertè, etiam de incogitatis caſibus teneri conductorem voluiſ ſe, nec id alia ratione expreſ ſum dici poſ ſe, quàm vt nullius caſus euentu conductor ipſe valeat excuſari. Rectiùs ergo defendit contrarium Arias Pinellus in d. l. 2. C. de reſcindenda venditione, prima parte, c. 3. n. 33.

Cæterùm, ſi conductor ſuſciperet in ſe periculum, etiam ſimpliciter & abſolutè, aut cum ſigno vniuerſali, nedum ex caſu incogitato excuſaretur, verùm etiam de nullo caſu fortuito teneretur, quoniam periculi appellatione caſus fortuitus non continetur, etiamſi quantuncunque vniuerſale ſignum apponeretur, vt per Alex. in conſilio 28. volumine primo, & in conſilio 33. volumine 2. & in ſua diſtinctione tenuit Bartolus in d. l. ſed & ſi quis, §. quæ ſitum, ff. ſi quis cautionibus, & eius diſtinctionem reaſ ſumendo, diſtinctè tradit Caſtrenſis in l. 1. C. depoſiti: ſequuutur Decius in conſilio 473. numer. 7. Cephalus in conſilio 20. numero 12. libro 1. & cum aliis latiùs declarat Vincentius Carocius de locato & conducto, 4. parte de caſibus, quæ ſtione 1. & 2. & 3. & 4. folio 170. cum ſequentibus. Et de his hactenus egiſ ſe ſufficiat.

CAPVT IV.

Hypotheca tacita dotis, ſicut præfertur aliis hypothecis tacitis anterioribus non priuilegiatis, an ita expreſ ſis quoque anterioribus non priuilegiatis præferri debeat? Deinde ſi expreſ ſa ſit, vtrum anterioribus expreſ ſis ſit præferenda, & deciſio l. 33. titulo 13. partita 5. an in hoc caſu aliquid nouum induxerit? an etiam quoad bona quæ ſita poſt hypothecam mulieris, aliquid vltra ius commune præſenſerit, iúsve pro fiſco introductum in l. ſi is qui, ff. de ture fiſci, datis eiſdem terminis, an in dote intactum relinquat, quamuis contra dotem non obtineat? Prætereà, hypotheca competens arrhis, & donationi propter nuptus, an habeat priuilegium prælationis, ſicut dos, vbi expenditur l. 29. in fine, titulo 13. part. 5. & noué diſcutitur, quid dicendum ſit, quando ex cauſa remunerationis, vel à viro ignobili, aut ſene vxori nobili, aut iuueni donationem propter nuptias ante matrimonium, vel pò ſt, factam eſ ſe conſtiterit: & nouiter conſideratis, maturéque, & diſtinctè perſpectis nonnullis, quæ, vt videbis Lector, nullibi erant anteà ſic ſcripta, propoſita omnia dubia ſic accuratè, & verè reſoluuntur, vt tam de iure communi, quàm de iure Regio abſoluta in futurum & diligens maneat reſolutio, nec ampliùs hiſce de rebus dubitandi locus eſ ſe poſ ſit.

SVMMARIVM.

- 1 Hypothecam tacitam pro dote competere mulieri, & eius hæredibus in bonis mariti.
- 2 Maritum etiam tacitam hypothecam habere pro dote promiſ ſa præ ſtanda.
- 3 Illam tamen non præferri aliis anterioribus quia hoc iure cautum non inuenitur, prout hoc numero euidenter oſtenditur.
- 4 Hypotheca tacita pro dote inducta à iure, durat etiam ſi mulier ſpeciali pignore, vel hypotheca ſibi prouideat.
- 5 Hypothecam tacitam anteriorem præferri poſteriori creditori habenti hypothecam tacitam, ſiue expreſ ſam.
- 6 Tamen ſpeciale eſ ſe in dote, vt mulier habens tacitam hypothecam, præferatur tacitis anterioribus: & à fortiori præferri debebit, ſi dotis hypotheca expreſ ſa ſit.
- 7 Hypotheca tacita pro dote competens, ſi anterior ſit, præfertur expreſ ſ æ hypothecæ alterius poſteriori.
- 8 Idque ex regula cap. qui prior, de regulis iuris, lib. 6. quæ & in tacitis, & in expreſ ſis hypothecis locum ſibi vendicat.
- 9 Et conuenit verbis, & menti legis 33. titulo 13. partit. 5. vt nouè, & verè hoc numero adnotauit Author.
- 10 Hypotheca tacita dotis non præfertur aliis hypothecis tacitis anterioribus priuilegiatis, de iure communi.
- 11 Et idipſum obſeruandum eſ ſe de iure Regio poſt deciſionem dict. l. 33. Partitæ, vt hoc numero adnotatur.
- 12 Hypotheca tacita dotis non præfertur fiſco habenti tacitam hypothecam anteriorem, de iure communi.
- 13 Nec etiam de iure Regio poſt deciſionem dictæ l. 33. Partitæ, vt hoc loco Author animaduertit.
- 14 Fiſcus vtrùm priuilegium prælationis haberet contra creditores habentes hypothecas tacitas anteriores, dubium fuiſ ſe de iure communi; de iure tamen Regio poſt dictam legem 33. Partitæ, certum eſ ſe, fiſci & dotis cauſam æqualem eſ ſe, & ſicut doti conceſ ſam fuiſ ſe prælationem, ita fiſco.
- 15 Hypotheca tacita dotis vtrùm præferatur expreſ ſis hypothecis anterioribus, tam de iure communi, quàm de iure Regio, & per totum numerum, vbi breuis traditur, & vera reſolutio.
- 16 Hypotheca expreſ ſa dotis poſterior, vtrum præferri debeat aliis expreſ ſis hypothecis anterioribus: vbi iure communi attento, veriorem eſ ſe exiſtimat Author eam opinionem, quæ dotis hypothecæ prælationem concedit.
- 17 Sed poſt deciſionem dictæ l. 23. titul. 13. partita 5. contrarium defendit, vt hoc numero latiùs, & meliùs, quàm anteà fuiſ ſet, explicatum inuenies.
- 18 Hypothecam generalem anteriorem habens, præfertur poſterioribus creditoribus, non ſolùm in bonis iam debitori quæ ſitis, ſed etiam in bonis poſteà acquirendis.
- 19 Id tamen ſpeciale eſt in fiſco, ipſe namque licèt poſterior creditor ſit, tamen in quærendis præfertur creditori anteriori habenti hypothecam generalem, quamuis in anteà quæ ſitis non præferatur.
- 20 In dote tamen, vtrùm hæc ſpecialitas procedat, an verò obſeruari debeat regula generalis, dubium quidem eſt, prout hoc numero latiùs adnotatur, & contrariæ ſententiæ in propoſito proferuntur.
- 21 Author verò, vt contrarietatem hanc dilueret, & veriorem ſententiam in medium proferret, nonnulla annotauit hoc loco, quæ fortiter vrgent, nec in propoſito fuerant anteà ſic conſiderata.
- 22 Et in eam ſententiam procliuior fuit vt fiſci ſpecialitas in dote, non procedat de iure communi, vt hoc numero adnotatur.
- 23 Nec etiam de iure Regio poſt deciſionem dictæ l. 33. titul. 13. partit. 5. quæ, & nouè, & verè in propoſito ponderatur, & dubium hoc accuratiùs, & meliùs quàm anteà fuiſ ſet, explicatur.
- 24 Fiſci priuilegium, de quo in l. ſi is qui, ff. de iure fiſci, non procedit aduersùs pariter priuilegiatum, qui habeat hypothecam generalem omnium bonorum debitoris.
- 25 Et conſequenter non obtinebit aduersùs mulierem dotem ſuam repetentem; imò illa, ſi prior ſit tempore, etiam in bonis poſteà quæ ſitis erit præferenda fiſco.
- 26 Hypothecam tacitam pro dote conſtitutam, & priuilegium prælationis inductum à iure, non obtinere vires in præiudicium alterius mulieris ſuam dotem repetentis, ſed inter eas obſeruari debere regulam c. qui prior, de regulis iuris, libro 6.
- 27 Quæ regula obſeruari etiam debet inter fiſcum, & dotem.
- 28 Mulier in rebus dotalibus extantibus, indiſtincté præfertur omnibus creditoribus, etiam hypothecas expreſ ſas anteriores habentibus.
- 29 Idque procedit etiam, quando mulier vendicat rem per vtilem rei vendicationem in ſubſidium, quia maritus non eſt ſoluendo, & res fuerunt datæ æ ſtimatæ ea æ ſtimatione, quæ faciat emptionem.
- 30 Arrhæ an habeant priuilegium prælationis aduersùs creditores, ſicut dos habet? vbi refertur communis ſententia, & vide Valdeſium relatum infrà, num. 34. in fine.
- 31 Donationi propter nuptias hypotheca competens, non habet ius prælationis, ex communi ſententia, & idem tenet nouiſ ſimè Stephan. Gratian. videndus diſceptation. forenſium, cap. 53. ex num. 8. cum ſeq. & limitat n. 15.
- 32 Author verò, vt vtrumque dubium diſ ſoluat, nonnulla in propoſito conſtituit, atque obſeruauit, ad quæ non ſic animaduertunt cæteri hactenus Scribentes, vt hoc numero, & ſequentibus adnotatum inuenies.
- 33 L. 29. titul. 13. partit. 5. in finalibus verbis, fortiter ponderata contra communem Scribentium ſententiam, de qua ſuprà, numero 30.
- 34 L. 29. tit. 13. partit. 5. ſubtili & noua conſideratione declarata, ſic vt communi Scriptorum huius Regni ſententiæ non refragetur.
- 35 Ioannem Cephalum in conſil. 762. ex numero 2. libro 5. clarè videri, donationi propter nuptias prælationis priuilegium conceſ ſiſ ſe, prout hoc numero adnotatur.
- 36 Cæterùm Authores ibi relatos, eiuſdem Cephali Aſ ſumptum, aut ſententiam non probare, nouè & verè oſtenditur.
- 37 Nouiter etiam, & verè notatur, eundem Cephalum ſaluari non poſ ſe eo modo, quo D. Barboſa ſaluandum eſ ſe credidit.
- 38 Circa dubium propoſitum ſuprà, numero 31. ſententia Authoris profertur, & communis ſententia defenditur.
- 39 Ioannis Cephali ſententiam relatam ſuprà, numero 35. fortaſ ſis ſuſtineri poſ ſe in donatione propter nuptias, ex cauſa remunerationis, vel ex alia iuſta cauſa, vtputa à viro ignobili, vel ſene vxori nobili, aut iuueni factam, prout hoc numero adnotatur.
- 40 Donatio facta inter virum & vxorem ex cauſa remunerationis, non eſt propriè donatio, ſed debiti ſolutio, & dicitur potiùs contractus oneroſus permutationis, aut venditionis, quàm lucratiuus donationis, & debet ſustineri, etiamſi fiat constante matrimonio, maximè quando fit à viro ignobili, vel ſene, vxori nobili, aut iuueni, vel ipſo nobiliori. Nec in ea debent ſeruari regulæ iuris communis, & cæterarum donationum, vt hoc numero per plures deciſiones remiſ ſiué probatur.
- 41 Donatio, aut dos, quam conſtituit vir ignobilis mulieri nobili, vel etiam nobilis mulieri ipſo nobiliori, vel ſenex iuueni, vt effectum habeat matrimonium, deducenda eſt ex toto hæreditatis cumulo, tanquam æs alienum, & ita minuet Legitimas filiorum poſteà natorum.
- 42 Donationem propter nuptias cùm fecit maritus, vel cùm arrhas promiſit, ſi liberis carebat, poſteà his natis, an prædicta extrahi debeant de quinta bonorum parte dumtaxat, vel de omnibus bonis?
- 43 Donatio ex cauſa remunerationis, vel ex alia iuſta cauſa facta, filiorum natiuitate non reuocatur.
- 44 Donatio propter nuptias ex cauſa remunerationis, vel ab ignobili, aut ſene viro, vxori nobili, aut iuueni facta, pro augmento dotis credendum eſt, quod fiat.

PRo abſoluta, & diſtincta huius Capitis explicatione, in primis conſtituere neceſ ſarium erit, hypothecam tacitam pro dote competere mulieri, & eius hæredibus in bonis mariti; per textum in l. vnica. §. & vt plenius, C. de rei vxoriæ actione, & in l. aſ ſiduis, C. qui potiores in pignore habeantur, & in l. 23. titulo 13. partita 5. Maritum etiam tacitam hypothecam habere pro dote promiſ ſa præ ſtanda, vt probatur in eodem §. & vt plenius, & in dictal. 23. partitæ, & notarunt ibi communiter Scribentes, & cum multis Antonius Gomezius in l. 50. Tauri, num. 37. in verſiculo, item etiam competit. Ioannes Gutierrez de iuramento confirmatorio, prima parte, cap. 46. num. 1. & practicarum lib. 3. quæ ſtione 99. Barboſa 6. part. l. primæ, ff. ſoluto matrimonio, num. 1. qui rectè aduertit, quòd licèt maritus habeat tacitam hypothecam, tamen illa non præfertur aliis anterioribus, quia hoc iure cautum non inuenitur: & refert Gloſ ſam, Azonem, Salicetum, Iaſonem, & Gregorium Lopez, idem tenentes: quorum ſententia non obſcurè deducitur, atque probatur ex verbis dictæ l. 23. partitæ, vbi in hunc modum ſcribitur: E aun calladamente ſe obligan por fecho, e eſto ſeria, como ſi alguna muger por ſi, ò per otro, ò por ella prometieſ ſe de dar dote a aquel con quien caſaſ ſe: ca eſtonce todos los bienes della fincarien obligados al marido, e los del otro que la prometieſ ſe de dar por ella, faſta que la pagaſ ſe: maguer quando prometio a dar la dote, non fueſ ſe fecha mencion de fincar los bienes obligados del vno ni del otro. Otro ſi dezimos, que los bienes del marido ſincan obligados a la muger por razon de la dote que recibio con ella. Ecce textum apertè probantem, contrahi tacitè pignus, ſi quis promittat dotem viro, ſed non dicentem, quòd vir habeat in hac tacita hypotheca priuilegium prælationis aduersùs alios creditores, ſicut mulier habet; & quamuis id nec in hypotheca mulieris caueatur in illa lege, ſtatim tamen cauetur, atque exprimitur in l. 33. eodem titulo 13. partita 5. in hypotheca verò mariti, nec ibi, vt dixi, nec alibi etiam tam de iure communi, quàm de iure Partitarum vnquam cauetur. Et hypotheca tacita illa pro dote competens, durat etiam, ſi mulier ſpeciali pignore, vel hypotheca ſibi prouideat; adhuc enim non præiudicat ſibi in tacita hypotheca, quæ à lege inducitur, vt reſoluit Ioannes Gutierrez, & alios citat, de iuramento confirmatorio, prima parte, cap. 46. num. 12. vbi firmat hanc eſ ſe communem omnium opinionem.

Secundò & principaliter conſtituo, hypothecam tacitam anteriorem præferri poſteriori creditori habenti hypothecam tacitam, ſine expreſſam: nouiſ ſimè Cardinal. Dominic. Tuſcus tomo 2. practic. concluſion. iur. litera D. concl. 745. fol. 964. Idque per textum in l. vnica, C. rem alienam gerentibus, & cum Abbate, Antonio de Fano, & Chaſ ſaneo firmauit Ioannes Gutierrez practicarum lib. 3. quæ ſtione 99. num. 6. Barboſa 6. parte l. 1. ff. ſoluto matrimonio, num. 1. Tamen ſpeciale eſ ſe in dote, vt mulier habens tacitam hypothecam, præferatur tacitis anterioribus: & à fortiori præferri debebit, ſi dotis hypotheca expreſ ſa ſit, vt vtrumque probat text. in l. aſ ſiduis, C. qui potiores in pignore habeantur, & in l. 33. titulo 13. partita 5. & Cum infinitis Authoribus, ita obſeruatum eſ ſe communiter, nec aliquem in hoc diſ ſentire, oſtendunt Antonius Gomezius in l. 50. Tauri, ex num. 38. Matiençus in l. 7. titulo 16. gloſ. 5. num. 3. & 4. lib. 5. nouæ collectionis regiæ. Ioannes Gutier. Alex. Trentacinquius variar. reſolut. lib. 3. de pignor. & hyp. reſolut. 6. numero 5. cum ſeq. Ioannes Gutierres d. quæ ſtione 99. num. 4. & num. 5. & 6. Barboſa 6. part. dictæ l. 1. in principio, & num. 1. & num. 17. in fin. ff. ſoluto matrimonio, & vltra eum Andreas Fachineus controuerſiarum iuris, lib. 10. cap. 35. Præfertur etiam expreſ ſ æ hypothecæ alterius poſteriori, tacita hypotheca anterior pro dote competens, ex eiſdem Authoribus, Ioanne Gutierrez de iuramento confirmatorio, 1. parte, cap. 46. num. 7. & praticarum, dicta quæ ſtione 99. num. 9. Barboſa 6. parte dictæ l. primæ, num. 17. verſiculo, illud certum eſt. Idque ex regula capit. qui prior, de regulis iuris, lib. 6. quæ & in tacitis, & in expreſ ſis hypothecis locum ſibi vendicat, ſecundum Fulgoſium in conſilio 132. num. 1. & ſatis conuenit verbis, & menti legis 33. titulo 13. partit. 5. Quæ tacitis anterioribus præferri hypothecam dotis, dicit expreſſim: & reſpectu anteriorum expreſ ſarum dumtaxat denegat praelationem doti, non verò denegat reſpectu poſteriorum expreſ ſarum; & ſic relinquit in hoc communes Doctorum reſolutiones in ſuo robore, nec alterat in aliquo ius commune, vt conſtat ibi: Fueras ende en vn caſo, ſi el debdo primero es ſobre peño, que ouieſ ſe empeñado a alguno ſeñaladamente, ò ſi ouieſ ſe obligado por palabras todos ſus bienes, que entonce tal debelo como este que fueſ ſe primero ante deue ſer pagado, &c. Nihil ergo decidit lex illa quoad hypothecam expreſ ſam poſteriorem, quo ius commune, aut dotis fauor videatur ſubuerti; imò dum expreſ ſis anterioribus denegat dotis hypothecam præferri, circa poſteriores etiam expreſ ſas apertè cenſetur hypothecæ tacitæ pro dote competenti prælationem concedere, ſi illa anterior ſit.

Si tamen priuilegiata ſit anterior hypotheca tacita, non præfertur illi hypotheca tacita pro dote competens, & conſequenter generalitas dictæ l. aſſiduis, C. qui potiores in pignore habeantur, intelligi debet, vt procedat reſpectu habentium hypothecas tacitas non priuilegiatas; nam reſpectu habentium priuilegiatas, nullum habet dos priuilegium, vt cum Bologneto ibi, num. 205. aſ ſerit receptum Barboſa 6. parte, dict. l. primæ. ff. ſoluto matrimonio, num. 2. & tenet Ioannes Gutierrez practicarum lib. 3. dicta quæ ſtione 99. num. 4. Vltra quos addiderim ego, idipſum obſeruari debere poſt deciſionem dictæ legis 33. partitæ, & ſic de iure Regio, ſicut de iure communi, quoniam ea lex dumtaxat venit ad confirmandum ius commune circa prælationem tacitæ hypothecæ dotis poſterioris, & ad derogandum regulis cap. qui prior, de regulis iuris, lib. 6. quemadmodum & iure communi derogabantur. Et ſic tollit dumtaxat ius ex alio priuilegio tacitæ hypothecæ, non verò ex alio priuilegio competens. Inde fit, hypothecam tacitam dotis non præferri fiſco habenti tacitam hypothecam anteriorem, vt de iure communi probat text. in l. 2. C. de priuilegio fiſci, adiuncta l. 2. C. in quibus cauſis: & tradit Socinus in l. 1. num. 7. ff. ſoluto matrimonio: vbi Barboſa 1. parte illius legis, numer. 12. & num. 23. vltra quem addiderim etiam, idem quoquoque & de iure Regio præ ſentire dictam l. 33. Partitæ, quæ licèt generaliter præferat tacitam hypothecam dotis, tacitis anterioribus hypothecis; ſpecialiter tamen, aut in ſpecie loquendo, non præfert illam tacitæ hypothecæ anteriori fiſci, nec ius commune alterat, aut corrigit in hoc, imò potiùs ius fiſco, & dotis quoad hanc prælationem æquiparat, & fiſco metipſi concedit vnum, quod iure communi non erat ita apertè conceſ ſum, imò apud Scribentes fuit ſemper valdè dubium: Fiſcum namque non habere priuilegium dotis, neque præferri creditoribus habentibus tacitas hypothecas anteriores, per text. in l. vnica, C. rem alienam gerentibus, adiuncta l. pro officio, C. de adminiſtratione tutorum, tenuit Gloſ ſa in dicta l. aſ ſiduis, & ſequuntur multi relati per Ioannem Gutierrez practicarum lib. 3. dicta quæ ſt. 99. num. 16. Barboſ. 6. parte dictæ l. primæ, ff. ſoluto matrimonio, num. 9. Contrarium tamen; imò ius prælationis aduersùs tacitas hypothecas fiſco competere, tenuerunt Gloſ ſa in l. eos, C. qui potiores in pignore habeantur. Baldus, Ripa, Cephalus, & Nauarrus, quos adduxit Barboſa vbi ſuprà, dicto num. 9. & horum opinio probatur hodie de iure Regio in dicta l. 33. Partitæ vbi fiſcus & mulier æquiparantur in propoſito, & vterque præfertur anterioribus tacitis hypothecis, vt ibi notat Gregorius Lopez verbo, Obligado por palabras, dicens, tenendum menti, quia Communis erat in contrarium, & cum aliis obſeruant Matiençus in l. 7. titulo 16. gloſ ſa 5. num. 5. lib. 6. nouæ collectionis Regiæ. Ioannes Gutierr. dicta quæ ſt. 99. num. 17. & Barboſa dicto num. 9. Voluit ergo lex illa fiſci cauſam in hoc iuuare, ſeu æqualem cum dote facere, & Doctorum contrarietatem omninò diluere, non verò contra fiſcum pro dote in eis terminis aliquid de nouo introducere, nec vllo modo alterare deciſionem dictæ l. 2. C. de priuilegio fiſci.

Tertiò deinde & principaliter conſtituo, dubium eſ ſe maximum, vtrùm hypotheca tacita dotis præferatur expreſ ſis hypothecis anterioribus; quod quidem de iure communi fuit valdè controuerſum, & contrariis opinionibus diuerſum. Verè tamen iure ipſo communi attento negari non poſ ſe, quin verior eſ ſet ea opinio, quæ doti contra expreſ ſas hypothecas etiam anteriores fauebat, & tacitam hypothecam dotis quibuſcunque hypothecis anterioribus etiam expreſ ſis præferebat. Hæc namque opinio maius habebat & firmius fundamentum, quàm altera, & nitebatur clara deciſione textus in dicta l. aſ ſiduis, C. qui potiores in pignore habeantur, qui verè cauillari non poteſt multis in locis, vt Ioannes Bolognetus in l. 1. ff. ſoluto matrimonio, num. 176. & Barboſa 6. parte illius legis, num. 5. Baconius declarat. iuris, lib. 6. cap. 92. & Fachineus ſtatim referendus, latè deducunt, & verba illius legis multis modis fortiter expendunt: Contraria verò opinio, etſi communis eſ ſet, non iure, aut clara aliqua deciſione, ſed excogitatis tantùm, leuibúſque, & non ſanè probabilibus Doctorum argumentis conſiſtebat; quod optimè aſ ſerit, & partem hanc conſtanter tuetur, atque argumentis contrariæ ſententiæ ſatisfacit Andreas Fachineus controuerſiarum iuris, libro 10. cap. 35. latiùs Barboſa, qui eandem opinionem contra communem doctè defendit, atque ex propoſito reſpondet fundamentis contrariis, 6. part. dictæ l. 1. ff. ſoluto matrim. videndus ex n. 4. vſque ad numerum 16. n. 5. retulit Martinum Gloſ ſatorem antiquum, Petrum, Iacobum de Aretio, Cinum, Fabrum, Cardinalem, Panormitanum, Socinum iuniorem, Crotum, Angelum, Bolognetum, Boſcheum, Antonium Vſillum, Minſingerum, Corraſium, Coſtanùm, Vanderanum, Baconium, & Harmenopulum idem tenentes, & tacitam dotis hypothecam, etiam expreſ ſis aliorum anterioribus præferentes. Quod etiam vltra præfatos Authores tenuerunt Mudeus ad titulum, quibus modis hypotheca ſoluitur. Cuiacius nouella 91. Lex tamen Regia 33. titul. 13. part. 5. dubium hoc conſiderans, & Doctorum altercationem atque contrarietatem ſubmouere volens, ſed doti minùs fauens, quàm dicta l. aſ ſiduis, fauebat, claré introduxit, tacitam hypothecam dotis prioribus tacitis etiam anterioribus, ſed non expreſ ſis anterioribus præferendam eſ ſe. Et ſic ſequuta eſt in hoc Accurſij ſententiam, quæ & communior fuit, & ab infinitis probata, quos adduxit Barboſa 6. parte dictæ l. 1. num. 4. in principio. Ioannes Gutierrez practicarum, lib. 3. dicta quæ ſt. 99. num. 7. ad hos terminos reſtringens priuilegium dictæ l. aſ ſiduis, vt aduertit Gregorius Lopez, ibi, verbo, Entonce, & cum aliis Ioannes Gutierrez dict. num. 7. Hieronymus de Cæuallos practicar. commun. contra communes, quæ ſt. 371. qui minùs propriè loquitur, dum dicit, quòd lex Partitæ facit pro opinione hac communi; non ſolùm enim facit, ſed expreſsè confirmat eam, & Doctorum contrarietatem in propoſito dubio venit diſ ſoluere, de qua etiam Alex. Trentacinq. variar. reſolut. lib. 3. de pignorib. & hypothec. reſolut. 9. ex n. 4.

Quartò conſtituo, de iure communi dubium etiam fuiſ ſe maximum, vtrùm expreſ ſa hypotheca dotis poſterior præferri deberet aliis expreſ ſis anterioribus, & in hoc fuiſ ſe etiam diuerſas, & contrarias ſententias, ſicut in præcedenti. Verè tamen negari non poſ ſe, quin in puncto iuris verior etiam ſit ea, quæ doti fauebat, & expreſ ſis anterioribus expreſ ſam dotis poſteriorem præferebat; nam qua ratione, tacita hypotheca dotis præfertur aliis tacitis anterioribus, eâdem etiam expreſ ſa hypotheca dotis debet præferri aliis expreſ ſis: & ſi tacita tantùm præfertur ex veriori ſententia de iure communi, vt ſuprà dixi; multò magis expreſ ſa præferri debet: & ita hanc partem poſt Angelum, Iaſonem, Aretinum, Nouellum, & Socinum iuniorem defendit Barboſa 6. parte dictæ l. primæ, ff. ſoluto matrimonio, num. 16. & num. 17. pro hac ſententia ita fortiter expendit text. in dictæ l. aſ ſiduis, vt reuera nullum congruum reſponſum ei poſ ſit aſ ſignari. Eandem etiam ſententiam tenet Fachineus controuerſiarum Iuris, lib. 30. dict. cap. 35. in verſiculo, mihi verò, vbi dicit magis conſonam ſibi videri eorum ſententiam, qui affirmant, mulierem præferendam eſ ſe omnibus creditoribus hypothecam anteriorem habentibus, ſiue tacitam, ſiue expreſ ſam: De iure ergo communi abſque dubio exiſtimo opinionem hanc admittendam, nec contrariam tenendam, ídque per claram deciſionem tex. in dicta l. aſ ſiduis, C. qui potiores in pignore: quem variis modis expendere, atque inducere ideò omitto, quòd ex propoſito expendant, & fortiter induxerint Barboſa, & Fachineus in locis ſuprà relatis.

Sed poſt deciſionem dictæ l. 33. Partitæ, an aliter dicendum ſit, ſiue lex illa vtrùm in hoc caſu aliquid vltra ius commune contineat, ideò nunc neceſ ſarium erit inquirere, quòd omnes huius Regni Scriptores intactum relinquant, & ſic adhuc videatur eſ ſe opinionibus contrariis locus, ſicut de iure communi erat ante conſtitutionem Regiam dictæ l. 33. Partitæ. Et quidem Ioannes Gutierrez, qui ſolus dubium præfatum excitauit, practicarum, lib. 3. dicta quæ ſt. 99. num. 8. per totum, poſtquam in terminis iuris communis retulit ſententiam Angeli, & Sequacium, quam ſuprà probaui, Saliceti, & aliorum ſententiam contrariam recenſuit, & in iudicando & conſulendo dicit tenendum, quòd hypotheca expreſ ſa pro dote, non præfertur expreſ ſis anterioribus, ſicut nec tacita anteriori expreſ ſ æ. Et ſic eiuſdem ſententia magis conſiſtit in fundamento communis ſententiæ Saliceti contra Angelum, quàm in deciſione dictæ l. 33. Partitæ, cùm verba illius legis Regiæ nullo modo expendat, ſed dumtaxat dubitet, an communis ſententia probata in ipſamet lege Partitæ, vt ſcilicet tacita hypotheca dotis non præferatur expreſ ſ æ anteriori alterius creditoris, procedat, ſi poſterior hypotheca mulieris ſit etiam expreſ ſa. Et iuxta hæc, vt vides, ſi ad fundamentum communis ſententiæ tantùm attendamus, ad quod dictus Author tantùm attendit, nec intentionem dictæ legis Partitæ ampliùs inquiramus; coacta ratione dicendum erit totum contrarium eius, quod Ioannes Gutierrez aſ ſerit: quippe, qui Angeli ſententiam veriorem eſ ſe, & expreſ ſim probatam in dicta l. aſ ſiduis, dixerimus ſuprà, & in terminis iuris communis poſt multos ab eis relatos, ita conſtanter tueantur Barboſa, & Fachineus relati ſuprà, num. 16. Quapropter aliâ viâ dubium præfatum diffiniendum erit, & Angeli ſententia de iure communi à nobis probata, in terminis dictæ l. 33. Partitæ, & ſic de iure Regio probanda non eſt, ſed potiùs Saliceti opinio amplectenda, quam dicta l. Regia 33. apertè videtur amplecti: Dotem namque, & fiſcum dumtaxat expreſ ſit tacitis anterioribus hypothecis præferri, & ſic probauit communiorem interpretationem ad text. in dicta l. aſ ſiduis, C. qui potiores in pignore, vt ſcilicet prælatio in ea lege conceſ ſa hypothecæ mulieris, tantùm habeat locum contra tacitas hypothecas, & non contra expreſ ſas. Et ſic neceſ ſariò credendum eſt, idem voluiſ ſe, etiamſi mulier expreſ ſam hypothecam, poſteriorem tamen haberet: voluntas autem illius legis clara quidem eſt, nam dum excogitauit, expreſ ſam hypothecam, ſiue ſpecialem, fine generalem præceſ ſiſ ſe, & anteriorem eſ ſe, tunc indiſtinctè anteriorem expreſ ſam prætulit doti, & fiſco; quod conſtat ex illis verbis: Fueras ende en vn caſo ſi el debdo primero es ſobre peño, que ouieſ ſe empeñado a alguno ſeñaladamente, o ſi ouieſ ſe oblihado por palabras todos ſus bienes, ca eſtonce, tal debdo como eſte, que fueſ ſe primero, ante deue ſer pagado que el otro de la Camera del Rey, nin el dote de la muger. Quibus ſané verbis non potuit apertiùs id ſignificare; nam dum prioritatem, & hypothecam expreſ ſam anteriorem principaliter conſiderauit, indiſtinctè excluſit fiſcum & dotem poſteriorem hypothecam habentes. Nec abſque maximo myſterio inter hypothecam expreſ ſam, aut tacitam dotis & fiſci deſiit differentiam conſtituere, nec ad vnam habuit maiorem conſiderationem, quàm ad aliam: quoniam ratio prioritatis expreſ ſ æ hypothecæ, quâ lex illa mouetur principaliter, ſic militat in vna, quàm in altera fiſci, aut dotis, modò illa poſterior ſit: & ſic cùm indiſtinctè propter anteriorem expreſ ſam, fiſcum & dotem excluſerit, indiſtinctè debemus excluſionem admittere, nec diſtinguere aliquo modo, iuxta vulgata iuris principia, & communes traditiones Doctorum: alia etiam ratione, quia prælationis ius contra tacitas hypothecas anteriores doti conceſ ſum, negari non poteſt, quin priuilegium contineat aduersùs iuris communis regulas ordinarias, vt ſuprà annotaui num. 5. Idcircò priuilegium huiuſmodi, quod contra tacitas dumtaxat conceditur in dicta l. 33. Partitæ, contra expreſ ſas extendi non poteſt, etiamſi eadem adeſ ſet ratio, quæ non adeſt conſiderata prioritate, quam lex illa, vt dixi, principaliter conſiderauit, quia priuilegia non admittunt extenſionem in damnum alterius, etiam ex paritate rationis, l. quod vero, ff. de legibus, l. quod conſtitutum, ff. de militari teſtamento, cap. ſanè, de priuilegiis: & ſecundùm hæc, opinio Saliceti, quæ de iure communi communior erat, remanet ſic defenſa, vt poſt conſtitutionem Regiam dictæ l. 33. Partitæ, in indicando, & conſulendo ab ea recedi non poſ ſit, nec Angeli, & ſequacium ſententia contraria obtinebit; imò à priori expreſ ſa, poſterior dotis hypotheca, etiamſi expreſ ſa ſit vinci debebit.

Quintò deinde & principaliter conſtituo, certum eſ ſe in iure, quòd habens generalem hypothecam anteriorem, præfertur poſterioribus creditoribus, non ſolùm in bonis iam debitori quæ ſitis, ſed & in poſteà acquirendis, per text. in l. 2. C. qui potiores in pignore habeantur, l. ſi generaliter, ff. eodem tit. & notauit Caſtrenſis in l. in operis, num. 7. ff. locati, notabiliter Euerardus in conſ. 204. & pro certo tradit Barboſa ſecunda part. l. primæ. ff. ſoluto matrimonio, num. 12. in. verſiculo, & confirmatur, & num. 16. in fine, in verſiculo, non obſtat ſecundum. Id tamen ſpeciale eſt in fiſco; ipſe namque licèt poſterior creditor ſit, tamen in quærendis præfertur creditori anteriori habenti hypothecam generalem, quamuis in anteà quæ ſitis non præferatur. Idque per text. ſingularem in l. ſi is qui, 28. ff. de iure fiſci: vbi probatur, quòd ſi creditor anterior habet bona debitoris generaliter hypothecata, & debitor ipſe poſteà cum fiſco contraxit, & ſic bona eius tacitè remanent hypothecata fiſco, l. 2. C. in quibus cauſis pignus; tunc prior creditor, qui cum fiſco concurrir, ratione ſuæ hypothecæ generalis præfertur in bonis, quæ debitor habebat iam quæ ſita tempore quo contraxit cum fiſco: Fiſcus tamen ratione ſuæ tacitæ hypothecæ, in bonis poſteà quæ ſitis præferetur; & ita per illum text. expreſ ſim atque communiter tenent omnes Scribentes ibidem, & in aliis locis, vt profitentur Ioannes Guttierr. practicarum lib. 3. dicta quæ ſt. 99. num. 11. Barboſa 2. part. dict. l. primæ ff. ſolutomatrimon. num. 12. & num. 16. ad finem: & ante ipſos Gregorius Lopez in l. 33. tit. 13. part. 5. verbo, Entonce, verſiculo, cùm & fiſcus.

In dote tamen, vtrùm hæc ſpecialitas procedat, an verò obſeruari debeat regula generalis propoſita ſuprà, num. 18. dubium quidem eſt: Gloſ ſa namque in dicta l. aſ ſiduis, C. qui potiores in pignore, in verſiculo, ſed numquid, apertè cenſet, dotem in hoc priuilegiatam non eſ ſe; & ideò regulam generalem, & non ſpecialitatem fiſci in ea obſeruandam: idem firmat expreſsè Antonius Gomezius in l. 50. Tauri, num. 39. in finalibus verbis: Nam cùm anteà dixiſ ſet indiſtinctè tenendum, hypothecam tacitam dotis non præferri aliis creditoribus anterioribus habentibus hypothecam expreſ ſam; ſubdit ſtatim, id procedere indiſtinctè, vt ſcilicet non præferatur expreſ ſ æ anteriori, tam in bonis quæ ſitis, quàm in poſteà quærendis. Quod idem firmauit, & eſ ſe veriorem opinionem dixit Crotus in l. prima, num. 24. ff. ſoluto matrimonio.

Contrarium tamen, imò datis eiſdem terminis, ſpecialitatem eandem obſeruandam in dote, ſicut in fiſco, aduersùs Gloſ ſam in dict. l. aſ ſiduis, concludit Salicetus ibi, num. 4. & communiter tenere Doctores affirmat Barboſa, & ipſe ſequitur 2. part. dict. l. primæ. ff. ſoluto matrim. num. 17. vbi retulit Fabrum, Nouellum, Socinum, Neguſantium, & Alciatum ſic tenentes: & cum eiſdem hanc eſ ſe veriorem. & receptiorem ſententiam ſuo indicio, atque tenendam in indicando, & conſulendo, & iuxta eam iam conſuluiſ ſe, ſcripſit Ioannes Guttier. practicarum, lib. 3. d. q. 99 n. 18. in fine, qui intelligit hoc procedere etiam in terminis dictæ. l. 33. tit. 13. partita 5. (in eis namque loquitur) & in terminis eiuſdem legis dixerat antea Gregorius Lopez ibid. verbo, Entonce, verſiculo, item limita: & ij duo Authores huius Regni, cæteri etiam relati ſuprà, totum fundamentum ſumunt ex deciſione dictæ l. ſi is qui, ff. de iure fiſci, atque ineuitabile dixit Ioannes Gutierrez loco anteà citato, num. 11. in principio, ea ratione, quòd cùm in fiſco id introductum fuerit in ea lege, multò magis debet etiam habere locum in muliere pro ſua dote, cùm mulier & fiſcus æquiparentur, & reſpectu hypothecæ pari paſ ſu ambulent, nec vnus alreri præferatur, ſed qui prior eſt tempore, potior eſt iure, imò mulier eſt magis priuilegiata, quàm fiſcus, vt ipſe Gutierrez eadem quæ ſt. 99. ex num. 13. cum ſequentibus fundauit, & vide latiùs per Barboſam 2. par. dict. l. primæ. ff. ſoluto matrimonio, per totam, vbi de priuilegiis fiſci & dotis, tam inter ſe, quàm contra alios, eruditè atque abſolutè tractauit.

Ego verò, vt contrarietatem hanc diluam, & in propoſito dubio ſententiam meam interponam, nonnulla conſtituere neceſ ſarium adeò duxi (ad quæ vt videbis, nullus hactenus animaduertit) vt ſine ipſis, vera & dilucida reſolutio haberi non poſſit. Et in primis conſtituo, iure communi attento, negari non poſ ſe, rem hanc difficilem quidem eſ ſe & obſcuram, nec ab ipſis Iureconſultis aut Legiſlatoribus ſatis explicatam: quod ad oculum patet; nam priuilegium aut ius ſpeciale ex deciſione dict. l. ſi is qui, in fiſco conſtitutum, in dote, aut in muliere, ita ſpecialiter aut expreſ ſim conſtitutum nullibi apparet in iure: quod non leue præ ſtat argumentum ad probandum, regulam generalem in aliis ſtatutam, & notatam ſuprà, num. 18. nec in dote alteratam, aut limitatam ſicut in fiſco, in dote ipſa relictam cenſeri, & manere debere ſicut in aliis: argumento textus in l. præcipimus, in fin. C. de appellationibus, & in l. ſancimus; C. de teſtamentis. Deinde, inter dotem & fiſcum frequenter in iure conſtitui differentiam, nec in vno ſtatutum contra alios, alteri conceſ ſum, vt Bolog. num. 18. & num. 81. Ripa num. 43. & Socinus iunior num. 119. aſ ſerunt in dict. l. prima, ff. ſoluto matrim. Imò validè argumentum proponi & fieri: dos in hoc expreſsè inuenitur priuilegiata, & non fiſcus; ergo fiſcus non cenſetur priuilegiatus. Item è contra de priuilegio fiſco expreſ ſim conceſ ſo, & non doti, vt oſtendit Barboſa in d. l. 1. ff. ſoluto matrimon. 1. par. num. 52. & 2. par. num. 16. vbi dict. num. 52. ponit exemplum in l. properandum, C. de iudiciis, quæ iubet omnes cauſas terminari intra triennium, excipítque à prædicta regula cauſas fiſcales tantùm; & idcircò cùm non excipiat cauſas dotis, hæc videntur includi ſub regula generali, vt probarunt vnanimiter quamplures Doctores ibidem relati, & ab eodem Barboſa recepti.

Prætereà & ſecundò Conſtituo, non concludere argumentum, aut verè loquendo, non eſ ſe ita ineuitabile, vt cenſet Gutierrez: Quòd prout excipitur fiſcus in d. l. ſi is qui, à regula generali tradita ſuprà, num. 18. pariter & dos debet videri excepta, quia æquiparantur, l. 2. C. de priuilegio fiſci: Debet namque conſiderari, quòd dos & fiſcus non æquiparantur per viam regulæ; & ideò diſpoſitum in vno, non debet trahi ad aliud, niſi in caſibus, in quibus inueniatur facta æquiparatio: Gloſ ſ. in c. 1. verbo, declaramus, ne Clerici vel Monachi, nec probat contrarium text. in dict. l. 2. C. de priuilegio fiſci, quia dumtaxat dicit, quòd ſi concurrat priuilegium fiſci & dotis, non præfertur priuilegium fiſci; inde tamen inferri non poteſt, quòd omne priuilegium fiſco conceſ ſum, debeat videri communicatum doti, ſed illud tantùm, quòd ſi dos inueniretur priuilegiata in vno, tunc priuilegium fiſci non præferretur, iuxta regulam l. ſed & milites, ff. de excuſationibus tutorum, & in aliis terminis, hoc eſt, ponens exemplum dictæ l. properandum, quod adduxi ſuprà, eleganter & doctè aduertit Barboſa prima parte dict. l. primæ. ff. ſoluto matrimon. num. 52. Cùm ergo nulla inueniatur lex, quæ eximat expreſsé dotem à regula generali tradita ſuprà, dict. num. 18. & deciſio dict. l. ſi is qui, quæ ſpecialiter loquitur in fiſco, regulam videatur firmare in contrarium, admitti non poteſt extenſio de ſpecialitate fiſci ad cauſam dotis, quæ nulla alia lege inuenitur expreſ ſa: Et conſequenter non ex aliis fundamentis aut rationibus, ſed ex ipſiſmet, quæ in terminis anteà dictis idem Barboſa adduxit, euincitur concludenter argumentum ex dicta l. ſi is qui, pro dote deductum; & quo ipſe, cæteríque Authores principaliter nituntur ad dicendum, deciſionem præfatæ legis procedere etiam in dote, ſicut in fiſco, & ſic de iure communi probabilior mihi videtur ſententia contraria Gloſ ſ æ in dict. l. aſ ſiduis, quam meritò veriorem dixit poſt Bulgar. Crotus num. 24. in dict. l. prima, ff. ſoluto matrimonio: quidquid alij Authores contrà tenuerint.

De iure verò Regio non ſolùm hæc opinio Gloſſ æ alteratur, aut ſtare prohibetur; imò velut expreſsè probari videtur in dicta l. 33. titul. 13. part. 5. quod accuratiùs, & meliùs quàm anteà erat, conſtabit, ſi inprimis aduertas, quòd fiſcus & mulier dumtaxat æquiparantur in eadem lege Partitæ, ad vnum effectum, ſcilicet vt fiſcus præferatur anterioribus tacitis hypothecis, ſicut mulier præfertur pro ſua dote. In eo namque magis priuilegiata erat mulier, quàm fiſcus de iure communi, iuxta veriorem & communiorem Doctorum ſententiam, de qua memini ſuprà, num. 14. & agnoſcit Ioannes Gutierrez practicarum lib. 3. dicta quæ ſt. 99. num. 16. & 17. & ſic fiſco conceditur idemmet ius, quod doti quoad prælationem præfatam: non vero è contra conceſ ſum fuit doti ius, quod in dicta l. ſi is qui, fiſco conceſ ſum erat; nec æquiparatio fiſci, & dotis quoad prælationem tacitæ hypothecæ anterioris: & ſic eo dumtaxat caſu, poteſt trahi ad alium caſum nulla lege expreſ ſum, vt anteà dicebam. Imò ex eo efficax inde reſultat fundamentum ad dicendum, quòd in alio caſu, nempe in ſpecie d. l. ſi is qui, æquiparatio admitti non poteſt, quæ expreſ ſa non eſt, ſicut alia prælationis prædictæ, quæ in d. l. partitæ, ſic apertè exprimitur. Id autem non abſque maximo myſterio à Compilatoribus ſiue Authoribus illius legis regiæ factum eſ ſe credo; nam cùm creditor habens generalem hypothecam, perindo habeatur, ac ſi in quibuſcunque bonis, etiam poſteà quæ ſitis ſpecialem & expreſ ſam hypothecam haberet, l. 2. ff. qui potiores in pignore, l. ſi generaliter, eodem titulo C. meritò eum caſum debuerunt omittere, nec æquiparationem admittere: quoniam ſi expreſ ſam & ſpecialem hypothecam in bonis poſteà quæ ſitis creditor haberet, certum eſt, quòd eius cauſa potior eſ ſet, quàm mulieris, iuxta communem opinionem ibi probatam, & contrarietatem Doctorum illa lege ſublatam, vt anteà dixi: quòd autem eius legis Compilatores ſic voluerint, & in bonis etiam poſteà quæ ſitis expreſ ſam hypothecam anteriorem dotis hypothecæ poſteriori prætulerint, conſtat manifeſtè, quoniam lex illa non diſtinguit inter bona quæ ſita ante hypothecam dotis, vel poſt, ſed indiſtinctè dicit: Fueras ende en vn caſo, ſi el debdo primero es ſobre peño, que ouieſ ſe empenado a alguno ſeñaladamente, o ſi ouieſ ſe obligado por palabras todos ſus bienes, ca eſtonce tal debdo como eſte, que fueſ ſe primero, ante deue ſer pagado, que el otro de la camara del Rey, nin el del dote de la muger. Cùm ergo dixerit, priorem hypothecam generalem omnium bonorum præferri debere dotis hypothecæ poſteriori, & prioritatem dumtaxat conſiderauerit; conſequens fit neceſ ſariò, quòd etiam præferri debeat in bonis quæ ſitis poſteà, ſi ad ſolutionem neceſ ſaria ſint, quia aliàs fruſtra dixiſ ſet, Ante deue ſer pagado que el otro, niſi in effectu ſolutio fieret, & aliis bonis non exiſtentibus, etiam in poſteà quæ ſitis prælatio dicta daretur. Et negari non poteſt, quin hæc fuerit eius legis intentio; aliàs enim ipſius deciſio per limitationem huiuſmodi ſubuerteretur omninò, aut ſ æpe contingeret, quòd non poſ ſet verificari: negari etiam non poteſt, quin graue nimis & durum videatur, doti priuilegium hoc concedere, quod nullibi in iure expreſ ſum eſt: Vt ſic tam deiure communi, quàm de iure Regio hæc videatur verior ſententia, quæ, vt anteà dixi, fuit opinio Gloſ ſ. in dict. l. aſ ſiduis, & poſt dictam l. partitæ 33. ſuſtinuit eam Antonius Gomez. loco relato ſuprà: Fiſci autem priuilegium, de quo in d. l. ſi is qui, ff. de iure fiſci, non procedit, quando ille qui habet hypothecam generalem, eſt etiam priuilegiatus; tunc namque fiſcus aduersùs paritet priuilegiatum non vtetur priuilegio ſuo, ſed remanebit in diſpoſitione iuris communis, l. ſed & ſi milites, ff. de excuſationibus tutorum. Et conſequenter non obtinebit aduersùs mulierem, cui pro reſtitutione doris bona mariti cenſetur generaliter hypothecata; imò illa, ſi prior ſit tempore, etiam in poſteà quæ ſitis erit præferenda fiſco: quod vtrumque verè reſoluit Barboſa 2. parte dictæ l. primæ. ff. ſoluto matrim. num. 22. in fine, & num. 23. in verſiculo, & ideò melius: vbi refert Socinum ſeniorem, & iuniorem, Ripam, Neguſantium, & Capicium idem recentes.

Sextò conſtituo, hypothecam tacitam pro dote conſtitutam, & priuilegium prælationis inductum à iure, non obtinere vires in præiudicium alterius mulieris ſuam etiam dotem repetentis, ſed tunc inter eas obſeruari debere regulam cap. qui prior, de regulis iuris, lib. 6. quod expreſsè probat tex. in dict. l. aſ ſiduis, §. exceptis, & in authent. vt exactione inſtante dotis, ad medium, collatione 7. & cum Nouello, Purpurato, Aretino, Baptiſta, & Neguſantio, notauit Barboſa 6. part. dictæ l. primæ, ff. ſoluto matrim. num. 15. & vltra eum probat expreſ ſim dict. l. 33. tit. 13. part. 5. ibi: Pero ſi vn ome ouieſ ſe auido dos mugeres, e fueſ ſen amas muertas, entonce la dote, que deuieſ ſe a dar a la primera muger, deue ſer pagada primeramente a ſus fijos, que la deuen auer, e despues a la ſegunda muger, porque eſtos debdos ſon de vna natura. Et ſimiliter ſi fiſcus & dos concurrant, idem etiam obſeruari debebit, atque inter eos habebit locum regula dict. cap. qui prior, per text. in l. 2. C. de priuileg. fiſci; & cum Nouello, & Neguſantio reſoluit Barboſa vbi ſuprà, dicta 6. part. num. 15. Id tamen ſingulariter limitat, & declarat dicta l. 33. partitæ, vt ſcilicet ſuperior reſolutio non procedat, ſi in bonis mariti extent res ſecundæ mulieris, quia tunc in illis, primæ etiam mulieri, & fiſco venit præferenda, vt conſtat ibi: Mas ſi en los bienes del marido fueſ ſen falladas algunas coſas, que fueſ ſen primeramente de la ſecunda muger eſtas a tales en ſaluo deuen fincar a ella, e a ſus herederos. Et probat textus ſingularis, in l. in rebus, C. de iure dotium, qui in rebus dotalibus extantibus, expreſsè dicit præferri indiſtinctè mulierem omnibus creditoribus, etiam expreſ ſas hypothecas anteriores habentibus, vt notat Baldus ibi, num. 1. & Ripa in l. prima, ff. ſoluto matrimonio, num. 1. poſt medium: vbi Barboſa 6. par. num. 6. reddit rationem concludentem, & dicit id procedere etiam, quando mulier vendicat rem per vtilem vendicationem in ſubſidium, quia maritus non eſt ſoluendo: & refert Nouellum, Aretinum, & Purpuratum idem tenentes, ſed tacuit Gregorium Lopez, qui in dict. l. 33. partitæ, verbo, Que fueſ ſen primeramente, ſic ſcriptum reliquit: Ergo etiam procedet hæc lex, et ſi res datæ fuerint æ ſtimateæ ea æ ſtimatione, quæ faciat emptionem, quando bona mariti non eſ ſent ſoluendo vtramque dotem: nam tunc in rebus æ ſtimatis præfertur ſecunda dos, ac ſi res non fuiſ ſent datæ aſtimatæ.

Septimò deinde & principaliter conſtituo, dubium ſingulare eſ ſe, & in praxi valdè neceſ ſarium, vtrùm ſcilicet arrhæ idem priuilegium prælationis habeant aduersùs creditores tempore anteriores, qui tacitas hypothecas habeant, ſicut dos obtinet, per tex. in dicta l. aſ ſiduis, & in dicta l. 33. partitæ? Et quidem in hoc dubio Antonius Gomezius in l. 50. Tauri, num. 42. in fine, securè aſ ſerit, quòd hodie in noſtro Regno pro arrhis competit tacita hypotheca in bonis mariti, ſed quòd illa eſt ſine prælatione; & dicit idem dicendum eſ ſe in veſtibus, & iocalibus vxori datis, & in redditibus dotis: ſequitur Ioannes Gutierrez practicarum lib. 2. quæ ſt. 17. num. 5. & de eo aliquando interrogatus ſic reſpondiſ ſe firmat Aluarus Valaſcus conſultatione 16. num. 15. & 16. Et in donatione propter nuptias idem ius conſtituunt Scribentes communiter; nam pro rebus donatis propter nuptias tacitam hypothecam conceſ ſam à iure, & bona alia mariti cenſeri hypothecata, & tamen huic tacitæ hypothecæ non eſ ſe conceſ ſum priuilegium prælationis, ſcripſit Baldus in l. vnica, num. 26. C. de priuilegiis dotis: ſequuntur Aretinus, Baptiſta Neguſantius, Couar. & Antonius Gomezius, cum quibus ſic reſoluit Barboſa in dict. l. 1. ff. ſoluto matrimon. 3. part. num. 31. & 6. part. num. 16. & 17. & ij dicunt ita expreſ ſum eſ ſe in §. fin. d. l. aſ ſiduis, in illis verbis: Hæc autem ad dotem tantùm ſancimus, non ad ante nuptias donationem, quam ſuo tempori ſeruare diſponimus, & habere inter creditores ſui temporis ordinem; non enim pro lucro fouemus mulieres, ſed ne damnum patiantur, ſuiſque rebus defraudentur, curamus. Et cum Couar. & Ludou. Lop. idem etiam tenet nouiſ ſimè Pater Thomas Sanch. de ſponſalibus, lib. 6. diſput. 7. num. 5. fol. 924. vbi firmat, donationem per virum factam vxori, non gaudere priuilegiis dotis, quamuis communiter dos appellari ſoleat: & reddit rationem, quia talis donatio, non eſt propriè dos, ſed ſola illa, quam vxor tradit marito ad onera matrimonij ſuſtinenda: idem quoque tenet, & vtiliter limitat nouiſ ſimè Steph. Gratian, diſceptation. forenſ. cap. 53. ex numero 8. & num. 15.

Vides ergo, hucuſque Scribentes communiter, ſic ſimpliciter tranſire, & verè in propoſito reliquiſſe intacta nonnulla, quæ maiorem explicationem requirunt, nec omitti poſ ſunt, ſi pleniùs, quæ ad hæc ſpectant, velis attingere; idcircò vt dubium vtrumque congruentiùs valeat diſ ſolui, ſequentia conſtituere neceſ ſarium omninò duxi. In primis, (quod ad arrhas attinet) Antonium Gomezium, Ioannem Gutierrez, & Aluarum Valaſcum indiſtinctè aſ ſerere, prælationis priuilegium, quod doti conceditur, non eſ ſe à iure arrhis conceſ ſum: nec citant ipſi legem quandam Partitæ, quæ dotem & arrhas in propoſito æquiparat, & ſicut doti, ſic & arrhis prælationis ius concedit; æquiparatio autem non obſcurè, ſed clarè & expreſsè fit, & prælatio etiam apertè conceditur, idque ex deciſione l. 29. titul. 13. partit. 5. nam cùm dixiſ ſet anteà lex illa, præferri creditorem mutuantem ad ſolutionem portationis mercium, vel conductionis domus, vbi reponuntur, licèt priori fuerint merces expreſsè obligatæ; irem præferri alios creditores poſteriores in caſibus enumeratis in legibus præcedentibus, hoc eſt in l. 27. & 28. eiuſdem tituli, ſubdit ſtatim: Fueras ende en debdo, que fueſ ſe de dote, ô de arras de muger, o en debdo antiguo que ouieſ ſe dedar a la camara del Rey, ca en estas dos coſas, en ante ſe pagaria el primer debdo deſtas perſonas, que el ſegundo. Et horum verborum difficultatem ſentiens, reſtrinxit illa Gregor. Lopez ibidem, vt intelligi debeant de arrhis, quæ fiunt in augmentum dotis, non verò de ſimplici donatione propter nuptias, & Gregorium ſequutus eſt Blazius Flores Diaz de Mena variarum lib. 1. quæ ſt. 6. artic. 3. num. 10. fol. 61. qui in hunc modum reliquit ſcriptum: Ex quo infertur in praxi: quòd quando arrhæ promittuntur in ſcripturis, ſi promittantur in augmentum dotis, pro illis habebit mulier prælationem, ſicut pro dote. Verùm, vt vides, lex illa non reſtringit ſui generalitatem ad hunc caſum ſpecialem dumtaxat, ſimpliciter potiùs, atque indiſtinctè verba præfata adiecit, & doti arrhas æquiparans, idem priuilegium illis conceſ ſit, quod negari non poteſt; nec etiam æquiparationem ibi abſolutè factam fuiſ ſe, fortaſ ſis hoc ideo, quòd arrharum promiſ ſio iuſtiſ ſima fit, atque in iure fauorabilis, eo quòd in remunerationem dotis, vel virginitatis, ſeu nobilitatis vxoris fieri ſoleat, vt per Anton. Gomez. in l. 50. Tauri, num. 12. Palacios Rubios in repetitione rubricæ, de donationibus inter, §. 2. latiùs per Ayoram de partitionibus, prima parte, cap. 7. ex num. 16. Patrem Thomam Sanchez de ſponſalibus, lib. 6. diſp. 27. & ſequentibus: & ſic æquum eſt, vt frui debeat eodem priuilegio, quo dos ipſa: fortiter ergo lex ilia vrget contra communem Scriptorum huius Regni ſententiam; niſi ſubtili & noua, vera tamen atque notanda conſideratione dixeris vnum, ad quod ex omnibus Scribentibus nullus hactenus animaduertit, ſcilicet d. l. 29. finalia verba relata ſuprà, nequaquam vrgere in contrarium, nec aliquo modo ſubuertere communem Doctorum traditionem, de qua ſuprà, num. 30. & 31. Propterea quòd Doctores metipſi communiter loquuntur in terminis d. l. aſ ſiduis, C. qui potiores in pignore, d. l. 33. partitæ & ſic quando hypotheca tacita dotis venit tacitis etiam anterioribus præferenda; & hoc ius prælationis negant arrhis competere, quamuis, vt dixi, tacitam hypothecam eſ ſe fateantur: textus verò in d. l. 29. tit. 13. part. 5. loquitur in aliis terminis longè diuerſis, ſcilicet quando creditores poſteriores mutuantes ad res ibi contentas, veniunt etiam prioribus creditoribus præferendi; tunc enim voluit lex illa, quòd non præferantur doti, neque arrhis, neque fiſco, quando dos, arrhæ, aut fiſcus tempore ſunt priores, vt lex illa dixit in fine: & quoad hunc caſum æqui parantur doti arrhæ propter prioritatem; & ſic in illis conſeruatur ius commune, & regula cap. qui prior, de regulis iuris, lib. 6. non verò aliquid ſtatuitur contra eiuſdemmet iuris communis regulas ordinarias: æquiparatio verò non fit quoad alium caſum, de quo in dicta l. aſ ſiduis; cùm tunc dotis hypotheca, etiam poſterior veniat tacitis anterioribus præferenda, vt ſ æpe dictum eſt, in quo ſpeciali dotis fauore à regulis iuris communis receditur, & non ſeruatur regula dicti cap. qui prior: & ſecundùm hæc non procedit limitatio aut declaratio Gregorij Lopez ad illam legem, aut ſaltem ex verbis eius congruè non deducitur, cùm ibi concedatur prælatio eo dumtaxat caſu propter prioritatem; quo quidem caſu fauor ille malè reſtringitur per Gregorium Lopez, vtpotecùm indiſtinctè concedatur, atque etiam debeat indiſtinctè accipi, ſiue ſimpliciter; ſiue in augmentum dotis, arrhæ fuerint promiſ ſ æ: priuilegium etiam ibi conceſ ſum, malè quidem extenditur ad terminos, ſiue ad caſum d. l. aſ ſiduis, cùm vtique diuerſi ſint caſus, atque in vno d. l. aſ ſiduis, prælatio detur hypothecæ dotis poſteriori; in alio verò d. l. 29. partitæ, debito arrharum anteriori: quamuis autem, vt dixi, Gregorij Lopez ſententia de arrhis in augmentum dotis promiſ ſis, non probetur ex d. l. 29. partitæ ſingularis quidem eſt, & notanda, atque in caſu occurrenti ſeruanda potiùs, quàm contemnenda; probari namque, atque fulciri non inopportunè poteſt ex aliis, quæ de dotis augmento obſeruarunt Doctores communiter in l. prima, ff. ſolut. matrimonio, & adduxit Ioannes Cephalus, cuius ſtatim ſpecialem mentionem faciam, Valdeſius etiam in addit. ad Roderic. Suar. ad l. 1. titul. De las arras, fol. 36. §. quod pone, idem priuilegium competere pro arrhis, ſicut pro dote, ex aliis Authoribus obſeruauit, qui tamen id non dicunt.

Deinde & ſecundo loco quod ad donationem propter nuptias attinet, conſtituendum, atque animaduertendum erit, nam contrarium eius, quod vnanimiter probarunt Doctores omnes, & ſuprà dictum eſt, videtur clarè tenuiſ ſe Ioannes Cephalus in conſilio 762. ex num. 2. vſque ad num. 10. lib. 5. nam cùm anteà dixiſ ſet num. 3. quòd dos in exactione præfertur quibuſcunque creditoribus, etiam anterioribus; ſubdit ſtatim, idem procedere in donatione propter nuptias, quia & illa idem priuilegium conſequitur hypothecæ, quod habet dos ipſa, quia eſt dotis augmentum, & idem iudicium fit de tali dotis augmento, quod fit de dote ipſa; & citat Caſtrenſem in l. prima, num. 7. in fine, ff. ſoluto matrimon. & ibidem Ripam num. 28. & 29. Rubeum in conſil. 25. num. 29. Ruinum in conſil. 53. num. 7. lib. 2. Iaſonem in rubr. ff. ſoluto matrimon. col. finali. Decium in conſ. 331. num. 7. qui tamen, ſi originaliter prælegantur, id minimè probant: Nam etſi dixerint, idem iudicium fieri de dotis augmento, quod fit de dote ipſa; dicant etiam donationi propter nuptias tacitam hypothecam competere, eidem tamen donationi nuſquam prælationem concedunt: & ſic pro apparentia, aut partis cui reſponſum præbuit, iuſtitiæ fundandæ gratia citat Authores ad probandum id, cuius contrarium dicunt. Nec poteſt ſaluari ipſemet Cephalus eo modo, quo ſaluandum credidit D. Barboſa 6. part. l. primæ, ff. ſoluto matrimonio, num. 16. dum aduertit, eum Authorem intelligendum eſ ſe iuxta terminos communis ſententiæ, vt ſcilicet idem iudicium ſit de donatione propter nuptias, quod de dote quoad tacitam hypothecam, non verò quoad prælationem. Nam & prælationis reſpectu, idem iudicium eſ ſe de dicta donatione, quod de dote, voluit apertè, vt conſtat ex his, quæ dixit ibi, dicto num. 3. & illatione facta ſtatim n. 4. Et ſecundùm hæc, vt mea fert opinio, tenenda erit omninò communis ſententia tradita ſuprà, num. 31. nec dictæ donationi propter nuptias concedi poterit prælationis priuilegium non expreſ ſum, imò denegatum in iure, niſi quando donatio propter nuptias fieret expreſsè in augmentum dotis; tunc enim probari poſ ſet concedendam illi prælationem ſicut doti, prout de arrhis dixit Gregor. Lopez in d. l. 29. partitæ, quem retuli ſuprà, num. 33. quamuis. vt notaui ibidem, & num. 34. lex illa Partitæ: loquatur in alio caſu, quando ſcilicet dos eſt anterior, & non poſterior, qui valdé diuerſus eſt, vt etiam ibi dixi; & in hoc caſu procedere poſ ſet Cephali reſolutio, quæ indiſtinctè accepta, aut eo modo, quo ipſe accipit, ſaluari nullo pacto poteſt. Sic partem hanc reſolutiuè quoque tradit nouiſ ſimè Alexand. Trentacinq. variar. reſolut. lib. 3. reſolutione 9. num. 23. folio 235.

Alio etiam caſu fortaſ ſis poſ ſet procedere, quando ſcilicet donatio propter nuptias non fieret ſimpliciter, ſed ex cauſa remunerationis, vel ex alia iuſta cauſa, vt puta à viro ignobili, vel ſene, vxori nobili, aut iuueni, idque à ratione ceſ ſante dict. l. aſ ſiduis, dum dicit: Non enim pro lucro fouemus mulieres, ſed ne damnum patiantur, ſuiſque rebus defraudentur, curamus. Nam ſi ex cauſa donatio fieret, magis debitum, aut cauſa oneroſa, quàm lucrum, aut lucratiua cauſa cenſeretur adeſ ſe; & conſequenter deberet fieri idem iudicium, quod de dote ipſa. Idque multum conuenit communi Scribentium omnium ſententiæ, qui pro certo conſtituunt quòd donatio facta inter virum & vxorem ex cauſa renumerationis, non eſt propriè donatio, ſed debiti ſolutio, & dicitur potiùs contractus oneroſus permutationis, aut venditionis, quàm lucratiuus donationis: & ſic quòd ſuſtineri debet, etiamſi fiat conſtante matrimonio: maximè quando fit à viro ignobili, vel ſene vxori nobili, aut iuueni, vel ipſo nobiliori, nec in ea debent ſeruari regulæ iuris communis, & cæterarum donationum, vt multis iuribus, & Authoribus exornant, & latè probant Palacios Rubios de donationibus inter. in rubrica, §. 31. Couar. de ſponſal. 2. par. cap. 3. §. 3. num. 3. Bolognetus in l. prima. ff. ſoluto matrimonio, num. 250. per totum. Petrus Surdus in conſ. 164. num. 3. 4. 5. & 6. lib. 2. Azeued. in l. 2. tit. 2. nu. 11. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, vbi dicit, quòd donatio facta vxori ex cauſa iuuentutis, vel nobilitatis, vel alterius iuſtæ cauſ æ, eſt remuneratoria in præmium iuuentutis, nobilitatis, vel virginitatis amiſ ſ æ, & valet, etiamſi excedat ſummam ab illa lege Regia taxatam: Ioannes Garſia de donatione remuneratoria, num. 21. Gratianus regul. 150. num. 28. Menoc, de arbitrariis, lib. 2. caſu 132. num. 4. Pater Molin. de iuſtitia & iure, tomo 2. tract. 2. diſput. 289. & nouiſ ſimè Pater Thomas Sanchez de ſponſalibus, lib. 6. diſput. 6. num. 11. & 12. filio 921. & 922. & ſtatim eodem lib. diſput. 7. num. 2. vbi facit regulam generalem, non valere donationem, quâ alteruter coniux alteri, conſtante matrimonio. dotem conſtituit: quam ſtatim limitat num. 3. fol. 924. in nonnullis caſibus, in quibus probat valere dotis conſtitutionem, etiam conſtante matrimonio factam. Quorum primum & præcipuum eſ ſe dicit, quando vir exceditur ab vxore nobilitate, vel ætate: vt ſi ignobilis, aut ſenex ducat nobilem, aut iuuenculam; tunc enim valet abſque dubio dotis conſtitutio, etiam conſtante matrimonio facta, quia eſt donatio remuneratoria beneficij in virum collati per vxorem, quæ cùm nobilis, vel iunencula eſ ſet, non dedignata eſt ignobili, aut ſeni nubere; & ſic donatio, aut dotis conſtitutio, tanquam æs alienum, & debitum mariti debet præ ſtari: & pro hac reſolutione Pater ipſe Thomas Sanchez refert Authores ſequentes, Gloſſam, Bartolum, Angelum, Paulum, Alexandrum, Baldum, Iaſonem, Abbatem, Præpoſitum, Alex. de Neuo, Tiraq. Ioannem Lup. Seguram, Summam Angeli, Armillam, Caſtillum, Couar. Gregorium Lopez, Anton. Gomez. Villalobos, Didacum Perez, Dueñas, Baezam, Ioannem Garſiam, Ayoram, Aluarum Valaſcum, Molinam, Ludou. Lop. Rolandum, & barboſam, & vltra eum, idem etiam notarunt, atque in ipſa reſolutione fuerunt Alciatus in coſ. 254. num. 1. Begius in conſ. 52. num. 20. Decianus in conſil. 74. per totum, maximè num. 12. volumine 4. Petrus Surdus deciſio. 166. num. 22. & 23. Ioannes Vincentius Hondedeus in conſil. 68. ex num. 16. vſque ad num. 22. lib. 1. Hieronym. de Cæuallos, qui nullum ex prædictis refert, practic. commun. contra communes, q. 273. ex num. 8. uſque ad num. 18. Et inde eſt, quòd donatio huiuſmodi, aut dos, quam conſtituit vir ignobilis mulieri nobili, vel etiam nobilis mulieri ipſo nobiliori, vel ſenex iuueni, vt effectum habeat matrimonium, deducenda eſt ex toto hæreditatis cumulo, tanquam debitum, aut æs alienum, & ita minuet Legitimas filiorum poſteà natorum, vt cum multis Authoribus doctè reſoluit, & rationem concludentem adducit Pater Thomas Sanchez de ſponſal. lib. 6. diſput. 7. num. 2. per totum: & idem in effectu tenet eodem ib. 6. diſput. 38. num. 16. Vbi dubitauit, an ſi vir empore, quo fecit donationem, aut promiſit arrhas, carebat liberis, & poſteà liberi naſcantur, extrahi debeant de quinta bonorum parte dumtaxat, vel de omnibus bonis; & reſoluit ex toto hæreditatis aceruo extrahenda eſ ſe, tanquam æs alienum & debitum, & minuere Legitimas filiorum poſteà natorum, & poſ ſe poſtmodum patrem in vita, vel in morte de integro Quinto diſponere; & rationem aſ ſignat, & alios Authores ſic tenentes citat. Inde etiam eſt, quòd donatio huiuſmodi ex cauſa remunerationis, vel ex alia iuſta causa facta, filiorum natiuitate non reuocatur. Quod teſtatur, & multos Authores congerit ita tenentes, Tiraq. in l. ſi vnquim, in verbo, donatione largitus, num. 12. Bernar. Diaz. regul. 213. fallentia 6. Gregor Lop. in l. 8. tit. 4. p. 5. verbo, dieſ ſe. Villalob. littera D. verbo, Donatio, num. 189. & 190. Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 2. cap. 3. num. 39. Mieres de maioratu, 1. par. q. 21. num. 15. Ioannes Gutierr. practic. lib. 3. quæ ſt. 43. num. 21. Gratianus regula 140. num. 26. Pater Thomas Sanchez dicto lib. 6. diſput. 38. num. 16. vbi huiuſce reſolutionis veram reddit & concludentem rationem, Ioannes Vincentins Hondedeus in conſ. 48. num. 4. lib. 1. quæ omnia, & alia plura, quæ in propoſito recenſeri poſ ſent & conſultò hîc emittuntur, non leuiter probant Aſ ſumptum prædictum, & nouam hanc meam conſiderationem, dum text. in dict. l. aſ ſiduis expreſ ſim dixerit: Non enim pro lucro fouemus mulieres, ſe ne damnum patiantur, &c. Et in donatione propter nuptias, quoties illa ex cauſa renumerationis, vel ex alia iuſta cauſa fit, non pro lucro fouemus, nec mulier deſineret pati damnum, niſi cum effectu donatio fuiſ ſet, cum debitum potiùs, atque permutatio, ſiue recompenſatio nobilitatis, aut iuuentutis mulieris eſ ſe dicatur, & ſic à ratione ceſ ſante eiuſdem legis, & eadem ratione, quæ in dote, militante, idem ius, quod in ipſa dote ſtatutum, eo caſu cenſeri debebit; imò in dubio; quoties donatio huiuſmodi ex ea cauſa, vel ab ignobili, aut ſene vxori nobili, aut iuueni facta fuerit, pro augmento dotis credendum eſt quod fiat: iuxta ea. quæ adnotarunt Scribentes communiter in l. ſi voluntate, C. de dotis promiſ ſione, Baldus in l. 1. C. de donationibus ante nuptias. Abbas in cap. gemma, col. penultima, de ſponſalibus, & cum aliis Petrus Surdus in conſ. 164. num. 6. lib. 2. & ſecundùm hæc prælatio debebit illi concedi, ſicut doti, tam ex dictis nunc, quam ex ſententia Gregorij Lopez in d. l. 29. Partitæ, dum dixit, donationi, aut promiſ ſioni pro augmento dotis factæ, prælationem dari, ſicut doti: quod tamen, cùm occaſio ſe offeret, matura deliberatione cogitandum, atque diffiniendum erit, quamuis negari non poſ ſit, quin conſideratio hæc ex mente, atque intentione dictæ l. aſ ſiduis, procedere videatur.

CAPVT V.

Ad explicationem l. 7. tit. 11. part. 6. vbi illius legis verus & germanus ſenſus, veráque ratio, dilucidè, & meliùs quàm antea fuiſ ſet, aſ ſignatur; eiuſdem deciſio nonnullis & nouiter, & notabiliter exornatur, & in quæ ſtione illa vtrùm Legitimam filius amittat propter inuentarium non confectum, quæ hucuſque ab aliis ſcripta erant, recenſentur in vnum; diſtinctione & reſolutione adnotantur quamplurima, quæ ſcitu quidem & notatu ſunt digna, nec ab alio hactenus fuerant ſic explicata & tandem Agitata quæ ſtione altera, an Legitima filio, rum de iure naturali, aut ciuili procedat; & an lege, ſtatuto, conſuetudine, aut Principis reſcripto tolli poſ ſit, & in illa nonnullis conſideratis, quæ alibi non inuenies ſic adnotata, nec ſcripta, dubium ſuperius ſic abſolutè & verè, atque originali Scribentium omnium lectura declaratum relinquitur, vt nihil vltrà deſiderari poſ ſit, ſed cùm occaſio ſe offeret, hoc loco tradita reſolutio, ſit omninò amplectenda, & notanda.

SVMMARIVM.

- 1 Præcipuum huius Capitis dubium, an ſcilicet Legitima propter non confectum inuentarium amitti debeat, nulla lege iuris communis expreſ ſim deciſum, nec etiam Regia conſtitutione ita clarè ſublatum, vt dubitationi locus adhuc non ſit, & eſ ſe potuerit.
- 2 Nam in §. ſi verò non fecerit, in authen. de hæred. & falcid. & in l. vltima, C. de iure deliberandi, dumtaxat exprimitur, quòd hæres, qui non fecerit inuentarium, debeat de iure ſoluere legatariis, & non fruatur commodo legis Falcidiæ, quæ locum habet, cùm vltra dodrantem legata relinquuntur.
- 3 Legitima tamen filiorum, quòd ob inuentarium non confectum amittatur, nulla lege reperitur cautum, nec prouiſum.
- 4 Nec etiam aliqua lege ad effectum prædictum, ſcilicet Legitimæ non amittendæ, præceptum filio impoſitum eſt, vt inuentarium conficiat. Quòd ſi neceſ ſarium fuiſ ſet, æquum non ſolùm, imò & neceſ ſarium erat exprimere, vt filius ſciret inuentario non confecto Legitimam amitti, ſicut expreſsè cautum eſt in Falcidia.
- 5 Aliàs iniquum quidem videretur, filium priuari Legitima ex poſtfacto, eo quòd inuentarium non feciſ ſet, cuius conficiendi nulla obligatio erat ei iniuncta.
- 6 Prætereà, de iure Regio Partitarum, idem quod de iure communi diſponitur in Falcidia, vt ſcilicet propter inuentarium non confectum, ab hærede amitti debeat; non verò declaratur, an etiam id intelligendum ſit de filio hærede, aut reſpectu Legitimæ filiis debitæ.
- 7 Et quamuis Gregorius Lopez in l. 10. titulo 6. partita 6. etiam in filio hærede acceperit, vt hoc numero adnotatur.
- 8 Tamen illa non loquitur in filio hærede, aut reſpectu Legitimæ: & quamuis in hærede loquatur indiſtinctè; diſtingui debet, cum per aliam legem diſtinguatur, hoc eſt per l. 7. tit. 11. partit. 6. vbi filiorum ius à iure extraneorum diſtinguitur.
- 9 Item & per rationem, ne filius Legitimam amittat, ob quam dictæ l. 7. Partitæ Compilatores, ſiue Authores mouentur.
- 10 Vt in terminis iuris communis, vt reſpondeat ad text. in dict. §, ſi verò non fecerit, in authent. de hæred. & falcid. adnotauit Cinus.
- 11 Legum Partitarum Conditores in propoſita ſpecie amiſ ſionis Falcidiæ ob non confectum inuentarium, potentius ius tribuiſ ſe ſemper filiis, quàm extraneis hæredibus, & vltra alios hæredes, prærogatiuam eis conceſ ſiſ ſe, vt hoc numero adnotatur.
- 12 Et inde validiſ ſimum argumentum deduci contra Authores nonnullos huius Regni, qui filiorum ius ita lædunt, vt ob inuentarium non confectum, Legitimam eorum minuere, aut grauare ſolutione legatorum contendant, quæ tamen ex mente, atque intentione ipſarummet legum Partitæ, immunis ſemper, & integra manere debet.
- 13 Sicuti etiam ex deciſione iuris communis, & regula certa, ex qua Legitima debetur filiis libera, & ſine vllo grauamine, aut onere, vt nec directè tolli poſ ſit, nec indirectè, nec etiam villo modo minui.
- 14 Vnde quod ad Legitimam attinet, credendum non eſt, quòd lex voluerit grauare filios confectione inuentarij, vt eius omiſ ſio, Legitimæ amiſ ſionem induceret, quoniam ſic non diceretur Legitima ſine grauamine de iure communi.
- 15 Nec de iure Regio Partitarum verificarentur verba quædam vniuerſalia, quæ omne grauamen excludunt, y todo embargo, & ſic comprehendunt etiam grauamen, o el embargo, inuentarij non confecti, quo hæredes alij adſtringuntur.
- 16 In quæ ſtione præfata, an ſcilicet amittatur Legitima propter non confectum inuentarium, præposterè quidem & malè argumentari Doctores de Falcidia ad Legitimam, vt hoc numero latiùs adnotatur. Et ratio quædam in terminis iuris communis rectè procedens, quòd de iure Partitarum fortiùs, aut magis concludenter adstringat, ſingulariter conſideratur.
- 17 Hæredem teneri de iure inuentarium conficere, aliàs non conficientem, omnibus creditoribus, legatariis, & fideicommiſ ſariis, etiam vltra vires hæreditarias teneri, & Falcidiæ commodo priuari.
- 18 Filium hæredem ab onere conficiendi inuentarium non liberari, imò ſicut extraneum, ad confectionem inuentarij teneri.
- 19 Quia text. in l. fin. C. de iure deliberandi, quæ præcipit inuentarium fieri, mixtim loquitur de filiis, & de extraneis hæredibus, & ſ æpè vtitur verbo immiſcuerit, quod ad ſuos hæredes tantummodò refertur.
- 20 Inde infert Sarmientus, & ſecurè defendit, quòd ſi filius tenetur facere inuentarium, quòd & pœnis ſubiicitur non conficientis inuentarium, ſcilicet vt teneatur creditoribus, & legatariis, etiam vltra vires hæreditarias: & conſequenter, quòd Legitimam amittat propter inuentarium non confectum, idque per text. in dict. l. final. cum aliis ſimilibus.
- 21 Ex quibus mouentur etiam principaliter cæteri Authores, qui eam partem ſequuntur.
- 22 Verùm illa iura non obſtare, & ſic debere intelligi, vt his Legitimæ ſaluum ſemper eſ ſe debere legatariorum, & fideicommiſ ſariorum reſpectu, nec omiſ ſio inuentarij pœnam amiſ ſionis Legitimæ inducat, euidenter hoc numero & ſeq. demonſtratur.
- 23 §. ſin verò poſtquam, legis vltimæ, C. de iure deliberandi, explicatur.
- 24 Et de iure Regio Partitarum, omne dubium ſublatum, poſito quòd de iure communi id haberet aliquam difficultatem; Legitimámque ante omnia legata debere deduci, concludenter oſtenditur.
- 25 Dubium commune Doctorum, an ſcilicet Legitima filiorum propter non confectum inuentarium amittatur, non verſari circa creditores hæreditarios, ſed circa legatarios, & fideicommiſ ſarios dumtaxat. Quia cum Legitima non ſit, nec debeatur, niſi deducto ære alieno: Imò ſi totam hæreditatem abſorbeat æs alienum, nulla omninò debentur Legitima, etiamſi inuentarium confectum eſ ſet, aduersùs creditores Legitima non detraheretur; Quia æs alienum præcedit Legitimam, ſiue factum ſit inuentarium, ſiue non: & ideò deductio Legitimæ aduersùs creditores locum non habet.
- 26 Legitimæ deductio aduersùs legatarios locum obtinet, & in illa potior eſt cauſa filiorum, etiamſi inuentarium confectum non fuerit, contra D. Franc. Sarmientum, & vide infrà, num. ſeq. vbi eiuſdem Sarmient. reſolutio in propoſito confutatur.
- 27 Hæres non conficiens inuentarium, ex ſententia communi Doctorum, quare teneatur vltra vires hæreditarias, & vide numero ſequenti, in fine, vbi aliæ duæ rationes aſ ſignantur.
- 28 Legis 7. titul. 11. partita 6. vera ratio redditur, & vide ſuprà, num. 26. & num. 11. vſque ad num. 17. & num. ſequenti, vbi elegans declaratio traditur ad illam legem: vide etiam infrà num. 40.
- 29 Filius inuentarium non conficiens, dato, quòd ex deciſione dictæ l. 17. titulo 11. part. 6. Legitimam amittere non debeat; id tamen ita demum intelligendum erit, ſi ab eo dolus malus & fraus abſit omninò, vt hoc numero adnotatur, & ibidem noua Authoris declaratio traditur in propoſito.
- 30 Legitima filiorum, vtrùm de iure naturali ſit, vel de iure ciuili poſitiuo, vulgata equidem, & frequenter, variíſque in locis agitata quæ ſtio, vt conſtat ex multis Authoribus, qui hoc numero recenſentur.
- 31 Legitima ex ſententia Dini, & aliorum, nomine, origine, quantitate, & neceſ ſitate, quòd de iure ciuili deſcendat; & conſequenter, quòd licèt quodam instinctu naturæ, ac ratione quadam & curſu naturali debita videatur Legitima. Eiuſidem tamen relinquendi neceſ ſitas, tam quoad ipſam Legitimam ſimpliciter ſumptam, atque alimenta, quàm quoad eiuſdem quotam & quantitatem ex iure ciuili procedat, non ex iure naturali.
- 32 Legitima ex ſententia præcedentis opinionis Authorum in totum tolli poteſt per legem, vel ſtatutum, vel per conſuetudinem aut reſcriptum Principis.
- 33 Legitimæ quota, ſeu eius quantitas, ex ſententia aliorum quamplurimorum Authorum, quòd ſit de iure ciuili poſitiuo: Legitima tamen ipſa ſimpliciter ſumpta, quòd ex iure naturali, vel gentium primæuo procedat: Ideòque tolli non poſ ſit in totum per legem, vel ſtatutum, nec etiam per conſuetudinem, vel Principis reſcriptum. Quamuis in quantitate, quæ eſt de iure ciuili, lege, ſtatuto, conſuetudine, ſeu Principis reſcripto minui poſ ſit, vt vſque ad naturam reuertatur, id eſt ad alimenta tantùm, ea enim tolli non poſ ſunt, tanquam iure naturæ debita.
- 34 Legitima ex ſententia quorundam Authorum, quòd ſimpliciter atque indiſtinctè debeatur filiis de iure naturali, & ibidem in quo differat hæc opinio à præcedenti, adnotatur.
- 35 Ex ſententia tamen Authoris, quòd nonnulla constitui debeant pro dilucida atque abſoluta præfati dubij reſolutione, quæ nouiter, & vltra alios, verè tamen hoc num. & ſeq. adnotantur, vbi in effectu ſecunda opinio magis probatur, & tertia declaratur infrà, num. 39.
- 36 Legitima aliquando à lege tolli poteſt in totum, vel minui, iuſta ſcilicet cauſa interueniente, quia tunc lex ipſa naturæ, ſiue ius naturale non modò repugnat; imò ratio alia naturalis, quâ ius ciuile fundatur, ſic ſuadet, vt hoc numero latiùs explicatur, vbi vide omninò.
- 37 Alimenta filiis, non ex iure naturali, ſed ſolùm ciuili deberi, ex ſententia quorundam, quos rectè carpit, & contrarium defendit Molina.
- 38 Et ad vulgatum argumentum, quòd ſi alimenta iure naturæ deberentur, nulla lege tolli poſ ſent, nec etiam in caſu Authent. ex complexu, C. de inceſtis nuptiis, plenè, & verè reſpondetur, vt hoc numero adnotatur.
- 39 Tertia opinio relata ſuprà, num. 34. declarata, & ibidem explicatum, cui magis ex ſuperioribus opinionibus acceſ ſiſ ſe videantur legum Partitarum Conditores.
- 40 Legitimam non amitti ob inuentarium non confectum, qua ratione legis 7. tit. 11. part. 6. Conditores ſtatuerint, & vide ſuprà, num. 28. & in aliis locis ibidem in ſummario relatis.
- 41 Legitimam ob inuentarium non confectum non amitti de iure Regio partitarum, ſic clarum, atque indubitatum ex dictis anteà remanere vt omninò probari non debeat. Et inde inferri poſ ſe ad nonnulla, quæ notatu & ſcitu digna ſunt, nec vllus hactenus ſic adnotauit.
- 42 Et primò infertur ad ea, quæ in propoſito Gregor. Lopez ſcripta reliquit, ad quæ nullus hucuſque animaduertit, eiuſdem reſolutio nouiter, ſed verè quidem & concludenter carpitur, Cini, & Bartol. declaratio quædam in propoſito, quæ & de iure communi dubia eſt, vt infrà dicetur, quòd ſtare non poſ ſit poſt deciſionem d. l. 11. Partitæ probatur, & aliorum reſolutiones expenduntur in contrarium, ac denique res iſta, meliùs quàm anteà erat, declarata relinquitur.
- 43 Secundò infertur ad ea, quæ in eadem quæ ſtione adnotauit Roder. Suar illa namque abſolutè aut indiſtinctè intellecta, vera non ſunt, & vltra Recentiores omnes nouiter explicantur.
- 44 Tertiò infertur ad reſolutionem D. Franciſ. Sarmienti, qui dict. l. partitæ immemor fortaſ ſis, nonnulla ingenioſe conſiderauit, quæ ex conſtitutione d. l. Regiæ, sic ſubuertuntur, vt nullo pacto ſuſtineri valeant. Alia etiam Sarmientus ipſe impoſ ſibilia iudicauit, quæ verè impoſ ſibilitatem nullam continent, vt hoc numero adnotatur.
- 45 Quartò infertur ad ea, quæ Hieronymus de Cæuallos in eodem dubio obſeruauit, vbi eius Authoris reſolutio nouiter, & verè confutatur, & dubium ipſius clarè ſu ablatum relinquitur.
- 46 Quintò infertur, ſecluſa legis Partitæ conſtitutione, & in terminis iuris communis loquendo, in præfato dubio, an Legitima amittatur propter inuentarium non confectum, duas eſ ſe ex ſententia communi opiniones, & illas contrarias omninò. Verùm tres eſ ſe opiniones, vltra omnes longè verius Author credidit.
- 47 In primis namque, quòd filius Legitimam amittat propter inuentarium non confectum, atque adeò vt ad omnia legata & fideicommiſ ſa perſoluenda teneatur, etiamſi eis ſolutis nihil ei pro Legitima ſuperſit, tenuerunt nonnulli, qui hoc numero præcitantur.
- 48 Et pro hac parte plura fundamenta expendunt Neoterici quæ priùs conſiderauerat Salicetus.
- 49 Et illis verè quidem, & concludenter reſpondent Authores nonnulli hoc loco relati.
- 50 Vnde contrariam opinionem, videlicet filium Legitimum non amittere propter inuentarium non confectum, & ideò ad ſolutionem legatorum, vel fideicommiſ ſorum non teneri, defendunt alij quamplures hoc numero præcitati.
- 51 Qui tamen non indiſtinctè accipiunt eam; imò expreſ ſim affirmant, filium in pœnam omiſ ſionis inuentarij integra legata ſoluturum etiam de proprio, ſi bona non ſufficerent. Sed Legitimæ fauent in vno, quod primæ opinionis Authores negarunt, aut eiſdem filiis non conceſſerunt, ſcilicet quòd Legitima ab initio minuere debet legata, & ea legata ſic diminuta filius præſtat, licèt excedant vires hæreditatis, & ad hoc prodeſt detractio Legitimæ, vt hoc numero adnotatur.
- 52 Et iuxta hanc declarationem, vt vides, valdè destruitur opinio eorum, qui propter inuentarium non confectum Legitimam non amitti, & ad ſolutionem legatorum filios hæredes non teneri dixerunt. Et ſic in effectu ſecunda hæc opinio cum prima conuenit ſuperiùs relata, aut parùm ab ea differt.
- 53 Nec vera videtur, vt hoc numero, & ſequentibus adnotatur.
- 54 Idcircò tertia ſuccedit & vltima opinio aliorum, qui Cini, Bartoli, & ſequacium declaratione non relata, nec etiam illius aliqua mentione facta, ideò fortaſ ſis, quòd veram non crediderint, nec aliquo iure probatam (quod negari non poteſt) ſimpliciter & indiſtinctè obſeruarunt, filios propter inuentarium non confectum Legitimam non amittere, nec ad ſolutionem legatorum teneri.
- 55 Quod ita indiſtinctè probarunt Authores quamplures, & Gloſ ſ æ, vt hoc numero adnotatur.
- 56 Et pro hac parte, quæ magis placet Authori, fortiter vrgent ea, quæ hoc numero & ſeq. ab eodem conſiderantur.
- 57 Patronus ob non confectum inuentarium, Legitimam non amittit.
- 58 Petri Surdi deciſ. 316. num. 16. traditio quædam in hac materia, ad quam nullus hactenus animaduertit, & nouiter, & verè improbata.

PRo dilucida atque abſoluta huius Capitis explanatione, nonnulla conſtituere neceſ ſarium erit, ad quæ alij Scribentes non ſic animaduertunt, nec verè prætermitti poſ ſunt: & in primis conſtituo, præcipuum dubium, quod à me excitatur hoc loco, nulla lege iuris communis expreſſim deciſum, nec etiam Regia aliqua conſtitutione ita clarè ſublatum, vt dubitationi locus adhuc non ſit, & eſ ſe potuerit. quod manifeſtè probatur; nam §. ſi verò non fecerit, in authent. de hæredibus, & Falcidia, & in l. vlt. C. de iure deliberandi, dumtaxat exprimitur, quòd hæres, qui non fecerit inuentarium, debeat de iure ſoluere legatariis, & non fruatur commodo legis Falcidiæ, quæ locum habet, cùm vltra dodrantem legata relinquuntur, vc cum aliis multis plenè explicat Antonius Pichardus ad principium, inſtit, de lege Falcidia n. 1. & 2. & ſeq. Legitima tamen filiorum quòd ob inuentarium non confectum amittatur, nulla lege reperitur cautum, nec prouiſum: nec etiam aliqua lege ad effectum prædictum, ſcilicet Legitimæ non amittendae, præceptum filio impoſitum eſt, vt inuentarium conficiat. Quod ſi neceſ ſarium fuiſ ſet, æquum non ſolùm, imò & neceſ ſarium erat exprimere, vt filius ſciret inuentario non confecto Legitimam amitti, ſicut expreſsè cautum eſt in Falcidia alias iniquum quidem videretur, filium priuari Legitimâ ex poſtfacto, eo quòd inuentarium non feciſ ſet, cuius conficiendi nulla obligatio erat ei iniuncta quod in terminis noſtris, eleganter quidem & verè adnotauit ſolus Fachin. controuerſ. iuris, lib. 4. c. 34. in verſiculo, & hanc ſententiam, & in verſculo, hæc igitur Legitima, fol. mihi 429. alij verò non ſic aſ ſequuntur. Prætereà de iure Regio Partitarum, idem quod de iure communi diſponitur in Falcidia vt ſcilicet propter inuentarium non confectum ab hærede amitti debeat, vt in l. 10. tit. 6. par. 6. probatur: non verò declaratur, an etiam id intelligendum ſit de filio hærede aut reſpectu Legitimæ filiis debitæ. Et quamuis Gregor. Lopez in l. 7. tit. 11. p. 6. verbo, Legitima, in principio, in hunc modum ſcripſerit: Sed quæ erit vtilitas in hoc, cum filius non conficiens inuentarium, etiam de ſuo proprio teneatur ſolida præstare legata, vt in l. 10. tit. 6. ſuprà, eadem partita; & ſic etiam in filio hærede, aut reſpectu Legitimæ eam conſtitutionem accipiat: tamen lex illa, vt dixi, non loquitur in filio hærede, aut reſpectu Legitimæ & quamuis in hærede loquatur indiſtinctè, diſtingui debet, cùm diſtinguatur per aliam legem, hoc eſt per dict. l. 7. tit. 11. par. 6. vbi filiorum ius à iure extraneorum diſtinguitur. Item & per rationem, ne filius Legitimam amittat, ob quam dict. l. partitæ conditores mouentur, vt infrà dicam: & in terminis iuris communis, vt reſpondeat ad tex. in d. §. ſi verò non fecerit, in authent. de hæredibus & falcidia, ita adnotauit Cinus in authent. ſed cùm teſtator, in 7. quæ ſt. C. ad legem falcidiam: & ſequitur Rolandus in tractatu de confectione inuentarij, 5. part. quæ ſt. 3. incipit, Dubitatio oritur, num. 19. circa finem.

Secundò deinde & principaliter conſtituo, legum Partitarum Conditores in propoſita ſpecie amiſ ſionis Falcidiæ ob non confectum inuentarium, potentius ius tribuiſ ſe ſemper filiis, quàm extraneis hæredibus, & vltra alios hæredes prærogantiam eis conceſ ſiſ ſe. Quod præter vulgatam deciſionem dict. l. 7. titul. 11. partita 6. vbi hæres extraneus non conficiens inuentarium priuatur Falcidia, & tamen Legitimâ debitâ iure naturæ non priuatur filius; probatur etiam noua & ſingulari conſideratione, quæ deducitur ex l. prima, eodem titul. 11. & partita 6. vbi ſtatuitur, quòd hæres extraneus inſtitutus debet habere Quartam, quæ dicitur Falcidia, quando grauatur multis legatis, ita quòd excedunt alias tres partes hæreditatis: Si verò hæres inſtitutus ſit de deſcendentibus teſtatoris, quòd habere debet Legitimam debitam iure naturæ. Vnde validiſ ſimum argumentum deducitur ad probandum in prædicto caſu non pariformiter terminari debere ius filiorum cum iure hæredum extraneorum, imò eorum cauſam ſeparari debere, ac in ipſis ius diuerſum conſtitui, vt in dictis legibus Partitæ ſeparatur, & conſtituitur: ad quas leges, ſi ita dilucidè, atque ex propoſito nonnulli huius Regni Authores attendiſ ſent, non ſic filiorum ius læderent, vt ob inuentarium non confectum Legitimam eorum minuere, aut ſolutione legatorum grauare contenderent, quæ ex mente earundemmet legum Partitæ, immunis ſemper, & integra manere debet, ſicuti etiam ex deciſione iuris communis, & regula certa, ex qua Legitima debetur filiis libera, & ſine vllo grauamine aut onere, vt nec directè tolli poſ ſit, nec indirectè, nec etiam vllo modo minui, iuxta tex. in l. quoniam in prioribus, C. de inofficioſo teſtamento, & in l. 17. tit. 1. par. 6. ibi: E por eſ ſo es llamada legitima, porque la otorga la ley a los fijos, e deuen la auer libre, e quita, e ſin embargo, e ſin agrauamiento, e ſin ninguna condicion, & in l. 11. tit. 4. eadem par. 7. ibi: Libremente e ſin ningund agrauamiento. Vnde quod ad Legitimam attinet, credendum non eſt, quòd lex voluerit grauare filios confectione inuentarij, vt eius omiſ ſio Legitimæ amiſſionem induceret, quoniam ſic non diceretur Legitima ſine grauamine de iure communi; nec de iure Regio Partitarum verificarentur verba illa: Libre, e quita, e ſin embargo, e ſin agrauamiento. Quæ cùm adeò vniuerſalia ſint, excludunt omne grauamen, Y todo embargo; & ſic grauamen etiam, O el embargo, quo alij hæredes propter non confectum inuentarium adſtringuntur. Vnde ſequitur, non ſolùm ratione ſuperiùs dicta, quòd iure expreſ ſum ſit ob non confectum inuentarium amitti Falcidiam legitimam autem amitti, cautum non eſ ſe: ſed etiam alia & concludenti ratione non ſubſiſtere præcipuum quorundam Authorum fundamentum, qui à Falcidia argumentum ſumunt ad præfatæ quæ ſtionis Legitimæ deciſionem: vt pote cùm longè diuerſa ratio militet, & alia ſit detractio ex lege Falcidia, alia verò Legitimę filiis iure naturę debitę deductio: quoniam illa, nec ratione naturali debetur, nec eo iure, quo filiis debita eſt Legitima, & legi antiquę duodecim Tabularum repugnat, quâ ſtatutum erat, Vti quiſque rei ſuæ legauerit, ita ius eſto, vt latiùs oſtendit Antonius Pichardus ad principium, Inſtit. de lege Falcidia, num. primo, & num. 15. 16. & 17. & num. 21. cum ſequentibus, Legitima verò non ſolùm iure naturali debetur, vt infrà dicam, ſed etiam omnibus legibus antiquis & nouis adiuuatur, ac relinqui præcipitur: Falcidia verò hodie prohiberi poteſt per teſtatorem, Authentic. ſed cùm teſtator, C. ad legem Falcidiam, l. 6. titulo 11. partita 6. & latiùs explicat Antonius Pichardus vbi ſuprà, num. 7. & num. 53. 54. & ſequen. Hieronymus Cæuallos practic. commun. contra communes, quæ ſtione 27. 28. & 29. quam rationem in noſtro propoſito, ac in terminis iuris communis rectè conſiderauit Andreas Fachineus controuerſiarum iuris, lib. 4. cap. 34. in fine. folio 429. ipſa tamen interminis legum Partitarum, fortiùs quidem, aut concludenter magis adſtringit; cùm non ſolùm in Falcidia cautum, in Legitima omiſ ſum fuerit (vt omiſ ſum fuit de iure communi) ſed etiam vltrà progrediantur præfatæ legis partitæ Conditores, & in Falcidia ob non confectum inuentarium ſtatutum, in Legitima debita iure naturæ non ſeruandum expreſ ſim deciderint, vt ſic ea lege condita, opinionum contrarietatem, aut dubium de iure communi procedens tollerent omninò.

Tertiò prætereà conſtituo, indubitatum eſ ſe, & iuxta communem omnium ſententiam introductum, hæredem teneri de iure inuentarium conficere, aliàs non conficientem, omnibus creditoribus, legatariis, & fideicommiſ ſariis, etiam vltra vires hæreditarias teneri, & Falcidiæ: commodo priuari: idque per text. in l. fin. per totam legem, maximè in §. ſin autem, in verſiculo, ſi quis autem temerario, C. de iure deliberandi, & in l. 10. titulo 6. partita 6. Et rationem ex mente communi reddit Rolandus in tractatu de confectione inuentarij, 5. part, quaeſtione prima, & 2. folio mihi 166. Cæuallos practicar. commun. contra commun. quæ ſtione 411. Et iunge Antonium Pichardum in §. ſed noſtra beneuolentia, Institut. de hæred. qual. & differ. num. 1. & 2. vbi inuentarij introducendi cauſam adducit.

Deinde, filium hæredem ab onere conficiendi inuentarium non liberari, imò ſicut extraneum ad confectionem inuentarij teneri; quia tex. in dict. l. finali, C. de iure deliberandi, quæ præcipit inuentarium fieri, mixtim loquitur de filiis, & de extraneis hæredibus, & ſ æpe vtitur verbo, immiſcuerit, quod ad ſuos hæredes tantummodò refertur, vt in terminis noſtris rectè obſeruarunt D. Franciſ. Sarmient. ſelectarum lib. 2. cap. 7. num. 2. Octauianus Cacherannus deciſion. 148. num. 3. & eos non referens D. Spino in ſpeculo teſtamentorum, gloſ. 35. de confectione inuentarij, num. 6. qui expendunt textum in eadem l. fin. in §. 1. ibi, Spe certiſ ſima hoc fecerit, vel ſe ſe immiſcuerit. Et in §. ſin autem dubius, ibi: Vel ſe ſe immiſceat. Et in §. ſin verò poſtquam, ibi: Vel ſe ſe immiſcuerint. Qui loquitur de filiis, & de hæredibus extraneis, & eos damnat, ſi inuentarium non fecerint, vt debitis hæreditariis in ſolidum teneantur: & in §. Sancimus, in verſiculo, ſi verò non fecerit, in authent. de hæredibus & Falcidia, ibi: Compleuit legatarios & fideicommiſ ſarios, quamuis puræ ſubſtantiæ morientis excedat menſuram legatorum datio. Inde infert Sarmientus, & loco relato ſuprà, ſecurè defendit quòd ſi filius tenetur facere inuentarium, quòd & pœnis ſubiicitur omittentis inuentarium, ſcilicet vt teneatur creditoribus, & legatariis, etiam vltra vires hæreditarias: & conſequenter quòd Legitimam amittat propter inuentarium non confectum, per iura ſupradicta; per quæ etiam principaliter mouentur & cæteri Authores, qui eam partem ſequuntur.

Verumenimverò, & congruè & verè reſponderi poteſt iuribus præfatis, ſi conſtituamus, vt ſuprà, dixi, quod dubium propoſitum amiſ ſionis Legitimæ propter non confectum inuentarium, non deciditur ibi expreſ ſim, & quamuis dicatur, immiſcentem ſe, debitis hæreditariis in ſolidum teneri: id tamen ſic intelligi debet, vt ius Legitimæ: ſaluum ſemper eſ ſe debeat, ac quocunque caſu videatur exceptum: quoniam diſpoſitio quælibet quantumcunque generalis ſit, non comprehendit Legitimam, vt in terminis ſtatuti loquentis generaliter, & non facientis mentionem de Legitima, quòd eam non comprehendat, ſcribunt Alexander in conſilio 7. num. 2. lib. 2. Corneus in conſil. 290. num. 5. lib. 3. Balbus de præ ſcriptionibus, in 4. p. quartæ partis principalis, quæ ſt. 32. num. 3. & in fortioribus terminis poſt multos alios annotauit Franciſ. Becci. in conſil. 112. num. 13. cum ſeq. lib. 1. Et ſic quamuis filius teneatur creditoribus omnibus hæreditariis, non verò Legitimâ amiſsâ, legatariis etiam & fideicommiſ ſaris tenebitur: quod in terminis noſtris cum indicio aduertit Albericus in authent. ſed cum teſtator, C. ad legem Falcidiem, dicens, quòd quamuis illa iura indiſtinctè loquantur; imò mixtim de filiis, & de hæredibus extraneis: attamen diſtingui debent per alias leges, quibus diſpoſitum eſt, quòd Legitima nullo modo amittatur, niſi ex cauſis, quæ inofficioſi teſtamenti querelam excludunt, quarum numero inuentarij omiſ ſio non eſt, & ſic legitima propter inuentarium non confectum amitti non debet, vt cum Alberico firmauit Cacherannus deciſione 148. num. 10. in fine, & nu. 11. in finalibus verbis, in verſiculo, non obſtat vltimò, rectè explicat textum in dicta l. finali, §. ſin verò postquam, C. de iure deliberandi: vt ſcilicet intelligi debeat non de debito iure naturæ, quo ob inuentarium non confectum filius non priuatur, ſed de debito iure inſtitutionis, quo priuatur prout quilibet extraneus hæres, quia vtriuſque par ratio non eſt: & Albericum non referens, nec etiam Cacheranum. idem in effectu reſpondet Andreas Fachineus controuerſiarum iuris, lib. 4. cap. 34. in verſiculo, ad primum argumentum, folio 429. vbi dicit, iura ſuperiora intelligenda, vt procedant, cùm legata & & fideicommiſ ſa talia ſunt, quæ de iure valent, & relin qui poſ ſunt; tunc enim hæres inuentarium non conficiens, in ſolidum tenetur ad ea præ ſtanda, etiam vltra vires hæreditarias, ſed legata & fideicommiſ ſa in præiudicium Legitimæ ordinata, quòd irrita ſunt, ac nullius momenti, & pro non ſcriptis habentur, & ſic filius ad ea ſoluenda non tenetur.

Denique & vltra omnes reſpondetur, quòd poſito, quòd de iure communi id habeat aliquam difficultatem ex eiſdem iuribus ſuperiùs adductis: tamen de iure Regio Partitarum, ex deciſione dict. l. 7. titul. 11. partita 6. dubium omne ſublatum, & Regia illa conſtitutione apertè deciſum, quòd filius legitimam portionem priuſquàm legata deducantur, deducat, nec legata ipſa ſoluere teneatur, niſi quatenus poſ ſit, acceptâ priùs Legitimâ, quæ vt dixi, ante omnia legata deduci debet libera, vt etiam probatur in l. prima, eodem titulo 11. partita 6. & infrà dicetur, quidquid aliter intellexerit Hieronymus de Cæuallos, ſed malè quidem, vt ibidem notabitur.

Quartò conſtituo, huiuſce capitis, & commune Doctorum dubium, an ſcilicet Legitima amittatur propter inuentarium non confectum, non verſari circa creditores hæreditarios, ſed circa legatarios & fideicommiſ ſarios dumtaxat, quia cùm Legitima non ſit, nec debeatur niſi deducto ære alieno, ex l. Papinianus, §. 4. ff. de inoffic. teſtam. imò ſi totam hæreditatem abſorbeat æs alienum, nulla omninò debeatur Legitima, vt notauit Bald. in l. fin. §. in computatione, C. de iure deliberandi, etiamſi inuentarium confectum eſ ſet, aduersùs creditores Legitimam non detraheret, quia æs alienum præcedit Legitimam, ſiue factum ſit inuentarium, ſiue non; & ideò deductio Legitimæ aduersùs creditores locum non habet. Quod cum Ioanne Andrea, Caſtrenſi, & aliis, rectè obſeruauit in propoſito noſtro Cacheranus deciſione præcitata 148. num. 12. Rolandus etiam de confectione inuentarij, 5. parte, quæ ſt. 3. num. 8. & 9. folio 169. Fachineus controuerſiarum iuris lib. 4. dicto cap. 34. columna prima, in verſiculo, & hanc ſententiam, ibi: Quantum enim attinet. Ayora de partitionibus, cap. 2. num. 23. & ante omnes Gloſ ſa, quam ipſi non referunt, in l. finali, §. ſin autem, in verbo, Sacramento, C. de iure deliberandi. Vbi in terminis noſtris diſtinguit inter creditores, & legatarios. Quæ ſtio ergo præ ſens quoad legatarios, & fideicommiſ ſarios dumtaxat mouetur, ac eorum reſpectu intelligi debet, vt apertè loquitur dict. l. 7. titul. 11. partit. 6. cuius immemor, & non referens eam, mirandum eſt, quòd contrarium tenuerit eruditiſ ſimus, & præ ſtantiſ ſimus Sarmientus ſelectarum lib. 2. dicto cap. 7. num. 4. dicens, quòd filius in Legitima potior eſt legatariis, ſi inuentarium conficiat, ſed inuentario non confecto legatarios potiores eſ ſe. Quod quidem nec iure communi ſuſtineri poteſt ex his rationibus, quas ſuperiùs adduxi, vtpote cùm eo iure deciſum non ſit expreſſim, filium ob non confectum inuentarium Legitimâ priuari, & in contrarium repugnent ea, quæ in fauorem Legitimæ, & contra legatarios obſeruarunt Rolandus de confectione inuentarij, dicta parte, quæ ſt. 3. num. 18. & 19. fol. 170. Cacheranus dicta deciſione 148. num. 8. Andreas Fachineus controuerſiarum. iuris libro 4. dicto cap. 34. qui eodem iure communi attento, contrarium conſtanter tuetur: De iure autem Regio Partitarum idipſum probari expreſsè in dicta l. 7. & Sarmienti ſententiam conuinci certum eſt, vt ſuprà dixi, & infrà animaduertam.

Quintò conſtituo, hæredem non conficientem inuentarium, ex communi Doctorum ſententia, ideò teneri vltra vires hæreditarias ad legata, & debita, oneráque alia defuncti, quòd lex præ ſumat ipſum ſubtraxiſ ſe, ſiuè occultaſ ſe res hæreditarias: per text. in authent. de hæredibus, & Falcidia, §. hinc nobis, & §. ſancimus, & cum aliis multis notarunt Rolandus in tractatu de confectione inuentarij, prima parte, quæ ſt. 5. num. 1. fol. 4. Ioannes Vincentius Hondedeus in conſilio 35. num. 25. lib. 1. Ioannes Gutierrez de tutelis, & curis, 2. parte, cap. 1. num. 6. verè tamen rationem vltimam, & principalem dictæ deciſionis in præ ſumptione fraudis non conſiſtere: Dictio etenim fortè, quâ Iuſtinianus vtitur in dicto §. hinc nobis, ibi: Fortè ſurripuerint. Et ibi: Si nihil malignati eſ ſent, non fortè competeret; Cauſam impulſiuam legis, non principalem aut finalem inducit, vt in aliis terminis annotauit Couar. in cap. 1. de teſtamentis, numero 14. in verſiculo, nec ratio vltima lex itaque non omninò præ ſumit, hæredem, qui inuentarium non confecit, aliquid ſurripuiſ ſe, vel malignatum fuiſ ſe, ſed dumtaxat conſident, poſ ſibile eſ ſe, eum aliquid ſubtraxiſ ſe, vel ſurripuiſ ſe, cùm etiam poſ ſibile ſit, nihil ſubtraxiſ ſe, nec dolus aut delictum indubio debeat præſumi, vt in noſtris terminis Couarruuiam non referens aduertit Menchaca de ſucceſ ſionum creatione, lib. 1. §. 8. num. 15. ad finem, verſiculo, denique ſequenda. Idcircò in d. l. 7. titulo 11. partita 6. non abſque myſterio, aut ratione, iuridicè potiùs ſtatutum fuit, quòd filius inuentarium non conficiens, Legitimam deberet deducere, non aliter atque ſi inuentarium feciſ ſet; durum enim eſ ſet, quòd ex ſola ratione aut cauſa impulſiua legis, item ex eo, quod poteſt conſiderari, nec omninò, aut certè lex præſumit, priuaretur filius Legitimâ, cùm poſ ſet etiam euenire plerumque, quòd conſideratio ea legis fallax eſ ſet, & deficeret, & filius Legitimâ, tot, tantiſque iuribus ſibi debitâ, eo dumtaxat priuaretur, quod inuentarium non feciſ ſet: Quod eſ ſet iniquum, & iuris ipſius rationi contrarium, vt pote cùm Legitima, vt dixi ſuprà, nec tolli poſ ſit directè, nec indirectè, nec vllo modo grauari, & per indirectum contingeret filium Legitimâ priuari ob non confectum inuentarium, quâ ob id dumtaxat nullibi priuatur de iure communi. Æquius ergo non ſolùm, ſed & rationi iuris magis conueniens fuit contrarium ſtatuere in dicta l. 7. partitæ, ob rationem ibidem aſ ſignatam; & potiùs ad debitum naturæ, quàm ad non confectum inuentarium attendere. Quòd ſi dixeris, & aliis etiam rationibus inuentarium introductum fuiſ ſe, aut repertum, ſcilicet ad commodum hæredis, ne vltra vires hæreditarias teneatur, & ſic ne ſentiat damnum l. finali, §. & ſi præfatam, C. de iure deliberandi. Item ne is, qui dubitat de viribus hæreditatis, petat terminum ad deliberandum, dict. l. finali, §. 1. C. de iure deliberandi: atque excommuni Doctorum ſententia vtramque rationem aſ ſignat Rolandus de confectione inuentarij, prima parte, quæ ſt. 5. folio 4. Videbis apertiùs neutram rationem aſtringere, vt in damnum aut præiudicium Legitimæ poſ ſit aliquid inde deduci, & in dicta l. partitæ, optimo iure reſeruari illæ ſam Legitimam, quamuis inuentarij confectio omiſ ſa fuerit, vt ſuprà dixi.

Sextò conſtituo, ſuperiora omnia, & inferiùs dicenda, ſic ſemper intelligi debere, vt à filio propter non confectum inuentarium Legitimam non amittente ex dicta l. 7. partitæ, dolus malus & fraus abſit omninò; nam ſi filius inuentarij confectionem ideò omitteret, vt bona aliqua ſecretè occultaret, aut ſurriperet, vel vt legatariis, & fideicommiſ ſariis malitiosè, datáque opera noceret, tunc quidem dolus malus aut fraus ei patrocinari non deberet, vt pungit Couar. in cap. ſi hæredes, de teſtamentis, num. 9. colum. 3. in verſiculo, cæterùm, & expreſ ſim aduertit Ioannes Gutierrez in tractatu de tutelis & curis, 2. part. cap. primo, num. 43. in verſicul. ego verò filium: vbi dicit, ex deciſione legum huius Regni, filios non conficientes inuentarium, vel illud conficientes, legatis, & fideicommiſ ſis non onerandos in legitima; & ſubdit ſtatim in hunc modum: Niſi legitimè conſtaret de fraude, & occultatione bonorum: Hæc tantum ille Author. Addiderim ego Libenter, quòd eo caſu, vel recedi poſ ſet à deciſione dict. l. 7. titul. 11. part. 6. vt propter dolum, & fraudem eâ prærogatiuâ filij non fruantur, ſed potiùs indiſtinctè ſicut cæteri hæredes vltra vires hæreditarias teneantur, nec legis Falcidiæ, aut integræ Legitimæ deductionis commodo gaudeant, idque propter fraudem adhibitam, quæ in dicta l. partit. cenſeri debet excluſa: nec mirum eſt, ſi tantum illis afferat damnum, vel quod ſecurius eſt, & probabilius, ac rationi eiuſdem l. 7. partitæ, magis conſentaneum, vt retentâ integrâ Legitimâ quæ in eadem leg. indiſtinctè conceditur) nec propter fraudem aut dolum amiſsâ, legatariis ſit ſuccurrendum, vt id conſequi valeant, quod dolo, aut fraude ceſſante conſequi potius ſentirent: quod eſt notandum, quia nouum quidem, nec anteà ſic explicatum.

Septimò conſtituo, pro dilucida, & maiori dict. l. partitæ explicatione, neceſ ſarium eſ ſe in memoriam reuocare vulgatam illam, & à Doctoribus noſtris frequenter agitatam quæ ſtionem; vtrùm, inquam, Legitima filiorum de iure naturali ſit, vel de iure ciuili poſitiuo: in quo dubio poſt ordinarios, & antiquos, alióſque Scriptores multis in locis, quos ideò omitto, quia à ſequentibus præcitantur, videndi ſunt ordine ſequenti Authores nonnulli, qui à me originaliter, atque attentè prælecti ſunt.

Franciſcus Ripa reſponſorum lib. 1. cap. 7.

Berengar. Fernand. in repetitione l. in quartam, ff. ad legem Falcidiam, cap 1. ex num. 169.

Albert. Brun. in tractatu ſtatut. excluſ. fœmin. in art. 9. quæ ſt. 23. & 24.

Port. Imol. lib. 1. concluſ. 42.

Viuius in lib. commun. opinion. opin. 316.

Matheſilanus in tractat. de ſucceſ ſion. ab inteſtat. 3. membro, articulo primo.

Antonius Toſtanus lib. 1. quæ ſt. iuris, cap. 15. numero 5.

Guid. Pap. conſilio 65. num. 4.

Didacus Couar. in 4. in 2. part. cap. 8. §. 6. ex numero 4.

Rodericus Suar. in l. quoniam in prioribus, limitatione 2. ad legem fori, à principio vſque ad finem, vbi eruditè, & laté.

Guil. Benedictus in cap. Rainuntius, de teſtamentis, verbo, & vxorem, nomine Adelſiam, ex num. 176. & eodem verbo, deciſione 5. à num. 41.

Chaſ ſaneus in conſuetudinibus Burgundiæ, rubrica 7. §. 1. gloſ. Le plus.

Boërius deciſione 14. & 188.

Fernandus Loazes in addit. ad Lancelotum Galiaulam, in l. Centurio, ff. de vulgari, num. 86.

Franciſcus Iannetus de primatu prioris geniti, cap. 2.

Menchaca de ſucceſ ſionum creatione, lib. 2. §. 20. ex num. 297. & num. 320.

Antonius Gomezius tom. 1. variarum, cap. 1. ex num. 2.

Dominicus Sotus lib. 4. de iniuſtitia, & iure, quæ ſt. 1. articul. 1.

Ludouicus Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 2. cap. 1. ex num. 14. vſque ad num. 27.

Benedictus Capra concluſ regul. 10. ex num. 25. cum ſeq.

Rojas in epitome ſucceſ ſionum, cap. 7. ex num. 1. cum multis ſequentibus.

Michaël Graſ ſus receptarum ſententiarum, §. Trebellianica, quæ ſt. 2. & §. Legitima, quæ ſt. 43.

Bernardus Diaz, regula 436.

Ioſephus Ludouicus deciſ. Peruſina 11. num. 11. & deciſ. 21. num. 37. & num. 50. & 51.

Alexander Trentacinquius de ſubſtitut. prima parte, cap. 9. num. 21. & 22.

Gratianus regula 436.

Ioannes Matiençus in l. 2. tit. 7. gloſ ſa 1. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ.

Ioannes Garſia videndus omninò, de expenſis, & meliorationibus, cap. 3. ex num. 7. vſque ad numerum 27.

Lara in l. ſi quis à liberis, §. idem reſcripſit, ex numero 146. vſque ad numerum 150. & §. parens, numero 19.

Antonius Queſada diuerſarum quæ ſtionum iuris, cap. 6. num. 17. & 18. per totum.

Ioannes Gutierrez practicarum, lib. 3. quæ ſt. 82. ex num. 12. cum ſequentibus.

Andreas Gail. practicarum obſeruat. lib. 2. obſeruatione 122.

Angelus Matheacius de legatis & fideicommiſ ſis, lib. 4. cap. 12. num. 5. per totum.

Doctor Spino in ſpeculo teſtamentorum, gloſ ſa 17. ex num. 19. vſque ad num. 25. & gloſ ſa 18. num. 3. & 4. & gloſ ſa 19. num. 23.

Andreas Fachineus controuerſiarum iuris, lib. 4. cap. 32. folio. 426.

Hieronymus de Cæuallos practicarum commun. contra commun. quæ ſt. 112. per totam.

Antonius Pichardus in rubrica, Inſtit. de hæred. quæ ab inteſtato, num. 60. 61. & 62.

Deinde obſeruandum eſt, tres eſ ſe præcipuas in propoſito dubio opiniones. Prima opinio eſt, quòd Legitima nomine, origine, quantitate, & neceſ ſitate, de iure ciuili deſcendat, & dicenda ſit: & conſequenter, quòd licèt quodam inſtinctu naturæ, ac ratione quadam, & curſu naturali debita videatur Legitima, eiuſdem tamen relinquendi neceſ ſitas, tam quoad ipſam Legitimam ſimpliciter ſumptam, atque alimenta, quàm quoad eiuſdem quotam, & quantitatem ex iure ciuili procedat, non ex iure naturali: & ita docuit Dinus in cap. indultum, de regulis iuris, lib. 6. à quo Salicetus, Baldus, Angelus, Cardinalis, Alexander, Andreas Siculus, & alij Authores antiqui acceperunt, qui eam ſententiam ſunt ſequuti, vt affirmat Rodericus Suarez in leg. quoniam in prioribus, limitatione 2. ad legem fori, num. 1. vbi ſubdit, Andream Siculum, & alios Authores ſic reſpondiſ ſe ad omnia iura, quæ dicunt, quòd Legitima debetur de iure naturæ, vt intelligantur, & exponantur, ideſt ratione naturali, aut quodam inſtinctu naturæ. Et eandem ſententiam amplectuntur, & plures alios ſic tenentes referunt Menchaca de ſucceſ ſionum creatione, lib. 2. §. 20. ex num. 300. Alexander Trentacinquius de ſubſtitutionibus, in prima parte, cap. 9. num. 11. fol. 39. Vbi dicit, quòd ſi verum amamus, Legitima eſt introducta de iure ciuili, naturali ratione ſuadente. Ioſephus Ludouicus deciſione Peruſina 11. num. 11. & deciſione 21. num. 50. & 51. dicens, quòd Legitima non debetur iure naturæ, ſed naturali quadam ratione, & æquitate, de iure tamen ciuili; & refert Socinum iuniorem in conſilio 52. colum. 2. lib. 3. & Menochium de arbitrariis, caſu 149. num. 12. & Alexandrum in conſilio 75. lib. 1. Aymon Craueta, Boërius, Bertiandus, Ioannes Annibal, Albert. Brun. & Marcus Anton. Nat. quos pro hac parte expendit Lara in dicta l. ſi quis à liberis, §. idem reſcripſit, num. 149. Ioannes Marcus, Aquilinus, Franciſcus Viuius, & Tellus Fernandez, quos in eandem partem retulit Antonius Pichardus ad rubricam, Inſtit. de hæred. quæ ab inteſtato, num. 60. In qua etiam firmiter inſiſtunt & alij quamplures Scriptores, qui dum affirmant, quòd Legitima in totum tolli poteſt per legem, per ſtatutum, vel conſuetudinem, aut reſcriptum Principis, id apertè ſupponunt, quod non ſolùm præcitati nunc Authores, & quaſi in neceſ ſariam conſequentiam prædictæ ſententiæ, ſed & Bartol. Caſtrenſ. Imol. Abbas, Dec. Anania, Corneus, & alij probarunt, cum quibus Trentacinquius dicto cap. 9. num. 22. & plures alios retulit Graſ ſus §. Legitima, quæ ſt. 43. in principio. Hieronymus de Cæuallos practicarum commun. contra communes, quæst. 112. vbi dixit, communem opinionem eſ ſe, quòd Legitima poſ ſit totum tolli per legem, vel ſtatutum, & viginti Authores ſic dicentes congeſ ſit.

Secunda verò opinio eſt, quòd Legitimæ quota, ſeu eius quantitas ſit de iure ciuili poſitiuo; Legitima tamen ipſa ſimpliciter ſumpta, quòd ex iure naturali, vel gentium primæuo procedat: ideóque tolli non poſ ſit in totum per legem, Vel ſtatutum, nec etiam per conſuetudinem, vel Principis reſcriptum, quamuis in quantitate, quæ eſt de iure ciuili poſitiuo, lege, ſtatuto, conſuetudine, ſeu Principis reſcripto, minui poſ ſit, vt vſque ad naturam reuertatur, ideſt ad alimenta tantùm; ea enim tolli non poſ ſunt, tanquam iure naturæ debita: Quam ſententiam latiſ ſimè, atque eruditè, vt adſolet, probauit Rodericus Suarez in dicta leg. quoniam in prioribus, limitatione 2. ad legem fori, à num. 1. vſque ad finem eiuſdem, vbi per plures columnas id probauit, & ſequuntur Ludouicus Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 2. cap. 1. ex n. 14. cum ſequentibus, vbi pro hac parte refert Iaſonem, Ripam, Decium, Aufrerium, Felinum, Addition. Decij, Ioannem de Garron. Couarru. Gregorium Lopez, & Anton. Gomez. Rojas in epitome ſucceſ ſionum. cap. 7. num. 7. Graſ ſus §. Trebellianica, quæ ſt. 2. & §. Legitima, quæ ſt. 43. vbi in propoſito dubio, an Legitima lege, vel ſtatuto, aut conſuetudine tolli poſ ſit, tres refert ſententias, & tandem ipſius reſolutio ſuperiori conuenit ſententiæ. Gratianus regula 436. qui hanc appellat magis communem, & veriorem reſolutionem, & in effectu tenuit Mantica de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 7. tit. 8. num. 2. dum dicit, quòd Legitima debetur iure ciuili, & naturali, & in alio loco eum citat, & hanc ſententiam profitetur veriorem, & contrariam falſam, & erroneam, Ioannes Gutierrez practicarum lib. 3. quæ ſt. 82. ex num. 12. vſque ad numerum 16. Ioannes Garſia de expenſis, & meliorationibus, cap. 3. num. 7. Ioannes Matiençus in l. 2. tit. 7. gloſ ſa prima, num. 3. lib. 5. nouæ collection. regiæ. Lara in dicto. §. idem reſcripſit, num. 146. vbi refert multos alios ſic tenentes, & in §. parens, num. 19. & in effectu idem obſeruat Queſada diuerſarum quæ ſt. iuris, cap. 6. num. 18. Doctor Spino in tribus locis relatis ſuprà, num. 30. ad finem, qui dum inſtam cauſam requirit, vt alimenta tolli poſ ſint, vel vt filius Legitimâ priuari poſ ſit, apertè in hanc ſententiam inclinat; tunc etenim ratione alia naturali ſuadente, id debet eſ ſe permiſ ſum, vt mox dicętur, Hieronymus de Cæuallos practicarum communium, quæ ſt. 112. num. 5 qui etiam eandem ſententiam ſequitur apertè; dum etiam cauſam requirit, vt Legitima, vel alimenta tolli poſ ſint: & dicit Ioannes Gutierrez ſententiam in loco relato ſuprà, lege quadam Partitæ probari; eo etiam, quòd Cæuallos ipſe ſtatim ſe remittit ad Gratianum dict. regula 436. dicens, rem hanc diſtinguendam, & reſoluendam ſecundùm Gratianum, Ioannes Vincentius Hondedeus in conſ. 10. num. 15. lib. 1. Antonius Pichardus ad rubricam, Inſtitut. de hæredit. quæ ab inteſtato, num. 61. Angelus Matheacius de legat. & fideicommiſ. lib. 4. cap. 12. num. 5. per totum, fol. 194. vbi in præfata quæ ſtione, numquid Legitima ſtatuto tolli poſ ſit, tres refert ſententias, quas priùs retulerat Giaiſ ſus loco citato ſuprâ, & in effectu reſoluit, Legitimam ita demum ex iuſta cauſa tolli poſ ſe, ſi alimenta, vel ſi bonorum aliquod debitum ſubſidium præ ſeruatum ſit, vel relictum; alioquin quòd lex, vel ſtatutum Legitimam tollens, & alimenta, aut debitum aliquod bonorum ſubſidium non relinquens, iniquiſ ſima, & inanis eſ ſet, & contra omnem æquitatem, niſi filius haberet, vnde viuere poſ ſet; vnde ſentit apertè, Legitimam, quod attinet ad alimenta, de iure naturæ eſ ſe, nec tolli poſ ſe, niſi ex alia ratione naturali tollatur, vt infrà dicam. Andreas Gail. practicar. obſeruat. lib. 2. obſeruatione 112. Andreas Fachineus controueſ. iuris, lib. 4. cap. 32. fol. 426. qui in eadem quæ ſtione, vtrùm filiorum Legitima ſtatuto tolli poſ ſit, tres refert ſententias; tandem inquit æquiorem, ac probabiliorem ſibi videri, & omninò tenendam, quòd iure naturali Legitima debeatur, & idcircò in totum tolli non poſ ſit: tamen quia eius quantitas iure ciuili præ ſcripta, & diffinita eſt ideò ex lege municipali minui poteſt aliqua ex parte, inſta ſcilicet ſubſiſtente cauſa, & quòd hanc opinionem amplecti ſolet Rota Romana, vt notatur deciſione 18. in nouiſ ſ. Fuit dubitatum, & deciſ. 476. in antiquis, Nota conſuetudo.

Tertia denique opinio eſt, quòd filiis Legitima ſimpliciter, atque indiſtinctè debeatur de iure naturali, quod conſtanter defendit Rojas in epitome ſucceſ ſionum, dicto cap, 7. num. 9. & 10. qui ibidem num. 7. licèt pro concordia opinionum dixerit dici poſ ſe, vt in ſecunda opinione dictum eſt; tamen dicto num. 9. indiſtinctè inquit, quòd prima opinio verior est abſolutè, ſcilicet de iure naturali Legitimam filiis deberi, & in id plura adducit fundamenta, ex num. 1. cum ſequentibus. Videtur etiam huic adhærere ſententiæ Coſta in cap. ſi pater, de teſtament. in 6. in 3. parte, verbo, priuare non poſ ſit, num. 41. & 42. Fabius Turretus in conſ. 5. num. 25. & 27. Vbi citat etiam Nattam in conſilio 201. num. 9. lib. 1. Socinum in conſilio 62. num. 10. lib. 3. Menochium in conſil. 115. num. 48. lib. 2. & in conſil. 168. num. 4. eodem lib. Cephalum in conſil. 278. num. 45. lib. 2. & firmat hanc eſ ſe communem opinionem, Tiberius Decianus in conſil. 54. num. 29. lib. 1. Simon de Prætis de interpretatione vltim. voluntatum, lib. 5. dubit. 1. num. 140. Sfortia Oddi in conſil. 5. num. 3 Antonius Gomezius tom. 1. variarum, cap. 1. num. 1. huic etiam opinioni apertè acceſ ſit nouiſ ſimè nunc Ioannes Parladorius quotidianar. different, different. 3. num. 6. Nam cùm anteà dixiſ ſet, quòd ius naturale in duas partes ſecatur, alterum eſt ius naturale commune omnibus animantibus, alterum eſt ius naturale commune omnibus gentibus, quod latiùs ibidem comprobat num. 1. & num. 3. & 5. explicat, quod dicatur vnum & alterum ius naturale: ſubdit denique dicto num. 6. quòd ex præfata differentia iuris naturalis communis omnibus animantibus, & communis omnibus gentibus, diſcernere licet differentiam inter Legitimam hæreditarem parentum, & filiorum: Nam, vt ipſe putat, vna ad ius naturale commune omnibus animantibus referenda eſt, altera ad ius naturale gentium, hoc eſt, Legitima de bonis parentum debetur filiis iure illo naturali, communi omnibus animantibus, per text, in § 1. Inſtitut. de iure naturali, & in l. 9. tit. 19. partita 4. Legitima verò filiorum debetur parentibus iure naturali communi omnium gentium, per text. in l. ſcripto, ff. vnde liberi, & in l. nam et ſi parentibus, ff. de inofficioſo teſtamento, & in l. ſi quis à liberis, §. parens, ff. de liberis agnoſcendis: quæ iura Parladorius ipſe citauit. Et differt hæc tertia opinio à ſecunda ſuperiùs adducta; eo quòd abſolutam continet propoſitionem, nec diſtinguit, vt in illa diſtinguitur, indiſtinctè potiùs iuri naturæ, debitum Legitimæ tribuit. Benè verum eſt, quod nonnulli ex ſuperioribus Authoribus dumtaxat dicunt ſimpliciter, Legitimam eſ ſe debitam filiis de iure naturæ, nec de quota, aut quantitate tractant ſpecificè, ſicut ſi inquirerent de illa, forſan id non negarent, quod ſuperioris opinionis Authores fatentur expreſ ſim: Recte namque, atque abſolutè dici poteſt, Legitimam filiorum iuris naturalis eſ ſe; & alia parte dicere, quotam, aut quantitatem eius de iure ciuili poſitiuo procedere, & ſic temporum varietate, variatam, & mutatam fuiſ ſe. A prima autem opinione relata ſuprà, num. 31. differt omninò & illi contraria eſt, vt vides, eadem hæc ſecunda opinio nunc relata.

Ego verò, vt in propoſito dubio ſententiam meam interponam, ac rem hanc dilucidè, & diſtinctè magis quàm alij Faciant, breuiter tamen explicare valeam, nonnulla conſtituere neceſ ſarium duxi, quæ omninò neceſ ſaria ſunt, nec verè prætermitti poſ ſunt. Et in primis conſtituo; articulum prędictum, vtrùm ſcilicet Legitima filiorum de iure naturali ſit, vel de iure ciuili an lege, vel ſtatuto tolli poſ ſit, difficillimum eſ ſe, & valdè controuerſum, & circa veritatem eius ex ore Socini, Doctores inter ſe pugnare à ducentis annis citra, quódque capita, tot fuiſ ſe ſentencias; omnes tamen quæcunque illæ ſunt, in tres incidere principales quoad vnum, & alterum articulum, vt de primo vidimus ſuprà, ex n. 31. & de alio, an ſcilicet Legitima tolli poſ ſit lege, vel ſtatuto, teſtatur Graſ ſus receptarum ſententiarum, §, Legitima q. 43. in principio. Vbi eas refert Angelus Matheacius de legatis, & fideicommiſ ſis, lib. 4. cap. 12. num. 5. in principio.

Deinde & ſecundò, negari non poſ ſe, quin præfata controuerſia hactenus non fuerit lege aliqua ſic expreſ ſim deciſa, vt adhuc res ſub iudice eſ ſe non videatur, & maximam habere difficultatem, vt dixi, ac verè pro vtraque parte, iura & rationes, extare, quæ fortiter adſtringiunt, vt conſtat ex his Authoribus, quos pro prima, & ſecunda opinione relatos ſuprà adduximus. Ac inter alios pro vtraque parte iura expendit Queſada diuerſarum quæ ſtionum iuris, cap. 6. num. 17. & 18. in principio: fortiùs tamen adſtringere eas, quæ pro ſecunda, & tertia opinione adducuntur, quàm iura, & rationes prioris partis; quod negari non poteſt, & probatur ex textu in §. 1. Instit. de iure natur. gent. & ciuil. & ex l. 2. tit. 19. partia 4. nec malè percipit Parladorius quotidianarum different, differ. 3. num. 6. Quinimò, non ſolùm Legitimam iuris naturæ eſ ſe, verum & iure diuino filiis deberi, tradit Socinus in conſil. 30. columna prima, lib. 1. Antonius Rubeus in l. pater filium, num. 41. ff. de inofficioſo teſtamento, Sigiſmundus Neapolitanus in conſil. 26. num. 11. inter conſilia feudalia, & iure, atque authoritate contendit probare Antonius Gomezius tom. 1. variarum, capit. 1. numer. 2. verſiculo ſimiliter & ſecundò.

Tertiò conſtituo, primam ſententiam Dini, & ſequacium relatam ſuprà, num. 31. diſputationis gratiâ facilè defendi poſ ſe; facile etiam eſ ſe retentâ eâ, contrariæ; partis fundamentis ſatisfacere, & reſpondere, ſi ſolutionem generalem ſolutionem generalem ſuſtineas, quam Dinus ipſe, & cum eo permulti alij aſ ſignarunt, videlicet nullum textum dicere, Legitimam deberi iure naturæ, ſed naturali quadam ratione, & æquitate; de iure tamen ciuili, & ita Dini ſequaces reſpondere, poſt alios multos conſtat ex Roderico Suarez in dicta l. quoniam in prioribus, limitatione 2. ad l. fori, ex num. 1. Ioſepho Ludouico deciſione Peruſina 21. num. 50. Verè tamen loquendo, & diſputatione omiſ ſa, ſecundam ſententiam, ac etiam tertiam, quatenus continet, iure naturæ parentes non ſolùm moueri, ſed etiam quodam inſtinctu naturæ ad relinquendam filiis partem aliquam, ſiue ſubſidium bonorum ſuorum quodammodò impelli, non ſolùm æquiorem, & ſecuriorem, ac omninò tenendam, verùm etiam, & veriorem eſ ſe, & pro illa fortiter vrgere iura, & rationes, quas Authores præfati congeſ ſerunt, & inter alios, latiùs quidem Rojas in epitome ſucceſ ſionum. dicto cap 7. ex num. 1. Andreas Fachineus controuerſiarum iuris, lib. 4. cap. 32. fol. 426. Eâque ſententiâ retentâ, non ſolùm facile, ſed etiam verè, & concludenter quidem omnibus ſatisfieri poſ ſe, quæ pro prima opinione relata ſuprà, num. 31. eiuſdem ſequaces attulerunt. Ac omiſ ſis aliis conſiderai debere ea, quæ diſtinctione adhibita, ſecundæ opinionis Authores conſiderarunt; Legitimam, in quam, filiorum quantum ad quotam, ſeu quantitatem eſ ſe de iure ciuili; in quo omnes conueniunt, nec vllus diſ ſentit, patétque ad oculum, ſi varietatem temporum circa eandem quotam, aut quantitatem Legitimæ conſiderat, vt optimè obſeruat & tempora diuerſa conſiderat, atque diſtinguit Rodericus Suarez loco relato ſuprà, in principio, in verſiculo, præmitto, & num. 2. in verſiculo, mihi autem alia videtur, Menchaca de ſucceſ ſionum creatione, lib. 2. §. 20. num. 302. Idcircò cùm lege ciuili præ ſcripta, ac definita ſit quota, quòd lege, vel ſtatuto tolli poteſt, aut minui; dummodò iuſta cauſa interueniat: quatenus verò ex iure naturæ debetur, hoc eſt vſque ad alimenta, vel vſque ad debitum aliquod bonorum ſubſidium, mutati non poteſt, vt nec ipſum ius naturale. Quod ſic reſoluunt eiuſdem ſecundæ opinionis Authores, vt dixi, ac inter alios eleganter Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 2. cap. 1. num. 16. Andreas Fachineus controuerſiarum iuris lib. 4. dicto cap. 32. in finalibus verbis, Angelus Macheacius de legatis, & fideicommiſ ſis, lib. 4. dicto cap. 12. num. 5. Ioannes Gutierrez practicarum lib. 3. quæ ſt. 82. ex num. 12. cum ſequentibus Queſada diuerſarum quæ ſtionum iuris, cap. 6. num. 18. in verſiculo, Quam tamen opinionem.

Quartò conſtituo, ideò à me dictum, aliquando à lege ciuili tolli in totum, vel minui Legitimam poſ ſe, iuſta ſcilicet cauſa interueniente quia tunc lex ipſa naturæ, ſiue ius naturale non modò repugnat, imò ratione ipſa naturali non diſ ſentiente aut ſic ſuadente, vel ſaltem non prohibente id ſtatuitur: & licèt ius naturæ ſit, ſuam cuique filio relinqui Legitimam, iuſta tamen ratione, vel cauſa aliter poteſt fieri, vt in propoſito eleganter quidem animaduertit, & fundat Antonius Queſada dicto cap. 6. num. 18. in fine, & ante finem, ni verſiculo, quod ſi Legitimæ tolluntur, dicens, quòd ratione mediante diſtingui, ac limitari ſolet ius ipſum naturæ quod aliàs videbatur immutabile. Nam ius naturale ſuapte immutabile, flexibile, & mutabile redditur, iuxta rationem temporum, & illud, quod ius ipſum naturale ſuadente ratione expoſcit, vt ipſemet Author authoritate latiùs confirmat ibidem. Tollitur ergo (non modò minuitur) lege ipſa ciuili in aliquibus caſibus ex iuſta cauſa Legitima filiorum, hoc eſt vel propter delictum criminis, quale habetur in l. quiſquis, C. ad legem Iuliam Maieſtatis, vel aliud ſimile, & graue delictum in iure expreſ ſum, vel ingratitudinis, de qua in authent. vt cum de appellatione cognoſcitur, § aliud quoque capitulum. Nam qui facit contra leges naturæ delinquendo, & iniuriam grauem alteri inferendo, aut parentem, cui lege naturæ reuerentia ſumma debetur, laceſ ſendo, æquiſ ſimum eſt, & iuri metipſi naturali conueniens, vt naturæ, quoque legibus deſtituatur, & quòd Legitimâ priuari poſ ſit per exhæredationem, vt rectè aduertit Ioannes Garſia de expenſis, & meliorationibus, cap. 3. num. 26. qui in id expendit l. 6. tit. 9. partita 6. & eo non relato Antonius Pichardus ad rubricam, Institut. de hæredit. quæ ab inteſtato, num. 62. vbi eleganter obſeruat. quòd cùm filius exhæredatur, obligatio illa naturæ, aut ius naturale tollitur, non quidem iure ciuili, quo cauſ æ expreſ ſ æ ſunt, ſed altera ratione naturali, auâ ius ciuile fundatur. Tolli etiam poſ ſunt, ſeu denegari alimenta legis ipſius ciuilis diſpoſitione, cùm filius habet vnde ſe alere poſ ſit, quia tunc ceſ ſat etiam obligatio naturalis, ſiue ratio illa naturæ, ex qua alimenta præ ſtandi obligatio deſcendit, remanétque patri ſola obligatio ciuilis, à qua, lege vel ſtatuto liberari poteſt, vt cum aliis Authoribus eruditè annotauit Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 2. cap. 1. num. 23. Ioannes Garſia de expenſis, & meliorationibus, cap. 3. num. 26. Gratianus regula 436. num. 4. minuitur etiam lege, vel ſtatuto, aut Principis reſcripto Legitima, ex iuſtis cauſis, modò tunc alimenta neceſ ſaria relinquantur, quæ, vt dixi, tolli non poſſunt, quamuis minui Legitima poſ ſit, quia tunc id pro Legitima aſ ſignari poteſt, quod iure fieri valet, cùm Legitimæ quota à iure ciuili poſitiuo deſcendat, vt latiùs reſoluunt Gratianus dicta regula 436. D. Spino in ſpeculo teſtamentorum, gloſ ſ. 17. num. 23. & 24. & gloſ. 18. num. 3. & gloſ. 19. num. 23. Matien. in l. 2. tit. 7. gloſ ſa prima num. 3. & 4. lib. 5. nouæ collectionis regiæ, Graſ ſus §. Legitima, quæ ſt. 43. num. 3. 4. & 5. Angelus Matheacius de legatis, & fideicommiſ ſis, lib. 4. dict. cap. 12. num. 15. & ante alios Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 2. cap. 1. ex num. 10. cum ſequentibus. Et vide num. 17. vbi eleganter, & verè quidem carpit errorem eorum, qui alimenta filiis non ex iure naturali, ſed ſolùm ciuili deberi affirmant, & ſequitur Ioan. Gutierrez pacticarum lib. 3. cap. 82. num. 17. & iunge Ioann. Garſiam de expenſis, & meliorationibus, cap. 3. ex num. 10. cum ſeq. vbi plenè reſpondet ad argumentum quoddam vulgatiſ ſimum, atque deſumptum ex textu in authent. ex complexu, C. de inceſtis nuptiis. Quòd ſi alimenta iure naturæ debentur, videtur quòd in caſu illius textus, nec in vllo alio tolli poſſent. Cui etiam reſpondere contendit, ſed Ioann. Garſiæ mentionem non facit, nec refert illum Petr. Auguſt. Morla emporij prima parte, tit. 1. de legibus, num 35. & 36.

Quintò conſtituo, opinionem tertiam relatam ſuprà, num. 34. ſuſtineri poſ ſe, eo modo acceptam, ac intellectam, quo communis ſuperiùs relata intellexit; indiſtinctè tamen accipiendo eam, vt indiſtinctè accipit Rojas dicto cap. 7. num. 9. in fine, ac etiam nouiſ ſimè Parladorius quotidian. different. differentia 3. num. 6. periculoſam eſ ſe, niſi dixeris, vt pungebam ſuprà eodem num. 34. in fine, prædictos Authores, & alios nonnullos, qui indiſtinctè aſ ſerunt Legitimam deberi de iure naturæ, pro certo ſupponere, Legitimæ quotam, aut quantitatem de iure ciuili procedere, Legitimam tamen aliquam ſiue debitum aliquod bonorum ſubſidium, genericè loquendo deberi de iure naturali. Quod veriſ ſimum eſt, & legum Partitarum Conditores in eundem ſenſum accipientes, probaſ ſe videntur apertè; ſemper namque cùm de legitima filiorum tractant, debitum naturæ appellant illam, ſiue iure naturæ deberi dicunt, vt conſtat ex l. 2. tit. 1. partita 2. & l. 2. tit. 19. partit. 4. & l. 17. tit. 1. part. 6. ibi: E a eſta parte legitima, dizen en Latin, parte debita iure naturæ, & in l. prima, tit. 11. eadem 6. partit, ibi: Mas ſi los herederos fueſ ſen de los que decienden, &c. Eſtonce deuen auerla ſu parte legitima, a que llaman en Latin, debitum iure naturæ, & in l. 7. eod. tit. & partit. ibi: Fueres ende ſi los herederos fueſ ſen de los que decienden, &c. Ca eſtos a tales deuen auerla ſu parte legitima por debdo que han en los bienes de ſu padre naturalmente. Quæ leges ſingulares ſunt in propoſito, & notandæ, nec citantur ab aliis, Parladorius namque loco relato ſuprà, dumtaxat citat l. 9. tit. 19. partita 4. quæ l. 9. non eſt ſub illo titulo, ſed l. 2. debuit citari: Pontifices etiam in eodem ſenſu leges Cæ ſareas, ſiue ius commune accepiſ ſe, clarè colligitur ex textu in cap. Rainuncius, de teſtamentis, ibi: Vt legitima portio iure naturæ debita. Et in cap. Rainaldus, eodem titul. ibi: Demum eodem R. naturæ debitum perſoluente, & ibi: Quoniam idem R. habebat in bonis quondam Peponis patris ſui tertiam partem debitam iure naturæ, in qua grauari nequiuit. Et in cap. ſi pater, eodem tit. de teſtamentis in 6. ibi: Abſque deductione Trebellianicæ, ſiue partis iure naturæ debitæ facienda, ipſis pauperibus bona omnia deferuntur.

Sextò conſtituo, ſuperiora omnia, quæ ex num. 30. hactenus diximus, & ad id tendunt, vt apertiùs dignoſci valeat, quo ſcilicet iure Legitima ſit introducta, non otiosè, aut extra propoſitum, ſed ideò, & neceſ ſariò præmiſ ſa, vt oſtendam legum Partitarum Conditores, qui Legitimam filiorum de iure naturali deberi, ſine iuris naturæ eſ ſe ſemper, vel dixerunt expreſ ſim, vel apertè ſuppoſuerunt, mirum non eſ ſe, ſi in d. l. 7. tit. 11. part. 6. in fauorem Legitimæ ius ſtatutum relinquerent, ac vere eo præcipuè excitarentur. vt Legitimam propter inuentarium non confectum non amitti exprimerent; quod, vt dixi ſuprà, durum eiſdem Conditoribus videretur, ius filiorum à iure extraneorum hæredum non ſecerni, & diſtingui, vt in l. prima? eodem tit. & partita 6. diſtinguitur, & propter inuentarium non confectum Legitimam ſic debitam filio, & iure naturæ competentem ipſi amitti, vt in conſequentiam, iuris ciuilis diſpoſitione, & pœna ab eo ſtatuta, naturalis iuris rationem aut diſpoſitionem mutari, ciuilique conſtitutione Legitimæ amiſſionem contra iuris naturalis rationem induci contingeret. Quapropter ad naturæ potiùs, ſiue iuris naturalis rationem, quàm ad inuentarij confectionem omiſ ſam attendere ſunt adſtricti, vt maior ratio, & naturalis quidem, minorem & ciuilem vinceret. Quod, ſi verba dictæ legis 7. partitæ maturé perſpicias, deduces apertè; inprimis enim ea in lege dicitur, quòd hæres inuentarium non conficiens, priuatur Falcidia: ſtatim verò ponitur exceptio, & redditur ratio in hunc modum: Fueras ende, ſi herederos fueſ ſen de los que deſcienden, o ſu ben por linea derecha àe los fazedores de los teſtamentos, ca eſtos a tales denen auer la ſu parte legitima por debdo que han en los bienes del padre naturalmente, mas los otros herederos han la falcidia por otorgamiento de ley. Ecce vbi redditur ratio debiti iure naturæ, quâ, vt vides, lex illa præcipuè mouetur; vt etiam mouetur l. 1. eodem tit. & partit.

His ita ſuppoſitis, & conſtitutis, clarum equidem, aut indubitatum remanet, de iure Regio Partitarum ex conſtitutione dictæ l. 7. tit. 11. partita 6. filium Legitimam non amittere propter inuentarium non confectum; imò, vtcunque res ſit, ſaluam & integram illam eſ ſe debere, ſiue inuentarium confecerit, quo caſu extraneo hæredi Quarta dumtaxat Falcidia conceditur, filio verò hæredi inſtituto integra Legitima debita iure naturæ reſeruatur, cùm multis legatis grauatur hæreditas, vt in l. 1. tit. 11. part. 6. ſiue illud non conficiat, vt in dict. l. 7. vbi propter rationem prædictam filio relinquitur integra Legitima inuentario non conſecto; hæredi verò extraneo Quarta prædicta denegatur, vt ibidem exprimitur.

Ex præfata autem reſolutione, ad nonnulla inferre placuit inprimis; poſtmodùm verò in dubio præcipuo huius Capitis, veriorem ſententiam attento iure communi probare, & duas præcipuas, & in eodem contrarias opiniones referre. Et primò infertur, præpoſterè quidem, & contra claram deciſionem dictæ l. 7. tit. 11. partita 6. dubitaſ ſe ibidem Gregorium Lopez verbo, Legitima, verſiculo, ſed quæ erit vtilitas, de vtilitate eiuſdem legis, dicens, ſed quæ erit vtilitas in eo, quòd filius non conficiens inuentarium, non priuetur Legitimâ debita iure naturæ ex illa lege, cùm alias reneatur filius de suo proprio solida præ ſtare legata, vt in l. 10. tit. 6. partita 6. & dicit reſpondendum eſ ſe, vt reſpondet Bartol. in authent. ſed cùm teſtator, C. ad legem falcidiam. Cuius reſolutionem amplectitur ipſe Gregorius in dicta l. 10. verbo, de las mandas, in fine: dicens, quòd quamuis filius non perdat Legitimam debitam iure naturæ ob nó confectum inuentarium, tamen Legitimæ ratione diminuantur legata, & ſic diminuta ſoluuntur vltra vires hæreditarias, ſic vt de reſiduo, & de proprio teneatur filius ſoluere legata integraliter. Vnde reſolutiuè inquit Gregorius eodem in loco, dicto verbo, de las mandas: quòd grauato filio legatis, deducatur Legitima, & tenebunt legata reſpectu quintæ partis, & integraliter ſoluet illa filius, licèt excedant Quintum. Et ſic quòd intereſ ſe affectionis ad bona paterna, erit vtilitas, quam ex hoc conſequetur filius, & quia propria bona filij augentur ex deductione Legitimæ. In quo equidem decipitur manifeſtè Gregorius, nec vllo pacto poteſt ſaluari; id quod rationibus ſequentibus patebit ad oculum. Inprimis, quia textus dict. l. 10. tit. 6. part. 6. in qua principaliter ſe fundat, non loquitur in filiis, sed in aliis hæredibus extraneis, vt ex eius ſerie conſtat expreſ ſim, & ſuprà in initio huius capitis dixi. Vnde in præiudicium Legitimæ filiorum ad ipſos filios trahi non poteſt, maximè stante deciſione d. l. 7. tit. 11. part. 6. vbi in filiis deciditur contrarium, ſtatuitûrque expreſ ſim, quòd filius inuentarium non conficiens, Legitimâ debitâ iure naturæ non priuetur. Deinde, quia licèt iure communi attento, Cinus, Bartolus, & alij quamplures Authores eorum ſequaces, quos infrà referam in præfato dubio Legitimam ob non confectum inuentarium amitti dixerint, ſic tamen eam ſententiam temperanerint, Vt temperauit Gregorius, nempe quòd Legitimâ ipsâ diminuantur legata, & ſic diminuta legata per Legitimam præ ſtari debeant ſolida, etiamſi excedant vires patrimonij: Tamen ea ſententia, aut declaratio Cini, & Bartoli, ſtare quidem non poteſt hodie poſt deciſionem dictæ l. 7. partit. vbi id nullo modo exprimitur, nec etiam datur intelligi, ſed potiùs indiſtinctè, atque ſimpliciter dicitur: Que eſtos a tales deuen auer la ſu parte legitima por debdo que han en los bienes del padre naturalmente. Quæ verba excludunt omninò declarationem prædictam, nec intelligi poſ ſunt aliquo modo, vt in idem conueniant; cum, vt dixi, omninò, atque præcisè velint, quòd filius Legitimam ſuam conſequatur indemnem & integram: quod minimè contingeret, ſi ſententia, aut declaratio ſuperior admitti deberet, quæ verè, & menti, & intentioni, atque verbis expreſ ſis. d. l. 7. repugnat. Quod Gregorij Lopezij reſolutionis mentione non habita, recté firmauit nouiſ ſimè Ioannes Gutierrez in tractatu, de tutelis & curis, 2. p. cap. 1. num. 45. vbi etiam attento iure communi, dubitauit de veritate dictæ declarationis: & de iure regio poſt conſtitutionem eiuſdem; l. 7. part. certum eſ ſe dixit, admitti eam non poſ ſe, ſed potiùs reiiciendam. Idem etiam eruditè, & ante alios annotauit Couar. in c. ſi hæredes, de teſtamentis, num. 9. ante finem, in verſ oportet autem: vbi dicit, quòd licèt communis opinio eam poſ ſit pati declarationem, quam Cinus, Bart. & alij frequenter comminiſcuntur, tamen regia l. 7. part. ita communem opinionem probat, vt ſecluſa Bartoli declaratione, filius hæres Legitimam portionem, priùs quàm legata deducat ex bonis, quæ conſtiterit in patris hæreditate eo mortuo manſiſ ſe, nec legata ſoluere tenebitur, niſi quatenus poſ ſit deductâ Legitimâ ſolui ex bonis hæreditariis: quoniam lex illa ſtatuit apertè, filium hæredem non confecto inuentario Legitimam portionem poſ ſe deducere eo modo, quo hæres conficiens inuentarium è legatis deduxiſ ſet: eandem etiam reſolutionem probauit D. Anton. de Padilla in l. ſi emancipati, num. 31. C. de iuris, & facti ignorantia, & in authent. hoc amplius, num. 19. C. de fideicommiſ ſ. qui præfatam Cini, & Bart. declarationem non refert, ſed ſimpliciter inquit in d. l. 7. partit. probatam ſententiam eorum, qui Legitimam ob non confectum inuentarium non amitti dicunt. Imò in fortioribus terminis, nempè attento iure communi, eandem declarationem non admittit; imò indiſtinctè, & conſtanter probat, Legitimam integram in prædicto caſu poſ ſe deduci, nec amitti ex eo, quòd inuentarium confectum non fuerit: Andreas Fachineus controuerſiarum iuris, lib. 4. cap. 34. per totum, fol. 428. & d. l. partit mentione non facta, nec relata illa, ſic obſeruat, nec præfatam reſolutionem Bart. adducit Ayora de partitionibus, 1. part. cap. 2. num. 23. vbi ſic dicit: Quanto a los legatarios que pretenden cauſa lucratitua, puede el hijo ſacar ſu legitima, y no es obligado della a pagar los legados enteramente, aunque no haga inuentario, pero quanto a las deudas que dexô ſu padre, ſera obligado a pagallas enteramente, porque estas conſumen la herencia. Villalobos etiam in Ærario commun. littera 1. num. 137. fol. 90. Rojas in epitome ſucceſ ſionum, cap. 7. num. 53. & 54. & ſic probari in dicta l. 7. partitæ, dixit Menchaca de ſucceſ ſionum creatione, lib. l. §. 8. num. 15. in fine. Denique & alia ratione ſuſtineri non poteſt: Gregorius ipſe, quòd admiſ ſa declaratione Cini, Bartoli, & ſequacium, ſic filiorum ius ob non confectum inuentarium damnatur, vt in propoſito caſu tenere legata reſpectu quintæ partis ab initio, & ex poſtfacto integraliter ſoluenda, licèt excedant Quintum, auſus ſit dicere. Quod quidem eſt contra claram deciſionem legum huius Regni, quæ contrarium expreſ ſim diſponunt, nec in caſu inuentarij non confecti aliud exprimunt; imò etiam non confecto inuentario, legitimam integram reſeruat, vt in dict. l. 7. titulo 11. partit. 6. Quæ (ſi declaratio prædicta admitteretur) minimè reſeruata maneret, vt ſuprà dictum eſt.

Secundò infertur ad ea, quæ in eadem quæ ſtione ſcripta reliquit Rodericus Suarez in dict. l. quoniam in prioribus, in principio, ampliatione 7. fol. mihi 21. in antiquis. Is enim Author poſtquam in præfato dubio duas retulit Doctorum ſententias, dixit opinionem primam, quòd Legitima ob non inuentarium confectum amittatur, ſubtiliter, & cum æquitate conſideratam non carere defenſione: maximè; quia ſecundùm eam conſuluerunt Oldrad. & Paul. de Caſt. Ac denique ſubdit, quòd ſi iudex eſ ſet, recurreret ad coniecturas tam filij, & eius famæ, quàm ad facultates per teſtatorem eius patrem relictas: Vtrùm opinio vulgi cum alia coniectura det aliquam certitudinem, ſeu iuſtam cauſam opinandi, eum reliquiſ ſe plura bona quàm apparent, vt ex his, & aliis inſurgat opinio contra filium, qui non fecit inuentarium, & legatarij non remaneant defraudati. Verumenimverò, vt ex dictis antea conſtat apertè, vel traditio hæc caret potiùs defenſione ex deciſione dict. l. 7. partitæ, quam Rodericus ipſe non refert, vel regulariter contraria opinio, & verior eſt, & æquior, atquè ex illa lege neceſ ſariò tenenda. Nec vrget in contrarium timor fraudis, quo Rodericus mouetur præcipuè, quoniam vt numeris præcedentibus dicebam ita demùm Legitimam filius retinet inuentario non confecto, ſi ab eo dolus malus, & fraus abſit omninò, nec vllo modo fraudari legatarios permittendum ſit; tunc enim ceſ ſaret æquitas, & prærogatiua Legitimæ iure naturæ debitæ, quâ excitantur præcipuè dict. l. 7. Conditores, & recurrere ad coniecturas optimum conſilium eſ ſet, atque ea conſiderare, quæ præ ſumptionem fraudis contra filios inducere poſ ſunt: fraude verò, aut dolo ceſ ſante (qui in dubio præ ſumendus non eſt, nec etiam delictum) contrarium ſtatuere debemus ob claram deciſionem eiuſdem l. 7. partitæ quam ſi Rodericus ipſe expenderet, aut illius memor fuiſ ſet, forſan hac de re minimè dubitaſ ſet. Nec video quo pacto, vel ratione turbet eundem Authorem conſtitutio huius Regni, quâ cauetur, quòd omnia bona paterna dicuntur Legitima filiorum, excepta quinta parte bonorum; cùm potiùs deberet inde faciliùs in contrarium ſuaderi, nec tanti legatariorum cauſam habere, vt in præiudicium Legitimæ ob non confectum inuentarium potiores eos eſ ſe vellet, quos inferiores voluit aperte eadem l. 7. partitæ. Nec erit in poteſtate filiorum legatarios fraudare, aut bona occultare, cum eo caſu ſuccurrendum illis, ſuperiùs probatum remanſerit: atque in dubio Legitimæ potiùs quàm eiſdem legatariis fauere, æquum fuerit, vt etiam dictum eſt ſuprà.

Tertiò infertur, mirandum eſ ſe, præ ſtantiſ ſimum equidem, atque eruditiſ ſimum virum D. Franciſ. Sarmient. d. l. 7. partit. immemorem fuiſ ſe, & ſelectarum, lib. 2. cap. 7. vbi latè ſcripſit in quæ ſt. principali huius capitis, eiuſdem legis Regiæ nullam mentionem feciſ ſe, vt etiam illius non meminit D. Spino in ſpeculo teſtamentorum, gloſ. 35. num. 7. & conſequenter ipſius Sarmienti adnotationes nonnullæ, ingeniosè, & ſubtiliter traditæ eo loco, quamuis attento iure communi vrgere poſ ſent, tamen ex conſtitutione dict. l. Regiæ ſic ſubuertuntur, vt nullo pacto ſuſtineri valeant. Nec erit impoſ ſibile, vt Sarmientus idem putabat, Legitimam reperire in ſpecie prædicta; facile potiùs videbitur creditoribus priùs ſatisfactis, qui Legitimæ, vt dixi, præferuntur, in bonis remanentibus Legitimam filiis aſ ſignare iuxta deciſionem legum huius Regni, nec illam aliquo modo grauare, eóſve ſolutione legatorum. ob non confectum inuentarium adſtringere.

Quartò infertur ad ea, quæ Hieron. de Cæuall. pract. commun. contra commun. q. 691. num. 3. & 4. in eodem dubio obſeruauit: is enim Author neſcio qua ratione ductus, poſtquam contrarias ſententias retulit, dixit quòd adhuc dubitat de intellectu, & veritate d. l. 7. part. & quòd neſcit qualiter hodie poſ ſit procedere, vt filius deducat ſuam Legitimam non conficiens inuentarium, & ex alia parte teneatur creditoribus. Cæterùm, vt ex dictis anteà conſtat apertè, ſic expreſ ſa, & clara remanſit d. l. 7. conſtitutio, vt quidem clarioribus verbis Legitimæ filiorum conſulere non potuerit, nec verè vllam dubitandi rationem reliquerit; verè namque, iuridicè, & abſque vlla repugnantia procedit, quòd filius omnibus creditoribus hæreditariis teneatur, vt etiam teneretur, etſi inuentarium conficeret; quoniam æs alienum, vt sæpe dixi, præfertur Legitimæ & quòd deinde ære alieno ſoluto Legitimam deducat, nec teneatur legatariis, niſi quatenus deductâ Legitimâ vires patrimonij patiantur: Vnde eiuſdem Authoris reſolutio, quòd filius teneatur ad debita ex corpore hæreditario, & ad legata ex Legitima, ad quorum ſolutionem non teneretur, ſi inuentarium conficeret, deſtruit apertè expreſ ſam deciſionem præfatæ l. 7. nec poteſt confirmari ex traditis per Couar. loco ab ipſo Cæuallos relato; cùm potiùs Couarr. metipſe in terminis noſtris loquendo, ex deciſione dictæ l. 7. contrarium obſeruandum dixerit in dicto cap. ſi hæredes, num. 9. ad finem de teſtamentis, vt vidimus ſuprà, num. 42. & aliorum Authorum huius Regni ſententias adduximus, quas ſi ex propoſito, attentóque animo prælegamus, dubium prædicti Authoris nullum nobis faciet negotium; vtpote cùm ipſi nec Bartol. declarationem admittendam putauerint, ſed eiuſdem l. partitæ deciſionem indiſtinctè obſeruandam expreſ ſerint.

Quintò infertur, ſecluſa dict. l. 7. partitæ conſtitutione, atque in terminis iuris communis loquendo, duas eſ ſe ex ſententia communi in præcipuo huius capitis dubio opiniones, & illas contrarias omninò. Verùm, vt ego arbitror, tres eſ ſe opiniones vltra omnes longè verius crediderim, quod ex ſequentibus in futurum conſtabit apertiùs. Inprimis namque, quòd filius Legitimam amittat propter inuentarium non confectum, atque adeò, vt ad omnia legata, & fideicommiſ ſa perſoluenda teneatur, etiamſi eis ſolutis, nihil ei pro Legitima ſuperſit, tenuit Gloſ ſ. in auth. de hæredibus, & falcidia, §. ſi quis autem non implens, in verbo, auferri. Oldrad. in conſ. 134. num. 4. Salicet. poſt Albericum, & alios antiquos in l. final. §. ſi quis autem temerario, num. 35. C. de iure deliberandi, & in authent. ſed cùm teſtator, num. 6. C. ad legem falcidiam: vbi Cumanus, qui refert eandem ſententiarm renuiſ ſe Ricard. de Malumb. & Nicol. de Neapol. & Romanus columna 57. verſicul. ſed nunc ſuccedit dubium. Qui dicit hanc opinionem de ſubtilitate iuris veriorem eſ ſe, Paulus Caſtrenſis in conſ. 188. lib. 2. Imola, & Angelus in l. 1. §. hæc ſtipulatio, ff. ſi cui plus quàm per legem Falcidiam. Ioannes de Amic. in conſil. 3. num. 21. Phanucius de inuentario hæredis parte 7. num. 13. & hanc eſ ſe veriſ ſimam opinionem, contrariam verò falſam, & abſurdam defendit conſtanter D. Franciſc. Sarmient. ſelectar. lib. 2. cap. 7. ex num. 1. cum ſeq. Cuiacius etiam in expoſitione Nouellæ, de hæredibus, & falcidia. Et pro hac parte plura fundamenta expendunt Menchaca de ſucceſ ſionum creatione, lib. 1. §. 8. num. 15. Cacheranus deciſione 148. ex num. 1. vſque ad num. 5. Sarmientus loco relato ſuprà, Rolandus de confectione inuentarij, 5. part. quæ ſt. 3. à principio. Andreas Fachineus controuerſiarum iuris lib. 4. cap. 34. à principio, vſque ad verſiculum, Sed contraria ſententia. Et ante alios huius opinionis fundamenta conſiderauit Salicet. in dict. l. final. §. ſi quis autem temerario, à quo cæteri recentiores accipiunt. Sed illis verè quidem, & concludenter ſatisfacit Cacheranus, dicta deciſione 148. ex num. 6. vſque ad num. 12. Roland. de confectione inuentarij, quinta parte, quæ ſt. 3. ex num. 19. in fin. cum ſequentib. & eos non referens, ſubtiliter, & diſtinctè reſpondet Fachineus dict. cap. 34. fol. 429. ex verſ. ad primum argumentum. Idcircò ampliùs in hoc inſiſtendum non erit, ſed ad dictos Authores res hæc remittenda, vt cùm neceſ ſe fuerit, Sarmienti argumentis, item & aliorum omnium fundamentis pro hac eadem opinione adductis hactenús ſatisfieri poſ ſit.

Succedit ergo ſecunda, & omninò contraria opinio videlicet, filium Legitimam non amittere propter inuentarium non confectum; & ideò ad ſolutionem legatorum, vel fideicommiſ ſorum non teneri. Et hanc ſententiam tenuerunt plures, Gloſ. Alberic. Angel. Corn. Alex. Iaſon, Calcaneus, Guido Pap. Porcellinus, Guid. de Suza, Alciat. Bald. Ancha. Speculator, Fabian. Barbatia, Socinus iunior, Fernand. Loaz. Gazadin. Fulgoſius, Cumanus, Villalobos, Rodericus Suarez, Caſtrenſis, Segura, Berous, & Ruinus, cum quibus ſecurè, & conſtanter ſic defendit Rolandus de confectione inuentarij, 5. p.q. 3. num. 19. fol. mihi 170. Padilla in l. ſi emancipata, num. 31. C. de iuris, & facti ignorantia. Et in authent. hoc amplius, num. 12. C. de fideicommiſ ſis. Et hanc eſ ſe magis communem atteſtatur Franciſc. Viuius lib. commun. opinio in verbo, hæres extraneus. Couarr. in cap. ſi hæredes, num. 9. de teſtamentis. Antonius Gabriel. commun. concluſ. lib. 6. tit. de legitima, concluſione 7. Cuccus in tractatu, de legitima. ſuper authent. nouiſ ſima, in verſiculo, nec vſufructu defraudari, num. 43. fol. 118. Aluis. de Albert. Alex. de Neuo, Cagnolus, & alij citati à Phanucio in tractatu de inventario, parte 7. num. 8. & ſequentibus. Et veriorem ſententiam atque ſequendam dicit Rojas in epitome ſucceſ ſionum, cap. 7. num. 53. & 54. Menchaca de ſucceſ ſionum creatione, lib. 1. §. 8. num. 15. in fine Cacheranus deciſione 148. ex num. 6. vſque ad finem quæ ſtionis, qui in finalibus verbis ſubdit Senatum cenſuiſ ſe ſequendam crebriorem ſententiam, videlicet Legitimam non amitti. Doctor Spino in ſpeculo teſtamentorum, gloſ ſa 35. num. 7. Cæuallos practicar. commun. contra communes, quæ ſt. 691. num. 1. Ioannes Guttierrez di tutelis, & curis, 2. parte, cap. 1. num. 43. in fine, & num. 45. Andreas Fachineus controuerſiarum iuris, lib. 4. cap. 34. per totum. Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſ ſis, art. 36. num. 140. & 141. Graſ ſus commun. ſententiar. §. Legitima, quæ ſt. 45. num. 1. & per totam, & lib. 2. artic. Inuentarium. quæ ſt. 24. in verſiculo, ſed verior eſt. Et eſ ſe magis communem opinionem, quòd propter omiſ ſam inuentarij confectionem filius non priuetur Legitimâ, imò poſ ſit de rebus legatis ſuam detrahere Legitimam, firmauit Petrus Surdus deciſion. 316. num. 8. & pro hac ſententia, tria fundamenta adducit Rolandus de confectione inuentarij, 5. part. quæ ſt. 3. ex num. 10. vſque ad num. 20. ad quæ in effectu tendunt & reduci debent Cacherani conſiderationes dicta deciſ. 148. num. 8. & Fachinæi raciones lib. 4. dicta controuerſia. 34. in verſiculo, & hanc ſententiam ego. Nec illis ſatisfaciunt Recentiores, qui opinionem contrariam amplectuntur: Ij verò, qui ſecundam hanc ſequuntur, non indiſtinctè, aut ſimpliciter accipiunt eam, imò expreſ ſim affirmant, filium in pœnam omiſ ſionis inuentarij, integra legata ſoluturum etiam de proprio, ſi bona non ſufficerent; ſed Legitimæ fauent in vno, quod primæ opinionis Authores negarunt, aut eiſdem filiis non conceſ ſerunt, ſcilicet quòd Legitima ab initio minuere debeat legata, & ea legata ſic diminuta filius præſtat, licèt excedant vires hæreditatis; vtputa, ſi teſtator habens in bonis 300. legauit 400. de iure ciuili ante leges de inuentario, legata primò redigebantur ad vires patrimonij, & ſic ad 300. & de his deducebatur Legitima, vt eſt caſus in l. 1. interdum, ff. ſi cui pluſquam per legem Falcidiam. Iure autem nouo ceſ ſat prima defalcatio, ſed habet locum ſecunda; nam filius per Legitimam minuet legatum in centum, quia de 300. quæ ſunt in hæreditate, detrahet centum, legata autem remanent in 300. & hæc ſolida erunt præ ſtanda, quamuis in hæreditare remanſerint 200. tantùm, & ad hoc prodeſt detractio Legitimæ, non verò vt à ſolutione legatorum liberetur filius omninò: quamuis ergo, vt vidiſti, relati ſuprà, num. 50. tenuerint, quòd filius hæres Legitimam non perdat ob inuentarium non confection, conueniunt tamen communiter in hoc, quòd etſi filius poſ ſit à legatariis bona petere pro ſua Legitima, teneatur tamen exinde integra legata ſupplere de ſuo, ſi eſt ſoluendo, & legatariis refundere, quidquid ab eis ratione Legitimæ ademit: & poſt Bart. Cinum. Salicet. Bald. Angel. Alex. Ananiam. Roderic. Suarez, Ruin. Fabian. & alios ſic intellexerunt & alij Recentiores, quos adduxit Ioan. Guttier. in tract. de tutelis, & curis, 2. part. cap. 1. num. 45. & vltra relatos per eum, Rolan. de confectione inuentarij, 5. part. dict. quæ ſt. 3. num. 19. in verſiculo, ſubdit, & ibi Bart. Phanucius de inuentario, part. 7. num. 13. & ſeq. Doctor Spino in ſpeculo, dicta gloſ ſa 35. num. 7. Peregrinus de fideicommiſ ſis, articulo. 36. num. 141. Sic etiam intelligit, & declarationem hanc ſecurè defendit Petr. Surd. deciſ. 316. num. 15. verſiculo, confirmatur hæc opinio. Sequuntur & alij ex relatis ſuprà, dicto num. 50.

Verùm, vt vides, iuxta declarationem hanc, valdè reſtringitur, aut deſtruitur omninò opinio eorum, qui propter inuentarium non confectum, Legitimam non amitti, & ad ſolutionem legatorum filios hæredes non teneri dixerunt; & ſic in effectu, ſecunda hæc opinio aut conuenit cum prima relata ſuprà, num. 47. aut parùm ab ea differt, quod non malè conſiderauit Ioan. Gutier. 2. part. dicto cap. 1. num. 45. in verſiculo, reſpondemus. Vbi affirmat Cini, Bart. & aliorum declarationem veram non eſ ſe, nec procedere poſ ſe vllo pacto, ſtante opinione magis communi, quòd filius Legitimam non amittat ob inuentarium non confectum, quia aliàs per indirectum, filius non conficiens inuentarium, priuaretur re ipſa, ſuâ Legitimâ, vel parte ipſius, ſi ſemel deducta integra ex legatis, poſteà legata ſolida teneretur ſoluere ipſis legatariis, etiamſi excederent vires patrimonij: & ante ipſum Gutierr. eleganter idipſum animaduertit Cacheranus dicta deciſ. 148. num. 11. dicens, quòd declaratio hæc aut reſponſio Cini, Bart. & ſequacium, parum apta, quin potiùs in ſe repugnans videtur, quia ſimul ſtare non poſ ſunt, quòd Legitima filij diminuat legata, obque non confectum inuentarium non perdatur, & quòd propter non confectum inuentarium teneatur ſoluere ſolida legata, quamuis fines, ſeu ſubſtantiam hæreditatis tranſcendant, ſatisfaceréque de proprio, & ſic de Legitima; quo caſu inquit Cacheranus ipſe inficiari non poſ ſe, quin pro ea parte, pro qua ſatisfit legatariis de Legitima, dicatur effectu ipſo perdi Legitima; quod quidem vt mea fert opinio, valdè repugnat, & iuri, & rationibus, quas huius ſecùndæ opinionis Authores probarunt communiter: & verè, ſi illæ maturè perpendantur, ſic adſtringunt, vt ſimpliciter dicere, Legitimam ob inuentarium non confectum non amittere, filióſque ad ſolutionem legatorum abſque diſtinctione non onerari, velut neceſ ſitate quadam ſimus obnoxij. Idcircò non abſque myſterio quamplures, & maximi quidem nominis Authores ſic ſimpliciter dicunt, Legitimam ob non confectum inuentarium non amitti, & abſque vlla diſtinctione filios ad ſolutionem legatorum non teneri aſ ſerunt, vt ſtatim dicetur.

Succedit ergo tertia, & vltima opinio aliorum, qui Cini, Bar. & ſequacium declaratione non relata, nec etiam illius aliqua mentione facta: ideò fortaſſis, quòd veram eam non crediderint, nec aliquo iure probatam (quod negari non poteſt) ſimpliciter, & indiſtinctè obſeruarunt, Legitimam filios propter inuentarium non confectum non amittere, nec ad ſolutionem legatorum teneri. Quo ſtante, quaſi in neceſ ſarium Antecedens inferunt, quòd contra filios non militat ea præ ſumptio, quòd res hæreditarias ſubtraxerit, vel occultauerit, quæ militat contra alios, vel ſi ea præ ſumptio afficit filium, non tamen operatur quin Legitimam ipſe deducat: & ſic nullatenus tenebitur ſupplere legata de proprio: & hanc ſententiam ita indiſtinctè probarunt quamplurimi ex his, quos ſuperiùs pro ſecunda opinione adduxi; & inter alios expreſſim Gloſ ſ. verb. Sacramento, in fin. l. fi. §. pen. C. de iure deliber. Vbi ſic ſcriptum reliquit: In quarta tamen iure naturæ, puto, quòd non præiudicat ſibi filius quoad legata, licet non faciat inuentarium. Similis Gloſ ſa in authent. hoc amplius, in verbo, naturale, in fine, C. de fideicommiſ ſis, & in authent. ſed cùm testator, in verbo, excedant, C. ad legem Falcidiam, & in authent. de hæredibus, & Falcidia, §. ſi verò non fecerint, verbo, lucrari, collatione prima. Vbi ſic dicit: Item numquid priuabitur debito iure naturæ, ſi non faciat inuentarium ille, cui ex neceſ ſitate relinquitur, vt eſt filius, & ſimiles, reſpondeo non, &c. Alciat. in conſ. 41. lib. 9. Cagnolus in l. Papinianus, §. meminiſ ſe, num. 15. ff. de inofficioſo teſtamento. Padilla in l. ſi emancipata, num. 31. C. de iuris & facti ignorantia, & in authent. hoc amplius, num. 19. C. de fideicommiſ ſis. Rojas in epitome ſucceſ ſionum, cap. 7. num. 53. & 54. Villalobos littera 1. verbo, Legitima, num. 137. fol. 90. ſecurè Roland. de confectione inuentarij, 5. parte, quæ ſt. 3. num. 19. Cacheranus deciſione Pedemontana 148. num. 11. quos duos dumtaxat pro hac ſententia retulit Petrus Surdus dicta deciſione 316. num. 9. Ayora de partitionibus, cap. 2. num. 23. conſtanter Graſ ſus receptar. commun. articulo, inuentarium, quæ ſt. 24. lib. 2. Andreas Fachineus controuerſiarum iuris, lib. 4. cap. 34. & his non relatis, nec hac tertia opinione conſiderata, Cini tamen, & Bartoli declaratione improbata, Ioannes Gutierrez de tutelis & curis, 2. part. c. 1. num. 45. in verſiculo, reſpondemus igitur.

Et pro hac parte, quæ magis placet, vltra ea, quæ in initio huius capitis, latiùs conſideraui, fortiter vrget, inprimis, quòd verè in contrarium nihil expendi poteſt, cui ex ibidem à me adnotatis congruum reſponſum dari non valeat. Deinde, Cini, & Bartoli declarationem nullo iure probari, vt etiam ſuperiùs dixi, & in contrarium fortiſ ſimè vrgere ea omnia, quæ pro Legitima etiam ibi dixi: durúmque & iniquum videri, legatariorum cauſam Legitimâ potiorem eſ ſe, cùm illa quaſi æs alienum cenſeatur; nec vrgere pro contraria parte D. Franciſc. Sarmienti fundamentum præcipuum, quòd hæres non conficiens inuentarium, ſi ſit creditor, defuncti actionem, & creditum amittit, l. debitori, C. de pactis, l. vltima, §. in computatione, C. de iure deliberandi: & ſic nihil intereſ ſe, quòd Legitima eſ ſet æs alienum; quia rationi huic plene ſatisfacit Cacheranus dicta deciſione 148. num. 9. & 10. vbi vide. Rolandus etiam de confectione inuentarij, dicta 5. parte, quæ ſt. 3. num. 22. fol. 172. & eos non referens, reſpondet etiam huic fundamento contrariæ ſententiæ Fachineus lib. 4. dicto cap. 34. in ver ſiculo, ad ſecundum reſpondeo. Præterea certum eſ ſe, quòd Legitima debetur filiis libera, & ſine vllo grauamine, aut onere, vt eſt tex. clarus, & expreſ ſus in l. quoniam in prioribus, C. de inofficioſo teſtamento: ſed ſi ob non confectum inuentarium, Legitimæ amiſ ſionem, aut legatorum onus pateretur filius, non diceretur ſine grauamine, & ſic iuris certi & clari correctio, aut alteratio induceretur ob ius non certum, nec expreſ ſum, quod eſ ſet maximum abſurdum. Denique, quia per non confectionem inuentarij patronus non perdit Legitimam, §. penul. in authent. de hæredibus & Falcidia. Ergo multò minùs eam amittere debet filius, cùm illa magis debeatur filio in bonis patris, quàm patrono in bonis liberti, vt probauit Rolandus dicta quæst. 3. num. 13. & 14. fol. 169. nec diluit vim illius text. conſideratio Cumani, de qua Cacheranus ibid. num. 7. ad quem meritò ſe remittit Ioannes Gutierr. de tutelis & curis, 2. parte, dicto cap. 1. num. 43. ante finem. Et de his hactenus, quæ vt vides, nullibi anteà erant ſic ex profeſ ſo, atque dilucidè explicata; & ideò abſolutè, & plenè pertractata hoc loco, vt ampliùs in futurum de hac re dubitari non valeat, ſed cùm occaſio ſe offeret, neceſ ſariò ſit amplectenda & probanda reſolutio & ſententia præfata.

Ex ipſis autem clarè infertur (ad quod nullus hucuſque animaduertit) Petri Surdi traditionem quandam, aut conſiderationem in hac materia, veram non eſ ſe: is enim deciſione 316. num. 16. & 17. non ſolùm dixit, teneri filium exinde integra legata ſupplere de ſuo, ſi eſt ſoluendo, & legatariis refundere quidquid ratione Legitimæ ademit, motus doctrinâ, aut declaratione Bartoli, & ſequacium, quam ſuperiùs adduximus, ſed etiam auſus eſt affirmare, quòd ſi ita verum eſt, vt filius hæres non facto inuentario teneatur legata ſupplere de ſuo, certè vt euitentur circuitus, prohiberi debet à petitione bonorum aliis legatorum; & dicit, quòd exceptio hæc, quæ filio obſtaret, eodem modo nocere debet ei, qui emit à filio. Et reddit rationem, quia exceptio, quæ nocet Authori, nocet etiam ſingulari ſucceſ ſori, vt ibi probat. Et denique ſubdit, quòd quamuis duæ vtilitates reſultent filio ex eo, quòd per omiſ ſionem inuentarij non perdat Legitimam, ſed teneatur ſupplere de proprio, vt tenent Authores ibi citati; tamen quòd vbi quæ ſtio eſt tractanda, ſolâ facti veritate inſpectâ, non ſunt curandæ ſubtilitates, ſed ſicuti filius condemnaretur ad ſupplendum, poteſt & debet arceri à moleſtia, vt inde euitentur lites, quæ fierent pro ſupplemento legatorum. Verùm, vt dixi, & vides apertè, traditio hæc nec vera eſt, nec vllo pacto ſuſtineri valet; nam cùm filius ad supplendum condemnari non poſ ſit, nec verè de ſuo, etiamſi ſoluendo ſit, ſupplere teneatur, nec legata ſoluere debeat; ſequitur, multò minùs filium eundem à moleſtia præfata arceri debere, nec eſ ſe ſuper hoc lites, aut circuitus, qui euitentur; ſine circuitu namque, & abſque omni lite ſoluere legata non adſtringitur, vt ſuprà dixi: idque & de iure communi verius eſt, & probabilius, & poſt dictam l. 7. Partitæ, & ſic de iure Regio, omninò & neceſ ſariò tenendum.

CAPVT VI.

Ad explicationem l. 53. tit. 5. part. 5. in verſiculo, Otro ſi dezimos, vbi illius legis verus & germanus ſenſus adducitur, & in propoſito conſideratis, & nouiter declaratis nonnullis, quæ ſic dilucidè & diſtinctè nullus antea tradiderat, l. 2. C. de commun. rer. alienat. & l. primæ, C. de vendit. rer. fiſcal. cum priuato commun. lib. 10. deciſio, & priuilegium Principis, vt ſi habeat rem communem cum alio, poſ ſit vendere eo inuito; noua & notabili quamplurimorum reſolutione exornatur: ac denique antiqua illa, & vulgatiſ ſima quæ ſtio, vtrùm poſ ſit Princeps de plenitudine poteſtatis aliquem cum cauſa, vel ſine cauſa, dominio rei ſuæ priuare? tractatur: & permultis Authoribus in vnum congeſtis, Hippolyti Riminaldi conſ. 45. ex num. 41. vſque ad num. 91. lib. 1. ideò commendatur hoc loco, quòd ipſemet Author eruditè, vt adſolet, & plena manu ſcripſerit, Angeli fundamentis concludenter ſatisfacit, omniáque in præfato dubio neceſ ſaria ſic abſolutè, atque ex profeſ ſo annotauit, ac omnium iurium, quæ in propoſito ſunt, verum ſenſum adduxit, vt nihil vltrà poſ ſit deſiderari.

SVMMARIVM.

- 1 Ad explicationem l. 53. tit. 5. part. 5. in verſiculo, Otro ſi dezimos, placuiſ ſe Authori adnotare hoc loco nonnulla, ex quibus cùm occaſio ſe offeret, ipſius legis mens, & deciſio apertiùs valeat intelligi.
- 2 Apud Authores noſtros frequenter, atque in mille locis agitatam quæ ſtionem illam antiquam, vtrùm Princeps de plenitudine poteſtatis poſ ſit abſque cauſa aliquem dominio rei ſuæ priuare, cum cauſa etiam, vtrùm iure communi, aut de communi & ordinaria, non abſoluta poteſtate poſ ſit ſubditis rerum ſuarum dominia tollere.
- 3 In qua quæ ſtione, duæ principales, & omninò contrariæ ſententiæ reperiuntur. Angelus namque, quem alij multi ſequuntur, in ea fuit opinione, vt exiſtimaret, Principem de plenitudine poteſtatis abſque cauſa poſ ſe alteri rerum ſuarum dominium tollere.
- 4 Cuius fundamenta adducunt Authores quamplurimi mox referendi, ac inter alios latiùs recenſet, & eruditè, vt adſolet, ſatisfacit omnibus Hippol. Riminal. cuius statim num. 10. ſpecifica mentio fiet.
- 5 Idcircò, cùm ſententia ſecunda contra Angelum, & verior ſit in puncto iuris, & magis communis, vt ſtatim conſtabit, ampliùs in hoc inſiſtendum non erit.
- 6 Sed cum illis indiſtinctè probandum, Principem abſque cauſa publica non poſ ſe quem priuare dominio rei ſuæ, neque in foro interiori, neque in exteriori, cum cauſa tamen publica poſ ſe, & tunc domino ſoluendum eſ ſe iuſtum pretium, vel dari debere bonum cambium.
- 7 Nec in Principe Chriſtiano conſiderari poſ ſe abſolutam poteſtatem, quæ potiùs tyrannis, quàm poteſtas, nominari deberet; imò in dubio iuſtam cauſam præ ſumendam ſemper in Principe.
- 8 Idque non ſolùm de iure communi, ſed etiam de iure Regio Partitarum, vt constat ex Authoribus quamplurimis, qui hoc numero & ſeq. recenſentur in vnum.
- 9 Ac inter illos commendantur nonnulli, quoniam rem hanc ex profeſ ſo magis tractarunt.
- 10 Hippolyti etiam Riminaldi in propoſito, ideò honorifica mentio facta, quòd præfatus Author pleniſſima manu ſcripſerit, Angeli fundamentis latè reſpondet, pro communi ſententia concludentes rationes, & fundamenta adducit, & quarundam legum verum ſenſum aſ ſignat. Sic, vt ipſius occaſione diſputationem hanc coactus fuerit prætermittere Author, ac etiam nonnulla ab eodem aliquando, non modica, longa potiùs conſideratione adnotata, intacta relinquere.
- 11 Sylueſtri Aldobrandini conſilium primum ideò commendatum hoc loco, quòd Author ille de poteſtate Principis, latiùs, & vtiliùs tractauerit, quàm adhuc videri poſ ſit per alium.
- 12 L. 53. tit. 5. p. 5. in verſiculo, Otro ſi dezimos, quòd non loquatur in caſu prædicto, quando ſcilicet Princeps cum cauſa vellet vendere, aut donare rem communem cum alio in totum, abſque conſenſu aut voluntate domini in ea communionem habentis, vt latiùs hoc numero demonſtratur, vbi nouiter conſiderauit Author nonnulla, quæ nullus antea ſic tradiderat.
- 13 Fiſcus, aut Princeps, cùm partis dominus erat, ſoliditatem iuxta proprium priuilegium vendere poterat, tam de iure communi, quàm de iure Partitarum. Idque indiſtinctè, ſiue ex venditione totius rei ſequeretur vtilitas, ſiue non, vt cum Accurſio, & Odofredo contra Communem latiùs probatur hîc.
- 14 Princeps ratione partis, totam rem donare poteſt alteri, etiam inuito domino partis, debet tamen reddere æ ſtimationem illius habenti communionem in re. Idque ex ſingulari deciſione l. 53. tit. 5. partit. 5. nam de iure communi non ita reperitur expreſ ſum, vt latiùs hoc numero adnotatur.
- 15 Nec ſubſiſtentia alicuius cauſ æ legitimæ requiritur.
- 16 Princeps venditurus rem communem, requirere non tenetur conſortem, nec ipſum aliis præferre; & quamuis hoc non faciat, non ideò ab æquitate deuiare videbitur, contra nonnullos.
- 17 Communis res ſi videatur, pro æquali pretio præfertur ſocius, ſi eam vult, ex ſingulari deciſ. l. 53. tit. 5. par. 5. quod de ſtricto iure communi non erat ita expreſ ſum, nec contra Principem procedit, vt hoc numero latiùs adnotatur.
- 18 Fiſcus habens rem cum priuato communem, an poſſit eam in totum in feudum, aut in emphyteuſim dare, & locare: vbi refertur ſententia Baldi in conſ. 336. Præmitto, lib. 5. contraria Peregrini probatur, & meliùs quàm anteà fuerit, corroboratur, & num. ſeq.
- 19 Emphyteuſis contractus vt celebretur, an aliquid à principio dari debeat?
- 20 Verba legis cui non conueniunt, nec conuenit eius diſpoſitio.
- 21 Emptionis & venditionis appellatione comprehendi cæteros contractus, ex quibus dominium transfertur, vel perpetua vtilitas; commune eſ ſe, & vulgatiſ ſimum Doctorum axioma, nec verum quidem indiſtinctè, ſed ſic accipiendum, vt hoc numero latiùs adnotatur cum aliis. Et ibidem de intellectu l. ſtatu liberi à cæteris, §. Quintus Mutius, in verſiculo, quoniam, ff. de ſtatuliberis.
- 22 Fiſcus, aut Princeps, ſi rem habeat cum alio communem, an totam locare poſ ſit ad longum tempus, vel ad modicum?
- 23 Vnus ex ſociis cùm rem communem locare vult, & alius non, vel cùm vnus intendit locare vni, alius alij, quis debeat præferri? remiſ ſiuè.
- 24 Fiſcus ſicut vendit in totum ratione partis, ita & obligare, aut oppignerare in totum poteſt ex ſententia Gloſ ſ æ, quæ nouè, verè tamen ab Authore improbatur.
- 25 Fiſco, & alij ſi res obligata ſit, tunc poteſt res ipſa per fiſcum vendi, dummodò ius creditorum non lædatur, & inprimis præcedentibus, aut prioribus creditoribus ſatisfiat.
- 26 Fiſcus habens tantum ius hypothecæ, non verò dominium rei pro parte pro indiuiſo, an in totum vendere poſ ſit bona communia, & per conſequens vtrum ad hunc caſum extendi debeat priuilegium l. 2. C. de commun. rer. alie. & l. 1. C. de vend rer. fiſcal. cum priuat. commun. lib. 10. Vbi Marci Antonij Peregrini reſolutio in propoſito refertur, & ſententia Authoris in medium profertur.
- 27 Fiſcus cùm habet in re ius vſusfructus tantum, & priuatus ius proprietatis, non poteſt, nec ſolet rem vendere niſi pro iure ſuo, ex ſententia Baldi, quæ ab Authore probatur, & nouiter atque eleganter explicatur.

AD explicationem, & intellectum l. 53. titulo 5. par. 5. in verſiculo, Otro ſi dezimos, placuit mihi hoc loco adnotare nonnulla, ex quibus cùm occaſio ſe offeret, legis ipſius mens & deciſio apertiùs valeat intelligi; & pro maiori, abſolutáque interpretatione, in primis conſtituendum duxi, apud Authores noſtros frequenter, atque in mille locis agitatam quæ ſtionem illam antiquam, vtrùm Princeps de plenitudine poteſtatis poſ ſit abſque cauſa aliquem dominio rei ſuæ priuare, cum cauſa etiam, vtrùm iure communi, aut de communi & ordinaria, non abſoluta poteſtate poſ ſit ſubditis rerum ſuarum dominia tollere. In qua quæ ſtione, duæ principales & omninò contrariæ ſententiæ reperiuntur; Angelus namque, quem alij multi ſequuntur, in l. item ſi verberatum, §. primo, ff. de rei vendicatione, in ea fuit opinione, vt ex, Principem de plenitudine poteſtatis abſque cauſa poſ ſe alteri rerum ſuarum dominium tollere: & Angeli ſequaces congeſ ſerunt Menchaca, Riminaldus, & Cæuallos, quos ſtatim referam; alij etiam eiuſdem Angeli fundamenta recenſent, ac inter cæteros, ex propoſito, atque eruditè, vt adſolet, ſatisfacit omnibus, quæ pro ipſo Angelo, & ſequacibus excogitari poſ ſunt, Hippolytus Riminaldus nonnullis in locis, quorum ſtatim mentio fiet. Idcircò cùm ſecunda ſententia contra Angelum, & verior ſit in puncto iuris, & magis communis, vt ex infrà referendis conſtabit; ampliùs in hoc inſiſtendium non erit, ſed cum illis indiſtinctè probandum, Principem abſque cauſa publica non poſ ſe quem priuare dominio rei ſuæ, neque in foro interiori, neque in exteriori, cum cauſa tamen publica poſ ſe, & tunc domino ſoluendum eſ ſe iuſtum pretium, vel dari debere bonum cambium: nec in Principe Chriſtiano conſiderari poſ ſe abſolutam poteſtatem, quæ potiùs tyrannis, quàm poteſtas nominari deberet; imò in dubio iuſtam cauſam ſemper præ ſumendam in Principe: idque non ſolùm de iure communi iuxta iura, rationes, authoritates, & fundamenta, quæ Molina, Menchaca, Gratianus, Cæuallos, & Riminaldus ſtatim referendi commemorant, ſed etiam de iure Regio Partitarum, vt affirmat Gregorius Lopez in eadem l. 53. titulo 5. partita 5. verbo, El Rey, in fine, in verſiculo, veritas huius puncti, & in l. 2. titul. 1. partita 2. & in l. 31. titul. 18. partita 3. Molina etiam de Hiſpanorum primogeniis, lib. 2. cap. 7. num. 28. Mieres, Azeuedus, Cæuallos, Carolus de Tapia, & alij mox referendi, & expreſsè probatur in dicta l. 2. titul. 1. partita 2. in hæc verba: Otro ſi dezimos, que quando el Emperador quiſieſ ſe tomar heredamiento, o alguna otra coſa a algunos para ſi para darlo a otro, como quier que el ſea ſeñor de todos los del imperio, para ampararlos de fuerça, e para mantener los en iuſticia, con todo eſ ſo non puede el tomar a ninguno lo ſuyo ſin ſu plazer, ſi non fizieſ ſe tal porque lo deuieſ ſe perder ſegund ley, e ſi por auentura gelo ouieſ ſe a tomar por razon, que el Emperador ouieſ ſe meneſter de fazer alguna coſa en ello, que ſe tornaſ ſe a procomunal de la tierra, tenudo es por derecho de le dar ante buen cambio, que vaia tanto o mas de guiſ ſa, que el fin que pagado a bien viſta de omes buenos. Et in dicta l. 31. titulo 18. partita 3. in hunc modum ſcribitur: Contra derecho natural ſeria, ſi dieſ ſen por priuilejo las coſas de vn ome a otro, no auiendo fecho coſa porque las deuieſ ſe perder aquel cuyas eran, fueras ende, ſi el Rey las ouieſ ſe meneſter por fazer dellas, o en ellas alguna lauor, o alguna coſa, que fueſ ſe a procomunal del Reyno: aſ ſi como ſi fueſ ſe alguna heredad, en que ouieſ ſen a fazer caſtillo, o torre, o puente, o alguna otra coſa ſemejante deſtas, que tornaſ ſe a pro, o a amparamiento de todos, o de algun lugar ſeñaladamente: pero eſto deuen fazer en vna deſtas dos maneras, dandole cambio por ello primeramente, o comprandogelo ſegund que valiere. Erunt autem de prædictis, ſiue de quæ ſtione, atque altercatione præfata ſequentes Authores, ordinéque ſequenti; cùm occaſio ſe offeret, prælegendi; alios plures ſciens conſultóque duxi prætermittendos.

Antonius Gabriel commun. concluſ. titul. de iure quæ ſito non tollendo, concluſione prima, 2. & 3. & 4.

Andreas Tiraquell. de pœnis temperandis, in præfatione, ex num. 38. cum ſequent.

Didacus Couarr. in regula, poſ ſeſ ſor, de regulis iuris, lib. 6. tertia parte, §. 1. num. 5.

Alphonſus à Caſtro de lege pœnali, capite 10.

Guerrero in ſpeculo Principum, cap. 54.

Portius Imolenſis lib. 5. regularum, concluſ. 15. & 16. & 17.

Tiberius Decianus in conſil. 25. per totum, volum. 1.

Menchaca, qui hiſce de rebus videndus erit omninò, quæ ſtionum vſufrequentium, lib. 1. cap. 1. ex numer. 6. cum multis ſequentibus, & controuerſiarum illuſtrium, lib. 2. cap. 20. per totum, & de ſucceſ ſionum creatione, libro primo, § primo, numero 35.

Carolus de Tapia, qui etiam videndus erit omninò in rubrica, ff. de conſtitutionibus Principum, ex num. 49. vſque in finem capitis primi, fol. 19. vbi latiſ ſimè, & cum multis declarationibus, & limitationibus.

Alphonſus Azeuedus, qui etiam latè atque ex propoſito ſcribit in l. prima, titulo primo, ex numer. 20. vſque ad numer. 30. lib. 4. nouæ collectionis regiæ, & in l. 4. tit. 14. ex num. 1. vſque ad num. 21. eodem lib. 4. & in l. prima, titul. 11. num. 4. lib. 6.

Pater Michaël Salon Valentinus, qui etiam ex propoſito ſcribit de iuſtitia & iure tom. 2. articul. 6. quæ ſt. 4. per totam fol. 436.

D. Ferdinand. Mendoça latè etiam ſcribens, diſputationum, lib. 1. cap. 5. ex num. 50. cum ſequentibus.

Fortunius Garſia, Molina, Mieres, Sarmientus, Simon de Prætis, Marcus Antonius Peregrinus, Angelus Matheacius, Andreas Fachineus, & Ioannes Marcus Aquilinus in locis à me relatis, lib. 2. harum quotidianarum controuerſiarum iuris, cap. 28.

Craueta de antiquitate temporum, 1. parte, in principio, ex num. 49. cum ſequentib. & in conſ. 135. ex nu. 7. cum ſequentibus. '

Antonius Gomezius in l. 1. Tauri, q. vltima, poſt num. 11.

Auiles cap. 18. Prætorum, gloſ ſa finali, numero 3.

Arias Pinellus in rubrica, Cod. de reſcindenda, vend. 1. part. cap. 2.

Rolandus in conſil. 91. ex num. 29. cum ſequentib. lib. 2.

Gracian. regul. 403. per totam.

Mieres etiam vltra locum remiſ ſiuè relatum ſupra, de maioratu, 4. par. quæ ſt. 1. ex num. 14. vſque ad num. 24.

Ioannes Gutierr. in l. nemo poteſt, ff. de legatis primò, ex num. 69. cum ſequentibus.

Capicius deciſ. 166. ex num. 6.

Lancel. Conrad. in templo omnium iudicum lib. 1. c. 1. de Imperatore, §. 4.

Franciſcus Burſatus in conſilio 78. numero 15. lib. 1.

Marcus Antonius Eugenius in conſ. 1. ex num. 61. lib. 1.

Antonius Theſaurus deciſione Pedemontana 87. & 91.

Menochius lib. 1. præ ſumptione 48. & in conſilio 20. & in conſilio 75. & in conſilio 103. lib. 1. & in conſilio 108. ex num. 56. & in conſilio 156. num. 47. lib. 2.

Lara in l. ſi quis à liberis, §. idem reſcripſit, ex num. 157.

Petrus Surdus in conſilio 203. nu. 21. & 22. & 26. lib. 2.

Ioannes Vincentius Hondedeus in conſil. 86. nu. 4. & 5. & 6. lib. 1.

Mari. Anguiſ. in conſ. 214. num. 6. & in conſ. 5. num. 14. & in conſ. 90. num. 15. lib. 1.

Alexander Raudenſis in reſponſo 27. nu. 29. & ſequentibus, volum. 1. & in reſponſo 30. num. 209. & 213. volum. 2.

Humada in l. 2. titul. 1. partita 22. gloſ ſa 23. per totam.

Villaguta in tractatu de extenſione legum, quæ ſt. de extenſione legis pœnalis quoad valorem actus, num. 32. per totum, fol 92. & num. 163. & 164. & 165. fol. 113. vbi latè in propoſito.

Pater Thom. Sanch. de ſponſalib. lib. 2. diſp. 15. nu. 3. per totum.

Martinus Monter à Cueua cauſarum regni Aragon. deciſ. 8. num. 24. fol. 126.

Hieronymus de Cæuallos practic. commun. contra commun. quæ ſt. 576. 577. & 578.

Hipolytus Riminaldus, qui eruditè admodùm, vt adſolet, & latè ſe habuit in altercatione prædicta, in conſil. 199. ex num. 146. vſque ad numerum 188. lib. 2. & conſil. 45. ex numer. 41. vſque ad numerum 91. lib. 1. & verè ipſiuſmet Authoris occaſione, velut neceſ ſitate quadam coactus ſum diſputationem hanc prætermittere, & nonnulla à me aliquando non modica, longa potiùs consideratione adnotata, intacta relinquere, eo quòd præfatus Author pleniſ ſima manu in propoſito ſcripſerit, & dicto numero 41. refert ſententiam Angeli, & ſequacium exiſtimantium, poſ ſe Principem alteri auferre dominium rei ſuæ de plenitudine poteſtatis, etiam nulla ſubſiſtente cauſ æ & Angeli fundamenta adducit vſque ad numerum 45. quo loco dicit in oppoſitum plures alios Authores verſari, ac pro illis concludentes rationes conſiderat vſque ad numerum 60. ex quo numero vſque ad numerum 91. omnibus fundamentis & rationibus ſatisfacit, quæ pro ſententia Angeli expendi poſ ſunt, textui etiam in l. item ſi verberatum, §. primo, ff. de rei vendicatione, & in l. 2. & l. benè à Zenone, C. de quadriennij præ ſcriptione, & in l. ſi pendentes, §. ſi quid cloacarij, ff. de vſufructu, in l. ſi priuatis, ff. qui, & à quibus manumiſ ſi, in l. quoties, in fin. ff. de pollicitationibus, & in l. ſi venditor, §. ſi constat, ff. communia prædiorum, intellectum, atque interpretationes veras aſ ſignat, ſic vt in eo articulo, nullibi ita latè, & vtiliter actum inueniri poſ ſit, ac etiam de poteſtate Principis dicta nonnulla, quæ vtilia ſunt, & ſcitu quidem digna: de qua Vide etiam Sylueſt. Aldobrandinum in conſ. 1. ferè per totum, lib. 1. quod ideò à me commendatur hoc loco, quòd Author ille de poteſtate ſummi Pontificis, & Principis alterius ſecularis, latiùs & vtiliùs tractauerit, quàm adhuc videri poſ ſit per alium: & iunge Tiberium Decianum in conſ. 25. per totum, vol. 1.

Hoc ita ſuppoſito pro intellectu & explicatione d. l. 53. titul. 5. partit. 5. Secundo loco conſtituo, quòd regia lex illa in verſiculo, Otro ſi dezimos, non loquitur in caſu ſuperiori, quando ſcilicet Princeps cum cauſa vellet vendere, aut donare rem communem cum alio, in totum abſque conſenſu aut voluntate domini in ea communionem habentis; namque ſi iuſta cauſa ſubſiſteret, non modò communem, ſed etiam omninò alienam rem alteri vendere, aut donare mero iure poſ ſet, dummodò pretium iuſtum ſolueret, aut bonum cambium daret, vt ſuperiùs dixi. Idque manifeſta ratione probatur, quæ ex verbis eiuſdem legis colligitur, dum ibi dicitur: Otro ſi dezimos, que ſi el Rey huuieſ ſe alguna coſa comunalmente con otros, que la puede vender toda, o dar por razon de aquella parte que a en ella, e paſ ſa el ſeñorio de aquella coſa, al que la vende, o al que la da, mas con todo eſ ſo deue dar la eſtimacion a cada vno de los otros, ſegund la parte que auian en a quella coſa. Ecce vbi ratione partis, conceditur Principi, vt totum vendere, aut alio modo elargiri poſ ſit, non verò verſatur lex illa in terminis prædictis, quando ſcilicet iuſta cauſa interuenit; nec etiam id præ ſumi deberet, quamuis verba non eſ ſent ita clara, cùm id iam eſ ſet expreſsè deciſum in dicta l. 2. titulo primo, partita 2. & in l. 3. titulo 18. partita 3. vt ſuprà vidimus, & earum legum verba retulimus. Prætereà, nec in principio loquitur eadem lex in hoc caſu, quando Princeps ex iuſta cauſa contendit alteri dominium rei ſuæ auferre, ſed quando ignorans rem alienam, Princeps donat, vel alienat; quo caſu confirmat deciſionem l. bene à Zenone, C. de quadriennij præ ſcriptione, de qua latè egimus lib. 2. cap. 5. per totum. Denique, vt ſtatim aduertam, quia in terminis in quibus lex ipſa loquitur, neceſ ſarium etiam non erat, quòd aliqua iuſta aut neceſ ſaria cauſa interueniret; & ſic ad caſum prædictum nullo modo trahi poteſt, ſed ſimpliciter vt iacet, intelligi debet, vt mox ſubiiciam.

Quocirca & tertio loco conſtituo, in dicta l. 53. partitæ, dicto verſiculo, Otro ſi dezimos, ius commune confirmari; quo attento certum erat, poſſe fiſcum au Principem, cùm partis dominus eſ ſet; ſoliditatem iuxta proprium priuilegium vendere, per text. in l. 2. C. de communium rerum alienatione; imò etſi minimæ portionis tantum ius ad eum pertineret, vniuerſam vendere poſſet, per text. in l. prima, C. de venditione rerum fiſcalium cum priuatis communium, lib. 10. Bartolus tamen, & Ioannes de Platea ibi. intelligunt propter vtilitatem fiſci id permiſ ſum eſ ſe. Vnde limitant & intelligunt dictas leges, vt procedant, quando fiſcus, vel Princeps ex venditione totius rei perciperet vtilitatem, vt puta quia maiori pretio venderet ſolidam rem, quàm pro parte: ſi verò ceſ ſaret vtilitas, tunc non poſ ſet vendere niſi ſuam partem; & idem tenet Baldus in eadem l. prima, num. 7. vbi inſiſtens in quæ ſtione Gloſ ſ æ ordinariæ ibidem, refert opinionem Martini dicentis, quòd lex illa non habet locum in qualibet re communi fiſco & priuato, ſed in ea tantùm, quæ commodè diuidi non poteſt: & tandem inquit, quòd aut conſtat, tantum poſ ſe percipi de parte reſpectu partis, quantum de toto reſpectu totius; & tunc ſit vera opinio Martini, nam ad quid daretur fiſco priuilegium cum alterius iniuria, & ſine fiſci commodo: aut non poteſt commodè vendi niſi tota, & tunc ex priuilegio ſui fiſcus vendicat totam, vt in dictis iuribus, Gloſ ſa etiam in dicta l. 2. C. de communium rerum alienatione, idem probauit, dicens, fiſci proprium priuilegium eſ ſe, vt occaſione modicæ partis totum vendere poſ ſit, vel quia meliùs vendit ſuam partem, vel quia indiuidua eſt, & ſequitur Salicetus ibidem, & in eandem ſententiam apertè inclinat Peregrinus de iure fiſci, Libro 6. titulo 4. num. 23. in verſiculo, item amplia. Verumenimverò Accurſius, & Odofredus in dicta l. prima, C. de vendit. rer, fiſcal. cum priuat. commun. lib. 10. contrarium affirmant, & indiſtinctè legem ipſam accipiunt, co excitati quòd indiſtinctè loquitur, & ſic debeat indiſtinctè intelligi, nec adhiberi poſ ſit præfata diſtinctio, quæ ibi non exprimitur: & ſic diſtinctionem prædictam adhibere non videtur, ſed ſimpliciter, & indiſtinctè legem illam accipit Baldus in dicta l. 2. C. de communium rerum alienatione, numero. 2. quo loco plures caſus diſtinguit, vt oſtendat quod modis, ſeu titulis fiſcus vendat rem; & tamen quando vendit ratione communionis, pretio diligenter exquiſito, & ſine aliqua colluſione, inquit iure id fieri, æquum tamen eſ ſe, quòd faciat requiſito conſorte: indiſtinctè etiam accipere videtur Salazar de vſu & conſuetudine, cap. 11. num. 4. dicens ſpeciale eſ ſe in fiſco, quòd vendere poſ ſit totam rem, in totúmque communem obligare, per iura prædicta, nec dictam diſtinctionem adhibens, & hanc ſententiam in terminis dicta l. 53. titulo 5. partita 5. magis probauit Gregor. Lopez ibidem, verbo, Vender, dicens, quòd eſ ſet magna reſtrictio ad eam legem, vt tantum procederet, ſi Princeps vtiliter venderet: Ideò magis ſibi placere, quòd procedat indiſtinctè ſine dicta limitatione. Et Gregorium ſequutus eſt Carolus de Tapia in rubrica, ff. de conſtitution. Princip. c. 1. numer. 72. fol. 24. Ego autem non ſolùm de iure Regio Partitarum eam opinionem probarem propter verba dictæ legis 53. partitæ, quæ omninò id probant, nec cauillari poſ ſunt, aut aliquo modo reſtringi, cùm ita abſoluta & generalia ſint, & ratione partis, priuilegium prædictum ſpeciale Principi concedant; ſed etiam & de iure communi, Accurſij, & Odofredi ſententiæ Libentiùs accederem. Verè namque in dictis iuribus nullum verbum inuenio, quo fiſci priuilegium ita limitari, aut reſtringi poſ ſit; imò in dicta l. 2. ita indiſtinctè cautum video, & in dicta l. prima. C. de vendit. rer. fiſcal. cum priua. commu. lib. 10. quoties ad fiſcum vel minima portio rei pertinet, vniuerſam diſtrahi poſ ſe dicitur. Quo caſu magis ad proprium priuilegium fiſci, vel ad ius illud, qualecunque ſit, quàm ad vtilitatem reſpectus habitus videtur, cùm ex minima parte aut portione, in Principe, aut fiſco non poſ ſit ex venditione ea vtilitas conſiderari, quâ dictatum legum deciſio procedere, aut ceſ ſare debeat. Idcircò dumtaxat ſtatuitur, quod pretium partis in fiſcum redigatur, reliquum dominis partium reddatur; nec diſtinguitur, an res commodè diuidi, vel cum vtilitate vendi, aut non vendi poſ ſit; vt etiam non diſtinguitur in d. l. Partitæ, ſed ita indiſtinctè cauetur, fortaſſis hoc ideò, vt Accurſij ſententia probaretur: quod ex adnotatione ſequenti euidenter etiam conſtabit.

Quartò deinde & principaliter conſtituo, ſingularem eſ ſe deciſionem dictæ l. 53. titulo 5. partita 5. quatenus leges prædictas iuris communis, quæ dumtaxat loquebantur in venditione, ad donationem etiam extendit; id quod de iure communi non ita reperitur expreſ ſum, vt rectè aduertit Gregorius Lopez ibidem, verbo, Toda, o dar. Princeps ergo ex deciſione regiæ legis illius, ratione partis, totam rem donare poteſt alteri, etiam inuito domino partis, debet tamen reddere æ ſtimationem illius habenti communionem in re, vel dare bonum cambium, vt inquit Gregorius ipſe, qui miratur ſic ſtatutum in ea lege, & dum intendit aſ ſignare rationem, firmiter non reſoluit, an ea lex procedere debeat dumtaxat cum cauſa, an verò etiam nulla cauſa ſubſiſtente: Inprimis enim dicit, quòd lex illa procedit dato bono cambio, & legitima cauſa interueniente; poſtmodùm inquit, quòd ſecundùm hæc non erit aliqua ſpecialitas ratione communionis: & tamen lex illa denotat aliquid in hoc eſ ſe ſpeciale fauore Regis; vnde infert, quòd fortè non ita ſufficiens cauſa ſufficeret, tamen pretium ſemper deberet ſolui. Ego verò firmiter quidem in hoc inſiſterem, & veriſ ſimum putarem à mente & intentione dictæ legis Regiæ Partitæ valdè alienum eſ ſe, legitimam aliquam cauſam quærere: imò indiſtinctè eadem in lege ſtatutum, ob ſpecialem fauorem Regis id permiſ ſum, nec aliam cauſam requiri, ſed dumtaxat exprimi: Que la pueda vender toda, o dar por razon de aquella parte, que a en ella. Non ergo exprimitur, nec aliquo modo requiritur, quòd legitima ſubſiſtat cauſa, vel non, ſed lex ipſa ratione partis hoc concedit, & dum æquiparat caſum venditionis & donationis, apertè inſinuat, idem in donatione dicendum, quod in venditione diximus, in qua nullam cauſam requiri longè verius oſtendimus, & ſic planus erit eius legis ſenſus, ſi ſic accipiatur, nec ſubſiſtentia iuſtæ cauſ æ requiratur, quæ ibi non exprimitur, cùm tamen in aliis caſibus expreſsè fuerit requiſita, vt in l. 2. titulo primo, partita 2. & in l. 31. titulo 18. partita 3. & in terminis noſtris, ſic expreſ ſim agnoſcit Carolus de Tapia in rubrica, ff. de conſtitut. Princip. cap. 1. numer. 73. folio 24. Primò enim tentauit dicere, dictum l. 53. partitæ, forſan in donatione remuneratoria locum habere, in qua nulla cauſa, nulláve vtilitas neceſ ſaria eſt; ſtatim tamen eiuſdem legis generalitatem conſiderans, ſubdit ſic: Sed quia verbum ſimpliciter ibi prolatum eſt, ita nos intelligere debemus.

Quintò conſtituo, vera non eſ ſe, vt etiam libro primo de vſufructu, capite 74. numero 12. dixi, ea, quæ poſt Felinum, & alios tradit Hippolytus ſingulari 441. Licèt de iure, num. 2. Baldus etiam in dicta l. 2. C. de communium rerum alienat. num. 2. & cum aliis Perigrinus de iure fiſci, lib. 6. titulo 4. num. 23. in principio, æquum eſ ſe, quòd Princeps venditurus talem rem communem, priùs requirat ipſum conſortem, & eum aliis præferat, ſi vult tantum dare, quantum alius: mihi autem diſplicent ex eo principaliter, vt alia omittam, quoniam æquitas prædicta ex capite Doctorum deſcendit, nec iure aliquo probari poteſt, priuilegium potiùs Principis reſtringitur, qui, vt vides, denunciandi neceſ ſitate non adſtringitur in dictis iuribus, ſed ratione partis, Liberè ſoliditatem, & cui voluerit, vendere poteſt, ita vt ſi id omittat facere, nulla iniquitas in eo conſiderari valeat, nec etiam æquitas abeſ ſe videbitur: Si autem fecerit, efficiet ex liberalitate id, ad quod de iure, ſiue de neceſ ſitate minimè tenebatur; aliis verò priuatis contrà ſtatuitur, vt etiam dixi lib. 1. de vſufructu, dicto cap. 74. num. 13. & probat textus in l. prima. C. de communium rerum alienatione. Et ſi res communis vendatur, pro æquali pretio præ ſertur ſocius, ſi eam vult, ex ſingulari deciſione l. 55. titulo 5. partitæ 5. in illis verbis: Pero ſi alguno de los que han parte en la coſa, quiſieren dar tanto por ella, como el eſtraño, eſ ſe la deue auer antes que el eſtraño. Quod de ſtricto iure communi non erat ita expreſ ſum; imò liberè poterat venditor vendere in extraneum, vel conſortem, ſed de æquitate debebat præferri conſors, ſi vellet, tantum dare, quantum alius: quod rectè aduertit Gregorius Lopez ibidem, verbo, Deue auer: & ſic illius legis deciſio locum non habet contra Principem, qui, vt dixi, Liberè poterit totam rem vendere, & dumtaxat tenetur dominis partium æ ſtimationem ſoluere, vt in dicta l. partitæ 53. probatur, non verò tenetur eos aliis præferre, quidquid de iure communi ſocium præferendum eſ ſe, ſi tantum quantum alius offerat, poſt Tiraquellum, in fiſco rem cum alio communem alienante, probauerit Peregrinus de iure fiſci, lib. 6. titul. 4. num. 23. in principio. Quorum ſententia nullo verè iure probatur, imò dictarum legum verbis, & menti repugnat.

Sextò prætereà conſtituo, ſilentio prætermitti non poſ ſe nonnulla, quæ in propoſito ſcripta reliquit Baldus; is enim in conſilio. 336. Præmitto, lib. 5. dictorum iurium deciſiones, quæ in venditione peculiariter loquuntur, ad alios contractus tranſlatiuos dominij, vel vſus extendit, dicens, quòd ſi fiſcus habeat rem cum priuato communem, poſ ſit eam in feudum, aut in emphyteuſim dare, & locare, quæ eſt notabilis ampliatio ad dicta iura, ſed diſplicuit Peregrino de iure & priuilegio fiſici, libro 6. tit. 4. num. 23. in verſiculo, amplia item, fol. 512. ea ratione, quòd ſic priuatus haberet inuitus emphyteutam, & vaſ ſallum perpetuum; ideòque priuilegium fiſci in venditionibus non videtur ſic protrahendum, quoniam re vendita priuatus conſequitur ſtatim ſuæ partis æ ſtimationem & pretium, de qua pro Libito ſuo diſponere valet, nec ampliùs dicit præfatus Author: quapropter neceſ ſarium erit inquirere, quanam ratione moneatur principaliter Baldus in dicto conſiliio; & quidem ſi originaliter legatur, vnica dumtaxat ratione mouetur, videlicet, quòd venditionis appellatione, venit omnis contractus, & omnis alienatio, ex qua dominium transfertur, vel perpetua vtilitas, per text. in l. ſtatu liberi à cæteris, §. Quintus Mutius, ff. de ſtatuliberis, & cui permittitur, inquit Baldus ipſe, quod eſt maius, permittitur & quod minus; vnde locare, infeudare, & in emphyteuſim concedere permittendum eſt. Ego verò in hoc dubio Libentiùs probarem Peregrini ſententiam, nec Baldi relatam traditionem admitterem, tum ob rationem Peregrini, quæ fortiter quidem adſtringit, & quia durum eſ ſet, quòd Princeps aut fiſcus eum contractum celebrare poſ ſet in re communi, ex quo ſocius rem habens communem cum eo, integrum partis ſuæ pretium non acciperet, quod eſ ſet quidem iniquum & contra intentionem dictorum iurium, & verba dictæ l. 53. titulo 5. partita 5. ibi: Mas con todo eſ ſo deue dar la eſtimacion a cada vno de los otros ſegunà la parte, que auian en aquella coſa. Quæ verba, vt vides. non verificarentur in contractu emphyteuſis, qui ex ſententia multorum celebrari poteſt, etiamſi nihil à principio detur, vt refert Cæuallos practicar. commun. contra communes, quæſtione 571. vel ſaltem ſufficit ex ſententia aliorum, quòd aliquid detur à principio, vt ibidem Cæuallos ipſe retulit, & probat lex 3. titulo 14. partita 3. & ſic cùm feudi, & emphyteuſis conceſ ſioni verba illius legis, & dictorum iurium non conueniant, nec etiam conuenire debet eorum diſpoſitio, vt eſt vulgatum, & probatur in l. 4. §. totiens, ff. de damno infecto: & ibi notarunt Doctores, l. ita autem, in principio, ff. de adminiſtratione tutorum, & in l. bos accuſare, §. omnibus, ff. de accuſationibus: tum etiam, quia etſi commune ſit, & frequenter vſitatum Doctorum axioma, appellatione emptionis & venditionis comprehendi cæteros alios contractus, ex quibus dominium transfertur, vel perpetua vtilitas, & ad id citari ſoleat textus in dicto §. Quintus Mutius, vt notarunt permulti, quos in vnum congeſ ſit Arias Pinellus 2. parte l. 2. C. de reſcindenda venditione, capite primo, numero 10. Petrus Auguſtinus Morla Emporij, prima parte, titulo 9. ff. de contrahenda emptione, numero 8. qui Sarmientum, Cuiacium, Connanum, Petrum Gregorium, & alios recenſet: tamen in contrarium alij plures extant Authores, quos retulit ipſe Pinellus vbi ſupra, numero 11. & 12. & Morla numero 28. & 29. qui latè explicaut text. in dicto §. Quintus Mutius, verſiculo, quoniam. Deinde, vtcunque ſe res habeat, præfatum Aſ ſumptum ex vi verbi falſum eſ ſe, rectè aduertunt ſuperiores Authores, & meritò probant ex vi rationis tantum ſuſtineri poſ ſe, vt ſi ratio legis loquentis de emptione & venditione talis eſt, quæ verſetur etiam in aliis contractibus æqualiter, tunc ad eos extendatur, aliàs ſecus, vt cum Pinello, Sarmiento, Rebuffo, Deciano, & Petro Gregorio aduertit Morla vbi ſupra, n. 29. in fine, & n. 30. Cùm ergo in feudo, & in emphyteuſi diuerſa militet ratio, quàm in venditione; conſequens eſt, dictorum iurium deciſionem, quæ in venditione loquuntur, ad feudi, vel emphyteuſis conceſ ſionem extendi non poſ ſe, nec etiam ad locationem, quamuis contra Baldus ipſe voluerit, qui nullo quidem pacto ſuſtineri poterit, ſi fiſcus, aut Princeps rem cum alio communem, totam locare vellet ad longum tempus, ob eandem rationem, ne ſcilicet ſocius habeat inuitus conductorem perpetuum, quod eſ ſet nimis grane: item quòd ſtatim non conſequatur ſuæ partis pretium, de quo poſ ſit; vt velit, diſponere, iuxta verba dictorum iurium, & dict. l. 53. partitæ, ibi: Mas con todo eſ ſo deue dar la eſtimacion. Valdè namque differunt, ſuæ partis inſtum pretium quod ſtatim conſequi, aut inuitum & reluctantem conductorem, aut emphyteutam pati eum, qui potiùs diſtrahere, quàm locare, aut in emphyteuſim concedere vellet. Quòd ſi ad vnum annum, vel duos, aut modicum tempus locatio fieret à fiſco, tunc equidem permitteretur faciliùs, aut obſeruari deberent ea, quæ in locatione rei communis, cùm vnus ex ſociis vult locare, alius non, vel cùm vnus intendit locate vni, alius alteri, obſeruarunt Antonius Gomezius tomo 2. variar. cap. 3. num. 14. Menoebius de arbitrariis, libro 2. centuria 5. caſu 442.

Septimo conſtituo, deciſionem dictæ legis 2. C. de communium rerum alienatione, & dicta l. primæ. C. de venditione rer. fiſcal. cum priuato commun, lib. 10. ad pignoris obligationem extendi, vt ſcilicet poſ ſit fiſcus pignerare, ſiue obligare rem communem, ſicut poteſt illam vendere: ita Gloſ ſa ad limitationem illius textus in leg. prima C. ſi communis res pignori data ſit, dicens quòd ſi fiſcus alienat in totum ratione partis, ergo multò magis obligare poteſt; quam ſententiam nullus ex ordinariis Scriptoribus declarat ibi: tamen Gregorius Lopez in dicta l. 53. titulo quinto, partita 5. verbo, Vender, in verſiculo, an autem, ſimpliciter tranſit cum Gloſ ſa, Salazar etiam de vſu, & conſuet. cap. 11. numero 4. vt retuli ſupra, numero 13. columna 2. in principio. Mihi autem traditio Gloſ ſ æ dura admodùm videtur, nec verè in dictis iuribus probatur; aliud enim eſt concedi priuilegium fiſco, vt vendere poſ ſit totam rem, dummodò ſtatim pretij partem communionem in re habenti ſoluat; aliud verò, in præiudicium ſocij, obligationis, aut pignoris facultatem concedi, nec aliter ipſi conſuli, ſicut quando res venditur, conſulitur, quod eſ ſet quidem iniquum; nec cum iniuria tertij ad eum caſum extendi poteſt earum legum diſpoſitio, maximè cùm in dicta l. 53. partitæ, poſtquam dicitur, Que la pueda vender toda o dar, ſtatim ſubditur, Mas con todo eſ ſo deue dar la eſtimacion a cada vno de los otros, ſegund la parte, que auian en aquella coſa. Et ſic non aliter obligandi, aut pignerandi rem communem cum effectu facultas concedenda eſt fiſco, quàm ſi ſocio ſatisfaciat, vel ſtatim partis æ ſtimationem ſoluat, idque ex mente communi Doctorum: diuerſum ius erit, cùm res obligata ſit fiſco, & alteri; tunc enim poteſt per fiſcum vendi, dummodò ius creditorum non lædatur, & inprimis creditoribus præcedentibus ſatisfiat, vt in l. res quæ, §. 1. ff. de iure fiſci, quæ eſt notabilis ad hanc materiam, ſecundùm Bartolum in dict. I. prima. C. de vendit. rer. fiſcal. cum priuato commu. lib. 10. numero 3. & notandum dixit Gregorius Lopez in l. 33. titulo 13. partit. 5. verbo, Obligado por palabras, in fine, vbi ſic dicit: Et nota, quòd in caſu, in quo alius creditor in hypotheca est priuilegioſior fiſco, poteſt fiſcus vendere hypothecam, & ſatisfacere primis, & reſiduum ſibi retinere. Et ſubdit de hoc videndum eſ ſe Ioannem de Platea in l. vnic. C. pœnis fiſcal. creditor. præfer. lib. 10.

Octauò & vltimò conſtituo, vtile quidem, & ſingulare dubium eſ ſe, an dictorum iurium ſpecialitas, aut priuilegium extendi debeat ad caſum, quo fiſcus tantum habeat ius hypothecæ, non verò dominium rei pro parte pro indiuiſo: in quo dubio Peregrinus de iure & priuilegio fiſci, libro 6. dicto titul. 4. num. 23. in verſiculo, & ſecundùm regulam, folio 512. inquit, quòd de facto per illa iura fuit obſeruatum in Camera Patau. quòd pro debito Excellen. D. Ioannis à Ferro fuerunt vendita bona ſua communia cum D. Petro fratre ſuo; & licèt D. Petrus pro ſua portione validè ſe oppoſuiſ ſet; attamen retulit iudicium contrarium Pad. quod ad eius appellationem fuit confirmatum in excellent, conſil. de 40. ſubdit ſtatim, quòd eſt maxima ampliatio ad dicta iuta, quæ loquuntur in fiſco habente dominium rei pro parte, & pro indiuiſo, ideóque priuilegium videri de iure non extendendum ad caſum, quando fiſcus habet tantum ius hypothecæ pro parte; nam cùm fiſcus habet ius vſusfructus, & priuatus ius proprietatis, non poteſt, nec ſolet fiſcus rem vendere, niſi pro iure ſuo, ex ſententia Baldi in dicta l. 2. C. de commun. rerum alienatione, numero 6. Tandem inquit, quòd hæc ſecunda opinio indubitanter vera eſ ſet, ſi fiſco conſuli poſ ſet in aliis bonis ſui debitoris; aliàs quòd prior obſeruata opinio in Camera Patauin. ex fiſci priuilegio non eſt ſine fundamento, quia illorum iurium ratio punctualiter ſeruit Ego autem, vt mea fert opinio, longè verius crediderim, eorum iurium rationem non ita punctualiter ſeruire vt præfatus Author affirmat; nam licèt expreſ ſim probetur ibi, quòd fiſcus ratione partis attrahit ad ſe partem focij oblata æ ſtimatione, vt rei ſoliditatem iuxta proprium priuilegium vendere poſ ſit: tamen in dicta l. 2. C. de communium rerum alienatione, partis dominium requiritur, vt conſtat ibi: Cum partis dominus eſ ſet. Et in dicta l. prima. C. de vendit. rer. fiſcal. cum priuato commun. lib. 10. vel minima portio rei exigitur, vt conſtat ibi: Quoties ad fiſcum vel minima portio rei pertinet, Et in dicta l. 53. partitæ, in hunc modum ſcribitur: Que la pueda vender toda, ò dar por razon de aquella parte, que ha en ella. Ecce clara & expreſ ſa iura, in quibus partis dominium, aut minima ſaltem rei portio requiritur, & ratione partis, totius rei alienandæ facultas conceditur. Et ſic non ita facilè extendi poſ ſunt ad caſum, quo fiſcus ius hypothecæ dumtaxat obtinear: tunc namque, minimè verificaretur dictorum iurium requiſitum. Quocirca, vt Peregrinus ipſe aduertit, non aliàs extendi poſ ſet dictum priuilegium, niſi cùm aliàs fiſco conſuli non poſ ſet. Quòd ſi in aliis bonis poſ ſet eſ ſe conſultum, minimè quidem iuuari poſ ſet, nec deberet ſpecialitate, aut priuilegio dictarum legum vti, vtpote cum loquantur in fiſco, qui cùm partis dominus eſ ſet, ſoliditatem rei alienare contendit, non verò in eo, qui cùm ius hypothecæ tantum habeat, alienare velit.

Quatenus verò inquit Peregrinus, quòd cùm fiſcus habet in re ius vſusfructûs tantùm, & priuatus ius proprietatis, non poteſt, nec ſolet fiſcus rem vendere niſi pro iure ſuo, ſequutus doctrinam Bald. in d. l. 2. C. de communium rerum alienatione, num. 6. rectè ſe habet; erit tamen neceſ ſe, & vltra eum animaduertere. quòd fundamenta, quæ Baldus ibi adducit, non modò non concludunt, ſed nec vera ſunt abſolutè. Nam in primis, vt Libro primo de vſufructu probaui, verum non eſt, quòd vſusfructus finiatur ipſius alienatione, quippe cùm ille iure potiùs ipſo vendi, & diſtrahi poſ ſit; intelligendo, vt latiùs explicaui ibidem: deinde, nec etiam abſolutè dici poteſt, quòd vſusfructus pars dominij non ſit, nec portionis inſtar obtineat, cùm in contrarium expendi poſ ſint iura quamplurima, quæ etiam Libro primo de vſufructu, latiùs adduxi: nec etiam indiſtinctè probari, quòd forma tantum ſit corruptibilis, & de facili reuertibilis ad proprietatem, tanquam ad materiam: quoniam etſi verum ſit, de facili vſumfructum corrumpi, & ad proprietatem reuerti; non ideò forma dumtaxat quædam eſt, ſed ſub venditione bonorum aliquando venit, & dominij, aut portionis inſtar obtinet in multis: quapropter licèt ſententia Baldi in ſe veriſ ſima ſit in effectu, aliâ tamen viâ confirmari debebit, quæ petenda eſt ex his, quæ eodem libro de vſufructu, reſolui in illa quæ ſtione, an vſusfructus, ſeruitutis pars ſit, vel dominij; in qua, vt vides, cum ſententia communi probaui, vſumfructum regulariter ſeruitutis potiùs, quam dominij partem eſ ſe; aliquando tamen, aut in aliquibus caſibus in iure expreſ ſis, dominij partem iudicari, quia in illis idem effectus reſultat. cùm ergo caſus præ ſens à iure expreſ ſus non fuerit, hoc eſt expreſsè cautum non ſit, vſumfructum in noſtris terminis portionis inſtar obtinere, aut dominij partem eſ ſe, & in dicta l. 2. C. de commun. rer. alienat. & in dict. l. prima. C. de vendit. rer. fiſcal. cum priu. commu. lib. 10. partis dominium aut portio rei requiratur; conſequens eſt, neceſ ſariò dicendum, eorum iurium deciſionem, quæ à regulis iuris communis exorbitans eſt & ſpecialis in fiſco, trahi non debere ad vſumfructum, qui in co caſu pars dominij non eſt, nec inſtar portionis obtinet, ſed pars dicitur ſeruitutis; idcircò in illo procedere non debebunt dicta iura, ſicut in aliis ſeruitutibus non procedunt, vt cum iudicio obſeruauit Baldus vbi ſupra, numero 7. Et de his hactenus, quæ vt videbis lector, noua quidem ſunt, & notanda, quia nullibi erant anteà ſic explicata.

CAPVT VII.

Ad Explicationem leg. 14. in verſiculo finali, titulo 4. partita 6. vbi de intellectu illius legis dilucidè, atque ex propoſito agitur; ipſius difficultas perpenditur, aliorum interpretationes dubiæ relinquuntur, & quæ ſtio illa, vtrùm valeat præceptum de contrahendo cum conſanguinea intra quartum, vel intra ſecundum gradum coniuncta, ſiue ſimpliciter, ſiue ſub conditione, ſi Papa diſpenſauerit, adiiciatur; ſic abſolutè, & diſtinctè explicatur, vt in futurum certa & vera præfati dubij reſolutio maneat. Deinde vulgatum illud Doctorum Aſſumptum, quòd impoſ ſibile reputetur id, quod à Principis voluntate dependet, falſum eſ ſe, nec etiam diſtinctione communi Doctorum componendum, meliùs quàm anteà fuiſ ſet, demonſtratur hoc loco, & omnia quæcunque in propoſito iura ſunt, ſingulariter, & verè enucleantur. Ac demùm inquiritur, cùm in teſtamento, aliáve diſpoſitione præceptum, aut conditio apponitur, quæ ex facto aut voluntate Principis pendet, ſiue quæ non aliàs adimpleri valet, quam ſi Princeps voluerit, vtrum teneatur quis id à Principe poſtulare, ac vt obtineat, diligenter inſiſtere, & quidquid in eo ſit, facere; quorundam traditiones in propoſito confutantur, lex 2. §. tractari, verſ. finge autem, ff. ad Tertul. nouiter & verè explicatur, & in effectu per totum caput quamplurima traduntur, quæ notabilia quidem ſunt, nec alibi inuenies, etſi hucuſque Scribentium omnium traditiones prælegeris.

SVMMARIVM.

- 1 Impoſ ſibile vtrùm iudicetur id, quod à Principis voluntate dependet.
- 2 Et in hoc dubio tres fuiſ ſe præcipuas, & contrarias Doctorum ſententias.
- 3 Inprimis namque, quòd ea, quæ à Principis voluntate pendent, impoſ ſibilia reputari debeant, docuerunt quamplures Authores, qui hoc numero præcitantur.
- 4 Ij autem, nedum ea, quæ à Principis voluntate pendent, impoſ ſibilia reputarunt, ſed etiam ea, quæ à voluntate cuiuſque alterius magni Viri dependent.
- 5 Promiſ ſio de contrahendo inter impeditos, ſub conditione, ſi Romanus Pontifex diſpenſauerit, non obligat ex ſententia 27. Authorum, qui hoc numero remiſ ſiuè recenſentur, & vide infra, numero 29.
- 6 Impoſ ſibile reputari id, quod à Principis voluntate dependet, ex ſententia Authoris, nequaquam probari in l. apud Iulianum, §. conſtat, ff. de legatis primo, quamuis Doctores communiter eo textu adducti ſint principaliter.
- 7 Non etiam probari in l. inter ſtipulantem, §. ſacram, ff. de verbor. oblig. prout hoc numero adnotatur.
- 8 Denique idipſum nec etiam poſ ſe deduci ex textu in l. continuus, 137. §. cùm quis, ff. de verbor. obligat. quod hoc loco & nouè, & eleganter oſtenditur.
- 9 Principis à voluntate quod pendet, tunc demùm impoſ ſibile reputari, quando illud Princeps non ſolet concedere: id verò quod Princeps ſolet concedere, non eſ ſe dicendum impoſ ſibile ex ſententia multorum.
- 10 Sed eorum diſtinctio Authori non placet, nec probatur in dicto §. conſtat, vt hoc numero adnotatur.
- 11 Minùs etiam probatur in l. qui cum maior, poſt principium, ff. de operis libertorum, quod nouiter, & verè hoc loco annotauit Author.
- 12 Deinde nec text. in l. prima, §. permittitur, ff. de aqua quotidiana & æ ſtiua, aliquid probat, quo communis præfata diſtinctio fundamentum capiat.
- 13 Textus autem in l. intercidit, 58. ff. de condit. & demonſtrat. & in l. quidam relegatus, ff. de rebus dubiis, nihil etiam dicit, quo eadem diſtinctio confirmari valeat, vt latiùs hoc numero demonſtratur.
- 14 Principis à voluntate quod pendet, & per remedium extraordinarium diſpenſationis, aut gratiæ, vel priuilegij, aut conceſ ſionis fieri poteſt, impoſ ſibile non dici, etiamſi Princeps nullo modo concedere, aut frequenter denegare ſoleat, ſed verè difficile tunc dici.
- 15 Conditiones, quæ ex facto, aut voluntate Principis pendent, difficilibus magis, quàm impoſ ſibilibus aptari debent, quia difficultatem dumtaxat, non impoſ ſibilitatem continent.
- 16 Quod adeò certum eſt, & ratione concludenti probatum, vt maiori comprobatione non indigeat.
- 17 Conditio in teſtamento, vel in alia diſpoſitione adiecta, quæ ad factum Principis referatur, vel eiuſmodi ſit, quòd abſque voluntate, aut gratia, vel diſpenſatione Principis impleri non valeat, cum impoſ ſibilis dici non poſ ſit, in ea locum non habebunt iuris communis circa impoſ ſibiles conditiones in teſtamentis, aut in contractibus tradita principia, ſed de iure potiùs debebit ſubſiſtere.
- 18 Conditio pendens à voluntate Principis, quoties eſt præambula, & neceſ ſaria ad diſpoſitionis & actus valorem, non eſt reiicienda, etſi ſummè difficilis ſit ſed eius euentus expectatur.
- 19 Quod licèt vnanimiter probauerint Scribentes, in modo tamen loquendi, ſicut in alio decipiuntur, vt hoc numero & nouè, & verè annotauit Author.
- 20 Conditio pendens ex voluntate, vel ex facto Principis non vitiat diſpoſitionem, etiamſi difficultatem contineat.
- 21 Conditio cùm adiicitur, quæ ex facto, aut voluntate Principis pendet, non excuſatur quis, etiamſi conditio difficultatem contineat, aut Princeps non ſoleat facilè concedere, niſi à Principe poſtulauerit, & quantum in ſe ſit, efficiat, vt petitum obtineat.
- 22 Obligatus ad impetrandam licentiam ad faciendum Maioratum, vel ad extrahendam aliquam rem à Maioratu, tenetur oſtendere obnixè, ſe omnia feciſ ſe, quæ pertinent ad impetrationem facultatis Regiæ, & quòd tales licentias petiuit, & cætera neceſ ſaria fecit.
- 23 Nec diſtingui debet inter facile & difficile, aut inter conſuetudinem vel deſuetudinem concedendi, vel non concedendi, quicquid alij Authores, ſed malè quidem diſtinguant.
- 24 Et text. in l. 3. §. quid ergo, ff. de contrario iudicio tutelæ, optimè in id ponderatus.
- 25 Relictum fratribus minoribus cum onere, cuius implementum requirit Pontificis licentiam, purum eſ ſe, reiecta conditione tanquam impoſ ſibili, ex ſententia Bartoli, quæ Authori diſplicet, & num. ſeq.
- 26 Pauli Caſtrenſis conſultatio & ſententia refertur, & concludenti ratione confutatur.
- 27 L. 2. §. Tractari, verſiculo, finge autem, ff. ad Tert. nouiter, ſed verè quidem, atque eleganter explicatur.
- 28 Patris Thomæ Sanchez ſententia & reſolutio pro ſententia & reſolutione Authoris ponderatur contra Bartolum, & Caſtrenſem, & num. ſeq.
- 29 Promiſ ſio de contrahendo inter impeditos, ſub conditione, ſi Romanus Pontifex diſpenſauerit, obligat ex veriori ſententia.
- 30 Quæ etiam à peccato liberat contrahentes.
- 31 Conditio, aut præceptum de contrahendo cum conſanguinea, in inſtitutione Maioratus adiecta, vtrùm neceſ ſario à ſucceſ ſoribus adimplenda ſit, dubium quidem maximum, in quo diuerſimodè ſe habuerunt Scribentes. Nec adeò clarè, nec abſolutè deciſum reliquerunt, vt etiam hodie quæ ſtio præfata difficultatem non habeat.
- 32 Inprimis namque conditionem adiectam Maioratui, legato, vel aliæ vltimæ voluntati, ducendi conſanguineam exiſtentem in gradu prohibito, inhoneſtam eſ ſe, & inualidam, & eâ reiectà diſpoſitionem manere puram, non dubitarunt aſ ſerere quamplures Authores, qui hoc numero præcitantur.
- 33 Et pro hac ſententia videtur adeo expreſ ſa quædam lex Partitæ, vt dici poſ ſet non temerariè, ampliùs in hoc non inſiſtendum, ſed ita tenendum indiſtinctè, quidquid alij quamplures aliter declarauerint.
- 34 Quoniam vbi habemus claram legis deciſionem; non eſt ampliùs elaborandum, nec aliter dubitandum, ſed ita tenendum, provt lex dicit.
- 35 Deciſionem autem eſ ſe expreſ ſam & claram, vnicuique conſtabit, qui legis 14. in ſine, titulo 4. partit. 6. verba prælegerit, prout hoc numero referuntur.
- 36 Et eius verba fortiter adſtringere, vel fateri, vel ſaltem agnoſcere nonnullos Authores, prout hoc numero latiùs adnotatum, inuenies.
- 37 Vbi etiam duplex limitatio aut declaratio proponitur, quæ ad dictam l. 14. partitæ, magis communiter tradi ſolet ab eiſdem.
- 38 Et circa vtramque, nonnulla & nouiter & verè animaduertit Author, quæ nullus anteà ſic annotauerat, nec ſcripſerat, & num. ſeq.
- 39 Legis 14. in fine, titulo 4. partitæ 6. Conditores quid in conſideratione principaliter habuerint, vt eius deciſionem ſic compoſitam, aut ſcriptam relinquerent. Et ibidem, aliorum Authorum in propoſito, attento iure, communi præcipua ratio adducta.
- 40 L. 14. titulo 4. partita 6. & quæ circa eam numeris præcedentibus ſunt adnotata, velut deſtruere omnia, quæ in hac materia Authores nonnulli huius Regni ſcripta reliquerunt. Et ibidem circa obſeruantiam eiuſdem legis Partitæ ſententia & reſolutio Authoris tradita.
- 41 Gloſ ſ æ ſententiam, in l. vter ex fratribus, verbo, conſobrinam, ff. de condit. inſtitut. de qua ſupra numero 32. veram non eſ ſe, nec aliquo iure probari; quòd latiùs & nouiter hoc loco adnotatur, & ad fundamenta dictæ Gloſ ſ æ, nouiter etiam responſum præbetur.
- 42 Conditio aut præceptum ducendi conſanguineam, in inſtitutione Maioratus adiectum, vtrùm obſeruari debeat, nécne, ex ſententia Emanuëlis Coſtæ, diſtinctione explicandum eſ ſe, an ſcilicet præceptum factum fuerit ſimpliciter, vel adiecta conditione, ſi Romanus Pontifex diſpenſauerit.
- 43 Sed in vtroque caſu præceptum prædictum obſeruandum eſ ſe, nec intereſ ſe, an exprimatur præfata conditio, ſi Romanus Pontifex diſpenſauerit, ſiue non exprimatur; Ludouicus Molina rectiùs tuetur, & alij ſequuntur eum. Qui tamen loquuntur, quando conſanguinitatis impedimentum intra quartum, vel etiam intra tertium gradum ſubſiſtit. Cæterùm, quando in ſecundo conſanguinitatis gradu impedimentum verſatur, tunc apertè præ ſentiunt, prædictum præceptum non obligare, niſi exprimatur conditio, ſi Romanus Pontifex diſpenſauerit, quod numero ſequenti adnotatur, & infrà numero 49. contrarium nouiter, ſed verè quidem, & concludenter defenditur, nec inter quartum aut ſecundum gradum differentia profata admittitur.
- 44 Conditio aut præceptum ducendi conſanguineam, in inſtitutione Maioratus adiectum, vtrùm obſeruari debeat, quando conſanguinitas eſt in ſecundo gradu.
- 45 Vbi aliorum ſententiæ referuntur; qui præceptum prædictum obſeruandum aſ ſerunt.
- 46 Author verò licèt eandem ſententiam numeris ſequentibus ſit ſequutus, anteà tamen nonnulla conſtituit, quæ notabilia quidem ſunt, nec ab alio hactenus ſic explicata, nec forſan excogitata, & num. ſeq.
- 47 Ludouicus Molina quare in propoſito dubio variauerit, cæteri etiam Authores, quare contrarias aut diuerſas ſententias in eodem protulerint; ratio certa, & nouiter & verè conſiderata per Authorem.
- 48 Ludouici Molinæ reſolutionem in præfato dubio, ſeruandam omninò in praxi, & eiuſdem Authoris ambiguitatem, aut varietatem non debere aliis in futurum, variandi, aut diuerſas ſententias ſuſtinendi anſam, aut occaſionem præ ſtare.
- 49 Præceptum de contrahendo cum conſanguinea, cùm in Maioratus inſtitutione, aliáve vltima voluntate adiicitur, nec exprimitur conditio, ſi Romanus Pontifex diſpenſauerit, ſic obſeruandum inter conſanguineos intra ſecundum gradum coniunctos, ſicut inter coniunctos intra quartum gradum, nec intereſ ſe, dictam conditionem expreſ ſam non eſ ſe, vt hoc loco nouiter, & latiùs demonſtratur. Et Ludouici Molinæ rationes in conſanguinitate intra quartum gradum, vel etiam intra tertium gradum, non ſolùm æqualiter, ſed etiam fortiùs militare inter conſanguineos intra ſecundum gradum coniunctos, euidenter oſtenditur, & numeris ſeqq.
- 50 In teſtamentis, & vltimis voluntatibus ea interpretatio ſumi debet in dubio, per quam teſtatoris diſpoſitio ſuſtineatur, & actus magis valeat, quàm pereat.
- 51 Nec recipienda eſt interpretatio, per quam diſpoſitio reddatur inutilis, ſi per aliam poteſt ſuſtineri.
- 52 Quia non eſt credendum, teſtatorem voluiſ ſe iudicia ſua ſubuerti, nec etiam voluiſ ſe id de quo non potuit diſponere.
- 53 Et verba teſtamenti ſunt poſ ſibiliter, non impoſ ſibiliter intelligenda.
- 54 Teſtator præ ſumitur ſenſiſ ſe id, quod verbis non continetur expreſ ſium, ne alioquin eius diſpoſitio reddatur inutilis.
- 55 Patris Thomæ Sanchez, verba quædam dubia, eleganter & nouè explicata, & pro ſententia Authoris ponderata.
- 56 Patrem Molinam in eadem, quam Author defendit ſententia permanſiſ ſe.

PRo huius Capitis dilucida, & notanda interpretatione, atque vt diſtinctè, & facilè percipi valeant nonnulla, quæ confusè, atque intricatè traduntur ab aliis, præmittere in primis, atque conſtituere neceſ ſarium erit, Interpretes noſtros variis in locis in dubium, atque diſputationem excitaſ ſe: Vtrùm impoſ ſibile iudicetur id, quod à Principis voluntate dependet? Quo in dubio, ſi hucuſque Scribentium placita, & reſolutiones intuearis, tres inuenies fuiſ ſe præcipuas, & contrarias etiam Doctorum ſententias. Inprimis namque, quòd ea, quæ à Principis voluntate pendent, impoſ ſibilia reputari debeant, docuerunt Gloſ ſa, Bartol. & communiter Doctores in l. continuus, §. cùm quis, ff. de verbor. obligat. Idem Bartol. in l. apud Iulianum, § conſtat. num. 2. ff. de legatis 1. Et in aliis locis, quæ in eodem §. congeſ ſit Iaſon num. 8. & 9. & ſequentibus. Vbi nonnullis exornat, & communem ſententiam profitetur. Dinus in regula, ſemel Deo, num. 2. de regulis iuris, lib. 6. Abbas in cap. cùm eſ ſes, num. 19. de teſtament. Decius in l. 1. ſub num. 31. ff. de officio eius cui mand., eſt iuriſd. Crau. in conſ. 64. num. 9. & in conſil. 121. num. 10. lib. 1. Signorolus in conſilio 39. columna 1. verſicul. tertiò probat, Alexander in conſilio 124. columna 1. verſicul. & quando pendet, lib. 6. quem, Cardinalem etiam Florentinum, Rainerium, Caſtrenſem, & Franciſcum Curtium iuniorem adduxit in hanc ſententiam Tiraquellus de retractu lignagier, §. 32. gloſ ſa vnica, num. 57. Rebuffus, Cephalus, Ioannes Baptiſta de Plotis, & Mandoſius, quos in eandem ſententiam congeſ ſit Pater Thom. Sanchez de ſponſalibus, lib. 5. disputat. 5. num. 5. fol. 841. & vltra relatos ibi, ſic etiam probauit, & nedum ea, quæ à Principe dependent, impoſ ſibilia reputari debere, ſed etiam ea, quæ dependent à voluntate cuiuſque alterius magni Viri, ſcripſit Bonifacius Rogerius in conſil. 17. num. 152. & 153. lib. 1. qui Alexandrum, Cephalum, & alios ſic dicentes retulit. Et cum Socino, Alexandro, Iaſone, & Cephalo, id ipſum notauit Pater Thomas Sanchez dicta diſ putat. 5. quæ ſt. 4. num. 31. fol. 848. Angelus etiam, Socinus, & Ripa in eadem fuerunt opinione, & ea, quæ à Principis voluntate pendent, impoſ ſibilia indicarunt, vt ipſos retulit Mieres de Maioratu, quarta parte, quæ ſt. 40. num. 6. Ac denique Gregorius Lopez in l. 13. tit. 9. partit. 6. verbo, ſin mandado. Fuerunt prætereà & in eadem opinione 27. alij, tam vtriuſque iuris Interpretes, quàm Theologi, qui in ea quæ ſtione, an promiſ ſio de contrahendo matrimonio inter impeditos, ſub conditione, ſi Romanus Pontifex diſpenſauerit, obliget, negatiuam partem defendunt, & huiuſmodi promiſ ſionem eſ ſe nullam aſ ſerunt: Ipſi autem eâ ducuntur ratione principaliter, quòd conditio hæc, ſi Pontifex diſpenſauerit, impoſ ſibilis ſit; & ſic eâ reiectâ, promiſ ſio remanet pura, ac proinde minimè obligare poteſt, vtpote cùm ſit inter perſonas inhabiles, & contra bonos mores: ſic teſtatur Pater Thomas Sanchez, & præfatos Authores 27. congerit dicta diſp. 5. n. 5. per totum.

Horum omnium, & ſuperiorum fundamenta nonnullis iuribus principaliter ſubſiſtunt: Ac primum ex textu in l. apuà Iulianum, §. conſtat, ff. delegatis primo. Vbi dicunt clarè probari, quòd impoſ ſibile reputetur illud quod à Principis voluntate dependet. Cauetur namque in eo textu, quòd ſi res Principis legata ſit, nec æ ſtimatio quidem eius debetur: Verè tamen aſ ſumptum prædictum non ita clarè, nec etiam concludenter probatur ibi; non enim dixit textus: legatum non valere, quòd impoſ ſibile ſit; nec etiam valere, quando res aliena priuati legatur, quod ſit poſ ſibile: ſed alia ratione duci videtur, quòd rerum Principis commercium non eſt, & idcircò legatum huiuſmodi, nec quoad æ ſtimationem valere debeat, quemadmodum nec valet regulariter legatum rei, cuius commercium non eſt, etiam ſi Principis non ſit, iuxta Gloſ ſam, & communem Doctorum reſolutionem in l. ſed ſi res, ff. de legatis primo, & in l. 13. titulo 9. partita 6. Quamuis ergo poſ ſibile ſit, quòd res Principis poſ ſideantur ab alio, ſi ex donatione, aut venditione, alióve legitimo contractu transferantur in eum, nec verè poſ ſit in hoc impoſ ſibilitas conſiderari; impoſ ſibilitas enim non eſt: quia tamen resmetipſ æ Principis à priuatorum rebus debent diſtingui, nec in illis ita facilè commercium datur, ſicut in priuatorum rebus; meritò ſtatuitur ibi, legatum, nec quoad æ ſtimationem valere debere, idque propter commercij defectum, non quidem propter impoſ ſibilitatem, ad quam ſi lex ipſa principaliter attenderet, forſan contrarium decideret, & æ ſtimationem præ ſtari debere dicerer, vt impoſſibilium impedimentum non obſtaret, ſed potiùs tolleretur. quod ad vitiandas, aut inanes reddendas vltimas voluntates non attendendum, cùm de teſtatoris voluntate apparet, ius ipſum docuerat.

Ducuntur ſecundò ex textu in l. inter ſtipulantem, §. Sacram, ff. de verbor. obligat. quatenus Iureconſultus reſpondet, inutilem eſ ſe ſtipulationem, ſi aliquem locum sacrum, cùm profanus eſ ſe cœperit, ſtipulatus fueris. Et reddit rationem: Quia nec præ ſentis obligationem temporis recipere poteſt, & ea dumtaxat, quæ naturâ ſui poſ ſibilia ſunt, deducuntur in obligationem. Verùm hic tex. nullo etiam modo præfatum Aſſumptum probat, nec circa factum Principis aliquam impoſ ſibilitatem conſiderai, ſed etiam loquitur, cum res in ſtipulationem deducitur, cuius commercium non eſt, nec attendit, quod eſ ſe poſ ſit, ſi locus profanus fiat, quia præ ſens tempus inſpici debet; ſi autem præ ſens tempus in ſpiciatur, rei huiuſmodi ſtipulatio non poteſt iure ſubſiſtere. Quòd ſi dixeris negari non poſ ſe, quin eius textus ratio pro opinione Theologorum, & Pontificij Iuris Interpretum ſententia relata ſuprà num. 6. fortiter vrgere videatur: quin etiam fortiter expendi poſ ſit ad probandum. quòd ea, quæ ex facto, aut voluntare, ſiue diſpenſatione Principis pendent, velut impoſ ſibilia iudicari debeant, cùm ſui naturâ & abſque facto Principis poſ ſibilia non ſint; Adhuc reſponderi poterit, diuerſum quidem eſ ſe, in ſtipulationem & obligationem deducere rem, quæ ſui natura, & qualitate præ ſenti conſiderata deduci non poteſt, nec eius mutationem expectare decens eſt, indecens potiùs, atque impium quodammodò deſiderare, quòd res ſacra profana fiat, quemadmodum, quòd homo liber ſeruus fiat, vt idem textus exprimit, & idcircò iuridicè, & iuſtè ſtipulatio vitiatur ibi: Aliud verò eſ ſe, & diuerſum, obligationem, aut promiſ ſionem ſub eo modo, formáve concipere. quæ nihil quidem impium, indecens, aut bonis moribus contrarium contineat; in id potiùs tendat, quod pro ſubſtantia, aut ſubſiſtentia, & validitate actus futuri expectare, atque deſiderare omninò neceſ ſarium eſt. Nec dici poteſt, eam conditionem impoſ ſibilem eſ ſe, id etenim, ſi fieri à Principe poteſt, & frequenter fit, poſ ſibile quidem, non impoſ ſibile eſt, quod fiat. Prætereà (quod ad quæ ſtionem præcipuam huius capitis attinet) notandum etiam erit, diuerſum quoque videri, inter impeditos ſub conditione, ſi Pontifex diſpenſauerit, matrimonij contrahendi promiſ ſionem fieri, ipſósve obligari ex propria promiſ ſionem; tunc enim expendi poſ ſet ratio textus in dicto §. ſacram: aut quem non ex propria promiſ ſione, ſed ex diſpoſitione, & voluntate alterius præmio accepto obligati; tunc enim voluntatem Principis exquirere, & diligentiam in hoc adhibere tenetur, vt ſtatim dicam; & ad id tantum cum ex diſpoſitione huiuſmodi remaneat obligatus, & adſtriſtus, nulla etiam impoſ ſibilitas valet conſidentari ſi ea conditio adiiciatur, quæ verè impoſ ſibilis non eſt. Et idcircò nullo pacto expendi poſ ſent in contrarium verba textus indicto §. conſtat: Tum quia diſpoſitio prædicta præ ſentis etiam temporis obligationem recipere poteſt, & id continet, quod ſui naturâ poſ ſibile eſt, ſi ad futurum tempus, ſiue factum reſpicias: Tum etiam, quia ex voluntate, aut licentia Principis diſpoſitionem velle pendere, non turpe quidem, non inhoneſtum, nec impium eſt, ſed naturæ actus, boniſque moribus adeò conueniens. vt etiamſi id non exprimatur, ſubintelligi debeat, vt mox dicetur.

Denique ducuntur ex textu, quem magis communiter citant, in l. continuus, 137. §. cum quis, ff. de verborum obligation, quo in loco ſic ſcriptum inuenies: vbi omninò conditio iure impleri non poteſt, & ſi velit facere, ei non liceat, nullius momenti fore ſtipulationem: perinde ac ſi ea conditio, quæ natura impoſ ſibilis eſt, inſerta eſ ſet. Nec ad rem pertinet, quod ius mutari poteſt, & id quod nunc impoſ ſibile eſt, poſtea ſit poſ ſibile fieri: non enim ſecundum futuri temporis ius, ſed ſecundum præ ſentis, æ ſtimari debet ſtipulatio. Cæterùm, vt vides, nec in verbis præfatis probari poteſt Aſ ſumptum prædictum: nuſquam enim dicitur, quòd ea, quæ à voluntate Principis pendent, impoſ ſibilia reputentur; quod eſ ſet neceſ ſe, vt ita ſecurè ac communiter poſ ſent ab omnibus eiuſdem §. verba in id ponderari: Sed loquitur ille textus in alia materia, ac in ea fortaſ ſis, in qua ex natura actus non ineſt conditio, quæ adiicitur, provt ineſ ſe ſemper videtur, cùm adiicitur conditio, cuius implementum non aliàs euenire poteſt, quam ſi Princeps voluerit. Quod animaduertit Molina de Hiſpan. primog l. 2. c. 13. n. 7. in fin. Cui ego addiderim, eundem textum loqui etiam in ea conditione, quæ iure impleri non poteſt omninò, etſi impleri eam partes voluerint; quod in caſu præcipuo huius capitis, quando in vltima voluntate imponitur præceptum de contrahendo cum conſanguinea, diuerſum eſt; iuxta ea enim, quæ frequentiùs accidunt, ſi ad successionem inuitatus, & eo præcepto oneratus facere velit, hoc eſt, ſi diligentiam necessariam adhibeat, à communiter accidentibus impleri conditio poterit, cum frequenter Romanus Pontifex diſpenſationes huiuſmodi concedere ſoleat, vt experientia ipſa docet. Quod eſ ſe non poſ ſe in conditione, de qua loquitur ille textus, clarè conſtat ex verbis ipſius, quæ ſuprà retuli. Deinde in eadem quæ ſtione noſtra non eſt incertum ab initio, quòd ius mutari poſ ſit, & impoſ ſibile nunc, poſteà poſ ſibile fieri poſ ſit: quemadmodum incertum eſt in materia, de qua in eodem §. agebatur; in illo namque ſub incertitudine id ponitur, Cæterùm in noſtris terminis, & quoties ex facto, aut voluntate Principis aliquid pendet, ab initio certum eſt poſ ſibile id eſ ſe, & non ſolùm poſ ſibile poſt modum futurum, ſed ab initio fuiſ ſe poſ ſibile, ſi Romano Pontifici placuerit, cui, vt ſuprà dixi, à communiter accidentibus, ſi iuſta cauſa interuenerit, & diligenter petitum fuerit, placiturum velut certum eſt: vnde non conueniunt verba illa: Non enim ſecundùm futuri temporis ius, ſed ſecundùm præ ſentis, æ ſtimari debet ſtipulatio. Nam præceptum prædictum, aut conditio poſſibilis quidem eſt, tam ſecundùm futuri temporis, quàm præ ſentis æ ſtimationem, & ab initio certum eſt, quod poſ ſibile eſ ſe poteſt. Ex his ergo, quæ, vt videbis, nullus anteà ſic annotauerat, clarè deſtruitur, nec verè ſuſtineri poteſt opinio prima relata, aut vulgatum & commune Doctorum Aſ ſumptum, ex dictis iuribus malè deductum.

Succedit igitur ſecunda opinio, quæ in præfato dubio diſtinguit: id quod à Principis voluntate pendet, reputari impoſ ſibile, quando illud Princeps non ſolet concedere; id verò quod Princeps ſolet concedere, non eſ ſe dicendum impoſ ſibile: Idque per textum in d. l. apud Iulianum, §. conſtat, ff. de legat. 1. dum dicit: Cum diſtrahi non ſoleant, & ita notarunt ibi, Cumanus, Aretinus, & Alexander num. 5. & Iaſon dicens communem num. 13. Paulus Caſtrenſis in l. continuus, § cum quis, numer, 5. ff. de verbor. oblig. Socin. & Luſitanus in l. quidam relegatus, ff. de rebus dubiis. Socin. iun. Decius, Cagnolus, & Coſta, cum quibus Molin. de Hiſpan. primogen. lib. 2. capite 13. numero 8. Couar. in 4. 2. part, cap. 3. numer. 8. Antonius Gomez. in l. 9. Tauri, num. 18. circa finem, cum ſequentibus. Mieres de maioratu, prima parte, quæ ſtio. 50. num. 2. & 4. part. quæ ſtio. 40. numer. 10. Rolandus in conſilio vndecimo, numero 15. libro 2. Præpoſitus, Additionator Abbatis, Gregorius Lopez, Pinellus, Tellus Fernandez, Annoius Gabriel, Matiençus, Baë ça, Caldas Pereira, & D. Spino, cum quibus de communi reſolutione teſtatur Pater Thomas Sanchez de ſponſalibus Libre 5. diſput. 5. quæ ſt. 1. num. 12. fol. 842. Cephalus in conſil. 304. num. 124. lib. 3. Ruin, in conſilio 123. libro 4. Ioannes Gutierrez canonicarum, libro 1. cap. 22. num. 10. & in conſilio 18. numero 10. Franciſcus Burſatus in conſilio 56. numero vigeſimo quarto, libro primo: qui omnes expreſ ſim aſ ſerunt, impoſ ſibile reputari id, quod à Principis voluntate pendet, quando non ſolet à Principe fieri.

Cæterùm nec id probatur in dict. § conſtat, quamuis eo textu excitari ſoleant Doctores præcipuè: Nam licèt dicatur ibi, legatum rerum Principis non valere, nec quoad æ ſtimationem, & pro ratione expreſ ſerit Iureconſultus: Quoniam commercium earum non eſt niſi iuſ ſu Principis, cùm diſtrahi non ſoleant: Verè tamen impoſ ſibilitas hæc non inde Commodè conſiderri valet; verè enim impoſ ſibile non eſt, etiam ſi à Principe concedi non ſoleat, cùm concedi poſ ſit, ſi Princeps voluerit: & idcircò impoſ ſibile dicendum non eſt. Quod in hac materia cæteris omnibus elegantiùs animaduertit Couar. in 4. 2. part. capitul. 3. numer. 8. vbi ſic ſcribit: Imò licèt id quod pendet à Principis voluntate, dici poſ ſit impoſ ſibile largè, non tamen ex ſtricta interpretatione, etiam ſi non ſoleat à Principis concedi. Id etenim ſi fieri à Principe poteſt, poſ ſibile eſt, quòd fiat; tamen quia Princeps, etiam ſi id poſ ſit, non ſolet facere, dicitur impoſ ſibile, ſed non eo modo, quo impoſ ſibile dicitur, & ſumitur in capitul. finali. de condition. appoſitis. vbi impoſ ſibile ego intelligo, quod naturâ, vel iure eſt impoſ ſibile. Id ergo quod à Principe iure fieri poteſt, licèt non ſoleat fieri, nec erit impoſ ſibile à natura, nec à iure.

Pro altero verò caſu, quando id, quod à Principis voluntate pendet, ab ipſo ſolet concedi, quòd impoſ ſibile non reputetur, citati ſolet textus in l. qui cum maior, poſt principium, ff. de bonis libertorum. Qui tamen meliùs expendi poſ ſet pro primo caſu, quamuis verè pro neutro vrgeat: Ibi namquè dumtaxat dicitur, quòd ſi Minor libertum capitis accuſauerit, Maior autem factus ſententiam acceperit, benignè dicendum eſt, ignoſci ei debere, quia Minor cœpit. Et ſubdit textus in hunc modum: Neque enim imputare ei poſ ſumus, cur non deſeruit accuſationem, vel cur abolitionem non petierit: cum alterum ſi faceret, in Turpilianum incideret; alterum facilè impetretur. Itaquè eo in textu ignoſcitur ei, qui cùm Minor eſ ſet, accuſationem inſtituit contra libertum, quamuis Maior factus ſententiam acceperit, ratione prædicta, quòd vel vnum non facilè impetretur; vel alterum ſi fiat, in Turpillianum incideret. Non tamen inde deducitur, impoſ ſibile iudicari debere id, quod non facilè ſolet à Principe impetrari: Nec etiam diſtinctio præfata confirmatur aliquo modo; imò è contra deducitur, poſ ſibile quidem eſ ſe, & non impoſ ſibile iudicandum id, etiam ſi non ſoleat concedi, aut non facilè impetratur: nam ſi non facilè impetratur, ſequitur inde non eſ ſe præcluſam potentiam impetrandi; imò ſupponitur apertè impetrari poſ ſe, licèt cum difficultate; & ſic poſ ſibile, non impoſ ſibile reputandum fore. Quod Gloſ ſa ibi non obſcurè ſentit, quatenus totum hoc ad facilitatem, aut difficultatem retulit, non ad impoſ ſibilitatem. Et ſic verbo, non facilè, in hunc modum ſcriptum reliquit: Quia cum quadam ſolemnitate petitur, vt C. de abolit. l. 3. in principio. Et nota de facili, & difficili, vt & ſupra de negotiis geſtis, ſin autem, in principio.

Prætereà citant Doctores textum in l. 1. §. permittitur, ff. de aqua quotidiana, & æ ſtiua. Vbi beneficium conſuetum concedi à Principe, cenſetur impetrabile, & poteſt impetrari. Sed nec ille textus aliquid probat, quo diſtinctio communis fundamentum capiat: Quia non inde deduci poteſt. beneficium non conſuetum impetrari, impoſ ſibile eſ ſe, quòd impetretur: Aut omninò certum, quòd conſuetum concedi, debeat concedi; cùm aliquando denegari poſ ſit. & denegetur, & totum hoc ad facilitatem, vel maiorem, aut minorem difficultatem, non ad impoſ ſibilitatem, aut poſ ſibilitatem debeat referri, quemadmodum cum iudicio retulit Accurſius ibi, verbo, impetrabile.

Citant etiam tex. in l. intercidit 58. ff. de condit. & demonſtr. & in l. quidam relegatus, ff. de rebus dubiis. Ex quibus pro communi diſtinctione nihil etiam certum poteſt deduci: ſupponunt namque Doctores, quòd illa iura loquuntur in his, quæ ſolita ſunt facilè per Principem concedi. Quod non benè dictum cuique videbitur, qui conſiderabit, relegationem fieri propter delictum l. relegatum, in principio. Et per totam legem, ff. de interdictis, & relegatis. Vnde non debebit ita facilè per Principem concedi, quia daretur materia, & occaſio delinquendi, contra l. conuenire, ff. de pactis dotalibus. cùm aliis iuribus vulgatis: nec eſt veriſimile, quòd Princeps de facili, aut ſine cauſa ſit conſuetus reſtitutionem relegationis inducere: quod optimè aduertit Iaſon in dict. §. conſtat, num. 15. ſubdens, quòd ſi aliquis dixerit in illis iuribus relegationem fuiſ ſe factam ex cauſa leui; ideò præ ſumi Principem facilè concedere, eſ ſet ſomniare quidem, & quòd ea ſolutio procederet attento poſ ſibili, ſed non attento ſolito, & facili. Prætereà ſi velis admittere ad ea iura ſolutionem Iaſonis in eodem §. conſtat, numero 16. quam ipſe conficiendam putat ex doctrina Baldi in l. prima, in 6. quæ ſtione, C. de inſtitu. & ſubſtitut. de qua ſtatim agetur; non etiam relinques probatam communem diſtinctionem, nam regulariter verius erit, conditionem, aut factum ex voluntate Principis pendens, nunquam impoſ ſibile reputandum, ſiue nunquam reiiciendum tanquam impoſ ſibile, & conſequenter non attendendum, an Princeps ſoleat, vel non ſoleat concedere, vel vtrum conceſ ſurus ſit, vel non conceſ ſurus. Id quod Iureconſultus Vlpianus, & Caius Iureconſultus maturius, & ſubtiliter aſ ſequuti fuêre: alter enim in d. l. quidam relegatus, rectiſ ſimè ſcribit, legatum, aut fideicommiſ ſum deberi, cum ita relictum eſt: Siquis ex hæredibus, cæteríſque amicis, quorum hoc teſtamento mentionem habui, ſiue quis alius reſtitutionem mihi impetrauertit ab Imperatore, & ante à deceſ ſero, quàm ei gratias egerim; volo dari ei, qui id egerit, à cæteris hæredibus aureos tot. Alter verò in dicta l. intercidit, optimè etiam inquit, legatum non extingui, ſi legatarius, cui relictu fuerat, ſi Conſul fuerit, inſulam deportatus eſt. Et reddit rationem, Quia reſtitui in ciuitatem poteſt. Ecce vbi non considerat, an ſoleat, vel non ſoleat reſtitutio huiuſmodi concedi, ſed reſtitutionem, potentiámve, aut ſpem reſtitutionis deportati in conſideratione docuit habendam; atque ita generaliter ex eo textu deduxit, atquè notauit Ripa in. l. 1. num. 223. ff. de vulg. & pupil, ſubſtitut. & vide Socinum num. 11. in dict. l. quidam relegatus. Tiraquell. de retractu lignagier, §. 32. gloſ ſ. 1. num. 56.

Tertia denique & vltima opinio fuit, quæ & verior quidem atque omninò tenenda, id quod pendet à voluntate Principis, & per remedium extraordinarium diſpenſationis, aut gratiæ, vel conceſ ſionis fieri poteſt, nullo modo dici impoſ ſibile, etiamſi Princeps non concedere, aut frequenter denegare ſoleat, sed difficile tunc verè dici: Id quod Couarr. eleganter, & doctè obſeruauit in 4. ſecunda parte, dicto cap. 3. num. 9. cuius verba retuli ſupra, num. 10. Coſta Selectarum lib, 1. cap. 8. num. 14. qui Couarr. ſequitur, & ſ æpè dicit, quòd conditiones, quæ ex facto, aut voluntate Principis pendent, difficilibus magis, quàm impoſ ſibilibus aptari debent, quia difficultatem dumtaxat, non impoſ ſibilitatem continent. Molin. de Hispanorum primogeniis, lib. 2. cap. 13. num. 12. dicens quòd quamuis conditio contineat id quod difficillimè ſolet à Principe concedi; dicendum non eſt, impoſ ſibilitatem eſ ſe, ſed veriùs difficultatem continere. Pater Thomas Sanchez de ſponſalibus, lib. 5. diſputat. 5. quæ ſt. 1. num. 12. fol. 842. vbi ſic ſcriptum reliquit: Imò nec quando Princeps difficillimè concedit, reputatur hoc impoſ ſibile: quia hoc potiùs ad difficultatem, quam ad impoſ ſibilitatem pertinet. Et iterùm eodem in loco, num. 13. in principio, fol. 844. Et pro hac ſententia, & reſolutione fundamenta adducere, ideò neceſ ſe non eſt, quòd ex dictis hactenus, euidentiſ ſimè appareat, nullibi in iure probari, impoſ ſibile reputari poſ ſe id, quod à Principis voluntate dependet. Deinde, quia concludit dicere, quòd ſi fieri à Principe poteſt, poſ ſibile eſt quòd fiat: nec attendi debere, quòd ſolitus ſit facere, vel non, aut quod difficillimè faciat, aut facilè, ſed dumtaxat, quòd poſſit, aut non poſ ſit; quemadmodum, nec ipſimet Iureconſulti in locis anteà relatis attendunt.

Vnde ſequitur, conditionem in teſtamento, vel in alia diſpoſitione adiectam, quæ ad factum Principis reſeratur, vel eiuſmodi ſit, quòd abſque voluntate, aut gratia. vel diſpenſatione Principis impleri non valeat, impoſ ſibilem dici non poſ ſe, nec debere: & conſequenter nec in ea locum habere iuris communis circa impoſ ſibiles conditiones in teſtamentis, aut in contractibus adiectas, tradita principia, de iure potiùs ſubſiſtere: quod in hac materia clarè obſeruauit Couarr. in 4. ſecunda parte, cap. 3. num. 9. dixit enim, quòd conditio, quæ dependet ex facto Principis, qualis eſt illa, quæ in promiſſione de contrahendo matrimonio apponitur, ſcilicèt ſi Romanus Pontifex diſpenſauerit, non reiicitur à matrimonio, nec in ea habet locum deciſio textus in cap. vltimo, de condition, appoſitis. Idem etiam clarè præ ſentit Coſta ſelectarum, lib. 1. capit. 8. numer. 14. ad finem, & tenet expreſsè Molina de Hispanor. primog. lib. 2. Capit. 13. numer. 11. vbi dicit conditiones huiuſmodi non reiiciendas, ſed potiùs admittendas, quia difficultatem dumtaxat, non impoſ ſibilitatem continent. Pater Thomas Sanchez de ſponſalibus, lib. 5. disputat. 5. quæ ſt. 1. numer. 12. fol. 842. ibi: Quare talis conditio non dicitur impoſ ſibilis reiicienda, iuxta cap. finale, de condition. appoſitis. Et conſequenter ſuccedit doctrina Baldi in l. 1. quæ ſt. 6. num. 17. C. de inſtitution. & ſubſtitution. quòd quoties conditio pendens à voluntate Principis, eſt præambula, & neceſ ſaria ad diſpoſitionis, & actus valorem, non eſt reiicienda, etſi ſummè difficilis ſit, ſed eius euentus expectatur: & Baldum ſequitur Alexander in dict. §. conſtat, num. 5. & ibidem Iafon num. 16. Socinus in dict. l. quidam relegatus. Vbi Sadoletus colum. 2. verſ. 2. poteſt reſponderi. Antonius Gomez in l. 9. Tauri, num. 18. in fine. Pater Thomas Sanchez de ſponſalibus, lib. 5. dicta disput. 5. quæ ſt. 1. num. 12. in verſiculo, 2. principaliter, fol. 843. & vltra relatos ab eo, Coſta dict. cap. 8. num. 14. verſiculo, quod in ſimili. Molina dicto cap. 13. numer. 11. & in annotationibus, numer 12. Ioannes Gutierrez Canonicarum lib. 1. capit. Vigeſimo ſecundo, numero 13. & pro hac ſententia vltra textum in l. in tempus, ff. de hæredibus inſtituendis, qui à ſuperioribus expendi ſolet communiter, optimè conducit textus in dict. l. quidam relegatus, & in l. intercidit, ff. de condition. & demonſtration. Ex quibus obſeruandum erit, deceptos quamplures ex Interpretibus noſtris, qui ſequuti dictam theoricam, aut doctrinam Baldi, eò extollunt, & commendant eam, quòd licèt conditio pendens à voluntate Principis, reputetur impoſ ſibilis; tamen quoties eſt qualitatis prædictæ, hoc eſt, præambula, & neceſ ſaria ad valorem actus, non reiicitur. Nam, vt ſuprà vidiſti, ſi ex facto, aut voluntare Principis pendet, impoſ ſibilis dici nullo pacto poteſt, nec verè impoſ ſibilitatem aliquam continet: Idcircò ſemper, aut regulariter præambula erit, & neceſ ſaria ad valorem diſpoſitionis, & actus, ſi verum ſit ad eius implementum, factum aut voluntatem Principis requiri, vt apertè oſtendunt iura ſuperiora. Et conſequenter regulariter etiam aut ſemper id erit obſeruandum, & generaliter conſtituendum, conditionem huiuſmodi non reiiciendam Quòd autem non debeat vitiare diſpoſitionem, etiamſi difficultatem contineat, ſatis colligitur ex dictis ſuprà: & certius redditur ex his, quæ annotauit Coſta ſelectarum lib. 1. dicto cap. 8. num. 14. in verſic. ego autem facilius, vbi doctiſ ſimè obſeruauit, in contrarium allegari non poſ ſe textum in l. cum hæres, §. 1. ff. de ſtatuliberis: quoniam ibi, nec animus dandæ libertatis fuit; vbi verò conditio aponitur, quæ ex facto, aut diſpenſatione Principis pendet, ex ipſa conditione apparet, animum contrahendi matrimonium, vel grauatum honorandi fuiſ ſe, quum remota conditione, nec matrimonium valeret, nec inſtitutio, aut diſpoſitio. Et Coſtam ſequitur Molina de Hiſpanor. primogen. lib. 2. cap. 13. num. 11. Et inde eſt, quòd conditio huiuſmodi, quæ ex facto, aut voluntate Principis pendet, cùm ſic adiicitur, non excuſatur quis, quamuis difficultatem conditio contineat, aut Princeps non ſoleat facilè concedere, niſi à Principe poſtulauerit, & diligentiam adhibuerit, aut quantum in ſe ſit, effecerit, Vt petitum obtineat. Quod tradiderunt Baldus in conſilio 395. numer. 3. lib. 2. Paulus in conſilio 433. num. 2. verſic. ſed his non obſtantibus, lib. 1. Romanus in conſilio 332. Decius in conſilio 627. numero 5. Lapus allegatione nona, Curtius iunior in conſilio 182. Sacratiſ ſimæ Trinitatis, numer. 2. lib. 2. Craueta in conſilio 64. numero 6. & in conſilio 121. numero 10. lib. primo. Mieres de maioratu, quarta parte, quæ ſtione 4. numero 10. & numero 20. qui refert Tiraquellum de retractatu lignagier, §. 32. gloſ ſa vnica, numero 64. & generaliter obſeruat, quòd factum pendens ex voluntate Principis, licèt ex communi sententia reputetur impoſ ſibile, non tamen ob id excuſatur quis, niſi illud à Principe poſtulauerit. Et infert ſtatim, quòd obligatus ad impetrandam licentiam ad faciendum maioratum, vel ad extrahendam aliquam rem à maioratu, tenetur oſtendere obnixè, ſe omnia feciſ ſe, quæ pertinent ad impetrationem facultatis regiæ, & quòd tales licentias petiuit, & cætera neceſ ſaria fecit, ad hoc, vt propter difficultatem excuſetur à pœna & liberetur ab obligatione: quod dicit notandum ad alia plura, quę quotidie contingunt. Idem etiam reſoluit Pater Thomas Sanchez lib. 5. dicta diſput. 5. quæ ſt. 1. num. 12. ante finem. verſic. 3. quia licèt factum, fol. 843. & vltra relatos ab eo, Hippolytus Riminaldus in conſil. 115. num. 54. volum. 2. Molina etiam de Hiſpanor. primogen lib. 2. cap. 13. num. 11. & 12. & Ioannes Gutierrez in conſ. 18. ex num. 9. velut expreſsè id præſentiunt, quatenus dicunt, conditionem aut præceptum nubendi cum conſanguinea in inſtitutione Maioratus adiectam, efficaciter obligare, & ſeruari debere, quamuis id non aliàs effici poſ ſit, quàm ſi Romanus Pontifex diſpenſauerit.

Et procedit indiſtinctè, vt dixi, ſiue facilè impetrari poſ ſit quod à Principis voluntate pendet, aut ſolitus ſit Princeps concedere, ſiue impetrari non poſ ſit niſi maxima cum difficultate, aut Princeps ſolitus non ſit diſpenſare, aut concedere; in hoc enim differentia non eſt, quamuis inter facile & difficile nonnulli, ſed malè quidem diſtinxerint, aliàs culpa imputaretur, & pœnam incurreret is, qui à Principe non poſtulauit, & obtineri non curauit, licèt in eo maxima difficultas eſ ſet. Quod expreſ ſim præfati Authores aſ ſerunt, & Craueta dicto conſilio 121. num. 10. ſic dicit: Ad iſtud reſpondeo, culpam imputari debere ipſi aduerſario, cur talem licentiam non petierit, etiam quòd talis licentia facilè concedi non ſoleret. Et citat textum in l. 3. §. quid ergo, ff. de contrario indicio tutelæ, ibi: Si quidem non postulauit à Prætore, ſibi imputet: textum etiam in l. 1. §. permittitur ff. de aqua quotidiana, & aſtiua, & in l. ſed & ſi per prætorem, §. 1. verſiculo, ſed nec eos, ff. ex quibus cauſis maiores. Et in l. qui cum maior, in principio, ff. de bonis libertorum. Deinde Caſtrenſis dict. conſil. 433. Viſis omnibus, num. 2. ad medium, verſ cum ergo, lib. 1. multùm ponderat textum in d. l. 3. §. quid ergo, & ſic ſcribit: Prætereá poſito, vt dicit Conſultor, quòd illa verba deberent intelligi, ſi per Ioannem ſteterit, &c. adhuc idem eſt, quia per eum videtur ſtetiſ ſe. Quod ſic probatur; nam licèt non fuerit in poteſtate Ioannis impetrare, ideſt obtinere veniam ætatis à ſuperiori, vt dicit: tamen in ſua poteſtate fuit eam poſtulare, & facere quidquid in eo erat: cùm igitur ipſe non poſtulauerit eam, videtur per ipſum ſtetiſ ſe quominus ipſam obtinuerit; & ideò ſibi imputet: textus optim. ad hoc, ff. de cont. iudicio tutelæ, L 3. §. quid ergo: ſi autem poſtulaſ ſet, & non obtinuiſ ſet, tunc procederet dictum Conſultoris, quia nihil eſ ſet ſibi imputandum, vt dicit textus in dicto §. quid ergo. Riminald. etiam dicto conſ. Cénteſimo, num. 54. ſic ſcriptum reliquit. Tantóque magis, quia negari non poteſt, quin in culpa fuerit D. Blanca non quærendo, numquid iſtud à Principe, vel magnifica ſignatura poſ ſet obtineri, ex eo quod ſcribit Baldus dicens, quòd licèt reputetur impoſ ſibile, quod dependet à voluntate Principis, culpa tamen imputatur ei, qui à Principe illud non poſtulauit, nec quæſiuit quantum in ſe erat, an illud obtineri poſ ſet, vel non, &c. Denique & Tiberius Decianus in conſil. 8. num. 99. & 100. & num. 123. lib. 1. ſuperiora conſirmat, & in propoſito ſic ſcribit: Attamen poſ ſem dicere, quòd prædicta procederent in conditionibus poteſtatiuis, vt dixi, quia imputandum eſt adimplere debenti, cur non adimpleuit, vt dicitur in dict. clem. 1. in fine. Secus ergo vbi nihil poteſt imputari ipſi adimplere debenti, qui ſemper non modo paratus fuit adimplere, ſed etiam ſ æpiſ ſimè, & cum maxima inſtantia id requiſiuit, vt in facto conſtat; quo caſu nihil ſibi imputari poteſt: & ideò pro impleta haberi debet, quia quòd ipſe declaret, non dependebat ab eius voluntate, ſed etiam à voluntate Summi Pontificis, qui declarationem recipere debebat, vel mandare vt reciperetur, &c. Et iterùm dicto num. 123. verba ſequentia profert: Tertiò dico, quòd dato, & non conceſ ſo; quod debuiſ ſet ſequi declaratio ſuper reſponſionibus factis, debet haberi pro facta ſecundùm iuris præ ſumptionem, quia per ipſum Dom. Patriarcham non ſtetit; quinimò ſ æpiſ ſimè, & maxima cum inſtantia id requiſiuit fieri: ergo cùm per eum non ſteterit, haberi debet perinde ac ſi facta fuiſ ſet, vel perinde ac ſi impediretur facto impoſ ſibili, quod quidem omnes excuſat. Et ibidem quamplures Authores refert, qui vnanimiter concludunt, factum quod dependet à ſola voluntate Principis, cenſeri impoſ ſibile; & ideò quemlibet excuſari, ſi non exequitur tale factum, dummodò exequi diligenter curauerit; poſtmodùm num. 124. obſeruauit, quòd ſi quis promiſit, quòd talis priuatus, qui non eſt Princeps, conſentiet ſub tali pœna, excuſetur ſi fecit quod potuit, & maxima inſtantia curauit, vt is conſentiret: & dicit in pulchro caſu ſic tradidiſſe Bartolum conſil. 236. Martinus promiſit, & ſequutum Federicum de Senis in conſil. 122. Martinum, Abbatem, Anton. & Aretinum ibidem relatos. Ac denique eodem num. 124. concludit: Concludendo ergo, dico, quòd quanquam requireretur declaratoria, tamen ſi per eum non ſtetit, quin fieret, imò omni diligentia, & interceſ ſione etiam illuſt. Domini Veneti ſ æpiùs inſtitit, & inſtat, quòd declaretur, ſatisfeciſ ſe dicitur, faciendo quod potuit, non cùm poſ ſit cogere Summum Pontificem, vt declaret; & ideò factum dicitur impoſ ſibile, & ſatis eſt quòd id, quod in ſua erat manu, nempe implere conditionem declarando aſ ſertiones, &c.

His ego addiderim libenter, ne ipſe cauillari poſ ſit, quòd quamuis textus in. dicto §. quid ergo, tractet de tutore, qui ex officio diligentiam præſtare tenetur, & ideò poſtulare debet: item de poſtulatione iuſta, & quæ coram Prætore fieri debet, ac ſuper re non multùm difficili; eius tamen textus ratio, & deciſio militat etiam in alio quocumque, qui quacunque alia ratione, ſiue ex legis, vel teſtatoris, præcepto aut conditione, alióve modo diligentiam teneatur adhibere; nam etiamſi res difficilis multùm ſit: nihilominùs ſi non poſtulauerit, & quidquid in eo ſit fecerit, maximáque inſtantia curauerit, ſibi imputari debebit, & per eum ſtetiſ ſe videbitur, quominus obtinerer. Quod ſatis apertè conſtabit, ſi verba Iureconſulti perſpexeris, quæ in hunc modum fe habent: Quid ergo, ſi de re pupillari non potuit ſibi ſoluere, quia erat depoſita ad prædiorum comparationem: ſi quidem non poſtulauit à Prætore, vt promatur pecunia, vel hoc minùs deponatur, ſibi imputet; ſi verò hoc deſiderauerit, nec impetrauit, dicendum eſt non deperire ei vſuras in contrario iudicio. Et rationem ſubiicit ſtatim Iureconſultus, quæ mirè conuenit his, quæ ſuperiores Authores ſcribunt, ſufficere, inquam, maximâ diligentiâ inſtare, & curare, vt petitum obtineatur, quamuis id obtineri non potuerit; quia ſufficit benè geſ ſiſ ſe, & quod in eo fuit, effeciſ ſe, quamuis non ita factum fuerit: non tamen excuſari, qui id quod debebat, non poſtulauit, quia non poſtulando, nec benè ſe geſ ſit, nec in potentia obtinendi ſe poſuit.

Retenta autem ſententia ſuperiori, & excluſa differentia illa, an facile ſit à Principe impetrare id quod impetrari iubetur, vel niſi maxima cum difficultate impetrari non poſ ſit: conſideratis etiam his, quæ ſuperiùs diximus, conditionem, inquam, quæ ad factum Principis refertur, ſiue ab eius voluntate dependet, impoſ ſibilem non eſ ſe, nec reiiciendam; facile quidem erit intelligere, nequaquam procedere poſ ſe, nec placere debere Bartoli traditionem in dict. l. apud Iulianum, §. conſtat, num. 2. ff. de legatis 1. quamuis eum ſequuti fuerint Paulus Caſtrenſis num. 8. & Iaſon num. 9. ibidem. Ioannes Baptiſt. Plot. inter conſilia matrimonialia Zileti, conſilio 87. num. 9. Bartolus itaque ipſe minùs quidem benè, nec verè ſcriptum reliquit, relictum fratribus Minoribus cum onere, cuius implementum exigit Pontificis licentiam, eſ ſe purum, reiecta conditione tanquam impoſ ſibili: nam cùm conditio impoſ ſibilis non ſit, nec eam eſ ſe impoſ ſibilem dixerit Iureconſultus illius §. Author; ſequitur, reiiciendam non eſ ſe, & conſequenter debere fratres Minores inſtare, & facere quantum in eis ſit, vt locum acquirant, in quo Monaſterium conſtruere valeant, ſi ipſis eo onere adiecto relictum ſit, vt debeant aliquem locum acquirere.

Vnde & deteriùs quidem conſtabit per eundem textum conſuluiſ ſe Caſtrenſem, vt refert ipſe in dict. §. constat, num. 9. quo loco ſic ſcribit: Per iſtum etiam textum conſului, cùm quidam Doctor Mutinena ſis, moriens Ferrariæ, mandans hæredi ſuo, quòd infra annum corpus ſuum, & filij ſui, quod erat ibi ſepultum, portaret Mutinam, aliàs priuabat ipſum hæreditate, & eam relinquebat cuidam alteri: hæres autem infra annum voluit hoc facere, ſed fratres Minores, apud quos erant corpora, non permiſerunt, nec permittere tenebantur, niſi iuſ ſu Papæ poſtquam non ſuberat iuſta cauſa, vt notatur C. de religioſis, l. penul. vel final. quòd non incideret in pœnam, & quòd non potuerit ſibi imputari, Quare non procuraſti habere licentiam à Papa, quia obtinuiſ ſes. Nam poterat reſpondere, quod hoc non eſt veriſimile, quia ius præ ſumit, quòd potiùs impoſ ſibile; ideò non tenebatur hoc tentare: & pro hoc text. expreſ ſus not. in fine, infrà ad Tert. l. 2. §. tractari, verſiculo, finge autem, ibi: Aut hoc imputatur matri cur non deſiderauit à Principe, &c. vbi eſt expreſ ſum; & ſic non incidit in pœnam, vt Inſtitu. de hær. Inſtitu. §. Impoſ ſibilis, licèt viderim tunc conſilium Domini Raphaëlis Fulgoſij conſulentis contrarium, de quo fui valdè miratus, nec alij voluerunt ipſi ſubscribere, excepto vno, & fuit magna quæ ſtio, quam habui Bononiæ. Præpoſterè autem & malè conſuluiſ ſe Caſtrenſem, ad oculum patet; ipſe namque ideò hæredem excuſat, quòd licentiam habere à Papa non procurauerit, quia ius præ ſumit, quòd hoc impoſ ſibile eſt; & ideò intentari non debuit: verùm, vt anteà vidiſti, nec ius hoc præ ſumit, nec præ ſumere poteſt, vtpote cùm impoſ ſibile dici nequeat, nec verè ſit id, quod à Pontifice iure fieri poteſt, & poſ ſibile eſt quòd fiat: & ſic deſtructa ratione principali, deſtruitur etiam & deciſio quæ ſtionis ex ea reſultans. Rectiùs ergo conſuluit contrarium Raphael Fulgoſius, nec quòd ita conſuluiſ ſet, miraretur Caſtrenſis, ſi animaduerteret, nullibi in iure expreſ ſum, impoſ ſibile reputari id, quod à Facto, aut voluntate Principis pendet, nec verè impoſ ſibile dici poſ ſe: Id namque impoſ ſibile dicitur, quod nullo modo, nec tempore fieri poteſt, id verò poſ ſibile dicimus, quod in futurum fieri poteſt: ita ſcribit Gloſ ſ & ibi Doct. in l. quod Seruius, ff. de condict. cauſ. data. Menochius in conſil. 97. num. 127. lib. 1. vnde textus in dict. §. Impoſ ſibilis, malè citatur per Caſtrenſem; loquitur namque ille textus in conditione omninò impoſ ſibili, & quæ nec à iure, nec à natura impleri poteſt, non verò in ca, quæ ex arbitrio, aut voluntate Principis pendet. Prætereà nec idem diceret Caſtrenſis, ſi ad ea animaduerteret, quæ ſuperiùs diximus etiam, curandum, inquam, vt impleatur, quod abſque voluntate Principis impleri non valet, atque expectandum, an Princeps velit, vt apertè deducitur ex textu in dict. l. quidam relegatus, ff. de rebus dubiis, cum aliis allegatis ſuprà.

Denique Caſtrenſis metipſe decipitur equidem, dum inquit eſ ſe textum expreſ ſum pro ſua reſolutione in dicta l. 2. §. tractari, verſiculo, finge autem, ff. ad Text. Ne autem textus ille alios decipiat, ſiue ne noſtræ ſententiæ, atque ſuprà traditæ reſolutioni aliquo modo refragari videatur, libuit hoc loco eiuſdem verba referre, & vltra omnes hucuſquè in propoſito Scribentes, vera & germana interpretatione explicare illum: Tractari (Ita Iureconſultus inquit) belle poteſt, ſi pupillo amplum legatum ſub conditione ſit relictum, ſi tutores non habuerit, & propterea ei mater non petierit ne conditione deficeretur, an conſtitutio ceſ ſet? Et puto ceſ ſare, ſi damnum minus ſit cumulo legati; quod & in Magiſtratibus municipalibus tractatur apud Tertullianum: & putat dandam in eos actionem, quatenus plus eſ ſet in damno quàm in legato: niſi fortè quis putet, conditionem hanc quaſi vtilitati publica oppugnantem remittendam, vt alias pleraſque, aut verba cauillatus imputauerit matri cur curatorem non petierit. Finge autem conditionem pleniùs conſcriptam: Nonne erit matri ignoſcendum; aut hoc imputatur matri, cur non deſiderauerit à Principe conditionem remitti? Et puto non eſ ſe imputandum. Ego etiamſi mater ei, qui ſoluendo non erit, non petierit tutorem, puto ignoſcendum; conſuluit enim ei, vt minus inquietetur, quaſi indefenſus. Et hactenus Iureconſultus, cuius verba ideò retuli, vt aptiùs, meliù ſque conſtaret, in eo textu non ideò ignoſcendum matri, dici, quòd factum petendæ remiſ ſionis impoſ ſibile eſ ſet, aut multùm difficile, ſiue non multùm difficile: nec enim in impoſ ſibilitate, aut difficultate fundatur eiusdem textus deciſio; imò potiùs, ſi rem attentè, & maiori conſideratione percipias, intelligi datur non obſcurè quòd ſi mater deſideraret à Principe conditionem remitti, facile id eſ ſet, aut non multùm difficile, eo quòd conditio illa vtilitati publicæ oppugnans videretur, vt colligitur ex verſiculo, Niſi fortè quis putet. Ideò igitur ceſ ſare constitutionem in eo caſu dicitur, quòd matri nihil, nec culpæ, nec doli, nec etiam negligentiæ imputari potuiſ ſe videatur; ea ſiquidem ratione ducta non petiit, ne conditione pupillus deficeretur atque vt ei conſuleret, vt minùs inquietaretur quaſi indefenſus: Item quod damnum cumulo legari minus fuerit, & ideò conſtitutio ceſ ſauit, quia iuxta interuenit excuſationis cauſa, nec iuſtum eſ ſet, matrem ipſam damnum reportare ex eo, quod pupillo vtile fuiſ ſe credidit. Id autem adaptari non poteſt nec deciſioni Bartoli, nec etiam Caſtrenſis conſultationi; tunc etenim; niſi is, cui præceptum aut conditio imponitur, quæ ex facto Principis pendet, diligenter inſiſtat, atquè ſollicitè id impetrari curauerit, multùm quidem eſt, quòd ei imputetur, ac iuſtè creditur ſtetiſ ſe per eum, iuxta ea, quæ ſuperiùs dixi. Sed nec excuſari poteſt ex eo, quòd id petere, atque impetrari omiſerit, vt teſtatori conſuleret, ſiue damnum eius vitari curaret, quemadmodum ibi pupillo conſulebatur; melius namque eidem conſuleretur, ſi eius voluntatem, atque præceptum implendo, id ipſum peti, atque impetrari deſideraret; damnumque teſtatoris ipſius agitur, nec vlla excuſationis cauſa eſ ſe poteſt, dum illud non petitur: & ita nec ille textus aliquid probat, quo Bartoli, & Caſtrenſis ſententia poſ ſit ſubſiſtere, nec etiam eorundem reſolutio aliquo pacto ſuſtineri valet. Vnde in terminis noſtris, ex Recentioribus omnibus, quos hactenus prælegi, contra Bartolum, & ſequaces inuenio tenuiſ ſe, ſed nihil ex hactenus à me adnotatis dixiſ ſe Patrem Thom. Sanchez de ſponſalibus. lib. 5. d. disput. 5. quæ ſt. 1. iungendo ea, quæ ipſe tradit num. 8. & 9. & 10. fol. 842. & num. 16. fol. 844. nam cùm anteà num. 5. retuliſ ſet ſententiam eorum, qui aſ ſerunt, promiſ ſionem inter impeditos, ſub conditione, ſi Pontifex diſpenſauerit, non obligare, quia conditio huiuſmodi eſt impoſ ſibilis; dicit ſtatim num. 8. ex ea ſententia inferre nonnullos, peccare impeditos contrahendo ſub ea conditione, & iurando, quia promittunt, & iurant rem illicitam, & num. 9. inquit inferri etiam, minimè teneri contractu, nec pœna: Et tandem dicto num. 10. dicit inferre eoſdem, & alios Authores ad ſententiam Bartoli in dict. §. conſtat, num. 2. ſuper legato relicto Fratribus Minoribus cum onere, cuius implementum exigit Pontificis licentiam, vt ſit purum ea conditione tanquam impoſ ſibili reiecta poſtmodùm verò eadem disput & quæ ſt. num. 13. fatetur multò probabiliorem ſententiam eſ ſe contrariam, ſcilicet promiſ ſionem huiuſmodi obligare, nec dici conditionem impoſ ſibilem, sed ad difficultatem potiùs, quàm ad impoſ ſibilitatem referri debere: Eáque opinione retenta, infert ſtatim num. 16. fol. 844. contra Authores à ſe relatos anteà dict. num. 8. verius eſ ſe. hos impeditos contrahentes ſub conditione, ſi Pontifex diſpenſauerit, minimè peccare. Et reddit rationem, quia illa conditio ſuſpendit in tempus habile, tollitque rationem culpæ ab eo contractu, atque eodem numero, quod ad noſtrum propoſitum & dictam doctrinam Bartoli attinet. ſic ſcribit: Similiter neganda ſunt corollaria, quæ intulit prima ſententia, num. 9. & 10. innituntur enim illi fundamento, Quod pendet à voluntate Principis, eſ ſe impoſ ſibile. Ecce vbi negat expreſ ſim Bartoli traditionem, quam anteà retulerat dict. num. 10. & conſtituit, falſum eſ ſe fundamentum, quo Bartolus, & Paulus præcipuè innituntur, impoſ ſibile, inquam, eſ ſe id, quod à Principis voluntate dependet. Et de his hactenus, quæ ſunt notanda, quia noua quidem, nec ab alio ſic explicata, longa potiùs conſideratione, atque originali Scribentium omnium lectura ita digeſta.

Nunc verò, & ſecundo loco principaliter, vt ad alia deueniamus, quæ tamen abſque ſuperioribus nec abſolutè, nec diſtinctè explicari potuiſ ſent conſtituere, atque obſeruare neceſ ſarium erit, apud Scribentes communiter dubium maximum reputari, vtrùm conditio, aut præceptum de contrahendo cum conſanguinea intra quartum gradum, vel etiam intra ſecundum coniuncta, in inſtitutione Maioratus adiecta, neceſ ſariò à ſucceſ ſoribus adimplenda ſit, an verò abſque metu pœnæ, aut priuationis ſucceſ ſionis Maioratus omitti poſ ſit eius implementum. In quo dubio ſi hactenus ab aliis traditas ſententias diligenter inquiras, diuerſimodè, & variè inuenies Scriptores ſe habuiſ ſe, & rem hanc non ita clarè, aut abſolutè deciſam, & explicatam reliquiſ ſe, vt etiam hodie quæ ſtio præfata difficultatem non habeat. Inprimis namque conditionem adiectam Maioratui, legato, vel aliæ vltimæ voluntati ducendi conſanguineam exiſtentem in gradu prohibito, inhoneſtam eſ ſe, & inualidam, & eâ reiectâ diſpoſitionem manere puram, non dubitarunt aſ ſerere Gloſ ſa in l. vter ex fratribus, in verbo, conſobrinam. ff. de condition. inſtitut. vbi Albericus, Bart. & Cumanus, & in l. 2. verbo, voluerit, C. de inſtitut. & ſubſtitut. vbi Baldus num. 1. Cinus, Albericus, Salicetus, & Bellapertica, Abbas in conſil. 65. colum. 3. in principio, lib. 2. Sigiſmundus Lofredus in conſil. 16. num. 1. & quaſi per totum conſilium. Curtius iunior in conſil. 54. à num. 12. Ioan. Bapt. Plot. inter conſil. matrimon. conſil. 89. num. 9. cum ſequentibus, & num. 18. Mantica de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 11. tit. 18. num. 6. fol. 357. Simon de Pretis de interpretat, vltim. volunt. lib. 4. dubitatione prima, num. 7. & 8. fol. 385. Ludouicus Morotius in reſponſo 97. num. 21. & 22. Et pro hac ſententia videtur adeò expreſ ſa, & clara quædam lex Partitæ, vt dici poſ ſet non temerariè, ampliùs in hoc non inſiſtendum, ſed ita tenendum indiſtinctè, quicquid alij quamplures aliter declarauerint, quoniam vbi habemus claram legis deciſionem, non eſt ampliùs elaborandum, nec aliter dubitandum, ſed ita tenendum, provt lex dicit, per textum in l. ancillæ, iuncta Gloſ ſa, C. de furtis, & in l. illam, vbi Doctores, præ ſertim Decius num. 1. C. de collationibus, Corneus in conſil. 109. in fine, lib. 1. Cephalus in conſ. 479. n. 79. lib. 4. Iason. Vincent. Honded. in conſ. 32. n. 84. lib. 1. Deciſionem autem expreſ ſam eſ ſe, & claram vnicuique conſtabit, qui legis 14. fine, titul. 4. partit. 6. verba ſequentia prælegerit; ibi namque in hunc modum ſcribitur: E ſi la muger non quiriendo cumplir la condicion, non caſare con aquel con quien le mandaua el teſtador, non aura el heredamiente, nin la manda: fueras ende, ſi aquel con quien demandaua que cafaſe fueſ ſe pariente de ella, o tal ome con quien non deuia, nin podia caſar, ſegun derecho. Nec deſunt Authores, & maximi quidem nominis viri, qui legem prædictam fortiter adſtringere, ſiue clarè, vt dixi, quæ ſtionem hanc decidere, vel fateantur, vel agnoſcant.

Nam inprimis Gregor. Lopez ibi, non abſque maximo myſterio ampliùs in eius declaratione non inſiſtit, ſed cum deciſione eiuſdem legis ſimpliciter tranſit, & dumtaxat retulit l. cum ita legatum, ff. de condition. & demonſtrat. ibidem, Gloſ ſa vltima, & generaliter accepit eam legem, vt iacet, nec limitauit aliquo modo Molin. etiam de Hispan. primog. lib. 2. cap. 13. num. 6. poſtquam retulit ſententiam Gloſ ſ æ in dict. l. vter ex fratribus, dixit eam apertiùs probari in dict. l. partitæ, 14. & quamuis num. ſequentibus eandem legem limitandam putauerit, eius tamen limitatio ex verbis ipſius legis non iuuatur, nec aliquo pacto deduci valet, vt infrà dicam. Deinde Mieres de maioratu, 1. parte, quæ ſt. 50. num. 2. expreſ ſim fatetur, quòd ſi pater grauat filium, vt contrahat matrimonium cum aliqua muliere, quæ eſt eiuſdem conſanguinea intra quartum gradum, vel habet aliud impedimentum, per quod filius eam ducere non poteſt, absque Summi Pontificis diſpenſatione, non amittit Maioratum, ſi illam non ducat, & dicit ad id eſ ſe ſingularem dictam l. 14. tit. 4. part. 6. & textum notabilem in l. vlt. ff. de condictione ſine cauſa. Vbi ille, qui dat dotem pro futuro matrimonio contrahendo inter conſanguineos, repetere poteſt quod dedit: & quamuis Mieres etiam ipſe dictam legem limitauerit, & declarauerit; verè tamen eius limitatio aut declaratio refelli, aut tolli poſ ſe eadem ratione videbitur, quâ Molinæ limitationem refelli, aut non omninò certam eſ ſe, tentauimus: Ob eámque fortaſ ſis, quando conditio præfata adiicitur, nec exprimitur, ſi Romanus Pontifex diſpenſauerit, à diſpoſitione reiiciendam conditionem ipſam, nec ſucceſ ſorem Maioratus obligare, ſecurè defendit Coſta ſelectarum lib. 1. cap. 8. num. 14. in principio. Denique Pater Thom. Sanch. de ſponſalibus, lib. 5. diſput. 5. quæst. 3. num. 26. fol. 847. rectè perpendit verba dict. l. partitæ, atque difficultatem aſ ſequitur, quæ ex verbis ipſius ad propoſitam quæ ſtionem oritur. Idcircò, quando in conditione prædicta non exprimitur, ſi Romanus Pontifex diſpenſauerit, magis in. eam ſententiam inclinat, vt præceptum ducendi conſanguineam, reiici impunè poſ ſit, quamuis quæ ſt. 1. eiuſdem quintæ disput. num. 19. expreſsè probauerit aliorum Authorum limitationes aut declarationes ad eandem l. Partitæ, & dixerit legem illam intelligendam procedere, quando non exprimitur conditio, ſi Pontifex diſpenſauerit; vel ſi exprimitur, eſt tale impedimentum, in quo non eſt ſolitus diſpenſare, aut non facilè diſpenſat. Quo etiam modo accipi debere legem metipſam, obſeruarunt Molina lib. 2. dict. cap. 13. num. 6. & 8. & expreſſim ita limitauit num. 10. Emanuel Coſta ſelectarum, lib. 1. cap. 8. num. 14. Mieres dict. quæ ſt. 50. num. 2. ibi: Sed dispoſitio dictæ legis Partitæ poteſt limitari, niſi dispenſatio facilè impetrari poſ ſit per filium grauatum; nam tunc filius tenetur procurare, & petere diſpenſationem, maximè ſi ſit in caſu, & in gradu, in quo faciliter dispenſari poſ ſit, &c. Et ſequitur eum Ioan. Gutierrez in conſil. 18. num. 9. & num. 12. & canonicarum quæ ſt. lib. 1. cap. 22. ex num. 9. cum ſequentibus. Ego verò, vt quod ſentio, liberé dicam, circa præfatas limitationes aut declarationes, nonnulla poſt: longam conſiderationem animaduertenda duxi, ex quibus adhuc dubia videbitur, atque in generalitate difficilis dictæ l. partitæ deciſio, vt ſic de eiuſdem conſtitutione, aut conditorum ipſius intentione dubitari meritò valeat. Et inprimis animaduerto, negari non poſ ſe, quin admiſ ſis declarationibus aut limitationibus prædictis, quas Molin. Mier. Gutierr. & Pater Thom. Sanchez tradiderunt, deſtrui videatur omninò mens, & deciſio dict. l. 14. quæ cùm generaliter loquatur & indiſtinctè, nec præfatas limitationes adiiciat, generaliter, & indiſtinctè videtur, quòd intelligi debeat per textum in l. 1. §. 1. ff. de legatis præ ſtandis, & in l. de pretio, de Publiciana in rem actione, cum aliis allegatis per Decian. in conſil. 44. num. 3. lib. 1. Beccium in conſ. 16. num. 4. & in conſil. 87. num. 4. lib. 1. Cephalum in conſ. 393. num. 164. lib. 3. & verba eius quemcunque caſum ex his, quos iidemmet Authores excipiunt, ſui naturâ comprehendunt, iuxta reſoluta per Burſatum in conſil. 114. num. 7. & ſequent. lib. 1.

Deinde & ſecundò, quoad primam limitationem, aut declarationem, ſcilicet quòd dicta l. Partitæ intelligi debeat, vt loquatur, dum non exprimitur conditio, ſi Romanus Pontifex diſpenſauerit, mihi equidem ſummam difficultatem facit: nam ſi verum eſt, nullam differentiam aſ ſignari poſ ſe in hoc, quòd Maioratus ſucceſ ſori præceptum imponatur ſimpliciter de contrahendo cum conſanguinea, aut quòd factum fuerit præceptum de contrahendo cum ea non ſimpliciter, ſed præcedente Romani Pontificis diſpenſatione, quod affirmat Molina, & contra Coſtam defendit, de Hiſpanorum primogeniis, lib. 2. dicto cap. 13. num. 7. dicens eam conditionem à iure ineſ ſe, atque ſubintelligi, quia à iure ineſt, & etiam ex natura actus prouenit, adeò vt etiamſi omittatur, pro expreſ ſa habenda ſit, vt latiùs ipſe conſirmat, & ſequitur Ioannes Gutierrez Canonicarum, lib. 1. cap. 22. num. 24. & in conſ. 18. num. 5. & 6. & 7. Sequitur equidem dici non poſ ſe, legis illius Conditores id ignoraſ ſe, vel in conſideratione tanta eam differentiam habuiſ ſe, quam iure ipſo attento non habendam, ſed potiùs reſpuendam, ex dictis per eundem Molinam ſatis apertè deprehenditur. Vnde qua ratione Molina ipſe carpit Coſtæ diſtinctionem relatam ibi, d. num. 7. eadem proculdubio carpi debebit, & prædictorum Authorum limitatio ad dict. l. qui in eadem diſtinctione dumtaxat, quòd conditio prædicta ſit expreſ ſa, vel non, totum fundamentum faciunt. Et ſic veriſimilius quidem erit, Conditores eius legis, præfatæ differentiæ conſcios fuiſ ſe, nec eam in conſideratione habuiſ ſe, ſed in vtroque caſu, ſiue exprimeretur conditio, ſi Romanus Pontifex diſpenſauerit, ſiue non, conditionem reiiciendam fore decidiſ ſe; aliàs ſi in eo, quod exprimeretur, vel non, principaliter inſiſterent, nequaquam id omitterent, nec tantæ dubitationi locum relinquerent: Aut quemadmodum regulæ prioris generalis traditæ: ibi, in verſiculo, E ſi la muger non qui ſiere, propoſuerunt ſtatim limitationem, aut exceptionem, ſiue declarationem in dicto verſic. Fueras ende ſi aquel con quien le mandaua que caſaſe; & ſic exceptionis, aut declarationis eiuſdem verſiculi limitationem aut declarationem adeò neceſ ſariam proponerent, ſi eam efficacem eſ ſe, aut attendi debere credidiſ ſent. Idque & alia ratione confirmatur, quòd, vt infrà dicetur, dumtaxat ea lex conſiderauerit, matrimonium huiuſmodi ſecundùm Canones contrahi non poſ ſe, nec in facultate grauati eſ ſe nubere; nec attenderit, quòd ex diſpenſatione Romani Pontiſicis, matrimonium eſ ſe poſ ſit inter conſanguineos: quæ ratio æqualiter militat, ſiue exprimatur præfata conditio, ſiue non.

Præterea & tertio, quoad ſecundam limitationem aut declarationem, quòd eadem l. partitæ intelligi debeat, quando impedimentum eſt tale, in quo non eſt ſolitus Romanus Pontifex diſpenſare, vel non facilè diſpenſat; tunc enim dicunt præceptum prædictum non obligare, etſi conditio, ſi Romanus ipſe Pontifex diſpenſauerit, expreſ ſa fuerit: ſecus tamen ſi ſolitus eſt diſpenſare, aut facilè diſpenſatio impetrari poteſt, vt Mier. Gutierr. & Pater Thom. Sanch. obſeruant: præterquam quòd diſtinctio hæc in eadem lege non probatur, & his repugnat, quæ ipſe Molin. num. ſequent. d.c. 13. & in annotationibus num. 12. obſeruauit. Item quòd ex dictis ſuprà numeris præcedentibus, euidenter apparet, conditionem huiuſmodi, quæ ex facto aut voluntate Principis pendet, obſeruari debere, atque eâ oneratum ſiue præcepto prædicto grauatum, quantum in ſe ſit, efficere teneri, vt impleatur, nec excuſari ex eo, quòd difficultas ſit in impetratione aut quòd ſolitus ſit Princeps diſpenſare, vel non, faciléve, aut non facilè diſpenſet, vt ibidem dixi, Præter hæc, inquam, ex eo mihi diſplicet dicta limitatio aut declaratio, quòd quamuis verum ſit, conditionem præfatam, ſi Romanus Pontifex diſpenſauerit, non eſ ſe impoſ ſibilem, neque à iure, neque à natura, vt etiam ſuprà probatum remanet, nec etiam de facto impoſ ſibilem dici poſ ſe, quamuis eam de facto impoſ ſibilem aliquando vocet Molina dicto cap. 13. ex num. 8. Nihilominùs lex ipſa partitæ, aut eius Conditores, qui id agnouerunt, & non eſ ſe impoſſibilem ſunt aſ ſequuti, conditionem eam reſpuendam dixerunt; & ſic neque in difficultate, neque in impoſ ſibilitate fundantur, cùm impoſ ſibilitatem non eſ ſe certò ſcirent, difficultatem etiam parùm intereſ ſe non ignorarent, ſed ideò ſic ſtatuerunt, quia non habuerunt in conſideratione, nec inſpexerunt, quòd diſpenſatio impetrati poſ ſet à Romano Pontifice, aut quòd ipſe diſpenſare poſ ſet in gradu prohibito ſed dumtaxat inſiſtunt in eo, quòd teſtator ab initio in ſua diſpoſitione conditionem aut præceptum poſuerit de contrahendo cum eo, cum quo de iure, & ſecundùm Canones, ideſt abſque diſpenſatione matrimonium contrahi non poterat: & ad hoc lex illa reſpectum habuit principaliter, non ad aliud. Idque ex verbis ipſius iam anteà relatis, adeò apertè conſtat, quòd nullo pacto torqueri poteſt, vel reſtringi eius deciſio: illud namque propter quod ita ſtatuitur, verum eſt, & locum obtinet, etiamſi poſtmodùm Romanus Pontifex diſpenſauerit, quoniam tunc contraheretur matrimonium propter diſpenſationem, non autem ex iuris diſpoſitione, iuxta quod contrahere prohibentur: Hæc autem omnia non ſunt imaginaria tantùm, vel authoritate deſtituta, imò colliguntur clarè ex ſententia Gloſ ſ æ in dicta l. vter ex fratribus, verbo, conſobrinam, ff. de condition, inſtitut. vbi ſic dicit: Sed ſecundùm Canones conſtat conditionem talem pro non adiecta debere haberi, cùm interdictum ſit tale matrimonium. Ecce vbi Gloſ ſa illa, ac cum ea Doctores communiter in eo duntaxat ſe fundant, quòd de iure interdictum ſit matrimonium, aut od de iure inter conſanguineos contrahi non poſ ſit matrimonium, nec ad diſpenſationem reſpectum, aut conſiderationem aliquam habent: quemadmodum nec ad eam attendunt Abbas in conſ. 65. poſt n. 3. lib. 2. Plotus dict. conſil. 89. n. 10. Simon de Prætis de interpretat. vltimar. Volunt. lib. 4. dubit. 1. n. 7. fol. 385. Ludouicus Morotius in reſponſo 97. num. 21. & 22. dum dicunt ſufficere in propoſito caſu, quòd is, cui nubendi præceptum impoſitum eſt, honeſtè nubere non poſ ſit, hoc eſt ex iure communi, quamuis ex diſpenſatione poſ ſet, vt præceptum adimplere non teneatur, ſed ſpreta conditione, non nubere, vel alteri nubere poſ ſit. Mantic. etiam de coniecturis vltim. volunt. lib. 11. tit. 18. num. 6. fol. 557. apertè ſuperiora confirmat; ex mente namque communi, & alios Authores citans, probánſque ſententiam Gloſ ſ æ in dict. l. vter ex fratribus, verbo, conſobrinam, ea dumtaxat ratione reiiciendam conditionem huiuſmodi dixit, quòd nuptiæ à Iure Pontificio inter conſanguineos ſint prohibitæ, nec eodem iure attento inter eos matrimonium eſ ſe poſ ſit. Et ſic communis ſententia in propoſito, ſequacéſve omnes dictæ Gloſ ſ æ, non in alio ſe fundant, quàm in eo, quòd apponatur conditio ducendi vxorem, quam de iure, & ſecundum Canones ducere quis prohibetur.

Vides ergo primam hanc opinionem ex num. 32. relatam, velut deſtruere omnia, quæ in hac materia Molina, Mieres, Ioannes Gutierrez, Emanuel Coſta, & Pater Thomas Sanchez ſcripta reliquerunt, & prima quidem facie multum videri adſtringere, cùm pro ea ita fortiter vrgeat dict. l. partitæ, vt vel dicendum ſit, eius deciſionem omninò, atque vt iacet, obſeruari dabere: Vel ideò non ſeruandam, aut ſaltem limitandam, & declarandam, vt præfati Authores limitarunt, & declararunt, quòd eiuſdemmet legis Partitæ Conditores ſequuti ſint traditionem Gloſ ſ æ in dict. l. vter ex fratribus, & Doctorum probantium eam: quæ tamen Gloſ ſa cùm limitationes ab eiſdem ad dict. l. partitæ conſideratas, commodè recipere poſ ſit, nec in terminis expreſ ſ æ, aut ſubintellectæ conditionis, ſi Romanus Pontifex diſpenſauerit, loquatur; videtur, quòd commodè etiam ipſamet lex Partitæ poſ ſit eaſdem limitationes, aut declarationes recipere, quia verba, quantumcunque generalia ſunt, de habilitate debent reſtringi, l vt gradatim, §. 1. ff. de muneribus, & honoribus, Gloſ. iuncta textui in l. 1. C. de ſacroſanctis Eccleſ. ſempérque præ ſupponi debent termini habiles, & eo modo, quo iuri conueniant, ſecundùm Socin. In conſil. 31. num. 68. & 69. vol. 2. Vel ideò etiam non ſeruandam, aut modis prædictis temperandam, quòd ſequatur traditionem Gloſ ſ. in d. l. vter ex fratribus, quæ vera non eſt, nec aliquo iure probari poteſt, nam ſi ponderetur textus in cap. vlt. de conditionibus appoſitis, nihil equidem pro ea vrget; loquitur namque illud caput in conditione impoſ ſibili, quæ à matrimonio reiicitur: conditio autem hæc expreſ ſa, vel ſubintellecta, ſi Romanus Pontifex diſpenſauerit, nec eſt impoſ ſibilis à iure, nec à natura, ſicut nec alia quælibet à Principis voluntate dependens, vt ſuprà probatum remanet. Quòd ſi dixeris, difficilem eſ ſe, negari non poſ ſe; non ideò ſequetur reiiciendam fore, quoniam difficultas non vitiat, vt etiam ſuprà probaui, & legis, cùm hæres, §. 1. ff. de ſtatuliberis, reſponſum in contrarium expendi non poſ ſe, obſeruaui. Prætereà textus ille ineptè inducitur, ſiue caſui noſtro applicatur; etenim ſi fauore matrimonij conditio impoſ ſibilis tollitur, abſurdum eſt contra cap. ſententiam inducere, vt eo caſu tollatur conditio, quo purum matrimonium nullius momenti futurum ſit, l. quod fauore, C. de legibus, idque ex omnibus Neotericis in propoſito noſtro, ſolus Emanuel Coſta ſic animaduertit, atque cum indicio Obſeruat ſelectar. lib. 1. dict. cap. 8. num. 14. in verſ nam pleroſque.

Textus verò in l. cum ita legatum, ff. de conditio. & demonſtrat. quo Gloſ ſa, & eius ſequaces innituntur præcipuè, nihil etiam probat, quia dumtaxat dicit conditionem, quâ quis grauatur nubere ei, cui honeſtè nubere non poteſt, reiiciendam: quod veriſſimum eſ ſe fatemur; negamus tamen, ſucceſ ſorem Maioratus honeſtè non poſ ſe conſanguineam in vxorem ducere, ſi Romanus Pontifex diſpenſauerit. ex ipſius namque diſpenſatione, licitè & honeſtè, atque iure ipſo nubere poteſt: & quamuis id expreſ ſum non ſit, tamen ex natura actus ineſ ſe credendum eſt, vt ſuprà diximus, & Molina probauit.

Denique nec aliquid vrget aliud fundamentum, quo etiam principaliter Gloſ ſa, & Doctores excitantur communiter, vt ſuprà vidimus, videlicet, ideò conditionem præfatam reiiciendam fore, quòd ſecundùm ius Canonicum, quod in copulandis nuptiis, magis quàm ius ciuile ſeruari debet, cap. 1. de deſp. Impub. cap. tuam, de ordine cognition. c. vlt. de ſecundis nuptiis, inter conſanguineos non poſſit eſ ſe matrimonium, & id tantum attendi debeat. Quia reſpondetur, non inde ſequi, quòd eſ ſe non poſ ſit, adueniente Summi Pontiſicis diſpenſatione, & ideò conditionem huiuſmodi reiiciendam non eſ ſe. sed potiùs expectandam, vt & aliarum euentus expectatur, iuxta iura, & rationes, quas ſuperiùs notaui: Vbi etiam text. in l. continuus, 137. §. cum quis, ff. de verbor. oblig. ſic explicaui, vt huic reſolutioni refragari non valeat. Et hactenus de prima ſententia, & opinione in propoſito dubio.

Succedit ergo ſecunda opinio Emanuelis Coſtæ ſelect. lib. 1. dict. cap. 8. num. 14. quo loco vir iſte doctiſ ſimus ſic in præfata quæ ſtione diſtinxit, quod cum maioratus ſucceſ ſori factum fuit præceptum, aut impoſita conditio ſimpliciter de contrahendo cum conſanguinea, tunc præceptum hoc ſimpliciter factum, impoſ ſibile de iure iudicandum fore; atque idcircò ex Maioratus inſtitutione reiiciendum. Et reddit rationem, nam cùm matrimonium inter eas perſonas eſ ſe non valeat, ea conditio veluti impoſ ſibilis de iure reiicienda erit, ex l. continuus, §. cùm quis, ff. de verbor. obligat. & dict. l. 14. titul. 4. partita 6. ex qua id apertiſ ſimè probari videri, referens Coſtam dixit Molina, cuius ſtatim mentionem faciam. Nec oberit, quod ex diſpenſatione Romani Pontiſicis ea conditio purificari poſ ſit; ea namque ſecundum præ ſens tempus accipienda erit: Si verò præceptum factum fuerit, aut conditio appoſita de contrahendo cum conſanguinea, præcedente Romani Pontiſicis diſpenſatione; tunc inquit præceptum hoc ex Maioratus inſtitutione non reiiciendum, ſed potiùs non dubitandum, quin cum effectu valeat, & ſucceſ ſores obliget. Et denique ſubdit, quòd ſi inſtituero Lucretiam ſub conditione, ſi Franciſco nupſerit; Lucretia autem eſ ſet conſobrina Franciſci, adhuc conditionem valere, & eſ ſe iuſtam ſi expreſ ſum fuerit, ſi Romanus Pontifex diſpenſauerit, vt latiùs prædictus Author obſeruat.

Verùm eiuſdem diſtinctionem in primo caſu refutat, & ſibi veram non videri dicit Molina de Hiſpan. primogeniis, lib. 2. cap. 13. num. 7. quo loco profitetur, ſemper eius ſententiæ fuiſ ſe, vt inter primum & ſecundum caſum nulla differentia aſ ſignari valeat: Et reddit rationem, quoniam is, qui conſanguineæ præceptum iniunxit, vt conſanguineo nubat, id neceſ ſariò præ ſupponit, vt ad hoc Romani Pontificis diſpenſatio interueniat, nec abſque illa matrimonium contrahatur, cùm ea conditio à iure inſit, & etiam ex natura actus proueniat; adeò vt etiamſi omittatur, pro expreſ ſa habenda ſit, l. 1. l. conditiones extrinſecus, ff. de condition. & demonſtrat. ſubdítque id veriſ ſimum eſ ſe; non enim poteſt in rectum ſenſum cadere, quòd diuerſum ſit dicere: Nubat Seia Titio conſanguineo ſimpliciter, vel hoc adiecto, vt id fiat præcedente Romani Pontificis diſpenſatione, cùm neque aliter matrimonium inter eos contrahi poſ ſit, nec veriſimile ſit de matrimonio abſque diſpenſatione contracto, Maioratus inſtitutorem ſenſiſ ſe, eiúſque diſpoſitio à iure, & veriſimilitudine interpretationem accipere debeat. Tandem inquit. Molina ipſe non obſtare textum in dicto §. cùm quis: & idem reſpondet. Sed latiùs ego reſpondi ſupra hoc eodem capite, in initio. Et Molinam ſequitur, Coſtæque diſtinctionem in eodem primo membro reiicit Ioannes Gutierrez canonicarum lib. 1. Cap. 22. Num. 23. & conſ. 18. num. 6. & 7. & 8. & ſecundùm hæc, quando conſanguinitatis impedimentum intra quartum gradum, vel etiam tertium ſubſiſtit, dubium non erit, quin conditio aut præceptum ab inſtitutore Maioratus iniunctum, obſeruari debeat, & ſucceſ ſores obliget, ſiue dictum præceptum factum fuerit ſimpliciter, ſiue factum ſit de contrahendo cum conſanguinea, præcedente Romani Pontiſicis diſpenſatione: idque mihi placet ex dictis ſupra, quamuis d. l. 14. partitæ verba adhuc repugnent; ipſa tamen intelligi debebunt, vt ſuprà dixi. Et ita in tertio quoque gradu recté obſeruarunt Molina dict. cap. 13. num. 8. & 9. & Ioannes Gutierr. dict. conſ. 18. n. 11. & 12. quorum reſolutio corroboratur multùm ex his, quæ in initio huius capitis à me adnotata fuêre: item ex his, quæ obſeruauit Pater Molina tom. 3. de iuſt. & iur. disp. 613. num. 2. & 3.

Cæterùm quando conſanguinitas eſt in ſecundo gradu, vtrùm conditio ducendi conſanguineam, obſeruari debeat, difficilius quidem eſt, atque in eo maior verſatur controuerſia: in qua ante omnia præmittendum erit, dubium hoc verſari in eo caſu, ſiue in eis terminis illud proponere Authores mox referendos, quando expreſ ſim adiicitur conditio, ſi Romanus Pontifex diſpenſauerit; nam ſi ea expreſſa non fuerit, ſed ſimpliciter factum fuerit præceptum de contrahendo cum conſanguinea intra ſecundum gradum coniuncta, quòd præceptum aut conditio huiuſmodi reiici debeat, clarè defendit Coſta ſelectarum lib. 1. dict. cap. 8. num. 14. & quamuis Molina dict. cap. 13. num. 8. & 9. improbauerit eum, quando conſanguinitatis impedimentum intra tertium, vel quartum gradum ſubſiſtit, vt ſuprà vidimus; tamen quando impedimentum in ſecundo conſanguinitatis gradu verſatur, apertè ſequitur eundem Coſtam: ſiue non expreſ ſa conditione, ſi Romanus Pontifex diſpenſauerit, præceptum non obligare conſanguineos intra ſecundum gradum, clarè præ ſentit Molina eodem cap. 13. num. 11. iuncto numer. 7. in principio, & num. 8. vbi loquebatur in caſu, quo factum fuit præceptum de Contrahendo cum consanguinea, præcedente Romani Pontiſicis diſpenſatione; & in eis terminis reſoluit quæ ſtionem dicto num. 11. quod, ſi prædictus Author attenté, atque originaliter prælegatur, certum erit, nec vllo pacto poterit negari; in eiſdem etiam terminis, cúm expreſ ſim adiicitur, ſi Romanus Pontifex diſpenſauerit, loquitur Ioannes Gutierrez dicto conſil. 18. num. 9. & Pater Thomas Sanchez de ſponſalibus, lib. 5. disputat. 5. quæ ſt. 1. num. 20. folio 844. & ſi omittatur, non obligare, clarè præſentiunt: Contrarium tamen etiam in hoc caſu, clarè tenet Pater Molina tom. 2. de iuſt. & iur. diſp. 613. num. 3.

Hoc ita præmiſ ſo & ſuppoſito etiam in caſu prædicto, quando ſcilicet impedimentum in ſecundo conſanguinitatis gradu verſatur, & præceptum apponitur de contrahendo cum conſanguinea, præcedente Romani Pontiſicis diſpenſatione, quòd præceptum non ſit reiiciendum, ſed potiùs admittendum, & ſic quòd ſucceſ ſores Maioratus obligare debeat, expreſ ſim aſ ſerunt Coſta ſelectarum lib. 1. dict. cap. 8. num. 14. Molina lib. 2. dict. cap. 13. num. 11. qui attento iure communi de hoc non dubitat. Sed attenta deciſione Sacri Concilij Tridentini ſeſ ſ. 24. de reformat. matrim. cap. 5. ſtatim num. 12. non dubitauit aſ ſerere id nullo pacto admittendum eſ ſe, ſed potiùs preceptum huiuſmodi ex inſtitutione reiiciendum, & Maioratuum inſtitutoribus conſulit, ne ſimiles conditiones contrahendi cum conſanguineis in ſuis Maioratibus apponant, nec etiam ſucceſ ſores ad contrahendum cum conſanguineis adſtringant: poſteà tamen ad finem operis, mutata ſententia in annotationibus, num. 12. contrarium ſuſtinuit, & etiam ſtante Tridentini decreto, præceptum huiuſmodi obſeruandum, & non reiiciendum ab inſtitutione Maioratus defendit, & ſequitur Ioannes Gutierr. canonicarum lib. 2. cap. 22. num. 12. & 13. & 24. & 25. & dict. conſ. 18. num. 9. Pater Thomas Sanchez dict. disput. 5. quæ ſt 1. num. 20. fol. 844. qui expreſsè loquitur in hoc caſu, quando adiicitur conditio, ſi Romanus Pontifex diſpenſauerit, & conſanguinitas eſt in ſecundo gradu, vt conſtat ibidem, num. 19. & 20. & etiam num. 21. vbi ſic ſubdit: Incumbet autem legatario, vel Maioratus ſucceſ ſori grauato ad contrahendum cum conſanguinea, ſi Romanus Pontifex dispenſauerit, impetrare dispenſationem, cùm ipſe teneatur niti implere conditionem, ſi vult legatum, vel Maioratum.

Ego verò, vt meam ſententiam interponam in dubio prædicto, ſequentia conſtituere neceſ ſarium duxi; ex ipſis namque nihil prætermitti poteſt, nec aliter abſoluta eiuſdem reſolutio tradi. Et in primis conſtituo, inſpecto rigore, aut generalitate verborum dict. . 14. partitæ, videri dicendum non obligare, nec ſeruandum eſ ſe præceptum ducendi conſanguineam intra ſecundum gradum coniunctam, à Maioratus inſtitutore adiectum. Nam ſi in quocunque gradu conſanguinitatis id ſtatuit lex illa; quantò magis in ſecundo gradu locum habere debebit? Cæterùm conſideratis his, quæ in prima opinione relata ſuprà, num. 32. à me adnotata fuere, contrarium dicendum eſ ſe, & præceptum huiuſmodi non reiiciendum, ſic potiùs legem illam limitandam, ſiue intelligendam & declarandam, vt ibidem ſubiiciebam; & omnes limitationes, aut declarationes ibi adductas, ſic æqualiter conuenire, cùm impedimentum in ſecundo conſanguinitatis gradu verſatur, ſicut quando verſatur in quarto: quia cùm lex ipſa Partitæ, vt conditionem huiuſmodi reiiciendam diceret, dumtaxat inſpexerit, quòd matrimonium de iure, & ſecundùm Canones contrahi non poteſt inter conſanguineos, nec in conſideratione habuerit, quòd ex diſpenſatione contrahi poſ ſit, ſic vt nullo modo, ad diſpenſationem ipſam attendat, vt numeris præcedentibus obſeruabam: idem operari debebit impedimentum vtrumque, & eaſdem declarationes admittere, cùm in vtroque gradu verum ſit, matrimonium contrahi non poſ ſe de iure, & ſolùm ſtet differentia in hoc, quòd faciliùs, aut difficiliùs concedatur diſpenſatio in vno gradu, quàm in alio. Quod tamen, (ſi ad ea quæ ſuperiùs notaui ex propoſito attingas) non debet inducere aliquam differentiam, nec in conſideratione haberi.

Secundò conſtituo, huius puncti difficultatem, quando ſcilicet conſanguinitas eſt in ſecundo gradu, an dictum præceptum obſeruari debeat, ex relatione Authorum ſuperiorum clarè conſtare, clariù ſque deduci noſ ſe, ſi ipſimet originaliter, atque attenté prælegantur. In primis namque Molina ipſe ſibi non conſtat, ſed eodem lib. eodèmve opere, duas, diuersáſque & contrarias ſententias profert, vt conſtat lib. 2. dict. cap. 13. n. 12. vbi attento Concilij Tridentini decreto, admittenda non putauit ea, quæ attento iure communi vera crediderat anteà, eodem cap. n. 11. & verè Tridentinum non ita vrgere, vt in hanc varietatem aut contradictionem animum eius debuiſſet excitare: Idcircò ſtatim in annotationibus, nu. 12. mutata ſententia contrarium credidit verius, & præceptum huiuſmodi non reiiciendum, ſed potiùs obſeruandum dixit; Mieres vorò de maioratu, 1. part. dict. q. 50. n. 2. in eo caſu, hoc eſt. quando conſanguinitatis impedimentum in ſecundo gradu verſatur, loquutus non eſt, ſed in quarto loqui videtur, ac in eo quidem, in quo facilè impetrari poſ ſit diſpenſatio: Atque eo dumtaxat caſu limitauit dictam l. 14. partitæ, vt videre poteris. Nuſquam enim in ſecundo conſanguinitatis gradu quę ſtionem propoſuit: hoc ideò forſan, quòd is Author animaduerterer, illius legis deciſionem multùm adſtringere, & valdè generaliter loqui, & ſic videri, quòd non poſ ſet in alio gradu limitari, quàm in eo, in quo facilis eſt diſpenſatio, quamuis in ſecundo etiam gradu frequenter diſpenſari ſoleat. Veré tamen, vt anteà dicebam, in hoc differentia non eſt; nam generalitas illius legis (ſi eiuſdem ratio præcipua conſideretur) ſic comprehendit quartum conſanguinitatis gradum, ſicut ſecundum. Et idcirco de habilitate, aut ſecundùm terminos habiles, ita commodè in ſecundo, ſicut in quarto gradu limitari aut declarari valet: aut aliter rem accipiendo, nec in vno, nec in altero gradu limitationes aut declarationes admittit. Deinde Ioannes Gutierrez canonicarum lib. 2. quæ ſt. 22. nonnulla expendit, atque conſiderat, quæ pro vtraque parte vrgent, ſed demùm Molinæ ſententiam in annotationibus traditam, magis probauit, vt conſtat ibi num. 12. & 13. & 24. & 25. & dict. conſ. 18. num. 9. & eandem credidit etiam veriorem Pater Thomas Sanchez de ſponſalibus, lib. 5. disputat. 5. quæ ſt. 1. num. 20. ſed ſtatim quæ ſt. 3. fol. 486. quando non exprimitur conditio, ſi Romanus Pontifex diſpenſauerit, dubius videtur eſ ſe, & in fine, num. 28. ſubobſcura quidem verba profert, niſi intelligantur, vt ſtatim dicam: denique Henriquez lib. 12. de matrimonio, cap. 10. num. 4. conditionem reiiciendam eſ ſe, quando conſanguinitas eſt in ſecundo gradu, dicit expreſſim: Molina verò dict. diſp. 613. de iust. & iur. non reiiciendam affirmat.

Tertiò conſtituo, negari non poſ ſe, quin Molina variauerit in propoſito dubio, cæteri etiam Authores ſic diuerſas, aut contrarias ſententias protulerint, ſiue certam nobis reſolutionem non reliquerint, quòd nuſquam in ratione vera huiuſce rei firmi fuerint, ſiue nuſquam firmiter inſiſtant in vno, quod veriſ ſimum eſ ſe, & contrarium aperté falſum, ex iam antea dictis conſtat euidenter: videlicet conditionem huiuſmodi, quæ ex voluntare, aut diſpenſatione Romani Pontificis pendet, impoſ ſibilem non eſ ſe, neque à iure, neque à natura, neque etiam ex facto, in quo etiam Molina variauit, quia aliquando eam de facto impoſ ſibilem vocauit; idcircò dicendam in conditione præfata nullam impoſ ſibilitatem eſ ſe, ſicut nec In alia quacunque, quæ ex facto, aut voluntate Principis pendet, vt latiùs remanet probatum: & conſequenter confundi concludenter eorum fundamentum, qui ob impoſ ſibilitatem conditionem reiiciendam putarunt in ſecundo gradu, cùm verè nulla impoſ ſibilitas ſit; imò frequenter in eo etiam diſpenſationes concedi ſoleant: quod pater Molina tom. 3. dict. diſp. 613. num. 3. verſ. duæ autem, rectiùs perpendit.

Deinde, eò etiam variaſ ſe eundem Molinam, alióſque Authores contrarios extitiſ ſe, quòd vt admitterent, vel reſpuerent conditionem præfatam, in conſideratione poſuerunt, an faciliùs, vel difficiliùs diſpenſatio impetrari poſ ſet, ſiue ad maiorem, vel minorem difficultatem attendunt; cùm tamen certius, & verius ſit, conditionem ex facto aut voluntate Principis dependentem, nequaquam à diſpoſitione reiiciendam, sed potiùs admittendam, vt granatus, quantum in ſe ſit, efficiat, vt conditio impleatur: difficultatem autem non excuſare, quoniam eo præcepto grauatus, non adſtringitur præcisè ad impetrationem, quod eſ ſet iniquum, quia ad impoſ ſibile quodammodò adſtringeretur, ſi ad id teneretur; ſed dumtaxat tenetur diſpenſationem poſtulare, & diligenter inſiſtere, atque vt concedatur, curate, vt etiam reſolutum fuit ſuprà, & tradit Mieres de maioratu, 1. parte, dict. quæ ſt. 50. num. 3. & 4. part. quæ ſt. 40. num. 20. Denique, quia non conſiderarunt ea, quæ Pater Molina vbi ſuprà, optimè aduerrit.

Quartò conſtituo, ex his, quæ obſeruatione præcedenti dicta ſunt, deduci manifeſtè, opinionem Molinæ in annotationibus relictam, & ab aliis poſtmodùm probatam, in praxi ſeruandam omninò, & contrariam non tenendam. Deinde eiuſdem Authoris ambiguitatem, aut varietatem non debere aliis in futurum variandi, aut diuerſas ſententias ſuſtinendi, ansam aut occaſionem præ ſtare; vtpote cùm ſententia hæc, & opinio, certa iam ratione ſubſiſtat, & communior ſit, iuriſque principiis magis conſona, iuxta ea, quæ in initio huius capitis remanent ſcripta: contraria verò rationibus communibus, quibus innitebatur, remaneat iam deſtituta, nec aliquo iure probetur, & in dicto Concilij Tridentini decreto diſpenſandi facultas non præcludatur; imò frequenter diſpenſari ſoleat: & hoc certum eſ ſe, quando imponitur præceptum ducendi conſanguineam in ſecundo gradu, adiecta conditione, ſi Romanus Pontifex diſpenſauerit; quo caſu tanquam omninò indubitatum, recté id habuit Pater Molin. tom. 3. de iuſtit. & iure, diſp. 613. num. 2. & 3.

Quintò conſtituo, idem obſeruandum eſ ſe, cùm ſimpliciter imponitur præceptum de contrahendo cum conſanguinea intra ſecundum gradum coniuncta, nec exprimitur conditio, ſi Romanus Pontifex diſpenſauerit, quod in caſu præcedenti quando dicta conditio fuerit expreſ ſa. Et quamuis Coſta, Molina, & alij relati à me ſuprà, numeris præcedentibus repugnent, vt ibidem oſtendi; contrarium tamen in futurum tenendum, nec etiam cum in ſecundo gradu conſanguinitatis impedimentum verſatur, differentiam hanc expreſ ſ æ, vel non expreſ ſ æ conditionis, ſi Romanus Pontifex diſpenſauerit, admittendam, rationibus ſequentibus euincendum arbitror.

Et in primis, quia ſi ad rationes Molinæ lib. 2. dict. c. 13. n. 7. attendas, quibus probauit conditionem prædictam ſubintelligi debere, quando conſanguinitas eſt intra quartum gradum, nec ideò reiiciendum præceptum de contrahendo cum conſanguinea, quòd expreſ ſum non ſit, ſi Romanus Pontifex diſpenſauerit; inuenies proculdubio, rationes eaſdem non ſolùm æqualiter, sed & fortius militare, cùm in ſecundo gradu conſanguinitas eſt, quàm cùm in quarto tantùm: quia quantò maius impedimentum eſt, tantò magis videri debebit ſenſiſ ſe, atque voluiſ ſe Maioratus inſtitutorem, vel alium teſtatorem quemcunque, quòd matrimonium fiat præcedente Romani Pontificis diſpenſatione: & ſi veriſimile non eſt de matrimonio abſque diſpenſatione contracto Maioratus inſtitutorem ſenſiſ ſe, cùm in quarto gradu conſanguinitas eſt (quod ipſe Molina affirmat;) cur etiam veriſimile non erit, teſtatoremmetipſum, aut Maioratus institutorem idem ſuppoſuiſ ſe, aut ſenſiſ ſe, cùm in ſecundo gradu conſanguinitas eſt, eóque modo, quo potuit de iure, & ſecundùm terminos habiles diſpoſuiſ ſe? vt in conſanguinitate intra quartum gradum dixit Ioannes Gutier dict. conſil. 18. n. 7. & 8.

Deinde, ſi is, qui conſanguineo, aut conſanguineæ præceptum iniunxit, vt conſanguineo, vel conſanguineæ nubat id neceſ ſariò præ ſupponit, vt ad hoc Romani Pontiſicis diſpenſatio interueniat, nec abſque illa matrimonium contrahatur cùm ea conditio à iure inſit, & etiam ex natura actus proueniat, adeò vt etiamſi emittatur, pro expreſ ſa habenda ſit, l. 1. & l. conditiones extrinſecus. ff. de condit. & demonſtrat. nec poteſt in rectum ſenſum cadere, quòd diuersù ſit dicere Nubat Titia Seio conſanguineo ſimpliciter; vel hoc adiecto, vt id fiat præcedente Romani Pontificis diſpenſatione, cùm neque aliter matrimonium inter eos contrahi poſ ſit: quod vtrumque in conſanguinitate quarti gradus obſeruauit Molina lib. 2. dict. cap. 13. num. 7. quis ſanæ mentis firmare poterit, idem obſeruandum non eſ ſe, aut æqualiter non habere locum, quando conſanguinitatis impedimentum in ſecundo gradu verſatur; quæve poterit inter vnum & alterum conſanguinitatis gradum, differentiæ ratio aſ ſignari, ſi certum eſt in vtroque abſque diſpenſatione matrimonium contrahi non poſ ſe? & ſi dato minori impedimento, Romani Pontificis diſpenſatio quòd præcedat, ſubintelligere adeò neceſ ſarium dicit Molina; cur etiam multùm magis id ſubintelligendum non erit, quoties maius detur impedimentum?

Prætereà, ſi rem hanc ex aliis regulis & iuris principiis metiri, atque definire velimus, neceſ ſariò equidem etiam in ſecundo conſanguinitatis gradu præfatam conditionem ſubintelligere, atque Maioratus inſtitutorem ſenſiſ ſe, vt id fiat præcedente Romani Pontificis diſpenſatione fateri debebimus; quoniam in vltimis voluntatibus & teſtamentis ea interpretatio ſumi debet in dubio, per quam teſtatoris diſpoſitio ſuſtineatur, & actus magis valeat, quàm pereat, l quoties, & l. vbi eſt verborum ambiguitas, ff. de rebus dubiis, cum concluſ. Bartoli in l. 1. num. 11. ff. de iure codicillorum: nec recipienda eſt interpretatio, per quam diſpoſitio reddatur inutilis, ſi per aliam poteſt ſuſtineri, Bartolus in l. cum Senatus, num. 3. ff. de rebus dubiis. Caſtrenſis in dict. l. vbi eſt verborum ambiguitas. Ruinus in conſ. 72. num. 4. volum. 2. quia non eſt credendum, teſtatorem voluiſ ſe iudicia ſua ſubuerti, nec etiam voluiſ ſe id, de quo non potuit diſponere, l. 3. ff. de militari teſtamento, l. ſi quis ita, ff. de condit. inſtit. l. Lucius, §. penult. ff. ad municipalem. Mantica latiùs comprobans de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 2. tit. 15. num. 2. & lib. 3. tit. 2. num. 12. & verba teſtamenti ſunt poſ ſibiliter, non impoſ ſibiliter intelligenda, Baldus pet illum textum in l. antiquitas, circa principium, num. 1. C. de vſufructu. Socinus iunior in conſil. 72. num. 55. & in conſil. 74. num. 4. volum. 1. Idcircò teſtator præ ſumitur ſenſiſ ſe id, quod verbis non expreſ ſit, nec continetur, ne alioquin eius diſpoſitio reddatur inutilis, Bartolus in l. 5. 1. §. num. 3. ff. de auro & argento legato, & in l. pediculis, §. item cùm quæreretur, num. 1. eodem tit. Poſt Gloſ ſam in verbo, videri. Mantica lib. 3. d. tit. 2. num. 17. Neceſ ſarió ergo in quocunque conſanguinitatis gradu interpretari debebimus, id inſtitutorem ſenſiſ ſe, quamuis verbis non contineatur expreſ ſum, cùm aliter actus ſuſtineri non valeat, nec diſpoſitio, nec matrimonium contrahi poſ ſit: & forſan teſtatorem eundem ideò non expreſ ſiſ ſe, ſiue diſpen ſationis Pontificis mentionem non feciſ ſe, quòd pluſquam certum, omnibù ſque notum ſit, abſque ea matrimonium contrahi non poſ ſe, & eo ipſo quòd illud contrahi voluit, diſpenſationem ante omnia impetrari debere, ſemper intelligi: hæc autem licèt noua ſint, nec ab alio hactenus ſic adnotata, nihilominùs cùm caſus ſe offeret, obſeruari debebunt omninò, vtpote concludentibus rationibus corroborata, & veriſ ſima quidem. Quod quicunque fatebitur, qui ea attentè conſideraueriti & videntur confirmari ex reſolutione Patris Thomæ Sanchez de ſponſalibus, lib. 5. diſput. 5. quæ ſt. 3. fol. 846. quo loco in primis quærit is Author, an valeat promiſ ſio matrimonij inter impeditos, non expreſ ſa conditione, ſi Pontifex diſpenſauerit, perinde ac ſi expreſ ſa eſ ſet. Et primò refert opinionem aſ ſerentium valere, & comprobat alio ſimili, videlicet, quando teſtator apponit conditionem in Maioratu, vel legato, vt ſucceſ ſor ducat conſanguineam; dicunt enim tunc Authores ab eo relati, non eſ ſe differentiam, ſiue explicet præcedente diſpenſatione, fiue non: ſtatim tamen num. 26. probabilius eſ ſe inquit, minimè obligare promiſ ſionem ea conditione non expreſ ſa, & latiùs comprobat ibidem; ac denique num. 28. in fin. fol. 847. vt reſpondeat ad ſimile adductum pro prima opinione, quam improbat. ſic ſcribit. Ad confirmationem, & aliud argumentum de diſpoſitione teſtatoris, dic ea eſ ſe vera, quando verba ſunt dubia: at in præ ſenti caſu ſunt clara. Quæ verba præfati Authoris, vt vides, cùm in vtroque caſu, tam in vltima voluntate, quàm in contractu, ſiue in promiſ ſione inter viuos æqualiter ſint dubia, aut æqualiter clara, cùm in vna, & in altera conditio expreſ ſa non ſit, non aliam interpretationem recipiunt, quàm quod ipſemet Author apertè præ ſenſerit, in vltima voluntate verba dubia videri, ſiue dubium eſ ſe, quid teſtator ſenſerit, aut intellexerit; idcircò iuxta iuris regulas, & vulgata principia interpretari debere, vt diſpoſitio valeat, iuxta ea, quæ ſuperiùs diximus, & plenè comprobat Mantica de coniecturis vltim. volunta. lib. 3. tit. 3. Cæterùm in promiſ ſione inter viuos, ideò dicit verba eſ ſe clara, aut non eſ ſe dubia, ſicut quando in vltima voluntate adiiciuntur; quòd clarum ſit conditionem illam, ſi Romanus Pontifex diſpenſauerit, non fuiſ ſe expreſſam, nec tunc ſubintelligi debet; aut verba in dubio accipienda, ſicut in vltimis voluntatibus, quoniam illæ fauorabiliores ſunt, l. in teſtamentis, cum vulgatis, ff. de regulis iuris. In contractibus autem, in quibus ſtrictè magis proceditur, quidquid omiſ ſum eſt, pro omiſ ſo haberi debet, l. quidquid adſtringendæ, ff. de verbor. obligat. & ſibi imputent contrahentes, qui id non expreſ ſerunt, quod facilè potuerunt, iuxta textum: in l. veteribus, ff. de pactis: vnde rationes à me ſuperiùs adductæ; ea etiam, quæ lib. 2. dict. cap. 13. num. 7. Molina notauit, non æqualiter militant in promiſ ſione ſic facta, ſicut in vltima voluntate, aut in Maioratus inſtitutione.

Denique confirmantur ex traditis per Patrem Molinam multò proculdubio poſt hæc ſcripta à me prælectum, tom. 3. de iuſt. & iur. diſput. 613. num. 3. verſ. in poſteriori, qui in eadem remanet ſententia, quam defendo, licèt nihil ex notatis à me ſuprà, ſcripſerit eo loco.

CAPVT VIII.

Mutuans ad refectionem alicuius rei, & merces vendens habita fide de pretio, vtrùm acquirat ius hypothecæ in ipſa re, vel mercibus: item qui mutuauit pecuniam ad aliquam rem emendam, an eam obligatam habeat à iure, vt prioribus etiam hypothecis debeat præferri? & an hoc procedat etiam reſpectu dotis prioris? vulgata equidem, & multis in locis à Scribentibus agitata, ſed nunc forſan meliùs, & aliter quam cæteri faciant, explicata dubia: & ibidem legibus 26. & 28. & 29. & 30. tit. 13. partit. 5. ſingulariter enucleatis, & aliorum traditiones in propoſito carpuntur, & nonnulla nouiter, & verè adnotantur, quibus ampliùs hiſce de rebus dubitandi occaſio cuicunque videbitur omninò ſublata.

SVMMARIVM.

- 1 Mutuans in refectionem domus, vel nauis, ſeu alterius rei, vtrùm acquirat hypothecam ſuper ipſa re, in cuius refectione pecunia conſumpta eſt, negari non poſ ſe, quin dubium ſit de iure communi.
- 2 Sunt namque in hoc diuerſ æ, & contrariæ ſententiæ, & reſponderi poteſt ad iura, quibus hypotheca concedi videtur, vt hoc numero adnotatur.
- 3 De iure tamen huius Regni, dubium præfatum ſublatum eſt, atque in l. 26. tit. 13. part. 5. expreſsè deciſum, quòd is, qui mutauit ad fabricandam domum, vel nauem, vel aliam rem, vel ad eam reficiendam, habeat in tali re tacitam hypothecam.
- 4 Ius etiam prælationis ex eadem hypotheca conſequatur, vt hoc numero adnotatur.
- 5 Et leges 26. & 28. tit. 13. partita 5. dilucidè magis, quàm anteà erant, enucleatæ traduntur, & in quo vna ab altera differat, nouè & verè detegitur.
- 6 Noua etiam & notanda conſideratio ad eaſdem leges Partitæ adducitur, & idem diſcutitur, an cùm pecunia mutuatur ad domum, vel nauem conſtruendam de nouo, tacita contrahatur hypotheca et ſi nihil dictum ſit.
- 7 Et Hieronymi de Cæuallos ex dict l. 26. partitæ ſententia nouè deducta, noua equidem, ſed vera & concludenti ratione reiicitur, vt hoc numero adnotatur, & vide infrà, num. 25.
- 8 Venditor antequam pretium ſibi ſoluatur, poteſt rem retinere quaſi loco pignoris.
- 9 Tamen ſi res aut merces tradiderit emptori, habita fide de pretio, dominium rerum venditarum in ipſum emptorem transfertur; & ideò res ipſ æ venditæ & traditæ, non ſunt hypothecatæ venditori pro pretio ſoluendo, nec in illis etiam extantibus vllam habet prærogatiuam, ſed ſimul cum aliis creditoribus in tributum veniet.
- 10 Nec etiam habet priuilegium perſonale, quo aliis creditoribus præferatur, qui perſonalem actionem obtineant.
- 11 Et ſic in talibus rebus venditis etiam extantibus, creditores hypothecarij præferuntur.
- 12 Cæterum ſi venditor expreſ ſe conuenit, vt res venditæ ſibi ſint, & remaneant hypothecatæ, donec integrum pretium ſoluatur, tunc præfertur in illis, cæteris creditoribus hypothecarijs, etiam anterioribus.
- 13 Et idem erit, ſi in contrahendo cauerit, vt res venditæ, precario, aut conducto ſint penes emptorem, quoad pretium vniuerſum perſoluatur.
- 14 D. Petri de Barboſa obſeruationes duæ in propoſito huius materiæ (ad quas nullus hactenus animaduertit) ſic dilucidè enucleatæ, vt communi & receptæ ſententiæ nuſquam valeant refragari, vt hoc numero latius traditur.
- 15 Venditor cùm res venditas tradidit habita fide de pretio, & tamen non ſpecialiter, nec expreſ ſim res ipſ æ, donec pretium perſolueretur, hypothecatæ fuerunt, ſed generalis tantùm hypotheca omnium bonorum emptoris conſtituta fuit, vtrùm illa generalis alteri anteriori debeat præferri?
- 16 Vbi aliorum Authorum ſententiæ proferuntur.
- 17 Et pro vera, diſtinctáque præfati dubij explicatione, nonnulla nouiter & verè adnotantur, quæ hoc numero & ſequent. traduntur.
- 18 Hypotheca generalis prior, regulariter præfertur ſpeciali poſteriori.
- 19 Contra Albericum, & eius ſequaces fortiſ ſimum argumentum deductum.
- 20 Alberici præcipua ratio in quæ ſtione propoſita ſuprà num. 15. nouiter, & verè conuicta.
- 21 Mutuans pecuniam ad emptionem alicuius rei, & expreſ ſim adiiciens, quòd ea pecunia mutuo datur ad ipſius rei emptionem: ſi in eam conuertatur, habet in actione perſonali priuilegium prælationis, non verò habet tacitam hypothecam, niſi dictum fuerit, quòd res empta expreſsé ſit pro mutuatæ pecuniæ ſolutione obligata, vel hypothecæ ſubiecta.
- 22 Idque iuxta veriorem & communiorem Scribentium omnium ſententiam.
- 23 Sed alij tenent contra, vt hoc numero adnotatur, & num. ſequent. referuntur.
- 24 Eorúmque præcipuo fundamento reſpondetur, & ſententiam communem poſt legem Partitæ neceſſario ſeruandam, concludenter oſtenditur.
- 25 Et Hieronymi de Cæuallos aſ ſertionem refragari verbis expreſ ſis & claris legis Partitæ adnotatur.
- 26 Nec poſ ſe ampliùs hac de re dubitari probatur.
- 27 Mulier pro ſua dote, an præferatur expreſ ſ æ hypothecæ poſteriori, de qua in l. licet, C. qui potior. in pignore, & in l. 30. titulo 3. partit. 5. ac etiam habenti priorem tacitam ratione mutui ad refectionem.

PRo dilucida & breui, vera tamen, atque abſoluta huius Capitis explicatione, conſtituere inprimis neceſ ſarium erit, de iure communi negari non poſ ſe, quin dubium ſit, vtrùm mutuans in refectionem domus, ſeu nauis, fiue alterius rei, acquirat hypothecam ſuper ipſa re, in cuius refectione pecunia conſumpta eſt, vel actionem priuilegiatam dumtaxat? Gloſ ſa namque, verbo, credidero, in l. interdum, ff. qui potiores in pignore, quam ſequuntur Bartolus, & Salicetus ibidem, Angelus etiam in l. quod quis, ff. de priuilegiis creditorum. Antonius Neguſantius de pignoribus, in ſecundo membro, quintæ par. principalis, num. 4. in ea fuit opinione, vt exiſtimaret, in propoſita ſpecie ſolam actionem perſonalem, eam tamen priuilegiatam acquiri: quod & Gloſ ſa tenere voluit in authent. de æqualitate dotis, §. his conſequens, in princip. ſuper verbo, agrum, vt refert Gregor. Lopez in l. 26. tit. 1. partit. 5. verbo, Para fazer, dicens, quòd de iure communi videtur communis opinio, quòd is qui credidit ad fabricandam, vel reficiendam domum, vel nauem, ſeu aliam rem, non habeat in tali re tacitam hypothecam, licèt habeat actionem perſonalem priuilegiatam: dicens etiam ibidem, quòd perleges iuris communis potiùs videbatur probari opinio Gloſ ſ æ in dict. l. interdum, & reſpondens ad textum in l. quod quis, ff. de priuileg. creditorum & ad dictum §. his conſequens, in principio, præfatum etiam dubium de iure communi rectè agnoſcit Molina de Hispanorum primogeniis, lib. 1. capit. 10. num. 19. vbi retulit Ripam in l. ſi ventri, §. 1. ff. de priuilegiis creditorum, contrà tenentem, & dicentem in caſu prædicto acquiri hypothecam ſuper ipſa re, in cuius refectione pecunia conſumpta eſt: alij vero Authores mox referendi, Barboſa, inquam, Gutierrez, Cæuallos, & Flores Diaz non ita dilucidé explicarunt, nec ad dubium hoc de iure communi attendunt: fortaſ ſis hoc ideò, quòd iam ex legibus Partitæ ceſ ſaſ ſet, aut ſublatum eſ ſet, vt dicetur ſtatim; verè tamen negari non poteſt, quin textus in dicto § his conſequens, multùm vrgeat de iure communi contra ſententiam Gloſ. In dict. l. interdum, qui & loquitur expreſsè quoad hypothecam, vt Angelus ſibi contrarius rectiùs intellexit ibidem & Greg. Lop. in dict leg. 26. partitæ, dicto verbo, Para fazer, in fine.

Cæterùm hodie de iure Regio præfatum dubium ſublatum eſt. atque in eadem l. 26. titulo 13. partita 5. expreſsè deciſum, quòd is qui mutuauit ad fabricandam domum, vel nauem, vel aliam rem, vel ad ipſam reficiendam, habeat in tali re tacitam hypothecam, & ſic lex illa tollit opiniones de iure communi, vt ibidem aduertit Gregorius Lopez dicto verbo, Para fazer, in fine, Molina etiam id ipſum notauit de Hiſpan. primog. lib. primo, dicto cap. 10. num. 19. Barboſa in l. ſi cum dotem, §. finali ff. ſoluto matrimonio, numero 35. verſiculo, illud certum eſt, folio 499. vbi dicit certum eſ ſe, quòd cùm mutuatur pecunia ad rem reficiendam, tunc res illa cenſetur tacitè hypothecata cum priuilegio prælationis; idem Barbosa in ſexta parte l. primæ, eiuſdem tituli, num. 12. Minſingerus ſingularium obſeruation. centuria prima, obſeruatione 60. Ioannes Gutierrez practicarum lib. 3. quæ ſt. 98. num. 2. vbi adducit duo, quæ copulatiuè requiruntur, vt prædicta hypotheca acquiratur, & refert alios Authores idem tenentes, Hieronymus de Cæuallos practicar, commu, contra communes, quæ ſt. 744. num. 9. qui tamen minùs benè dixit, quòd in caſu quo datur pecunia ad refectionem alicuius rei, nemo vnquam dubitauit, creditorem habere tacitam hypothecam. Nam, vt vides, iure communi attento, non ſolum dubitarunt, ſed & contrarium tenuerunt quamplures, Flores Diaz de Mena variarum quæ ſtionum. libro primo, quæ ſt. 6. art. 3. num. 12. Ceſ ſabit ergo iam dubitatio prædicta ex deciſione dicta l. 26. partitæ, vbi, vt dixi, tacita hypotheca conceditur in caſu prædicto, & in hunc modum ſcribitur: E aun dezimos, que ſi algun ome recibieſ ſe de otro marauedis præſtados, para guarnir alguna naue, o para refazerla, o para ſazer alguna coſa, o otro edificio, o para refazerlo, que qualquier deſtas coſas en que fueſ ſen metidos, o deſpendidos los marauedis, fincan obligadas calladamente aquel que los empreſto.

Et ius prælationis ex eadem hypotheca conceditur in l. 28. tit. 13. eadem 5. partitæ, vbi ſtatuitur, mutuantem in domus, vel nauis refectionem, vel armaturam eius, vel marinariorum cibaria, præferri prioribus etiam creditoribus, quibus mutuum recipiens rem ipſam expreſsè obligauerat, & reddit lex ipſa rationem: Porque con los dineros que el dio, fue guardada la coſa que ſe pudiera perder. Vtraque ergo lex, tam 26. quam 28. in hoc poteſt expendi, quamuis communiter dumtaxat expendatur l. 28. vt conſtat ex Ioanne Gutierrez, Cæuallos, & Flores Diaz, vbi ſuprà: ſed dictam l. 26. expreſsè citat ad hoc ſoins Molina lib. 1. dicto cap. 10. num. 19. & in effectu vna ab alia ſolùm diſtat in hoc, quòd in dicta l. 26. agitur de domo, naui, vel alia re refecta, vel facta de creditoris pecuniis, ſtatuitúrque éas res tacite eſ ſe mutuanti obligatas. Cæterúm in dicta l. 28. agitur tantùm de re refecta de creditoris pecuniis, & ius prælationis conceditur, quod in dicta l. 26. conceſ ſum non erat; ſed dictum dumtaxat, rem refectam, vel factam de creditoris pecuniis, tacitè hypothecatam cenſeri.

Vnde prætermittendum non erit, priuilegium prælationis concedi expreſsè pro domo, vel naui refecta in dicta l. 28. ſed pro domo, vel naui fabricata de nouo, vel nouiter conſtructa de pecuniis creditoris, nihil caueri in idem l. 28. Niſi dicas, videri conceſ ſum idem prælationis beneficium in dicta leg. 25. Partitæ, eo ipſo, quòd ius hypothecæ conceditur; quod tamen nuſquam exprimitur, nec verè dici poteſt: nam cúm in ipſamet lege 26. quoad ius tacitæ hypothecæ æquipararentur mutuantes ad refectionem vel conſtructionem, & quoad hoc ſimul coniungerentur; tamen in dicta l. 28. eiuſdem tituli, dum de priuilegio prælationis tractar, ſolùm meminit mutuantis ad refectionem: Vnde apertè excludit alterum creditorem, ſcilicet mutuantem, vt res de nouo conſtruatur, vel ædificetur ab hoc priuilegio, iuxta regulam l. cùm Prætor, cum vulgatis, ff. de iudiciis: idque concludenti conſideratione euincitur, quæ ex eadem l. 28. Partitæ deducitur, nam ratio illa, Porque con los dineros que el dio, fue guardada la coſa que ſe pudiera perder, optimè vrget, cùm res reficitur, quæ aliàs poſ ſet deperdi; ceſ ſat tamen, fiue non militat, cùm res de nouo conſtruitur, vel ædificatur: quoniam etſi id non fieret, nihil proculdubio deperderetur, nec poſ ſet alicuius damni conſideratio fieri: tollit tamen dicta lex 26. partitæ, quoad ius tacitæ hypothecæ, opiniones contrarias de iure communi; quo attento, cùm mutuatur pecunia ad conſtruendam domum de nouo, vel etiam nauem, controuerſia erat inter Doctores. vtrùm tacita hypotheca contraheretur, nécne? & minimè contrahi tacitam hypothecam docuerunt Bartolus in l. interdum, in fine, ff. qui potiores in pignore. Iafon in l. creditor, num. 4. ff. ſi certum petatur. Contrarium tamen tenuit Gloſ ſa prima in authentic quo iure, C. qui potiores in pignore: quam ſequuntur relati per Couarruu. reſolution. libro primo, cap. 3. num. 7. ſed ſententiam Bartoli ſequutus eſt Barboſa ſexta parte levis primæ. ff. ſoluto matrimonio, num. 11. fol. 496. dicens ideò opertere, quòd ſic mutuans caueat expreſ ſim de hypotheca; & quòd ſi illa expreſ ſim conſtituta ſit, illud obtinet priuilegium, vt præferatur creditoribus anterioribus, etiam habentibus hypothecas expreſ ſas, & citat ad hoc textum in l. licet, C. qui potiores in pignore: quæ tamen, (vt infrà dicetur & vltra præfatum Authorem animaduertitur) in alio caſu loquitur, ſed ex ratione ipſius huic etiam poterit adaptari. Subdit denique Barboſa ipſe, priuilegium præfatum prælationis locum habere, ſiue hæc expreſ ſa hypotheca conſtituatur tempore mutui dati, ſiue ex poſtfacto: & citat Ruinum, Curtium iuniorem, & Stracham ſic tenentes: & in effectu, vbi expreſ ſim hypotheca conſtituta non eſt, eorum ſententiam improbat, qui in caſu prædicto tacitam intelligebant contrahi hypothecam: quæ tamen ſententia vt vides, in dict. l. 26. partitæ approbata eſt, & non ſententia Bartoli ſuprà relata, quamuis hypotheca huiuſmodi abſque prælatione conceſ ſa fuerit: quod minimè aduertit Barboſa vbi ſuprà, nec citat dictam l. partitæ.

Nec etiam prætermitti poteſt (quod nullus alius animaduertit) Hieronymum de Cæuallos, pract. commu. contra communes, q. 744. n. 10. & 11. errore manifeſto lapſum, quatenus ipſe expendit d. l. 26. tit. 13. part. 5. in verbis anteà relatis, ad deciſionem quæſtionis, vtrum ſcilicet, quando mutuatur pecunia ad rem aliquam emendam, remaneat res empta iure hypothecæ obligata: & per eandem l. 26. firmat, rem emptam ex tali pecunia, hypothecatam manêre, licet nihil actum ſit de ſpeciali rei hypotheca: & dicit multum mirari de Scriptoribus Hiſpanis, qui non conſiderarunt, nec memoriæ mandarunt legem illam, nec doctrinam Gregorij ibidem, vbi Gregorius clamat, menti tenendam: ac denique ſubdit. quòd ſi legem illam vidiſ ſet Ioannes Gutierrez, non loqueretur ſub dubio, quia ex ipſa tollereretur omninò dubietas: ſed, vt nunc dicebam, manifeſto labitur errore Author prædictus; verè namque ex illa lege nihil deduei poteſt quo propoſitum dubium dilui valeat, nec lex ipſa loquitur in hoc caſu, sed in alio longè quidem diuerſo, hoc eſt, in propoſito hactenus, quando ſcilicet mutuata eſt pecunia, vt domus vel nauis conſtrueretur, vel reficeretur: & ſic rectiùs accipiunt Gregor. Molina, & Gutierrez in locis anteà relatis; & idcircò dubium hoc de pecunia mutuata ad rem aliquam emendam, ex propoſito atque ſpeciſicè deciditur in l. 30. ſtatim ſequenti, eiuſdem tituli, & partitæ: vtpote cum de ipſo nec verbum aliquod prolatum fuiſ ſet, nec etiam aliquo modo actum in d. l. 26. nec in aliis legibus præcedentibus: præfatus ergo Author, & malè. damnat Scriptores huius Regni, quod dict. l. 26. non expendant, cùm nec verè, nec aliquo modo eam expendere potuiſſent: & loquitur contra manifeſtam, atque expreſ ſam deciſionem d. l. 30. partitæ, vbi requiritur quòd agatur de hypotheca, vt infrà dicam: & iure communi attento, cùm aliis reſoluit Barboſa ſexta parte d. leg. primæ, ff. ſoluto matrimonio, num. 11. fol. 496. nec etiam aliquo pacto iuuari potuit ex verbis eiuſdem l. 26. vt intuenti ea, pluſquàm manifeſtè apparebit.

Secundò & principaliter conſtituo, certum eſ ſe, quòd venditor antequam pretium ſibi ſoluatur, poteſt rem retinere quaſi loco pignoris, per textum in l. Iulianus, §. offerri, ff. de actionibus empti, l. hæreditatis 22. ff. de hæreditate vel actione vendita: De quibus videndus eſt Maſcardus de probationibus, tomo 2. concluſione 1393. Decianus in conſilio primo, num. 96. lib. 3. Beccius in conſ. 45. num. 15. lib. 1. Pedrocha in conſilio primo, ex num. 232. & num. 246. & in conſilio 13. ex num. 60. & num. 90. & ſequentibus, & in conſil. 39. n. 9. & ſequentibus: tamen ſi res, aut merces venditas habita fide de pretio tradiderit emptori, dominium earum rerum transfertur in ipſum emptorem; & ideò res ipſ æ venditæ, & traditæ non remanent hypothecatæ venditori pro pretio ſoluendo, nec in eiſdem rebusetiam extantibus vllam habebit prærogatiuam; ſed ſimul cum aliis creditoribus in tributum veniet, l. procuratoris, 5. §. ſi plures, verſiculo, planè, ff. de tributoria actione, l. quidam fundum 16. ff. de in rem verſo: & ita poſt Dinum concludunt Bartolus. Baldus, Salicetus, Alexander, Chaſ ſaneus, Nauarrus, Cæpola, Ripa, Neguſant. Couar. Stracha, Fanus, Nouellus, Matiençus, & alij, quos referunt, & ſequuntur Ioannes Gutierrez practicarum, lib. 3. Quæ ſt. 98. num. 6. & 7. & allegatione 5. num. 1. Barboſa in l. ſi cum dotem, §. fin. num. 31. & 32. ff. ſoluto matrimonio. Cæuallos practic. commun. contra communes, quæ ſt. 744. num. 3. & nullum referens Flores Diaz de Mena variarum, lib. 1. quæ ſt. 6. art. 3. num. 13. & Authores contrarium tenentes decipi manifeſtè, Barboſa oſtendit vbi ſuprà dict. num. 31. in principio, & num. 32. vbi reſpondet duobus iuribus, quæ videri poſ ſent in contrariam partem expendi poſ ſe, & n. 34. in fine, ipſemet Author optimè aduertit, adeò certum eſ ſe, nullum habere in propoſita ſpecie priuilegium venditorem circa merces, aut res venditas etiam extantes, vt nec habeat priuilegium perſonale, quo præferatur aliis creditoribus, qui perſonalem actionem obtineant: quod ita ſpecificè atque eleganter nullus alius aduertit; & ſic in talibus rebus etiam extantibus creditores hypothecarij præferuntur, vt iidemmet Authores vnanimiter obſeruarunt; Morotius etiam in reſponſo 54. num. 4.

Cæterùm ſi venditor res aut merces venditas tradiderit emptori habita fide de pretio, & expreſsè conuenerit, vt res venditæ ſibi ſint, & remaneant hypothecatæ, donec integrum pretium ſoluatur, tunc præfertur in illis, cæteris creditoribus hypothecariis, etiam anterioribus: idque iuxta regulam l. licet C. qui potiores in pignore, vt cum multis Authoribus obſeruarunt Ioannes Gutierrez dicta quæ ſt. 98. nu. 8. & dicta allegatione 5. num. 1. qui ponit caſum in quodam venditore, qui vendidit certas oues habita fide de pretio cuidam homini, qui tunc temporis habebat plures creditores, quibus bona ſua generaliter obligauerat, & ſibi prouidit, atque conſuluit ſpeciali hypotheca earundem ouium. &c. Barboſa in dict. l. ſi cum dotem, §. finali, num. 34. D. Felicianus de Solis in tractatu de cenſibus, lib. 3. cap. 5. num. 22. Flores Diaz de Mena dict. art. 3. num. 13. Ioannes Parladorius rerum quotidianarum, lib. 1. cap. 8. vbi vltra alios conſiderat aliam cautelam, & dicit idem eſ ſe, ſi venditon in contrahendo cauerit, vt res venditæ, precario, aut conducto ſint penes emptorem, quoad pretium vniuerſum perſoluatur, per text, in l. ea quæ diſtracta, ff. de precario, & in leg. 3. C. de pactis inter emptorem, § venditorem, § in l. cum venderem, ff. locati, Ludouicus Morotius dict. Reſponſo 54. num. 4.

Verumenimverò D. Petrus de Barboſa in d. l. ſi cùm dotem, §. fin. num. 34. in verſiculo, inde tamen inferri non poteſt, vnum dicit, quod ſuperiùs dictis repugnat, nec vllus Recentiorum ad eum animaduertit: Inprimis enim conſtituit, quòd text. in l. licet, C. qui potiores in pignore, non loquitur in terminis prædictis ſuprà, ex num. 9. & inde eam legem loquentem in mutuante ad rem emendam, non poſ ſe adduci, aut inferri ad caſum, quo merces venduntur & hypothecantur, donec pretium ſoluatur: quod quidem mihi non diſplicet; verè enim id negari non poteſt: tamen ex ratione illius textus, rectè dici poteſt, non malè deduxiſ ſe communiter Scribentes argumentum de vno caſu ad alium, in quo videtur eadem, ſiue omnimoda paritatis ratio verſari: deinde ipſemet Author ex alio probat, caſum dict. l. licet, trahi non poſ ſe ad caſum præ ſentem, quo res vendita & tradita hypothecatur: Nec enim iure cautum inuenitur, quòd hoc caſu hypotheca huiuſmodi anterioribus præferatur; vnde recedendum non videtur à regula cap. qui prior, de regulis iuris, lib. 6. & idem ſentit iterum apertè ibidem, num. 35. in principio: vides ergo, eruditum valdè, & proculdubio maximi nominis Authorem tenere totum contrarium eius, quod vnanimiter, & abſque aliquo dubio amplexi ſunt hucvſque Scribentes communiter; nec eodem Authore relato pertranſire Hieronymum de Cæuallos, & Flores Diaz de Mena in locis anteà relatis.

Nihilominus tamen ex ratione textus in dicta l. licet, quamuis in aliis terminis lex ipſa loquatur, vt anteà dixi, defendi poteſt, non malè arguere Doctores ad caſum prædictum: nam ſi verum eſt, quòd generalis hypotheca prior præfertur ſpeciali poſteriori, ex l. ſi generaliter, cum aliis, C. qui potior, in pigno. habean. & tamen id non habet locum, quando ſpecialis hypotheca poſterior eſ ſet facta ſuper re empta ex pecuniis meis, per textum in dict. l. licet, quæ nulla alia ratione fulciri poteſt, quàm quòd ex pecuniis meis ortum habuerit, atque comparata fuerit: ergo ex eadem, fiue ex fortiori ratione, idem ius obſeruari debebit, quando res vendita eſt cum pacto, vt ipſa teneretur, quovſque pretium ſolueretur, cùm magis immediatè ſuum perſequi dicatur venditor, quàm cùm ex ſua pecunia emptum, & ſpecialiter ſibi obligatum petit, vt in noſtris terminis, ex omnibus Neotericis, eleganter, & ſolus quidem annotauit Ioannes Gutierrez dicta allegatione 5. num. 1. & ita cùm occaſio ſe offeret, à communi ſententia nequaquam recedendum eſt.

An autem idem dicendum ſit, cùm venditor res tradidit habita fide de pretio, & tamen non ſpecialiter aut expreſ ſim res ipſ æ fuerunt hypothecatæ donec pretium ſolueretur, ſed generalis tantùm hypotheca omnium bonorum emptoris conſtituta fuit, dubium quidem eſt, nec ab aliquo hactenus ſatis diſtinctè, aut abſolutè explicatum; Albericus tamen in l. obligatione generali, num. 4. ff. de pignoribus, refert antiquum quendam, qui dubitationem præfatam excitauit in terminis, eòque loco quærit, an ſi primo obligaui bona mea creditori generaliter, deinde emo prædium, & venditori, qui adhibet fidem de pretio, obligaui generaliter omnia bona mea, numquid priores creditores in prædio empto erunt potiores ipſo venditore, ſi velit agere ad pretium: deinde pro vtraque parte rationes, & fundamenta adducit; & tandem in fauorem venditoris magis ſe inclinat: dicit tamen, quod prædictus D. antiquus, nomine Huber. ad tollendum omne dubium conſuluit, quòd venditor in ſe prædium retineat, quovſque ſibi ſatisfiat de pretio: Cæpola etiam cautela 124. num. 2. partes venditoris ſuſtinet, & Alberici ſententiam tuetur: ſed de ipſa dubitauit Antonius de Fanò de pignoribus, in ſecundo membro quintæ partis principalis, numer. 18. nec aliquid reſoluit Ioannes Gutierrez allegatione 5. num. 2. rem potiùs hanc indeciſam relinquit, ea fortaſ ſis ratione, quòd ad victoriam partis ſuæ neceſ ſarium non erat in caſu ſibi conſulto diſcutere hoc: Cæuallos autem nouiſ ſimè, practic. commun. contra commu. quæ ſt 744. in fin. dubitationem iſtam inuoluit, ſed iuxta ea, quæ numeris præcedentibus affirmauit, in fauorem venditoris quæ ſtionem diſ ſoluit, & l. licet, C. qui potiores in pignore, dicit procedere etiam quando bona generaliter obligantur, vt conſtat ex ſummario eiuſdem quæstionis, n. 14.

Ego tamen (cum à conditione & inſtituto meo confuſionis vitium abhorreat, certáque reſolutione, atque diſtinctione, altercationes omnes tractari, neceſ ſarium ſemper crediderim) nonnulla conſtituenda duxi, quibus faciliùs poterit propoſiti dubij reſolutio haberi: Et in primis certum eſ ſe, in dicta l. licet, C. qui potiores in pignore, & in l. 30. titul. 13. part. 5. expreſ ſim actum de hypotheca expreſ ſa, atque ſpeciali, ſtatutùmque, quòd ſi mutuatur pecunia ad rem aliquam emendam, & res empta ſpecialiter hypothecatur pro mutuo, tunc præferri mutuantem creditoribus hypothecariis, etiam anterioribus. In quo ſenſu, atque in hypotheca ſpeciali, à Gloſ ſa vſque ad Nouiores legem illam receptam, pluſquam compertum eſt, vt aliis Authoribus conſultò prætermiſſis, conſtat ex Ioanne Gutierrez practicarum lib. 3. quæ ſt. 98. per totam, & quæ ſt. 99. num. 1. & dicta allegatione 5. num. 1. Barboſa in dicta l. ſi cum dotem, § finali, num. 34. qui ipſi multos alios referunt, & vide Ludouicum Morotium in reſponſo 54. numer. 12. & 3. Legem ergo, quæ expreſ ſam atque ſpecialem hypothecam requirit, in generali etiam accipere, non videtur tutum omninò; imò ab eius mente & intentione alienum, quippe cùm ſi generali tantùm contenta fuiſ ſet in eo caſu, vel id exprimeret, nec ita expreſ ſim ſpecialem hypothecam requireret, vel diceret ſimpliciter, hypothecam eam prælationem habere. Vnde ab eius caſu extrahenda non erit, nec ad generalem hypothecam extendenda, maximè cùm eius diſpoſitio deuiet à iure communi, iuxta quod hypotheca generalis prior, regulariter præfertur ſpeciali poſteriori, per text. in l. ſi generaliter, C. qui potiores in pignore, & latiùs probat D. Felicianus de Solis in tractatu de cenſibus, lib. 3. cap. 5. num. 11. Ex quo, vt vides, colligi poteſt, quàm periculoſa ſit Hieronymi de Cæuallos extenſio ſuprà relata: eò maximè, quòd ipſamet extenſio procedit ex anteà dictis ab eodem Authore, quæ etiam ſubuerti per textum in dicta l. licet, & in d. l. partitæ 30. ſuperiùs oſtendimus, & infrà dicemus.

Deinde conſtituo, negari non poſ ſe, quin validiſſimum argumentum deducatur ex eadem l. licet, contra venditorem, qui generali tantùm hypotheca ſibi conſuluit; nam ſi in ſuis terminis, fiue in caſu proprio in quo loquitur, hoc eſt cùm mutuatur pecunia ad rem aliquam emendam, lex illa niſi ſpeciali atque expreſ ſa hypotheca contenta non fuit, quare dicemus in alio caſu, ad quem ex paritate rationis trahitur, ſcilicet cum res vendita & tradita hypothecatur, donec pretium ſoluatur, generalem hypothecam ſufficere. Idcircò non abſque myſterio, apertè potiùs ſic præ ſentientes, quicunque ferè de hac quæ ſtione tractant, proponunt eam in terminis, quando conuentum eſ ſet, vt merces venditæ, eſ ſent venditori ſpecialiter hypothecatæ, ſeu obligatæ, quoad totum pretium ſolueretur, quaſi videant ex dicta l. licet, ex qua argumentum deſumitur, generalem non ſufficere: & ſic expreſ ſam atque ſpecialem hypothecam in hoc caſu mercium, vel aliarum rerum venditarum, cum multis aliis, quos recenſent, requirunt Ioannes Gutierrez practicarum, dict. quæ ſt. 98. num. 7. D. Felicianus de Solis lib. 3. dict. cap. 5. num. 22. Flores Diaz de Mena variarum, lib. 1. quæ ſt. 6. art. 3. n. 13. quamuis præfatum dubium non ſic ſpecificè proponant, nec declarent. His addo Ioſephum Ludouicum deciſione Peruſina 45. n. 19. vbi dicit, quòd diſpoſitio dictæ l. licet, non ita ſimpliciter loquitur, ſed eo tantum caſu procedit, quo res emptæ, particulariter obligantur pro ſoluendo pretio venditori: idque ſenſiſ ſe ibidem omnes Doctores communiter affirmat ipſemet Author, & citat in terminis Socinum iuniorem in conſ. 10. n. 8. l. 1. vbi n. 11. dicit eſ ſe communem opinionem contra Cæpolam, & ſic ſecundùm prædictos Authores, atque ex mente eorum, lex illa alium quemcunque caſum excludit, nec in alio, quàm ibi expreſ ſo verificatur.

Denique conſtituo, Alberici fundamentum præcipuum in d. l. obligatione generali, n. 4. in fine, in propoſito nequaquam concludere: Nec enim ſequitur, ille ex cuius pecunia nauis eſt refecta, præfertur etiam prioribus creditoribus, l. interdum, ff. qui potiores in pignore, & ſuprà diximus; ergo venditor, cuius res fuit, fortiùs debet præferri: nam in primo caſu cautum in iure reperitur, hypothecam illam iure ſingulari, ob rationémque ab initio huius capitis adnotatam, anterioribus præferri; in ſecundo verò caſu cùm merces vel aliæ res venduntur habita fide de pretio, & hypothecantur, id cautum non eſt, vt dixit Barboſa in dicta l. ſi cum dotem, §. finali, n. 34. cuius mentionem feci ſupra hoc eodem capite, & quamuis ex deciſione, atque ratione dictæ l. licet, idem poſ ſet admitti, non tamen vt concedamus generali hypothecæ beneficium prælationis, quod in eadem lege dumtaxat tribuitur ſpeciali, vt ſuprà probaui. Et hactenus de quæ ſtione præfata.

Nunc verò & tertio loco principaliter, conſtituendum eſt, ex dictis adhuc deprehendi manifeſtè, quòd mutuans alteri pecuniam ad emptionem alicuius rei, & expreſ ſim adiiciens, quòd ea pecunia mutuo datur ad ipſius rei emptionem, ſi in eam conuertatur, habet in actione perſonali priuilegium prælationis, non verò habet tacitam hypothecam, niſi dictum fuerit, quòd res empta, expreſsè ſit pro mutuatæ pecuniæ; ſolutione obligata, vel hypothecæ ſubiecta: ita tenent Gloſ ſa, Bartolus, Cinus, Baldus, Salicetus Ripa, Zaſius, Baldus Nouell. Antonius Fanenſis, Cæpola, Neguſantius, & Socinus iunior, quos referunt & ſequuntur Couar. variar. l. 1. c. 7. n. 3. vbi dicit hanc opinionem veriorem eſ ſe, & frequentiori calculo receptam, Matiençus in l. 7. tit. 16. gloſ ſ. 5. n. 6. lib. 5. nouæ collectionis regiæ, vbi etiam Azeuedus n. 3. Ioannes Gutierrez pract. lib. 3. q. 98. n. 3. & quæ ſt. 99. n. 1. vbi etiam teſtatur hanc eſ ſe veriorem opinionem, & allegat. 5. n. 1. Barboſa in l. ſi cum dotem, § final. ff. ſoluto matrimonio, n. 34. verſ. ſed eſt aduertendum, & verſiculo, & tamen ſi mutuatur pecunia. Flores Diaz de Mena variar. lib. 1. q. 6. art. 3. n. 13. ij Authores mouentur præcipuè per text. in d. l. licet, C. qui potiores in pignore, à contrario ſenſu cui conſonat l. 30. tit. 13. part. 5. vbi appoſita expreſ ſa hypotheca in fauorem mutuantis ad emptionem fundi, præfertur in eo fundo prioribus etiam expreſ ſis hypothecis: igitur no adiecta hypothecâ expreſ ſ â, nulla competit mutuanti, nec hypotheca tacita, nec prælatio iure pignoris, vt ex mente communi ita ante alios ex Recentioribus inducit Couar. loco anteà citato, & in effectu ab eo dicta refert, & ſequitur Ioannes Gutierrez d.q. 98. n. 3. 4. & 5.

Verùm alij in contraria fuerunt in propoſito dubio ſententia, & non dubitarunt aſ ſerere, ſufficere, quòd pecunia detur ad emptionem alicuius rei, vt ipſa res empta ex tali pecunia, remaneat hypothecata, licèt nihil dictum ſit de ſpeciali rei hypotheca; qui mouentur per vnicum textum, ſed expreſſum, vt ipſi putant in authent. de æqualitate dotis, §. his conſequens eſt, collatione 7. vbi Iuſtinianus inquit in hunc modum: His conſequens eſt & illud decernere, quod in caſibus huiuſmodi dubitatum eſt. Nouimus, antiquioribus creditoribus aliquas hypothecas præponere iuniores exiſtentes, ex priuilegiis à legibus datis; quale eſt, quando aliquis propriis pecuniis procurauerit nauem comparare, aut fabricare, aut reparare, aut domum forſan ædificare, aut etiam emi agrum, aut aliquid horum; in his enim omnibus priores exiſtunt poſteriores creditores, quorum pecuniis empta, aut renouata res eſt, iis qui etiam multò antiquiores ſunt. Et inde ipſimet conſtituunt, non eſ ſe admittendum argumentum à ſenſu contrario aduersùs expreſ ſam luſtiniani nouellam conſtitutionem, ex qua deducitur, mutuanti ad emptionem prædij competere tacitam hypothecam, ſicuti competit mutuanti ad domus refectionem, cui tacita datur à iure hypotheca cum prælationis priuilegio; Ego tamen in communem ſententiam procliuior ſum, nec mihi ſuadeo, ita facilè inducendam correctionem textus in d. l. licet, C. qui potiores, non expreſ ſam in d. §. his conſequens; imò in eo textu alia ratione appoſita fuiſ ſe ea verba, non verò vt ex ſola mutuatæ pecuniæ datione ad emptionem prædij, abſque pacto induceretur aliqua hypotheca. Idcircò libenter probarem Didaci Couarr. interpretationem variarum lib. 1. cap. 7. dict. num. 3. quàm ſequutus eſt Ioannes Gutierrez. practicarum lib. 3. quæ ſt. 98. num. 5. & Barboſa ſexta parte legis 1. ff. ſoluto matrim. num. 11. ſcilicet in eo textu non ſatis liquere, tacitam hypothecam à lege concedi mutuanti ad emptionem alicuius prædij; neque enim hoc apertè ibidem probatur, ſed potiùs eſ ſe quaſdam hypothecas, quæ expreſ ſ æ, vel tacitæ poſ ſunt dari, quibus à iure conceſ ſum eſt priuilegium prælationis. Et inde dum dicit, parem eſ ſe hypothecam competentem mutuanti ad emptionem, ſi illa expreſsè adiecta fuerit, illi quæ competit mutuanti ad refectionem; Voluit equidem, vt ego exiſtimo, textus ille, mutuantis prouiſioni ſibi per expreſ ſam hypothecam conſulentis tantum tribuere, quantum ex legis diſpoſitione & prouiſione mutuanti ad refectionem conceditur: non verò voluit ſubuertere deciſionem dictæ l. licet, nec corrigere eam. Quòd ſi forſan corrigere voluit, aut indubio ſumus, quod negari non poteſt ex Authoribus ſuperiùs relatis, quid inde apud nos: cùm habeamus legem regiam 30. tit. partita 5. quæ expreſ ſim dubium præfatum decidit, & conſirmat deciſionem dictæ l. licet, C. qui potiores in pignore, ſic vt rectè tentari poſ ſit, ac dici, Compilatores illius legis, huius contrarietatis, aut dubij exiſtentis de iure communi memores, conſcióſque, ſic ſtatuiſ ſe in ea lege, vt Doctorum altercationes ceſ ſarent, & ipſius legis partitæ conſtitutionem, neceſ ſario tenerentur omnes ſeruare. Quod planum videbitur cuicunque ex illis verbis: Otro ſi dezimos, que ſi vu ome ouieſ ſe obligados todos ſus bienes, tambien los que auia entonce quando fizo la obligacion, como los que auria dende adelante, ſi despues deſto tomaſſe marauedis preſtados de otro ome, para comprar alguna coſa, faziendole pleyto, que aquella coſa que compraſ ſe de los marauedis que el preſtaua, que le fincaſ ſe obligada por ellos faſta que los cobraſ ſe, entonce mayor derecho auria el poſtrimero en la coſa aſ ſi comprada, que el primero a quien fuera fecho el pleyto de la obligacion general, ſobre todas las coſas del comprador.

Ex his infertur apertè, magis communem eſ ſe primam opinionem relatam ſuprà, num. 22. quàm contrariam num. 23. relatam, licèt eam tenuerint Gloſ ſa, Baldus, Angelus, Alex. Iaſon, Campegius, & Chaſ ſaneus, quos retulit Ioannes Gutierrez practicarum lib. 3. d.q. 99. num. 2. in fin. Ripa, Socinus, & Baldus Nouel. quos recenſet, & improbat Barboſa in d. l. ſi cum dotem, §. fin. num. 35. ff. ſoluto matrim. Vbi etiam in terminis iuris communis contrarium tuetur; quanto magis ergo tenendum erit poſt deciſionem d. l. 30. partit. quę, vt dixi neceſ ſariò obſeruauda eſt, quamuis fateamur de iure communi dubium eſ ſe.

Secundò infertur, Hieronymi de Cæuallos pract. commun. contra commun. q. 744. eandem opinionem contra communem, & nouam ipſius aſ ſertionem, falſam equidem eſ ſe, & refragari verbis expreſ ſis d. l. 30. partitæ, nec probari in d. l. 26. tit 13. p 5. vt ſuprà oſtendi num. 7. & conſequenter non ſufficere, quòd pecunia detur ad emptionem alicuius rei, vt ipſa res empta ex tali pecunia remaneat hypothecata, niſi mutuans ipſe ita expreſsè cauerit: quod ita tenendum eſt, quidquid Audior prædictus, etiam poſt dictam legem partitæ, contrarium, ſed malè quidem defendat.

Tertiò infertur, in terminis iuris communis, non immeritò hac de re dubitari potuiſ ſe, per tex. in d. §. his conſequens eſt, quod ſuprà dixi, & Authores omnes in propoſito fatentur. Cæterùm poſt d. l. 30. part. ampliùs dubitari non poſ ſe, nec dubitandum: Indeque Ioannem Gutierrez d.q. 98. n 9. minùs benè dubitaſ ſe, nec meliori indicio rem ipſam referre debuiſ ſe; nam licet text. in d. §. his conſequens, multum adſtringat, vt ipſe dicit fortiùs tamen adſtringit, & clarè diluit dubitandi occaſionem dicta lex Partitæ. Vnde idemmet Author ſecurè poſ ſet, & abſque omni dubio ſic aſ ſerere, & contrariam ſententiam damnare.

Quartò, & vltimò infertur ad explicationem eiuſdem l. 30. titul. 13. part. 5. & vulgatæ illius quæſtionis, vtrùm ſcilicet mulier pro ſua dote pręferatur expreſ ſ æ hypothecæ poſteriori, de qua in dict. l. licet, C. qui potiores in pignore. Et in dict. l. 30. partitæ, ac etiam habenti priorem tacitam ratione mutui ad refectionem. Quo in dubio duæ quidem ſunt, & contrariæ ſententiæ; alij enim prædictum priuilegium vtrumque, maius, & fortius eſ ſe exiſtimant, quàm priuilegium dotis: Alij verò, & magis communiter contrarium tuentur: quod teſtatur Flores Diaz de Mena variarum lib. 1. quæ ſt. 6. art. 3. num. 12. & 14. Ego verò in vtroque communem pro dote ſententiam magis amplector, & text. in dict. l. 30. partitæ, quamuis caſum dotis omiſit, quem excepit l. 29. tit. 13. part. 5. non ideò credo, quòd eum comprehendere voluerit, vt latiùs oſtendit Ioannes Gutierrez practicarum lib. 3. quæ ſt. 99. num. 20. & tribus ſequentibus, quo prælecto, ſatisfieri poterit inductioni, atque ſententiæ Azeuedi, quem nullus refert in. l. 7. tit. 16. num. 4. & 5. lib. nouæ collectionis regiæ; vbi dicit, eo loco tradita notanda eſ ſe, quia noua, & ſingularia. Sed verè non vrgent. ſi ea conſideres, quæ Ioannes Gutierrez nunc relatus obſeruauit, & latiùs Barboſa, quem vide 6. part. l. 1. ff. ſoluto matrimon. num. 12. & 13. Ludouicus Morotius dict. reſponſ. 45. num. 5. & 6. dicens poſteriorem tacitam hypothecam dotalem, præferri ei, qui pecuniam dedit ad reficiendam rem aliquam.

CAPVT IX.

Pactum de futura ſucceſ ſione, aut de hæreditate patris, vel alterius cuiuſque viuentis certo modo habenda, ſeu diuidenda, vſque adeò non valere, vt nec iuramento firmetur, idque tam de iure Canonico, quam de iure Ciuili, ac etiam de iure Regio procedere, prout hoc cap. latiſ ſimè probatur, & multorum doctrinis exornatur. Deinde, ipſummet pactum de hæreditate viuentis an valeat in foro conſcientiæ, an etiam pactum mutuæ ſucceſſionis initum inter aliquos, iuramento firmetur, exactè, & dilucidé magis, quàm anteà fuiſ ſet, explicatur: Et in caſu occurrenti, Authoríque commiſ ſo, ipſius reſponſum, ſeu conſilium hîc tranſcribitur, & nonnulla adnotantur per eundem, quæ ſic congeſta, & diſtinctè adnotata anteà non erant.

SVMMARIVM.

- 1 Dubium proponitur, ſeu caſus in quo conſultus Author de iure reſpondit, eiuſdémque conſilium, ſeu reſponſum hîc tranſcribitur.
- 2 Pactum ſuper hæreditate patris, ſeu alterius tertij viuentis certo modo habenda, vel diuidenda, vſque adeò inualidum de iure, vt nec iuramento firmetur.
- 3 Quia improbum eſt, impium, & turpe, & contra bonos mores.
- 4 Vtpote, cùm iniquum ſit, quòd tertio viuente, ac ignorante, alij de bonis ſuis paciſcantur, & conueniant, & contra, aut præter domini voluntatem pacta inire præ ſumant.
- 5 Solicitudóque verſatur in hoc omnimodo inhoneſta, & illaudabilis.
- 6 Pactum de hæreditate tertij certo modo habenda, vel diuidenda, vt valeat, neceſ ſarium eſt quòd eiuſdem conſenſu, & voluntate fiat: imò non ſufficit, quòd ipſius voluntas, & conſenſus à principio accedat, ſed in ea vſque ad mortem perſeuerare requiritur. Aliàs pactio iſta etiam iurata, niſi patre, aut tertio in eodem conſenſu ſemper perſeuerante, effectum nullum habebit.
- 7 Pactum de hæreditate patris, vel alterius cuiuſque viuentis certo modo habenda, vel diuidenda, improbum eſ ſe, & ſine effectu, quamuis eidem iuramentum acceſ ſerit; aut etiam poſt deciſionem cap. quamuis pactum, de pactis in 6. Quoniam ille textus dumtaxat confirmat pactum abſolutè negatiuum de non ſuccedendo, non verò ſe extendit ad pacta de ſuccedendo, aut de hæreditate parentum certo modo diuidenda, inter fratres inita.
- 8 Pactum de hæreditate viuentis improbum eſ ſe, & ſine effectu, etiamſi filij, aut cognati de hæreditate viuentis patris, aut cognati paciſcerentur eo modo, quo erant ad hæreditatem venturi, & ſic vt æqualibus portionibus, & non aliter ſuccederent.
- 9 Quia non modus paciſcendi, ſed pactio ipſa eſt reprobata.
- 10 Pactum de certo modo ſuccedendo, ſiue de hæreditate patris viuentis certo modo habenda, vel diuidenda, hodie iure noſtro Regio non eſ ſe validum niſi in vno caſu, nec corrigi ius commune ex inſtitutione legis Tauri, prout hoc numero latiùs adnotatur, & Ferdin. Vaſq. Menchac. noua conſideratio, nouè etiam declaratur.
- 11 Pactum de hæreditate patris certo modo diuidenda, ſiue renuntiatio de conſenſu patris per fratres ſi fiat, quòd valeat, reuocabiliter tamen. Et conſequenter, vt tale pactum cùm primùm pater ipſe, cuius de ſucceſ ſione agebatur, cœpit pœnitere, & conſenſum præ ſtitum reuocare, ſtatim euaneſcat. Idque ex ſententia Baldi, quæ magis communiter approbatur, & belliſ ſimè comprobatur. Et contraria opinio Didaci de Couar. ſic explicatur, vt in effectu oſtendatur, eundem Authorem in ſententiam Baldi magis ſe inclinare, quod alij Authores non ſic animaduertunt.
- 12 Ac denique pro eadem Baldi doctrina Rotæ deciſio in terminis adducitur.
- 13 Et Vincentij Mancini Tyburtini aduersùs deciſionem Rotæ dubium excitatum; ſiue ſententia eiuſdem, concludenter, & nouè diluitur.
- 14 Ioannis etiam Vincentij Hondedei pro hac parte, locus, & reſolutio, nouè, & verè, & contra Mancinum eundem expenditur, & pactum mutuæ ſucceſ ſionis, à pacto de hæreditate viuentis certo modo diuidenda, longè diſtare oſtenditur.
- 15 Andreæ Gaill. obſeruatio quædam circa pactum mutuæ ſucceſ ſionis refertur, & in propoſito huius c. explicatur.
- 16 Minori propter enormem, aut enormiſ ſimam læ ſionem ſuccurrendum, etiam ſi contractus iuramento confirmatus, & in ſe validus fuerit. Quoniam vbicunque in contractu adeſt enormis, aut enormiſ ſima læ ſio, ibi dicitur adeſ ſe dolus præ ſumptus, ſiue re ipſa; & ſic iuramenti vinculum non obſtat.
- 17 Pactum de hæreditate patris adhuc viuentis, etiamſi validè inter filios fiat; adhuc tamen propter enormem, aut enormiſ ſimam læ ſionem, filiis eiſdem viginti quinque annorum minoribus ſuccurrendum, prout hoc numero obſeruatur.
- 18 Pactum de hæreditate viuentis, ſimpliciter eſ ſe reprobatum à iure Canonico.
- 19 Et proptereà nullam inducere obligationem, neque etiam naturalem.
- 20 Pactum de certo modo ſuccedendo, etiamſi ipſi paciſcentes velint, adhuc non producere vllam obligationem, quia lex noluit obligationem poſ ſe contrahi.
- 21 Pactum de certo modo ſuccedendo, ſiue hæreditate viuentis diuidenda, eſ ſe contra ius diuinum, & contra bonos mores naturales, & nutrire peccatum.
- 22 Pactum de certo modo ſuccedendo, ſiue de hæreditate viuentis diuidenda, improbatum fuiſ ſe pluribus rationibus, quæ hoc numero recenſentur.
- 23 Pactum ſuper bonis, & hæreditate viuentis initum, nec in conſcientia obligare, provt hoc numero, & meliùs.
- 24 Patris Ludouici Molinæ è Societate Ieſu Religioſi locus pro reſolutione, & ſententia Authoris nouiter expenditur.

EX Facto mihi proponitur, fratres tres, Petrum, inquam, Ioannem, & Franciſcum, adhuc viuente Ioanne patre ſuo, inter ſe conueniſ ſe, iuramentóque firmaſ ſe, quòd ſi pater eorum mortis tempore, aliter de bonis ſuis liberis diſpoſitum relinqueret, quàm in conuentionem deducebant, atque eo tempore diſpoſitum habere exiſtimabant, quòd tunc damna, aut meliorationes ex hoc contingentes ita inter eos reſarciri deberent, vt res ad eam summam reduceretur, ac pro ea parte vnicuique bona ipſa libera aſ ſignarentur, iuxta quam inter eos conuentio inita manebat; & conſequenter, quòd frater maior fratribus minoribus, & ipſi fratres minores maiori id redderent, quod minus, aut plus accepiſ ſent, quàm inter eos conuenit: vt ſic non patris diſpoſitio, aut diſtribuendi modus, ſed eorum conuentio circa bonorum diuisionem obſeruari deberet, quidquid pater postmodum aliter efficeret; nunc autem patre ipſo Ioanne defuncto, filiis minoribus ab eo melioratis, ſiue bonis ſuis aliter diuiſis, & diſtributis, quam tempore conuentionis, iidem diuiſa arbitrabantur; frater maior conuentionem factam, & iuratam obſeruari debere intendit, petítque fratres minores ſibi reddere meliorationes huiuſmodi, aut earum valorem, ſiue ad modum conuentionis bonorum diuiſionem reduci: ipſi autem è contra conuentionem eandem inſcio patre factam, de iure non ſubſiſtere aſ ſerunt, & conſequenter nec ad eius obſeruantiam teneri. Quęritur ergo quid iuris in caſu propoſito; in quo ſupponunt fratri maiori vltra Maioratum, ſtatúmque ampliſ ſimum, relictum à patre omne id, quod de iure debuit relinqui? Et veritati inhærendo, conſultationíque reſpondendo, dicendum eſt, præfatam conuentionem nullam in ſe fuiſ ſe, & à iure improbatam omninò; idcircò ſeruari non debere, ſed patris vltimam diſpoſitionem ſeruandam, fratréſque minores id ex teſtamento habituros, quod habere pater ipſe voluit, nec aliquid ratione præfatæ conuentionis reddituros: idque in vtroque foro, interiori, inquam, (in quo etiam quæritur) atque exteriori procedere, & in fauorem dictorum fratrum minorum probari: quoniam in effectu pactum prædictum fuit de bonis liberis præfati parentis inter fratres aliter diuidendis, quàm à parente ipſo tempore mortis diuiſa, aut diſtributa fuiſ ſent, ſiue de eiſdem bonis liberis, certis quibuſdam modis habendis, aut pretio eorum reddendo, ſi pater tempore mortis teſtamentum tunc factum mutaſ ſet, ſiue aliter de bonis eiſdem diſposuiſ ſet, quàm tempore factæ conuentionis diſpoſitum erat ab eodem.

De iure autem certiſ ſimum eſt, pactum ſuper hæreditare patris, ſeu alterius tertij viuentis, certo modo habenda, vel aliter diuidenda, quàm ipſe diuiſerit, aut diſpoſuerit, vſque adeò inualidum, & ſine effectu, vt nec iuramento firmetur: quia improbum eſt, impium, & turpe, & contra bonos mores, vtpote, cùm iniquum ſit, quòd tertio viuente, ac ignorante, alij de bonis ſuis paciſcantur, & conueniant, & contra, aut præter domini voluntatem, ad aliùmque modum pacta inire præ ſumant ſuper rebus tunc alienis: ſolicitudóque verſatur in hoc omnimodò inhoneſta, & illaudabilis, vt probat textus optimus, & notabilis ad hoc in l. vltima, C. de pactis, & concordat textus in l. quidum in iure, §. fin. ff. de donationibus, & in l. 2. in fine, ff. de his quibus vt indignis, & in l. 2. §. interdum, ff. de vulgari, & pup. ſubſtitu. & in l. ſi quis mihi bona, §. ſed vtrum, verſiculo, ſed an nominatim, ff. de acquir. hæred. & in dicta l. vltim. C. de pactis, ſecurè obſeruarunt, & pactum prædictum iuramento non confirmari docuerunt Bartolus numero 11. & numero 17. Salicetus numero primo, Baldus numero 22. Paulus Alex. & Iaſon numero 5. & latè explicant, proſequuntúrque ibidem Cagnolus ex numero 28. cum ſequentibus, & numero 34. cum ſequentibus. Vbi tuetur, pacta huiuſmodi eſ ſe contra bonos mores naturales, & contra ius gentium, & ideò iuramento non validari, Bolognetus num. 11. & 15. & numero 22. cum ſeq. & numero 27. Purpuratus ex numer. 6. cum pluribus ſequentibus, & numero 40. cum ſequentibus. Martinus Monter à Cueua in eadem l. vltima, numero 4. & in l. pactum quod dotali, eiuſdem tituli, numero 6. & Curtius numero 5. Petrus de Ancharano in conſilio 403. Viſo. Fulgoſius in conſilio 73. Paterfamilias. Angelus in conſilio 179. columna 4. verſiculo, nec obſtat, & cum infinitis aliis Authoribus, vt indubitatum, & certum reſoluunt Pariſiùs in conſilio 26. numero 76. & numero 114. libro 2. Andreas Gaill. practicarum obſeruation. libro 2. obſeruatione 125. Guil. Benedict. in capit. Rainuncius, de teſtamentis verbo, duas habens filias, ex numero 235. cum ſequentibus. Antonius Gomez, in l. 22. Tauri, numero 30. & 31. Rodericus Suarez in l. quoniam in prioribus, C. de inofficioſo teſtamento, limitatione 5. ad legem Regni, numero primo, 2. & 3. Couarr. in capit. quamuis pactum, de pactis in 6. in initio tertiæ partis, numero 5. & numero 8. & ibidem Ioannes Gutierrez in initio repetitionis illius textus, numero 4. & 5. & verbo, improbet lex ciuilis, numero 2. & de iuramento confirmatorio, 2. parte, capite 5. numero primo, Viuius dicens iſtam eſ ſe communem opinionem, libro 1. verbo, pactum, numero 5. Villal. in ſuis commun. verbo, pactum, numero primo. Franciſcus Beccius in conſilio 74. numero 2. Valent. Forſter. de ſucceſ ſion. deſcend. libro primo, quæ ſtione 2. Antonius Gabriel libro 3. de pactis, concluſione prima, numero 11. Menchaca de ſucceſ ſionum creatione, libro 2. & 18. numero 191. & numero 197. cum ſequentibus. Molina de Hiſpanorum primogeniis, libro 2. capite 3. numero 3. & 4. Octauianus Cacheranus deciſione Pedemontana 100. numero 31. Michaël Graſ ſus receptar. ſententiar. §. ſucceſ ſio ab inteſtato, quæ ſtione 9. numero 6. per totum. Gratianus regula 335. Seraphinus de priuileg. iuram. priuilegio 20. Et in caſu præ ſenti magis indubitatum eſt, quoniam præ ſupponitur patrem prædictum ignoraſ ſe, quòd pactum huiuſmodi inter filios fieret, nec in eo conſenſiſ ſe, & tamen vt valeret, neceſ ſariò requiritur, quòd patris ipſius, ſiue alterius, de cuius ſucceſſione certis modis habenda, aut diuidenda tractabatur, conſenſus expreſ ſus, & voluntas accederet: imò, quod magis eſt, non ſufficit patrem ipſum conſenſiſ ſe ab initio, ſi ante mortem conſenſum reuocet, nec in eo perſeueret, ſiue aliter, quàm tunc exiſtimabat, diſponat, ſed in eodem conſenſu perſeuerare, nec aliter diſponere, neceſ ſarium eſt, aliàs pactio iſta, etiam iurata, niſi patre, aut tertio in eodem conſenſu ſemper perſeuerante, effectum nullum habebit; ita Bartolus in dicta l. vltima. C. de pactis, numero 17. Baldus numero 22. Salicetus numero primo. Decius, & Curtius columna 2. Riminaldus notabili 2. Gozadinus numero 8. cum ſequentibus, Purpuratus numero 185. Cagnolus ex numera 64. cum ſequentibus, Bolognetus num. 4. qui ad hoc rectè ponderat text. in eadem l. vltima, in verſiculo, Niſi fortè, & ſubdit in hunc modum: Et ſic habet locum pœnitentia eius, de cuius hæreditate agitur, & qui conſenſit, & eſt in eius arbitrio facere, quòd habeat effectum, vel non, & poteſt reuocari conſenſus ignorantibus paciſcentibus. Idem Bolognetus poſt Bartolum ibi, numero 5. in l. ſtipulatio hoc modo concepta, ff. de verbor. obliga. numero 117. vbi etiam Iaſon numero 12. verſiculo, nec obſtat. Alexander n. 7. Socinus iunior n. 45. & in conſilio 143. numero 33. libro primo, Simon de Prætis in conſilio 123. numero 10. & ſequentibus. Fortunius de vltimo fine, illatione 20. Rodericus Suarez dict. limitatione 5. ad legem Regni, numer. 2. Antonius Gomez, in dicta l. 22. Tauri numero 30. in principio. Cou. in dicto cap. quamuis pactum, in initio tertiæ partis, num. 7. & 8. ibidem Ioannes Gutierrez in initio, num. 35. Menchaca de ſucceſ ſion. creatione, l. 1. §. 18. num. 198. & 199. vbi firmat, valere pactum huiuſmodi factum de conſenſu eius, de cuius ſucceſ ſione certo modo diuidenda tractatur, euaneſcere tamen, etiamſi iuratum fuerit, ſi pater, aut tertius conſenſum reuocauerit, & dicit eſ ſe magis communem opinionem, eámque defendit Ioannes Vincentius Honded. in conſilio 40. num. 35. libro primo. Seraphinus de priuilegiis iuramenti, priuilegio 20. numero 6. 30. & 31. Michael Graſ ſus §. ſucceſ ſio ab intestato, quæſtione 9. num. 12. Vincentius Mancinus in tractatu de iuramento, parte 4. effectu 61. numero 5. folio 297. vbi concludit non valere pactum, niſi is, de cuius bonis agitur, conſenſerit, & in conſenſu perſeuerauerit.

Procedunt autem ſuperiora, non ſolùm de iure ciuili, ſed etiam de iure Canonico, ac etiam poſt deciſionem capit. quamuis pactum, de pactis in 6. & ſic quamuis pactum de non ſuccedendo factum à filiis patri, & iuramento firmatum, validum ſit, & omninò ſeruari debeat ex deciſione illius textus, quia non vergit in diſpendium ſalutis æternæ, nec contra bonos mores eſt: tamen pactum de ſuccedendo affirmatiuum, fiue de hæreditate patris, vel alterius cuiuſque viuentis certo modo habenda, vel diuidenda, improbum eſt, & ſine effectu, nec ſeruari debet, etiamſi eidem iuramentum acceſ ſerit, quia contra bonos mores eſt: Quod vnanimiter probarunt omnes Authores ſuprà citati, & defendunt Gloſ ſa, Bartolus, Salicetus, Angelus. Baldus, Caſtrenſis, Alexander, Butrius, Geminianus, Cinus, Romanus, Decius, Corneus, Socinus, Cagnolus, Iafon, Boërius, Tiraquellus, & alij, quos refert: & ſic, conſtantérque tuetur Cacheranus deciſione Pedemontana 100. numero 31. vbi affirmat ita tenere omnes Canoniſtas, & Legiſtas, Ioannes Gutierrez in dicto capit. quamuis pactum, verbo, improbet lex ciuilis, numero 3. vbi reſoluit, textum illum loqui, & procedere in pacto de non ſuccedendo iurato, de quo dumtaxat ipſe textus loquitur; quia cùm non ſit contra bonos mores, benè firmatur iuramento: ſed non loqui, nec procedere in pacto affirmatiuo de ſuccedendo, quia cùm in eo tractetur de hæreditate viuentis, improbum quidem eſt, & contra bonos mores, & ſic nec iuramento firmatur, quia iuramentum contra bonos mores obligatorium non eſt, etiam de iure Canonico, vt in capit, non eſt obligatorium, de regulis iuris, libro 6. & citat plures alios Authores ſic tenentes, vt etiam citat, & ſic reſoluit Michaël Graſſus receptar. ſententiarum. §. ſucceſ ſio ab inteſtato, quæſtione 9. numero 6. & in terminis noſtris, inter vnum, & aliud pactum diſtinguit, & pactum negatiuum de non ſuccedendo, iuramento firmari de iure Canonico; pactum verò de hæreditate viuentis certo modo habenda, vel diſponenda non firmari, aſ ſerit Purpuratus in d. l. vltima, C. de pactis, n. 165. & n. 212. Bolognetus etiam ibid. n. 22. in fine, vbi expreſ ſim aduertit, quòd pactum inter alios de hæreditate tertij, nec valet de iure ciuili, nec iuramento confirmatur de iure Canonico, etiam poſt deciſionem dicti capit. quamuis pactum, ſed ſi fit cum eo, de cuius hæreditate agitur, inquit ipſe Author, quod ſi eſt, pactum de ſuccedendo, non valet de iure ciuili: ſimiliter ſi eſt pactum de non ſuccedendo, non valet de iure ciuili, ſecus de iure Canonico, per text. in dicto capit. quamuis pactum, Rodericus Suarez in dicta l. quoniam in prioribus, limitatione 5. ad legem Regni, numero 2. & 3. vbi probat, multùm intereſ ſe, an pactum ſit abſolutè negatiuum de non ſuccedendo, quoniam illud iureiurando confirmatur de iure Canonico, ex deciſione dict capit. quamuis pactum: an verò ſit pactum de ſuccedendo, ſeu de hæreditate patris viuentis certo modo diuidenda, quia tunc non valet, nec iuramento firmatur: & iterum num. 208. ſubdens, quòd dictum caput quamuis pactum, ſolùm loquitur in pacto facto patri, & ſic non poteſt extendi ad pacta ſeu conuentiones de hæreditate parentum certo modo diuidenda inter fratres inita; Antonius Gomezius in dicta leg. 22. Tauri, numero 30. & 31. qui etiam expreſ ſim diſtinguit, inter pactum de non ſuccedendo, & pactum de hæreditate patris viuentis, certo modo diuidenda; & pactum huiuſmodi, nec iuramento firmari aſ ſerit, vt etiam aſ ſerit Cagnolus in dicta l. vltima. C. de pactis ex numero 34. & numero 40. in fine, ſubdit id procedere, etiamſi filij aut cognati de hæreditate patris viuentis, aut cognati paciſcerentur eo modo, quo erant ad hæreditatem venturi, & ſic vt æqualibus portionibus, & non aliter ſuccederent, ſiue ſibi inuicem hæreditatem haberent: nam adhuc non valeret huiuſcemodi conuentio, quia quoquomodo paciſci de hæreditate viuentis prohibitum eſt; id ipſum firmauit etiam Riminaldus in eadem l. vltima;, in ſecundo notabili, & Bolognetus numero 36. in fine, verſicul. decimotertio, & reddit rationem in hæc verba: Nam adhuc talis conuentio prohibetur, quia non modus paciſcendi, ſed ipſa pactio eſt reprobata, quia per eam arguimus deſiderium turpe, & præmaturam conuentionem; & ſic non intereſt, quod paciſcantur pro illis partibus, pro quibus ad ſucceſ ſionem erant peruenturi. Et confirmatur ex his, quæ Bolognetus ipſe ibidem anteà adnotauerat numero 11. & 15.

De iure etiam huius Regni pluſquam certum eſt, ſuperiora procedere, & nulla lege Partitarum, nec nouæ collectionis Regiæ, ius præfatum commune, tam Canonicum, quàm Ciuile alterari: nullibi enim legitur, nec aliquo modo cauetur, quod pacta de certo modo ſuccedendo, ſiue de hæreditate viuentis certis modis habenda, vllam firmitatem obtineant, imò cùm legibus eiſdem Regiis, de pactis ſeu conuentionibus fit ſermo, omninò reprobantur ea, quæ iuri, legi, rationi, aut æquitati repugnant, ſiue quæ bonis moribus contraria ſunt: idque in noſtris terminis, atque in pacto de hæreditate viuentis certo modo diuidenda (de quo tractatur) vnanimiter probaſ ſe videntur, aut præ ſentiunt aperté omnes huius Regni Authores, quos hactenus retulimus; ij enim omnes ſic abſolutè, & diſtinctè cum iure communi tranſeunt, nec aliquid nouitatis de iure Regio detegunt, nec etiam inquirunt: Inter alios tamen, ſolus Menchaca in terminis animaduertit; is enim Author de ſucceſ ſion. creation, lib. 2. §. 18. nu. 271. quamuis antea numero 209. indiſtinctè dixiſ ſet, pactum de certo modo ſuccedendo hodie iure noſtro Regio validum eſ ſe irreuocabiliter ex conſenſu eius, de cuius ſucceſ ſione agitur, ex l. 22. Tauri, ſtatim tamen dicto numero 271. meliùs id explicat, & in hunc modum ſcribit: Nec tamen intelligas, quòd vniuerſa hæc materia per legem Tauri recipit innouationem; Nam imò intelligo, quòd lex illa magis limitat, quàm corrigit noſtram materiam, dum id tantum diſponit, vt matrimonij causà gener cum ſocero talem pactionem facere poſ ſit: in reliquis autem cauſis, ſeu caſibus præter illum, qui illa lege comprehenſus fuit, magis eſt vt ius commune integrum, illæſ ùmque permaneat; quia quod non mutatur, quare stare prohibetur, vt in l. Sancimus, C. de teſtamentis, præ ſertim cùm interpretatio fieri debeat, vt Reſcripta, & ſtatuta ius commune lædere quanto minùs fieri poſ ſit, intelligantur, l. ſi quando, cum gloſ ſa, C. de inofficioſo teſtamento. Addiderim ego libenter duo: inprimis, ſententiam hanc, & nouam præfati Authoris conſiderationem, certiſ ſimam quidem eſ ſe, & veriſ ſimam, tum ob rationes ab eo adductas, tum etiam, quia, vt dixi, nullibi apud nos cauetur, nec eſt credendum Principes noſtros, adeó religioſos, & Chriſtianos, vllàmve legem Regiam, pacta huiuſmodi, ſic inhoneſta, & turpia generaliter approbaturam, imò illa reiicere ſemper, & damnare, eáque omnia curare, quæ bonis moribus, & benè inſtitutæ Reipublicæ magis conueniant.

Deinde, dictæ legis Taurinæ conſtitutionem, quod attinet ad pactum de hæreditate viuentis certo modo diuidenda, in nullo à iure communi deuiaſ ſe, quod nullus hactenus ſic animaduertit: nam ſi verum eſt, vt anteà dixi; etiam iure communi attento, pactum de hæreditate tertij certo modo diuidenda de conſenſu ipſius validé fieri poſ ſe, & nullibi legitur, quòd pactum de futura ſucceſ ſione initum cum eo, de cuius ſucceſ ſione agitur, vel cum alio de voluntate ipſius, dicatur eſ ſe contra bonos mores, quod in aliis terminis recté aduertit Menchac idem dicto §. 18. n. 186. imò eo ipſo, quòd eiuſdem conſenſus accedit, ea omnia ceſ ſare videantur, quæ pactionibus huiuſmodi repugnant, impedimentùmque præ ſtant: validè proculdubio, atque iure optimo dicta lex Taurina, ſi in hoc pacto loqueretur, id efficere poſ ſet, & pacta matrimonij cauſ â inter generum, & ſocerum validare, ne aliàs gener remaneret deceptus, ſi oneribus matrimonij ſupportandis ligatus, ſocer non adimpleret id, quod adlmplendum promiſit: Eò magis, quia cùm parentibus conceſ ſum eſ ſet eiſdem legibus Taurinis, vt poſ ſent vnum ex filiis, quem vellent, meliorare, vel non meliorare, totúmque hoc eorum voluntati ſit relictum, nihil equidem intereſt, quòd ex poſtfacto meliorent, vel non meliorent, aut quòd tempore matrimonij, meliorandum, aut non meliorandum promittant. Et verè, ſi promittunt meliorare, id efficiunt, quod iure, eiſdémque legibus efficere poſ ſunt; quòd ſi de non meliorando promiſ ſio fiat, id etiam iure faciunt, cùm in eorum voluntate totum ſit, & ad æqualitatem velint filios reducere, quam omnia iura clamant. At in vtroque pacto, ſi verum amamus, negari non poteſt, quin pactum de ſuccedendo, aut de non ſuccedendo propriè non ſit, nec etiam propriè dicatur eo caſu, pacto hæreditatem dari, vel adimi, ſed potiùs contractum oneroſum, ſuper certáque parte dumtaxat bonorum, non ſuper tota hæreditate contrahi, fatendum eſt; idcircò ſuſtineri debebit, vt lex ipſa Taurina 22. exprimit, cuius deciſionem in vtroque caſu, pluribus rationibus iuſtiſicat Antonius Gomezius ibi n. 20. & 21. iuſtificant etiam Tellus Fernandez, & Auendañus ibidem. Matiençus in l. 6. tit. 6. gloſ ſa 1. in principio, & ibidem Azeuedius n. 27. lib. 5. nouæ collectionis regiæ.

Deniquè (quod etiam ad noſtrum propoſitum, & pactum de certo modo ſuccedendo attinet) propriè loquendo, lex eadem Taurina non ſolùm correctoria non eſt iuris communis, vt inquit Menchaca, ſed nec etiam limitatoria; loquitur namque in alio, & diuerſo caſu, quàm ius commune: ius namque commune loquitur, quando inter alios fit pactum de hæreditate viuentis certo modo diuidenda, inſcio eo, de cuius ſucceſ ſione agebatur, vel etiam eo ſciente, & conſentiente; lex verò 22. Tauri loquitur, quando ipſemet, cuius de succeſ ſione aut hæreditate agitur, principaliter init pactum cum alio, hoc eſt, cum genero, ita quòd gener non cum aliis, ſocero conſentiente, ſed cum ipſomet ſocero pactum facit; & ſic non alij de hæreditate viuentis, eometipſo conſentiente, aut ſciente, pacta efficiunt, ſed ipſemet cum alio, ac de propriis bonis conuenit.

Et ſecundùm hæc (quæ ſunt notanda, quia noua quidem, & ſingularia, nec in conſilio parti edita, ſed huic loco ad explicationem dicta l. Taurinæ reſeruata) concludenter remanet fundata dictorum fratrum minorum contra fratrem maiorem intentio: Nam præterquam quòd patris conſenſus in conuentione non interfuit, qui, vt dictum eſt, omnino neceſ ſarius fuit. pater, ipſemet in vltimo teſtamento, vltimáve diſpoſitione, cum qua mortuus eſt, aliter, & diuerſimodè diſpoſitum reliquit de bonis ſuis liberis, quam tempore factæ conuentionis inter fratres habebat. Et ſic quamuis tunc conſenſiſ ſet, ſiue præfatam conuentionem approbaſ ſet expreſ ſim; ex reuocatione conſenſus, & diſpoſitionis, ſiue quia in eadem voluntate non perſeuerauit, aut aliter diſpoſuit, quàm tunc diſpoſitum habebat, pactio ipſa quantumcunque iurata, non haberet firmitatem, nec aliquo iure ſeruari deberet, iuxta authoritates, & doctrinas ſuperiùs adductas.

Vltra quas in fortioribus etiam terminis, hoc eſt quando filius, vel filia renunciauit cum iuramento hæreditati patris, in manibus, & fauore fratrum, vel eorum, & patris ſimul, quòd non obſtante tali pacto, & renuntiatione iurata, poſ ſit ſuccedere patri, ſi non perſeuerauerit in eadem voluntate, tenet Baldus in capit. ad. noſtram, el, 1. columna 2. numero 9. de iureiurando, & per textum in dicta l. vltima, C. de pactis, affirmat, quòd quamuis pactum huiuſmodi fratribus ſit factum. in manibus ipſorum, & patris, atque eiſdem fratribus ius quæ ſitum ex eo; nihilominùs, quia requiritur perſeuerantia patris vſque ad mortem, ſi pater ipſe voluerit, quod ſuccedat filia cum fratribus, iuramento non obſtante, ſiue aliter diſponat, quòd filia ſuccedere debebit, non obſtante renunciatione aut pacto: & Baldum ſequuntur Fulgoſuis, & Corneus in l. pactum, C. de collationibus. Cumanus in dicta l. ſtipulatio hoc modo concepta, ff. de verbor. obligat. & ibidem Alexander, num. 12. Felinus in capit. primo, de iureiurando, columna 3. Georgius Nathanus in dicto capit. quamuis pactum, prima limitatione, num. 3. Guil. Bened. in cap. Rainuntius, de teſtament. verbo, duas habens filias, num. 288. Purpuratus in dict. l. vltima, C. de pactis, numer. 187. eruditè Rodericus Suarez, in. l. quoniam in prioribus, limitation. 5. ad legem Regni, numero 2. & 3. & 8. Antonius Gomezius in dicta 1. 22. Tauri, numero 31. Molin. de Hiſpanor. primogen. lib. 2. capit. 3. numero 4. Ioannes Gutierrez in initio dict. capit, quamuis pactum, numer. 5. Michaël Graſ ſus, receptar. ſententiar. §. ſucceſ ſio ab inteſtato, quæ ſtion. 9. num. 13. & quæ ſt. 10. num. 7. vbi dicit Baldi opinionem communiter approbatam, & tenendam omninò. Quod etiam dixit Pariſ in conſ. 24. num. 18. lib. 2. & ij omnes reprehendunt Iaſonem, dum dixit in d. l. fin. de pactis, num. 13. in hoc Baldum erraſ ſe, æquiuocéque loquutum fuiſ ſe, & optimè probant, ipſum potiùs Iaſonem erraſ ſe, & Baldum ſubtiliter & recté loquutum: & inter alias rationes, rectiſ ſimè conſtituunt, pactum huiuſmodi, aut renunciationem factam in manibus patris, & fratrum, ipſorum tamen fratrum fauore, non eſ ſe abſoluté pactum de non ſuccedendo, quod iuramento firmatur ex dict. c. quamuis pactum, quia non eſt contra bonos mores, nec inducit votum captandæ mortis, ſed potiùs reſpectu fratrum, cum quibus pactum apponitur, & quibus ſit renunciatio paternæ hæreditatis, dici pactum de ſuccedendo, & de hæreditate viuentis certo modo diuidenda: & ſic militare rationem, & diſpoſitionem dictæ l. vltimæ, C. de pactis, & per conſequens non debere valere ſine voluntate, & conſenſu illius, cuius de ſucceſ ſione agitur, in quàque perſeueret vsque ad vltimum vitæ exitum. Quod Rodericus Suarez, Anton. Gom. Ioann. Gutierr. & alij ſuperiùs relati latiùs probarunt: & mirantur de hoc dubitaſ ſe Cou. In d.c. quamuis pactum, in initio 3. part. n 7. & 8. ipſe tamen Cou. licèt dubitauerit de ſententia Baldi, ex eo quòd ab initio, patris præ ſentia, & authoritate pactum initum fuit, & ipſius conſenſus acceſ ſit. ex eóque videbatur fratribus ius quæ ſitum vt ſupra dixi; ſtatim tamen (quod ſuperiores non animaduertunt) in ſententiam Baldi magis videtur animum inclinare, & cenſet multi faciendam eſ ſe tanti Viri authoritatem, & ita videtur cum eo tranſire; quod in terminis noſtris ſolus, & verè obſeruauit Michaël Graſ ſ ſus d. §. ſucceſ ſio ab inteſtato, quæ ſtion. 10. numero 7. quotieſcunque etiam de hæreditate patris viuentis certis modis habenda, vel diuidenda pactum inter fratres initum eſt, nec eiuſdem patris conſenſus, & approbatio acceſ ſit, Anthórmet ipſe pactum eſ ſe illicitum, & turpe, & contra bonos mores. nec iuramento confirmari, expreſ ſim aſ ſerit, & tanquam indubitatum ſemper ſupponit. Prætereà Baldi doctrinam belliſ ſimé comprobat, & Didaci de Couar, ſententiam improbat Menchaca de ſucceſ ſion. creat. lib. 2. d. §. 18. n. 198. 199. & 200. quo loco dicit tenendam, & veriorem opinionem eam. quæ docet pactum de hæreditate certo modo diuidenda, de conſenſu patris per fratres iuratum, validum eſ ſe, dummodò intelligatur reuocabiliter; & conſequenter, vt tale pactum, cùm primùm ille, cuius de ſucceſ ſione agebatur, cœpit pœnitere, & conſenſum præ ſtitum reuocare, ſtatim euaneſcat: Quod, vt dixi, validiſ ſimè comprobat, & recté obſeruat, ipſos etiam paciſcentes, quaſi ſub hac virtuali, & ſubintellecta conditione iuraſ ſe videri, ſi is, cuius de ſucceſ ſione agitur, in eadem voluntate perſeuerauerit; nam id venit ex natura rei: vltra prædictos etiam, Baldi doctrinam ſequuta eſt Rota prima Aprilis 1585. in quadam cauſa Romana hæreditatis de Marganis, in qua teſte Vincentio Mancino Tyburtino, in tractatu, de iuramento, 4. par. effectu 62. num. 3. fol. 298. fuit reſolutum, & deciſum, renunciationem factam per ſororem Gregoriam de non ſuccedendo Franciſco fratri tunc abſenti, in fauorem alterius fratris, matris, & aliorum, de quibus in donatione, fuiſ ſe nullam, etiam ſtante iuramento, quia licèt expreſsè contineat pactum negatiuum de non ſuccedendo, tamen virtualiter, & æqué principaliter continet etiam pactum affirmatiuum, quòd illi ſuccedant Franciſco. Quod pactum abſque illius conſenſu factum, eſt de iure improbatum, & contra bonos mores, nec iuramento ſirmatur, vt ipſemet Vincentius refert; qui tamen decipitur, dum exiſtimat, præfatam Rotæ deciſionem rigoroſam fuiſ ſe, & propter vim iuramenti dubitat, an pactum futuræ ſucceſ ſionis ſeruari debeat: Quòd autem decipiatur, oſtenditur manifeſtè; inprimiſque propter communes vtriuſque iuris Interpretum ſententias, quibus adhuc oſtendimus, pactum prædictum improbum eſ ſe, & iuramento minimè confirmari. Deinde, quia ſi originaliter prælegantur Authores, quos ipſe pro ſe citat, conſtabit equidem, eoſdem aſ ſerere indiſtinctè contrariam ſententiam tenendam fore, nec iuramentum tribuere vim aliquam pacto huiuſmodi: quod conſtat ex Cacherano, quem ipſe pro ſe citat in deciſione Pedemontata 100. num. 13. quo loco licèt arguendo, aut dubia excitando, nonnullos Authores retulerit ſic tenentes, ſtatim tamen num. 31. & ſequentibus, deciſiuè loquendo, contrarium eſ ſe verius, & receptius affirmat, vt etiam affirmant multi Authores, quos in vnum congeſ ſit Ioannes Vincentius Hondedeus in conſ. 40. num. 13. & 14. lib. 1. Prætereà ipſimet Authores ab eodem relati, loquuntur in aliis terminis, hoc eſt, quando pactum factum eſt de propriis bonis, & de ſucceſ ſione propria inter aliquos; quo caſu Authores relati per Cacheranum dict. num. 13. & per eundem Vincentium Mancinum, crediderunt pactum ſic initum de propriis bonis, & de ſucceſ ſione eorum, iuramento confirmari. Cæterùm quando pactum fit de bonis alienis, & de hæreditate tertij, certo modo habenda, vel diuidenda, nullus vnquam tentauit, iureiurando illud robur, aut firmitatem accipere poſ ſe; imò nullum prorſus eſ ſe, & abſque effectu aſ ſerunt vnanimiter omnes, vt ſupra in initio remanet probatum.

Id autem clarè aſ ſequutus eſt, & in effectu ita explicauit Ioannes Vincentius Hondedeus in conſ. 40. ex num. 27. lib. 1. Is enim Author quamuis eo loco conſtanter tueri voluerit, ſecuréque tueatur, quòd pactum mutuum, aut reciprocum futuræ ſucceſ ſionis de propriis bonis inter aliquos initum, & iuramento confirmatum, debeat obſeruari, & loquutus fuerit in caſu, quo fratres quidam conuenerunt, vt ſi aliquis ipſorum decederet ſine filiis legitimis & naturalibus, portio ſic decedentis deuenire deberet ad alterum fratrem, eiúſque filios: Tamen in caſu noſtro, quando fit pactum de hæreditate tertij certo modo habenda, vel diuidenda, expreſ ſim dixit eodemmet conſil. 40. num. 34. & 35. non aliter pactum valere, nec iuramento confirmari, quàm ſi eius, de cuius hæreditate agitur, conſenſus, & voluntas accedat, eóque conſentiente pactum fiat. Et diſtinguit caſum, quo fit conuentio, vt certa bona præcedentis deueniant ad ſuperuiuentem à caſu, quo fit pactum de hæreditate tertij, abſque eius conſenſu: ira etiam in effectu diſtinxit Bartol. in conſil. 8. colum. 2. & ſequuntur eum multi relati per Cacheranum d. deciſ. 100. num. 34. in verſ. imò poteſt retorqueri Bartolus contra Decium, Viuius etiam commun, opin. lib. 1. verbo, pactum, num. 8. Anton. Gabriel. lib. 3. tit. de pactis, concluſ. 1. num. 8. Michël Graſ ſus receptarum ſententiarum, §. ſucceſ ſio ab inteſtato, quæ ſt. 9. n. 6. 10. & 11. vbi plenè, an reciprocum pactum mutuæ ſucceſ ſionis admittatur ratione viciſ ſitudinis: de quo etiam Andreas Gaill. practicarum obſeruationum, lib. 2. obſeruatione 126. Qui tamen obſeruatione 127. fol. 243. in eiſdem terminis pacti viciſ ſitudinarij, aut mutuæ ſucceſ ſionis loquutus eſt, dum dixit, quòd pacta, & ſtatuta de mutua ſucceſ ſione in caſu deficientium liberorum maſculorum, inter Principes, Comites, Barones Imperij, & Nobiles Germaniæ in vſu ſune frequenti, & conſuetudine hominum memoriam excedente confirmata valent: quia in Principibus, & illuſtribus Perſonis omnis ſiniſtra ſuſpicio, & præ ſumptio ceſ ſat, & quia ad pacem, & tranquillitatem illius Imperij id conueniens eſt. Apertè ergo loquitur Gaill in pacto mutuo de ſuccedendo inter aliquos Principes, aut perſonas illuſtres, & do propriis bonis, poſt eorùmque mortem inito: nec in pacto ſuper bonis, & hæreditare tertij, eòque ignorante facto, aliquid inquit; illud namque ſemper præ ſupponit illicitum eſ ſe, & à iure improbatum: & antea dixerat lib. 2. obſeruation. 125. in principio, imò in pacto illo mutuæ, aut viciſ ſitudinariæ ſucceſ ſionis, in conſuetudine hominum memoriam excedente, vsúque frequenti fundatur præcipuè, & in contrarium eſ ſe ius commune, communéſque Doctorum theoricas, & doctrinas, fatetur expreſ ſim, & latiùs explicat anteà, dict. obſeruatione 116. per totam. Denique Vincentius ipſe conuincitur ex his rationibus, quas in propoſito conſiderauit Menchac. de ſucceſ ſ. creat. lib. 2. §. 18. num. 199. ac iterùm decipitur, quia ideò, dubitat, an pactum illud ſucceſ ſionis iuramento firmetur, ſiue firmari debere contra deciſionem Rotæ arbitratur, quòd firmiter crediderit, pactum huiuſmodi eſ ſe dumtaxat contra bonos mores ciuiles, non verò naturales, & ſic iuramentum ſeruari debere: & tamen in eo caſu, ac in noſtris terminis eſ ſe contra bonos mores naturales etiam, & per illud induci quem ad peccandum, veriùs arbitramur, vt infrà oſtendam: idcirco obſeruandum non eſt, quamuis iuramentum eidem acceſ ſerit.

Et per hæc patet, omnia iura, omnéſque Doctorum doctrinas & reſolutiones (quæcunque in propoſito ſunt) ita fratribus minoribus opitulari, fratríque maiori aduerſari vt ampliùs pro eorum iuſtitia oſtendenda inſiſtere neceſ ſarium non ſit: Sed dato, aut abſque veri præiudicio conceſ ſo, quòd præfata ceſ ſarent, quæ abſque omni dubio, fortiſ ſiméque, & verè vrgent, ex alio capite aut iure ſe defenderent dicti fratres minores contra maiorem, ita vt nullo modo ad obſeruantiam pacti poſ ſent adſtringi, ſed liberi, & immunes manerent; quia vt in facto ponebatur, ipſimet fratres minores tempore conuentionis initæ minores erant viginti quinque annorum, & negari noti poteſt, quin ex conuentione huiuſmodi, vel ſi ad eius obſeruantiam poſ ſent adſtringi, enormiter læderentur: At propter enormem, aut enormiſ ſimam læ ſionem, certum eſt minori vigintiquinque annorum ſuccurrendum, etiamſi contractus iuramento confirmatus, & in ſe validus fuerit, quoniam vbicunque in contractu adest enormis, vel enormiſ ſima læ ſio, ibi dicitur adeſ ſe dolus præ ſumptus, ſiue re ipſa; & ſic iuramenti vinculum non obſtat, quoniam text. in authent. Sacramenta puberum, C. ſi aduerſus venditionem, & in c. quamuis pactum, de pactis in 6. non procedit extante dolo; vt vtrumque aſ ſerunt, & latiùs comprobant poſt alios multos, quos ipſi præcitarunt, Antonius Gomezius tom. 2. variarum, cap. 14. num. 20. Burſatus in conſil. 75. in principio, lib. 1. Hippolyt. Riminald. in conſ. 247. ex num. 58. cum ſequentibus, lib. 3. Borgninus Caualcanus de tutore, & curatore, num. 141. Cald. Pereira in l. ſi curatorem habens, verbo, læ ſis, num. 1. per totum. Ioannes Vincentius Hondedeus in conſil. 18. ex num. 58. & in conſ. 5. num. 118. & ſeq. lib. 1. Burgos de Paz. in conſil. 28. num. 14. & 16. Achilles Pedrocha in conſ. 26. ex num. 1. Ioannes Gutierr. in authent. Sacramenta puberum, ex num. 62. vſque ad num. 103. Simoncellus de decretis, lib. 3. tit. 8. inſpectione 18. num. 215. & ſeq. Andreas Fachineus controuerſiar. iuris, lib. 2. cap. 14. Michaël Graſ ſus §. ſucceſ ſio ab inteſtato, quæ ſt. 13. vbi in illa quæ ſtione, an filia, quæ cum iuramento renunciauit paternæ hæreditati, propter enormiſ ſimam læ ſionem reſtitui debeat, duas refert communes contrarias ſententias, & tandem inquit, quòd priot opinio reſtitutionem concedens, æquitate ninitur, & bonis rationibus, & quòd putat ſequendam, quia in ſummo conſiſtorio Imperatoris recepta eſt. Idque maximè futurum, quando læ ſio eſt grauiſ ſima, & admodùm enormis: & ita Romæ in Prætorio Rotæ iudicatum fuiſ ſe frequenter, Caſ ſad. teſtatur deciſione 1. tit. de emptione. Ij autem Authores, & alij plures, ſupra hoc eodem lib. cap. 2. à me congeſti, vſque adeò minori propter enormem, aut enormiſ ſimam læ ſionem ſuccurrendum putarunt, vt aſ ſerant contractum eſ ſe ipſo iure nullum, ne ſcilicet iuramentum, iniquitatis, ac doli vinculum eſ ſe contingat, nec eſ ſe neceſ ſariam iuramenti relaxationem contendant, quamuis alij relaxationem obtineri voluerint, vt ibidem inuenies.

Sed magis ſpecificè, ac in eiſdem terminis, in quibus verſamur, loquendo, quòd ſi conuentiones à filiis fiant, & de hæreditate parentis certo modo diuidenda, eiuſdem patris conſenſu accedente, & ſic validè, abſque iuramento tamen, paciſcantur, quòd adhuc ſi filij minores fuerint, quælibet læ ſio conſiderabilis ſufficiens eſ ſe debeat, vt conuentio ipſa reſcindatur, etiamſi dimidiam non excedat, expreſ ſim aſ ſerit Molin. de Hiſpanor. primog. lib. 2. dict. cap. 3. num. 26. dicens hoc in quolibet contractu fauore minoris ſtatutum eſ ſe, & ad id plura iura citans. Cæterùm ſi de hæreditate patris certo modo diuidenda filij minores paciſicantur, & iuramento id firmauerint, vel pactum non valere, iuxta ea, quæ ſuperiùs dicta ſunt, vel ſi validum ſit, quia conſentiente patre factum fuerit, quòd adhuc propter enormem læ ſionem reſcindi debeat, & filiis minoribus ſuccurrendum ſit, expreſ ſim dixit Author numeris præcedentibus, & ibidem clarè præ ſentit: Imò, quod magis eſt, eodem in loco num. 25. idem ius ſtatuit in filiis etiam maioribus vigintiquinque annorum propter enormem læ ſionem, etiam ſi conſentiente patre id fecerint: eiuſque reſolutio conſirmatur ex his, quæ præfati Authores in locis anteà relatis tradiderunt; item ex his, quæ ſuprà hoc eodem lib. dicto capite ſecundo, à me adnotata fuere.

Et hactenus de his, quæ ad forum exterius pertinent.
Nunc verò de foro conſcientiæ, quod Interius vocatur, agendum erit.

Et quidem etiam in conſcientia aſ ſerendum eſt, fratres prædictos minores ſecuros eſ ſe, ſecuréque, & abſque omni periculo peccati poſ ſe à pactione cum fratre maiore inita, & iurata diſcedere, & patris voluntatem, vltimámve diſpoſitionem ſequuti, id capere, quod ex ipſius diſpoſitione, & bonis, ad eos peruenire pater voluerit: & ſic non teneri eos in conſcientia ad aliquid reddendum; imò, quod magis eſt, fratrem maiorem non poſ ſe in conſcientia aliquid retinere ratione conuentionis prædictæ: Idque & iure, & ratione, & etiam authoritate confirmabitur.

Iure namque probatur inprimis ex omnibus iuribus in initio adductis ſuprà, quæ probant, quòd pactum de hæreditate viuentis non valet, ſed reprobatur à iure: Item etiam, quia huiuſmodi conuentio eſt ſimpliciter reprobata à Iure Canonico, cap. 1. & ſecundo, & cap. propoſui, §. licèt autem, de conceſ ſione præbendæ, & cap. deteſtanda, de conceſ. præbend. in 6. Et proptereà nullam inducit obligationem, neque etiam naturalem; & ſic nec in conſcientia obligat. Quòd autem nec naturalem inducat obligationem, docuerunt Caſtrenſis in dict. l. pactum quod dotali, num. 1. & Iaſon in principio, C. de pactis. Pariſius in conſilio 24. num. 55. & ſeq. volum. 2. Cagnolus in dicta l. vltim. num. 116. C. de pactis. Cacher. deciſione Pedemontana 100. num. 18. & notauit expreſ ſim in materia hac, in qua verſamur, Ioan. Vincent. Honded. in conſ. 40. num. 8. lib. 1. eleganter Menchac. de ſucceſ ſionum creation. lib. 2. §. 8. num. 207. dicens, quòd pactum de certo modo ſuccedendo, etiamſi ipſi paciſcentes velint, adhuc non producit vllam obligationem, nec perſonalem, nec naturalem, quia lex noluit obligationem poſ ſe contrahi; & ſic nullo pacto contrahi valet, vt ibidem concludenti ratione fundat.

Imò pactum huiuſmodi, quo de ſuccedendo certo modo, ſiue de hæreditate viuentis diuidenda agitur, contra ius diuinum eſt: quod aſ ſerit Baldus, in l. pactum, colum, 2. verſ. 5. oppono, C. de collationibus, & Salicetus ibi, expreſsè dicit num. 5. pactum de ſuccedendo, quocunque modo initum, non validari iuramento, quia eſt contra bonos mores, & nutrit peccatum, dicens etiam, ita tenere Canoniſtas, & ponit quatuor rationes, ex quibus arguit huiuſmodi pactum eſ ſe contra ius diuinum, naturale, & ciuile, & nutriens peccatum, ideò eſ ſe omninò improbatum: ſequitur Alexander in dict. l. pactum, in 1. notabili, & colum, 2. verſ. aduerte tamen, clariùs in conſil. 28. num. 6. vol. 3. Iaſ. in d. l. pactum, num. 1. vbi dicit, pactum de futura ſucceſ ſione eſ ſe contra bonos mores, etiam de iure canonico, duplici reſpectu, vt ibi probat. Et Baldi, Saliceti, Alexandri. Iaſonis, & ſequacium, doctrinas ſequutus eſt, & dixit veriſ ſimas Cacheranus dict. deciſ. 100. num. 36. & 37. aſ ſerens huiuſmodi pacta de ſuccedendo, eſ ſe contra bonos mores improbata à iure diuino, naturali, canonico, & ciuili. Idem etiam aſ ſerit Cagnolus in dict. l. vltima, C. de pactis, num. 78. in fin. & num. 79. in finalibus verbis, qui loquitur in terminis dict. l. vltimæ & ſic in pacto de hæreditate viuentis certo modo habenda, vel diuidenda: & dicit, quòd diſpoſitio annullans pactum huiuſmodi, non eſt merè poſitiui iuris, cùm ſit fundatum in ratione naturali, & de iure gentium, quia turpitudinem in ſe continet: Et in eiſdem terminis idem Cagnolus ibidem, num. 33. dicens, pactum prædictum dici contra bonos mores naturales, & iuri, rationíque naturali multis rationibus aduerſari, vt ibidem probat, ſic vt concludat, nullo modo obligare pactum prædictum.

Ratione etiam confirmabitur, idque vt dilucidè magis, & concludenter fiat, neceſ ſarium erit, vt in memoriam reuocemus rationes præcipuas, ob quas pactum ſuper hæreditate, & bonis viuentis non valere ſtatutum eſt: Et illas quidem ſuperiùs præcitati Authores adducunt, maximè Menchaca de ſucceſ ſionum creatione, lib. 2. §. 18. ex num. 191. & num. 270. Graſ ſus receptarum ſententiarum, §. ſucceſ ſio ab inteſtato, quæ ſt. 9. num. 1. & communiter omnes Scribentes conueniunt in illis, tam in dict. l. pactum, & in d. l. vltima, quàm in d. l. ſtipulatio hoc modo concepta: vbi Ioannes Bolognetus num. 10. & 11. exactè, & doctè, atque ex mente communi eas proponit, & verba ſequentia profert. Ex quibus apparet, quòd duæ ſunt principales cauſ æ annullandi stipulationes appoſitas ſuper ſucceſ ſionibus: vna, quando inducitur votum captandæ mortis, quæ pertinet ad l. final. C. de pactis: alia, quando aufertur libera teſtandi facultas, quæ pertinet ad noſtram legem, & vtraque cauſa eſt valdè rationabilis, & rectiſ ſimè recepta, cùm conuentiones inducentes votum captandæ mortis ſint contra ius diuinum, naturale, gentium, canonicum, & ciuile. Nam quando ſperantes ſuccedere, conueniunt de hæreditate viuentis, demonſtrant maximam auaritiam, & nimiam cupiditatem bonorum viuentis, & præmaturam & enixam, voluntatem; vnde incidunt in peccatum auaritiæ contra præceptum Dei, in quo ſemper morantur. Item faciunt contra aliud præceptum: Dilige proximum tuum ſicut te ipſum, Item incipiunt deſiderare mortem proximi ſui, & ſ æpiſ ſimè inſidiari vitæ ipſius, quod eſt contra præceptum naturale, quia nefas eſt, hominem homini inſidiari, l. vt vim, ff. de iuſtitia & iure, & poſteà aliquando ſubſequuntur homicidia, & infinita alia mala & reprobatur per legem ciuilem, per dictam l. finalem, cum concordantibus & de iure canonico per cap. ne captandæ, de præbendis: & proptereà apparer, quòd tales ſtipulationes annullantur quoniam ſunt contra bonos mores naturales, per prædicta. Et ſuccedit, quod nec etiam iuramento validantur, per caput, Non eſt obligatorium, de regulis iuris in 6. Ipſe etiam Bolognetus in dict. l. vltim, C. de pactis, num. 23. eaſdem rationes adducit, & dicit, quòd licet videantur quatuor rationes, quæ per Doctores aſ ſignantur, verè tamen omnes rationes ad vnam reducuntur, quæ cum ſuis partibus ſic ſubordinantur, vt ex illis noſtrum Aſſumptum, noſtráque intentio optimè comprobetur. Subordinatio autem ſit per Authorem prædictum verbis ſequentibus: Nam paciſcendo ſuper hæreditate viuentis, contrahentes demonſtrant, deſiderare res alienas, contra præceptum Decalogi. Et quia ipſi non poſ ſunt habere niſi per eius mortem, inducitur Votum captandæ mortis, ideſt procurandæ mortis alterius, vt poſ ſint habere rem deſideratam, contra aliud præceptum Decalogi. Ex qua procuratione ſuccedunt inſidiæ, vt moriatur, & per conſequens inducitur periculoſus, & triſtis euentus. Et quia hominem homini inſidiari nefas eſt, l. vt vim, ff. de inſtitia, & iure, ſequitur quòd eſt contra bonos mores naturales, vltra quod eſt contra præceptum Decalogi.

Authoritate autem ſatis remanet res iſta confirmata ex his Authoribus, quos ſuperiùs retulimus: illorum namque rationes, & doctrinæ euincunt concludenter, pactum prædictum manifeſtam in ſe turpitudinem continere, eſ ſéque contra bonos mores naturales, ſimilitérque contra ius diuinum, naturale, gentium, canonicum, & ciuile, nullámque obligationem, etiam naturalem producere; & conſequenter nec in conſcientia obligare: Et vltra relatos ſuprà, probatur authoritate, & ſententia Ancharan i, Imolæ, Dominici, & Georgij, in dict cap. quamuis pactum, in prima limitatione: vbi obſeruarunt expreſ ſim, pactum de hæreditate tertij viuentis, etiam iuratum, impium eſ ſe, & à lege improbatum, & adeò iniquum, vt abſque periculo, & diſpendio ſalutis æternæ ſeruari non poſ ſit: plures etiam Authores hoc eodem cap. 9. num. 7. ſuprà relati, expreſ ſim aſ ſerunt, pactum abſolutè negatiuum de non ſuccedendo iuratum, ideò obligare, abſque ex conſtitutione cap. quamuis pactum, confirmari, quia nec contra bonos mores, nec vergit in diſpendium ſalutis æternæ pactum verò de ſuccedendo ſimpliciter, ſiue de certo modo ſuccedendo, ideò non obligare, nec confirmari ex conſtitutione illius textus, quia contra bonos mores eſt, & in diſpendium ſalutis æternæ vergit. Quod cùm aſ ſerant, apertè equidem præ ſentire, aut velut expreſ ſim aſſerere videntur, nec in conſcientia obligare, cùm generaliter ſit omni conſtitutioni, aut diſpoſitioni, derogandum, quæ abſque mortali peccato obſeruari non, valet, iuxt. text, in c. vltim. de præ ſcriptionibus, & in c. vltim. de conſuetudine.

Prætereà, & his conuenit Ioannis Bologneti in noſtis terminis reſolutio, & ſententia; is namque Author, vltra ea, quæ duobus in locis, ſupranum. 22. relatis, generaliter obſeruauerat, quæ adeò concludunt, vt ipſa ſufficerent pro fundamento huius ſententiæ, quando omni alio deficerent, in dict. l. vltima, num. 49. C. de pactis, ſpecificè quærit, vtrùm pactum ſuper hæreditate, & bonis viuentis initum, valeat in foro conſcientiæ? Et reſolutiuè inquit, quòd in foro conſcientiæ non valet, nec obligat: & reddit duplicem rationem. Prima conſiſtit in eo, quòd quando aliquid prohibetur à lege ciuili propter præ ſumptionem delicti, tunc ſeruatur ius ciuile in foro canonico, vt per Abbatem de exceptione Macedoniani, & alia ſimili exceptione, in cap. finali, de præ ſcriptionibus, colum. 6. verſiculo, hic dicit Baldus, num. 26. & 27. vbi ſequuntur Felinus, & omnes Doctores communiter. Secunda ratio eſt, quia, vt ſuprà probaui num. 18. conuentio iſta eſt ſimpliciter reprobata à iure Canonico, & ſic obſeruari etiam debet in foro conſcientiæ quantum ad validitatem, vel inualiditatem actus, argumento eorum, quæ notarunt Abbas, & communiter omnes in cap. vigilanti, colum, penult. & cap. fin. de præ ſcript. Ac denique Bolog. ipſe poſtquam rationibus prædictis ſic fundauit, ſubdit in hunc modum: Et aliàs eſ ſet in mala fide, qui retineret contra pactionem à lege reprobatam, & per conſequens peccaret, cùm de iure Canonico non valeret pactio, argumento cap. 2. de maioritate, & obedientia. Quæ verba ſunt Valdè ſingularia, & notanda in caſu præ ſerni; nam iuxta ea frater maior ob conuentionem ſuper hæreditate patris viuentis initam, nihil poterit in conſcientia conſequi, nec etiam retinere, ſed potiùs fratribus minoribus reſtituere debebit, & ad eum modum bona parentis libera reducere, ad quem ipſe in teſtamento, vltimáve sua diſpoſitione expreſ ſerit. nec alio modo contendere ea obtinere. Et Bologneti reſolutio, atque obſeruatio corroboratur apertè ex omnibus rationibus, & doctrinis ſuperiùs adductis; ipſ æ namque euincunt manifeſtè, non eſ ſe licitum aliquid in conſcientia retinere, nec petere ratione conuentionis iuri diuino, & naturali contrariæ, nec abſque diſpendio ſalutis æternæ ſeruari poſ ſe pactum huiuſmodi, nec etiam iuramentum ſuper eo interpoſitum.

Corroboratur etiam, ac omninò confirmatur ex ſententia, & reſolutione Patris Ludouici Molinæ, è Societate Ieſu Religioſi digniſ ſimi: Is enim Author in tractatu, de iuſtitia & iure, tom. 2. tract. 2. diſput. 271. fol. 114. ad fin. in primis dixit hæc verba: Pactum circa bona eius, qui adhuc viuit, ſub conditione, ſi ad ipſos, aut eorum aliquem ea bona deueniant, eſt nullum, niſi in tali pacto is conſentiat, cuius ſunt ea bona vt habetur in l. vltim. C. de pactis. Deinde, & de aliis pactis tractat, quæ ſimiliter nulla eſ ſe decernit, quia ex illis facilè præiudicium oriri poteſt aduersùs bonos mores, aduerſ ù ſve id, quod expedit, vt in benè inſtituta Republica ad commune bonum ſeruetur; poſtmodùm eodem in loco, in verſiculo, dubium eſt, fol. 115. dubitat, vtrùm ſi pacta, & promiſ ſiones huiuſmodi confirmentur iuramento, obligent vi iuramenti ad ſui obſeruationem? & dicit multos communiter, & indiſtinctè hoc in dubio exiſtimaſ ſe, eiuſmodi pacta, eſto conſirmentur iuramento, non obligare, quia non eſt obligatorium contra bonos mores præ ſtitum iuramentum. Ecce vbi aſ ſerit, multos in foro conſcientiæ id ipſum arbitrari indiſtinctè, quod arbitrari, atque aſ ſerere Bologn. ſuprà vidimus: Ipſe autem Molin, dubiummetipſum reſoluendo, in verſiculo, Hoc tamen loco, regulam vniuerſalem ſtatuit, & in noſtrum fauorem rem decidendo, diſtinguit, an non folum pactum homini factum, ſed etiam iuramentum iure humano reperiatur irritum; & tunc inquit, quòd pactum nullo modo obligat. nec etiam iuramentum, quia non ſolum pactum, ſed etiam iuramentum irritum eſt iure humano: An verò dumtaxat reperiatur irritum pactum, non verò iuramentum; & tunc inquit iuramentum obligare, & ponit exemplum in promiſ ſione facta vſurario, aut graſ ſatori, ne iniuſtè nos interficiat, quæ; de iure irrita eſt, nec abſque culpa lethali, & onere reſtituendi aliquid recipi poteſt: & nihilominùs talis promiſ ſio vſurario, aut graſ ſatori facta obligat, ſi iuramento confirmetur: Id tamen, atque in noſtrum fauorem, vt dixi, limitat ſtatim, vt minimè habeat locum, quando pactum fiat de re mala, hoc eſt iure diuino, aut humano prohibita; tunc namque affirmat pactum non obligare: idque conſtat expreſ ſim ex verbis eiuſdem Authoris, ibi: Itaque quando iuramentum non eſt iure humano irritum, tunc, vt promiſ ſio, aut pactum iuramento confirmatum non obliget ad ſui impletionem, ſi homini ſint facta, neceſ ſe eſt, vt ſint de re mala, hoc eſt iure diuino, aut humano prohibita. Et ponit exemplum in promiſ ſione non reuocandi teſtamentum, & in aliis ſimilibus, quæ cùm iure prohibita ſint, nec iuramento confirmantur, nec in conſcientia obligant. Ecce vbi in noſtris terminis, & in pacto, aut promiſ ſione homini facta de re iure prohibita, aut humano, aut diuino, securè aſ ſerit in foro conſcientiæ obligationem non eſ ſe, & ſe remittit ad disput. 151. vbi tractauit de pacto, aut promiſ ſione, aut alia quacumque diſpoſitione ſuper hæreditate, aut bonis viuentis: & ſic caſum præ ſentem decidit expreſsè, tum ob ea, quæ ibi dixit, quotieſcumque libera teſtandi facultas aufertur, aut de hæreditate viuentis agitur; generaliter enim ea improbauit, & voluntatem teſtatoris ſeruandam dixit; tum ob rationem ſuperiorem, cùm pactum hoc de hæreditate viuentis fiat ſuper re de ſe mala, & non ſolùm iure humano (quo ſolo contentus eſt Molina.) ſed tot iuribus prohibita, vt ſuprà probaui: cùm etiam iuramentum ſit irritum, vtpote ſuper tali re, & contra bonos mores, præceptáque naturalia interpoſitum: Idcircò, & concludendo in vtroque foro, negari non poteſt, quin ius dictorum fratrum minorum adeò certum ſit, vt de eorum iuſtitia dubitari nullo modo valeat. Et de his hactenus egiſ ſe ſufficiat.

CAPVT X.

Ex l. perfecta donatio, C. de donat, quæ ſub modo. Vbi in propoſito illius legis quòd perfecta donatio conditiones poſteà non capiat; quamplurima variis in locis ſcripta, & per DD. ex eo textu deſumpta, in vnum congeruntur, & nonnulla adnotantur per Authorem, quæ in praxi conducibilia, & tam in primogeniis & vinculis, quam in meliorationibus, & aliis diſpoſitionibus vtilia eſ ſe poterunt, nec alibi hucuſque ſic elaborata inueniuntur. Inter alia tamen id principaliter actum, an ſcilicet, & quando Maioratus primus inſtitutor, ſiue alius eiuſdem poſ ſeſ ſor aut ſucceſ ſor quicunque antiquas conditiones aliquo modo alterare, ſiue modificare aut liquid de nouo adiicere poſ ſit. Quid etiam, quando ex propriis bonis aliquid adiunxerit, propriáve bona libera addiderit, aut donatarium inter viuos, in teſtamento hæredem inſtituerit. Quando etiam perplexitas, ſiue repugnantia diſ ſolui debeat ſecundùm veriſimilem mentem teſtatoris. Ac denique D. Franciſ. Sarm. aduersùs Socin. & Did. de Couar. ſententia, vt perfectæ donationi nec modus, nec conditio, nec grauamen etiam in continenti adiici poſ ſit, concludenter adeò, & verè corroboratur, vt de ipſa ampliùs dubitari non valeat.

SVMMARIVM.

- 1 Donatio ſemel perfecta, conditiones poſteà non capit, nec eidem poteſt ex poſtfacto modus, grauamen, vel conditio apponi, ſiue quid aliud de nono adiici. Et ibidem l. perfecta donatio, C. de donation. quæ ſub modo, deciſio, ſiue vulgatum Doctorum Aſ ſumptum ex illo textu, quamplurimorum Authorum relatione, & doctrinis exornatum. Qui equidem variis in cauſis, diuerſimodéque conſulti, varia equidem, & multa respondent, quæ negotiis multis frequenter occurrentibus, vtiliſ ſima eſ ſe poſ ſunt.
- 2 L. perfecta donatio, C. de donat. quæ ſub modo, indiſtinctè procedit in dispoſitione, ac in perſona quacunque, nec vlla cauſa, aut perſona ab eius deciſione excipitur.
- 3 Procedit etiam in Principe, adeò quòd Princeps etiam non poſ ſit modificare, nec alterare aliquo modo donationem perfectam, per eum in fauorem alicuius factam, nec eidem nouas conditiones adiicere.
- 4 Donationes Regiæ, etiam ex cauſa remunerationis factæ, quoties nimis læderent Regiam Coronam, moderari poſteà poſ ſent.
- 5 L. perfecta donatio, C. de donat quæ ſub modo, procedit etiam in vinculis perpetuis, ſeu primogeniis, ac etiam in meliorationibus inter viuos factis.
- 6 Maioratûs inſtitutor, ſiue pater, qui de proprijs bonis Maioratum inſtituit, meliorationémve in aliquem ex filiis aut deſcendentibus fecit irreuocabiliter, non poterit ex poſtfacto in Maioratu, aut melioratione addere alias conditiones, quàm illas, quas tempore confectionis eiuſdem appoſuit, nec de nouo modificare, aut quocumque modo alterare.
- 7 Contrà tamen obſeruandum erit, ſi Maioratus, aut melioratio reuocabiliter facta fuerit. Nam cùm eo caſu poſ ſit pater in totum reuocare; multò magis nouas conditiones adiicere, aut de nouo modificare poterit.
- 8 Maioratûs primus inſtitutor, ſine pater, qui Maioratum, aut meliorationem irreuocabiliter conſtituit, an poſ ſit alia bona ſubrogare, quàm ea, quæ à principio comprehenſa, ſiue expreſ ſa, aut aſ ſignata fuerunt.
- 9 Maioratûs irreuocabiliter facti primus inſtitutor, ſiue eiuſdem ſucceſ ſor, aut poſ ſeſ ſor alius quicumque, qui ipſi Maioratui aliquid ex bonis propriis adiunxit, ſiue propria bona libera addidit, an poſ ſit nouas conditiones antiquo Maioratui adiicere, & num. ſeq. vſque ad num. 24. Vbi Ludouici Molinæ diſtinctio & reſolutio refertur. Et Blazij Flores Diaz de Mena in eodem dubio obſeruatio quædam adducitur. Ac denique eiuſdem Authoris ſententia vt proferatur, nonnulla in primis pro maiori explicatione adnotantur. In primis tamen eiuſdem Molinæ locus, ſingulariter & nouè explicatur, nec aliquid nouitatis Neotericum quendam contra eundem Authorem detegiſ ſe, & nouè, & eleganter demonſtratur.
- 10 Maioratus poſ ſeſ ſor, ſi antiquo Maioratui bona propria libera adiunxerit, ſiue nouum Maioratum inſtituens, præcipiat, quòd in illo ſuccedatur, ſicut in antiquo, hoc ſufficit.
- 11 De inueſtitura noua ſi non appareat, ſed de antiquæ, præ ſumitur quòd noua ſit facta ſecundùm conditiones inueſtituræ antiquæ.
- 12 Maioratui antiquo bona ab eiuſdem inſtitutore, ſiue alio ſucceſ ſore nouiter addita, vel adiuncta, eodem iure iudicari debere, eiſdem legibus, vinculis, & conditionibus habenda, quibus Maioratus antiqui bona haberi debent.
- 13 Dispoſitioni alicui quando fit additio, iudicatur de additione, ſicut de principali.
- 14 Regno addita terra, debet iudicari ſecundùm leges Regni.
- 15 In rebus augmentatis in Maioratu, cùm ſit eadem ratio, quæ eſt in aliis bonis Maioratus ab antiquo conſtituti, idem ius ſeruari debet.
- 16 Rè ſque augmentatæ, eædem cum aliis iudicantur, nec aliquid diſtant ab illis, ſed legibus & conditionibus ipſarum gubernantur.
- 17 Dubij propoſiti ſupra num. 9. vera reſolutio traditur, & duo caſus principaliter diſtinguuntur.
- 18 Ac in eodem dubio, Blazij Flores Diaz, de Mena obſeruatio quædam, nouiter comprobatur per Authorem.
- 19 Perplexitas ſiue repugnantia diſ ſolui & remoueri debet in teſtamentis, quando poteſt aliquo modo fieri, maximè ad diſpoſitionem vltimam conſeruandam.
- 20 Et ita ſemper interpretatio fieri debet, quoties alias dispoſitio corrueret, vel non poſ ſet ad eum modum reduci, quem teſtator deſiderauit.
- 21 L. vbi repugnantia, ff. de regulis iuris ſeptem limitationes, ſeu reſtrictiones, remiſ ſiuè.
- 22 Perplexitas diſ ſoluenda eſt ſecundum veriſimilem mentem teſtatoris.
- 23 Perplexitas ſolet vitiare dispoſitionem, quando nullo probabili modo poteſt diſ ſolui, ſecus autem ſi diſ ſolui poſ ſit aliquo modo.
- 24 Maioratum, vel meliorationem Tertij bonorum ſemel irreuocabiliter factam, ſicut non poteſt institutor reuocare, ſic nec circa eam aliquam declarationem facere, filio non conſentiente, quæ illi præiudicium aliquod afferat, & ſi vult facere aliquam declarationem, debet ſtare in finibus declarationis, nec vltrà progredi, ſiue nihil de nouo disponere.
- 25 Maioratus, vel meliorationis etiam irreuocabiliter factæ ſcriptura quoties obſcura eſt, ad inſtitutorem Maioratus spectat declarare eam.
- 26 Maioratus inſtitutori in caſu, in quo licitum eſt declarare, ſeu interpretari verba obſcura, ſiue aliquam clauſulam inſtitutionis, vel dispoſitionis irreuocabiliter facta, ita debet fieri declaratio, ſeu interpretatio, ſicuti à lege ipſa fit, & non aliter.
- 27 Item vt verbis dispoſitionis, & ſubiectæ materiæ propriè conueniat. Quod in quacunque diſpoſitione obſeruandum eſt, nec à ſenſu verborum recedi poteſt, quando actus non eſt reiterabilis.
- 28 Et ſi declaratio fiat iuxta proprium ſenſum, debent citari aut vocari hi, qui ex declaratione lædi poſ ſunt; maximè ſi ex dispoſitione iam fuerit ius aliquod quæ ſitum illis, & ſi vocarentur forſan, vel non, vel aliter declaratio fieret, & vide Menoch. in conſ. 190. numer. 49. & in conſ. 191. num. 48. & 49. lib. 2.
- 29 Declaratio ſeu interpretatio non facta circa verbum aliquod ambiguum, ſed circa id, quod non erat dubium, aut quæ verbis dubiis, vel non dubiis principalis dispoſitionis propriè & verè non conueniat, non cenſetur eſ ſe declaratio prioris dispoſitionis, ſed noua, atque alia dispoſitio, quæ ſuſtineri non debet, nec potens eſt tollere ius quæ ſitum alteri ex priori dispoſitione.
- 30 Dispoſitionem ſuam qui declarat, nihil de nouo facit, ſed ostendit, qualis fuerit voluntas eius in diſpoſitione. Idque nonnullis exornatum, atque explicatum traditur remiſ ſiuè.
- 31 Declarationem vltimi Maioratus poſ ſeſ ſoris, aliis vocatis, vel qui ex legis, aut inſtitutoris diſpoſitione ad ſucceſ ſionem admitti debent, non nocere.
- 32 Maioratus poſ ſeſ ſorem nihil innouare poſ ſe in conditionibus per institutorem iniunctis, nec alias nouas ponendo, nec antiquas remittendo.
- 33 Primam inueſtituram, ſeu Maioratus inſtitutionem ſemper attendendam eſ ſe, nec poſ ſe ei ex poſterioribus derogari.
- 34 Ludouici Molinæ in propoſito huius materiæ conſiderationes quædam ab Authore probatæ, remiſ ſiuè.
- 35 Maioratus poſ ſeſ ſoris de ſequenti ſucceſ ſore aut de rebus ad Maioratum ipſum pertinentibus declaratio cuius effectus ſit ex ſententia Molinæ, & vide num. ſeq.
- 36 Succeſ ſori Principis non licere declarare animum prædeceſ ſoris circa facultatem datam ad faciendum Maioratum, quia non poteſt atteſtari de animo prædeceſ ſoris, & declaratio cohæret perſonæ.
- 37 Hæres quando poſ ſit interpretari teſtatoris voluntatem.
- 38 Et ibidem, cuius effectus eſ ſe debeat eiuſdem interpretatio, aut declaratio.
- 39 Donator vtrùm poſ ſit in testamento ſuo hæredem inſtituere donatarium in rebus irreuocabiliter donatis ſub nouis conditionibus aut pactionibus. Vbi Guid. Pap. & Celſi Hugonis ſententia refertur, & numer. ſeq. concludenter confutatur.
- 40 Donationi perfectæ, ex conſenſu donatarij, modus, conditio, & grauamen adiici poteſt.
- 41 Donatorem nullo modo poſ ſe dere inter viuos donata, in teſtamento diſponere in præiudicium donatarij, aut donationem reuocando, aut illam minuendo.
- 42 Quippe cùm donatio perfecta & irreuocabilis impediat teſtamenti factionem ſuper bonis donatis.
- 43 Et ſicut expreſsè reuocari non poteſt, ita nec tacitè per aliam diſpoſitionem quamcunque in contrarium factam.
- 44 Guid. Pap. & Celſ. Hugon. deceptos in allegatione, atque inductione tex. in l. Titia Seio, 89. §. Lucius, ff. de legatis ſecundo, prout hoc numero adnotatur, vbi redditur vera ratio illius textus.
- 45 Donatio inofficioſa filio facta, reuocatur, & quando inofficioſa dici poſ ſit, & vt talis infringatur, remiſ ſiuè.
- 46 Donator de rebus etiam irreuocabiliter donatis, donatarium hæredem inſtitutum grauare poteſt, ſi in aliis bonis præter donata, eum hæredem inſtituat.
- 47 Et eo caſu ſi donatarius omnibus bonis frui velit, tenebitur neceſ ſariò adimplere onus & grauamen adiectum in his, quæ anteà irreuocabiliter ſibi donata fuerunt.
- 48 Imò eo ipſo, quòd donatarius adierit hæreditatem, & fecerit ſe hæredem virtute ipſius teſtamenti, cenſetur conſenſiſ ſe modis, & conditionibus donationi, aut rebus anteà donatis, adiectis. Ad quod in terminis ponderatur Curtij iunioris conſilium 120. num. 9. lib. 2. & verba eiuſdem referuntur hoc loco.
- 49 Donationi perfectæ ex ſententia Socini, Did. de Couar. & aliorum, modum, conditionem, & grauamen adiici poſ ſe in continenti.
- 50 Contrà ex ſententia D. Franciſ. Sarmien. quæ verior eſt, & concludentibus rationibus corroboratur per Authorem, & num. ſeq.
- 51 L. ſicut, C. de obligat. & act. contra Socin. Couar. & ſequaces, fortiter inducta.
- 52 Et ibidem Marc. Mant. Benauidij verba quædam nouiter ponderata, & relata.
- 53 Donatio hodie perficitur ſolo conſenſu, nudáque voluntate donantis.
- 54 Borgninum Caualcanum, Hieronymum Gabrielem, Franciſcum Burſatum, & alios videri fuiſ ſe in eadem ſententia, quam defendit Author, prout hoc numero, & ſequentibus adnotatur.
- 55 Donator in ſua donatione inter viuos poteſt apponere pactum, conditionem, modum, & tempus, & facere illam reuocabilem, prout ſibi videbitur, dum tamen hoc faciat à principio contractus, & antequam ſit ius quaeſitum donatario, quod illi quæritur ſtatim perfecta donatione.
- 56 Donatio ſtatim vt perfecta eſt, perpetua fit, & irreuocabilis, nec ampliùs donantem pœnitere poteſt.
- 57 Ripæ reſponſum 63. num. 6. & nu. 8. expenditur, ac ita accuratè, & verè ponderatur, vt apertè probet contrarium eius, ad quod citatur ab aliis.
- 58 Donatio omnium bonorum, vel maioris partis eorum, facta ab eo, qui liberos non habebat, natis liberis, ſtatim reuocatur ipſo iure.
- 59 Donatio quantumcunque perfecta, per ingratitudinem donatarij reuocabilis efficitur: Idque latiſ ſimè explicatum traditur, remiſ ſiuè.

S Ingvlaris ſanè extat in iure Cæ ſarum deciſio in l. perfecta donatio, C. de donationibus, quæ ſub modo. Ex qua communiter ſolent, atque mille in locis adnotare Scribentes, quòd donatio ſemel perfecta, conditiones poſteà non capit, nec eidem poteſt ex poſtfacto modus, grauamen, vel conditio apponi, ſiue quid aliud de nouo adiici. Quod ex illa lege vltra ordinarios ibi, adnotarunt & alij quamplures, tam huius Regni, quàm exteri Authores, & variis in cauſis, diuerſimodéque conſulti, varia equidem eiuſdem legis deciſione excitati reſpondent, multáque ob eiuſdem conſtitutionem, ſtatuunt, quæ negotiis multis frequenter occurrentibus, vtiliſ ſima eſ ſe poſ ſunt. Pro nunc tamen ſequentes erunt notandi in propoſito, ac cùm occaſio ſe offeret, videndi Doctores.

Baldus, qui notanter loquitur in conſilio 381. Factum tale, lib. 4. & in conſil. 277. in principio, libro 3.

Paulus Caſtrenſis in conſil. 258. num. 4. & 5. lib. 1. & in conſil. 2. num. 106. lib. 2. & in conſil. 164. num. 4. & 5. lib. 2.

Alexander in conſil. 15. lib. 5.

Socinus iunior in conſil. 108. Viſo puncto, num. 3. lib. 2.

Socinus ſenior in conſilio 66. columna vltima, lib. 1.

Iaſon in conſ. 73. ex num. 2. lib. 1.

Decius in conſil. 543. In caſu propoſito, nu. 3. & num. 7. & in conſil. 468. Superiori anno, num. 28. & 29. & in conſ. 498.

Curtius iunior in conſ. 120. ex numero 9. libro 2.

Gratus in conſil. 7. ex num. 41. lib. 2.

Roland. in conſ. 61. num. 4. volum. 2.

Gozadinus in conſil. 5. num 23.

Bellonus in conſil. 29. num. 11. & 12. & in conſil. 60. num. 16.

Iacobus Madellus de Alba in conſil. 782. nu. 40. & quatuor ſequentibus.

Tiberius Decianus, qui nonnullis modis declarat, & vtiliter loquitur; idcircò videndus erit omninò in conſ. 1. ex nu. 29. cum ſequentibus, vſque ad nu. 37. volum. 3. & in conſil. 8. num. 4. & nu. 16. volum. 2.

Franciſcus Ripa responſo primo, num. 4. & responſ. 181. num. 15. & responſ. 38. numer, 23. lib. 3.

Luc. de Pen. in l. prædia, col. 14. & 15. C. de locat. prædio, lib. 11.

Tiraquellus de tractatu conuentionali, ad finem tit. num. 108.

Pinellus 3. par. l. primæ, C. de ben. mater. numer. 62. ex verſ. infertur 15. vſque ad verſ. infertur 17.

Vincentius de Franchis deciſ. 213. numer. 4. & 5.

Marcus Mantua Benauidius in l. iurisgentium, §. quinimo, num. 8. & 9. ff. de pactis.

Iacobus Menochius in conſ. 91. n. 17. & in conſ. 92. num. 25. & num. 75. lib. 1. & in conſ. 178. num. 9. & in conſ. 191. num. 43. lib. 2.

Borgninus Caualcanus deciſ. 45. num. 6. & deciſ. 41. num. 19. & num. 34.

Gama, deciſione 262. & ibidem Blazius Flores Diaz de Mena, eius Additionator, quem etiam vide in addit. ad deciſ. 107.

Franciſcus Burſatus in conſ. 16. ex numer. 45. lib. 1.

Carolus de Tapia ad l. finalem, ff. de conſtitut. Princip. 2. par. cap. fin. per totum.

Petrus de Peralta in l. 3. §. qui fideicommiſ ſam, n. 68. fol. 202. ff. de hæredibus inſtituendis, & l. cùm pater, §. à filia, ex n. 32. ff. de legatis ſecundo. Et vide ibidem, ex nu. 92. cum ſequent.

Antonius Gomezius tom. 1. variar. cap. 4. nu. 11. & in l. 17. Tauri, num. 22.

Didacus Couar. variar. lib. 1. cap. 14. & lib. 2. cap. 23.

Dueñas regula 216.

Aluarus Valaſcus conſult. 37. in princip.

Burgos de Paz in conſ. 25. num. 46. & 58. & in conſ. 26. num. 3.

D. Franciſc. Sarmient. de redditibus eccleſiaſticis, 1. part. cap. 4. n. 10.

Lambertin. de iure patronat. 1. part. libre primo, quæ ſt. 9.

Pelaez à Mieres de maioratu, 1. parte, quæ ſtion. 26. ex numero primo, vſque ad numerum 9. & vide numerum 10. & 11. & quæ ſtione 44. ex numero 11. & 2. parte quæ ſt. 4. illatione 8. numero 14. quibus in locis per text. in dict. l. perfecta donatio, multa adnotauit, quæ quotidiana ſunt & vtilia.

Ludouicus Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. c. 8. ex n. 21. vſque ad num. 28. & n. 35. 36. 37. & 38. Qui etiam per eundem tex. in Hiſpanorum primogeniis nonnulla neceſ ſaria obſeruauit.

Aluaradus de coniecturata mente defuncti, lib. 3. cap. 2. num. 35. & lib. 2. cap. 2. ex num. 4. cum ſequentibus.

Ayora de partitionibus, 2. parte quæ ſtione 9. per totam.

Matiençus in l. 11. tit. 6. gloſ. 3. & in l. 11. tit. 7. gloſ. 9. lib. 5. nouæ collectionis regiæ.

Azeuedus in d. l. 11. & in l. 1. 3. & 4. tit. 10. lib. 5. compilationis.

Ioannes Gutierrez practicarum libro 2. quæ ſt. 53. & lib. 3. quæ ſtione 101. ex numero 6. cum ſequentibus.

Achilles Pedrocha in conſilio 1. n. 152. & n. 200. & ſeqq.

Angulus ad leges meliorationum, l. 11. gloſ ſa prima, num. 2. 3. & 4.

Velaſquez de Auendaño in l. 40. Tauri, gloſ ſ. 2. numero 84. & gloſ ſ. 1. ex num. 51. cum ſeq. & in l. 46. gloſ ſ. 8.

D. Ferdinand. Mendoça diſp. iur. ciuilis, lib. 1. c. 5. ex num. 41.

Vide etiam tradita à me, harum quotidianarum controuerſiarum iuris, libro 1. de vſufructu, capite 39. numero 41. & 42. & numero 34. cum ſequentibus.

Denique vide P. Molinam de iuſt. & iure, tom. 3. diſp. 617. per totam.

Ex his autem Authoribus nonnulla (aliis pluribus ſcienter, conſultóque prætermiſ ſis) adnotauimus hic quæ vtiliora ſunt, & frequentiùs euenire ſolent. Et in primis obſeruandum erit, textum in dict. l. perfecta donatio, C. de donat. quæ ſub modo, indiſtinctè procedere in diſpoſitione, ac in perſona quacunque; in quo omnes Authores ſuperius præcitati conueniunt, nec vllus hactenus in hoc diſ ſentit; imò legem illam quæ ſancit, perfectam donationem eſ ſe irreuocabilem, adeò quòd conditio, modúſve, vel quid aliud adiici non poteſt, indiſtinctè accipiunt, nec vllum caſum, aut perſonam excipiunt.

Idcircò & ſecundo loco ſtatuunt, procedere etiam in Principe, adeò quòd Princeps etiam ex communi ſententia non poſ ſit modificare, nec reuocare, nec alterare aliquo modo donationem per eum factam in fauorem alicuius, nec eidem nouas conditiones adiicere; quod maximè procedere dicunt, quando ante alterationem, ſiue modificationem, fuiſ ſet iam plenum ius quæ ſitum. Quod poſt Bald. Alex. Decium, Caſtrenſem, Romanum, & alios, conſtanter tuetur Burgos de Paz in conſ. 25. num. 46. & num. 58. & in conſil. 26. num. 3. latiùs Mieres de maioratu, prima parte, quæ ſtione 26. numero primo, & num. 5. defendit D. Ferdinandum de Mendoça diſput. iur. ciuil. libro primo, capite 5. numero 41. & poſt alios multos ſequuntur etiam, & optimè comprobant Auendafius de exequendis mandatis, cap. 12. numero 10. Menchaca de ſucceſ ſionum creatione, lib. 2. §. 14. num. 66. Pinel. 3. parte l. primæ. C. de bonis maternis, num. 62. verſiculo, infertur decimoquintò, vſque ad verſiculum, Infertur decimoſeptimò. Velaſquez de Auendaſio in l. 40. Tauri, gloſ. 2. num. 84. Matiençus in l. 11. tit. 7. gloſ ſa prima, & ſeq. & in l. prima, 3. & 4. vbi etiam Azeuedus titul. 10. lib. 5. nouæ collectionis regiæ. Tiberius Decian. in conſilio 29. numero 55. & 57. volumin. 2. Burſatus in conſil. 16. numero 45. & 46. lib. 1. Sfortia Oddi in conſil. 23. numero 8. & 9. & numero 22. & 23. Pedrocha in conſilio primo, ex numero 200. cùm ſequentibus, & in conſil. 37. numero 8. & 9. Fabius Turretus in conſil. 4. numero 17. & 18. Barboſa prima parte l. primæ, numer. 7. ff. ſoluto matrimonio. Et vide omninò Carol. de Tapia ad l. final. ff. de conſtitutionibus Principum 2. part. c. fin. per totum. Vbi in propoſito, & quando Princeps priuilegium à ſe conceſſum reuocare poſ ſit, latiſ ſimè ſe habet, & cum multis limitationibus, & declarationibus procedit: Matiençum etiam in dict. l. 11. titulo 7. libro 5. gloſ. 9. ex numero 3. Vbi id limitat, quoties donationes Regiæ, etiam ex cauſa remunerationis factæ, nimis læderent Regiam Coronam; tunc namque moderari poſteà poſ ſent, vt ibidem latiùs ſubiungit.

Tertiò deinde, procedere etiam in vinculis perpetuis & primogeniis, ac etiam in meliorationibus inter viuos factis: in quo conueniunt Molin. Mieres, Matienç. Ioan. Gutierr. Aluarad. Angulus, & cæteri huius Regni Authores mox referendi. Indéque eſ ſe, quòd Maioratus primus inſtitutor, ſiue pater, qui de propriis bonis Maioratum inſtituit, meliorationémve in aliquem ex filiis, aut deſcendentibus fecit irreuocabiliter, aliquáque ex cauſis contentis in l. 17. & in l. 44. Tauri, non poſ ſit ex poſtfacto in Maioratu, aut Melioratione addere alias conditiones, quàm illas, quas tempore inſtitutionis, aut primæuæ diſpoſitionis appoſuit, nec de nouo modificare, aut modo quocunque alterare, vel reformare. Quod iure & ratione, atque ex deciſ. d. l. perfecta donatio, optimè comprobarunt Anton. Gomezius in l. 17. Tauri, n. 22. Peralt. in l. cùm pater, §. à filia, n. 32. folio 321. ff. de leg. 2. Auendafius de exequendis mandatis, c. 12. n. 20. verſ. poſt aſ ſignatam verò, Molina de Hiſpan. primog. lib. 1. c. 8. n. 37. Mieres de maioratu, 1. p.q. 26. n. 4. & 5. & q. 44. n. 11. & 2. p.q. 4. illatione 8. n. 14. Aluaradus de coniecturata mente defuncti, lib. 2. c. 1. n. 4. Matiençus in l. 11. tit. 6. gloſ ſa 3. lib. 5. nouæ collectionis regiæ, & ibidem Azeuedus, & Angulus gloſ ſ. 1. Ioan. Gutierrez pract. lib. 3. q. 51. n. 7. & 8. & q. 101. n. 8. qui omnes, vt dixi, latiùs comprobant, ſed præcipuè excitantur deciſione text. in d. l. perfecta donatio, & in melioratione, aut maioratu reuocabiliter factis, contrarium rectè conſtituunt, & rationem concludentem aſ ſignant; nam cùm eo caſu poſ ſit pater, aliúſve inſtitutor maioratum, aut meliorationem in totum reuocare, multò magis nouas conditiones adiicere, aut de nouo modificare poterit. Sic Molina vbi ſuprà, n. 37. qui citat text. in l. iuris gentium, §. adeò, ff. de pactis. Aluaradus etiam lib. 3. c. 2. n. 35. & poſt Anton. Gomezium, Matiençus in d. l. 11. gloſ. 3. n. 2. & ibidem Angulus gloſ. 1. n. 4. Auendañus in l. 40. Tauri, gloſ. 1. ex n. 51. & eorum reſolutio confirmatur ex his, quæ adducit Simon de Prætis de interpretatione vltimarum voluntatum, lib. 3. dub. 2. ſolut. 3. folio 172. & nouiſ ſimè, atque in terminis P. Molina tom. 3. de iuſt. & iure, disp. 617.

His etiam accedit, Maioratus primum inſtitutorem, ſiue patrem Maioratum, aut Tertij bonorum meliorationem irreuocabiliter facientem, qui, vt dixi, nouas condiciones adiicere non poteſt, ita nec alia bona ſubrogare poſ ſe, quàm ea, quæ à principio comprehenſa, ſiue expreſ ſa, aut aſ ſignata fuerunt; quia in nullo poteſt alterare, nec mutare naturam primæuam, quam Maioratui dedit. Quod per eundem text. in d. l. perfecta donatio, obſeruauit Mieres de maioratu, primæ parte, dicta quæ ſtione 26. numero 10. vbi latiùs declarat, & vide numeris ſequent. vbi aliorum ſimilium obſeruatione, atque reſolutione comprobat.

Cæterùm ſi Maioratus primus inſtitutor, ſiue eiuſdem ſucceſ ſor, aut poſ ſeſ ſor alius quicunque, ipſi Maioratui aliquid ex propriis bonis adiunxit, ſiue propria bona libera addidit, poterit equidem quæcunque vincula, ac etiam conditiones nouas, tam bonis antiquis, ſiue antiquo Maioratui, quàm propriis bonis adiicere, nec is, qui in bonis eius ſucceſ ſerit, poterit nouum Maioratum conſequi, & ex bonis antiqui Maioratus, nouas conditiones reiicere, ſed aut debet bona nouiter Maioratui addita relinquere, aut ipſas conditiones adimplere: ſic ſcribit Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap. 8. num. 35. qui dicit contrariam ſententiam in hoc probaſ ſe Pinellum, & probabilem videri, vbi nouæ conditiones antiquis contrariæ, ac repugnantes fuerint: ſi verò antiquis contrariæ non ſint, ſed nouæ cùm antiquis compatiantur, tue ſuperiorem ſententiam, veriorem, ac probabiliorem ſibi videri: interim tamen Molina ipſe Maioratuum poſ ſeſ ſoribus conſulit, vt ſi antiquo Maioratui bona libera aliqua iure Maioratus adiicere velint, ea antiqui Maioratus conditionibus ſubiiciant, nec nouas conditiones, aut vocationes, præ ſertim primi Maioratus conditionibus repugnantes adiiciant. Et reddit rationem, quia aliàs futurum erit, vt ex nouarum conditionum adiectione, bona, quæ ipſi ſemper vnita eſ ſe volunt, in diuerſos ſucceſ ſores diuidantur. Quod inconueniens in pluribus huius Regni Primogeniis, iam experientiâ compertum fuit, vt idemmet Molina annotauit; & ipſius meminit Blazius Flores Diaz de Mena in additionibus ad deciſionem 263. Gamæ. dicens ſecundùm eum ſimpliciter tenendum eſ ſe, quòd Maioratus poſ ſeſ ſor quomodocunque velit, poſ ſit adiicere nouas conditiones, aut vocationes, licèt poſteà ſequatur diuiſio horum Maioratuum, niſi aliquid incompatibile & repugnans reſultet, ex quo alter eorum ſupprimi poſ ſit, vt infrà dicetur. Et vide nouiſ ſimè Patrem Molinam tom. 3. de iuſt. & iur. diſp. 617. num. octauo.

Ego verò, vt in prædictis ſententiam meam interponam, atque rem ipſam dilucidè magis declarem, nonnulla obſeruare, atque conſtituere, neceſ ſarium omninò duxi: Et in primis conſtituo, certum eſ ſe, Maioratus primum inſtitutorem, ſiue eiuſdem poſ ſeſ ſorem, aut ſucceſ ſorem quemcunque, qui propria bona libera antiquo Maioratui addiderit, ſiue aliquid ex ſuis bonis adiunxerit, quæcunque vincula, ac conditiones, tam antiquo Maioratui, quàm propriis bonis adiicere poſ ſe; nam cùm propriis bonis ſucceſ ſorem honoret, & nouis vinculis aut oneribus eum onerare poſ ſe ratio ipſa iuris ſuadet, vt eſt vulgatum, & probatur in l. ab eo, C. de fideicommiſ ſis, cum aliis multis, & ita expreſ ſim obſeruauit Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. dict. capite 8. num. 35. in principio. Et eſt text. optimus in l. cum pater, §. Titio fratri; ff. de legat. 2. & in l. cum filius, ff. de militari teſtamentos, ibi: Quia hæreditati quidem ſuæ miles quamcunque ſubſtitutionem facere poteſt, verumtamen alienum ius tollere non poteſt. Limitauit tamen ipſe Molina, quando vocationes aut conditiones eſ ſent contrariæ vocationibus aut conditionibus primi Maioratus; & tunc dicit Pinelli ſententiam ſibi probabilem videri. Verùm Molinæ limitationem reiicit Blazius Flores Diaz de Mena in additionibus ad Gamam, dicta deciſione 262. dicens ſecundùm cum ſimpliciter & indiſtinctè tenendum eſ ſe, quòd quomodocunque velit, poteſt adiicere conditiones, licèt poſteà ſequatur diuiſio horum Maioratuum. In quo quidem Blazius decipitur manifeſtè, & rem hanc rectiùs percipit ipſe Molina; namque Maioratus poſ ſeſ ſorem, qui propria bona antiquo Maioratui adiunxit, quomodocunque velit, poſ ſe vincula, & conditiones adiicere expreſ ſim, vt vides, dixit Molina dict. cap. 8. num. 35. in principio. Quoad effectum tamen ſeparationis ſiue diuiſionis Maioratuum, conſiderauit, an nouæ conditiones antiquis conformes, ſiue contrariæ & repugnantes fuerint, vt ſtatim eodem num. declarat, & ſeipſum magis explicans num. 37. ſtatim ſequenti, Maioratuum poſ ſeſ ſoribus conſulit, vt ſuprà conſultum retulimus, ne aliàs bona, quæ ipſi vnita ſemper eſ ſe voluerunt, in diuerſos ſucceſ ſores diuidantur. Hoc ergo inconueniens in conſideratione, meritò, & rectè habuit Molina, nuſquam tamen dubitauit, validè adiici poſ ſe vincula, & conditiones quaſcunque, vt dict. num. 36. aſ ſerit. Idque ſtatim agnoſcit Blazius ipſe, inquit enim, ſimpliciter in propoſito caſu, & validè adiici poſ ſe conditiones quaſcunque, licèt poſteà ſequatur Maioratuum diuiſio: fatetur ergo ſequi poſ ſe diuiſionem; ad quod reſpexit maturè Molina, & conſequenter Neotericus hic nihil noui adducit, quamuis aliquid adducere cenſeat. & Molinam carpere intendat; Imò in mentem & cogitationem eiuſdem Molinæ reincidit. Sed Molinam eundem limita in caſu conſiderato per Auendañum in l. 46. Tauri, gloſ. 8.

Secundò conſtituo, contingere poſ ſe, quòd Maioratus primus inſtitutor, ſiue alius poſ ſeſ ſor quicunque bona aliqua adiunxerit ſimpliciter, hoc eſt nullis conditionibus adiectis, ſcienter tamen, ac cum qualitate Maioratus ſiue vt perpetuò Maioratus iure habeantur. Quod ita dicimus, vt excludamus caſum, quo ſimpliciter res Maioratui addita eſt, quæ ab eodem ſeparari poteſt; non enim res addita ſimpliciter, ſi poteſt à Maioratu ſeparati, eidem cedet, ſed poſ ſeſ ſoris hæredibus adiicienda erit; idcircò requirimus, quod expreſsè, ac ſcienter à Maioratus poſ ſeſ ſore addita ſit cum eadem qualitate Maioratus, & vt perpetuò ipſius Maioratus efficiatur, vt vtrumque poſt Modernum Pariſ. Tiraquel. & Gregor. Lop. rectè aduertit, & latiùs reſoluit Molina de Hiſpan. primogen. lib. 1. cap. 26. num. 3. & ſequentibus: eleganter Ioannes Garſia de expenſis & meliorationibus, cap. 22. num. 5. & 6. Ioannes Gutierrez practicarum lib. 3. quæ ſt. 90. & ſentit apertè Mieres de maioratu, 4. part. quæ ſt. 33. à principio; & vide Auendañum in l. 46. Tauri, gloſ ſa 7. & addit. Gamæ, 219. in principio. Aliquando verò contingere poteſt, bona adiuncta fuiſ ſe conditionibus, & vinculis adiectis expreſ ſim; & tunc aut talibus, quæ antiqui Maioratus conditionibus conueniant omninò, ſiue eiſdem, aut valdè conformibus, vel non omninò diſ ſimilibus, aut repugnantibus.

Aliquando denique euenire poteſt, addita fuiſ ſe bona à poſ ſeſ ſore omninò contrariis, aut repugnantibus conditionibus expreſ ſis, ſiue talibus equidem, quòd inter ſe nullo modo compatiantur.

In primo caſu præmittendum eſt, quòd Maioratus poſ ſeſ ſor, ſi antiquo Maioratui bona propria libera adiunxerit, ſiue nouum Maioratum inſtituens, præcipiat, quòd in alio ſuccedatur, ſicut in antiquo, hoc quidem ſufficere, quamuis nullas alias ponat conditiones, nec aliud exponat; nam cùm relatum ſit in referente cum omnibus qualitatibus ſuis, vt in l. aſ ſe toto, ff. de hæredib. inſtit. l. ſi ita ſcripſero, ff. de condit. & demonſtrat. & latè per Tiraquel. in legibus connubia. gloſ. 7. in verbo, Exprez, num. 182. cum ſeq. Perinde haberi debet, ac ſi antiqui Maioratus conditiones ſpecificè relatæ, aut expreſ ſ æ fuiſ ſent, nec aliter eas referre, aut exprimere neceſ ſarium eſt. Quod aperté præ ſentit Molina lib. 1. d. cap. 26. num. 3. Is enim Author, vt res addita Maioratui, ac res ipſa Maioratus fiat vna, eadémque res, ac cum eiſdem qualitatibus, dumtaxat requirit, quòd expreſsè, ac ſcienter, & cum qualitate Maioratus addita fuerit, nec vltra requirit, quòd conditiones aut vincula exprimantur, ſiue Maioratus antiqui leges repetantur: Apertè etiam & idem præ ſentit Ioannes Garſia dict. cap. 22. numer. 6. in principio, in illis verbis: Quòd ſi Maioriæ fiat augmentum, ita vt perpetuò ſit in Maioria, & ad ſucceſ ſores in ea perueniat, legibus, & conditionibus ipſius, & ita vna eadémque res ſit cum ea, hoc caſu nihil diſtat à Maioria, quia expreſsè id actum eſt. Ecce vbi prædictus Author dumtaxat contentus eſt cum hoc, quòd bona addantur, vt Maioratus antiqui perpetuò efficiantur; atque, vt ad ſucceſ ſores legibus, & conditionibus ipſius perueniant, expreſ ſim dicatur, nec vltra aliquid aliud requirit: ſed non eundo per alias ambages, in terminis noſtris id ipſum, quod nunc obſeruamus, expreſsè notauit Pelaez à Mieres de maioratu, part. 2. q. 5. n. 10. dicens, quòd Maioratum faciens, ſufficit, quòd præcipiat, quòd in illo ſuccedatur, ſicut in antiquo: Et n. 11. inquit in propoſito vrgere textum in cap. 1. in fine, de eo, qui fin. fec. agnat. per quem Curtius poſt Caſtrenſem in tractatu de feudis, part. 2. q. 7. folio 19. ſcriptum reliquit, quòd in dubio, ſi non apparet de inueſtitura noua, ſed de antiqua, præ ſumitur, quòd noua ſit facta ſecundùm conditiones inueſtituræ antiquæ. Quod Pelaëz ipſe eodem n. 11. & n. 12. 13. 14. 15. & 16. pluribus aliis comprobat, atque exornat, vt ibidem videri poterit, & per Auendañum in l. 46. Tauri, gloſ. 7.

Hoc ita præmiſ ſo, in primo caſu, quando nullis conditionibus adiectis Maioratui antiquo, bona ab eiuſdem inſtitutore, ſiue alio ſucceſ ſore, aut poſ ſeſſore quocunque nouiter addita, ſiue adiuncta fuerint, vt perpetuò ſint in Maioratu, eiuſdemve Maioratus poſ ſeſ ſores ſequantur: dicendum eſt, eodem iure indicari debere, eiſdemque legibus, vinculis, & conditionibus habenda, quibus Maioratus antiqui bona haberi debent. Id quod multis equidem confirmati, ac comprobari poſ ſet.

Sed aliis ex propoſito omiſ ſis, in primis comprobatur ex his, quæ notarunt Decius in conſil. 407. Viſis, & diligenter, n 8. Alexander conſilio 30. lib. 1. Tiraquellus de retracta lignagier, §. 1. gloſ ſ. 10. n, 27. Mieres d. 2. p.q. 5. n. 14. & 15. vbi probauit, quòd contractus renouatus, videtur factus ſecundùm formam prioris contractus, ſi de diuerſitate non appareat. Et quælibet renouatio tacitè recipit quidquid prius inerat, vt iure, & authoritate ibidem inuenies confirmatum.

Deinde comprobatur ex his, quæ multum ad propoſitum, & eruditè quidem adduxit Modernus Pariſ. in conſuet. Pariſien. tit. 1. §. 7. n. 29. Mieres de maioratu, 1. part. q. 10. vbi n. 4. in fine refert Cardinalem in Clementin. ſtatutum, oppoſition. 2. de electione, qui dicit, quòd quando alicui diſpoſitioni fit additio, iudicatur de additione, ſicut de principali. Et idem notauit Felin. in c. cum olim, n. 4. ad finem, de maioritate & obedientia. Gregorius Lopez in l. 3. tit. 9. part. 6. verbo, Se aiuntaſ ſen. Vbi notauit, quòd terra addita Regno, debet indicari ſecundum leges Regni. Et fundat Ripa reſponſ. 92. n. 7. idem Gregor. in d. l. 37. verbo, Con todo loque Vbi per illum tex. & alia iura, diuerſiſque rationibus excitatus, expreſ ſim dicit, quòd ſi quis addidit Maioriæ antiquæ, & de vinculis, & conditionibus, aut prohibitionibus nihil vltra addidit, quòd debet intelligi ſub eiſdem vinculis, & conditionibus, per text. in c. cognouimus, 12. q. 2. & in l. 3. vbi Ioan. de Plat. C. de agrico. & cenſ. lib. 11. per quæ iura mouetur etiam Mieres de maioratu, 2. part. dict. q. 5. ex n. 10. cum ſeqq. Quo loco in terminis noſtris, atque ſpecificè dixit, quòd ſi Maioratus poſ ſeſ ſor alium Maioratum conficiat, & nihil aliud diſponat, quàm quòd in Maioratu nouo ſuccedatur, ſicut in antiquo ſucceditut; quod eo ipſo, etiam nullo alio expreſ ſo, ſecundus, aut nouus Maioratus regulari debet in omnibus, ſicut in primo Maioratu diſpoſitum fuit. Idem Mieres p. 3. q. 8. per totam, vbi n. 2. inter alia obſeruauit, quòd cùm in rebus augmentatis in Maioratu, ſit eadem ratio, quæ eſt in aliis bonis Maioratus ab antiquo conſtituti, idem ius ſeruari debet; idque per totam quæ ſtionem latiùs exornat, & iunge tradita dict. q. 5. p. 2. conuenit etiam Ioannes Garſia de expenſis & meliorationibus, c. 22. n. 22. & 23. & meliùs n. 5. & 6. vbi cum Maioratui fit augmentum, vt res augmentatæ perpetuò ſint in Maioratu, optimè probat, tunc vna & eadem eſ ſe bona cum bonis antiqui Maioratus, & nihil diſtare ab illis, ſed potiùs omnia ſimul iuncta, vnam eandémque rem iudicari, legibúſque, vinculis, & conditionibus gubernari eiſdem, vt ibidem videre poteris. Et per Auendañum in l. 45. Tauri, gloſ ſ. 1. n. 5. & in l. 46. gloſ ſa 7. latiùs per Patrem Molinam tomo 3. de iuſt. & iure, diſput. 642. 643. & 644. vbi plenè agit de augmento facto in rebus Maioratus, & quando Maioratui accedat, vel non.

In ſecundo verò caſu, quando bona libera antiquo Maioratui eiſdem vinculis, & conditionibus, aut valdè conformibus, vel non omninò diſ ſimilibus, ſiue non incompatibilibus adiiciuntur, vel adduntur, dicendum eſt, validè illa adiici, nec eum, qui in huiuſmodi bonis ſucceſ ſerit, poſ ſe nouum Maioratum conſequi, & ex bonis antiqui Maioratus, nouas conditiones reiicere; ſed aut debere bona nouiter Maioratui addita relinquere, aut ipſas conditiones admittere, atque adimplere. Quod per tex. in l. filius familias, §. cum pater, ff. de legatis primo, rectè obſeruauit Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap. 8. n. 35. in principio. Idque adeò verum, & certum eſt, vt maiori comprobatione non indigeat, maximè vbi conditiones, & vincula, antiqui Maioratus conditionibus conuenirent; tunc namque, nec eiuſdem bona obtinere poſ ſet ſucceſ ſor, ſi legibus ipſius non pareret: optimè tamen comprobari poterit ex his, quæ per tex. in l. ab eo, C. de fideicommiſ ſis in ſimili obſeruarunt Peralta in l. cùm pater, §. à filia, ff. de legatis ſecundo. Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 2. cap. 11. n. 4. & n. 8. & vide tradita infrà, ex n. 46. cum ſeq. In tertio denique caſu, vbi conditiones antiquis contrariæ, & repugnantes fuerint, nec cum illis compatiantur, negari non poteſt, quin eueniat abſurdum quod Molina loco anteà præcitato conſiderauerat, videlicet, vt ex nonarum conditionum adiectione, bona, quæ inſtitutores, aut Maioratus poſ ſeſ ſores vnita ſemper eſ ſe voluerunt, in diuerſos ſucceſ ſores diuidantur: & conſequenter, quòd ex poſtfacto diuiſio horum Maioratuum ſequatur; cùm is, qui à primo inſtitutore, ſiue vltimo Maioratus poſ ſeſ ſore, qui bona propria libera addidit, bona nouiter addita conſequi, ac retinere velit, omninò debeat nouis vinculis, & conditionibus ab eodem præfixis ſubiici, aliàs bona ipſa dimittere debeat: ſi autem velit conditionibus huiuſmodi patêre, Maioratus antiqui bona conſequi non valeat, cùm omninò contrariis, aut ſe non compatientibus conditionibus ſint relicta, voluntáſque prioris diſpoſitionis dominari, & attendi debeat, iuxta tex. in l. in conditionibus, ff. de condit. & demonſtrat. & in l. cùm virum, C de fideicommiſ ſis, & in l. hæredes mei, §. cum ita, ff. ad Trebellianum. Quod rectè percipit, atque in explicatione huius dubij cum iudicio ſe habet Molina, loco ſuprà citato: atque in effectu, in eiuſdem reſolutionem reincidit Blazius Flores Diaz de Mena, vt anteà dixi.

Addit tamen Blazius ipſe vnum verbum vltra Molinam, & concludit, regulariter habituram locum ſententiam prædictam, aliquando tamen non procedere, nec etiam appoſitis conditionibus, aut vocationibus contrariis in bonis additis, ſequi poſſe, aut debere Maioratuum diuiſionem, videlicet, quando aliquid incompatibile & repugnans reſultet, ex quo alter Maioratuum ſupprimatur, vel ſupprimi poterat, vel poſ ſet in futurum; tunc enim (vt idemmet Author putat) etiam quoad bona addita, ſeruanda eſ ſent in primo Maioratu diſpoſita, nec Maioratuum diuiſio locum haberet: id tamen ita ſimpliciter, aut abſque alia comprobatione inquit, nec aliquo modo ſuam reſolutionem, aut obſeruationem præfatam confirmat: ipſa tamen probabilis mihi videtur & tenenda, & inter alia moueor ob naturam, & peculiarem rationem inſtitutionis Maioratuum, aut Primogeniorum, quorum cauſa perpetua eſ ſe debet, nec aliquo tempore ſupprimi, iuxta ea, quæ latiùs ſcripſit Molina de Hiſpan. primog. lib. 1. c. 4. & quia inſtituens Maioratum, ſiue antiquo propria bona libera adiiciens, eo ipſo quòd Maioratum eſ ſe voluit, ſiue eadem bona Maioratui ſubiecit, cenſetur voluiſ ſe omnia, ſine quibus Maioratus effici, ſiue conſeruari perpetuò, aut bona ipſa Maioratus iure haberi non poſ ſent, iuxta ea, quæ ſcripſerunt Socinus in conſilio 57. n. 3. lib. 3. Pariſius in conſil. 72. n. 81. & 85. & 100. cum ſeq. lib. 4. Ludo. Bologninus in conſil. 62. col. penultima, & finali. Et potiùs in primo Maioratu diſpoſita ſeruari, quam ex nouiter à ſe adiectis, ſeu diſpoſitis, eius diſpoſitionem, aut maioratus perpetui efficiendi voluntatem infringi, l. 3. ff. de militari teſtamento, l. Titia cum teſtamento, §. 1. & l. Mæuius, in principio, ff. de legat. 2. qua ratione, & ne eius voluntas fruſtratoria reddatur, potiùs ad primi Maioratus diſpoſitionem, & leges, rem reducere debemus, quam dare caſum, quo alter Maioratuum in futurum ſupprimatur; & ita credendum eſt teſtatorem voluiſ ſe, Ruinus in conſ. 72. n. 4. volum. 2. Socinus ſenior in conſ. 38. n. 11. vol. 1. Socinus iunior in conſil. 103. n. 28. lib. 1. latiùs Mantica de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 2. tit. 15. nec ex propoſita perplexitatem hanc inducere voluiſ ſe, & ſic obſtare non debere, quod perplexa ſit diſpoſitio prædicta, vel quòd ambiguitas non poſ ſit diſ ſolui, quia imò diſſolui debet, & poteſt, vt ſuprà vidimus, & ita fieri debet, l. qui quadringenta, in principio, & ibi Bartolus, ff. ad legem falcidiam Mantica lib. 2. dict. titul. 15. n. 12. & vltra eum Angelus in l. 1. colum. fin. verſicul. ſed vbi perplexitas, ff. de condition. inſtitution. dicens, quòd perplexitas, ſiue repugnantia diſ ſolui, & remoueri debet in teſtamentis, quando poteſt id aliquo modo fieri, maximè ad diſpoſitionem vltimam conſeruandam, vt cum aliis Authoribus ſcriptum requit Simon de Prætis de interpretatione vltimarum voluntatum, lib. 1. interpretat. 1. dub. 4. ſolut. 7. num. 6. folio mihi 52. vbi etiam citat Baldum in l. finali, columna fin. C. de hæred. inſtituend. vbi dixit Baldus, interpretationem ſemper fieri debere, ſeparando vnum ex perplexis, ſic vt conſeruetur diſpoſitio, eo modo, quo poſ ſit, quoties aliàs corrueret, & ſeparatio fieri poteſt, nec aliàs ad eum modum reduci poſ ſet eius voluntas, quem teſtator deſiderauit: & conuenit Caſtrenſis in conſ. 241. ſuper hoc puncto, col. 2. lib. 2. Ruinus in conſil. 111. n. 8. l. 2. & latiùs explicant Decius Mainerius, & Cagnolus in l. vbi repugnantia, ff. de regulis iuris: vbi Cagnolus ipſe ſeptem adducit fallentias, ſeu reſtrictiones ad regulam illius textus, ex quibus Aſ ſumptum noſtrum non mediocriter iuuari poteſt: iuuatur etiam ex his, quæ in pulchro caſu obſeruauit Iacobus Mandellus de Alba in conſ. 24. n. 2. & 3. vbi propoſuit caſum prima facie, vt ipſe dixit, maximam difficultatem habentem propter perplexitatem, & euidentem repugnantiam prouenientem ex verbis ipſius teſtamenti; teſtator namque voluit ſimul duo, quorum vnum cum altero euidentem contradictionem habebat, vt in caſu præ ſenti, quo is, qui bona propria libera addidit, voluit illa ſimul cum bonis antiqui Maioratus ad ſucceſ ſores peruenire, & ſimul contrarias, aut repugnantes conditiones appoſuit: & nihilominùs fundat Mandellus, perplexitatem in caſu illo non vitiate, ſed diſ ſoluendam eſ ſe ſecundùm veriſimilem mentem teſtatoris. Et inter alia, eo præcipuè excitatur fundamento, quòd perplexitas ſoleat vitiare diſpoſitionem, quando nullo probabili modo poteſt diſ ſolui, ſecus autem ſi diſ ſolui poſ ſit aliquo modo, vt per Bartolum, & Decium ibi relatos: & idem obſeruat Vincentius Annibaldus eius Additionator ibidem, litera A. qui citat Marianum Socinum in l. ita ſtipulatus, n. 173. ff. de verb. obligat. & Cagnolum in dict. l. vbi repugnantia, numero 4.

Infertur deinde, atque ex generica traditione dict. l. perfecta donatio, quòd ſi pater virtute facultatis Regiæ ad faciendum Maioratum ſibi conceſ ſ æ, vel abſque facultate Regia ex Tertio bonorum ſuorum vinculum, aut Maioratum, vel meliorationem fecerit ſiue in contractu, ſiue in vltima voluntate, & filio tradita fuerit ſcriptura, vel poſ ſeſ ſio, vel alia cauſa interueniat, ex qua Maioratus, aut melioratio irreuocabilis remaneat; quòd ſicut poſteà non poteſt Maioratum, aut meliorationem reuocare, ſic nec aliquam declarationem facere, filio non conſentiente, quæ illi præiudicium aliquod afferat; & ſi vult facere aliquam declarationem, debet ſtare in finibus declarationis, nec vltrà progredi, ſiue nihil de nono diſponere. Quod in his terminis, ex ratione dict. l. perfecta donatio, C. de donat. quæ ſub modo, aduertit Mieres de maioratu. 1. p.q. 44. n. 11. cui iungere neceſ ſarium erit ea, quæ congerit Aluaradus de coniecturata mente defuncti, lib. 2. c. 2. n. 4. & ſeq. Mantica de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 3. tit. 1. n. 27. ſubdit tamen Mieres ipſe eodem in loco, in finalibus verbis, quòd vbicunque Maioratus, vel melioration is, etiam irreuocabiliter factæ ſcriptura obſcura eſt, ad inſtitutorem ſpectabit declarare eam: & citat Socinum in conſ. 129. n. 4. lib. 3. Curtium iuniorem in conſ. 56. col. vltim. Boërium deciſ. 172. idque verum eſt, & vltra præfatos Authores confirmari poterit ex his, quæ in eiſdem terminis obſeruarunt Burgos de Paz in proœmio legum Tauri, numero 109. cum ſequentibus, vbi latiùs declarat: Aluaradus de coniecturata mente defuncti, lib. 2. d. cap. 2. numero 12. vbi numer. 13. annotauit nonnulla, ex quibus moueri debet taliter declarans: Item ex his, quæ congerunt Mantica de coniecturis vltim. voluntatum, lib. 3. dict. tit. 1. Simon de Prætis de interpretat. vltim. volunt. lib. 1. interpretatione prima, dubit. 3. ſolutione 5. fol. 26. interpretatio namque, aut declaratio diſpoſitionis conditæ, à nullo clarior haberi poteſt, quàm ab eo, qui diſpoſitionem ipſam condidit, l. ex facto, in principio, & ibi notant DD. ff. de vulg. & pup. ſubſtit. & in cap. cum veniſ ſent, & ibi Gloſ ſa, de iudiciis. Decius in conſilio 51. in fin. Craueta in conſil. 135. num. 39. nulla etiam melior, aut ſecurior eſ ſe poteſt, Socin. in conſil. 102. colum. penult. lib. 3. Pariſius in conſil. 91. num. 27. & in conſil. 97. num. 24. libro 2. Grammatic. conſil. ciuili 105. num. 167.

Aduerte tamen, ne in propoſito decipiaris, & quia exteri Authores relati loquuntur in terminis diſpoſitionis anteà factæ, quæ ſui naturâ reuocabilis eſt. Item quando non poteſt diſpoſitionis certitudo haberi per alia remedia, vt per Abbatem in cap. ad audientiam, de decimis, Simonem de Prætis loco anteà citato num. 2. Quòd in propoſito caſu, in quo ex prædictis Authoribus, licitum eſt Maioratus inſtitutori declarate, ſeu interpretari verba obſcura, ſiue aliquam clauſulam inſtitutionis, vel diſpoſitionis, ita debet fieri declaratio, ſeu interpretatio, ſicuti à lege fit, & non aliter: quod latiùs probat Mantica lib. 3. d. tit. 1. num. 23. dicens, quòd voluntas ambigua, aut dubia, debet intelligi, ſicuti lex ipſa interpretatur: Item vt verbis diſpoſitionis eiuſdem, & ſubiectæ materiæ, propriè, atque omninò conueniat. Quod in quacunque diſpoſitione obſeruandum eſt, nec à ſenſu verborum recedi poteſt, quando actus non eſt reiterabilis, vt in terminis noſtris, cum Maioratus, aut melioratio irreuocabiliter facta eſt; ſic poſt Alex. Caſtrenſem, & alios tradit Tiraq. in l. ſi vnquam, C. de reuocand. donat. in verbo, libertis, num. 22. Petrus Magdalenus de numero teſtium in teſtamentis requiſito, 1. part. cap. 30. num. 11. & 12. Et ſi declaratio fiat iuxta proprium ſenſum verborum, debent vocari, aut citari hi, qui ex declaratione lædi poſ ſent, & maximè illi, quibus ex diſpoſitione iam videretur ius quæ ſitum, etſi vocarentur forſan, vel non, vel aliter declaratio fieret, ex his. quæ ſcribit Maſcardus de probationibus, tom. 1. concluſ. 485. n. 10. atque intelligendo, prout ipſe explicat ex num. 8. Vnde ſequitur quòd declaratio, ſeu interpretatio non facta circa verbum aliquod ambiguum, ſed circa id, quod non erat dubium, aut quæ verbis dubiis, aut non dubiis principalis diſpoſitionis, propriè & verè non conueniat, non cenſetur eſ ſe declaratio prioris diſpoſitionis, ſed noua, atque alia diſpoſitio, quæ ſuſtineri non debet, nec potens eſt tollere ius quæ ſitum alteri ex priori diſpoſitione, vt eleganter ſcribunt Caſtrenſis in l. hæredes palam, §. ſi quid poſt, columna 2. ff. de teſtamentis, & in conſilio 22. Adhœreo. lib. 1. Decius in l. in ambiguis. ff. de regulis iur. Ancharanus in conſilio 398. Pro clariori, in fine. Craueta de antiquitate temporum, 1. part. q. 2. n. 28. folio 15. Burgos de Paz in conſilio 25. num. 60. Ioannes Franciſcus de Ponte in conſil. 1. n. 50. & 52. Simon de Prætis de interpretat. vltimar. volun. lib. 1. interpretat. 1. dubitat. 5. ſolut. 11. n. 8. folio 76. Menochius in conſilio 317. n. 12. & in conſilio 331. num. 100. lib. 4. Carolus de Tapia ad l. finalem, ff. de conſtitution. Principum. 2. p.c. finali, n 28. & 29. folio mihi 255. Et ſic in hoc caſu propriè habebit locum d. l. perfecta donatio, deciſio: & videtur apertè præ ſentire Mieres de maioratu, 1. part. dicta quæ ſt. 44. num. 4. & numer. 11. vbi dicit, quòd in terminis præfatis, declaratio debet eſ ſe tali modo facta, quòd nihil de nouo diſponat, ſed aperiat, quod latebat, nullam ſpeciem nouam conſtituendo: idque quamplurimis doctrinis, atque Doctorum reſolutionibus Confirmat, vt ibidem videre poteris ex num. 4. vſque ad num. 11. ſed nullum ex prædictis Authoribus citat. Horum omnium ratio eſt, quia qui diſpoſitionem ſuam declarat, nihil de nouo facit, ſed oſtendit, qualis fuerit voluntas eius in diſpoſitione: idcircò, ſi declaratio aliter fiat, vel nouum aliquid contineat, aut ius alteri quæ ſitum intendat quoquo modo auferre, & ſit circa actum cum aliis geſtum, & ſui naturâ irreuocabilem, declaratio non eſt, nec vim aliquam obtinere poteſt ad alterationem præcedentium: ita colligitur per text. ſingularem in l. hæredes palam, & ſi quid poſt, ff. de teſtamentis. Quem multis exornant, atque declarant latè, qualiter declaratio voluntatis obſcuræ fieri debeat, Decius in l. edita, n. 47. C. de edendo. Gomezius in rubrica, de iure quæ ſito non tollendo, n. 13. Anania in conſil. 84. Barbatia in conſilio 19. volum. 2. Anton. Gabriel. commun. lib. 6. tit. de regulis iuris, concluſ. 3. per totam. Simon de Prætis de interpretatione vltimarum voluntatum, lib. 1. interpret. 1. ſolut. 5. per totam, fol. 67. Hippol. Riminal. in conſil. 112. num. 26. & n. 230. & ſeq. lib. 1. Maſcardus de probationibus, tomo 1. concluſ. 485. Achilles Pedrocha in conſil. 2. à n. 107. vſque ad numerum 117. Petrus Magdalenus, quem vide omninò, de numero teſtium in teſtamentis requiſito, 1. part. c. 30. per totum, folio mihi 333. Burgos de Paz in conſ. 25. n. 60. & 61. qui multum ad propoſitum loquitur, & rectè conſtituit duo: Primum, quòd vt declaratio dicatur, requiritur, quòd res ſit dubia. Secundum, quòd qui declarate poteſt, non poteſt corrigere, nec alterare; idcircò in caſu, ſuper quo præbuit illud conſilium, optimè contendit, non refragari quandam Regiam declarationem in ſchedulis quibuſdam factam aduersùs eum, cui iam ex Regio contractu ius ſuerat quæ ſitum. Et de his hactenus, quæ, vt vides, pertinent ad declarationem eius, qui Maioratum irreuocabiliter anteà inſtituerat.

In vlterioribus verò ſucceſ ſoribus, aut poſ ſeſ ſoribus quibuſcunque maiori ratione procedunt, aut fortiùs militat ratio & conſtitutio l. perfecta donatio, C. de donation. quæ ſub modo. Quapropter conſtituendum etiam erit, vltimi Maioratus poſ ſeſ ſoris declarationem, aliis vocatis, vel eis, qui ex legis, aut inſtitutoris diſpoſitione ad ſucceſ ſionem admitti debent non nocere; cùm enim Maioratus ex diſpoſitione & voluntate primi inſtitutoris deueniat, nec ab vltimo poſ ſeſ ſore aliquid capiatur, non poteſt is ſequentem ſucceſ ſorem, qui ab eo nullum emolumentum percipit, declaratione quacumque damnum aliquod irrogare, l. ab eo, C. de fideicom. l. vnum ex familia, §. ſi de falcidia, ff. de legat. 2. l. ſi arrogator, ff. de adoptionibus. Palacios Rubios in l. 46. Tauri, n. 20. Queſada diuerſarum quæ ſtionum iuris. cap. fin. n. 7. Mieres de maioratu, part. 2. q. 4 illatione 8. n. 14. Vbi ex aliis probauit, Maioratus poſ ſeſ ſorem nihil innouare poſ ſe in conditionibus per inſtitutorem iniunctis, nec alias nouas ponendo, nec antiquas remittendo: & ad id inducit text. in d. l. perfecta donatio, & alia iura, vt ibi videbis, & in pulchra quæ ſtione idem obſeruauit Aluarus Valaſcus conſultatione 27. num. 8. in fine, Gama deciſione 262. Aluaradus de coniecturata mente defuncti, lib. 2. cap. 2. num. 2. ante alios etiam, idem annorauit Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap. 8. num. 21. quo loco, eruditè fundat, non poſ ſe Maioratus poſ ſeſ ſorem, eiuſdem Maioratus antiquas conditiones aut vocationes mutare, nec alias nouas apponere. Et optimè ponderat textum ſingularem in l. cum filiusfamilias ff. de militari testamento, iuncta theorica Baldi ibidem. Aduertit etiam, ſemper primam inueſtituram, ſeu Maioratus inſtitutionem attendendam eſ ſe, nec ei poſ ſe ex poſterioribus derogari; atque num. 22. in id citat Decium, Bertandum, Gozadinum, Tiraquellum, Afflictis, Modernum Pariſienſ. Couar. Peraltam, & Celſum. Et nu. 23. & quatuor ſequentibus, nonnullis modis ſuperiora limitat, & declarat, ſed, vt ipſe cum iudicio & rectè animaduertit, limitationes illæ nihil detrahunt reſolutioni præfatæ, nec Maioratus poſ ſeſ ſori aliquod ius tribuunt, vt ibi videri poterit: & ſequitur Blazius Flores Diaz de Mena in addit. ad deciſ. Gamæ 344. in principio. Ac demum Molin. metipſe eodem cap. 8. num. 38. ſubiicit, quòd quamuis vltimus Maioratus poſ ſeſ ſor non poſ ſit quidpiam ex his, quæ eius inſtitutor diſpoſuit, alterare; poterit tamen dubiam illius diſpoſitionem interpretari, deſignando in ſuo teſtamento illum, quem arbitratur Maioratus inſtitutorem in eiuſdem ſucceſ ſione præferre voluiſ ſe, & quòd ea interpretatio, ſi veriſimilis ſit, à iudicibus erit sequenda, vel ſaltem ſummè conſideranda, atque æ ſtimanda: & citat Bartolum, Baldum, Paulum, Afflictis, Palat. Rubi. Alex. Pariſium, & Corſetum: atque admittendum dicit, quando vltimus Maioratus poſſeſ ſor id ab inſtitutore intelligere potuit. Idque admodum mihi placet, ſi iuxta ea intelligatur, quæ obſeruaui ſuperiùs, vel ita accipiatur, vt illis conueniat, & conſequenter iuxta præfatas doctrinas declaratum, nullam neceſ ſitatem, aut voluntatis inſtitutoris alterationis occaſionem inducat, ſed dumtaxat conſiderari, atque æ ſtimari debeat, vt aperiat viam Iudicibus, vt inſtitutoris ipſius Maioratus voluntatem, & intentionem meliùs percipere valeant, atque in caſu occurrenti inſtruantur faciliùs; non autem, vt dixi, vt præcisè aut neceſ ſariò declarationem huiuſmodi ſequi teneantur: & conuenit his, quæ Pelaez Mieres de maioratu, 1. p.q. 44. per totam, latiùs obſeruauit: vbi vide n. 12. Ibi namque ſatis ad propoſitum probauit, non licere ſucceſſori Principis declarare animum prædeceſ ſoris circa facultatem datam ad faciendum Maioratum, etiam in caſibus, in quibus in declaratione Principis, nulla ſubſtantia mutatur. Et reddit rationem, quia non poteſt atteſtari de animo prædeceſ ſoris, & declaratio cohæret perſonæ, vt ibidem & iure, & authoritate confirmat. Sic ergo nec ſucceſ ſor in Maioratu id efficere poterit ad effectum præciſum, vel vt eius declaratio neceſ ſitatem inducat, vt ipſe Mieres 2. part. quæ ſt. 4. illatione 8. num. 14. iterùm obſeruauit: ſecus tamen ad inſtructionem, vel voluntatis inſtitutoris meliorem, aut faciliorem cognitionem, vt Molina voluit apertè: cui conueniunt Franciſci Manticæ, viri equidem mihi ſemper valdè eruditi, reſolutiones; is enim Author de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 3. tit. 1. ex num. 24. in illa quæ ſtione, quando ſcilicet hæres poſ ſit interpretari teſtatoris voluntatem, nonnulla obſeruauit, ex quibus deducitur manifeſtè, hæredis declarationem tunc demùm attendi, quando aliàs certè colligi poteſt, aliquid certò hæredem ſenſiſ ſe: Item vt declaratio attendatur, tanquam eius, qui voluntatem teſtatoris meliùs cognoſcere potuit; non tamen, vt id dicatur ſemper perpetuum. Prætereà, quando declaratio alteri damnoſa non ſit, ſic vt in damnum, aut præiudicium aliorum eius declaratio non attendatur, vt ipſe hæc omnia latiùs confirmat, & ſucceſ ſori Maioratus cuicunque applicata, manifeſtè ſucceſ ſori comprobant, quæ ita dilucidè, atque diſtinctè explicari, atque intelligi debent. atque eiſdem adiungi tradita per Addit. ad deciſ. Gamæ 18. Infertur prætereà ex ſuperiori traditione, & regula dict. l. perfecta donatio, ad indagationem, & explicationem eorum, quæ cum aliis ſcripſerunt Guid. Pap. in conſilio 194. circa finem. Hugo Celſus in conſil. 120. Ij namque Authores in propoſito tradiderunt, donatorem poſ ſe in teſtamento ſuo inſtituere donatarium hæredem in rebus irreuocabiliter donatis ſub nouis conditionibus, aut pactionibus; quod ſupponunt procedere, etiam donatario non conſentiente: nam ex conſenſu illius dubium non eſt, quin donationi perfectæ modus, conditio, & grauamen adiici poſ ſit: & ita agnoſcunt Ripa in reſponſo 63. num. 6. Curtius iunior in conſ. 120. num. 9. lib. 2. Fundantur autem Guid. Pap. & Celſus dumtaxat ex text. in l. Titia 89. §. Lucius, ff. de legatis ſecundò, ſed decipiuntur equidem: idque apertè probari poterit, ac primùm ex deciſione d. l. perfecta donatio, & his, quæ anteà diximus. Secundò ex l. ſi ante, 8. C. de donat. ante nuptias, quæ innuit manifeſtè, donatorem nullo modo poſ ſe de re inter viuos donata, in teſtamento diſponere in præiudicium donatarij, aut donationem reuocando, vel alterando, aut illam quoquo modo minuendo: & ita adnotarunt ibi Baldus, Salicetus, & omnes Doctores communiter, Beccius in conſ. 58. n. 1. lib. 1. Alex. in conſil. 31. n. 3. volum. 5. Velaſquez de Auendaño in l. 25. Tauri, gloſ ſa vnica, n. 3. Quippe cùm donatio perfecta & irreuocabilis impediat teſtamenti factionem ſuper bonis donatis, vt ſcribunt Caſtrenſis in conſilio 831. n. 1. volum. 2. Pariſius in conſ. 63. n. 16. volumin. 1. Cephalus in conſ. 531. n. 22. l. 4. Borgninus Caualcan. deciſione 45. n. 6. fol. 723. & ſicut expreſsè reuocari non poteſt, ita nec tacitè per aliam quamcunque diſpoſitionem in contrarium factam: Craueta in conſil. 103. n. 16. l. 1. Curtius iunior in conſ. 189. n. 22. volum. 3. Iacobus Mandellus de Alba in conſ. 782. numer. 40. lib. 4. Cephalus in conſil. 33. n. 6. lib. 1. Ioſephus Ludouicus deciſione Peruſina 29. numero 25. Borgninus Caualcanus deciſione 42. n. 19.

Deinde & tertiò decipiuntur ex eo, quòd textus in d. §. Lucius, procedit alia ratione, ob quam donatio ibi facta filio emancipato, potuit in teſtamento nouum grauamen, & conditionem recipere, quia erat inofficioſa, & quæ reuocari poterat ex conſtitutione Alexandri, quæ refertur in §. Imperator, eiuſdem legis. Et probat l. ſi tot as, C. de inofficioſis donat. l. 8. tit. 4. p. 5. & latiùs declarant Iulius Clarus lib. 4. §. donatio, quæ ſt. 24. Ripa in l. fi vnquam, C. de reuocandis donation. num. 91. Coſta. in cap. ſi pater, de teſtamentis, in 6. verbo, priuare, num. 21. Matiençus in l. 3. tit. 8. gloſ. 5. & 6. & 7. & ſeq. & in l. 10. tit. 5. gloſ. 4. vbi etiam Azeuedus lib. 5. nouæ collectionis regiæ. Ioannes Vincentius Hondedeus in conſ. 43. volumin. 1. vbi ex num. 8. vſque ad finem conſilij latiſ ſimè agit, quando donatio inofficioſa à filiis dici poſ ſit, & vt talis infringatur, de quo etiam ſuperiores tractarunt: Filius ergo, cui inofficiosè donatum fuerat, rectè potuit in d. §. Lucius, grauari, debuitque grauamen mero iure tolerari, vt Bartol. ibi docuit in ſummario eiuſdem §. Lucius, Gratus in conſ. 7. num. 43. lib. 2. eleganter Modernus Pariſienſis ad titulum C. de inofficioſis donationibus, numero 55. nam & donatio metipſa, tanquam inofficioſa reuocari poſ ſet; vnde multò magis nouis conditionibus onerari.

Poterit tamen Guid. Pap. & Hug. Cel. reſolutio procedere, quoties donatarius non ſolùm in rebus irreuocabiliter anteà ſibi donatis hæres inſtitutus fuerit, ſed etiam in aliis bonis vltra illa; tunc namque donator etiam de irreuocabiliter anteà donatis, poteſt donatarium hæredem inſtitutum nominatim grauare; quód expreſ ſim adnotarunt Alex. in conſilio 20. Ponderatis, lib. 3. Pariſius in conſilio 33. numero 78. lib. 3. Corneus in conſ. 228. Quòd dictus, volumine 4. Simon de Prætis de interpretatione vltimarum voluntatum lib. 3. dubitatione 2. ſolutione 3. num. 3. in fine, folio 172. Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſ ſis, art. 6. num. 4. fol. 55. Et eo caſu, ſi donatarius omnibus bonis frui velit, tenebitur neceſ ſariò adimplere onus, & grauamen adiectum in his, quæ anteà irreuocabiliter ſibi donata fuerunt. Quod eſt de mente Alexandri, Cornei, & Pariſij in locis præcitatis. Et confirmatur ex reſolutis per Baëzam de non meliorand. dot. rat. filiab. cap. 9. num. 11. Molinam de Hiſpanorum primogeniis, lib. 2. cap. 11. n. 8. Matiençum in l. 2. tit. 6. gloſ. 3. n. 3. in fine, lib. 5. nouæ collectionis regiæ: imò eo ipſo, quòd donatarius adierit hæreditatem, & fecerit ſe hæredem virtute ipſius teſtamenti, cenſetur conſenſiſ ſe modis, & conditionibus donationi, aut rebus anteà donatis, adiectis. Quod in terminis, & rectè quidem annotauit Curtius iunior (quem nullus quem ego viderim ad propoſitum ponderat) in conſilio 120. n. 9. lib. 2. vbi in hunc modum ſcriptum reliquit: Sed quid plura, hanc controuerſiam decidit textus in terminis, in l. perfecta donatio, C. de donat. quæ ſub modo: dum vult, quòd donationi perfectè non poſ ſit donans apponere modum, vel conditionem, niſi de voluntate donatarij. Accedente igitur voluntate donatarij, nulla dubitatio eſt, quominus donationi perfectæ poſ ſit addi modus, & conditio: Ergo præ ſuppoſito, quòd donatio, de qua agitur, eſ ſet perfecta, & per donatarium acceptata; ex quo tamen donans poſteà fecit teſt amentum, in quo inſtituit hæredem donatarium in omnibus bonis donatis, in teſtamento ſpecialiter expreſ ſis, & in aliis etiam ipſi donanti reſeruatis, apponendo onus fideicommiſ ſi, ſi donatarius deceſ ſerit ſine filiis maſculis, & prohibendo quamcunque ſpeciem alienationis, ac quamcunque diminutionem bonorum ſuorum in caſu reſtitutionis fideicommiſ ſi, & ipſe donatarius fecit ſe hæredem virtute ipſius teſtamenti, & per conſequens conſenſit modis, & conditionibus donationi adiectis, &c. Idem etiam Curtio non relato ſcripſit Iacobus Mandellus de Alba in conſ. 762. n. 41. & ſeq. qui tamen videndus eſt ex n. 4.

Denique, & vltimo loco, infertur ad ea, quæ in propoſito huius materiæ tradiderunt Socinus in conſ. 66. in fin. l. 1. Ripa l. 3. reſponſ. c. 1. n. 4. quos refert, & ſequutus eſt Couar. var. reſol. l. 1. c. 14. n. 1. Qui eo loco non dubitauit aſ ſerere, donationi perfectæ non poſ ſe apponi conditiones ex interuallo, per text. quem ſic declarat in d. l. perfecta donatio; ſecus tamen incontinenti, hoc eſt, vel in ipſo contractu, vel poſt ipſum contractum perfectum ſucceſ ſiuè, nullo medio temporis interuallo; id namque, ve ipſi putant, permiſſum eſ ſe videtur ex aliis iuris principiis, nec prohibitum eſt in d. l. perfecta donatio: & in idem videntur conuenire, & præfatam ſententiam tenere Petr. de Peralta in l. 3. §. qui fideicommissam, n. 68. fol. 583. ff. de hæred inſtit. Tiber. Decia. in conſ. 1. ex n. 29. & n. 37. vol. 3. Sed contrariam ſententiam ingeniosè, & verè quidem tuetur D. Franciſc. Sarmient. de redditibus Eccleſiaſticis, 1. p.c. 4. n. 10. vbi veriùs exiſtimat, in contractibus nominatis iam perfectis, pœnitentiam nihil operari, etſi illa incontinenti ſuperueniat: & conſequenter perfectæ donationi, nec incontinenti modum, aut conditionem adiici poſ ſe; & hanc opinionem veriorem ſemper exiſtimaui, & nunc exiſtimo, & in puncto iuris contrariam defendi non poſ ſe arbitror, & ad id dicendum, ſequentibus moueor præcipuè rationibus.

Inprimis, quia ſi conſideres fundamentum principale, in quo torum negotium conſiſtere, ac fundari credidit Couarr. fallax proculdubio eſt, & deſtruitur manifeſtè ex ſolutione, & conſideratione, quam tradidit Sarmientus loco, & numero anteà citatis.

Secundò ex l. quamuis, C. de tranſactionibus, l. non idcircò, c. de contrahenda emptione, & d. l. perfecta donatio, C. de donat. quæ ſub modo, provt ſubtiliter, & verè expendit eas ipſe Sarmient.

Tertiò, & vltra eum, ex l. eo quod 10. C. ſi certum petatur, in illis verbis: Negotij geſti pœnitentia contractum rectè habitum non conſtituit irritum Et textu ſingulari in l. ſicut, C. de obligationib. & action. quem dico ſingularem ex eo, quòd non conſiderat, an ex interuallo, vel incontinenti vnus ex contrahentibus velit recedere à contractu, vel aliquo modo innouare eum: ſed dumtaxat inſpicit, an ſemel fuerit perfecta, & conſtituta obligatio, vt tunc nequaquam liceat alicui recedere, altera parte inuita. Idque conſtat ex illis verbis: Ita renunciare ſemel conſtitutæ obligationi, aduerſario non conſentiente, nemo poteſt. Et iterùm, ibi: Quapropter intelligere debetis, voluntariæ obligationi vos ſemel nexos; ab hac, non conſentiente altera parte, cuius precibus feciſtis mentionem, minimè poſ ſe diſcedere. Quæ verba ita locum obtinent, ac velificantur in pœnitentia in continenti adhibita, quia tunc iam ſemel conſtituta eſt obligatio, & ſemel contrahentes ſunt nexi obligatione; aliàs ſi non eſ ſet perfectus contractus, & perfectè conſtituta obligatio, quæ poſ ſet eſ ſe dubitandi ratio quàm in pœnitentia, quæ ex interuallo adhibetur? Quod cum myſterio lex illa non diſtinguit, ac verè quidem, & cum iudicio etiam in pœnitentia adhibita incontinenti intelligit eam Marcus Mantua Benauidius, quem hactenus nullus refert, in l. iuriſgentium, §. quinimo, n. 9. ff. de pactis: Vbi in hunc modum reliquit ſcriptum: Dubitatur quare perfecto contractu, ſi pars velit, recedere incontinenti poteſt, quod tamen non poteſt altera parte inuita, aliàs ſecus. Et quòd non liceat, probatur in l. non idcircò, in fine, C. de contrahenda emptione. Solutio: hoc ideò dicas, quòd in contractibus iam perfectis, & abſolutis, ſtatim eſt ius acquiſitum parti, quod ſibi auferre non poteſt, nec ex interuallo, nec incontinenti, l. ſicut, C. de oblig. & actio. l. final. ff. de pactis.

Quartò facit, quia hodie donatio perficitur ſolo conſenſu, nudáque voluntate donantis, l. ſi quis argentum, §. vltim. & ibi notant Doctores, C. de donat. §. aliæ autem, Inſtitut. eod. tit. l. prima. tit. 4. partit, 5. Anto. Gomezius to. 2. var. c. 4. de donat. in principio. Franciſc. Marc. deciſ. 326. n. 11. prima parte Mendoça diſp. iur. ciuilis lib. 3. c. 3. n. 11. Ioan. Vinc. Honded. in conſ. 37. n. 13. & n. 44. lib. 1. Vnde ex ratione, & deciſione d. l. ſicut, ſemel conſtituta donatione ex conſenſu, nec incontinenti, nec ex interuallo, pœnitentia, ſeu innouatio, aut alteratio admitti poteſt. Quod eſt etiam de mente Borgnini Caualcani deciſ. 45. num. 6. & deciſ. 42. num. 34. fol. 580. expreſsè videtur hoc tenere, dum dicit, quòd donator in ſua donatione inter viuos poteſt apponere pactum, conditionem, modum, & tempus, & facere illam reuocabilem, prout ſibi videbitur, dum tamen hoc faciat à principio contractus, & antequàm ſit ius quæ ſitum donatario, quod illi quæritur ſtatim perfecta, aut ſemel conſtituta donatione: & ante illum, idem obſeruarunt Hieron. Gabriel in conſilio 3. columna prima, & ſecunda, lib. 1. Sigiſmundus Lofredus in conſil. 5. numer. 6. cum ſeqq. Franciſc. Burſatus in conſil. 173. n. 68. & 70. volum. 2. qui aliis multis relatis Authoribus, generaliter obſeruauit, quòd donatio ſtatim vt perfecta eſt, perpetua fit, & irreuocabilis, nec ampliùs donantem pœnitere poteſt.

Sed non eundo per alias ambages, in terminis noſtris, quòd donatio ſemel perfecta, reuocari non poſ ſit etiam incontinenti, nec eidem modus, conditio, aut grauamen etiam incontinenti adiici, tenuit expreſsè Ripa in reſponſo 63. num. 6. & num. 8. quem pro contraria parte, malè expendunt Couar. & Sarmient. vbi ſuprà; malè etiam allegant eum in reſponſo 1. num. 4. lib. 1. aut mehercle mihi, vt dixi, in ordine eſt reſponſ. 63. quo loco ex principio argumenta proponit Ripa, quæ pro altera parte, vt ſcilicet incontinenti adiici poſ ſit modus, vel conditio, vrgere magis videbantur: Et n. 2. in fin. & n. 4. (quo num. citatur à Couar.) dicit arguendo, videri, quòd donatio perfecta inter viuos, reuocari poſ ſit, ſi paulò pò ſt, & ſic incontinenti reuocetur: ſed ſtatim poſtquam d.n. 4. & 5. hæc dixerat arguendo, contrarium n. 6. decidendo reſoluit, & verba ſequentia in propoſito profert: Sed his non obſtantibus puto intrepidè contrarium eſ ſe de iure verius: & pro fundamento præmitto, Quòd donatio inter viuos perfecta nullam recipit retractationem, nec mutationem, niſi conſentiente donatario, dicta l. perfecta, & l. ſi donationem, & l. velles, C. de reuocandis donationibus, &c. Prætereà, ibidem n. 8. reſpondendo ad argumentum propoſitum, dicto n. 2. in fin. & n. 4. & 5. de reuocatione facta incontinenti, dicit expreſsè, quòd poſtquam contractus fuit habitus pro perfecto, & abſoluto, non potuit eſ ſe locus alicui reuocationi, nec retractationi: & quòd non poteſt dici, donatorem reuocaſ ſe donationem incontinenti, qui reuocauit eam, ſemel iam perfectam & abſolutam, etiam incontinenti poſt perfectionem illius, vt conſtat ex illis verbis: cum igitur donationis contractus eſ ſet abſolutus, & ius Eccleſiæ acquiſitum; conſtat ipſum donatorem non potuiſ ſe ampliùs pœnitere. Quod verbum ampliùs ponderari debet; comprehendit namque pœnitentiam habitam incontinenti poſt perfectam iam donationem: militat enim eadem ratio, & dumtaxat attendi debet, an perfecta fuerit donatio ſemel, necne, iuxta ea, quæ Caualcanus, Riminal. & alij ſuprà relati reſoluunt.

Et de his hactenus, ex quibus apparet, donationem ſemel perfectam ampliùs reuocari, nec modificari, nec donantem pœnitere poſ ſe, quæ regula certiſ ſima eſt & generalis, præterquam in tribus caſibus.

Primus caſus eſt, quando donatio inofficioſa eſt, quo caſu reuocatur, vt ſuprà diximus, & probat tex. in l. prima, & per totum titulum, C. de inofficioſis donat. l. 8. tit. 4. p. 5. & vide Ant. Gom. tom. 2. var. c. 4. n. 13. & relatos ſuprà, n. 45.

Secundus caſus eſt, quando aliquis filios non habens, donauit alteri omnia bona ſua, vel maiorem partem eorum, & poſteà naſcuntur ſibi filij; tunc namque ſtatim, ipſóque iure reuocatur donatio, per textum ſingularem, & vnicum in l. ſi vnquam, C. de reuoc. donat. de cuius materia vltra ordinarios, & Tiraq. ibi, latiſ ſimè tractant Ant. Gom. to. 2. var. d.c. 4. de donat. n. 11. & 12. Ioan. Gutier. de iuram. confirmat. 1. p.c. 9. per totum. Grac. reg. 150. Hippol. Rimin. in conſ. 254. per totum, lib. 3. Io. Vincent. Hond. in conſ. 43. lib. 1. Aluar. Valaſ. conſult. 31. & alij relati à me, harum quot id. contro. lib. 2. cap. 13. n. 38. & n. 4. & ſeq. Anton. Faber ad titulum, C. de reuocand. donation. definitione 2. & multis ſeqq.

Tertius & vltimus caſus, in quo donatio quantumcunque perfecta, & irreuocabilis, reuocari poteſt, eſt quando donatarius ingratus efficitur; namque per illius ingratitudinem, donans poteſt donationem reuocare, per textum, in l. finali, C. de reuocandis, donationibus, l. penultima, titul. 4. partit. 5. vnde ſi velit, multò magis poterit donationi huiuſmodi nouas conditiones adiicere, aut grauamina donatario apponere. Quod ex his, quæ ad explicationem dictæ l. perfecta donatio, anteà obſeruauimus, deducitur manifeſtè, atque certiſ ſimum eſt, modò obſeruentur etiam in hoc caſu ea, quæ ad explicationem dict. l. fin. & eius materiæ, ibidem, & multis in aliis locis obſeruarunt DD. Inter alios tamen, quos hic recenſere, ex propoſito omitto, latiſ ſimè tractarunt eiuſdem legis materiam, atque cum occaſio ſe offeret, videndi erunt omninò mox referendi, Anton. Gom. tom. 2. variar. d.c. 4. de donat. n. 14. per totum. Palacios Rub. in rubr. de donationibus inter, §. 66. num. 23. latiùs in §. 79. Cou. reſolut. lib. 1. c. 1. n. 8. Menoch de arbitrariis, lib. 2. cent. 2. caſu 130. Iul. Clar. §. donatio, q. 21. Anton. Gabriel communium concluſion. in criminalibus, concluſione 35. Antonius de Padilla in l. cum acutiſ ſimi, num. 10. C. de fideicom. Ioannes Gutierrez de iuramento confirmatorio, 1. parte, cap. 10. per totum, & conſilio 24. Tellus Fernandez in l. 27. Tauri, numer. 9. Molin. de Hiſpanorum primogeniis lib. 1. cap. 9. numer. 31. cum ſequentibus, & lib. 4. cap. vltim. ex num. 41. Mieres de maioratu, prima parte, quæ ſt. 22. ex num. 23. cum ſequentibus. Ioannes Garſia de expenſis, & meliorationibus, capite 12. numero 73. Azeuedus in l. 2. titul. primo, ex numero 2. cum ſequentibus, libro primo compilationis. Matiençus in l. 7. titul. 10. gloſ ſa 5. lib. quinto nouæ collectionis Regiæ. Et commendo Ripam in eadem l. finali, C. de reuocandis donat. à principio, maximè ex num. 150. cum multis ſeqq. quo loco, adeò exactè atque abſolutè, & eruditè hanc materiam pertractat, omniàque neceſ ſaria cumulat, & reſoluit, vt nihil vltrà poſ ſit deſiderari: vide etiam Antonium Fabrum ad titulum C. de reuocand. donation. definitione 44. & 45. & 47. D. Barboſ. in l. 2. in principio, n. 134. & 135. ff. ſolut. matrimon. Cardinal. Dominicum Tuſcum nouiſ ſimè practicar. concluſ. tom. 2. litera D. concluſ. 711. fol. 924.

CAPVT XI.

Filio in tertia parte bonorum à parentibus meliorato, vtrum dari poſ ſit vulgaris, aut pupillaris ſubſtitutus extraneus, deſcendentibus, ascendentibus, vel tranſuerſalibus extantibus; ſiue ordo, & forma in l. 27. Taur. præ ſcripta, in ſubſtitutionibus huiuſmodi alterari poſ ſit? vbi in propoſito huius, Quæſtionis, nonnulla adnotauit Author, ad quæ cæteri huius Regni Scriptores non ſic animaduertebant; & in effectu dubium præfatum ſic dilucidè explica tum reliquit, vt ampliùs de ipſo dubitari non debeat: Ibidem etiam, an ſubſtitutio vulgaris tollat exiſtentiam ſuitatis, breuiter declarauit.

SVMMARIVM.

- 1 Subſtitutio vulgaris ex veriori & recepta magis ſententia in Legitima fieri poteſt, & in vtrumque caſum, impotentiæ ſcilicet, & noluntatis.
- 2 Per ſubſtitutionem vulgarem nullum grauamen infertur filio, nec tollitur ſuitas, nec impeditur tranſmiſ ſio. Idque iuxta veriorem ſententiam, quam probauit Author hoc loco. Et ibidem, l. ſi filius hæres, ff. de liberis, & poſthumis, verum intellectum reddidit.
- 3 Tertium bonorum parentum, Legitimæ effectus ſortiri, nec poſ ſe, filiis exiſtentibus, à parente extraneo relinqui.
- 4 Subſtitutio vulgaris in Tertio bonorum abſque dubio fieri poteſt.
- 5 Subſtitutus vulgaris extraneus dari non poteſt filio in Tertio bonorum meliorato, ſed neceſ ſariò obſeruari debet in ſubſtitutione ordo, & forma, quæ in l. 27. Tauri, præ ſcribitur, alias ordine illo prætermiſ ſo, ſubſtitutio non valebit.
- 6 Et huiuſce reſolutionis, ſeu ſententiæ vera & fundamentalis ratio adducitur.
- 7 Subſtitui pupillariter filio in Tertio bonorum meliorato extraneus non poteſt, ſi extent deſcendentes, aſcendentes, vel alij conſanguinei, ſed in ſubſtitutione huiuſmodi, præcisè obſeruari debet dictæ Taurinæ conſtitutionis 27. deciſio. Idque ex veriori ſententia contra nonnullos, quorum aſ ſertio infrà improbatur. Atque eorum fundamentis ſatisfit, remiſ ſiuè.
- 8 Superioris reſolutionis vera ratio aſ ſignatur, & Andreæ ab Angelo ratio quadam nouè conuincitur.
- 9 Pelaez à Mierez nec ex propoſito, nec in transitu voluiſ ſe id, ad quod per Ioan. Gutier. præcitatur, nouiter conſideratum, atque detectum ab Authore.
- 10 Pelaez eundum, malè citatum per Auendañum, nouiter, & verè hîc conſideratum.
- 11 Velaſquez Auendañi conſideratio noua in hac materia, nouè, & concludenter conuicta.
- 12 Eorum, quæ ſuperiùs annotata fuêre, extenſionem, aut declarationem, nouiter traditam ab Authore.
- 13 Subſtitui vulgariter, aut pupillariter filio in Tertio bonorum meliorato nec matrem ipſam poſ ſe, filiis, aut deſcendentibus omiſ ſis, prout hoc numero adnotatur.

PRo dilucida, atque abſoluta huius Capitis explicatione, præmittere inprimis atque conſtituere omninò neceſ ſarium erit, ſubſtitutionem vulgarem ex veriori, & recepta magis ſententia in legitima fieri poſ ſe, & in vtrumque caſum, impotentiæ ſcilicet, & uoluntatis: idque per tex. in l. ſi poſthumus, §. quod. vulgò, ff. de lib. & poſth. l. 2. §. ſed ſi ita ſcripſerit, l. iam hoc iure, ff. de vul. & pup. ſubſt. §. 1. Inſtit. de pup. ſubſt. provt ea iura inducit, & nonnullas rationes in confirmationem adducit Ant. Gom. to. 1. var. c. 3. n. 17. in prin. & ſic reſoluunt Bal. Paul. Aret. Alex. & Iaſ. in d. §. quod vulgo, & cum aliis Gre. Lop. in l. 11. tit. 4. p. 6. Oraſc. in l. ſi arrogator, n. 32. & n. 147. ff. de adoptionibus. Segura in l. cohæredi, §. cùm filiæ, n. 97. & 98. cum ſeqq. ff. de vulgar. & pupil. ſubſtitu. eruditè Peralta in l. cùm patronus, n. 21. ff. de leg. 2. Rodericus Suarez in l. quoniam in prioribus, limitat. 3. C. de inofficioſo teſtamento. Emanuël Coſta in c. ſi pater, de teſtam. in 6. p. 2. verbo, debitæ, n. 4. Menchaca de ſucceſ ſion. creat. lib. 1. §. 10. n. 421. Matiençus in l. 11. tit. 6. gloſ ſ. 9. n. 2. lib. 5. nouæ collectionis regiæ. Michaël Graſ ſus receptarum ſententiarum, §. legitima, q. 39. n. 9. Ioannes Gutierrez practic. lib. 30. q. 51. n. 14. D. Spino in ſpecul. teſtam. gloſ ſ. 22. n. 30. Ratio eſt, quia ſubſtitutio vulgaris oneroſa non eſt, nec per eam vllum grauamen infertur filio, nec tollitur ſuitas, nec impeditur tranſmiſ ſio. Quod vnanimiter probarunt ſuperiores omnes Authores, & alij antiquiores, quos ipſimet referunt: Iidem etiam aſ ſeuerarunt, & per vulgarem ſubſtitutionem filio factam, non tolli ſuitatem, nec effectum tranſmiſ ſionis impediri, conſtanter tenuerunt Chriſtophorus de Caſtel. Bald. Cumanus, Paul. & Aretinus, quos retulit Iaſon in l. ſi filius hæres, num. 41. ff. de liberis, & poſthumis. Fulgoſuis, Paulus de Caſtr. & Benedict. de Plumbi, in l. ſi fratris, C. de iure deliberan. Angel. in l. ſi pater, C. de inſtit. & ſubſt. & in l. ſuus quoque, §. fin. & in l. iam dubitari, ff. de hæredibus inſtituend. Angelus, & Romanus in l. apud Iulianum, §. idem Iulianus, ff. ad Trebellianum; & hanc eſ ſe communem ſententiam Modernorum firmat Cumanus in dict. l. ſi filius, & Alciat in l. ſi filius, qui patri, numero 40. ff. de vulg. & pup. ſubſtitut. & veriorem profitentur, atque ſequuntur eam Ioann. Corraſ. lib. 1. Miſcellan. capite 2. Loriotus in tractatu de ſubſtitut. axiomate 54. & 55. Berengar, in l. ſi fratres, num. 40. C. de impuberum. Antonius Gomezius tomo primo variarum, capite 3. numero 15. & capite 11. numero 34. Baconius declarationum iuris, libro 3. capite 50. numero 9. Goueanus variarum, libro primo, cap. 4. Menchaca de ſucceſ ſion. creation. libro primo, §. 21. ex numero 84. cum ſequentibus, & numero 209. Petrus Gregorius in Syntagmate iuris, libro 42. capite 13. Doctor Spino, qui dicit hanc ſententiam veriorem eſ ſe, & omninò tenendam in ſpecul. teſtamen. gloſ. 20. numero 117. & gloſ. 33. ex numer. 91. Hieronymus de Cæuallos practicar. commun. contra communes, quæ ſtione 602. & quæ ſtione 205. numero 6. Et ita tenendum eſt, quamuis contrariam ſententiam tenuerint permulti alij Authores, quos ſuperiores præcitarunt, & cum illis conſtanter tuentur Alexander Trentacinquius de ſubſtitutionibus, primæ parte, capite 14. qui quamuis fateatur vtramque opinionem defendi poſ ſe diſputando, vltimò tandem inquit ab hac non eſ ſe recedendum, Andreas Fachineus controuerſiarum iuris, libro 4. capite 71. folio 488. dicens, per vulgarem ſubſtitutionem tolli ſuitatem illam, de qua Paulus Iureconſultus in l. in ſuis, ff. de liberis, & poſthumis, & argumentum ponderans pro ea parte: Ego verò, vt dixi, priorem ſententiam amplectendam ideò moneo, quòd in primis conſiderem, pro hac ſecunda opinione nullam legem, nec rationem adduci poſſe, cui commodè, & concludenter reſponderi non poſ ſit. Quod adeò certum eſt, vt & Trentacinquius ipſe fateatur loco anteà relato, verſiculo, ex ſupradictis vides, ſub numero 1. imò & fundamentis omnibus huius partis idemmet Author reſpondet ibidem. Deinde, quòd videam apertè, rationem præcipuam, quâ huius ſententiæ ſequaces inniti ſolent communiter, rationes etiam, & fundamenta Fachinei ſubuerti congruè ex his, quæ Corraſ. Bereng. Goueanus, & Menchaca conſiderarunt: Item ex his quæ Petrus Gregorius mox præcitatus adduxit, qui quamuis ex propoſito non reſpondeat fundamento adducto per Fachin. de quo Fachin. ipſe conqueritur vbi ſuprà, d. cap. 71. Verè tamen dum aliis reſpondet argumentis, ſatis apertè præ ſentit, per dationem ſubſtituti vulgaris, non impediri effectum illum continuationis, atque exiſtentiæ ſui hæredis ipſo iure. Quod & ſuperiùs præcitati Authores præ ſentiunt, imò & nonnulli ex eiſdem clarè comprobant: & plenè Antonius Pichardus, cuius ſtatim faciam mentionem ſpecificam. Prætereà, quòd negari non poſ ſit, quin pro hac opinione, quam defendimus, validiſ ſima extent fundamenta, & quibus non omninò concludens reſponſum dari valeat; quamuis eiſdem reſpondere conentur, atque reſpondeant Trentacinquius, & Fachin. vbi ſuprà: negari etiam nullo pacto valeat, quin ipſimet Authores, & cæteri huius ſecundæ partis ſectatores decepti fuerint circa intellectum d. l. ſi filius hæres, ff. de liber. & poſth. ſiue quòd minùs benè eiuſdem ſenſum perceperint: Ibi namque per dationem ſubſtituti vulgaris non fuit ſublata ſuitas filij, & licèt nepos auo ſuus hæres ſit, ex alio quidem prouenit ſcilicet quia patri eius non fuit delata hæreditas propter pendentem poſthumi natiuitatem, vt latiùs declarauit D. Franciſc. Sarmient. ibidem, & ante alios Chriſtophor. de Caſtel. in eadem l. vbi ſequuntur Raphaël Cuman. Paul. Caſtr. Aretinus, & Iaſ. qui ſubdit, quòd Chriſtophor. intellectus eſt ſicut ſol verus: & rectè quidem ſic dicit, quoniam filius ille inſtitutus, priùs deceſ ſit, quàm per abortum periiſ ſet poſthumus in teſtamento præteritus, ſicque filius ipſe impeditus fuit ſuus hæres eſ ſe per poſthumi pendentiam, non per dationem ſubſtituti vulgaris: Certum namque erat, quòd quamdiu poſthumus naſci ſperabatur, tandiu hæres ſcriptus non poterat eſ ſe hæres, neque iure aditionis, vel immixtionis, neque iure ſuitatis, l. illud. §. finali, cum l. ſeq. ff. de honor. poſ ſeſ ſion. contra tabul. l. ventre, in principio, & verſiculo, ergo ſi pleno, ff. de acquir. hæred. pendente itaque poſthumi natiuitate, filius ille ſuus hæres eſ ſe nullo modo poterat, neque ex teſtamento propter incertam eiuſdem validitatem, ex eiſdem iuribus; neque ab inteſtato, quia quandiu locus eſ ſe poteſt ſucceſ ſioni ex teſtamento, ſucceſ ſio ab inteſtato locum non habet, vt vulgatum eſt; & probatur in l. quandiu, ff. de acquirend. hæredit. Et ideò cùm per mortem filij deſtituatur primus gradus, & ſit factus locus ſecundo, erit nepos ſubſtitutus ſuus, quia non præceſ ſit alius ſuus, iuxta ea, quę dicta remanent, quibus etiam accedit, & ſuperiorem ſententiam ex profeſ ſo defendit Antonius Pichardus ad principium, Inſtitution. de vulgari ſubſtitut. ex numer. 28. vſque ad numerum 33. & in §. ita demum, Inſtitut. de hæreditatibus, quæ ab inteſtato, ex numero 7. vſque ad numerum 34. qui rectè conſiderat, in filiis ſuis hæredibus non ſublatum ſuitatis effectum, nec tolli per dationem ſubſtituti vulgatis, ſed neceſ ſitatem adeundi dumtaxat.

Secundò, & principaliter conſtituendum eſt, Tertium bonorum parentum, Legitimam reputari, ac eius effectus ſortiri; idcircò à parentibus, filiis exiſtentibus, extraneo relinqui non poſ ſe. Quod certiſſimum eſt, & expreſ ſim aduertit Tellus Fernand. in l. 27. Tauri, num. 3. Matiençus in l. 11. titul. 6. gloſ ſa prima num. 1. & 2. lib. 5. nouæ collectionis regiæ, & lib. 2. cap. 7. & cap. 13. iterùm obſeruaui, & alios Authores retuli: Deinde in eo Tertio ſubſtitutionem vulgarem absque dubio fieri poſ ſe; quod mox referendi vnanimiter admiſerunt, nec in dubio poſuerunt, ſolus dubitauit Antonius Gomezius tomo primo variarum, cap. 3. num. 22. quem non malè carpit Azeued. in l. 11. tit. 6. numero 35. lib. 5. nouæ compilat. Verè namque negari non poteſt, quin ſubſtitutiones, & ſubmiſ ſiones faciendi, grauamina etiam, & conditiones apponendi facultas concedatur parentibus ea in lege; quomodo ergo ſubſtituendi vulgariter facultas videri poterit præcluſa? Cæterùm, quamuis in Legitima liberè poſſit ſubſtitutio vulgaris fieri, & Tertium Legitima ſit, vt dixi, ſubſtitutus vulgaris extraneus dari non poteſt filio in Tertio bonorum meliorato, ſed neceſ ſariò obſeruari debet in ſubſtitutione ordo, & forma, quæ in l. 27. Tauri, præ ſcribitur, aliàs ordine illo prætermiſ ſo, ſubſtitutio erit nullius momenti, nec ad extraneum perueniri poteſt, niſi in defectum deſcendentium, aſcendentium, & tranſuerſalium. Quod contra Seguram, & Cifuentes, rectè defendit Antonius Gomezius tom. 1. variarum capite 3. numero 22. Coſta etiam in capit. ſi pater, de teſtamentis, in 6. 2. parte, verbo, debitæ, numero 5. Matiençus in l. 11. titul. 6. gloſ ſ. 9. numer. 3. & ibidem Azeuedus nume. 35. ad fin. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ. Auendañus in l. 27. Tauri, gloſ ſ. 2. num. 12. Angulus ad leges meliorationum, dicta l. 11. gloſ. 6. numero 5. fol. 218. Ioan. Gutierr. practicarum lib. 3. quæ ſtione 51. num. 13. & 14. qui dicit abſque dubio id procedere in ſubſtitutione fideicommiſ ſaria. Pręfatæ autem reſolutionis, ſiue ſententiæ præcipuum fundamentum deducitur ex verbis dictæ l. 27. Tauri, quæ hodie eſt l. 11. tit. 6. lib. 5. nouæ compilationis: in ea namque dicitur: Que le puedan poner el grauamen que quiſieren, aſ ſi de reſtitucion, como de fideicomiſ ſo, y hazer en el dicho tercio los vinculos, y ſubmiſ ſiones, y ſubſtitutiones que quiſieren, con tanto que lo hagan entre ſus deſcendientes legitimos, y a falta dellos, que lo puedan hazer entre ſus deſcendientes, y legitimos, que ayan derecho de los poder heredar, y a falta de los dichos deſcendientes, que lo puedan hazer entre ſus deſcendientes, y a falta de los ſuſodichos puedan hazer las dichas ſubmiſ ſiones entre ſus parientes, y a falta de parientes entre los eſtraños, y que de otra manera no puedan: &c. Ecce vbi lex illa generaliter, atque indiſtinctè loquitur, & abſolutè prohibet, ne ſubſtitutio aliqua, aut ſubmiſ ſio aliter fiat, quàm formâ ibi præ ſcriptâ, & ſic de omni ſubſtitutione intelligi debet, & ſic de vulgari, ſicut de fideicommiſ ſaria, vt recté obſeruauit Ayora de partitionibus, ſecunda parte, quæ ſt. 42. num. 51. in principio, fol. mihi centeſimo decimo nono. Deinde vltra prædicta verba Taurinæ illius conſtitutionis, quæ clara ſunt, expendi debet, atque maxima in conſideratione haberi intentio, & voluntas eiuſdem legis, quæ facta melioratione Tertij, atque grauaminibus adiectis, vel factis ſubſtitutionibus quibuſcumque, ſiue conditionibus adiectis, voluit conſulere atque fauere deſcendentibus, aſcendentibus, tranſuerſalibus, aut toti generi, & familiæ meliorationem facientis, nec ad extraneos perueniri, aut Tertium pertinere permiſit, niſi deficientibus omnibus de familia: idque propter præiudicium, quod alias filiis, aut deſcendentibus fieret; cùm eorum Legitima diminueretur deducto Tertio, aliter quàm illâ formâ, & ordine, relicto. Quod præiudicium non conſideratur, cùm inter eos remanet Tertium, aut cùm formâ prædictâ ſubſtitutiones fiunt, grauamináve adiiciuntur; nec etiam ſubſtitutio vulgaris dumtaxat fit in eo, quod verè pertinet ad filium pro ſua Legitima, quoniam tunc Legitimæ aliorum fratrum verè nullum damnum irrogatur: enimverò ſiue damno, aut diminutione Legitimæ ipſorum fit, ac in eo, quod non eſt aliquo modo Legitima eorum, ſed eius tantùm filij eſt, cui ſubſtitutio fit: cæteri verò integram Legitimam ſuam accipiunt, vt certum eſt, & à Doctoribus obſeruatum communiter in l. prima, & in l. 2. ff. de vulg. & pup. ſubſtit. & in l. precibus, C. de impuberum.

Tertiò deinde conſtituendum eſt, idem ius obſeruandum eſ ſe in ſubſtitutione pupillari, quod in vulgari conſtituimus; & conſequenter, quòd filio in Tertio bonorum meliorato, ſubſtitui pupillariter non poſ ſit extraneus, ſi extent dependentes, ascendentes, vel alij conſanguinei, ſiue omiſ ſis his, in d. l. 27. Tauri, enumerantur, ſed potiùs, quòd in ſubſtitutione pupillari, ſicut in fideicommiſ ſaria, præcisè obſeruari debeat ordo ibidem præ ſcriptus: idque ob eandem rationem, quam in vulgari ſubſtitutione ſuprà conſideraui, quòd licèt in Legitima liberè poſ ſit fieri ſubſtitutio pupillaris, fit namque ſine iniuria, & grauamine aliorum filiorum, quorum Legitima integra, & intacta relinquitur, nec ipſi poſ ſunt aliquo modo conqueri, non etiam mater, ſi ſubſtituta non ſit, quia pater hoc teſtamentum ſiue pupillarem substitutionem fecit, vt hoc eodem lib. latiùs declarabitur infra: tamen in Tertio bonorum aliter voluit illa lex, idque, vt ſuprà dicebam, vt generi, & familiæ teſtatoris, aut meliorationem facientis in futurum conſuleretur, & ne Tertium, quod extraneorum reſpectu, filiorum etiam Legitima, ſiue Legitimæ pars eſt, ab illis extraheretur, ſed penes aliquem eorum maneret; aliàs namque fieret eiſdem iniuria, ſi ad extraneos perueniri poſ ſet ante illos, vel ſi ordo ibi præ ſcriptus alteraretur modo quocumque, & in parte Legitimæ grauamen reciperent, quod tamen, cùm in Legitima tantum aliorum fratrum ſubſtitutio fit, nullo modo recipiunt: & in hoc conſiſtit vera ratio præfatæ Taurinæ conſtitutionis, non verò in alio, quod Angulus ad leges meliorationum, dict. lege 11. gloſ ſ. 6. numer. 3. fol. 217. conſiderauit; nempe, quòd Legitima neceſ ſariò relinquenda ſit, melioratio autem Tertij ex voluntate fiat, quia ex voluntate aut electione parentum, vnus filius aliis præfertur, ſiue ad meliorationem eligitur: nam ſecundùm hoc ſequeretur, quòd etiam in Tertio fieri poſ ſet ſubſtitutio, non ſeruato ordine dictæ l. 27. Tauri: quoniam ſubſtitutio pupillaris non ſolùm fieri poteſt filio in Legitima ſibi debita, verùm etiam in omnibus, & quibuſcumque bonis vndecunque quæ ſitis; per pupillarem namque in omnibus filio pupillo ſucceditur, l. ſed ſi plures, §. ad ſubſtitutos, ff. de vulgar. & pup. ſubſtit. vbi Doctores communiter, & cum ſuis ampliationibus & limitationibus explicat Alexand. Trentacinquius de ſubſtitutionibus, part. 2. cap. 15. fol. 107. Imò etſi limitata, & reſtricta ſit ſubſtitutio ad certa bona, trahitur ad vniuerſa, quæ vndecumque obuenerunt, l. cohæredi, §. fin. de vulg. & pupil. ſubſtitut. Vnde dict. lex Tauri, ſic ex propoſito, eáque, vt arbitror, præcipua ratione id ſtatuit, vt patris poteſtatem reſtringeret, & forſan ad facultatem de iure communi eidem conceſ ſam liberè ſubſtituendi pupillariter, maximam habuit conſiderationem, ipſámque coarctauit eo loco quoad Tertium, quamuis quoad Legitimam intactam reliquerit: quid enim prodeſ ſet, ordinem ibi, certámque formam præ ſcribere, iuxta quam pater grauamina, & vincula apponere, ac ſubſtitutiones ordinare debeat, ſi ipſe facili negotio illum præuertere, aut legi fraudem facere poſ ſet, extraneum, vel alium, vel alio, diuerſóque modo ſubſtituendo? quamuis ergo fauore pupilli, qui propter defectum ætatis teſtari non poteſt, fauore etiam patris, & patriæ poteſtatis virtute, liberè pupillarem ſubſtitutionem faciendi, patri concedatur facultas, matrémque, & fratres excludendi vt harum quotid. controu. iur. lib. 2. cap. 14. & 15. latiùs obſeruaui, & hoc eod. lib. alio cap. infrà dicam, in Tertio bonorum non idem ius conceſ ſum, ſed potiùs ſic denegatum, aut reſtrictum, vt eiuſdem legis ordinem, & formam seruare teneatur praecise & in eo namque nullus fauor, nullumve commodum conſideratur, nec inde ſequitur, quòd teſtatus, aut inteſtatus decedat, & familiæ aut generi meliorantis maximum damnum irrogatur: Idcircò hanc eandem ſententiam, quam defendimus, ſed non ita exornatam, neque explicatam, contra & Seguram, & Cifuentes tuentur Ayora de partition. 2. p.d.q. 42. per totam. Velazq. de Auend. in eadem l. 27. Tau. gloſ. 2. num. 13. Angulus in d. l. 11. gloſ ſ. 6. num. 2. & 3. Azeu. in eadem l. 11. tit. 6. num. 35. ad fin. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ. Ioan. Gutier. pratic. lib. 3. q. 51. num. 4. qui dicit, quòd in tranſitu ſic etiam voluit Pelaez à Mier. de maioratu, 1. part. quæ ſt. 71. num. 5. verè tamen, nec in tranſitu id voluit, quia eo loco Pelaez ipſe dumtaxat allegat d. l. 27. Tauri, & dicit licere patri eligere ad Tertium vnum ex pluribus filiis, modo in eadem l. 27. contento: non tamen tangit, an modum, aut ordinem ibidem præſcriptum obſeruare debeat, cùm vnum ex filiis in Tertio meliorauerit, eidémque pupillarem ſubſtitutum dederit: Nec etiam contrariam ſententiam, aut diuerſam ab ea, quam tuemur, ſuſtinuit Pelaez ipſe eadem quæ ſt. 71. num. 3. quamuis Auendañus vbi ſuprà, dicta gloſ ſa 2. num. 3. quæ ſi contrariam partem tenentem præcitauerit. Idque ad oculum patet; nam dict. num. 3. loquitur in terminis iuris communis, quo attento non coarctatur pater ad substituendam perſonam aliquam determinatam, ſed quem voluerit liberè poteſt pupillariter ſubſtituere, licèt aliter ſtatutum ſit in exemplari ſubſtitutione, vt idemmet Mieres dicit, non verò loquitur in terminis dictæ leg. 27. Tauri, in quibus ſubſtituere, & grauamina apponere coarctatur pater, iuxta ordinem ibidem præ ſcriptum: ſententia itaque præfata omninò tenenda eſt, quamuis contrariam, imò poſ ſe patrem filio meliorato ſubſtituere pupillariter quemlibet extraneum, etiamſi deſcendentes extarent, vel alij conſanguinei, amplexi fuerint Segura, Cifuentes, Antonius Gomezius, Emanuel Coſta, & Matiençus, quos refert Ioannes Gutierrez practicarum lib. 3. dict. quæ ſt. 51. num. 3. Et duplici eorundem fundamento, ſic concludenter ſatisfacit num. 4. per totum, vt aliud adiicere, neceſ ſe non ſit, maximè conſideratis verbis dict. l. 27. Tauri, & maturè perpenſis his, quæ ſuperiùs ſcripta remanent; ex illis namque omnia diluuntur concludenter, quæ in contrarium poſ ſunt excogitari.

Quartò deinde conſtituendum eſt, præfatam reſolutionem vltra cæteros huius Regni Scriptores, limitatam, aut declaratam per Auendañum in dict. leg. 27. Tauri, gloſ ſ. 2. num. 13. ad finem: vt ſcilicet prædicta ſententia procedat, quando ex Tertio fit primogenium; ſecus verò quando ſimpliciter melioratio fit: & reddit rationem, quia cùm pupillo tunc ſuccedatur, & poſtquam filius Tertium acquiſiuit, potuiſ ſet de eo ad libitum diſponere, neque vlla perpetua ſubſtitutio facta fuerit, dari poteſt ſubſtitutus extraneus, ſicut ante ipſam legem dabatur ad excluſionem aſcendentium, & collateralium, ex l. Papinianus, §. ſed nec impuberis, ff. de inofficioſo teſtamento. Verùm hæc limitatio, aut noua præfati Authoris conſideratio, falſa quidem eſt, & verbis, atque intentioni dict. l. Taurinæ valdè repugnans, nec vllo pacto ſuſtineri valet. Id quod ad oculum videri poterit, & concludentibus rationibus demonſtratur. Inprimis, quia vt ſupra diximus, quocunque modo extraneus aliis fratribus in Tertio præferatur, maxima iniuria irrogatur eiſdem, nec abſque diminutione eius, quod pars Legitimæ reputatur, hoc eſt Tertij, contingere poteſt: Et ratio illa diminutionis Legitimæ æqualiter militat in vtroque caſu, nec vlla poteſt inter vnum, & alterum congrua differentiæ ratio aſ ſignari; textus etiam in dict. §. ſed nec impuberis, nihil ad rem facit, quoniam illud abſque diminutione aliqua Legitimæ aliorum fratrum, vel eius, quod pars Legitimæ reputatur, (quale eſt Tertium extraneorum reſpectu,) contingit; illíſque integra, & intacta Legitima relinquitur: idcircò conqueri non poſ ſunt ob eiuſdem textus rationem, quam alio capite infrà, latiùs declarabo. Deinde, quoniam verba dictæ l. 27. Tauri, omninò excludunt declarationem, aut limitationem huiuſmodi, nec illo modo accipi poſ ſunt, quo eam admittunt. Dicunt enim: Y hazer en el tercio los vinculos, y ſumiſ ſiones, y ſuſtitutiones, que quiſieren, con tanto que lo haga entre ſus deſcendientes legitimos, &c. y que de otra manera no puedan. Ecce vbi vincula, & ſubſtitutiones coniunguntur, & comparantur, & in omnibus idem ius, idemque ordo præ ſcribitur, nec ſubſtitutiones, quocunque modo fiant, à vinculis, & ſubmiſ ſionibus ſeparantur, ſic vt idemmet ius, ſiue æ quale ſemper conſtituatur, & dumtaxat in conſideratione habeatur, an Tertij melioratione facta, ſubſtitutio aliqua fiat, vt ſcilicet debeat tunc eiuſdem legis forma præcisè obſeruari; nec diſtingui poſ ſit, an primogenium, ſeu vinculum perpetuum, perpetuáve ſubſtitutio, an temporalis, ſiue aliqua tantum fiat ſubſtitutio; ſemper namque, atque indiſtinctè ordo ille obſeruari debebit, & Tertij reſpectu, ius commune remanebit correctum: prætereà id ipſum & alia ratione corroboratur; nam licèt verum ſit præfati Authoris Aſ ſumptum præcipuum, videlicet, quòd tunc pupillo ſuccedatur, & poſtquam filius Tertium acquiſiuit, potuiſ ſet de eo diſponere, non inde ſequitur aliquid, quo eiuſdem ſententia verè aut firmiter ſubſiſtere poſ ſit: pater namque cum de Tertio diſponit, & meliorationem facit, aliud ius conſideratur, nec legis ordinem præuertere poteſt; ipſi enim denegatur facultas, quæ poſtmodùm filio competere poſ ſet: ipſe etiam filius nullam iniuriam fratribus irrogaret, ſi tunc de eo, quoquo modo vellet, diſponeret; quoniam tunc diminutionis eius, quod pars Legitimæ reputatur, damnum conſiderari non valeret; ac fortaſ ſis de Tertio eodem filius non diſponeret, ſi in pupillari ætate decedere eum contingeret, & ſic excluderentur eo caſu fratres, qui aliàs ſubſtitutione à patre non facta admitterentur; quod lex illa prouidens, generíque, & familiæ meliorantis, vt ſ æpe dixi, conſulens, abſolutè, & generaliter ſtatuit, quòd in omni vinculo, aut ſubmiſ ſione, vel ſubſtitutione, ſeruari debeat ordo ibi præ ſcriptus: idque quamuis non ita expreſsè, nec explicitè dixerit, præ ſentire tamen, atque apertè velle videtur Tellus Fernandez in eadem, l. 27. Tauri, num. 3. quatenus inquit, ex ea lege diffiniri, non ſolùm directè extraneo relinqui non poſ ſe Tertium, ſed nec indirectè, & ſic per viam ſubſtitutionis, niſi in defectum deſcendentium, aſcendentium, & tranſuerſalium.

Quintò, & principaliter conſtituendum eſt, ſuperiora omnia, quæ hactenus diximus, ſic intelligenda, vt procedant indiſtincté, ſiue in Tertio tantum vulgaris, aut pupillaris ſubſtitutio fiat de per ſe, quæ in Legitima facta non fuerit, vel ſi in Legitima; & Tertio diuerſ æ ſubſtitutiones fiant: aut ſi in Legitima, & in Tertio coniunctim pupillaris ſubſtitutus detur; vtcumque enim ſe res habeat, ſemper, atque indiſtinctè verum erit, ordinem, & formam dictæ l. Taurinæ, obſeruari debere præcisè quoad Tertium; quoad Legitimam ius commune remanere illæ ſum: idque verbis, menti, atque intentioni eiuſdem legis adeò conueniens eſt, vt maiori comprobatione non indigeat: & quamuis à nullo ex hactenus præcitatis Authoribus, ſic fuerit animaduerſum, de mente eorum procedit apertè, atque ex dictis ſuprà certiſ ſimum videtur.

Sexto, & vltimo loco conſtituendum eſt, in terminis noſtris, ac dictæ l. 27. Tauri, vſque adeò ceſ ſere ea, quæ in dicta l. Papinianus, §. ſed nec impuberis, ff. de inofficioſo teſtamento, tradiderunt Doctores per illum text. vt nec mater ipſa vulgariter, aut pupillariter ſubſtitui poſ ſet filio in Tertio bonorum meliorato, dum alij filij, aut deſcendentes meliorantis extarent, nec illis omiſſis perueniri poſ ſet ad eius vocationem: debet enim præcisè, ac ſemper, vt dixi, eiuſdem legis ordo ſeruari: in defectum tamen deſcendentium, ſi forſan vocata aut ſubſtituta non eſ ſet, deberet proculdubio ſubſtitutionem reſpectu Tertij præuertere, quamuis reſpectu Legitimæ non poſ ſit, ex deciſione eiuſdem §. ſed nec impuberis. Et de his hactenus.

CAPVT XII.

Maioratui, vel fideicommiſ ſo bona ſubiecta poſ ſidens, ſi Religionem capacem, aut incapacem bonorum in communi profiteatur, vtrùm ſequens vocatus, vel ſubſtitutus admitti debeat ſtatim non expectata morte naturali, ac ſi Maioratus poſ ſeſ ſor, vel fideicommiſ ſo grauatus, Monachus effectus, verè deceſſiſ ſet.

An etiam fructibus, & commoditatibus Maioratus eiuſdem, aut fideicommiſ ſo illicò fruatur, vel interim dum Monachus naturaliter viuit, Monaſterium, aut ſucceſ ſores alij ab inteſtato, vel ex teſtamento ante ingreſ ſum, vel ante Profeſ ſionem Religionis facto, fruendi bonis omnibus ius obtineant.

Quid etiam, ſi Maioratus poſ ſeſ ſor, aut fideicommiſ ſo grauatus, in præiudicium ſequentis vocati, aut ſubſtituti, ius ſuum alteri vendiderit, ceſ ſerit, aut donauerit ante ingreſ ſum, vel ante Profeſ ſionem Religionis: vbi nouè inſiſtit Author circa traditionem Baldi in conſ. 280. Factum tale, lib. 1. ad quam cæteri non ſic animaduertunt, & Baldi eiuſdem conſil. 389. eodem lib. rectè ad propoſitum expendit.

De renunciatione etiam primogenituræ aliquæ dicit notanda, & vtrùm Profeſ ſione Religionis extingui debeat ius fructuum commoditatúmve, aut prouentuum Maioratus, quod alicui anteà conceſ ſum fuerat, vel pro vita naturali Monachi duret, noua, ſingulari diſtinctione declarat.

Quid etiam dicendum ſit de iure Monacho ad vitam competente, & an Profeſ ſione, ſicut morte naturali eiuſdem, extinguatur, optimè, ac etiam nouè aperit.

Prætereà, an in dubio, indiſtinctéque videantur Maioratuum inſtitutores ab eorum ſucceſ ſione Monachos, & Monaſteria excludere, regularitérque, tum ex natura fine primogeniorum, tum etiam ex præ ſumpta eorundem inſtitutorum mente & intentione id intelligi debeat, quamuis expreſ ſum non fuerit? vbi & de conſil. Decij 259. num. 2. ſingulariter agitur.

Et contenditur, nec deciſionem, nec rationem §. Cornelio Felici, l. Statius Florus, ff. de iure fiſci, Hiſpanorum primogeniis conuenire, nec Monachi, aut Monaſterij in eiſdem ſucceſ ſioni ſuffragari.

Denique, ſi in legibus, ſtatutis, contractibus, ſententiis, teſtamentis, conceſ ſionibus, & aliis diſpoſitionibus quibuſcunque indefinita mentio mortis fiat, an intelligatur de morte naturali, vel de morte ciuili, vel de vtraque & quibus in caſibus mors ciuilis æquiparetur naturali; abſoluta equidem, diligens, atque notanda explanatio, quâ, vt videbis Lector, originali, incredibilíque, & importuna Authorum omnium lecturâ, dubia propoſita, ſic diſtinctè, & ſingulariter compoſita, atque dilucidè, & abſolutè explicata relinquuntur, vt abſque ingenti ſtudio, ſummóque labore, ita fieri non potuiſ ſe, alitérque, & meliùs, quàm cæteri ſoleant, factum, fateatis libenter, multáque inde deducere poſ ſis, quæ nullibi inuenies ſic ſcripta, nec declarata.

SVMMARIVM.

- 1 Mortis indefinita mentio cùm fit in legibus, ſtatutis, contractibus, ſententiis, teſtamentis, conceſ ſionibus, & aliis dispoſitionibus quibuſcunque, vtrùm intelligatur de morte naturali, vel de morte ciuili, vel de vtraque: ſiue mortis appellatione ſimpliciter, an veniat mors ciuilis, ſicut naturalis? Dubium equidem intricatum, & variis diuersíſque Doctorum diſtinctionibus, & doctrinis diuiſum. Nec hactenus ſatis diſtinctè, aut abſolutè explicatum.
- 2 Quamuis tractatum ab infinitis Authoribus, qui hoc numero, & ſeq. vſque ad numerum 12. præcitantur. Inter quos ij magis notandi, pluríſque habendi erunt cum occaſio ſe offeret, quos Author commendandos duxit præcipuè.
- 3 Donatio inter coniuges inualida, an ſicut confirmatur morte naturali, confirmetur & morte ciuili? remiſ ſiuè.
- 4 Petri Surdi conſil. 90. lib. 1. excellens eſ ſe, & ſingulare in hac materia, vt hoc numero adnotatur.
- 5 Alimenta finiri ſola morte naturali dumtaxat, non verò ciuili, vt banno, deportatione, damnatione in metallum, & capitis diminutione.
- 6 Et ibidem reddita ratio remiſ ſiuè, quare mors ciuilis naturali non æquiparetur eo caſu.
- 7 Alimenta debita alicui, an finiantur eo ingreſ ſo Religionem, & profeſ ſo: vbi diſtinguitur inter Religionem capacem bonorum in communi, vel incapacem etiam in communi.
- 8 Fratribus Minoribus an alimenta validè poſ ſint relinqui, & ibidem actum etiam de legato alio quocunque eiſdem relicto, remiſ ſiuè.
- 9 Ius annuatim, ſingulíſve annis, vel pro vita, aut tempore, diebúſve vitæ alicui competens, an per ingreſ ſum Religionis, & Profeſ ſionem finiatur? Vbi etiam diſtinguitur, an ſit Religio bonorum in communi capax, vel non? Et noua, & vera, atque notanda reſolutio traditur in propoſito.
- 10 Monachum tunc pro mortuo haberi, cùm ingreditur Monaſterium incapax, tam in particulari, quàm in communi, & vniuerſali, aliàs ſecus quoad effectum prædictum. Et conſequenter ſi Monaſterium ſit capax in communi, non dari locum iuri eorum, quibus aliàs daretur, ſi verè, & naturaliter Monachus mortuus fuiſ ſet.
- 11 Mors verbum, quoties profertur in dispoſitione hominis, nec ſumus certi de mente disponentis, tunc ſemper debemus intelligere, quòd homo velit, & ſe referre videatur ad mortem naturalem, non ad ciuilem.
- 12 Mortis appellatione ſimpliciter, an veniat mors ciuilis in dispoſitione quacunque, diſceptationem ſuſceptam difficilem admodùm eſ ſe ex ſententia Authoris, vt ſuprà dixit numero primo.
- 13 Atque in ea Doctores adeò varios fuiſ ſe, vt quot capita, tot ſententiæ eſ ſe videantur.
- 14 Verè namque Moderniores in eorum repetitionibus, conſiliis, & deciſionibus variis modis loquuntur. Alij enim communes opiniones, aut communes theoricas impugnant. Alij eas ab aliis defendunt. Alij verò ſuo arbitrio, & diuerſimodè materiam hanc declarant.
- 15 Nec poteſt dari firma aliqua doctrina, vel adeò generalis theorica proponi, quæ valeat omnibus caſibus æqualiter conuenire. Sed potiùs per regulas præ ſumptiuas dumtaxat, iuxta facti occurrentis qualitatem, materia hæc declarari debebit.
- 16 Mortis ciuilis nomen non eſ ſe legale, quia non ſic iura loquuntur, ſiue mors ciuilis apud Iureconſultos non reperitur, ſed dicitur nomen imaginarium, ſiue ſic à iuris Præceptoribus compoſitum.
- 17 Mortis appellatione, in dubio intelligimus de naturali morte, non ciuili, ſiue verè & propriè loquendo, cùm de morte mentio ſit, ex vi verborum venit tantùm vera mors. Mors autem ciuilis, ficta eſt, & non vera.
- 18 Verbum deceſ ſerit, & verbum moriatur, non verificatur in morte ciuili, ſed in morte naturali tantùm.
- 19 Mortis ciuilis denominationem quibus rationibus ſiue fundamentis carpant Authores nonnulli.
- 20 Mortes duas, naturalem ſcilicet, & ciuilem, non ineptè Doctores conſtituiſ ſe communiter, vt hoc numero adnotatur. Et contrarium tenentium rationi præcipuæ responſum præbetur.
- 21 Ioannis etiam Bologneti conſideratio in propoſito ab Authore confutatur.
- 22 Mortis appellatione, quæ eſt vox analoga, quid contineatur ex ſententia Alexandri Raudenſis.
- 23 Mors ciuilis ex ſententia communi, nunquam æquiparatur morti naturali, nec è contra naturalis morti ciuili, niſi in caſibus à iure expreſ ſis.
- 24 Contrà verò ex ſententia Authoris, qui quorundam Scriptorum authoritate, ipſa etiam veritate, atque iuris ratione adductus, contrarium & nouè, & verè contendit hoc loco. Et concluſionem præfatam, ſiue generalem Doctorum traditionem, aut doctrinam, aliter conficiendam, nec ita indiſtinctè (prout ipſi tradiderunt) procedere poſ ſe arbitratur. Vt per totum numerum latiùs adnotatur.
- 25 Mors ciuilis non æquiparatur morti naturali, niſi in caſibus, in quibus eundem omninò operatur effectum quoad caſum de quo agitur, quem mors naturalis, vel quando militat eadem ratio, vel mens disponentis ſuadet. Quòd hoc numero, & ſequentibus latiùs corroboratur.
- 26 Et Ioannem Bolognetum in propoſito eruditè loquutum, ac etiam prudenter, oſtenditur. Verbaque eiuſdem Authoris præcitantur, & per Authorem commendantur.
- 27 Socini etiam iunioris distinctio refertur, ac ideò commendatur, quòd Author ipſe totam hanc materiam breuiter comprehendat, & in effectu dumtaxat putet conſiderandum, an mens diſponentis, & ratio dispoſitionis loquentis de morte, reperiatur in alio caſu, vel non reperiatur.
- 28 Indeque aperiri intellectum omnium iurium in hac materiæ loquentium, optimè oſtenderit, vt hoc numero latiùs inuenies.
- 29 Mors ciuilis, in caſibus, in quibus naturali æquiparatur, & è contra naturalis morti ciuili, id quidem non fieri ex neceſ ſitate naturæ, ſiue ex vi verborum, ſed per interpretationem, & veriſimilem disponentis voluntatem, quam aucupiis verborum neglectis, ſequi conuenit.
- 30 Teſtamentum eius, qui profeſ ſus eſt Religionem Fratrum Minorum, qui non ſunt bonorum capaces etiam in communi, ſtatim confirmari abſque expectatione mortis naturalis, & ex eo ſtatim poſ ſe adiri hæreditatem, & legata deberi. De quo tamen, & an regulariter teſtamentum ſequuta Profeſ ſione confirmetur, vel reuocetur, ſiue an mors naturalis Monachi expectari debeat, vt hæredi ſcripto locus detur, latiùs actum traditur remiſ ſiuè.
- 31 Filium, patre Monaſterium ingreſ ſo eſt Religionem profeſ ſo, adhuc viuente, an poſ ſit petere legitimam portionem, quæ ad eum mortuo patre peruentura eſ ſet. Et ibidem de intellectu tex. in cap. cum ſimus, de regularibus, latè actum, remiſ ſiuè.
- 32 Mortem ciuilem in conditionibus implendis, minimè æquiparari morti naturali, ex ſententia communi. Cum qua ferè omnes ſimpliciter, atque indiſtinctè tranſeunt, nec aliter declarant. Ex ſententia tamen Authoris, nec id eſ ſe ita abſolutè verum, nec indiſtinctè accipi poſ ſe, ſed potiùs diſtingui debere, vt Ioannes, Bolognetus hoc loco commemoratus, vltra alios verè diſtinxit.
- 33 Mortem ciuilem minimè comprehendi ſub generali diſpoſitione loquente de morte, vbi de morte ciuili ſpecialiter fuit prouiſum. Quia ſpecialis illa prouiſio inducit coniecturam euidentem in contrarium, facítque mentionem mortis propriè ac verè accipi.
- 34 Idque multò magis procedit, quando in dispoſitione expreſ ſum fuerit, de qua morte intelligatur, vel ex aliis in eadem dispoſitione dictis aut ſcriptis deprehendi poſ ſit apertè. Tunc namque idem erit obſeruandum, nec aliter hac de re inquirendum.
- 35 Maioratui, vel fideicommiſ ſo bona ſubiecta poſ ſidens, ſi Religionem ingrediatur, an facta Profeſ ſione ſequens admittatur ſtatim; an expectari debeat mors naturalis Monachi profeſ ſi. Et vide multis numeris ſequentibus, vſque in finem capitis, vbi latiſ ſimè, & cum diſtinctione quamplurimorum caſuum.
- 36 Monachos, Religioſos, Moniales, aut Monaſteria expreſ ſim, atque de iure, & validè à ſucceſ ſione Maioratuum excludi poſ ſe. Idque ex communi & vera ſententia, quæ ſolida & veriſ ſima ratione innititur, vt hoc numero, & ſequenti adnotatur.
- 37 Et fundamenta eorum, qui opinati ſunt, Monaſterium, & Monachos à ſucceſ ſione excludi non poſ ſe, optimè dilui per Menochium, & alios, qui hoc numero præcitantur.
- 38 Monachos, Religioſos, Moniales, Monaſteria, ad fideicommiſ ſi, vel Maioratus ſucceſ ſionem, validè & mero iure inuitari poſ ſe, atque in eorum ſucceſ ſione ordinem & formam ab institutore præ ſcriptam, obſeruandam omninò.
- 39 Idque procedere, ſiue ex Regia facultate, ſiue ex legibus Regni Maioratus fiat.
- 40 Siue Maioratus ex bonis patrimonialibus ſolùm conſiſtat, ſiue ei dignitas, vel iuriſdictio annexa ſit.
- 41 Monachos, Religioſos, Moniales, & Monaſteria excludi à Maioratus ſucceſ ſione, non ſolùm quando de eorum excluſione appareat expreſsè; ſed etiam cùm ex euidentibus, aut multùm vrgentibus coniecturis id conſtat, vel conſtare poteſt.
- 42 Expreſ ſum quodammodo dici, manifeſtàmque, & euidentem voluntatem inducere, quod ex euidentibus, aut valdè vrgentibus coniecturis deducitur.
- 43 Et ſpecialiter prouiſum videri, quòd ex mente aut intentione disponentis apparet per coniecturas.
- 44 Monachos, Religioſos, Moniales, & Monaſteria à ſucceſ ſione Maioratus aut meliorationis ex tertia bonorum portione, atque ex legum Regiarum facultate inſtitutæ, excludi non poſ ſe à parentibus, prout hoc numero obſeruatur, atque dilucidè magis, ſiue meliùs quàm cæteri fecerint, explanatur.
- 45 A Maioratu ex facultate legis Regni in tertia parte bonorum facto, filias propter maſculos tranſuerſales, aut remotiores non poſ ſe excludi, quamuis poſ ſint à Primogenio ex Regia facultate inſtituto.
- 46 Didaci Couar. & Pelaez à Mieres ſententia ſic explicatur, vt & l. 27. Tauri conſtitutioni conueniat (quod neceſ ſarium eſt & contrarium non veriſimile) nec dictis ab eiſdem Authoribus repugnet.
- 47 Blazij Flores Diaz de Mena in eodem propoſito locus declaratur.
- 48 L. 27. Tauri, noua & notanda interpretatio, atque veriſ ſima conſideratio proponitur, & concluditur non poſ ſe eidem legi fraudem fieri appoſitis conditionibus eiuſmodi, ex quibus priorum vocationum reuocatio, aut alteratio inducatur, vt hoc numero latiùs demonſtratur.
- 49 Legis diſpoſitio, realis potiùs, quàm verbalis eſ ſe debet.
- 50 Legis dispoſitio & voluntas machinatione aliqua circumſcribi non debet.
- 51 Monachus, aut Monasterium, etiam cùm in dubio verſamur, nec de excluſione apparet in dispoſitione, non ſuccedit in Maioratu, cui annexa eſt dignitas, ſeu iuriſdictio, ſed ſtatim facta Profeſ ſione, ſequens admittitur, qui de iure admitti debet, & num. ſequent. Idque ex communi & vera ſententia, cui omnes accedunt.
- 52 Solus Auendañus diſ ſentit, nec hoc etiam caſu Monaſterium, Monachumvè excludit.
- 53 Sed eius ſententiam Author improbat, & præcipuo fundamento, quo adductus eſt, ſatisfacit.
- 54 Monachum, aut Monaſterium, etiam cùm de excluſione non apparet, nec Maioratui annexa eſt dignitas, vel iuriſdictio, non ſuccedere in Maioratu, quoties familiæ ſuæ, aut agnationis, vel cognationis conſeruationi inſtitutor proſpexit. Vel arma & nomen ſucceſ ſores deferre iuſ ſit. Aliúdve ſimile expreſ ſit, & numeris ſeqq.
- 55 Monachus, etiamſi profeſ ſus ſit in Monaſterio bonorum capaci in communi, quoad prædicta mortuus cenſeri debet. Cùm non poſ ſit ipſe memoriam familiæ inſtitutoris, neque agnationem, ſeu cognationem, atque ſplendorem conſeruare. Imò eius ſucceſ ſionem ſupprimere, & abolere, vis eſt. Nec etiam poteſt arma, & nomen inſtitutoris deferre. Sicut nec iuriſdictionem exercere, aut dignitatem Ducatus, Comitatus, ſeu Marchionatus habere. Idcircò ſequens in gradu ſtatim admitti debet, ac ſi Monachus naturaliter mortuus fuiſ ſet.
- 56 Monachus, aut Monaſterium ſuccedit in Maioratu, ex bonis tantùm patrimonialibus inſtituto, & cui dignitas, aut iuriſdictio annexa non eſt, nec etiam de familiæ, agnationis, vel cognationis, memoriæve inſtitutoris conſeruatione, ſiue nominis, aut armorum delatione ſpecialiter actum. Idque ex communi ſententia, & pro vita naturali Monachi dumtaxat.
- 57 Contrà verò ex ſententia Authoris, qui nouiter, vere tamen, & ratione ſubſiſtente, vt putat, intendit contrarium tueri, oſtenderéque, natura & conditioni Maioratus, ſeu primogenij cuiuſcunque, menti etiam, & intentioni primogenia inſtituentium, nihil magis repugnans dici poſ ſe. Idcircò nec pro vita Monachi ſucceſ ſionem Monaſterio deferendam.
- 58 Maioratuum, ſiue primogeniorum finem præcipuum eſ ſe, vt familiarum dignitas, & nomen, ac inſtitutorum memoria conſeruetur. Idque de natura omnium primogeniorum eſ ſe, etſi aliter non exprimatur.
- 59 Monachorum ſucceſ ſiones in Primogeniis & Maioratibus, credendum eſ ſe in dubio quòd inſtitutores abhorreant, & quòd eas prohibuiſ ſent, ſi eum euentum cogitaſ ſent.
- 60 Eámque coniecturatam & præ ſumptam voluntatem ſeruandam eſ ſe, & pro expreſ ſa habendam.
- 61 Adducitur validior ratio, ſiue conſideratio communior, quâ ij vtuntur, qui Monasterium pro vita Monachi ad ſucceſ ſionem Maioratus admittunt. Illáque concludenter, & verè diluitur; & vide nu. præcedent. & ſeq.
- 62 Maioratuum, ſeu primogeniorum inſtitutiones, ipsáque primogenia minimè conuenire Monachis, ex ſententia Didaci Couar. Vbi eiuſdem Authoris locus ſingulariter & verè explicatur, nec ipſius authoritati ſatisfacere Georgium de Cabedo, & nouè, & eleganter ostenditur.
- 63 Et pro explicatione Authoris, Iacobi Menochij verba quædam aperta præcitantur.
- 64 Monachorum, aut Monasteriorum ſucceſ ſionem in Hispanorum primogeniis, ſeu Maioratibus, ipſorum naturæ, & fini, & præ ſumpta inſtituentium voluntati repugnare, fateri expreſsè Ludouicum Molinam, vt hoc numero adnotatur. Et ibidem eiuſdem Molinæ locus explicatur.
- 65 Atque Georgij Cabedij ad ipſius Molinæ locum interpretatio, ſeu declaratio, & nouiter, & verè conuincitur.
- 66 Monachorum, ſeu Monaſteriorum ſucceſ ſionem in primogeniis, & præ ſumptæ inſtituentium ea voluntati, atque ipſorum Maioratuum rationi & naturæ repugnare, clarè etiam obſeruaſ ſe Pelaez à Mieres, & huiuſce rei difficultatem agnouiſ ſe, vt hoc numero adnotatur. Vbi mens, & intentio, varietas etiam eiuſdem Authoris meliùs detegitur, & oſtenditur, quàm anteà fuiſ ſet.
- 67 Aluardi locus expenditur, quo ſententia Authoris corroboratur, Monaſteriíque, aut Monachi ius in Primogeniis eliditur.
- 68 Maioratuum, ſeu Primogeniorum inſtitutiones ſuſtineri, iuſtáſque reputari nonnullis de cauſis, ſiue rationibus, de quibus hoc numero, remiſ ſiuè. Illáſque, Monachorum, ſeu Monaſteriorum ſucceſ ſioni minimè conuenire, aut non congruè adaptari.
- 69 Maioratum, ſeu primogenium eſ ſe ius ſuccedendi in bonis; ea lege relictis, vt in familia perpetuò integra conſeruentur, proximóque cuique primogenito, ordine ſucceſ ſiuo deferantur. Idque ſecundùm Maioratus naturam, ac ſubstantiam eſ ſe.
- 70 Maioratum eo ipſo quòd ex aliquibus bonis ſe facere quis profitetur, bona ipſa in propria familia velle perpetuò conſeruari, ac familiæ ipſius fauore disponere, cenſendum eſt.
- 71 Idcircò neceſ ſariò dicendum videtur, quòd nunquam ad ſucceſ ſionem Monaſterium admitti poſ ſit. Quia nec vno momento poſ ſunt bona à familia extrahi. Extraherentur autem, ſi Monaſterium poſ ſideret illa in communi, cùm in particulari poſ ſidere, aut obtinere eadem Monachus non poſ ſet.
- 72 Fideicommiſ ſum concernens fauorem familiæ, vel ita relictum, vt bona in familia conſeruentur, Monachis, vel Monialibus non competere, etiamſi Monaſterium ſit capax bonorum in communi.
- 73 Quia eo ipſo, quòd teſtator voluit, bona in familia conſeruari, intelligitur noluiſ ſe, ea ad Monaſterium modo aliquo peruenire. Quod Decius in conſil. 259. n. 2. ingeniosè, & eruditè obſeruauit.
- 74 Georgij Cabedi deciſ. 133. num. 9. ad conſil. Decij 259. numer. 2. interpretatio optimè & nouè conuicta, & eiuſdem mens ſingulariter explicata.
- 75 Georgij eiuſdem ad D. Anton. Meneſ. de Padilla locum explanatio quædam, nouè etiam, & verè confutata.
- 76 Franciſci Manticæ locum pro ſententia Authoris non mediocriter vrgere, & per Cabedum minùs benè explicari.
- 77 Pariſium in conſ. 22. n. 9. volum. 3. probare contrarium eius, quòd Georgius Cabedus intendit, prout hoc numero adnotatur.
- 78 Monachos, & Monaſteria, ad primogeniorum, ſeu Maioratum ſucceſ ſionem admitti non debere, validiſ ſima ratione comprobari, quæ hoc numero adducitur, & ponderatur.
- 79 Et Pelaez à Mieres conſideratione ſimili corroborari.
- 80 Muniri etiam & Blazij Flores Diaz de Mena obſeruatione alia, qui in Maioratibus Nobilium in hoc Regno non ſuccedere Monachos, nec Monaſteria firmauit.
- 81 Pelaez à Mieres diſtinctio noua in hac materia (ad quam ex Recentioribus nullus hactenus animaduertit, nouè etiam, & verè confutata per Authorem.
- 82 Monachi, aut Monaſterij in primogeniis aut Maioratibus ſucceſ ſioni non ſuffragari deciſionem text. in §. Cornelio Felici, l. Statius Florus, ff. de iure fiſci, nec eiuſdem deciſionem, aut rationem primogeniis Hiſpanorum conuenire, eleganter, & meliùs qua anteà fuiſ ſet, hîc obſeruatum, & vide infr. n. 88.
- 83 Monaſterium bonorum in communi etiam incapax, certum eſ ſe, & abſque controuerſia quòd in Maioratu non ſuccedat.
- 84 Dubitari tamen, & in controuerſiam excitari communiter, an eo caſu, ſtatim facta Profeſ ſione admittendus ſit ſequens in gradu, vel is, qui ex legis, aut inſtitutoris diſpoſitione admitti debet; an verò expectanda ſit mors naturalis Monachi profeſ ſi.
- 85 Et quidem in fideicommiſ ſis quamplurimi arbitrantur, mortem naturalem expectandam eſ ſe, nec anteà cedere diem fideicommiſ ſi, prout hoc numero præcitamur.
- 86 Ipſi autem inde, & quæ ſi in neceſ ſariam conſequentiam eius opinionis, ſtatuunt, interim dum profeſ ſus, & fideicommiſ ſo grauatus decedit, penes eius hæredes ab inteſtato, aut ex teſtamento, bona ipſa manere.
- 87 Omnéſque principaliter adducti ſunt ex deciſione textus in dict. l. Statius Florus, §. Cornel. Fęlici, ff. de iure fiſci.
- 88 Qui tamen non vrget, neque in primogeniis, expendi validè poteſt, prout hîc adnotatur, & vide ſuprà, num. 82.
- 89 Imò præ ſumptæ teſtatoris cuiuſque, aut inſtitutoris Maioratus menti, & intentioni repugnat apertè, vt ibidem obſeruatur. Et Socini iunioris verba ſingularia in propoſito præcitantur.
- 90 Legis, res vxoris, in fine, C. de donat. inter vir. & vxor. vera. interpretatio traditur.
- 91 §. hæreditatem, 1. l. cum pater, ff. delegatis ſecundó, verus, & genuinus ſenſus adducitur.
- 92 L. ex ea parte, §. in inſulam, ff. de verbor. obligat. declaratur, & communis interpretatio approbatur.
- 93 Monasterium ſucceſ ſionis incapax etiam in communi ſi poſ ſeſ ſor Maioratus ingrediatur, statim facta Profeſ ſione, ad ſucceſ ſionem admitti ſequentem vocatum, eúmve, qui ex inſtitutoris, vel ex legis diſpoſitione admitti debet, nec Monachi mortem naturalem expectandam.
- 94 Imò eo caſu l. 45. Tauri remedium ſucceſ ſori competere, quamuis lex illa non veniat ad decidendum hoc dubium principaliter, nec illud decidat, vt hoc numero adnotatur.
- 95 In fideicommiſ ſis quoque idem ſtatuiſ ſe, & fideicommiſ ſum ſtatim reſtituendum eſ ſe non expectata morte naturali Monachi, tenuiſ ſe Authores quamplures, qui hoc numero præcitantur.
- 96 Eorundem verò, pro hac communi & vera ſententia, plura fundamenta expendi poſ ſent. Omnia tamen in vnum principaliter tendunt, ad illùdque reduci debent, vt num. ſequenti obſeruatur.
- 97 Monaſterium incapax bonorum etiam in communi profeſ ſus, omninò pro mortuo habetur, ſicut ſi verè mortuus fuiſ ſet.
- 98 Et mors iſta ciuilis quoad effectum fideicommiſ ſi, de quo agitur, & bona ipſa eundem effectum operatur, quem mors naturalis, & ſic de illa iudicatur idem, quod de morte naturali.
- 99 Vnde ſubſtitutis, vel ſequentibus vocatis, ſtatim aperiri debet via ſucceſ ſionis, ac ſi Monachus verè, & naturaliter fuiſ ſet mortuus.
- 100 Nam etſi mors naturalis expectaretur, id nec Monaſterio, nec Monacho prodeſ ſet, vtpote cùm acquirendi bona ſint incapaces omninò.
- 101 Alexandri Trentacinquij obſtacula quædam contra ſuperiorem, & communem Doctorum omnium rationem, nihil concludens continere, nec verè vim eius aliquo modo elidere, prout hoc numero adnotatur.
- 102 Proximior ad ſucceſ ſionem Maioratus, per profeſ ſionem Monachi, vacantis quis dicatur? & vtrùm habilitas aut proximitas conſiderari debeat tempore profeſ ſionis, an tempore mortis, & nu. ſeq. maximè num. 105. vbi reſolutio traditur.
- 103 Habilitatem ad Maioratus ſucceſ ſionem, tempore quo ſucceſ ſio defertur, conſiderandam eſ ſe, nec anteà exiſtentem, vel pò ſt ſuperuenientem prodeſ ſe, ſi tunc, cùm defertur ſucceſ ſio, non exiſtat.
- 104 Monachum quem ante Profeſ ſionem non dici, & idcircò in omnibus caſibus proximitatem non eſ ſe conſiderandam tempore ingreſ ſus Religionis, ſed tempore Profeſ ſionis.
- 105 Factæ Profeſ ſionis tempore, an proximitas, vel habilitas ſit neceſ ſaria in eo, qui ſucceſ ſionem Maioratus prætendit, diſtinctione ſingulari explicari, prout hoc numero obſeruatur, vbi ſingulariter, & diſtinctè magis quam cæteri faciant, res hæc explanatur.
- 106 Monaſterium ingredi volens, & Maioratum poſſidens, quòd eiuſdem renunciationem faciat, ſanum eſ ſe & rectum conſilium ex ſententia Pelaez à Mieres. Circa quam latiùs inſiſtit Author, & num. ſeq. vbi rem hanc dilucidè, & abſolutè magis quàm hactenus factum eſ ſet, explicatam relinquit, & vide num. 116.
- 107 Maioratus, ſeu Primogenituræ ius renunciari, cedi, atque etiam vendi, vel in alium transferri poteſt.
- 108 Idque maximè procedit, ſi renunciatio, ceſ ſio, vel tranſlatio fiat ſequenti in gradu.
- 109 Poteſt tamen in quemcunque alium, etiam non ſequentem, vel extraneum fieri, modò pro vita dumtaxat cedentis, & in ſui præiudicium, commoditatíſque, aut fructus, & prouentus Maioratus, non iuris eiuſdem renunciatio fiat, prout hoc numero explicatur.
- 110 Atque in propoſito ſingularis, & noua atque notanda reſolutio traditur, qua diſtinctè dignoſci poterit, vtrùm ceſ ſio hæc, aut commoditatis conceſ ſio per ingreſ ſum Religionis, & Profeſ ſionem concedentis finiatur; an verò mors naturalis eiuſdem expectari debeat?
- 111 Maioratus, ſeu primogenituræ ius, renunciari, cedi, vel etiam quoquo modo transferri pleno iure non poſ ſe in præiudicium ſequentium Maioratus ſucceſ ſorum, & potius ius ceſ ſionario habentium. Imò ſequentem ſucceſ ſorem, ex legis, vel ex iuſtitutoris dispoſitione ad ſucceſ ſionem tunc venientem, ſtatim poſ ſe ceſ ſionem, aut renunciationem reuocare. Nec validè, ac cùm effectu fieri poſ ſe, niſi in eiuſdem fauorem fiat.
- 112 Et ſi aliter facta eſ ſet, à Maioratus poſ ſeſ ſore ius non diſcederet, ſed potiùs illæ ſum, & intactum maneret, nec ſucceſ ſionis vocatio contingeret.
- 113 Maioratus, ſeu primogenituræ ceſ ſione, aut renunciatione facta ſequenti vocato, adeò plenum ius eidem acquiri, vt & remedio l. 45. Tauri, poſ ſit ipſe vti.
- 114 Modò poſ ſeſ ſor integrum ius Maioratus renunciauerit, & à ſe illud penitùs abdicauerit; nec enim ſufficeret, ſolam poſ ſeſ ſionem Maioratus in alium tranſtuliſ ſe.
- 115 Maioratus, ſeu primogenituræ, aut fideicommiſ ſi renunciatio, ſi à patre fiat in vita, & de præmatura hac reſtitutione, aut tranſlatione cæteri filij, aut etiam creditores conquerantur, quid tunc obſeruari debeat? remiſ ſiuè.
- 116 Pelaez à Mieres obſeruationem, ſeu conſilium, de quo ſuprà n. 106. verum eſ ſe, & de iure procedere, prout hoc numero obſeruatur.
- 117 Subſtitutus ſub conditione, ſi quis deceſ ſerit ſine filiis, ſtatim admittitur ſequuta Profeſ ſione grauati Religionis incapacis, etiam in præiudicium eius, cui grauatus donauerat ante ingreſ ſum Religionis, & vide infrà, num. 120.
- 118 Subſtitutum non excludi per Monaſterium, quando grauatus non profiteretur, ſed ex teſtamento hæredem faceret Monaſterium.
- 119 Vel ſi ante ingreſ ſum Religionis à grauato in quoſcunque vſus bona erogarentur, vel dispenſarentur quoquo modo.
- 120 Marci Antonij Peregrini reſolutionem & obſeruationem contrariam his, quæ cùm Grato, & Hondedeo, ſuprà, n. 117. diximus, de iure non procedere, nec vllo pacto ſuſtineri poſ ſe, vt hoc numero adnotatur.
- 121 Baldi traditionem in conſ. 280. Factum tale, lib. 1. veram non eſ ſe, nec vim habere contra ſuperiùs, reſoluta, prout hîc, & nouè, & verè, & eleganter demonſtratur.
- 122 Et Baldi eiuſdem conſil. 389. col. 3. lib. 1. expenditur, quo Baldus ipſe contrarium de iure verius innuit apertè.
- 123 Georgij Cabedi reſolutio nouiſ ſima, & Regni Luſitaniæ in caſu contingenti, & ad Senatum adducto deciſ. 96. 1. p. expenditur, & exornatur.

PRo dilucida, atque abſoluta huius capitis explicatione, inprimis nonnulla conſtituere, ſeu præmittere, neceſ ſarium duxi, ſine quibus Quæ ſtionis, & diſputationis præcipuæ huius Capitis circa primogenia, & fideicommiſ ſa, de quibus præ ſens altercatio ſuſcipitur, vera ratio, ſeu reſolutio haberi minimè poterit. Et inprimis obſeruandum erit, Interpretes noſtros variis in locis, frequentiſ ſiméque in dubium & diſputationem excitaſ ſe, nunquid mortis indefinita mentio cùm ſit in legibus, ſtatutis, contractibus, ſententiis, teſtamentis, conceſ ſionibus, & aliis diſpoſitionibus quibuſcunque, intelligatur de morte naturali, vel de morte ciuili, vel de vtraque? ſiue mortis appellatione ſimpliciter, an veniat mors ciuilis, ſicut naturalis? Et quidem ſi in eo dubio, hucuſque Scribenres omnes originaliter, & attentè prælegeris, & non mediocriter, diligenter potiùs, & importunè aliorum ſcripta & traditiones euoluendo inſudaueris, rem ipſam valdè intricatam, variíſque, & diuerſis Doctorum doctrinis, & diſtinctionibus diuiſam fateri debebis. Ego tamen ideò, atque ex propoſito præfatæ altercationis declarationem omittendam exiſtimaui, quòd longo ſermone eam proſequi vis videretur, & ea, quæ ad propoſitum pertinent explicare, atque recenſere, ſufficiens eſ ſet: in cæteris verò aliorum confusionem & contrarietatem euitare, communéſque Doctorum reſolutiones ſubordinare nunquam neglexi, ſempérque Authores quamplures commemorare, & in vnum congerere conueniens mihi viſum eſt: ſic enim & tanto labore quicunque excuſabitur, & cùm occaſio ſe offeret, pro caſus & negotij occurrentis qualitate, faciliùs reſpondere, & quod ſibi magis neceſ ſarium fuerit, poterit inuenire. Sequentes ergo Authores legendos admoneo ab eo, qui dubitationis propoſitæ abſolutam reſolutionem conſequi intendat; hos enim ego, & originaliter & ſ æpè, vt dixi, prælegi.

Et ante omnia videndi ſunt Bartol. Angel. Imola, Alexand. Socin. & cæteri alij communiter ſcribentes in l. Gallus, §. & quid ſi tantum, ff. de liberis & poſthumis, vbi etiam Iaſon num. 8. & num. 10.

Iacobus Cuiacius, Franciſcus Duarenus, & Æmilius Perotus in princip. eiuſdem §. vbi ſubtiliter, & ingeniosè in propoſito loquuntur.

Bartolus, Alexander, Paulus, Ripa, & communiter omnes Doctores in l. ex ea, §. in inſulam ff. de verbor. oblig. vbi inter alios Iaſon. & Aretinum commendo.

Bartolus, Cumanus, Alexander, Imola, Angelus, & Ripa in l. ex facto, §. ex facto, vbi & Claudius, & Herculanus latiùs ſcribunt, ff. ad Trebellianum.

Bartolus, Cumanus, Imola, & alij Doctores in l. cum pater, §. hæreditatem, ff. de legatis ſecundo.

Baldus & omnes Doctores Legiſtæ communiter in l. Deo nobis, C. de Epiſcopis & clericis.

Canoniſtæ in. cap. in præ ſentia, de probationibus: Vbi poſt alios videndi ſunt Abbas ex n. 58. cum ſeq. Decius n. 260. & ſeq. Berous num. 554. & Felin. num. 56.

Canoniſtæ etiam in cap. cùm ſis, de conuerſione coniugatorum. Vbi Abbas num. 4. & 5. cum ſeq. in propoſito refert aliquas opiniones.

Petrus de Ancharano in conſil. 272.

Barbatia in conſil. 82. per totum, volumine 4. vbi plenè, quando mors ciuilis æquiparetur naturali, vel non.

Alexander in conſil. 13. volum. 3. & in conſ. 2. num. 16. & in conſil. 23. num. 9. lib. 1.

Bartholomæus Socinus in l. cùm auus, ff. de condit. & demonſtrat. ex num. 100. vſque ad numerum 105. & in conſil. 92. volum. 1.

Oldradus in conſil. 84.

Corneus in conſil. 258. volum. 3.

Decius in conſ. 419. num. 2. & in conſil. 259. col. fin.

Berous in famil. quæ ſt. quæ ſtion. 41. per totam.

Iacobus de ſancto Georgio in l. ſi deceſ ſerit, ff. qui ſatisdare cogantur.

Antonius Rubeus in conſil. 155. in principio.

Iaſon in conſil. 135. volum. 3.

Romanus ſingulari 439. & in conſil. 296.

Petrus Paulus Pariſius in conſ. 65. volum. 2. & in conſ. 5. ex n. 149. cum ſeq. lib. 4. & vide omninò eundem in repetitione §. & quid ſi tantum, dict. Gallus, ex n. 30. cum ſeq. vbi latiùs elaborauit circa quæ ſtionem præfatam, an mors ciuilis naturali æquiparetur, & quando, quot etiam ſint mortis ſpecies, inquirit. Vide etiam de reſignatione benef. lib. 8. q. 10. num. 27.

Ioannes de Monteferrato in eodem §. & quid ſi tantum, col. 9. & 10.

Guid. Pap. deciſ. 486.

Grat. in conſ. 68. ex num. 13. cum ſeq. lib. 1.

Antonius Corſetus in ſingul. verbo, legitima, inter ſingularia Doctorum, fol. mihi 603.

Catel. Cot. in memorabilibus, in verbo, Conditio adiecta.

Dueñas regula 259. verſic. & non obſtat.

Viuius lib. 2. commun. opinion. opinione 190.

Boërius deciſ. 278.

Emanuel Suarez in theſauro commun. opin. littera M. num. 226.

Ægidius Boſ ſius in pract. crim. tit. de bonorum publicatione, num. 49.

Carolus Ruinus in conſil. 122. colum. 4. lib. 2. & in l. filius familias, §. diui, colum. 19. ff. de legatis 1. latiùs, in repetit. ad text. in dict. §. & quid ſi tantum, ex num. 2. vſque ad num. 14. vbi in præfata quæ ſtione, nunquid appellatione mortis veniat ciuilis, ex profeſ ſo procedit, diuerſimodéque declarat, vt ibi videri poterit, & videre neceſ ſe eſt; nam ex variis Authorum doctrinis, atque theoricis in propoſito, variis etiam cauſis, & diuerſis negotiis emergentibus poterit ius deduci.

Rolandus de lucro dotis, quæ ſt. 95.

Pyrrhus in tract. de ſuitate, quæ ſt. 4.

Marſilius in l. finali, ff. de quæ ſt. ex nu 28. cum multis ſeqq. & in pract. cauſar. criminal. in verbo, opportunè, num. 48. 49. & 50.

Baldus Nouellus in tract. de dote, par. 7. priuileg. 11.

Phanucius in tractatu de lucro dotis, in rubrica ſtatuti, in verſiculo, per mortem, ex num. 1. cum multis ſeqq. vbi vide omninò.

Bartholomæus Chaſ ſaneus in conſuet. Burgun. rubric. 4. §. 6. Apres le trespas, ex n. 3. fol. mihi 149. col. 3. vſque ad n. 11. ſol. 151. hunc Authorem commendare, atque ex propoſito legere, ideò vis eſt, quòd inprimis ipſe communem Doctorum reſolutionem tradit in propoſito dubio, vtrum appellatione mortis ſimpliciter, comprehendatur mors ciuilis, ſicut naturalis? Deinde ea adducit, quæ in contrarium vrgere videntur: mox Socini Senioris diſtinctionem improbat, & ſex opiniones in eadem quæ ſtione recenſet, ac denique conſtituit, quòd triplex eſt mors ciuilis, & pro concluſione huius materiæ plures caſus ſeparat, atque diſtinguit.

Gregorius Lopez in l. 2. tit. 18. part. 4. verbo, ciuil.

Rodericus Suarez allegat. 28. ex verſiculo, fortè Aduocatus actorum, vſque ad verſiculum, per prædicta redditur negotium.

Menchaca controuerſ. vſufrequent. lib. 2. cap. 27. num. 15. & de ſucceſ ſ. creatione, lib. 3. §. 21. num. 171. & ſeq. & de ſucceſ ſ. progreſ ſu, §. 26. num. 40. & controuer. illuſt. cap. 37. ex num. 10. cum ſeq.

Caſtellus in l. 27. Tauri, num. finali.

Aſcanius Clemens in tractatu, de patria poteſtate, cap. vltimo.

Euerardus in ſuo centiloquio, capite 55.

Ludouicus Gomezius in regul. Cancell. de impetrat. benef. vacan. per obit. familiar. Cardinal, quæ ſt. 7. per totam. fol. 110.

Didacus Couar. in cap. cùm tibi, de teſtamentis, ex num. 9. cum ſequentibus.

Portius Imolenſis in conſ. 23. nu. 18. & ſeq. lib. 1.

Villalobos commun. littera M.n. 212. folio 120.

Emanuel Coſta in dicto §. & quid ſi tantum, ex numer. 7. vſque ad numerum 15.

Fortunius Garſia in eodem §. ex num. 40. vſque ad num. 54. qui ideò videndus erit, quòd in propoſito eruditè, atque ingeniosè loquitur, & in quæ ſtione præfata mortis ciuilis, nonnullos caſus diſtinguit.

Lancelotus Galiaula, qui etiam aliquos caſus diſtinguit, & latè ſcribit in eodem §. & quid ſi tantum, ex numer. 7. cum ſeq.

Ioannes Crotus, qui etiam ex propoſito ſcribit in dict. §. & quid ſi tantum, ex num. 5. vſque ad numer 16. & duos caſus principaliter conſiderat, atque conſtituit. Primus eſt, quando mors profertur à lege: ſecundus, quando profertur ab homine. In primo, quatuor alios caſus conſiderat. In ſecundo, aliquas concluſiones deducit.

Mandoſius Cancel. regula. 32. quæ ſt. 5. num. 2. & 3. vbi, an ſtatutum loquens de morte, verificetur in morte ciuili.

Ioannes Bolognetus in dicto §. & quid ſi tantum, ex num. 57. vſque ad numer. 72. vbi plena quidem manu procedit, & pro declaratione præfati dubij, an, inquam, indefinita mentio mortis intelligatur de naturali morte tantùm, an etiam de ciuili, multa, diuerſáque congerit, & diuerſos caſus diſtinguens, aliorumque traditiones improbans, nonnulla obſeruat, quæ in praxi, & caſibus occurrentibus erunt conducibilia. Eo autem loco, tria principaliter Bolognetus intendit: in primis duplicem eſ ſe mortem, naturalem, & ciuilem, vt ibidem declarat n. 63. Deinde, quinque refert aliorum ſententias, eáſque ex propoſito improbat ex nu. 64. vſque ad num. 69. quo num. & duobus ſequent. tandem inquit, pleniorem, & magiſtralem diſtinctionem poſ ſe tradi diſtinguendo, vt ibi diſtinguit.

Boëtius Eppo. (quem nullus hactenus præcitauit) in commentar. ad dict. §. & quid ſi tantum, num. 6. vbi de propoſito dubio, & de intellectu illius §. agit.

Marius Salomonius in eodem §. & quid ſi tantum, ex n. 20. cum pluribus ſeqq. vbi etiam diſtinguit nonnullos caſus, & tractat de intellectu eorum iurium, quæ in hac materia expendi ſolent communiter: contendit tamen, firmiter tenendum, notabile vulgatum ex dict. §. & quid ſi tantum, deductum, appellatione mortis venire etiam ciuilem, nedum in eo textu non probari, ſed contrarium liquidius eſ ſe: in quo etiam & Franciſcus Duarenus, & Iacobus Cuiacius conueniunt ibidem, & ante alios eruditiſ ſimus Aretinus in vltimo notabili eiuſdem §. & quid ſi tantum, ex eo textu totum contrarium dicit, ſcilicet, quòd appellatione mortis non veniat mors ciuilis.

Ludouicus Molina de Hiſpanor. primogeniis lib. 1. cap. 13. num. 94.

Gaſpar Valaſcus in l. Imperium, num. 180. ff. de iuriſdictione omni. iudi.

Dominus Franciſ. Sarmient. in dict. §. & quid ſi tantum, ex num. 41. & num. 58. & 59.

Ioannes Corraſius in eodem §. num. 7. & 8. qui & indiſtinctè, & eruditè, vt adſolet, loquitur, & mortis ciuilis & naturalis inuentionem tuetur. Quando etiam ciuilis mors comprehendi debeat mortis appellatione, breuiter, atque exemplis declarat, vt infrà in notabilibus dicetur.

Ioannes Cephalus in conſil. 395. lib. 3. vbi agit, an ſubſtitutus alicui decedenti ſine filiis, admittatur, quando grauatus moritur ciuiliter, & quando ciuilis mors ſub appellatione mortis comprehendatur.

De vtroque etiam Hieronymus Gabriel in conſ. 184. per totum. lib. 1.

Franciſcus Burſatus in conſ. 48. num. 27. lib. 1.

Socinus iunior in conſ. 158. num. 67. & in conſil. 14. nu. 16. lib. 2. meliùs in dict. §. & quid ſi tantum, ex num. 13. vſque ad numerum 24. hunc Authorem omninò legendum, atque prænotandum, ideò Lectorem moneo, quòd non intricatè aut confusè, ſed diſtinctè potiùs, atque certa doctrina ſeu reſolutione rem hanc declarat: deinde ciuilis mortis nomen eleganter tuetur, & totam hanc materiam duplici conſideratione comprehendit: & omnia iura, quæ in propoſito ſunt ad eos terminos reducit, vt videbis ibidem, & ſtatim dicetur.

Guillem. Benedictus in cap. Rainuntius, de teſtamentis, verbo, mortuo itaque, 1. num. 29.

Iacobus Mandellus de Alba in conſ. 166. & 167. cum ſeqq.

Andreas Gail practicarum obſeruationum, lib. 2. obſeruatione 140. num. 18.

Ioannes de Monteſperello in conſilio primo, volum. 1.

Capra in conſilio 83. ex num. primo, cum ſequentibus.

Franciſ. Marc. deciſ. 833. 1. part.

Ioannes à Capiſtrano in conſil. 39. num. 13. inter conſil. vltim. voluntatum. volum. 2.

Sfortia Oddi in tractatu Compend. ſubſtit. par. 4. art. 3. fol. 40.

Nicotius in rubrica, ff. ſoluto matrimonio numer. 155.

Rolandus in conſil. 97. num. 34. 39. 40. & 41. lib. 2.

Pancirolus in conſil. 114.

Achilles Pedrocha in conſ. 40. num. 283. qui tamen materiam hanc nimis reſtrinxit; generaliter enim, atque indiſtinctè obſeruauit, quòd mortis appellatio in fideicommiſ ſis intelligitur tantum de morte naturali: nam vt infrà dicetur, & Socinus iunior rectiſſimè obſeruauit, ex mente diſponentis, ſiue ex diſpoſitionis ratione aliud dici poſ ſe, ac ſ æpè dici debere, euidenter conſtabit.

Petrus Antonius de Petra de fideicommiſ ſis, quæ ſt. 11. num. 618.

Thomadoccius in conſilio vltimo.

Iacobus Beretta in conſil. 40. lib. 1. vbi vide.

Simon de Prætis de interpret. vltim. voluntat. lib. 2. interpretat. 1. dubit. 1. ſolution. 7. ex num. 6. fol. mihi 157.

Ioannes Franciſcus de Ponte in conſil. 39. ex numer. 2. cum ſequentib. lib. 1.

Ioannes Marcus Aquilinus in repetitione ad text. in dicto §. & quid ſi tantum, verſ. quid enim ſi aquæ & ignis, fol. mihi 45. ex n. 6. vſque ad nu. 27. vbi in propoſita quæ ſtione, numquid mentio mortis ſimpliciter, de ciuili etiam morte intelligatur, ex profeſ ſo inſiſtit. Et tandem credit, aliorum Doctorum dictis omiſ ſis, nonnullos caſus diſtinguendos eſ ſe: Ac primum, quando mortis caſus comprehensus eſt non reſtrictiuè, quaſi diſpoſitio ad illum dumtaxat caſum reſtricta ſit, ſed vel ratione frequentioris vſus, vel tanquam ſit vnus ex caſibus, quibus diſpoſitio de qua agitur, ſeu idem effectus inducitur: & tunc inquit ipſe ſubdiſtinguendum eſ ſe, an materia ſit permiſ ſoria, an prohibitoria, & an in vim meræ conditionis mentio mortis ponatur, vel non, prout latiùs explicat, & aliorum traditiones improbat: nouè etiam explicat text. in l. ex ea parte, §. in inſulam, ff. de verbor. obligat. in l. ex facto, §. ſi quis rogatus, ff. ad Trebellian. in l. Statius Florus, §. Cornelio Felici, ff. de iure fiſci, vt ibidem videri poterit.

Michaël Graſ ſus receptarum ſententiar. §. fideicommiſ ſum, quæ ſt. 40. num. 7. & quæ ſt. 41.

Hubertinus Zuchardus in conſil. 78. num. 168. & 169.

Pater Ludouicus Molina tom. 1. de iuſtitia & iure, tract. 2. diſput. 9.

Camillus Gallinius de verborum ſignificatione, lib. 3. cap. 20. ex num. 33. fol. mihi 48.

Alexander Trentacinquius de ſubſtit. 4. part. cap. 6. per totum, vbi vide omninò.

Iacobus Menochius in conſil. 388. num. 23. lib. 4. & in conſil. 227. num. 45. & in conſil. 211. num. 47. lib. 3. & in conſil. 536. num. 4. & 5. lib. 6.

Ioan. Petr. Mollignat. de appellatiua iuris vtriuſque extenſione, fol. 92. ex num. 749. vſque ad numerum 756.

Tiberius Decianus in conſil. 86. num. 39. lib. 3. & in conſil. 20. num. 24. lib. 4. & in conſil. 31. num. 16. 17. 18. 19. & 20. lib. 5. & in conſil. 61. num. 1. 2. & 3. eodem lib. Quibus tamen in locis Author hic, nec in articulo principali huius Capitis, (fideicommiſ ſi, inquam, aut Maioratus) nec in quæ ſtione prædicta, an veniat mors ciuilis, aliquam certam, ſiue abſolutam tradit reſolutionem, quamuis nonnulla generaliter conſtituat.

Anton. Faber lib. 9. coniect. c. 3. & ad tit. C. de ſacroſ. Eccleſiis, definit. 44. & ad tit. C. de Epiſcopis & Cleric. definit. 2.

Alexander Raudenſis de Analogis, lib. 1. cap. 10. num. 26. 27. & 28. & cap. 34. ex num. 318.

Carolus de Tapia in authent. ingreſ ſi, C. de ſacroſ. Eccleſiis, verbo, ſua, cap. 17.

Antonius de Amatis deciſ. 46. num. 38.

Borgninus Caualcanus deciſ. 1. 3. part. & de vſufructu mulieri relicto, ex num. 238. cum ſeq.

Pelaez à Mieres de maioratu, 2. part. quæ ſt. 3. ex num. 15. cum ſequentibus.

Marcus Antonius Eugenius in conſ. 58. num. 59. lib. 1.

Andreas Fachineus controu. iur. lib. 10. cap. 45.

Velazquez de Auendaño in l. 4. Tauri, gloſ. 4. & in l. 44. gloſ. 7.

Andreas Angulus ad leges meliorationum, l. 1. gloſ ſa 6. per totam, fol. 9.

Petrus Loriotus de iuris apicibus, tractatu 5. de morte, axiom. 1. & 2. & 3. fol. mihi 258. quo loco inquit, non paruam eſ ſe difficultatem, an cùm de morte fit mentio, ciuilis quoque comprehendatur, & dict. axiom. 2. communem Doctorum ſententiam profert: Tandem dict. axiom. 3. ipſe putat, quòd in his, quæ ex præ ſenti tempore ſuum effectum habent, mors ciuilis æquiparetur morti naturali, vtputa in inſtitutione, in bonorum poſ ſeſ ſione contracta, in legitima parentum, vel libertorum ſucceſ ſione. In his verò, quę temporis tractum habent, deportationem, nec non aquæ & ignis interdictionem à morte differre, vt in legato conditionali, in fideicommiſ ſo poſt mortem reſtituendo, in promiſ ſione poſt mortem adimplenda, & in donatione quę per donantis mortem confirmari ſolet: verumenimverò , diſtinctio hæc ex eo tuta mihi non videtur, ſed potiùs periculoſa, quòd etiam in his, quę temporis tractum habent, non poſ ſit id ira generaliter conſtitui; aliud verò dici debeat, quoties diſponentis mens, vel diſpoſitionis ipſius ratio aliter ſuadeat, vt infrà dicam: quoties etiam caſus mortis reſtrictiuè appoſitus non fuerit, vel materia ſtricta non ſit, vt Aquilinus relatus ſuprà probauit: vel etiam ſi materia fauorabilis ſit & lata, vt Ioan. Vincent. Honded. in conſ. 62. n. 29. & 30. lib. 1. optimè aduertebat: ex eo deinde mihi diſplicet, quòd omnia iura, quibus Author ipſe innititur, id non probant præcisè, ſed potiùs in caſibus peculiaribus loquuntur, vel ob rationem diuerſam procedunt. Vnde & in his etiam, quæ ex præ ſenti tempore ſuum effectum habent, aliud dici deberet, quoties ſubiecta materia, aut diſponentis præ ſumpta mens, vel diuerſa ratio ſic ſuaderet, vt Socinus iunior in d. §. & quid ſi tantum, num. 16. & 17. rectiùs conſiderauit, & quamplurimis iuribus comprobauit.

Salazar de vſu & conſuetudine, capite primo, numero 65.

Bonifacius Rogerius in conſil. 27. ex n. 141. vſque ad numerum 145. lib. 1.

Gratianus regula 456.

Franciſcus Mantica de coniecturis vltimar. voluntat. lib. 11. tit. n. 8. & n. 23.

Ioannes Matiençus in l. 3. tit. 4. gloſ. 2. lib. 5. nouæ collect. regiæ.

Antonius Robertus, qui eleganter atque eruditè loquitur, lib. 4. rer. iudic. cap. 16. folio mihi 117. atque omnia iura explicat ex propoſito, quæ contraria, aut diſ ſimilia videntur in hac materia, & nonnulla adducit notanda in propoſita quæ ſtione, an mors ciuilis eundem ſortiatur effectum, quem mors naturalis.

Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſ ſis, art. 28. num. 62. & 63. & de iure fiſci, titulo, de deportatis, numero 21.

Ioannes Gutierrez practicar. lib. 3. q. 71. n. 10. latiùs canonicarum, lib. 2. cap. 1. ex num. 37. cum multis ſequentibus.

Sebaſtianus Medices in ſuis tractatibus, tomo 2. tractatu, mors omnia ſoluit, 1. p. ex n. 22. vſque ad n. 60. vbi n. 23. cum pluribus ſeqq. plenè, explicat, an, & quando in omni diſpoſitione, mortis appellatione, ciuilis mors comprehendatur, ſicut naturalis, & n. 33. iterùm in eodem dubio diſtinguit, an mortis mentio fiat in diſpoſitione hominis, aut in diſpoſitione legis, & an ſimus in materia pœnali, vel non, & numero 47. cum ſequentibus, adducit nonnullos caſus, in quibus mors ciuilis non æquiparatur morti naturali.

Petrus de Barboſa prima parte l. ſecunda, ff. ſoluto matrimonio, numero 154. ad finem, & numer. 155. & 156.

D. Spino in ſpeculo teſtamentorum, gloſ ſa 13. de legato monacho relicto, ex n. 32. vſque ad num. 38. & gloſ. 27. de fideicommiſ ſaria ſubſtitutione, ex num. 24. vſque ad numer. 28.

Andreas Fachineus in conſ. 75. lib. 1.

Hieronym. de Cæuallos pract. commun. contra communes, q. 63. & 64.

Hippol. Riminal. in conſil. 416. lib. 4. vbi etiam agit de prædictis, an ſcilicet, & quando mors ciuilis appellatione naturalis contineatur: & per totum conſilium, caſum egregium, & notatu dignum tractat, de ſubſtitutis, inquam, filio, ſi deceſ ſerit naturaliter ſine liberis, an filio occiſo, vel decapitato, ſit eis locus, explicátque eleganter conſilium Baldi 8. Si codicillaris, lib. 4.

Fuluius Pacianus in conſ. 19. ex n. 1. & n. 5. & ſeq. & in conſ. 131. ex n. 16.

Ioannes Vincentius Hondedeus mihi quidem ſemper eruditiſ ſimus in conſ. 62. per totum, volum. 1. quo in loco ex profeſ ſo, atque ſingulariter quæ ſtionem vtramque mortis ciuilis, & fideicommiſ ſi proſequitur, & ingeniosè procedit.

Alphonſus Villagutta in tractatu de extenſione legum, q. vnica, de extenſ. leg. correct. & pœn. ſimul, n. 262. per totum, fol. mihi 80. col. 3. in fine, & col. 4. vbi Geminiani, & Antonij de Burtio diſtinctiones refert, & illas probat, atque in præfata quæ ſtione inquit diſtinguens, quòd aut verbum mors profertur à iure, aut ab homine: ſi profertur à iure, diſtinguendum eſ ſe ſic; aut ius exprimit de qua morte intelligatur, & illud ſeruandum eſt, vt in cap. penul. de ſupplen. neglig. Prælat. ſi verò ius non exprimit, tunc ſic procedendum eſt, vt inſpiciamus, an ius loquatur in materia ſtricta, vel non ſtricta, vt ibi diſtinguit. Quòd ſi materia ſtricta non ſit, inſpiciendum etiam eſ ſe, an ſit identitas rationis, vel non: Et an mors ciuilis quoad id, de quo agitur, habeat per omnia eundem effectum, quem habet mors naturalis, vel non habeat.

Quando autem hæc vox mors profertur ab homine, tunc etiam diſtinguendum eſ ſe, an materia ſit ſtricta & odioſa, an larga; & tunc in materia ſtricta intelligendum de morte naturali: in materia verò larga vtendum diſtinctione, ſcilicet, aut ſumus certi de mente proferentis, aut non. Primo caſu mens illa ſeruanda erit, idque ob rationem, quam ibidem adducit; ſi verò de mente ipſius certi non ſumus, tunc ſemper debemus intelligere, quòd homo velit, & ſe videatur referre ad mortem naturalem. Et in hoc vltimo, Ioannes Crotus, Ioannes Marcus Aquilinus, Ioannes Vincentius Hondedeus, Sebaſtianus Medices, & alij multi ex ſuperiùs citatis conueniunt: ab aliis autem, quæ Villagutta ipſe tradit, non omninò diſ ſentiunt, imò frequenter cum illis Concordant; idcircò diſtinctio hæc notari, & præ oculis haberi debebit.

Vide etiam tradita à me quotidianarum harum controuerſiarum iuris, lib. 1. de vſufructu, cap. 64. & 65. & 66.

Et regularum iur. ciu. & Pontificij, ex variis collectarum, tom. 2. lib. 11. fol. 94. & 95. verſ. Tertiò præmitto, & verſ. Quartò præmitto.

Vide etiam Patrem Thom. Sanchez de ſponſalibus, lib. 6. diſp. 17. fol. 956. & 957. vbi plenè explicat illam quæ ſtionem, an donatio inter coniuges inualida, ſicut confirmatur morte naturali, confirmetur & morte ciuili, ſed nullum ex præfatis omnibus Authoribus citat, nec terminos illius quæ ſtionis egreditur.

Cardinal. Dominic. Tuſcum nouiſ ſimè practicarum concluſ. tom 5. concluſion. 393. folio 834. litera M. vbi, quando mors ciuilis æquiparetur naturali, vel non.

Denique Petri Surdi conſil. 90. per totum, lib. 1. excellens eſt, & notandum in hac materia: in vtroque namque, quando ſcilicet mortis nomen ciuilem quoque mortem, ſicut naturalem comprehendat; an etiam ſubſtitutus admitti debeat in caſu fideicommiſ ſi, quando grauatus ciuiliter moritur, eleganter, atque eruditè Author ille ſe habet.

Et vide eundem in tractatu, de alimentis tit. 7. q. 39. & tit. 8. priuilegio 7. & tit. 5. q. 1. n. 1. & in. 11. vbi tractat, an alimenta debita alicui, quæ regulariter cum morte finiuntur, vt ibidem probauit d.n. 1. durent vſque ad mortem naturalem, vel dum vita naturalis durat? Et cum aliis Authoribus reſoluit, alimenta relicta, ſeu debita, præ ſtanda eſ ſe durante vita, & finiri ſola morte naturali, non verò ciuili, vt banno, deportatione, damnatione in metallum, & capitis diminutione. Quod etiam probauit d.q. 39. & ibidem rationes concludentes adduxit, quare in hoc caſu mors ciuilis naturali non æquiparetur. Regulariter ergo & in aliis caſibus, non ſolum in alimentis idem ius erit obſeruandum, vt ſcilicet nunquam alimenta, vel annuæ præ ſtationes finiantur ſola morte ciuili, dum naturalis durat, etiamſi pro mortuo quis reputetur: ſed & conſequenter idipſum obſeruari debebit in eo, qui Religionem ingreſ ſus eſt, & profeſ ſus, modò Religio ſit bonorum in communi capax, quod ex traditis & reſolutis per Surdum dictis in locis, manifeſtè & verè procedit, quamuis Author ipſe non ita ſpecificè dixerit: & in fortioribus terminis corroboratur ex aliis, quæ Surdus metipſe notauit d. priuilegio 7. tit. 8. n. 4. & n. 10. Si vero Religio eſ ſet bonorum in communi etiam incapax, qualis eſt Fratrum Minorum, & aliorum; tunc equidem mors ciuilis, quæ per Profeſ ſionem inducitur, naturali æquiparari deberet, & conſequenter ſola morte ciuili in hoc caſu finirentur alimenta, aliæve præ ſtationes annuæ ſingulis annis debitæ: idque conuenit his, quæ Surdus idem d. priuilegio 7. n 11. reſoluit in illa quæ ſtione, an & quando Fratribus Minoribus alimenta poſ ſint validé relinqui, vel relicta debeantur: His etiam quæ in eadem quæ ſtione, & in alio quocunque legato Fratribus Minoribus relicto, ſcripſerunt poſt ordinarios, & alios multos, Anton. Gabriel communi. concluſ. lib. 4. tit. de hæred. inſtit. concl. 1. & tit. de legat. concluſ. 1. Michaël Graſ ſus receptar. ſententiar. iuris, c. 22. per, q. 8. latiùs Queſada diuerſar. quæ ſtion. iuris, c. 22. per totum, vbi vide omninò de capacitate, aut incapacitate Fratrum Minorum quoad legatum quòdcunque, Angelus Matheacius de legat. & fideicommiſ. c. 2. n. 14. & ſic longa differentia erit in caſu prædicto, & morte ciuili per Profeſ ſionem Religionis bonorum etiam in communi incapacis inducta, ab aliis caſibus, in quibus quis ciuiliter mori dicitur, vt puta banno, deportatione, damnatione in metallum, & capitis diminutione; quòd Queſada d.c. 22. ex n. 8. vſque ad num. 12. optimè animaduertit & fundat, & num. 29. citat Fulgoſium in conſil. 104. Titius condidit teſtam. col. 3. qui ſcripſit, Fratribus his Minoribus non licere habere annuos redditus, quantumcunque ſint modici valoris: & num. 30. probauit, idem Bartolum voluiſ ſe, ſi rectè expendatur, & alia adducit, quæ & ſuperiora, & inferiùs dicenda non leuiter confirmant. Eadem itaque diſtinctio adhibenda, idemque ius obſeruandum erit, an ſcilicet Religio ſit bonorum in communi capax, vel non, dum quæritur, an ius annuatim; ſingulíſve annis, vel pro vita, aut tempore, diebúſve vitæ alicui competens, per ingreſ ſum Religionis & Profeſ ſionem finiatur: nam licèt in aliis non militet eadem, peculiariſve ratio, quæ in alimentis militat, iuxta ea, quæ Surdus d.q. 39. conſiderauit. Ex quo tamen aliæ rationes militant, Religióque eſt bonorum in communi capax, retinere proculdubio debebit pro vita naturali Monachi ea, quæ Monacho ipſi competebant, & dum vita naturalis duraret, præ ſtanda eſ ſent, ſi Religionem non fuiſ ſet profeſ ſus, quemadmodum ex communi Doctorum ſententia, bona Maioratus pro eodem tempore retinet; imò eo caſu non repugnant aliquo modo ea, quæ in ſucceſ ſione Maioratus repugnare, mox dicemus: quemadmodum etiam, & vſusfructus, qui adeò perſonæ vſufructuarij cohæret, in Monaſterium tandiu tranſit, quandiu Monachus vixerit, eóque naturaliter mortuo, ad proprietatem reuertitur, vt Ioannes Gutierrez canonic. quæ ſt. lib. 2. c. 1. n. 98. 99. & 100. cum multis Authoribus obſeruauit. Et nos diximus lib. 1. de vſufructu, c. 64. ídque magis certum redditur ex his, quæ infrà dicentur, & cum aliis annotauit Ioannes Gutierrez vbi ſuprà, num. 50. ſcilicet, in dubio facta mentione mortis, intelligendam diſpoſitionem de morte naturali, non de ciuili: ſicque intelligendum eſ ſet regulariter, ac idem ius conſtituendum, quoties vitæ mentio fieret, vt verba in dubio de vita naturali accipi deberent, per text. in l. vltima, C. de his qui veniam ætatis impetrauer. maximéque, vbi alia ratio, vel iuris diſpoſitio contrarium non ſuaderet, & Monachi Religioníſve fauor in eo verſaretur, vel aliàs odium aut damnum eiuſdem reſultaret, iuxta ea, quæ Chaſſaneus, Crocus, Bolognetus, & alij in locis ſuperiùs citatis, latiùs obſeruarunt: Monachus namque, licèt habeatur pro mortuo, iuris fictione; tamen ſecundùm veritatem ſtat, viuit, ambulat, & alimentis indiget, ſicut alius quicunque, cæteráque facit, quæ omnes alij: vnde iure quocunque illi competente (ſi alia ratio in contrarium non ſit) Monaſterium pro ipſius vita fraudari non debet, ſi bonorum in communi capax ſit, vel iuris communis diſpoſitione aut permiſ ſione, vel ſaltem ex diſpenſatione, aut priuilegio, & conſuetudine, ex quibus Monaſteria Monialium, etiam Ordinis Minorum ſunt habilia ad ſucceſ ſionem, & conſequenter iura etiam earundem retinere valent, ſicut in Monachis remanet ſcriptum: Et per Iulium Clarum lib. 4. §. teſtamentum. quæ ſt. 21. Burſatum in conſil. 60. n. 21. lib. 1. Capicium deciſ. 10. Cephalum in conſ. 56. n. 46. & in conſ. 98. n. 7. lib. 1. Æmilium in conſ. 135. n. 2. & 3. & in Tridentino ſeſſione 24. c. 3. de reform.

Quibus etiam conuenit Bonifacij Rogerij traditio in propoſito; is enim Author in conſ. 27. num. 141. lib. 1. generaliter obſeruauit, Socinúmque, & alios Authores commemorans, Monachum tunc pro mortuo haberi, cùm ingreditur Monaſterium incapax, tam in particulari, quàm in communi & vniuerſali, aliàs ſecus. Et conſequenter, ſi Monaſterium ſit capax in communi, non dari locum iuri eorum, quibus aliàs daretur, ſi verè & naturaliter Monachus mortuus fuiſ ſet. Quod latiùs proſequitur, & multorum Authorum obſeruationibus comprobat Ioannes Gutierrez canon. lib. 2. cap. 1. ex num. 48. vſque ad numerum 53.

Accedit etiam Alphonſi Villaguttæ diſtinctio & reſolutio in hac materia, is enim Author, vt ſuprà retuli in tractatu, de extenſione legum, dicta quæ ſtione vnica, de extenſ. leg. correct. & pœnal ſimul, numer. 262. ſingulariter obſeruauit, quòd in diſpoſitione hominis, quoties non ſumus certi de mente diſponentis, tunc ſemper debemus intelligere, quòd homo velit, & ſe videatur referre ad mortem naturalem, per text. in l. ex ea, §. in inſulam, ff. de verbor. obligat. Idemque eſ ſe obſeruandum, ſi ſimus in diſpoſitione legis, ſi mors ciuilis per omnia, non habeat eundem effectum, quem mors naturalis, vt ibidem latiùs obſeruat: Et in eo quòd dixit in diſpoſitione hominis, conuenire etiam Ioannem Crotum, Ioannem Marcum Aquilinum, Ioannem Vincent. Honded. & Sebaſtian. Medices, ſuprà annotaui, dum eundem Villaguttam retuli; & ſentit clarè Salazar de vſu & conſuet. c. 1. n. 65. quod eſt notandum pro conceſ ſionibus, aut iuribus ab homine factis & datis, vt in dubio durare debeant, ve dixi, dum vita naturalis durat eius, cui conceſ ſio facta eſt, niſi alia ratio, aut Religionis incapacitas aliud ſuadeat, vt etiam per Alexandrum Raudenſem de Analogis, lib. 1. c. 10. n. 26. cuius reſolutionem adducam infrà, n. 22. Deueniendo igitur ad propoſitum noſtrum, à quo occaſione prædictorum digreſ ſi ſumus, vtile tamen, atque lectori iucundum arbitramur, ſic ſpecificè ſuperiora declaraſ ſe ac etiam huic diſputationi conueniens omninò exiſtimamus: obſeruandum & deinceps erit, ſuperioribus omnibus Authoribus originaliter, atque attentè prælectis, & non mediocri, importuno potiùs, maximóque labore, & ſtudio euolutis, duo manifeſtè & verè deduci, quorum neutrum negari poteſt. Inprimis, tot, tantóſque Authores in vnum congeſ ſiſ ſe ſuperiùs, & nunc ex eiſdem, certas, aut communi Scribentium placito magis aſ ſiduè receptas doctrinas elicere, atque in huius dubij explicatione inſiſtere, non otiosè, aut extra propoſitum, ſed neceſſariò, vt ita dicam, fieri: aliàs enim in tenebris verſaremur, nec dubij præcipui huius Capitis circa fideicommiſ ſa, & Maioratus, veram rationem, ſiue certam reſolutionem aſ ſequi valeremus: ac denique, non ſequeremur omnium ferè in eadem quæ ſtione Scribentium ordinem, ſeu veſtigia, qui antequam ad fideicommiſ ſi, ſeu Maioratus quæ ſtionis explanationem deueniant, priùs, atque ex propoſito inquirunt, & tractant, vtrùm mors ciuilis & naturalis æquiparentur, ſiue an mortis appellatione ſimpliciter ciuilis quoque mors comprehendatur: Quo modo in hoc tractatu ab Antiquioribus vſque ad nouiores procedunt omnes tam in d. §. & quid ſi tantùm, quàm multis aliis in locis Scribentes, vt ſi eoſdem prælegeris, videbis apertè.

Prætereà & ſecundò (quòd etiam vt dixi, negari non poteſt) deducitur manifeſtè, diſceptationem ſuſceptam; an inquam, mortis appellatione ſimpliciter, mors ciuilis in diſpoſitione quacunque veniat, difficilem admodum eſ ſe. Quod agnoſcit Petrus Loriotus de iuris apicibus, tract. 5. de morte, axiomate primo, atque in ea Doctores adeò varios fuiſ ſe, vt quot capita, tot ſententiæ eſ ſe videantur, vt Aquilinus in d. §. & quid ſi tantum, verſiculo, quid enim ſi aquæ, n. 11. obſeruauit. Verè namque Moderniores in eorum repetitionibus, conſiliis, deciſionibus, atque ſcriptis, variis modis loquuntur in præ ſenti difficultate: Alij enim communes opiniones, aut communes theoricas impugnant: Alij eas ab aliis defendunt: alij verò ſuo arbitrio, & diuerſimodè materiam hanc declarant; quòd Socinus iunior in d. §. & quid ſi tantum n. 14. ſic rectè annotauit. Quocirca in eadem altercatione, aut dubio non poteſt quidem dari firma aliqiu doctrina, vel adeò generalis theorica proponi, quæ valeat omnibus caſibus æqualiter conuenire, ſed potiùs per regulas præ ſumptiuas dumtaxat, iuxta facti occurrentis qualitatem, materia hæc declarati debebit: id quod Ioannes Bolognetus in eodem §. & quid ſi tantum, n. 71. ad finem, cum iudicio obſeruabat: Si quæ autem regulæ generales, aut theoricæ nos ducere in eadem materia, nec decipere poſ ſunt, ſequentes proculdubio erunt, quæ & præcipuè huius Capitis diſceptationi, & conueniunt omninò, & valdè neceſ ſariæ ſunt, ac etiam futuris aliis negotiis decidendis occaſionem præ ſtabunt. Et quo dilucidè, & diſtinctè procedatur, ſequentia, vt moris habeo principaliter conſtituam.

In primis ergo conſtituo, quòd mors ciuilis non eſt legale nomen, quia non ſic iura loquuntur, ſiue mors ciuilis apud Iureconſultos non repetitur, ſed dicitur nomen imaginarium, ſiue ſic à iuris Præceptoribus compoſitum: ita Emanuël Coſta in præcitato §. & quid ſi tantum, n. 4. & ante eum Lucas de Pefia in l. vnica C. de impon. lucrat. deſcrip. lib. 10. fol. 70. col. 1. in verſ. & cum dicimus mortem, quem Coſta ipſe non retulit. vel obliuione, vel datâ operâ, vt firmauit Mieres de maioratu, p. 2. q. 3. n. 15. in principio, & vltra eos, ſic etiam obſeruauit Socinus iunior in d. §. & quid ſi tantum, num. 15. in principio, & clarè ſentiunt Ioannes Bolognetus ibidem, n. 58. & 59. & Ioannes Cephalus in conſ. 395. n. 29. & 30. lib. 3. Idcircò mortis appellatione, in dubio intelligimus de morte naturali, non de ciuili; ſiue verè & propriè loquendo, cùm de morte fit mentio in iure, vel in aliqua diſpoſitione, ex vi verborum venit tantùm vera mors: mors autem ciuilis ficta eſt, & non vera; ita Scribentes omnes communiter in d. §. & quid ſi tantum, vbi Socinus iunior ex communi ſententia ſic reſoluit poſt alios n. 14. Bolognetus n. 57. & 58. Ioannes Vincentius Hondedeus in conſil. 62. numer. 2. libro primo. Ioannes Cephalus dicto conſil. 395. numero 31. libro 3. qui ad id citat text. in l. ab omnibus, §. fin. ff. ſoluto matrimonio, in l. ex parte, §. in inſulam, ff. de verbor, obligat. & in cap. ſuſceptus, de reſcrip. in 6. Petrus Surdus in conſ. 90. numero 23. 24. & 25. lib. 1. Camillus Gallinius de verbor. ſignificatione, lib. 3. cap. 20. numer. 33. fol. 48. dicens, in illa quæ ſtione, an mortis appellatione, de morte quoque ciuili accipiamus, pro regula traditum eſ ſe, non accipi, per text. in dicto §. in inſulam, cum ſimilibus; & reddit rationem, quia vis verborum talem ſenſum non patitur, Alexander Trentacinquius de ſubſtitutionibus, quarta parte, capite 6. numero primo, vbi firmat, verbum, deceſ ſerit, non verificari in morte ciuili, ſed in morte naturali tantùm: idque iure, & ratione fundat: Iure, ex l. Statius Florus, §. Cornelio Fœlici, ff. de iur. fiſc. l. cum pater, §. hæreditatem, ff. de legat. 2. Ratione, quia verba in dubio intelligenda ſunt naturaliter, l. finali, C. de his qui veniam ætatis. Idem quoque de eodem verbo, & de verbo moriatur, & de aliis ſimilibus verbis ob eadem iura, eandemque rationem, ſuperiùs præcitati Authores omnes obſeruarunt, & alij multi, quos ipſi commemorarunt.

Id autem cùm de iure, atque ex verbi proprietate ita ſit, mirum non eſt, quòd quidam ex Recentioribus Authoribus, ac etiam antiquiores nonnulli contra communem inſurgant, contendantque, Interpretes noſtros malè loqui communiter, dum ciuilem mortem appellant, eamque frequenter, multiſque in caſibus dicunt venite appellatione mortis: & conſequenter ciuilis mortis denominationem carpere non dubitarunt; ducuntur autem præcipuè fundamento ſuperiori, ac etiam alio innituntur, quòd textus in d. §. & quid ſi tantum, l. Gallus, ff. de. liberis & poſthumis, potiùs videatur probare contrarium; nam in fine dicit, caſus de quibus ibi, ad ſimilitudinem mortis admittendos eſ ſe: ſi ergo ſunt caſus ſimiles, non ſunt iidem, l. actionis verbo, ff. de obligat. & action. l. quod Nerua, ff. depoſiti, cum ſimilibus. Prætereà, ſi ex vi verborum mors ciuilis, hoc eſt interdictio aquæ & ignis, deportatio, damnatio in metallum, & emancipatio veniret; non eſ ſet neceſ ſe, quòd Scæuola tales caſus ſuppleret: & ita argumentantur Aretinus, Duarenus, Cuiacius, & Salomonius ve ſuprà, dum hos Authores adduxi, animaduertebam: & referunt Socinus iunior in eodem §. & quid ſi tantum, num. 13. Bolognetus num. 57. qui huic fundamento, aut inductioni reſpondent: alter n. 15. verſ. verùm tu potes: alter d.n. 57.

Mihi autem admodùm placet Ioannis Corraſij in eodemmet §. ſolutio & theorica, num. 7. & 8. vbi defendit, Doctores communiter non ineptè duas mortes conſtituiſ ſe, naturalem ſcilicet, & ciuilem, vt etiam Socinus, & Bolognetus defendunt: ad argumentum autem prædictum reſpondet, dicens, minimè vrgere nullum ſimile eſ ſe idem; & aliud, quem eſ ſe talem; aliud, haberi pro tali: fatetur ſiquidem, ciuilem mortem, naturali ſimilem, non eſ ſe naturalem, ſed legis interpretatione pro naturali haberi; & inde legis interpretatione, idem quoque de morte ciuili aliquando iudicati, quod de naturali: in dubio autem, & naturaliter, & ſecundùm propriam significationem, verbo mortis ſimpliciter prolato, naturalem mortem intelligi, non verò ciuilem, quia verè mors non eſt, ſed mortis loco habetur: quod etiam in effectu obſeruauit Socinus iunior vbi ſuprà, d.n. 15. & iuribus comprobauit Ioan. Bolognet. d.n. 57. qui tamen in ſolutione ad dictum argumentum, quo præfati Authores contrarij adducuntur communiter, malè contendit, non negare Iureconſultum in d. §. & quid ſi tantum. in illis caſibus eſ ſe propriè mortuus: verè namque, aut propriè loquendo, mortuus non eſt, ſed legis interpretatione, mortui loco habetur, l. primæ, §. deportatos, ff. de bonor. poſ ſeſ ſ. contra tabulas, ibi: Mortuorum loco ſunt, l. ſi necem, §. ſi deportati, ff. de bonis libertorum, ibi: Tanquam mortui habentur: idque agnoſcunt Camillus Gallinius de verbor. ſignificat. lib. 3. cap. 20. num. 33. & 34. Alexander Raudenſis de Analogis, lib. 1. c. 10. n 26. vbi dicit, appellatione mortis, quæ eſt vox Analoga, loquendo in abſtracto, & in materia fauorabili, contineri ſecundùm communem opinionem, etiam mortem ciuilem, cuiuſcunque ſpeciei illa ſit: verùm ſi vertatur controuerſia, quid denotetur per mentionem mortis in aliqua diſpoſitione appoſitæ, in quæ ſit facienda ſtricta interpretatio, vtique intelligi per prius, & ſic de morte naturali. per text. in d. §. in inſulam. & in l. ſed & ſi mors, §. tam igitur, ff. de donat. inter, l. cum pater, §. hæreditatem, ff. de legatis 2. l. Statius Florus, §. Cornelio Felici, ff. de iure fiſci. Et hactenus de primo præmiſ ſo, aut de obſeruatione prima in hac materia.

Secundò & principaliter conſtituendum eſt, quòd mors ciuilis, ex ſententia communi, nunquam æquiparatur morti naturali, nec è contra naturalis morti ciuili niſi in caſibus à iure expreſ ſis, vel cùm hoc à iure reperitur cautum, Gloſ. in cap. ſuſceptum, de reſcriptis in 6. & in cap. placuit, 17. q. 1. Ripa in d. §. ex facto, n. 11. Coſta, Alex. Socinus, Felin. Iaſon, Pariſius, Gomezius, Prætis, & alij, cum quibus ſic obſeruauit Alexand. Trentacinquius de ſubſtit. 4. p.c. 6. n. 4. verſ. huic rationi dupliciter, qui dicit hanc concluſionem probari in l. primæ. c. finali, verſiculo, & ſi pater, ff. de bonor. poſ ſeſ ſ. contra tabulas, in l. ſed ſi mors §. cum igitur, ff. de donationibus inter. in l. ſed & ſi §. quòd ſi deportetur, cum aliis, ff. de bonis damnatorum. Ioannes Vincentius Hondedeus, qui etiam refert alios in conſ. 62. n. 3. & 4. & 5. lib. 1. & eſ ſe communem omnium ſententiam teſtatur Boërius deciſ. 323. n. 6. & eum, atque Menchacam referens, idem profitetur Michaël Graſ ſus recept. ſenten. §. fideicommiſ ſum, quæ ſt. 41. in verſ. pro quo militat alia communis, Mieres de maioratu, p. 2. q. 33. n. 15. Auendansius in l. 4. Tauri, gloſ. 4. num. 2. & magis communem traditionem aſ ſerit Viuius lib. 2. commu. opinione 190. Cæuallos commun. contra commun q. 63. in principio.

Verum enimverò, ſi doctrinam hanc ita indiſtinctè accipias, ex aliiſve regulis aut doctrinis, quas iidemmet Doctores tradiderunt communiter, eandem non declares, facilè quidem decipi poteris, aut confusè, & non diſtinctè materiam hanc percipies. Nam (quod cæteri ſuprà relati non ſic animaduertunt) ſi verum eſ ſet, mortis appellatione, ciuilem nunquam intelligi, niſi cùm lex, aut diſpoſitio ita expreſ ſerit; ſequeretur inde, quòd ex paritate, aut ſimilitudine rationis, vel ex diſponentis intentione, aut voluntate præ ſumpta, nunquam extenſio fieri poſ ſet ad alios caſus, ſimilem, vel eandem rationem habentes, quam expreſ ſi in iure haberent, ſed neceſ ſariò requiri deberet, quòd lex aut diſpoſitio, ita expreſsè diceret; quod tamen abſurdum eſ ſet, vtpote, cùm eo caſu locus dubitandi non maneret, ac etiam repugnaret Scæuolæ deciſioni, atque rationi in d. §. & quid ſi tantùm, quatenus dixit, caſus de quibus ibi, ad ſimilitudinem mortis admittendos eſ ſe; & ſic occaſionem, atque deciſionem apertam reliquit, ex qua ad ſimilitudinem mortis naturalis, & mortis ciuilis caſus, alijve ſimiles admitti debeant, quoties res, de qua ſermo ſit, atque materiæ ſubiectæ ratio, aut ſimilitudo sic ſuadeat. Denique id ipſum apertè repugnat communi aliæ Doctorum obſeruationi in hac materia, iuxta quam, vnum, vel alterum ſufficere, nec requiri, quòd caſus expreſ ſus ſit, pluſquam certum eſt.

Iura autem, quibus communis, ac poſt alios adductus eſt Trentacinquius, vt ſuprà vidimus, nihil equidem faciunt ad rem; in illis namque, atque in cæteris, quæ in propoſito huius materiæ hucuſque expendi ſolent communiter, propoſitio præfata non probatur aliquo modo, ſed dumtaxat ſtatuitur, aliquando ſub commemoratione mortis, ciuilem quoque comprehendi, aliquando non contineri, id quod ex alio quidem prouenit, nec ex eo deſcendit, quòd expreſ ſum fuerit nécne, vt ex eiſdem iuribus conſtat adeò clarè, vt maiori comprobatione non indigeat, & Scæuola in d. §. & quid ſi tantùm, id apertè præſentit; ad ſimilitudinémque, eadémve ſubſiſtente ratione, alios caſus admittendos eſ ſe, ſatis acutè, & cum ingenio in futurum nobis reliquit eo loco ſcriptum.

Nec cogitatio hæc, aut ſententia noſtra, quæ, vt vidiſti. euidenti & clara ratione fulcitur, authoritate eſt deſtituta, imò ſubtiliſ ſimus, atque eruditiſ ſimus Aretinus eam confirmat; is enim Author in d. l. ex ea, §. in inſula, ff. de verbor. oblig. communem ſuperiùs traditam reſolutionem improbauit, & eum ſequuti, impugnant etiam & alij Recentiores: ac inter alios Ioan. Crotus in d. §. & quid ſi tantum, n. 12. verſ. 1. fuit, poſt eundem Aretinum affirmat, quòd regula illa, quæ habet, quòd mors ciuilis non æquiparetur naturali, niſi in caſibus à iure expreſ ſis, communiter non approbatur. Idem quoque firmauit, & de regula illa meritò dubitauit Hondedeus d conſ. 62. n. 41. l. 1. Sed & Trentacinquius ipſe de ſubſtitutionibus, 4. p.d.c. 6. n. 4. col. 3. in verſ. huic rationi dupliciter, in fine, id ipſum agnouit, & cum doctrinam communem pro fundamento quæ ſtionis ibi excitatæ adduxiſ ſet, ſtatim vt eidem reſpondeat, ſubdit in hunc modum: Hæc reſponſio communiter reprobatur, prout refert & probat Aretinus in d. §. in inſulam: Ideò non eſt facienda multa vis in hac reſponſione, quam non puto in iure poſ ſe ſubſiſtere ex aliquibus rationibus, quas hîc breuitatis causâ omitto. Denique Ioannes Bolognetus in eodem §. & quid ſi tantùm, n. 64. in principio, rectè animaduertit, corollarium aut regulam prædictam eſ ſe contra tex. in d. §. & quid ſi tantum, & communem Doctorum ſententiam cum omnibus iuribus de materia: videmus enim, cùm prouiſio Galli loqueretur in materia suitatis, & patriæ poteſtatis, Doctores ad alios caſus ſimiles id extendiſ ſe.

Regula ergo hæc, aut doctrina generalis, vt procedat, atque ex aliis Interpretum doctrinis congruè explicetur, in hunc modum, vt ego arbitror, confici debebit; mortem ciuilem non æquiparari morti naturali, niſi cùm æquiparandam eſ ſe ius dixit, expreſſúmve reliquit: quia cùm verbo regulariter intelligenda ſint naturaliter in caſibus non expreſ ſis, ſemper ac in dubio intelligi debebit mentio mortis de naturali, vt ſuprà animaduertebam, nec de facili ad alios non expreſ ſos trahi poterit, aut debebit; non tamen inde excludetur: nam nec Iureconſulti, legúmve metipſarum Authores excludere voluerunt, quin ex deciſione caſuum expreſ ſorum in iure, atque ex ratione, ac ſimilitudine eorum, ex ratione etiam iurium in hac materia loquentium, & ſub appellatione aut commemoratione mortis, ciuilem quoque ſ æpè accipientium, ad alios caſus ſimiles, vel eandem rationem habentes. iura eadem, eorúmve deciſiones protrahamus, vel argumentum validum ad caſuum ſimilium deciſionem deducamus: nam & Scæuolam Iureconſultum ſic feciſ ſe, ac poſt eum Authores noſtros pariter obſeruaſ ſe, ex text. in d. §. & quid ſi tantum, & dictis ſuprà, nobis compertum eſt: ac etiam in quacunque materia fit extenſio ex paritate rationis. Quod quidem rectè agnouit (quanuis non ad hunc modum, nec ita ſuperiora animaduertens) Ioannes Bolognetus in eadem §. & quid ſi tantum, n. 70. & clarè præ ſentit Socinus iunior ibidem, n. 15. & 16. quo loco notandum eſt, Authorem hunc, regulæ prædictæ, quòd mors ciuilis non æquiparetur naturali, niſi in caſibus à iure expreſ ſis, nunquam acceſ ſiſ ſe; nec etiam aliquam mentionem eiuſdem feciſ ſe, ſed duabus dumtaxat regulis aut doctrinis totam hanc materiam explicaſ ſe, nec in eadem doctrina vim aliquam aut fundamentum feciſ ſe, vt ſtatim dicetur. Et haſtenus de ſecundo præmiſ ſo, aut obſeruatione ſecunda in hac materia.

Tertiò deinde & principaliter conſtituendum eſt, quòd mors ciuilis non æquiparatur morti naturali, niſi in caſibus, in quibus eundem omninò operatur effectum, quoad caſum de quo agimus, quem mors naturalis, vel quando militat eadem ratio, vel mens diſponentis ſuadet, l. prima. §. finali, ff. de bonor. poſ ſeſ ſ. contra tabulas, cum omnibus iuribus de materia. Dinus, Cinus, Baldus, Socinus, Bartolus, Aretinus, & alij cum quibus ſic obſeruat Alexander Trentacinquius de ſubſtitut. 4. parte. cap. 6. numero 4. Iaſon, Natta, Pariſius, Crotus, Ripa, Ruinus, Gratus, Decianus, & alij, cum quibus Ioannes Vincentius Hondedeus in conſilio 62. numero 12. & numero 36. & numero 39. vbi loquitur, quando mors ciuilis eundem effectum operatur, Et numero 40. vbi loquitur, quando militat eadem ratio, libro primo. Mieres de maioratu, ſecunda parte, quæ ſtione 3. numero 15. in verſiculo, ſed hæc etiam. Graſ ſus §. fideicommiſ ſum, quæ ſtione 41. in fine. Petrus Antonius de Petra de fideicommiſ ſis, quæ ſtione 11. numero 260. Molina de Hiſpanorum primogeniis, libro primo, cap. 13. numero 94. Auendañus in l. quarta Tauri, gloſ ſa quarta, numero tertio, Camillus Gallinius de verborum ſignificatione, libro 3. cap. 20. n. 34. ibi: In omnibus tamen Caſibus. Alexand. Raudenſis de Analogis, libro primo, cap. 34. numero 319. & 520. Ioannes Cephalus in conſilio 395. numero 32. libro 3. Barboſa prima parte, l. 3. ff. ſoluto matrimonio, numero 154. ad finem, & numero 155. Hieronymus de Cæuallos practicar. commun. contra commun. quæ ſtione 63. numero primo. Menochius in conſilio 388. numero 23. libro 4. qui loquitur, quando eadem ratio militat, Ioannes Bolognetus in dicto §. & quid ſi tantum, numero 70. & 71. qui eruditè loquitur in propoſito, ac etiam prudenter: Eruditè, quatenus inquit, quòd quando ſit mentio mortis in aliqua diſpoſitione, indubio intelligitur de morte naturali, tamen ſi militat eadem ratio, quòd intelligitur etiam de morte ciuili, & quòd ſit extenſio ad omnes caſus, qui producunt eundem effectum, vel fuerunt cogitati, quia, vt ipſe dicit, quando militat eadem ratio, ſit extenſio ad caſum ſimilem in quacumque diſpoſitione, tam pœnali, odioſa, & correctoria, quàm fauorabili; ſed ſi non militat eadem ratio, vel non producit eoſdem effectus in Caſu de quo quæritur, non fit extenſio, per textum, quem citat, in dicta l. ex ea, §. in inſulam, ff. de verborum obligation. Prudenter, quatenus poſtquam ſuperiora tradidit, ſubdit hæc verba, quæ, vt ego arbitror, notanda, & præ oculis habenda erunt ab omnibus: Solùm ergo reſtat diligens inquiſitio, vt benè cognoſcatur, an militet eadem ratio, ſeu an producat eundem effectum; nam tunc appellantur caſus similes, & faciliter fit extenſio: Et ſi ſunt caſus diſ ſimiles, non poteſt fieri extenſio niſi ex validiſ ſima coniectura, de qua, in l. ſi extraneus, ff. de condictione ob cauſam.

Socinus etiam iunior in eodem §. & quid ſi tantum, numero 16. & 17. qui totam hanc materiam, & optimè percipit, & breuiter comprehendit; & duntaxat putat conſiderandum, an mens diſponentis, & ratio diſpoſitionis loquentis de morte reperiaturin alio caſu, vel non reperiatur: Si enim reperiatur eadem ratio, & eadem mens diſponentis; procedet etiam diſpoſitio, aliàs non; cùm ratio ipſa ſit, quæ ante omnia attendi debet, & ab ea diſpoſitio ſoleat qualificari ampliatiuè, vel reſtrictiuè, l. & cùm pater, §. dulciſ ſimis, ff. de legatis ſecundo. Et ex iſta diſtinctione inquit ipſe Socinus aperiri intellectum omnium iurium in materia loquentium, & quæ ſtiones aliquas de facili decidi: & primò intelligi text, in eodem §. & quid ſi tantum, in quo eadem ratio oſtenditur, quia deportatio, ſicut & vera mors tollit ſuitatem, & aperit locum nepoti in ea: propter quod Gallus induxit poſthumos nepotes poſ ſe inſtitui, ſi filius viuo teſtatore moriatur. Secundo intelligi text, in l. 1. §. penul. ff. de bon. poſ ſ. contra tabulas, Tertiò declarati textum in l. ſi necem, §. ſi deportatus, ff. de bonis liberi. Quartò in l. in actione, §. publicatione, ff. pro ſocio, Quintò in l. in inſulam, in principio, ff. de bonis libertorum. Sextò in l. Deo nobis, in ſecundo reſponſo, C. de Epiſcop. & Clericis, provt illa iura Author ipſe inducit, & declarat: Similiter autem, & per contrarium inquit, vbi non idem diſponitur; id quidem propter diuerſitatem rationis contingit. Quòd primò obſeruat ortendi in d. l. ex ea parte, §. in inſulam, ff. de verborum obligation, vbi ideò deportatio non æquatur morti, quia non eſt eadem ratio; ſiquidem in ea ſtipulatione ſolum conſideratum fuit tempus mortis, vt ex verbis conſtat, dixit enim: Cùm morieris, Vnde illud tempus expectandum eſt, quòd non dicitur eueniſ ſe per deportationem, quia verum eſt, deportatum non mori, ſed adhuc viuere, vt infrà dicetur num. 92. Secundò, idem dicit oſtendi in l. Statius Florus, §. Cornelio Felici, ff. de iure fiſci, vbi etiam ceſ ſat ratio & mens diſponentis in illa damnatione, prout ibi explicat idem Socinus, & infrà dicetur. Tertiò idem aſ ſerit oſtendi in l. ex facto, §. ſi quis rogatus 2. ff. ad Trebellian. & in l. cum pater, §. hæreditatem, 1. ff. de legatis ſecundò. Quartò in l. intercidit, ff. de conditionibus & demonſtrationibus, Quintò in l. res vxoris, in fine, C. de donat. inter. inducendo, atque explicando, vti Socinus metipſe explicauit ibidem.

Ex quo, & his, quæ Bolognetus ſuprà relatus obſeruauit, deducitur manifeſtè, veram eſ ſe aliorum Doctorum traditionem in hac materia, atque præcedentibus conuenire omninò: videlicet, quòd in caſibus, in quibus mors ciuilis naturali æquiparatur, & è contra naturalis morti ciuili, id quidem non fieri ex neceſ ſitate naturæ, ſiue ex vi verborum, ſed ex legis diſpoſitione, vt dicunt nonnulli; vel per interpretationem, vt alij obſeruant: quòd ita expreſ ſim animaduertit Alexander Trentacinquius de ſubſtitut, quarta parte, cap. ſexto, numero quarto, verſiculo, huic rationi, ibi: Et ſic mors ciuilis. Et conuenit Ioannes Corraſius in dict. §. & quid ſi tantum, num. 8. quatenus dixit, mortem ciuilem naturali æquiparari, ſiue mortis mentionem ad ciuilem mortem protrahi, non quidem ex verbis, ſed per interpretationem, & veriſimilem diſponentis voluntatem, quam aucupiis verborum neglectis ſequi conuenit. Camillus Gallinius de verbor. ſignificat. lib. 3. c. 20. n. 34. ibi: Tunc ex interpretatione, de illa quoque actum cenſebitur. Et ante alios ſic animaduertit Alexander, quem præfati Authores non citant, in d. §. & quid ſi tantum, in primo notabili. Et eum ad hoc propoſitum retulit Socinus iunior in eodem §. nu. 13. verſ. & ideò Alex. clarè etiam docuit Aretin. ibid. notabili vltimo.

Deducitur etiam, vera videri notata & reſoluta per Bartol. Bald. & alios communiter in l. prima, ff. de teſtamentis: Teſtamentum eius, qui profeſ ſus eſt Religionem Fratrum Minorum, qui non ſunt bonorum capaces, etiam in communi ſtatim confirmari abſque expectatione mortis naturalis, & ex eo ſtatim poſ ſe adiri hæreditatem, & legata deberi, quia ex Profeſ ſione idem effectus reſultat, qui ex morte naturali: quam ſententiam probauit etiam Bartolus in authent. ſi quæ mulier, column. 3. n. 10. & 11. verſic. ex prædictis venio. Et ibi Baldus ſub verſiculo, quartò teſtamentum, C. de ſacroſ. Eccleſiis. Ruinus, Simon de Prætis, Socinus, Alexand. & Capra, cum quibus Ioannes Vincentius Hondedeus in conſilio 62. numero 32. libro primo, multos etiam refert Ioannes Gutierrez Canonicar. quæ ſtion. libro 2. capite 1. ex numero 48. cum ſequentibus, & vide quamplures congeſtos à me, libro primo, de vſufructu, capite 15. numero 6. Ioannem Gutierrez latè dicto capite primo. Auendansium in l. 44. Tauri, gloſ ſa 7. Andream Fachineum controuerſ. iuris, libro 6. capite 14. capite 15. folio 694. Patrem Molinam tomo 3. de iuſtitia & iure, diſputatione 604. numero 3. qui latiùs id explicant, & an regulariter teſtamentum ſequuta Profeſ ſione confirmetur, vel reuocetur, vel vtrum ante Profeſ ſionem reuocari poſ ſit, nécne: & an mors naturalis Monachi expectari debeat, vt hæredi ſcripto locus detur; tam cùm Monaſterium eſt bonorum capax ſaltem in communi, quàm cùm in communi etiam incapax eſt: Iunge etiam Hieronym. de Cæuallos practicar. commun. contra communes, quæ ſtione 63. ex numero 2. vſque ad numerum 6. vbi cum his caſus iſte de facto ſibi contigiſ ſet, refert iudicatum fuiſ ſe in fauorem hæredis ſcripti, non expectata morte naturali Monachi.

Denique & vltimò deducitur, veram etiam videri communem aliam Doctorum traditionem in hac materia, videlicet filium, patre Monaſterium ingreſ ſo, & Religionem profeſ ſo adhuc viuente, petere poſ ſe Legitimam portionem, quæ ad eum mortuo patre peruentura eſ ſet; quaſi hæc ciuilis mors, quæ per Profeſ ſionem patris inducitur, eundem effectum operari videatur, quem mors naturalis eiuſdem operaretur. Quod poſt alios multos ſic aſ ſerunt, atque ex profeſ ſo explicant text. in cap. cùm ſimus, de regularibus. Couar. in cap. 2. de teſtamentis, n. 7. Dueñas regula 356. limitatione vltima. Menchaca de ſucceſ ſion. creatione, libro 2. §. 20. num. 285. Lara in l. ſi quis à liberis, §. item reſcriptum, num. 14. ff. de liber, agnoſ. & cum Fulgoſio. Saliceto, Iaſone, Butrio, Felino, Decio, Baldo, Anania, Menchaca, Guil. Bened. Didaco Perez, Gregorio Lopez, & Couarru. hanc dicunt veriorem & receptiorem ſententiam Ioannes Gutierrez Canonicarum quæ ſtionum libro 2. capite primo, numero 77. Cæuallos practicar, commun. contra commun. quæ ſtione 342. Graſ ſus §. Legitima, quæ ſtione 12. numero 6. Ioannes de Monteſperello in conſilio 46. n. 9. volumine primo. Corſetus, Coſta, Rolandus, Viuius, & alij, quos refert Surdus de alimentis, titulo primo, quæ ſtione 29. numero 7. & defendit Fachineus controuerſiarum iuris, libro 6. capite 13. folio 694. quamuis alij contrà tenuerint, vt Couarru. Ioannes Gutierrez, Surdus, & Cæuallos vbi ſuprà oſtendunt: quorum fundamentis vt ſatisfacias, atque pleniùs, quæ ad hæc ſpectant, attingas, vt etiam de intellectu textus in dicto cap. cùm ſimus, de regularibus, meliùs inſtruaris, vide latè per Ioannem Gutierrez vbi ſuprà. Menchacam controuer. illuſt. cap. 37. num. 10. 11. & 12. Angulum ad leges meliorationum, l. prima, gloſ ſa 6. per totam, folio 9. cum ſequentibus. Anton. Corſet. in ſingularibus ſuis, in verbo, Legitima, inter ſingularia Doctorum, ſolio mihi 603. D. Spino in ſpeculo teſtament. gloſ ſa 12. principali, numero 32. Denique vide tradita à me libro primo, de vſufructu, capite 64. numero 10. & aduerte, quòd præcipuum fundamentum, propter quod tunc de priori ſententia affirmatiua dubitabam, dilui ſanè poteſt, atque diſ ſolui, prælectis his, quæ Andreas Fachineus lib. 6. d.c. 13. maximè in finalibus verbis ſcripta reliquit. Et hactenus de tertiò præmiſ ſo, aut de obſeruatione tertia in hac materia.

Quartò prætereà conſtituendum eſt, mortem ciuilem in conditionibus implendis, minimè æquiparari morti naturali, nec facta mentione mortis comprehendi; quia conditiones in ſpecifica forma debent impleri, l. qui hæredi, & l. Mæuius, ff. de condit. & demonſtrat. ita communiter Doctores in dicto §. & quid ſi tantum, vbi Ioannes Marcus Aquilinus in verſ. quid enim ſi aquæ & ignis, numero 12. & cum multis Ioannes Cephalus in conſilio 395. numero 31. libro 3. Petrus Surdus in conſ. 90. numero 33. lib. primo. Alex. Trentacinquius de ſubſtitut. 4. parte, cap. 6. numero 4. in fine, qui aliter in hoc non inſiſtunt, nec diſtinguunt, ſed cum hoc communi traditione vnanimiter tranſeunt, & ſic indiſtinctè. Quocirca, ne forſan aliquando decipi poſ ſis, ſi ita ſimpliciter, atque generaliter accipias, monere neceſ ſarium duxi, regulariter loquendo, ac cùm diſponens non cogitauit de actu, ſed ſolùm de ipſa conditione, cùm etiam de forma potiùs; quàm de effectu cogitauit (quod in dubio præ ſumendum erit, cùm conditio videatur cauſa ipſius diſpoſitionis) verum eſ ſe, mortis mentionem non extendi ad alios caſus, ſiue ad ciuilem mortem minimè trahi: aliquando tamen contingere poſ ſe, quod ipſa mortis mentio, ſi per modum conditionis fiat, extendi debeat ad omnes mortes ciuiles, tam proprias, quàm improprias, ſi producunt eoſdem effectus: vnde diſtingui debebit, an conditio fit neceſ ſaria ad actum, an voluntaria, Vt cùm iudicio diſtinguit, & considerat, ex infinitis quos prælegi, ſolus Ioannes Bolognetus in dicto §. & quid ſi tantum, num. 71. per totum, cuius diſtinctionem & theoricam videre, & notare neceſ ſarium erit; non enim licèt omnia ab aliis dicta referre, & tranſcribendi vitium, vt ſ æpè dixi, ab inſtituto & conditione mea multum abhorret.

Similiter, mors ciuilis minimè comprehendetur ſub generali diſpoſitione loquente de morte, vbi de morte ciuili ſpecialiter induit prouiſum, quia ſpecialis illa prouiſio inducit euidentem coniecturam in contrarium, facítque, mentionem mortis propriè ac verè accipi: idque per text. in cap. ſuſceptum, de reſcriptis, in 6. qui propriè hoc modo loquitur ſecundùm Chaſ ſaneum in conſuet. Burgundiæ, rubrica 4. §. 6. gloſ ſa, Apres le treſpas, n. 10. verſ. fallit tertiò, folio 151. & in ſimili conſiderat Bartolus in l. hoc iure, ff. de ſolut. in ſecunda reſponſione, ad l. non ſolum, ff. ſoluto matrimonio, vt per Alexandrum ibidem: idem etiam obſeruauit Crotus in diſtinct. ex n. 6. vſque ad nume. 16. Et ſanè multò magis obſeruandum erit, quando in diſpoſitione expreſ ſum fuerit, de qua morte intelligatur, vel ex aliis in eadem diſpoſitione dictis, aut ſcriptis deprehendi manifeſtè poſ ſit; tunc namque dictis aut ſcriptis, vel ex illis deductis adhærendum eſt, nec aliter de hac re inquirendum, vt per Villaguttam de extenſ. legum, d.q. vnica, de extenſ. leg. correct. & pœnal. ſimul, n. 262. in principio, & ad medium.

His ita præhabitis & conſtitutis, & ad quæ ſtionem principalem huius Capitis accedendo, constituendum erit inprimis, dubium eſ ſe, an ſi Maioratui, vel fideicommiſ ſo bona ſubiecta poſ ſidens, Religionem ingrediatur, facta Profeſ ſione sequens admittatur ſtatim, qui de iure, vel ex diſpoſitione inſtitutoris admitti debet, an expectari debeat mors naturalis Monachi profeſ ſi? Et pro dilucida, atque abſoluta huiuſce altercationis explanatione, plures caſus diſtinguere, atque conſtituere, omninò neceſ ſarium eſt; illis namque, nihil in propoſito intactum aut prętermiſ ſum manebit, omnia potiùs dilucidè explicari, atque comprehendi poterunt, quæ ad hanc quæ ſtionem ſpectant.

Primus igitur caſus & indubitabilis ſit, quando Monachus, Religioſus, Monialis, aut Monaſterium expreſ ſim à ſucceſ ſione excluditur, ſiue in Maioratu ſuccedere prohibetur; tunc namque cùm in claris ſimus, non eſt locus dubitationi, nec aliter inquiri oportet, non etiam licet inſpicere, an Monaſterium ſit capax bonorum in communi & vniuerſali, vel incapax ſit, ſiue vtrùm bona Maioratus habeant annexam dignitatem, vel iuriſdictionem, ſiue non habeant; ſed voluntati inſtitutoris inhærendum eſt indiſtinctè: ipſe namque validè & mero iure talem conditionem adiicere poteſt, & ita teſtari & diſponere, vt Monachos, & Monaſteria à ſucceſ ſione in perpetuum excludar: nec eius intentio eſt, vt aliquem ab ingreſ ſu Religionis diuertat, ſed voluntas & intentio eiuſdem eò tendit, vt poſteritati & familiæ ſuæ conſulat. Nec eſt veriſimile, retrahi quempiam à Religione ob id, quòd ſi ingrediatur Monaſterium, Maioratum amittat. Quòd ſi contingat eam ob cauſam ab ingreſ ſu Religionis diuerti; id equidem contingit præter animum & mentem teſtatoris, qui ob cauſam ſic non diſpoſuit: ita colligitur ex mente communi omnium ferè Doctorum hactenus ſcribentium, qui aliquando in fideicommiſ ſo, aliquando in Maioratu ſic reſpondent, & latiùs fundant; ac in terminis poſt Alexandrum, Calcaneum, Baldum, Corneum, Ruinum, Decium, Ioan. Lup. Pariſ. Durandum, Ripam, Æmilianum, Alciatum, Beroum, Padillam, Sfortiam, Marzarium, Oſaſcum, Vincent. de Franchis, & alios obſeruauit Iacobus Menochius lib. 4. præ ſumptione 83. ex num. 1. vſque ad numerum 27. Quo loco rationes concludentes pro hac reſolutione communi adducit, & num. 16. cum ſequentibus diluit, atque confutat argumenta eorum, qui opinati fuêre, Monachos, aut Monaſteria à ſucceſ ſione excludi non poſ ſe, vt ibi videri poterit, Idipſum, atque ex communi etiam ſententia obſeruauit cum aliis, Michaël Graſ ſus receptar ſentent. §. fideicommiſ ſum. q. 40. num. 2. Couarru, variarum lib. 1. cap. 19. num. 11. vbi expreſsè dicit, in primogeniis admittendam eſ ſe eam conditionem, ex qua primogenium ea conditione poſteris defertur, vt nec Monachis, nec Presbyteris competere poſ ſit: Ludouicus Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 2. cap. 12. num. 54. & lib. 1. cap. 13. num. 99. & lib. 2. cap. 10. ex num. 81. & cap. 11. num. 16. Aluaradus de coniecturata mente defuncti, lib. 2. cap. 3. num. 3. Mantica de coniecturis vltimarum voluntat. lib. 8. tit. 12. num. 29. & lib. 11. titulo 7. numero 4. Borgninus Caluacanus deciſione 1. n. 38. quarta parte, optimè Pelaez à Mieres de maioratu, 2. parte, q. 3. ex n. 1. vſque ad numerum 6. vbi ex propoſito, & latè fundat, poſ ſe Maioratus inſtitutores, Monachos, Moniales, & Monaſteria à ſucceſ ſione excludere: & dicit nemini dubium eſ ſe, quin prohibitio ſucceſ ſionis eorum, validè apponatur, Ioannes Gutierrez Canonicarum quæ ſtion. lib. 2. cap. 25. num. 5. D. Spino in ſpeculo teſtamentorum. gloſ ſa 12. principali, numer. 33. verſiculo, in tertio verò caſu. Pater Ludouicus Molina tomo primo, de iuſtitia & iure, tractatu 2. diſputatione 207. ad finem, in ſolutione ad primum. & tomo 3. vbi agit de Maioratibus, diſputatione 613. numero 2. & diſputatione 623. numero 2. verſiculo, quando autem ex prima inſtitutione, Pater Thomas Sanchez de ſponſalibus, libro primo, diſputatione 34. numero 11. per totum, folio mihi 156. qui etiam præfatæ reſolutionis rationem fundamentalem adducit, & contrarias partis fundamento præcipuo reſpondet: & hos non referens Blazius Flores Diaz de Mena in addit. ad deciſionem 6. Gamæ, concluſiue 6. in verſiculo, niſi fundator contrarium velit: & variarum libro primo, quæ ſtione 16. articulo & §. 2. numero quinto, & numero 7. Georgius Cabedus deciſione Luſitaniæ 133. n. 6.

Ij omnes, atque è contrario, vnanimiter etiam ſentiunt, Monachos, Religioſos, Moniales, & Monaſteria, ad fideicommiſ ſi, vel Maioratus ſucceſ ſionem, validè, & mero iure inuitari poſ ſe, & admitti, atque in eorum ſucceſ ſione ordinem & formam ab inſtitutore præ ſcriptam, obſeruandam eſ ſe: teſtatori namque permiſ ſum eſt teſtari, & ad libitum de rebus ſuis diſponere, l. prima C. de ſacroſanct. Eccleſiis, l. prima ff. ad leg. Falcid. l. verbis legis, ff. de verborum ſignificatione, authentic. de nuptiis, §. diſponat, collatione quarta, quilibétque eſt arbiter & moderator rei ſuæ, l. in re mandata, C. mandati. Hoc autem adeò certum eſt, vt maiori comprobatione non indigeat; nullus enim vnquam de ipſo dubitauit: imò in fortioribus terminis tenent quamplures Authores mox referendi, dum Monaſterium capax bonorum in communi non vocatum, dummodò non ſit expreſsè excluſum, pro vita Monachi naturali ad ſucceſ ſionem Maioratus admittunt, vt infrà dicetur. In fortioribus etiam terminis idipſum firmauit Molina de Hiſpan. primogen. libro primo capite 13. numero 101. Quo loco dixit, Maioratus inſtitutorem poſ ſe furioſos, surdos, & mutos, ac Monachos, & ſimiles, ad ſucceſ ſionem Maioratus expreſsè inuitare, ſiue ex Regia facultate, ſiue ex legibus Regni Maioratus fiat: ac etiam, ſiue Maioratus ex bonis patrimonialibus ſolùm conſiſtat, ſiue ei dignitas, vel iuriſdictio annexa ſit, nam cùm ij omnes ſucceſ ſionis capaces ſint, nec indigni indignitate iuris eſ ſe cenſeantur; id quidem ſufficit, vt ad ſucceſ ſionem vocati poſ ſint, vti ipſemet Author obſeruauit, & probauit ibidem.

Nunc extenditur primus hic caſus, Monachos, inquam, Religioſos, Moniales, & Monaſteria à ſucceſ ſione Maioratus excludi, non ſolùm quando de eorum excluſione apparet expreſsè, ita quòd expreſ ſim excluſi fuerint; ſed etiam, cùm ex euidentibus, aut multùm vrgentibus coniecturis de inſtitutoris voluntate conſtat, vel conſtare poteſt. Quod etiam admittunt poſt alios Authores, quos referunt Couarr. variar. libro primo, dicto capite 19. numero 11. verſ. Quartum, verum eſ ſe. Alciatus in dicto §. & quid ſi tantum, numero 7. Mantica libro 8. titulo 12. ex numero 25. cum ſequentibus. Vincentius de Franchis deciſione 29. numero 5. Mieres de maioratu, ſecunda parte, quæ ſtione 3. numero 22. & numero 28. in fine. Molina de Hiſpan. primogen. libro primo, cap. 13. numero 95. Menochius libro 4. præ ſumptione 83. numero 26. in fine, & numer ſequent. Hieronymus de Cæuallos practicar. commun. contra communes, quæſtione 194. numero. 4. & numero 11. Blazius Flores Diaz de Mena variar. libro primo, quæ ſtione 16. articulo, & §. 2. numero 5. & numero 7. ibi: Et idem quando expreſsè excluſum eſt, vel ex coniecturis conſtat. Georgius Cabedus deciſione Luſitaniæ 133. numero 7. verſiculo, ad conſilium 22. Id namque, quod ex euidentibus, aut valdè vrgentibus coniecturis deducitur, quodammodò expreſ ſum dicitur, manifeſtámque, & euidentem voluntatem inducit, vt per Doctores notatur communiter in l. licet Imperato per illum text ff. de legætis primo. l. cum virum, C. de fideicommiſ ſis, l. Prætor, §. primo iuncta Gloſ ſa, verbo, expreſ ſam. ff. de noui oper. nuntiat. l. quoties, §. ſi quis nomen, iuncta Gloſ ſa, ff. de hæredibus inſtituendis: & per Tiraquellum de legibus connubiaibus, gloſ ſa 7. exprez, numero 164. Mieres de maioratu, in initio ſecundæ partis, numero 6. & quæ ſtione 3. n. 21. & 28. Molinam de Hiſpan. primog. libro primo, cap. 4. n. 19. & num. 28. & lib. 3. c. 4. n. 39. Cephalum in conſilio 74. numero 10. libro primo Auendañum in l. 40. Tauri, gloſ ſa 20. numero 6. 7. & 8. vbi probat, expreſ ſum dici omne id, quòd ex verbis infertur, ſeu deducitur, quamuis illud verba non exprimant: & ſcriptum, quod ex ſcriptis colligitur, Hippolyt. Riminald. in conſilio 116. ex umero 12. volumine 2. Menochium in conſilio 95. numero 31. & 33. & 36. libro primo. Et ſpecialiter prouiſum videtur, quod ex mente, aut intentione diſponentis apparet per coniecturas, l. cum acutiſ ſimi C. de fideicommiſ ſis. Et cum multis Tiraquellus vbi ſuprà obſeruauit. Antonius Theſaurus deciſione Pedemontana 248. num. 3. Simon de Prætis de interpretat. vltimar. volunt. lib. 2. ſolutione 5. ex num. 13. fol. 153. & dubit. 1. num. 178. fol. 248. Tiberius Decianus in conſil. 41. num. 126. lib. 1. Et harum quotidian. controuerſ. iur. lib. 2. cap. 4. num. 53. & 54. ſic etiam obſeruaui, & plures Authores in id retuli.

Limitatur verò caſus primus prædictus, vt procedat, quando Maioratus ex Regiæ facultate inſtitueretur, vel cùm conditio præfata inter extraneos, aut inter conſanguineos tranſuerſales apponitur, vel cùm apponitur inter deſcendentes etiam, intra limites tamen ordinis, qui in l. 27. Tauri præ ſcribitur, & ſic in fauorem alicuius deſcendentis, vt ſcilicet, ſi melioratus, vel ad Maioratum inuitatus, profiteatur aliquam Religionem, ipſe, etiamſi deſcendens ſit primi inſtitutoris, non ſuccedat, ſed maioratus, vel melioratio tranſeat in alium deſcendentem: & ſic de ſingulis iuxta ordinem dict l. 27. Tauri: quia cùm omnes deſcendentes ſint à principio, meliorationis, aut Maioratus capaces, & cuique eorum dari potuerit, vel fieri melioratio, aut Maioratus relinqui ſic & in fauorem vniuſcuiuſque conditio præfata apponi, aut deſcendens, qui eius qualitatis ſit, excludi poterit. Cæterùm, quando ex tertia bonorum portione, atque ex legum Regiarum facultate, Maioratus inſtitueretur, non poſſent vtique parentes filios, aut deſcendentes Monacho, Religioſos, aut Moniales, Monaſteriáve eorum à ſucceſ ſione excludere, ita vt per ingreſ ſium Religionis & profeſ ſionem ipſi manerent excluſi, & extranei, aut tranſuerſales ante eos vocati; ſic enim parentes per indirectum efficere poſ ſent id, quod directè efficere minimè valent: nam cùm Tertium bonorum, extraneorum reſpectu, Legitima filiorum reputetur præciſa, ſed inter ipſos filios & deſcendentes voluntaria, ita vt cui velint parentes, poſſint Tertium relinquere, dummodò ex ipſorum diſpoſitione ad extraneos non perueniatur, exiſtentibus filiis, aut deſcendentibus eorum, l. 9. tit. 5. lib. 3. fori, & in omnibus legibus Tauri de melioratione loquentibus Ant. Gomez. in l. 17. Tauri, n. 1. Tellus Fernandez in l. 27. Tauri, n. 3. Molina de Hispan. primogen. lib. 2. cap. 11. num. 11. Gaſpar Baëcius, Ioannes Gutierrez, Queſada, Mariençus, & Azeuedius, quos in idem commemoraui lib. 2. harum controuerſiar. cap. 13. num. 27. quemadmodum in Legitima ipſorum, conditio, aut grauamen adiici non poteſt, & ſi adiiciatur, ipſo iure reiicitur, & habetur pro non ſcripta, l. quoniam in prioribus, C. de inofficioſo teſtamento, l. 11. tit. 4. partita 6. & plenè per Gratianum, & relatos ab eo, regul. 194. ita & eodem modo conditio hæc, aut præceptum, per quod Monachi, aut Moniales à ſucceſ ſione excluduntur, ſi in Tertio bonorum apponatur, non valet, atque ex deciſione dict. l. 27. reiicitur, niſi, vt ſuprà dixi, deſcendens alius eo caſu vocaretur: lex namque illa in vocationibus, & ſubſtitutionibus ordinem præciſum, & formam ſubſtantialem inducit, quæ nullo pacto præuerri, aut alterari poteſt, Palac. Rubios, Gomez. Arias, Didac. del Caſtill. Tellus Fernandez, Auendañus, Molina, Mieres, Matienç. Azeuedius, Couar. Angulus, & Ioannes Gutierr. quos in id commemoraui, & ſic obſeruaui, lib. 2. quotidianar. harum controuerſ. iur. cap. 7. num. 2. & ſic dum adſunt deſcendentes, vel aſcendentes, ad collateralium, vel extraneorum vocationes perueniri non poteſt; nec eoſdem, euentu quocunque præferendo, aut priùs vocando, Monachos aut Moniales excludere: & ita videntur præ ſentire Coſta in cap. ſi pater, de teſtam. in 6. verbo, ſi abſque liberis, num. 66. pag. 162. Mieres de maioratu, part. 2. quæ ſt. 3. num. 32. in fin. atque expreſ ſim obſeruauit Molina de Hiſpanor. primogen. lib. 2. cap. 12. nu. 55. dicens, non poſ ſe parentes primogenium inſtituentes de Tertio bonorum ex legis facultate, filios Clericos, vel Religioſos, ſeu etiam filias Moniales excludere, cùm neceſ ſario teneantur ordinem à dict. l. 27. Tauri, præ ſtitutum obſeruare: & ſequitur Aluarad, de coniecturata mente defuncti, lib. 2. cap. 3. num. 4. ante finem, in verſiculo, & quod in melioratione tertiæ; qui tamen, vt vides, non ita dilucidè, nec diſtinctè explicarunt: ſequitur etiam Pater Molina tom. 3. de iuſtit. & iur. (in quo agit de Maioratibus) disput. 612. num. 12. fol. mihi 272. quo loco rectè quidem ſe habet; inprimis namque obſeruat, Clericos, aut Religioſos à ſucceſ ſione Maioratus poſ ſe excludi: deinde cum Molina limitat, quando Maioratus in hoc Regno ex Tertio bonorum ſit inſtitutus abſque Regia facultate; tunc enim ipſi excludi non poſ ſunt: denique id intelligit de omnimoda excluſione, ita vt ordo in dict l. 27. Tauri præ ſcriptus non ſeruetur: ſecus verò dicendum eſ ſe intra limites ordinis eiuſdem legis, vt ſcilicet, ſi alius deſcendens primi inſtitutoris exiſtat, non ſuccedat deſcendens, qui eis qualitatibus ſit affectus: & dicit, quòd poſteà in fine operis in additione, ita obſeruauit Molina, exponens quæ antea minùs cautè dixerat dicto num. 55. lib. 2. cap. 12.

Ob eandem etiam rationem, Molina ipſe de Hiſpanor. primogen. lib. 2. dict. cap. 12. num. 53. verè, atque ſingulariter tradidit, quòd quamuis is, qui ex Regia facultate primogenium inſtituit, filias fœminas propter maſculos à ſucceſ ſione poſ ſit excludere; is tamen, qui ex legum Regiærum facultate ex tertia bonorum ſuorum parte Maioratum inſtituit, nullo pacto poterit ab eiuſdem ſucceſ ſione fœminas propter maſculos agnatos tranſuerſales excludere: idque ex deciſione dict. l. 27. Tauri, & eius ordine, concludenter fundat: & ante ipſum verum eſ ſe cenſuit Gomez. Arias in eadem l. num. 59. quem refert, & ſequitur Tellus Fernandez ibidem, num. 16. & Velaſquez Auendañus gloſ ſ. 2. num. 10. Pelaez à Mieres de maioratu, part. 2. quæ ſt. 6. num. 25. vbi retulit Ariam, & Tellum & in fine numeri, ſubdit vnum, quod eſt veriſ ſimum, & menti tenendum, non eſ ſe neceſ ſarium parentibus, cùm faciunt meliorationem vinculatam, continuare totam lineam alicuius filij, ſed poſ ſe ad libitum tranſire de vna linea ad aliam: & citat verba eiuſdem l. 27. Tauri, eandem etiam reſolutionem tradit, & ſolum Molinam citat, Pater Ludouicus Molina è Societate Ieſu Religioſus tom. 2. de iuſtit. & iure, diſputat. 912. num. 10. fol. 270. & dicit, quòd ſi Maioratus abſque Regia facultate ſit inſtitutus ex Tertio bonorum, tunc licèt poſ ſit præponere maſculos, à ſe tamen deſcendentes per lineam virilem, quibuscunque fœminis à ſe etiam deſcendentibus, & filiis etiam procreatis, etiamſi tales fœmino, & filij ex eis procreati, proximiores ſint in gradu inſtitutori, quàm maſculi per maſculinam lineam deſcendentes; imò etiamſi tales maſculi per lineam maſculinam deſcendentes, tranſuerſales ſint, & remotiores in linea, comparatione vltimi poſ ſeſ ſoris, quàm ſint filiæ, & filij ex eis procreati: nihilominùs tamen in hoc Regno, nec licitè, nec validè poſ ſe ſtatuere, vt tranſuerſales comparatione ipſius, præferantur fœminis à ſe deſcendentibus, & maſculis ex eis legitimè procreatis: id enim eſ ſet contra deciſionem claram dictæ Taurinæ conſtitutionis 27.

A ſententia autem & reſolutione ſuperiori nequaquam diſ ſentit Couarru. variar. lib. primo, dicto cap. 19. numero 11. nec etiam Mieres de maioratu, 2. parte, dicta quæ ſt. 3. ex num. primo. vſque ad num 6. quatenus vterque dixit, quòd in melioratione Tertij per viam Maioratus relicti, excludi poſ ſunt Clerici, & Religioſi: dumtaxat enim, atque abſolutè tractarunt dubium illud, an Clericus, & Monachus poſ ſint à ſucceſ ſione Maioratus excludi; atque in hoc, vt ſuprà vidiſti, rectè obſeruarunt, validè poſ ſe ipſos excludi, non tamen attingunt, ſiue ſpecificè in dubium non excitant, vtrùm ita excludi valeant, vt ad tranſuerſales, vel extraneos, eis omiſ ſis Meliorans, aut ex Tertio bonorum Maioratum inſtituens poſ ſit peruenire, ſiue collaterales, aut extraneos eiſdem præferre; ſic enim loquerentur contra expreſſam & claram dictæ l. Taurinæ conſtitutionem, quæ ponit pro forma, vt filij, & descendentes omnes anteà vocentur, quàm ad remotiores conſanguineos perueniri contingat, & in contrarium factas vocationes, aut ſubſtitutiones annullat; id quod Mieres ipſe alio in loco, dilucidè, & diſtinctè percipit, atque eleganter explicat dictam l. 27. Tauri, 2. inquam parte, quæ ſt. 6. num. 24. & 25. qui in illa quæ ſtione, vtrùm maſculus remotior, ex voluntate inſtitutoris, fœminam proximiorem à ſucceſ ſione Maioratus excludere valeat, ante omnia tradit vnum pro certo, & indubitato, quòd cùm Maioratus ſit ex facultate legis Regni, ex Tertióque tantùm bonorum, ſint ante omnia ſubſtituendi deſcendentes, & in eorum defectum aſcendentes, & poſteà tranſuerſales: Ita quòd dum adfuerint legitimi deſcendentes, ſiue maſculi, ſiue fœminæ, tranſuerſales non admittuntur, nec poſ ſunt vocari, etiamſi ſint maſculi; quod, vt vides, circa filios, aut deſcendentes Monachos, æqualiter obtinet.

Sic etiam explicari debebit Blazius Flores Diaz de Mena variar. lib. 1. quæ ſt. 16. §. & artic. 2. num. 5. dum dicit, in meliorationibus Tertij, & Quinti, etiam per viam Maioratus factis, ſuccedere Monaſterium, niſi expreſsè excluſum fuerit; nam ex anteà dictis apertè conſtat, excludi non poſ ſe, niſi intelligendo, vt dictum remanet, ac ordine l. 27. Tauri non alterato: nec aliter intellexiſ ſe Authorem præfatum, veriſimile eſt, cùm habeamus adeò claram, atque expreſ ſam dictæ l. regiæ deciſionem.

Denique & notandum erit vnum, quod ſingulare equidem eſt ad eiuſdem l. 27. Tauri declarationem, nec vſquam ab aliquo ex Scribentibus omnibus huius Regni, ſic annotatum; videlicet, legemmet ipſam nequaquam permittere, quòd parentes inter filios, & deſcendentes ſubſtitutionibus, & vocationibus factis, ſtatim ad tranſuerſales liberè accedere valeant, & eiſdem deſcendentibus vocatis, quas voluerint conditiones, aut grauamina adiicere, ſed potiùs præcisè ſtatuere, vt inprimis, & ante omnia vocationes fiant inter deſcendentes, & conditiones, ſubſtitutiones, aut grauamina apponantur, ita vt vnum, & alterum fieri debeat ante omnia inter deſcendentes, & poſtmodùm inter tranſuerſales fieri poſ ſit: vnde ſubſequitur, non ſufficere, quòd parentes ad meliorationem huiuſmodi perpetuam, ſiue Maioratum ex tertia bonorum portione, filios omnes, tam maſculos, quàm fœminas inuitaſ ſent, atque expreſsè vocaſ ſent, ſi poſteà omnibus ſic vocatis, eos excluderent, qui Clerici, Monachi, Religioſi, aut Moniales fierent: ſic enim, & intentio Taurinæ dictæ l. fruſtraretur, & perinde eſ ſet, ac ſi vocati non fuiſ ſent, cùm ſub ea conditione excludantur, argumento l. legatum purè, ff. de adimendis legatis, l. legata inutiliter, eodem tit. l. quod purè, ff. quando dies legati cedat. Debebit ergo lex illa, dum præcipit, quòd ſubſtitutiones, & vocationes fiant inter deſcendentes, & poſteà inter tranſuerſales ſic accipi, vt cum effectu, & citra omnem fraudem id fiat; & conſequenter, vt priùs deſcendentes, omnes ſuccedant, quàm ad tranſuerſales perueniri poſſit, nec ipſi admittantur, niſi in defectum illorum, l. penultima, §. docere, ff. ve quis eum, qui in ius vocatus eſt, vi eximat: vbi Gloſ ſa allegat alia iura. Bartol. in l. 1. §. hæc autem verbo, ff. quod quiſque iuris, vbi Iaſon num. 6. ne aliàs verbalis potiùs ſit, quàm realis eiuſdem l. conſtitutio, contra textum in dicto §. hæc verba, ibi: Non verbo tenus; & machinatione quadam lex ipſa circumſcribatur, ſi liceat parentibus tales conditiones apponere, ex quibus vocationum priorum reuocatio inducatur, contra text. in l. 2. §. hoc autem, C. de iuramento calumniæ, ibi: Ne vel ex hac machinatione lex circumſcribi. Et hactenus de primo caſu in quæ ſtione prædicta.

Secundus deinde caſus ſit, quando verſamur in dubio, quoniam ex tota diſpoſitione, aut Maioratus inſtitutione, vel ſcriptura, non apparet de vocatione, nec etiam de excluſione Monachi, Monialis, aut Monaſterij, ac verè inſtitutor nihil de hoc diſpoſuit; Monaſterium autem eſt capax poſ ſidendi bona in communi, vt in Monaſteriis Diui Dominici, Diui Auguſtini, Hieronymi, Bernardi, & aliis ſimilibus: & tunc quidem præmittendi ſunt caſus nonnulli, in quibus communiori Doctorum placito dubium hoc ceſ ſat, & Monaſterium à ſucceſ ſione excluditur; poſtmodùm verò difficilior caſus proponetur, & diſcutietur.

Primus igitur caſus in hoc ſecundo caſu principali ſit, quando Maioratui eſt annexa dignitas, ſeu iuriſdictio, vtputà Ducatus, Comitatus, aut Marchionatus, vel oppidorum, & vaſ ſallorum: & tunc Maioratus non tranſit ad Monaſterium, etiam pro vita proximioris conſanguinei Monachi, qui aliàs Maioratum obtineret, ſi Monachus non eſ ſet, ſed potiùs ad hæredes ſanguinis defertur, & ſic eo excluſo, admittitur ſequens in gradu: ita Gloſ ſa in cap. ſcripſit nobis, verbo, dignitate, 27. quæ ſt. 2. & cum illa Archidiaconus, Baldus, Speculator, Decius, Nicolaus de Vbaldis, Laudenſis, Ioannes Lecirier, Cifuentes, Palacios Rubios, Antonius Gomezius, & Gregorius Lopez, quos refert, & ſic reſoluit Ludouicus Molina de Hispan. primogen. lib. 1. cap. 13. ex num. 81. vſque ad numerum 96. Vbi nouem fundamenta pro hac parte adducit, ex quibus diluuntur ſeptem alia, quæ pro contraria parte ex num. 72. vſque ad numerum 81. adduxerat Matiençus in l. 1. tit. 7. gloſ. 1. num. 16. lib. 5. nouæ collectionis regiæ, vbi eoſdem Authores recenſet, quos Molina retulit: Pelaez à Mieres de maioratu, 2. part. quæ ſt. 3. num. 17. vbi retulit Antonij Gomezij, & aliorum diſtinctionem, & in caſu prædicto ſententiam ſuperiorem ſibi placere, & veram eſ ſe dixit, Aluar. Valaſcus conſultation, 101. num. 6. Gratianus regul. 321. num. 5. Aluarad. de coniecturata mente defuncti, lib. 2. cap. 3. num. 4. verſiculo, iſtam tamen quæ ſtionem. Doctor Spino in ſpeculo teſtamentorum, gloſ. 12. principali de legato Monacho relicto, num. 33. in principio, verſ. Primo caſu. Blazius Flores Diaz de Mena in addit. ad deciſionem 6. Gamæ, verſ. Quinta concluſ. eſt. & variar. quæ ſt. lib. 1. quæ ſt. 16. Artic. & §. 2. num. 2. Georgius Cabedus deciſ. Luſitaniæ 133. num. 7. Pater Ludouicus Molina tom. 3. de iuſtitia, & iure (in quo agit de Maioratibus) tractata 2. disp. 623. num. 3. verſic. quando verò Maioratus, & num. 4. per totum, qui pro hac reſolutione communi, quatuor validiſ ſima fundamenta expendit, contrariæ verò partis rationes, ad duas dumtaxat cum indicio reducit, & poſtmodùm eiſdem reſpondet num. 5. in verſic. ad primum ergo: nullus ergo Scriptorum huius Regni in hoc caſu diſ ſentit, omnes potiùs, vno excepto, vnanimiter ſic probarunt, Auendaño, inquam, in l. 27. Tauri, gloſ. 4. num. 39. Quo loco is Author non modò contendit contra Communem inſurgere, verùm etiam non dubitauit aſ ſerere, contrariam ſententiam veriorem videri, imò Monaſterium ſucceſ ſionis capax, ad primogenium, cui annexæ ſunt dignitates, ſeu iuriſdictiones cum villis, aut caſtris debere admitti: & eo adductus eſt fundamento dumtaxat, quòd nulla lege prohibita videatur ſucceſ ſio huiuſmodi; imò regulariter receptum ſit, Monaſterium ex perſona Monachi ad quamcunque ſucceſ ſionem, etiam primogenituræ eſ ſe admittendum, vt eodem in loco Auendaños ipſe ex num. 30. vſque ad numerum 39. probauit: Vbi in effectu ad corroborandam ſuam opinionem, contra communem, ea fundamenta expendit, quæ contra eandem, Molina loco anteà relato ponderauit; & quamuis ex num. 41. conetur reſpondere his, quæ pro communi ſententia idem Molina adduxit: verè tamen, nec congruenter ſatisfacit illis, nec etiam vim eorum diluit: denique, nec aliquid contra Communem conſiderat, quod eam aliquo modo vacillare efficiat; rationes potius ab vtroque Molina conſideratæ, & congeſtæ firmiter remanent in ſuo robore, nec vllam diminutionem patiuntur: idcircò à ſuperiori ſententia communi recedendum non erit, eâque admiſ ſa, concludens reſponſum aſ ſignari poterit eiuſdem Auendañi fundamento piæcipuo, prælectis his, quæ Molina dict. cap. 13. ex numer. 81. vſque ad numerum 96. ſcripta reliquit, qui equidem concludenter magis ſatisfacit, quàm ſatisfaciat Blazius Flores Diaz de Mena in addit. ad dictam deciſionem Gamæ 6. verſi. Quinta concluſio, quamuis ipſe Author, rectè Auendañi opinionem carpat in hoc, & communem ſententiam Scriptorum huius Regni amplectatur: Reſponderi etiam poterit ex his, quæ Pater Molin, d. disputat. 623. num. 5. ad fin. fol. 363. obſeruauit, concedendo, verum eſ ſe, quòd Monaſterium eſt capax ſucceſ ſionis cuiuſque ex perſona ſui Monachi; & quòd retinet ius prioritatis in gradu, iuráque omnia cognationis, & iura ſanguinis, & ſuitatis, vt Molina ipſe probauit ibidem, num. 3. in fine, qui tamen Auendañi nuſquam mentionem fecit: negando verò, quòd inde ſequatur, vt in Maioratibus qualitatis præfatæ ſuccedere valeat, cùm apertè repugnet menti, & intentioni inſtitutorum eiuſmodi Maioratum, vt in eis ſuccedant Monaſteria, cui menti, & intentioni ſtandum eſt: Quòd autem repugnet, adeò euidenter Molina vterque probauit, vt nihil vltrà adiicere, neceſ ſarium ſit: verè namque negari non poteſt, quin in caſu prædicto bonorum qualitas, Maioratus natura, Monaſterij conditio, atque inſtitutoris finis, & intentio, ſic Monaſterij ſucceſ ſioni repugnent, vt velut expreſ ſim à ſucceſ ſione excluſum, & prohibitum ſuccedere Monaſterium ipſum diiudicari debeamus: idque clariùs procedit, eâ ſententiâ admiſsâ, quæ contra Monaſterium ſic ſimpliciter reſpondet, vt à cuiuſcunque Maioratus ſucceſ ſione illud excludat, vt mox videbitur; idcircò Auendañus ipſe eadem gloſ. 4. dict. l. 27. Tauri, num. 45. quaſi modificans ea, quæ nimis generaliter dixerat, differentiam, conſtituit inter Ducatus, Comitatus, & Marchionatus ſucceſ ſionem, & Maioratum inferiorum, vt in illis non ſuccedat Monaſterium; in iſtis ſic. Cæterùm, ſi adminiſtratio, gubernatio, & iuriſdictio eiſdem annexa ſit, eadem proculdubio ratio militat, & mens inſtitutoris ſic ſuadet; ideò differentia conſtituenda non eſt.

Secundus caſus ſit, quando Maioratus inſtitutor, eius intentionis, atque voluntatis fuit in inſtitutione, vt agnationem ſuam conſeruari deſideraret, ob idque fœminas propter maſculos à ſucceſ ſione excluſit, vel miſculos perpetuò ad ſucceſ ſionem inuitauit, aut etiam familiæ ſuæ vel agnationis conſeruationi, nominíſque memoriæ, & armorum delationi adeò conſuluit, vt ſpecialiter bona in ſua familia, agnatione, aut nomine conſeruari, aut ſucceſ ſores cognomen, & arma deferre ſtatueret: tunc namque ex his, & alis ſimilibus verbis, atque diſpoſitionibus Monaſterium, aut Monachos excludere velle, videbitur apertè: idcircò Monaſterium ipſum, quamuis expreſsè excluſum non fuerit, etiam pro vita Monachi ſucceſ ſionem prætendere non poterit, quia horum omnium, vel cuiuſque qualitatis ex prædictis, aut ſimilium implementum in Monaſterio non cadit, nec ſubſiſtere poteſt, vt ſtatim dicetur, & probauit eruditè Ludouicus Molina de Hispanor. primogen. lib. 1. cap. 13. num. 91. 92. 93. 94. & 95. in fin. ſequuntur Couarr. variarum lib. 1. cap. 19. num. 11. D. Anton. Padilla in l. cum acutiſſimi, num. 44. & 45. C. de fideicommiſ ſis. Aluarad, de coniecturata mente defuncti, lib. 2. cap. 3. num. 4. Mier. de maioratu, 2. part. dicti. quæ ſt. 3. num. 18. & num. 22. Gratian. regula 321. num. 5. optimè Franciſcus Mantica de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 8. tit. 12. ex num. vſque ad num. 29. Vincentius de Franchis deciſ. 29. num. 7. Menochius lib. 4. præ ſumptione 83. num. 45. Hieronymus de Cæuallos practicar. commun. contra commun. quæ ſt. 193. num. 11. & 12. Blazius Flores Diaz de Mena in addit. ad dictam deciſionem Gamæ 6. concluſione 6. verſiculo, Quarta concluſio eſt. & variarum lib. 1. dict. quæ ſt. 16. art. & §. 2. num. 3.

Horum duorum caſuum fundamentalis ratio in eo conſiſtit, quòd Monachus, etiamſi profeſ ſus ſit in Monaſterio bonorum capaci in communi, quoad prædicta mortuus eſ ſe cenſeatur, cùm non poſ ſit ipſe, nec Monaſterium memoriam familiæ inſtitutoris, neque agnationem, ſeu cognationem, atque ſplendorem conſeruare; imò ex eius ſucceſ ſione, ſupprimere, & abolere, vis eſt: Nec etiam poteſt arma, & nomen, ſeu cognomen inſtitutoris deferre, ſicut nec iuriſdictionem exercere, aut dignitatem Ducatus, Comitatus, ſeu Marchionatus habere: ideò ſequens in gradu ſtatim admitti debet, ac ſi verè, & naturaliter mortuus fuiſ ſet Monachus, quia in his caſibus mors iſta ciuilis per Profeſ ſionem inducta, eiuſdem effectus eſt, cuius eſ ſet mors naturalis; ratio etiam eadem militat, & voluntas præſumpta Maioratum inſtituentis, ſic ſuadet: vnde mortis naturalis effectum producere debet, iuxta ea, quæ ſuprà, hoc eodem cap. latiùs remanent explicata: ſi autem mors naturalis interueniret, nullus vnquam dubitauit, ſequenti, proximioríque conſanguineo ſucceſ ſionem deferri: & ita ſuperiorem rationem optimè agnouit, atque aſ ſignauit Molina loco & num. anteà relatis. Pater etiam Molina tom. 3. de iuſtitia, & iure (in quo agit de Maioratibus) diſput. 623. num. 4. ante finem. fol. 362. dicens, quòd præcipuus finis inſtitutionum Maioratuum, eorum præ ſertim, qui iuriſdictionem habent annexam, eſt, vt memoria inſtitutoris, eiúſque familia cum ſplendore conſeruetur: ex ſucceſ ſione verò Monaſterij, toto tempore, quo perſeuerat, vita eius, qui ad illum erat vocatus, & profeſ ſus eſt illam Religionem, memoria inſtitutoris Maioratus, ſplendórque familiæ ipſius ſupprimuntur, & quaſi abolentur, nec nomen, & arma inſtitutoris, nec familiæ, & Maiorum ornamenta conſpiciuntur, & apparent: quo fit, vt credendum non ſit, inſtitutorem voluiſ ſe, & intendiſ ſe, vt Monaſterium eo euentu ſuccederet: neque enim, quod ad vnum finem, & effectum eſt inſtitutum, debet operari contrarium. Et hactenus Pater Molina, cuius rationem, & verba ſuperiora ideò hîc inſerere volui, vt ad oculum quiſque videat, pro noſtra ſententia, quæ caſu ſequenti adiicitur, non mediocriter vrgere, imò potius validiſ ſimè comprobare ea, quæ dicentur ſtatim, & cuicunque Maioratui conuenire: Quod Parer ipſe Molina agnoſcit apertè; idcircò dixit: Eorum præ ſertim, qui iuriſdictionem habent annexam.

Tertius deinde, & vltimus caſus ſecundi caſus principalis ſit, quando Monachus, aut Monaſterium excluſum non eſt, vt ſuprà dixi, & bonorum in communi, & vniuerſali capax eſt, vt etiam dixi, nec etiam in inſtitutione expreſ ſum fuit aliquid ex his, quæ caſibus præcedentibus diximus, hoc eſt, familiæ, memoriæ, nominis, vel ſplendoris inſtitutoris, ſiue agnationis, aut cognationis eiuſdem conſeruandæ ratione, aliáve ſimili, Maioratum inſtitui, vel arma, nomon deferri, ſtatutum non eſ ſe; aut denique Maioratui, nec dignitatem, nec iuriſdictionem annexam ineſ ſe, ſed ſolùm cum vinculis, & probationibus ordinariis, atque ex bonis patrimonialibus inſtitutum: & tunc equidem communis ſententia eſt, quòd Monaſterium ſuccedere debeat ad vitam Monachi, vel Monialis, & poſt eius mortem naturalem, ſequens in gradu, vel is, qui ex legis, aut inſtitutoris diſpoſitione ius obtineat: idque per text. in l. Statius Floras, §. Cornelio felici ff. de iure fiſci; ſic reſoluit Molina, & in caſu contingenti pronuntiatum fuiſ ſe teſtatur de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. dicto cap. 13. num. 95. Anton. Gomezius in l. 40. Tauri, num. 66. ad finem, Pelaez à Mieres de maioratu, 2. part. dict. quæ ſt. 3. num. 17. & num. 32. in principio. Matiençus in l. 1. tit. 7. gloſ. 1. num. 18. lib. 5. nouæ collect. regiæ. Doctor Spino in Speculo teſtamentorum, gloſ ſ. 12. principali, de legato Monacho relicto, num. 33. verſ. ſecundo verò caſu: & in fortioribus terminis Velaſq. Auendañ. vt ſuprà vidiſti, in l. 40. Tauri, gloſ ſ. 4. num. 39. & in num. 13. & 45. Gratianus regul. 321. num. 5. Aluar. Valaſcus conſultatione 101. num. 6. Hieronymus de Cæuall. practic. commun. contra communes, quæ ſt. 193. num. 8. & 9. & 10. Ioannes Vincent. Hondedeus in conſ. 62. num. 37. volum. 1. qui in terminis fideicommiſ ſorum iuris communis, refert multos Authores ſic tenentes. Blazius Flores Diaz de Mena in additionibus ad dictam deciſionem Gamæ, 6. verſic. Sexta concluſio; & variarum quæ ſtionum iuris, lib. 1. quæ ſt. 16. §. & artic. 2. num. 5. dicens; quòd quando ſola primogenitura conſideratur, nec de his agitur, quæ duobus caſibus præcedentibus fuerunt explicata, ipſáque in bonis patrimonialibus non qualificatis conſiſtit, quòd tunc Monaſterium ſuccedit: idémque obſeruandum eſ ſe dicit in Anniuerſariis, Capellis, & Patronatibus, & meliorationibus Tertij, & Quinti, etiam per viam Maioratus factis: ſic etiam in hoc caſu reſoluit; & cum communi diſtinctione tranſit Georgius Cabed, deciſ. Regni Luſitan. 133. num. 7. 1. part. Vbi refert Abbat. Decium, Bero. Salic. & Galiaul. Id ipſum etiam in fideicommiſ ſis, ex communi ſententia probauit Socin. iun. in dict. §. & quid ſi tantùm, num. 23. in verſic. ſi verò ingreditur. Rolandus in conſil. 97. num. 34. lib. 2. Ioannes de Monteſperello in conſil. 1. in princip. lib. 1. Caldas Pereira de nominatione emphyteutica, lib. 4. quæ ſt. 16. num. 29. Portius Imolenſis in conſil. 23. num. 18. & ſequent. Pancirolus in conſil. 114. num. 3. Pater Molina tom. 3. disput. 623. num. fol. 359.

Sed quamuis temerarium quòdammodò videatur, à tantorum Patrum iudicio diſcedere, ſi tamen veritati omnia cedere debent, & cuique liberum eſ ſe debet ſuum indicium, maximè cùm ratione ſubſiſtit; ea ſententia mihi equidem nunquam placere potuit, nec etiam nunc, poſt longam, importunámque conſiderationem, & Authorum omnium euolutionem placet; ſi enim inſpicimus naturam, & peculiarem conditionem Maioratuum, primogeniórumve Hiſpaniæ, inſtitutorúmque mentem, & intentionem, cùm bona ſic coaceruata, vinculíſque perpetuis coalligata relinquunt, conſideramus; certè negare nullo pacto poſ ſumus, quin Monachi, Monaſteriíve ius adeò clarè elidatur, vt Monaſterium ipſum, Monachúmve, etiam ad vitam à ſucceſ ſione Maioratus, primogeniíve cuiuſcunque Hiſpaniæ excludere debeamus omninò, nec aliter admittere, quàm ſi expreſsè vocatum fuerit, aut adeò certis, claríſque coniecturis admiſ ſum, vt de voluntate inſtitutoris aliquo modò dubitari non valeat. Et ad id probandum, duobus principaliter, ſempérque innitendum, atque inſiſtendum duxi, ratione ſcilicet, & diſponentis voluntate; quibus interuenientibus, hoc eſt cùm ratio eadem militat, & mens diſponentis ſic ſuadet, certum quidem eſt, in morte naturali ſtatutum, vel ex ilia procedens, æqualiter & in ciuili locum habere debere; quod ſuprà hoc eodem cap. plenè remanet probatum, & Socini iunioris diſtinctio ad hos duos caſus totam hanc materiam reducens, meritò laudata: vtrumque autem in primogeniorum inſtitutione concurrere, & per Profeſ ſionem inductam mortem ciuilem, naturali æquiparari debere, etiamſi Religio ſit capax bonorum in communi, ideò oſtenditur, quòd pluſquam certum ſit, Maioratuum, ſiue primogeniorum finem præcipuum eſ ſe, vt familiarum dignitas, & nomen, ac inſtitutorum memoria conſeruetur: idque de natura omnium primogeniorum eſ ſe, etſi aliter non exprimatur. Quod poſt Socinum, Decium, Pariſ. & Tiraquel. profitetur Molin. de Hispan. primog. lib. 1. c. 11. num. 3. & c. 13. num. 91. in princ. & lib. 2. c.n. 4. nu. 46. Pater Molin. tom. 3. de iuſtitia, & iure, disput. 581. in princ. & disput. 362. num. 4. verſ. Quartò quoniam præcipuus finis. Pelaez à Mier. de maior. p. 2. quæ ſt. 3. num. 18. dicens, quòd propoſita, & mentes eorum, qui faciunt Maioratus, in id tendunt, & illud reſpiciunt, quemadmodum ſucceſ ſores in Maioratibus repræ ſentent pompam, gloriam, nomen, familiam, arma, & cætera omnia, quæ homines naturaliter exoptant abſque aliqua temporis interpolatione: Ex Monachi autem ſuccesſione per tempus vitæ ſuæ, memoria inſtitutoris penitùs ſupprimitur, atque aboletur, maximè ſi, vt contingere poteſt, & frequenter contingit, longo tempore Monachus viuat. nam nec nomen, nec arma inſtitutoris, nec eius familiæ, ac Maiorum ornamenta apparent eo tempore, imò extincta quodammodò reputantur, vt ſuprà, num. 55. dicebam, & Patris Ludouici Molinæ locum referebam: ideóque credendum non eſt, quòd inſtitutor quicunque, qui Maioratum, aut primogenium perpetuum inſtituit, Monachi, aut Monaſterij vocationem facere voluerit; imò veriſimile eſt, quòd tales ſucceſ ſiones Monaſterij abhorreat, & quòd eas prohibuiſ ſet, ſi eum euentum cogitaſ ſet. Quod vtrumque rectè conſiderarunt, & contra communem ſententiam fortiſ ſimè vrgere, expreſsè agnouerunt Molina de Hispanor. primogen. lib. 1. dict. cap. 13. num. 91. Mieres de maioratu, 2. part. d. quæ ſt. 3. num. 18. dicens, communem eandem ſententiam multis tormentis quati poſ ſe: & coniecturatam hanc inſtituentium Maioratus voluntatem ſeruandam eſ ſe, & pro expreſ ſa habendam, vt ibidem comprobat num. 19. 20. 21. & 22. id ipſum clarè etiam agnouit Pater Molina tom. 3. de iuſtitia, & iure (in quo, vt iam dixi, de Maioratibus agit) disput. 623. num. 4. in verſiculo, quoniam, fol. 361. nam cùm contenderet iuxta communem ſententiam, in Maioratu habere dignitatem, vel iuriſdictionem adiunctam, Monaſterium non ſuccedere, & ad id probandum inter alias, talem rationem adduxiſ ſet, quòd in Maioratus diſpoſitione, ſicut in quacunque alia, is non ſuccedit, de quo, ſi diſponens, quando diſponebat, interrogaretur, an vellet, & intenderet, vt ſuccederet, proculdubio reſponderet neganter; ſed dubitandum non eſ ſe, ſi inſtitutores Regnorum, Ducatuum, Marchionatuum, Comitatuum, & aliorum Maioratuum, habentium iuriſdictionem, interrogarentur, quando eos inſtituebant, an vellent, & intenderent, ſi aliquis ex vocatis profiteretur Religionem, vt Monaſterium loco illius in eis ſuccederet, eáque adminiſtraret interim dum ille viueret, reſponſuros negantes; ergo Monaſterium in eis non ſuccedit: Cum, inquam, in Maioratibus huiuſmodi habentibus dignitatem, vel iuriſdictionem annexam, ratione hac vſus fuiſ ſet, verba ſequentia profert, quæ ad propoſitum, & intentionis noſtre probationem perpendi, & notari debebunt: Atque hæc vrgens ratio non modicùm ſuadet, idem dicendum eſ ſe de Maioratibus non habentibus iuriſdictionem annexam. Ecce, vbi difficultatem contra communis ſententiæ aſ ſertionem agnoſcit, & rationem diſpoſitionis, diſponentíſque mentem in contrarium videri fatetur. Quod idem fatetur etiam, & difficultatem eandem magis adſtringit contra Communem in verſic. ſequenti, prout ſupra num. 55. ad finem notauit.

Si ergo hoc eſt de natura primogenij, aut Maioratus cuiuſcunque, etiamſi non exprimatur, ſi etiam inſtitutoris intentioni, & menti præ ſumptæ conuenit; ſequitur neceſ ſariò dicendum, Monachum, aut Monaſterium indiſtinctè excludi debere à ſucceſ ſione cuiuſcunque Maioratus perpetui, quemadmodum excludendum eſ ſe, ſi id exprimeretur, vt vidiſti eo caſu aſ ſerere Authores ſuprà, num. 54. & pro expreſ ſo haberi debere, concludenter & verè probaſ ſe Mier. loco ſuprà relato: & intendiſ ſe alio in loco Molin. lib. inquam 2. de Hiſpan. primog. c. 14. num 46.

Hac autem conſideratione, ſiue ratione ſuperiori, ſubuertitur euidenter validior ratio, aut conſideratio frequentior communis ſententiæ, quam ex mente aliorum adducit Georgius Cabedus deciſ. Regni Luſit. 133. num. 9. in princ. eáque principaliter innititur: videlicèt Monachum ingreſ ſum, & profeſ ſum Religionem bonorum in communi capacem, non haberi pro mortuo totaliter, quia Monaſterium pro eo dicitur retinere illius vita durante; & licèt in particulari nihil habere poſ ſit, tamen habere poteſt in communi cum aliis, nec eo caſu extinguitur conſeruatio familiæ, aut illius perpetuatio, cùm deinceps continuetur per ſequentes in gradu, prout proximus quiſque fuerit repertus, vt ipſemet Cabedus ex ſententia communi obſeruat.

Cæterùm, vt vides, ratio hæc rem non concludit, nec vim ſuperiorum tollit aliquo modo; nam ſi eo caſu ratio eadem militat, primogenij; natura, & fine cònſideratis, diſponentíſque mens, & intentio ſic ſuadet, proculdubio & Monachus haberi debet pro mortuo quoad effectum prædictum; nec ideò, quòd deinceps conſeruatio familiæ continuetur per ſequentes in gradu, ſequitur, quòd toto tempore vitæ Monachi in ſuſpenſo eſ ſe, aut extingui poſ ſit, Imò id repugnat apertè inſtitutoris menti, & voluntati, quæ totum facit in hac materia, vt Socinus iunior in dicto §. & quid ſi tantum, num. 23. in principio, eleganter præmittit: & cum iudicio conſiderat Didacus Couar. variarum lib. 1. dict. cap. 19. num. 11. in principio, dum dixit, primogeniorum, ſeu Maioratuum inſtitutiones, ipſáque primogenia minimè conuenire Monachis, ídque in ſpecie notare Ioann. Lup. Alexand. & Iaſon. ibi relatos: nec eiuſdem authoritati congruè ſatisfacit Georgius Cabedus dict, deciſ. 133. num. 9. in verſiculo, nec ibi Couarr. negari enim non poteſt, quin ipſe eius mentis apertè fuerit, vt Monachis primogenia, ſeu Maioratus non conuenire abſolutè voluerit; id namque expreſsè dicit: Nec intereſt, quòd id ſubiiciat, poſtquam dixerat, teſtatores poſ ſe prohibere, ne Maioratus bona ad Monachos, Moniales, aut Presbyteros perueniant, quamuis intereſ ſe Cabedus exiſtimauerit: potiùs namque eo ipſo, Didaci eiuſdem authoritas magis adſtringit, vt ad oculum patet: id enim ſubiicit ad corroborandum illud Præmiſ ſum, quaſi diceret, nihil intereſ ſe, mero iure, atque expreſsè remoueri poſ ſe à ſucceſ ſione Maioratus eos, qui aliàs etiam tacitè, seu etiam expreſ ſa excluſionis diſpoſitione deficiente excludi deberent, quoniam illis primogeniorum inſtitutiones, ipſáque primogenia minimè conueniunt: & ſic in conſideratione haberi non debet quòd mortuo naturaliter Monacho, Maioratus à Monaſterio diſcedat ſequentéfque admittantur ad ſucceſ ſionem ſtatim, ſi verè à principio, Monacho ſucceſ ſio non conuenit: Et quamuis Monaſterium aliàs capax ſit ſucceſ ſionis bonorum, ratione ſui Religioſi profeſſi, non etiam capax erit ſucceſ ſionis in Maioratu, ídque propter eandem rationem, ſcilicet, quia repugnat menti, & intentioni inſtitutorum, vt monaſteria loco ſuorum Religioſorum ſuccedant; cui menti ac intentioni ſtandum eſt: ac etiam Monaſterio ſucceſ ſionem prætendenti obiici poteſt exceptio, quòd petat Maioratum, cùm de eo nulla loquatur ſubſticutio; & ſic conſtituitur differentiæ ratio concludens, quare Monaſterium ex perſona Monachi ſuccedere non debeat in Maioratu, cùm tamen ſucceſ ſionis aliorum bonorum capax ſit, quamuis nullam rationem aſ ſignari poſ ſe, crediderit Pater Molin. tom. 3. de iuſtitia, & iure, disput. 623. num. 3. in verſ. ratio primæ partis eſt, fol. 359. nam ſucceſ ſioni aliorum bonorum nihil proculdubio repugnat, nihil impedimentum præ ſtat, iuris potiùs communis regulæ ſuffragantur eidem: Maioratus verò, ſeu primogenij cuiuſcunque ſucceſ ſioni, & finis præcipuus inſtitutionis eiuſdem, & mens, & intentio inſtitutoris repugnat, familiæque ſplendor, memoria, & conſeruatio contradicit: quod Pater ipſe Molina, nu. ſeqq. expreſsè agnoſcit, atque animaduertit, vt ſuprà dicebam num. præcedentibus.

Et in ſenſum prædictum Didac. Couar. accipit Iacob Menoch. lib. 4. præ ſump. 83. num. 45. vt conſtat ex illis verbis: Idem ſenſit Didac. lib. 1. variar, reſolut. cap. 19. num. 11. qui ſcripſit, in primogenituræ conſtitutione, rationem non haberi Monaſterij, cùm illud familiam, ob quam primogenituræ conſtitui ſolent, conſeruare non valeat.

Sed & id ipſum agnoſcit, & Monachis primogenia Hiſpaniæ, ſeu Maioratus non conuenire, apertè ſentit, & communem ſententiam propter inſtitutorum contrariam voluntatem præ ſumptam, abſque difficultate non procedere fatetur ipse Molina de. Hispanorum primogeniis, lib. 1. d. cap. 13. num. 95. quod vt appareat euidenter, adnotandum erit, Authorem præfatum dict. num. 95. obſeruaſ ſe, quòd cum Maioratui dignitas, ſen iuriſdictio annexa non eſt, ſed ſolùm ex bonis patrimonialibus conſtat, tunc ex communi ſententia ſuccedit Monachus, qui in Monaſterio bonorum capaci profeſ ſus fuit: poſtmodùm ſubdit in hunc modum: Quamuis in Maioratibus Hispanorum, qui in familiarum ac memoriæ conſeruatione verſantur, & quorum vocationibus Monachorum ſucceſ ſio repugnat, hæc opinio non abſque aliqua difficultate procedat, propter inſtitutorum contrariam voluntatem præ ſumptam; ideóque etiam in hac ſpecie cùm caſus occurrerit, deliberandum erit. Ecce, vbi loquitur expreſsè Molina, quando Maioratus ex bonis patrimonialibus inſtitutus eſt, nec ab inſtitutore adiectum, an in familiæ ac memoriæ conſeruatione, & perpetuitate inſtituatur, (quemadmodum & in eis terminis, Didacus, & Menochius loquuntur;) & nihilominùs de ſententia communi dubitat, quoniam id quamuis non exprimatur, de natura tamen primogenij, ſeu Maioratus cuiuſque eſt, vt ſuprà dicebam: & ſic repugnantia videntur hæc duo, familiam, nomen, ſplendorem, atque memoriam inſtitutoris conſeruari, & Monacho, Monaſterióve ſucceſ ſionem dari: idemque ſubiicit, quando expreſsè iniungitur ſucceſ ſoribus. nominis & armorum præceptum. Hæc autem à me ideò ſic ſpecificè dicta, ve diluerem & conuincerem manifeſtè ad dictum locum Molinæ, interpretationem ſeu declarationem nouiſ ſimam Georgij Cabedi deciſ. Regni Luſit 133. n. 9. in fin. verſi. nec Molina. Ibi namque vt authoritatem Molinæ, ſeu difficultatem, quam contra communem ſententiam ipſemet Molina expreſ ſit, vitaret; aſ ſerit, Molinam nihil aliud dixiſ ſe. quàm quòd opinio communis non ſuſtineretur, vbi ſucceſ ſionis natura repugnaret, ſcilicet, quia interuenit expreſ ſa prohibitio, vel tacita ſucceſ ſionis Monachi: ſed tamen, vt iam vidiſti, nec id dicit Molina; nec eo in ſenſu, vllo pacto accipi poteſt: tum quia non loquitur, quando prohibitio expreſ ſa interuenit, quo caſu difficultas omnis ceſ ſabat, vt dictum remanet ſuprà, nec deliberandi, cùm caſus occurreret, locus eſ ſe poterat, vtpote cùm tunc res adeò clara & deliberata ſit: tum etiam, quia falſum eſt dicere, eundem Molinam dixiſ ſe quòd communis ſententia non ſuſtineretur, cùm inſtitutionis natura repugnaret; cùm aliter longè diuerſimodè ipſe dixerit, videlicet, ſimpliciter atque indiſtinctè ſiue ſemper ac regulariter, inſtitutionis Maioratus naturam & finem (quæ in familiæ ac memoriæ conſeruatione verſatur) Monachi. aut Monaſterij ſucceſ ſioni repugnare: Quod Pater Molina (qui tamen nec Menochium, nec Cabedum, nec Mieres citauit) rectiús aſ ſequitur, & Molinam vero in ſenſu accipit tom. 3. de iuſti. & iur. disput. 623. num. 3. in verſ. tametſi Molin. fol. 360. is enim Author, poſtquam Anton. Gomez. Gamam, & Molinam retulit pro ſententia communi, vt ſcilicet Monaſterium ſuccedat in Maioratu, cui dignitas, aut iuriſdictio annexa non eſt, verba ſequentia profert: Tametſi Molina non admodùm firmus ad eam ſententiam accedat, motus præ ſumpta contraria voluntate inſtitutoris Maioratus qui in bonum, & memoriam ſuæ familiæ, præ ſumendus eſt inſtituiſ ſe eum Maioratum, & vt arma & Inſignia deferret, quæ locum non habent in ſucceſ ſione Monaſterij, nec cenſendum eſt inſtitutorem id velle, aut intendiſ ſe. Et ſecundùm hæc, Didac. Couar. Ludou. Molina Senator olim Regius ſupremi Conſilij Hiſpanie meritiſ ſimus, Iacobus Menochius, & Pater Ludou. Molina è Societate Iefu Religioſus, potiùs huic noſtræ ſententiæ, quàm contrariæ communi accedunt, aut ſaltem difficultatem eiuſdem communis ſic fatentur, vt Aſ ſumptum noſtrum non leuiter videantur iuuare; quod etiam non mediocriter iuuit Pelaez à Meres de maioratu, 2. parte, dict. quæ ſt. 3. ex n. 18. Ibi namque, & difficultates contra eandem sententiam communem præ ſentit, & nonnullas rationes expendit, quæ difficiliorem eam relinquunt: & quamuis num. 32. in principio, dixerit, ſuppoſita veritate communis ſententiæ, ex ea inferri nonnulla; tamen n. 29. in fine, dixit etiam, quòd habita opinione contraria pro vera, imò quòd Monaſterium à ſucceſſione Maioratus excludatur indiſtinctè, non obſtare argumenta communis ſententiæ, & præcipuo eiuſdem fundamento reſpondet, vt ibi conſtat: ac denique n. 33. numquam quieſcit, nec etiam firmiter adhæret communi ſententię, ſed potiùs diſtinguendum in hac laborioſa quæ ſtione putat; & ſi tempore, quo Monacho ius ſuccedendi competere poterat, iam erat Monachus, Monaſterium indiſtinctè repelli à ſucceſſione Maioratus, etiam pro vita eiuſdem Monachi, expreſ ſim affirmat, & ſic noſtræ potiùs quàm communi ſententiæ accedit in hoc caſu. Atque ex his, vt vides, mens & intentio, varietas etiam in proceſ ſu dictæ Quę ſtionis, eiuſdem Authoris, meliùs remanet detecta, quàm oſtendatur, vel detegatur per Cabedum dict. deciſ. 133. num. 9. in princ, verſiculo, ad conſilium.

Noſtræ deinde ſententiæ claré videtur accedere Aluaradus de coniecturata mente defuncti, lib. 2. cap. 3. n 4. maximè in fine verſiculi, recté quidem conſiderat: ibi enim, poſtquam retulit Antonij Gomezij diſtinctionem, an Maioratui annexa ſit dignitas, aut iuriſdictio, vel non ſit annexa, ſubdit in fine in hunc modum: Non eſt ergo cur ad primogenituram iuriſdictionem & gubernationem habentem reſtringamus, prout ipſe videtur reſtringere. Quibus ſanè verbis clarè ſuam voluntatem inſinuat, Monachíque, aut Monaſterij ius elidit; prout etiam elidere videtur Dominus Antonius de Padilla, cuius ſtatim mentionem faciam corollario ſequenti. Et hactenus de primo fundamento, ſiue de ratione prima contra Communem in ſecundo caſu principali, de quo ſuprà, ex nu. 56.

Deinde & ſecundò contra communem eandem ſententiam, non leuiter vrget, Maioratuum, ſeu primogeniorum inſtitutiones ſuſtineri iuſtáſque reputari nonnullis de cauſis ſiue rationibus, quas latè, ex profeſ ſóque adduxerunt Ludouicus Molina de Hispanorum primogeniis, lib. 2. cap. 1. num. 3. Pelaez à Mieres de maioratu, parte 1. quæ ſt. 3. Ioannes Guttierrez canonicarum, lib. 2. cap. 14. Pater Ludouicus Molina tom. 3. de iuſtitia & iure, tractam 2. diſputat. 578. per totam, & 576. num. 11. & 12. Et tamen ſi omnes, quæcunque ſunt, maturè & cum iudicio conſiderentur, coacta proculdubio ratione fatendum erit, ipſorum primogeniorum ſucceſ ſionem, atque inſtitutionem Monachis aut Monaſteriis non conuenire.

Prætereà, ſiue Maioratus ſit ius ſuccedendi in bonis, ea lege relictis, vt in familia perpetuò integra conſeruentur, proximóque cuique primogenito, ordine ſucceſ ſiuo deferantur, idque ſecundùm Maioratus naturam ac ſubſtantiam, Molin. de Hispan. primog. lib. 1. c. 1. ex num. 22. adnotauit: Siue aliis modis Maioratum, ſeu primogenium ipſum diffiniamus vt Pelaez à Mieres de maioratu, in initio primæ partis, n. 1. Salazar de vſu & conſuetudine, c. 12. n. 2. & 33. Pater Molin. to. 3. diſp. 577. per totam. Matiençus in l. 1. tit. 7. gloſ. 2. lib. 5. diffiniunt ex omnium proculdubio diffinitione, negari non poteſt, quin eo ipſo, quòd ex aliquibus bonis ſe facere Maioratum quis profitetur, bona ipſa in propria familia velle perpetuò conſeruare, ac eiuſdem fauore diſponere cenſeatur. Quod Molina ipſe aſ ſerit de Hispan. primog. lib. 1. cap. 4. num. 13. & 14. & Burgos de Paz iunior in quæ ſt, ciuili 2. n. 76. & 78. Idcircò neceſ ſariò dicendum videtur, quòd nunquam ad ſucceſ ſionem Monachus, aut Monaſterium admitti poſ ſit: tum quia familiæ aut cognationis conſeruationi proſpectum fuiſ ſe, ſemper intelligitut, vt ſuprà dicebam, atque ex dictis nunc colligitur: tum etiam, quia nec vno momento poſ ſunt bona à familia extrahi, vt per Molinam lib. 1. cap. 1. & lib. 3. cap. 9. num. 2. extraherentur autem, ſi Monaſterium poſ ſideret illa in communi, cùm in particulari poſ ſidere, aut obtinere Monachus non poſ ſit; & ſic Monaſterium ipſum admitti non debet, iuxta ea, quæ idem Molina vbi ſuprà obſeruauit; ea etiam, quæ vnanimiter probarunt Authores permulti, quatenus aſ ſeuerarunt, fideicommiſ ſium concernens fauorem familiæ, vel ita relictum, vt bona in familia conſeruentur, Monachis, vel Monialibus non competere, etiamſi Monaſterium ſit capax bonorum in communi: & reddunt rationem, quia eo ipſo, quòd teſtator voluit, bona in familia conſeruari, intelligitur noluiſ ſe, ea ad Monaſterium modo aliquo peruenire; idque expreſsè, atque etiam ingeniosè, & eruditè annotauit Decius in conſilio 259. num. 2. & conſuluit Pariſius in conſilio 22. numero nono, volumine 3. vbi loquitur de Fratre Dominicano, & cùm aliis, diſtinctè Franciſcus Mantica de coniecturis vltimar. voluntat, lib. 8. titulo 12. numero 25. vſque ad numerum 29. qui dicit, quòd in hoc caſu deficit ratio & intentio teſtatoris; & ſic Monaſterium excludi debet, Vincentius de Franchis deciſione 29. numero 7. & 8. Iacobus Menochius, qui citat alios, lib. 4. præ ſumptione 83. num. 45. alios etiam adducit Georgius Cabedus deciſ. Luſitaniæ 133. num. 3. 4. & 5.

Ipſe tamen Cabedus, vt prædictorum Authorum authoritatem diluat, & in quæ ſtione noſtra Maioratus, non vrgere Contra Monaſterium oſtendat, eadem deciſ. ex num. 9. nonnulla obſeruat: ac primùm dicit, ad dictum conſilium Decij 259. reſponderi poſ ſe, quòd loquitur, vbi Monaſterium vellet ex perſona propria, tanquam filius legalis admitti, excluſo ſubſtituto, & contenderet, quòd tanquam filius de ſanguine, manerent bona Maioratus penes ſe in perpetuum; nos autem loqui, vbi Monaſterium petit bona nomine Monachi, ſeu Monialis, tanquam coniuncti. ſeu de ſanguine; idque vt illa ad eius vitam poſ ſideat: Hæc tamen ſolutio aut declaratio nec concludens eſt, nec etiam diluit vim rationum & doctrinarum pręcedentium. ſecundùm quas efficaciter probatur, Monaſterium nec nomine Monachi, ea bona petere poſ ſe, nec etiam ad eius vitam poſ ſidere: repugnant namque quamplurima, quæ ſuperiùs notauimus.

Deinde, quia ſi Decius dicto conſil. 259. n. 2. attentè & verè perpendatur, atque ponderetur, non quidem ſe fundat in eo, quòd Monaſterium ex ſua perſona, & perpetuò voluerit ſuccedere, ſed quia in omnem euentum. omnémque caſum. excluſum cenſeri debet eo ipſo, quòd teſtator voluit, bona in familia ſua conſeruari. Quæ ratio ſic æqualiter militat, quando ageretur de obtinendis bonis pro tempore aut vita Monachi, ſicut quando agitur de eiſdem perpetuò obtinendis; quòd autem Decius ſic ſe fundet, conſtat euidenter, tum quia maiorem vim facit in eo, quàm in illis verbis: De matrimonio vero & eorum vero torpore deſcendentibus; tum etiam ex illis verbis: Eò maxime, quia ipſe dominus teſtator voluit & vult, quòd omnia bona ſua conſeruentur & remaneant in familia ſua, & ſic manifeſtè oſtenditur, quòd de excluſione Monaſterij teſtator cogitauerit. Et iterùm. ibi: Si ergo voluit bona remanere in familia; ergo noluit, quòd peruenirent in Monaſterium: ergo fateri neceſ ſe eſt, quòd cogitauit de excluſione Monaſterij. Nam in fideicommiſ ſo, de quo agitur, tacita voluntas ſufficit, quæ ex coniecturis colligitur. Ecce, vbi in hoc facit totum fundamentum, & mirabiliter obſeruat, quòd eo ipſo, quòd teſtator voluit, bona in familia remanere, videtur noluiſ ſe, quòd in Monaſterium perueniant, & Conſequenter de excluſione Monaſterij tacitè cogitaſ ſe, eámque tacitam & præ ſumptam excluſionem pro expreſ ſa habendam. Quo quidem nihil melius, nec magis concludens in propoſito poteſt adduchi: nam ſi eo ipſo id noluit, & de excluſione Monaſterij cogitauit; ergo non ſolùm pro vira Monachi, ſed nec vno momento penes Monaſterium potuerunt bona Maioratus reſidere: Iterùm etiam Decius ipſe eodem in loco, ibi: Et iniſto caſu non ſolùm ex coniecturis, ſed etiam ex verbis videtur conſtare, quod de excluſione monaſterij cogitauit ſaltem in genere, quod ſufficit: nam etiam expreſ ſum dicitur illud, quod ſub generalitate verborum continetur & ſic ſatis conſtat de voluntate teſtatoris, quod voluerit monaſterium excludere Et inferiùs, ibi: Circa primum, de quo in caſu noſtro agitur, quia voluit bona conſeruari in familia, ex quo ſequitur, quòd noluit illa peruenire ad Monaſterium. Ex his ergo apertè deſtruitur Georgij Cabedi ad præfatum conſilium Decij interpretatio. Quod etiam, & ſubtiliter animaduertendum erit, non abſque maximo myſterio. ex propoſito potiùs, atque ob vim rationis ſuperioris, quia teſtator voluit bona conſeruari in familia, Decium ipſum, in dubium aut diſputationem non excitaſ ſe, an ſaltem pro vita Monachi deberent bona penes Monasterium manere, eóque naturaliter mortuo ad familiam reuerti; conſiderauit namque etiam ſucceſ ſionem temporalem refragari manifeſtè teſtatoris diſpoſitioni, quâ, vt bona perpetuò in familia conſeruentur, actum eſt, & ſic Monaſterium abſolutè, & ſemper videtur excluſum.

Sed & deterior eſt eiuſdem Georgij Cabedi ad D. Anton. Meneſ. de Padilla locum explanatio; contendit namque eadem deciſ. 133. n. 9. in verſ. ſed etiam Antonius, in terminis prædictis, quando Monaſterium in perpetuum vellet ſuccedere, eundem Antonium loquutum, in l. cum acutiſ ſimi, n. 44. C. de fideicommiſ ſis; & conſequenter eius authoritatem nihil vrgere contra Monaſterium in terminis, ac quæ ſtionem Maioratus: in quo equidem decipitur manifeſtè; nam licèt verum ſit eo in loco ipſummet Authorem Decij conſilium citaſ ſe (quod Cabedus adeò reſtrinxit) conſtituit tamen generaliter & abſolutè, euidentem coniecturam excluſionis Monaſterij eſ ſe, ſi teſtator agnationis, nominíſque ſui in fideicommiſ ſo relinquendo, curam aliquam geſ ſiſ ſe viſus fuerit; vt ſi primogenium ſeu Maioratum inſtituerit, iam enim ab huius fideicommissi ſucceſ ſione Monaſteria videbitur excluſiſ ſe, ad quæ ſi primogenium, vel Maioratus deferatur, prorſus peribit nomen, a que memoria fundatoris. Ecce, vbi ex eo dumtaxat, quòd primogenium ſeu Maioratus inſtituatur ſimpliciter, etiamſi aliud non adiiciatur, ipſemet Padilla infert, Monaſterium exclusum videri debere, teſtatoremque Maioratum perpetuum inſtituentem, non alia ratione cenſeri feciſ ſe, quàm vt nominis ſui, vel agnationis, aut cognationis curam haberet: & ſic ſententia & authoritas hæc non mediocriter iuuat etiam noſtrum Aſ ſumptum: ipſum etiam iuuit Franciſc. Mantica de coniect. vlt. volunt lib. 8. dict. tit. 12. ex n. 25. vſque ad n. 29. nec ſatisfacit Cabedus dict. deciſ. 133. n. 9. in verſic. ſic etiam poteſt, dum dixit, reſponderi poſ ſe eodem modo, ſcilicet, quòd Mantica loquatur, quando Monaſterium vellet ſibi acquirere bona in perpetuum; nam ſi eundem Authorem prælegeris, inuenies proculdubio, non in eo fundari, quòd perpetuo, aut ad tempus Monaſterium ſuccedere velit (in hoc enim differentia non eſ ſet, ſi teſtatoris voluntas adeſ ſet vel non refragaretur) ſed potiùs in alio, ſcilicet quòd eo ipſo, quòd familiæ fauore diſpoſitio fuit facta, Monachus, aut Monaſterium omnimodò videretur excluſum, nec ad fideicommiſ ſum poteſt admitti, quia deficit ratio & voluntas teſtatoris, & de Monacho nullo modo ſenſiſ ſe credendum eſt, vt ibidem latiùs obſeruat.

Sed nec Pariſium in conſil. 22. n. 9. vol. 3. fideliter explicauit idem Cabedus in eadem deciſ. d.n. 9. in verſ. ad conſilium: probat enim Pariſius totum contrarium, & contra Monaſterium reſpondet; dicit enim, relictum ob eam cauſam, vt familia conſeruetur, non comprehendere eum, qui ingreſ ſus eſt Religionem, prout meliùs citarunt eum Mantica vbi ſuprà, n. 25. & Menochius lib. 4. præ ſumptione 83. n. 45. Et hactenus de ſecundo fundamento, aut ratione ſecunda contra Communem.

Prætereà & tertio loco, contra communem eandem ſententiam, & pro hac parte vrgere etiam videtur; nam ſi regulariter, vbi nomen & arma ferendi præceptum ſucceſ ſoribus Maioratus iniungitur, Monachi, & Monaſteria propter præ ſumptam inſtituentium voluntatem à ſucceſ ſione repelluntur, 'vt cum Molina & aliis Authoribus obſeruauimus ſuprà, n. 54. & cùm inſignia domus ferendi onus imponitur. annotauit Vincentius de Franchis deciſ. 29. n. 7. & à communiter accidentibus, aut iuxta ea, quæ frequentiùs contingunt, hoc, vel ſimile præceptum apponi ſoleat, vt experientia docet, vel ſi illud deficiat, veriſimiliter credendum ſit, hoc ipſum inſtitutorem Maioratus voluiſ ſe ideò, quòd nullo alio medio meliùs poſ ſit eiusdem memoria conſeruari, quàm ex nominis & armorum delatione, vt Molin. de Hiſpan. primog. lib. 2. c. 14. n. 46. ſingulariter conſiderauit: proculdubio ſemper dicendum erit, Monaſteria excludenda eſ ſe, nec aliter admittenda, quàm ſi expreſsè vocata fuerint, nec eorundem ſucceſ ſio cognationis, aut familiæ conſeruationi repugnet, cui, vt dictum eſt, ſemper proſpectum atque conſultum eſ ſe videtur.

Ad quod conducit Pelaez à Mieres conſideratio alia, de maioratu, 2. p.q. 3. num. 23. in verſiculo, prætereà cum teſtatores: vbi aduertit, quòd cùm fundatores Maioratuum magis communiter excludant Monachos & Moniales à ſucceſ ſione eorum, licèt in aliquo Maioratu talis excluſio & priuatio deficiat, debet haberi tanquam ſi appoſita fuiſ ſet: & quòd iſta tacita excluſio, quæ teſtatori præ ſumitur placuiſ ſe propter prædicta, & quia omnibus placet, per text, in c. prudentia, in fine, de officio delegati, l. ſi ſeruus plurium, in fin. ff. de legatis 1. eundem operatur effectum quantum ad hoc, ac ſi expreſ ſa fuiſ ſet, prout aliis rationibus latiùs fundat ibidem.

Conducit denique Blazij Flores Diaz de Mena in eodem propoſito obſeruatio alia; is enim variarum quæ ſt. lib. 1. quæ ſt. 16. artic. & §. 2. num. 4. in præfato dubio conſtitutus, an ſcilicet Monaſteria ad ſucceſ ſionem Maioratus admittantur, inter alias concluſiones, eam veram & certam eſ ſe exiſtimat, quòd in primogeniis & Maioratibus Nobilium, in quibus vtplurimùm prætenditur nominis conſeruatio ex conſuetudine huius Regni, & præ ſumptis fundatorum voluntatibus, non ſuccedit Monaſterium, etiamſi fundatione expreſsè, excluſum non ſit; & citat nonnullos Authores, qui tamen id non probant: Ita tamen tenendum firmat, quia procedit ab vſu & communi teſtatorum mente; & ſic in fortioribus terminis, hoc eſt quando nominis aut arma ferendi præceptum expreſsè iniunctum non eſt, ſed quando prætendi dumtaxat præ ſumitur, ex ſola præ ſumptione Monaſterium repellendum, præfatus Author affirmat, nec eſ ſe veriſimile dicit à Nobilibus, à quibus vt plurimùm primogenia inſtituuntur, Monaſteria eadem admitti: pro ſe autem poſ ſet Blazius ipſe expendere locum Molinæ de Hiſpan. primog. lib. 2. c. 14. n. 46. vbi in quæ ſtione illa. vtrùm præcepto delationis nominis, & armorum ab inſtitutore Maioratus omiſ ſo, ſucceſ ſores teneantur arma, & nomen inſtitutoris deferre, nonnulla ſingulariter conſiderauit ipſe Molina, ex quibus ſuaderi poſ ſet, Maioratus ſucceſ ſorem teneri indiſtinctè nomine Maioratus inſtitutoris appellari, atque eius Inſignia & arma deferre: idque propter finem præcipuum inſtitutionum primogeniorum, & horum Regnorum obſeruationem, & conſuetudinem communem, ac etiam ipſorum Primogeniorum naturam. Et tandem reſoluir, quòd cùm familiatum nobilium conſeruatio, Reipublicæ ſummè conueniens ſit, eáque ex nominis, & armorum delatione pendeat, quòd non obſonum feciſ ſe arbitraretur, ſi Iudex, qui de hac re aditus fuiſ ſet, ſucceſ ſorem primogenij, quod vir aliquis nobiliſ ſimus inſtituit, ad nominis, atque armorum delationem adſtrinxerit; id namque ex ipſa Maioratus natura, atque ex Hiſpana etiam conſuetudine, atque ex veriſimili mente diſponentis palam deducitur: & Molinam ſequitur Pater Molina tomo 3. de iuſtitia & iure, disputatione 615. numero 8.

Ex his autem dubia equidem mihi videtur in vno caſu Pelaez à Mieres diſtinctio, ſeu obſeruatio noua in hac materia; is enim de maioratu, 2. par. d.q. 3. n. 33. in tam laborioſa quæ ſtione, vt ipſe dicit, quandam diſtinctionem adhiberi poſ ſe exiſtimauit; quòd ſi quis, poſtquam iam ſucceſ ſit in bonis Maioratus, Monachus factus ſit. proprietas bonorum Maioratus à Monaſterio non auferatur. Si autem tempore, quo Monacho ius ſuccedendi competere poterat, iam erat Monachus, à tali ſucceſ ſione repellitur. Et ad hanc diſtinctionem inquit facere regulam l. per retentionem, C. de vſufructu, l. patre furioſo, ff. de his qui ſunt ſui vel alieni iuris, l. pluribus, §. & ſi placeat, ff. de verb. oblig. cum aliis iuribus & doctrinis in propoſito, quæ adducit ibidem, per totum illum num. Diſplicet autem mihi relata diſtinctio in primo caſu, ſiue non secura videtur; nam ſi iuxta ea, quæ ſuperiùs diximus, Monaſterij ſucceſ ſio intentioni & voluntati inſtitutoris, fini etiam & naturæ Maioratus repugnat, atque eo ipſo, quòd inſtitutor in ſua familia perpetuò bona coalligata, & vnita vinculis & prohibitionibus perpetuis reliquit, cenſetur prohibuiſ ſe, ne bona ad Monaſterium peruenirent: quid intereſt, quòd ante ingreſ ſum. vel poſt ſucceſ ſio deferatur; refragante namque eiuſdem inſtitutoris voluntate, nec anteà delatam ſucceſ ſionem retinere poterit, ſiue propter ingreſ ſum & Profeſ ſionem Religionis, ſic delata ſucceſ ſio finiri debebit, ſicut pò ſt delata impediri. Et verè ſi totum hoc à voluntate inſtitutoris pendet, nulla poteſt inter vnum & alterum caſum differentia conſtitui. Prætereà, ſi de familiæ, agnationis, aut cognationis conſeruatione actum fuerit, ſiue nominis, aut arma ferendi preceptum ſit iniunctum tacitè, vel expreſsè, retineri quidem primogenium nullo pacto poterit à Monaſterio, quippe cùm tunc repugnent ea omnia, quæ numeris præcedentibus obſeruauimus, & illa ita æqualiter militent in iam delata, ſicut in poſteà eueniente ſucceſ ſione.

Quarto denique & vltimo loco, pro hac noſtra ſententia contra Communem, illud non mediocriter vrget, quòd ſi hucvſque in propoſito Scribentes inſpicias attentè, inuenies proculdubio, ferè omnes præcipuè excitatos, atque adductos fuiſ ſe pro ſententia communi ex deciſione textus in l. Statius Florus, §. Cornelio Felici, ff. de iure fiſci: per illum namque ſic fimauit Bartolus in l. cum pater, §. hæreditatem, ff. de legatis ſecundò. Et cæteri etiam adducuntur, qui de hac quæ ſtione hactenus tractarunt, vt ex relatis ſupra, n. 56. conſtat apertè; & per Cabedum dict. deciſ. 133. in fine: idcircò, ſi eius textus deciſionem & rationem in propoſito non vrgere, nec in primogeniis ſeu Maioratibus Hiſpanorum militare, probatum fuerit; firma equidem adeò videtur hæc noſtra ſententia manere, vt de eiuſdem veritate ampliùs dubitari non valear.

In primis ergo, quòd dict. §. deciſio non obtineat, nec procedat, quando ratio, & mens diſponentis aliud ſnaderet, prout in noſtris terminis ſuadere, eriamſi Monaſterium ſit capax bonorum in communi, ſuprà probauimus. expreſ ſim, atque ex communi omnium ſententia firmauit Socinus iunior in d. §. & quid ſi tantum, n. 17. in princip. & num. 23. Alexand, in conſil. 13. n. 2. lib. 3. Socinus ſenior in conſ. 92. num. 1. in fine, lib. 1.

Deinde, textum eundem ſimiliter non obtinere, quando eiuſmodi eſ ſet diſpoſitio, quòd mors ciuilis inducta per profeſ ſionem Religionis, eundem omninò effectum produceret, quem mors naturalis, quemadmodùm in primogeniis propter nominis, memoriæ, ac familiæ conſeruationem producere, ſuprà diximus; tenuerunt etiam expreſsè Ioannes Crotus in eodem §. & quid ſi tantum, n. 23 & Socinus iunior nu. 17. Angelus in l. ex facto, §. ex facto, n. 3. ff. ad Trebel. & cum aliis Ioannes Vincentius Hondedeus in conſ. 62. num. 47. lib. 1.

Prætereà, in primogeniis & Maioratibus perpetuis aliter eſ ſe indicandum in quæ ſtione præfata, quàm in fideicommiſ ſis temporalibus, atque in illis ceſ ſare rationem præcipuam textus in eodem §. Cornelio Felici, fideicommiſ ſarium, inquam, non eſ ſe admittendum vſque ad mortem naturalem & veram hæredis, quia potuit fideicommiſ ſarius ipſe præmori, & ſubſtitutio euaneſcere, l. vnica, §. in ſerundo, C. de caducis tollendis: quoniam in bonis Maioratus, ſiue in primogeniis perpetuis, licèt vocatus poſt Monachum, ante eum decedat, ſubſtitutiones non remanent caducæ, ſed Maioratus bona ad alios de familia inſtitutoris deferuntur & ſic diuersam rationem militare, diuerſ ùmque ius ſeruari debere inter fideicommiſſum ſimplex, & primogenium perpetuum optimè conſiderauit ex omnibus huius Regni Authoribus, ſolus Pelaez à Mieres de maioratu, ſecunda parte, dict. quæ ſt. 3. num. 29. qui dicit, ſic ipſum tam nouiter, quàm verè conſideraſ ſe, nec iuſtè aduocari ſententiam Bartoli, & aliorum quoad deciſionem huius Quæ ſtionis in primogeniis; longéque diſtare bona fideicommiſ ſorum, de quibus Iuriſconſulti, & noſtri Doctores sæpè loquuntur, in vocationibus, conditionibus, grauaminibus, vinculis, & aliis pleríſque rebus à bonis Maioratus, prout etiam hoc vltimum oſtendit Molina de Hispan. primogen. lib. 1. cap. 1. ex num. 7. & num. 14. cum ſeq. & cap. 6. per totum. Et hactenus ipſe Mieres, qui rectè quidem, atque iuſtè gloriatur, ſe tam nouiter, quàm verè ad text. in dict. §. Cornelio Felici, & doctrinam Bartoli communem ſic conſideraſ ſe.

Addiderim ego libenter, pro clariori prædictorum, & eiuſdem. § Cornelio Felici, intelligentia, præmittendum eſ ſe, in eo textu diſponi apertè, per condemnationem matris grauatæ de reſtituendo hæreditatem poſt mortem, diem fideicommiſ ſi non veniſ ſe, duplicémque rationem aſ ſignari ibidem, quia poſ ſet priùs ſubſtitutus mori, vel etiam mater grauata alias res acquirere.

Cæterùm in noſtris terminis, vnam & aliam rationem ceſ ſare, nec eiuſdem §. deciſionem vrgere, ſic oſtenditur.

In primis, ex his, quæ ſuprà obſeruauimus, ex quibus apparet, in primogeniis aut Maioratibus Ceſ ſare rationem illam, quia poſ ſet priùs ſubſtitutus mori; nam & ſi moreretur poſt Monachum ſubſtitutus, aut ſequens vocatus, non ideò primogenium deſiceret, vel extingueretur, ſed ſequens poſt illum admitteretur, vel is qui de uire, aut ex inſtitutoris diſpoſitione admitti deberet: ac deinceps & alij plures venirent, qui ex nomine & familia inſtitutoris fuiſ ſent, l. cùm ita, §. in fideicommiſ ſo, ff. de legatis ſecundo. Et. ſic deficiente illa ratione, deficere quoque debet eiuſdem §. deciſio. provt eruditè & mirabiliter in propoſito obſeruauit etiam Ioannes Vincentius Hondedeus in conſilio 62. num. 33. lib. 1. qui dixit illius, §. deciſionem expendi non poſ ſe, led potiùs in contrarium vrgere, quando non fuiſ ſet ſubſtituta particularis perſona, quæ poſ ſet priùs præmori, ſed Monaſterium, aut Hoſpitale, quorum reſpectu perpetuitas conſideratur (prout in Maioratu conſiderari debet) & Ceſ ſaret ratio illa caducitatis, vtpote cùm Monaſterium, aut Hoſpitale mori non poſ ſet: Et repetit iterùm in eodem conſil. 62. n. 36. & num. 46.

Prætereà, Ceſ ſare etiam in primogeniis rationem aliam, quia poſ ſet mater grauata alias res acquirere, patet etiam ad oculum: nam etſi Monaſterium Maioratum non poſ ſideret, ſed ſtatim facta Profeſ ſione Monachi, ad ſequentem transferretur Maioratus ipſe; proculdubio poſ ſet Monachus alias res acquirere, ac per eum Monaſterio acquirerentur, ita quòd ex eo quòd Maioratus tranſeat ſtatim in ſequentem, vel non transeat, non poteſt diuerſum ius, diuerſáve ratio conſtitui; nam vtcunque res ſe habeat, ſi Monachus acquirat, Monaſterio equidem acquiret, nec res immutabitur aliquo modo, ſiue nullus effectus emanabit ex eo, quòd ſtatim ſuccedat is, qui poſt Monachum ſuccedere debet. Nec etiam, quando Maioratus penes Monaſterium manſiſ ſet, acquiſitæ res ſimul cum rebus & bonis Maioratus poſteà tranſirent, ſed penes Monaſterium manerent: & ſic in primogeniis Hiſpanorum, ratio illa Ceſ ſat omnino; & conſequenter, ſi ita ſtatuitur, quando in communi Monaſterium eſt capax bonorum, certius quidem erit, & abſque omni difficultate, mortem naturalem non expectandam, quando Monachus ingrederetur Religionem, bonorum in communi incapacem: tunc namque in contratium faceret apertè, atque expendi deberet text. in dict §. Cornelio Felici, dum dicit, potuit interim res acquirere, Contrario ſenſu, & à ceſ ſante ratione, quia cùm talem Religionem profeſ ſus non poſ ſit aliquid acquirere, nec in particulari, nec in communi, & ſic nec ſibi, nec alij, nec etiam Monaſterio, ob incapacitatem regulæ; ſtatim proculdubio, tam ex iuris diſpoſitione, quàm ex voluntate primogenij inſtitutoris, videretur vocatus ſequens in gradu, & per Profeſſionem veniret dies vocationis; ne interim vacet Maioratus, cuius ſucceſ ſio nec per momentum poteſt eſ ſe in pendenti, vt plenè probatur per Molinam de Hiſpanor. primogen. lib. 3. cap. 10. per totum, Patrem Molinam tom. 3. de iuſtitia & iure, disput. 634. fol. 488. nec aliquo tempore in extraneos, aut non vocatos tranſire, vt per eundem Molinam ibidem, & lib. 3. cap. 9. num. 2. Additionem ad deciſionem Gamæ. 259. verſic. de prima concluſione. Quod etiam in hoc ſecundo caſu, quando Monaſterium eſt incapax bonorum in communi, eruditè conſiderauit Ioannes Vincentius Hondedeus dict. conſil. 62. num. 33. & 36. lib. 1. Et hactenus de ſequndo caſu principali huiuſce diſputationis, quando à ſucceſ ſione Maioratus Monaſterium expreſsè excluſum non fuit & capax eſt bonorum in communi; in quo tamen cùm occaſio ſe offeret, maturè erit deliberandum, ac etiam cum iudicio ponderari debebunt inſtitutionis, aut ſcripturæ Maioratus verba, quamuis mihi hæc opinio, attentâ primogeniorum ipſorum naturâ, & fine, & inſtitutorum deſiderio & intentione, valdè probabilis, & tenenda videatur, maximè cùm tot authoritatibus, atque adeò vrgentibus rationibus comprobata remaneat.

Tertius deinde & principalis caſus ſit, quando etiam Monaſterium excluſum non fuerit, ſed bonorum in communi, aut vniuerſali incapax ſit, & tunc quidem certum erit, & abſque controuersia, Monaſterium, nec Monachum ſuccedere poſ ſe: quia cùm Monachus Monaſterium huiuſmodi profeſ ſus fuerit; conſequens eſt, vt pro mortuo reputandus ſit, fiátque ſtatim locus ſequenti vocato, ac ſi Monachus non eſ ſet in rerum natura. Idem namque operatur ſucceſ ſionis incapacitas, quod mors, l. prima, §. ſed ſi patronus, ff. de coniung, cum emancip. liber, eius. Quam rationem aſ ſignat, & ſic reſoluit Molina de Hispanor. primogen. lib. 1. dict. cap. 13. num. 69. Mieres de maioratu, 2. parte, dicta quæ ſt. 3. ex num. 6. vſque ad num. 11. vbi eadem ratione excitatur præcipuè, & dicit, reſolutionem præfatam procedere, ſiue Monachus ingrediatur Monaſterium, iam factus poſ ſeſ ſor bonorum Maioratus, ſiue ante ſucceſ ſionem ingrediatur: & quia ſi Monaſterium eſt incapax ſuccedendi in aliis bonis minimè vinculatis, maiori ratione debet eſ ſe incapax vinculatorum; citat etiam Bartolum in l. cum pater, & hæreditatem, num. 1. ff. de legatis ſecundo. Alex. & alios plures, qui in fideicommiſ ſo ſic tenuerunt: Id ipſum in Maioratu, poſt Tiraquellum, Gregor. Lopez, & alios, tenuit quoque Velaſquez Auendañus in l. 40. Tauri, gloſ. 4. num. 10. & 11. Doctor Spino in ſpeculo teſtamentorum, gloſ. 12. principali, de legato Monacho relicto, num. 34. & 37. & gl. 27. de fideicommiſ ſaria ſubſtitutione, num. 24. Ioannes Matiençus in l. 3. tit. 4. gloſ. 2. num. 3. lib. 5. nouæ collectionis regiæ. Blazius Flores Diaz de Mena variarum lib. 1. quæ ſt. 16. artic. & §. 2. num. 7. dicens, omnes vnanimiter, & nemine diſcrepante tenere, quòd Monaſterium non capax bonorum in communi, in Maioratu non ſuccedat, & pro certo ſupponit; ac in Monaſterio capaci bonorum in communi, dubium & diſputationem mouet Georgius Cabedus deciſione Regni Luſitaniæ 133. numer. 1. & numer. 7. Denique in Maioratu idem quoque reſoluit Pater Ludouicus Molina tom. 3. de iuſtitia & iure. diſp. 623. n. 1. & 2. folio mihi 359. Vbi inprimis obſeruat quòd Religioſus ſi nondum Profeſ ſionem emiſit, aut in Societate Ieſu ad gradum Coadiutoris aſ ſumptus eſt, capax eſt Maioratus cuiuſcunque, quoniam vſque ad profeſ ſionem, aut ad vota Coadiutorum in dicta Societate, incapax non eſt ſucceſ ſionis in quibuſcunque bonis, dominiíque illorum, iuxta ea, quæ Molina ipſe eodem tractatu, diſp. 139. & 140. copiosè ſcripta reliquit: deinde conſtituit, quòd Religioſi earum Religionum, quarum Domus, Collegia, ac Monaſteria incapacia ſunt ſucceſ ſionis ſuorum Religioſorum, pro mortuis reputantur, ad effectum, vt neque ipſi, neque Monaſteria, neque alius loco illius ſuccedere poſ ſit in quibuſcunque bonis, ſed deuoluuntur ad alios hæredes. Vnde infert, quòd eiuſmodi Religioſi, & Monaſteria eorum ſuccedere non poſ ſunt in vllo Maioratu, ſed perinde talis Maioratus deuoluitur ad ſequentem vocatum; ac ſi Religioſus ille è vita deceſ ſiſ ſet, aut natus non fuiſ ſet: & refert Molinam dumtaxat d.c. 13. n. 69. & in fideicommiſ ſo, poſt Bald. Alex. Deci. Pariſ. Theſaurum, Ripam, Coſtam, Sfort. Odd. & Franciſcum Manticam; ſic etiam obſeruauit Michael Graſ ſus receptar. ſentent. §. fideicommiſ ſum, 940. n. 7. Roland. in conſilio 97. n. 41. lib. 2. Ioannes Vincentius Hondedeus in conſilio 62. n. 37. lib. 1. vbi refert multos Authores, ſic etiam tenentes. Et poſt Bartolum, Gratum, Ruinum, Beroum, Fortunium Garſiam, Pariſium, Boërium, Baldum, Butrium, Abbatem, Angelum, Imolam, Caſtrenſem, Alex. Socinum ſeniorem, Decium, Sfortiam, & Oſaſcum, Menochius lib. 4. præ ſumpt. 83. nu. 71. Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſ ſis, art. 28. n. 62.

Hoc autem quamuis adeò certum ſit, & abſque controuerſia, vt dixi, ſubſtitutóque, vel ſequenti vocato, data incapacitate Monaſterij, locum eſ ſe omnes admiſerint vnanimiter; de alio tamen dubitant, atque in controuerſiam excitant communiter vtrum, inquam, eo caſu, ſtatim facta Profeſ ſione admittendus ſit ſequens in gradu, vel is, qui ex legis, aut inſtitutoris diſpoſitione admitti debet, an verò expectanda ſit mors naturalis Monachi profeſ ſi? Et quidem in fideicommiſ ſis, quamplurimi arbitrantur, ante mortem naturalem non cedere diem fideicommiſ ſi, mortémque naturalem expectandam eſ ſe, Salicetus, inquam, in l. prima, n. 6. ver ſiculo, item vt dies fideicommiſ ſi, C. de hæredibus inſtituendis. Vincent, de Hercul. col. 1. & 2. Alexander n. 5. & 6. & Ripa n. 12. in l. ex facto, §. ex facto, ff. ad Trebel. Raphaël Cumanus, & Ioannes Imolen. in l. cùm Lehm pater, §. hæreditatem 1. ff. de legatis 2. Socinus etiam in repetitione l. cum anus, ff. de condit. & demonſtrat. n. 104. Felinus in c. in præ ſentia, n. 56. de probationibus. Iaſon in authent. ſi qua mulier, n. fin. C. de ſacroſanctis Eccleſiis. Romanus ſingulari 434. Ioannes Crotus in l. Gallus, §. & quid ſi tantum, n. 23. & 27. & ibid. Emanuël Coſta 2. p.n. 12. huic opinioni magis accedit, tanquam veriori, vt ipſe putat, ſequitur eam Michaël Graſ ſus d. §. fideicommiſ ſum, q. 41. Ioannes Matiençus in l. 3. tit. 4. gloſ ſa 2. n. 3. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ. Iacob. Bareta in conſ. 40. col. 2. verſic. ſed quid in fine. Alexander Raudenſis de Analogis, lib. 1. c. 34. n. 318. & ſeq. & tuetur conſtanter Alexander Trentacinquius de ſubſtitutionibus, quarta parte, cap. 6. in fine, in verſiculo, ego conſidero.

Ij omnes inde, & quaſi in neceſ ſariam conſequentiam huius opinionis ſtatuunt, interim dum fideicommiſ ſo grauatus, & Religionem bonorum in communi incapacem profeſ ſus decedit, penes eius hæredes ab inteſtato, aut ex teſtamento, bona ipſa manere: & ſuperioris ſententiæ Authores ſic tenere communiter, firmarunt Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſ ſis. art. 28. n. 63. ibi Quoniam ſpes eſt. Alexander Trentacinquius loco relato ſupra, n. 85. Ioannes Vincentius Hondedeus in conſ. 62. nu. 17. lib. 1. & ante ipſos, Alex. in d. §. ex facto, n. 6. prope finem. Crotus in d. §. & quid ſi tantum, num. 28. qui principaliter excitati atque adducti ſunt ex deciſione texe. in d. l. Statius Florus, §. Cornelio Felici, ff. de iure fiſci, ponderando eum, vt ponderaui ſuprà, n. 82. ſcilicet, quòd poteſt præmori ſubſtitutus, & ſic caducum effici fideicommiſ ſum. & conſequenter mortis naturalis expectatio effectum maximum operari, tam in fauorem legitimorum hæredum, quam ſubſtitutorum, quàm etiam ipſius grauati, cùm fauor ſit, hæredem habere. Verùm vt ſuprà, d.n. 82. vidiſti, quamuis ille textus in fideicommiſ ſis, ac in terminis, in quibus exteri Authores loquuntur, aliquam difficultatem videretur habere, quæ tamen etiam in ipſiſmet fideicommiſ ſis congruè ſubuerti poteſt; tamen in terminis noſtris, ac circa Hiſpanorum Maioratus ſeu primogenia, clarum quidem eſt nullo modo vrgere, nec expendi poſ ſe, vtpote cùm ratio vtraque, quâ textus idem innititur principaliter, in primogeniis omninò deficiat, nec ipſorum ſucceſ ſioni couneniat, vt ibidem oſtendi: Nunc etiam addiderim, in eiſdem primogeniis nihil vrgere rationem præfatam (quâ adeò inſiſtit atque excitatur Trentacinquius) ſcilicet quòd expectatio mortis naturalis poſ ſit prædictum effectum operari. Nam in primis, quòd caducitatis effectum operari non poſ ſit concludenter ibidem oſtendi: alterum verò ſucceſ ſionis fiſci, hæredum ex teſtamento, vel ab inteſtato, ſine alterius cuiuſque perſonæ, in conſideratione habendum non eſ ſe, repugnare potiùs inſtituentium menti & intentioni, manifeſtum eſt: vtpote, cùm is, qui Maioratum inſtituit, non fauore aliorum, ſed familiæ ſuæ commodo, & Conſeruatione inducatur præcipuè, eiúſque voluntatis ſit, vt ad ſucceſ ſionem illos tantùm admitti deſideret, qui ex nomine & familia ſua fuerint, & quod prius habeat ſequens vocatus poſt: Monachum profeſ ſum, quàm hæres ipſius, vel alius quilibet: nec ob hoc deſinet hæredes habere, ſi anteà teſtamentum condiderit, vel aliàs ſucceſ ſor ab inteſtato proximior ſit ad ſuccedendum in bonis liberis, quàm is, qui ex inſtitutoris diſpoſitione ad Maioratum admitti debet: idque in fideicommiſ ſis, ac in terminis noſtræ Quæ ſtionis, rectiùs quàm Trentacinquius, atque eruditè conſiderauit Socinus iunior in d. §. & quid ſi tantum, n. 23. in principio, qui cùm totum fundamentum huius materiæ fecerit in eo, quòd vigeat ratio & mens diſponentis, quare voluerit fideicommiſ ſum poſt mortem reſtitui, vel non vigeat; decidendo articulum hunc, ſic ſcriptum reliquit: ltaque in hoc articulo diſtinguendum eſt; aut iſte grauatus ingreditur Religionem incapacem bonorum, & tunc habet locum fideicommiſ ſum incontinenti, aliter morte naturali non expectata, & hoc quia eadem ratio viget; nam teſtator voluit, vt poſt mortem reſtituat, quia voluit poſt illum, quod prius habeat fideicommiſ ſarius, quàm hæres grauati, aut alius quilibet. Ecce, vbi etiam in terminis iuris communis, Author hic ſingulariter ſic obſeruat, nec aliorum commodum aut fauorem attendit, ſed dumtaxat, optimóque iure considerat, ex voluntate teſtatoris præcisè fieri debere id, quod nunc prædiximus, nec mortem naturalem expectandam; ſic enim alius interim haberet, quàm is, quem teſtator voluit. Quod etiam Fortunius Garſia in eodem §. & quid ſi tantum, rectè intellexit, dum pro communi ſententia præſumptam teſtatoris voluntatem vrgere non negauit num. 51. quâ etiam & innituntur alij Authores, qui contra ſententiam ſuperiorem d.n. 85. relatam ſcribunt, vt mox videbimus. Et ſecundùm hæc plané ceſ ſat fundamentum, quod Trentacinquius adeò fortiter ponderauit: apparet etiam, deceptum eundem, quatenus in eodem propoſito exiſtimauit, mortem ciuilem per Profeſ ſionem Religionis bonorum incommuni incapacis inductam, non operari eundem effectum, quem naturalis, cùm verè eundem operetur, ac operari debeat effectum; tum ob ea, quæ d.n. 82. obſeruaui ſuprà, & infrà dicentur: tum etiam, quia cùm tota hæc materia à ratione, & mente diſponentis regulari debeat; certum proculdubio eſt, & eo caſu rationem eandem, & manifeſtam teſtatoris voluntatem vrgere. Aliud verò fundamentum, quo etiam Trentacinquius ipſe loco præcitato mouetur, ex l. res vxoris, in fine, C. de donat. inter, l. ſed ſi mors, ff. de donat. & l. cùm pater, §. hæreditatem, 1. ff. delegatis ſecundò, parùm etiam vrget, quoniam in eis iuribus, propter diuerſitatem rationis aliud ſtatuitur, nec mentio mortis in ciuili verificatur, quia diuerſa ratio militat, nec mens diſponentis ſic ſuadet. Quod ſic oſtenditur, nam in d. l. res vxoris, ideò donatio illa morte confirmatur, quia creditur in ea voluntate donatorem ſemper permanſiſ ſe, & cum ea deceſ ſiſ ſe, ex quo iam certum eſt, eum mortuum, contrariam voluntatem demonſtrare non poſ ſe. Quæ ratio ceſ ſat in deportato, vel ſimili, cùm, ex quo viuit, poſ ſit contrarium velle, & donationem reuocare, prout ex mente communi rectè intellexit Socinus iunior in d. §. & quid ſi tantùm, n. 17. in verſiculo, Quintò etiam. Idipſum contingit etiam in terminis d. §. hæreditatem 1. proptereà quòd in eo texat pro ratione diſpoſitionis dicitur fuiſ ſe ſola voluntas teſtatoris in tempus mortis collata, vt ſic poſt mortem grauati, illi haberent, qui tunc viuerent; idcircò illud ſtatuitur, ſi grauatus deportetur, quia ex morte ciuili reſultante ex deportatione ipſius hæredis grauati, de qua ipſe textus loquitur, non reſultat effectus mortis naturalis; tum quia ſubſtitutus præmori poſ ſet ante grauatum, vt conſiderat textus in d. §. Cornelio Felici, & ſic fideicommiſ ſum poſ ſet effici caducum: tum etiam, quia deportatus poſ ſet reſtitui per Principem, & poſt reſtitutionem procreare liberos, qui ſubſtitutum excluderent, l. intercidit, ff. de condit. & demonſt. quæ duo in propoſito caſu & quæ ſtione ceſ ſant, quoniam nec poteſt conſiderari ratio caducitatis, ob ſuperiùs à me adnotata & reſoluta; nec etiam ſpes eſ ſe, quòd liberi procreari valeant, quia profeſ ſus Religionem, matrimonium contrahere non poteſt, & liberos procreare: & ideò præfata iura, & alia, quæ de deportato loquuntur, non poſ ſunt congruè expendi ad deciſionem huius Quæ ſtionis in Primogeniis Hiſpanorum: Imò nec in fideicommiſ ſis iuris communis, prout eleganter animaduertit Ioannes Vincentius Hondedeus in conſil. 62. n. 45. in fine, lib. 1. & Socinus iunior d.n. 17. in præcitato §. & quid ſi tantùm, optimè & verè percipit.

Denique, nec text. in l. ex ea parte, §. in inſulam, ff. de verbor. oblig. pro ſuperiori communi ſententia, aliquo modo vrget: ibi namque, ideò deportatio non æquatur morti naturali, quia non eſt eadem ratio, vt ſuprà poſt initium huius capitis animaduertebam. Quoniam in ea ſtipulatione, mortis tempus adiectum fuit principaliter causâ differendæ ſolutionis, provt in dubio præ ſumitur; & ſic ſolùm mortis tempus in conſideratione fuit habitum, facta promiſ ſione per illa verba, cùm morieris. Vnde illud tempus expectandum eſt, nec per deportationem eueniſ ſe dicitur, quia verum eſt, deportatum non eſ ſe mortuum, ſed adhuc viuere, & maior dilatio prouenit ex expectatione mortis naturalis, quàm ciuilis, & ſic ciuilis operari non poteſt, nec verè operatur eundem effectum, maximè in ſtipulatione, quæ ſtrictè interpretari debet, & provt verba ſonant, I. quicquid adſtringendæ, ff. de verbor, obligat. & ita communiter declarant illum textum Doctores, & poſt alios, Ioannes Vincentius Hondedeus in conſ. 62. n. 42. & 43. lib. 1. & vide n. 49. vbi retenta communi hac interpretatione, reſpondet obiectioni Ruini in d. §. & quid ſi tantum, n. 16. atque eodem numero, in versiculo, quibus addo, rectè conſtituit, textum in eodem §. in inſulam, non obeſ ſe in terminis diſpoſitioni teſtatoris, quæ fauorabilior eſt, & latiùs interpretari debet, quàm ſtipulatio ſtrictè interpretanda, vt dixi, quaſi diceret, in vltima voluntate, & diſpoſitione teſtatoris, Mortis verbum aliquando latiùs accipi, & ſic, vt in ciuili etiam morte verificetur, quando ſcilicet militat eadem ratio, & mens diſponentis ſuadet, vt in eiuſdem §. in inſulam explicatione, optimè aduertit Socinus iunior in d. §. & quid ſi tantum, n. 17. in principio.

Cùm ergo prior opinio, de qua ſuprà, ex n. 85. de iure non ſubſiſtat, nec pro ea ſit concludens aliquod fundamentum; ſecunda ſuccedit, eidem omninò contraria, quæ & verior quidem eſt, & omninò amplectenda, mortem, inquam, naturalem non expectandam, ſed ſtatim facta Profeſ ſione, ad ſucceſ ſionem Maioratus admittendum ſequentem in gradu, eúmve, qui ex inſtitutoris, vel legis diſpoſitione admitti debet. Quod in Maioratu vnanimiter probarunt Authores omnes, qui de Hiſpanorum primogeniis tractarunt, vſque adeò vt nec m dubium reuocauerint altercationem præfatam, an ſcilicet mors naturalis Profeſ ſi expectari debeat, vel non. Inter alios tamen expreſsè dixit Molina lib. 1. d.c. 13. n. 70. qui cùm Monachus profeſ ſus eſt Religionem bonorum, & ſucceſ ſionis incapacem etiam in communi, dixit pro mortuo eum habendum, atque ſtatim fieri locum ſequenti vocato, ac ſi Monachus ipſe in rerum natura non eſ ſet, & repetit lib. 3. c. 2. n. 13. Pater Molina tom. 3. de iuſtitia & iure, diſp. 623. n. 1. & 2. dicens, quòd eo caſu, perinde Maioratus deuoluitur ad ſequentem vocatum, ac ſi Religioſus ille è vita deceſ ſiſ ſet, aut natus non fuiſ ſet, Velaſquez Auendañus in l. 40. Tauri, gloſ. 4. n. 10. qui etiam ſtatim aperiri viam ſequenti vocato affirmat, nec mortis naturalis expectationis dubium mouet. Id ipſum clarè etiam voluit Pelaez à Mieres de maioratu, 2. p.d.q. 3. n. 6. & ſeqq. & Doctor Spino in concluſione aut huius dubij reſolutione, quamuis in progreſ ſu eiuſdem confusè ſe habuerit, in ſpeculo teſtam. gloſ ſa 12. principali, ex n. 33. nam num. 37. in hunc modum inquit: Patet igitur ex his, quòd grauatus reſtituere poſt mortem, ſi ingrediatur Religionem incapacem bonorum. ſtatim non expectata morte naturali, ei ſuccedit fideicommissarius, vel ſucceſ ſor in Maioratu. Quæ sententia verior eſt per textum in l. 45. Tauri. Sic Author prædictus. Verùm lex illa Tauri (vt ego animaduerto) id non probat, dumtaxat enim diſponit, mortuo poſ ſeſ ſore, tranſire bonorum Maioratus poſ ſeſ ſionem in eum, in quem ex legis, vel inſtitutoris diſpoſitione tranſire debet, non obſtante alterius occupatione vel detentatione: non tamen exprimit, vtrùm id habeat locum ſimiliter mortuo poſ ſeſ ſore ciuiliter, fiue profeſ ſo Religionem ſucceſ ſionis etiam in communi incapacem. Quamuis ergo ex ratione, atque deciſione eius legis id dici poſ ſit, & verè dici debeat, quia pro mortuo, aut non nato tunc reputatur profeſ ſus; lex tamen ipſa non venit ad id dicendum, nec decidit: ex ratione tamen atque deciſione ipſius ſic dici debet, vt dixi, atque ita in terminis adnotauit Molina de Hiſpan. primogeniis, lib. 3. c. 13. n. 59. quo loco ſingulariter animaduertit, quòd quamuis lex illa dixerit: En caſo que algun poſ ſeedor do mayorazgo falleciere. Nihilominùs diffitendum non eſ ſe, quòd ſi aliquis alius caſus euenerit, ex quo vltimus Maioratus poſſeſ ſor pro mortuo ſit habendus, poſ ſit in vita, eiuſdem l. 45. remedium proponi: Idque per text. in dict. l. Gallus, §. & quid ſi tantum. ff. de liber. & poſthum. ibi: Vt ad ſimilitudinem mortis cæteri caſus admittendi ſint, l. ſi necem, §. deportatus, ff. de bonis libertorum, cum ſimilibus, Mieres etiam de maioratu, 3. p.q. 3. in terminis idipſum notauit: inquit enim, quòd ſi Monaſterium, in quod ſe contulit Monachus, eſt incapax bonorum, & ſucceſ ſionis etiam in communi, tunc ſtatim transfertur ad ſequentem in gradu, tam proprietas, quàm poſ ſeſ ſio bonorum Maioratus, & mors illa ciuilis operatur eundem effectum, quem naturalis, ad tranſlationem poſ ſeſ ſionis in ſequentem: & verba ipſiuſmet legis, Muerto el tenedor, in hoc etiam caſu exemplificari, vt ibidem latiùs obſeruat, ſequitur Auendanus in l. 45. Tauri, gloſ ſa 2. n. 9. nec in hoc caſu contradicit Ioannes Gutierrez pract. lib. 3. q. 71. quamuis in caſu alienationis bonorum à poſ ſeſ ſore Maioratus factæ, eiuſdem legis remedium ſequenti vocato denegauerit eodem in loco, n. 15. & ſeq. Vides ergo ſuperiorem ſententiam in Maioratu tenuiſ ſe Molinam vtrumque, Mieres, Auendañum, & D. Spino, nec expectandam eſ ſe mortem naturalem Monachi optimè ſtatuiſ ſe. Idem etiam clarè præ ſentit Blazius Flores Diaz de Mena variarum quæstionum iuris, lib. 1. quæstione 16. articulo & §. ſecundo, numero 7. & expreſsè, atque iterùm firmauit Mieres p. 3. d. quæ ſt. 3.

In fideicommiſ ſis quoque idem ſtatuerunt, & fideicommiſ ſum ſtatim reſtituendum eſ ſe, quòd gràuatus emiſit Profeſ ſionem in Monaſterio bonorum in communi etiam incapaci, aſ ſeuerarunt Bartolus, & poſt eum Baldus n. 3. in fine, & communiter omnes in l. cum pater, §. hæreditatem, 1. ff. de legatis 2. Idem Bartolus in tractatu minoritarum, in 4. parte, in verſiculo isti etiam hæredes instituti. Angelus ind. l. ex facto §. ex facto, n. 3. Ioannes Imolenſis, & Caſtrenſis in eadem l. ex facto, §. ſi quis rogatus, el 2. n. 23. Paulus de Leaz. in diſputatione incipiente, Substitutus, Ruinus in d. §. & quid ſi tantum, & ibidem Socinus iunior, vterque n. 23. & Crotus ſub n. 13. Alexander in d. §. ex facto, n. 5. in fine, & n. 6. & in conſilio 13. volum. 3. Socinus ſenior in conſilio 92. volum. 1. Corneus in conſilio 258. volumine 3. Pariſius in conſilio 65. numero 7. & ſequentibus lib. 2. Rolandus in conſilio 97. numer. 41. volumin. 2. Iaſon in conſilio 135. columna 2. libro primo. Boërius deciſione 354. numer. 11. vbi hanc eſ ſe communem opinionem atteſtantur, & dicunt ab ea non eſ ſe recedendum, Thomadoccius, Ioannes de Monteſperello, Decius, Bertrandus, Boſ ſius, & Octauianus, cum quibus Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſ ſis, articulo 28. numero 63. dicens, hanc opinionem receptiorem eſ ſe, & in praxi ſeruatam. Idem Peregrinus in tractatu de iure fiſci, titulo, de deportatis, numero 21. Pancirolus in conſilio 114. numero 3. qui loquitur in ingreſ ſo Religionem Ieſuitarum, Burſatus in conſilio 48. numero 27. libro primo. Abb. Decius, Berous, Capra, Portius, Imolenſ. Vual. Matheſilan. Bologninus, Pariſius, Gratus, Riminaldus ſenior, Rolandus, Boſ ſius, Simon de Prætis, Aſcanius Clemens, & alij, cum quibus iſtam partem conſtanter, atque eruditè tuetur, & in ingreſ ſo Religionem Capuccinorum loquitur Ioannes Vincentius Hondedeus dict. conſ. 62. num. 37. & 38. lib. 1. & vide numero 49. in fine, vbi dicit, quòd ſi Authorum numero, & authoritatibus certandum eſt, longé plures ſequuntur iſtam opinionem pro ſubſtitutis, aut ſequentibus vocatis, contra hæredes ex teſtamento, vel ab inteſtato Profeſ ſi. Franciſcus Mantica de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 11. tit. 7. num. 8. hanc quoque ſententiam firmiter defendit, & dicit eſ ſe veriorem & receptiorem, ac in praxi, indicando, & conſulendo tenendam, Ioannes Gutierrez canonicarum lib. 2. cap. 1. numer. 62. qui tamen videndus erit ex numero 60. vſque ad numerum 69. & denique alij plures, quos ideò omittendos duxi, quia à ſuperioribus præcitantur.

Eorundem verò, pro hac communi & vera ſententia, plura fundamenta expendi poſ ſent, provt Ioannes Vincentius Hondedeus dicto conſilio 62. ex numero 18. vſque ad numerum 39. expendit. Omnia tamen in vnum principaliter tendunt, ad illúdque reduci debent, provt etiam apparebit, ſi Hondedeum ipſum, & Ioannem Gutierrez prælegeris: videlicet, quòd Monaſterium incapax bonorum in communi profeſ ſus, omninò pro mortuo habetur, ſicut ſi verè mortuus eſ ſet, cap, placuit, 2. 16. quæ ſtione prima, capit. nullus, 2. quæ ſtione 7. Bartol, in tractatu minoritarum, lib. 4. diſtinctione 3. cap. primo. numero 8. Paulus in dicto §. ſi quis rogatus, 2. numero 2. Decius in conſilio 419. numero 2. Et mors iſta ciuilis quoad effectum fideicommiſ ſi (de quo agitur) & bona ipſa, operatur effectus omnes, quos operari ſolet mors naturalis, & ſic de illa iudicatur idem quod de morte naturali. Vnde ſubſtitutis, vel ſequentibus vocatis ſtatim aperiri debet via ſucceſ ſionis, ac ſi Monachus verè & naturaliter fuiſ ſet mortuus. Nam etſi mors naturalis expectaretur, id nec Monaſterio, nec Monacho prodeſſet; vt pote cùm acquirendi bona ſint incapaces omninò, nec vllam potentiam, aut capacitatem vllo tempore quoad bonorum acquiſitionem conſequi valeant, Clementina, exiui, de verborum ſignificatione.

Huic autem rationi quamuis dupliciter reſpondere conetur Alexander Trentacinquius de ſubſtitut. 4. p.d.c. 6. num. 4. in verſiculo, huic rationi, vſque ad verſiculum, cum ſuperius: Verè tamen non reſpondet, nec etiam aliquid concludens adducit, quo ratio ipſa aliquo modo elidatur; imò conſiderationes ipſius manifeſtè diluuntur; tum ex his, quæ ſuprà, n. 23. & 24. ad explicationem quæ ſtionis illius, An mortis appellatione ſimpliciter, veniat mors ciuilis, ſicut naturalis, obſeruaui; tum etiam ex his, quæ ad veram interpretationem d. §. Cornelio Felici, notaui n. 82. & n. 88. ſuprà. Ex quibus ſententia hæc in fideicommiſ ſis ſic ab infinitis recepta, in Primogeniis, ſiue Maioratibus Hiſpanorum indubitanter magis procedit, coadiuuatúrque ex præ ſumpta mente & voluntate inſtituentis, vt ibidem etiam notaui. Et in fideicommiſſis quoque ſic tenentem expreſsè Socinum iuniorem adduxi.

Ex his autem, facilè & diſtinctè magis quàm ipſe faciat, reſolui poterit, atque explicari dubium, quod in propoſito excitauit Mieres de maioratu, part. 2. dict. quæ ſt. 3. num. 32. quis, inquam, dicatur proximior ad ſucceſ ſionem Maioratus per Profeſ ſionem Monachi vacantis; & vtrùm proximitas, aut habilitas conſiderari debeat tempore Profeſ ſionis, an tempore mortis. Quod ideò neceſ ſarium eſt inquirere, quia certum eſt, habilitatem ad Maioratus ſucceſ ſionem, tempore quo ſucceſ ſio defertur, conſiderandam eſ ſe, nec anteà exiſten tem, vel pò ſt ſuperuenientem prodeſ ſe, ſi tunc cùm defertur ſucceſ ſio, non exiſtat, l. intercidit, ff. de condit. & demonſtrat. l. non oportet, ff. de legatis 2. l. interuenit, ff. de legatis præstandis, cum aliis, quæ in id ponderauit, & ita reſoluit Molin. de Hiſpan. primogen. lib. 1. c. 13. n. 37. & lib. 3. c. 2. num. 16. optimè eodem libro, cap. 10. ex num. 39. Mieres de maioratu, part. 1. quæ ſt. 2. num. 11. Aluaradus de coniecturata mente defuncti, lib. 2. cap. 3. n. 12. Auendafius in l. 40. Tauri, gloſ ſa 8. n. 30. & gloſ ſa 13. n. 26. cum ſeqq. & gloſ ſa 18. ex n. 26. vſque in finem gloſ ſ æ. Et in primis praemittendum eſt vnum, quod planè & abſque dubio procedit, Monachum quem ante Profeſ ſionem non dici; & idcircò in omnibus caſibus proximitatem non eſ ſe conſiderandam tempore ingreſ ſus Religionis, ſed tempore Profeſſionis. Quod vtrumque recté considerauit & probauit Mieres vbi ſuprà, dicto num. 32. Menochius etiam lib. 4. præ ſumptione 84. num. 73. & 74. & ferè omnes, qui de hac materia tractarunt, ſemper in eis terminis loquuntur, ſiue id tanquam certum ſupponunt, vt per Peregrinum de fideicommiſ ſis, dicto articulo 28. num. 60. Patrem Molinam tom. 3. de iustitia & iure, diſput. 623. num. 1. & 2. fol. 359. quo loco, expreſsè & verè obſeruauit, quòd Religioſus vſque ad Profeſſionem capax eſt ſucceſ ſionis, & quorumcunque bonorum, dominiíque illorum, vt ſuprà retuli num. 83. Ante Profeſ ſionem ergo nunquam de proximitate, aut de ſucceſ ſione, ſiue habilitate ad ſuccedendum tractare oportebit: Facta autem Profeſ ſione, ſi Monaſterium ſit incapax bonorum, etiam in communi, tunc certum eſt, eo tempore proximiorem, eúmve, qui tunc ex inſtitutoris diſpoſitione admitti debeat, admittendum eſ ſe, cùm mors naturalis ipſius Monachi expectanda non ſit, ſed ſequenti ſtatim fiat locus, iuxta ea, quæ ſuperiùs reſoluimus, & huius Regni Scriptores amplectuntur communiter. Quòd ſi Monaſterium capax ſit bonorum in communi; tunc equidem idipſum, atque indiſtinctè obſeruare debebit, qui noſtram ſententiam veriorem arbitratus fuerit, vtpote cùm iuxta eam, aperitur etiam via ſtatim ſequenti Vocato, vel ei, qui ex legis, aut inſtitutoris dispoſitione admitti debet, nec vllo tempore, aut modo admitti poſſit Monaſterium, etiam pro vita Monachi, ſed potiùs ex præ ſumpta inſtituentis primogenium voluntate, & eiuſdem primogenij natura, ac fine, in quem dirigitur, debeat excludi, Admiſ ſa autem ſententia communi, proximitas, & habilitas ad ſuccedendum inſpicienda erit tempore mortis naturalis Monachi, quo tempore incipit deferri ſucceſ ſio, quæ anteà, & vſque ad mortem naturalem (ex eadem ſententia communi) penes Monaſterium eſ ſe debuit: præterquam in caſibus, in quibus Maioratum in Monaſterium non tranſire, Communis eadem obſeruauit, hoc eſt. quando eidem dignitas annexa eſt, vel iuriſdictio vel de agnationis, cognationis, familiæ, aut nominis conſeruatione fuit actum: Tunc namque, cum Communis eadem affirmet, in Monaſterium non tranſire Maioratum, nec etiam pro vita Monachi; planum equidem erit, Profeſ ſione facta, ſucceſ ſionem deferri, & ſic eo tempore habilitatem ſucceſ ſionis conſiderandam, proximitatèmque inſpiciendam. Quod eſt notandum, quia nouum quidem, nec hactenus ſic explicatum. Et hactenus de tertio caſu principali in quæ ſtione predicta.

Quartus denique & vltimus caſus ſit, quando Monaſterium ingredi volens, & Maioratum poſ ſidens, renunciationem eiuſdem Maioratus fecerit in filium, vel fratrem, aut alium conſanguineum ſibi proximiorem ſucceſ ſurum: tunc namque litibus & difficultatibus via præcludetur, & renunciatio ante ingreſ ſum Monaſterij facta valebit. Quod ita reſoluit Pelaez à Mieres de maioratu, parte 2. quæ ſtione 3. num. 33. in fin. qui in id citat text. in l. qui autem, ff. quæ in fraudem creditorum, cum concordantibus adductis ab eodem, 4. part. eiuſdem tractatus, quæ ſt. 23. ex n. 45. cum ſequentibus, & per Aluaradum de coniecturata mente defuncti, lib. 2. cap. 3. §. 1. ex num. 26. & loquitur Mieres, quando Maioratus poſ ſeſ ſor ſic renuntians, ingreditur Monaſterium capax bonorum in communi, vt conſtat apertè, quatenus dicit, rectum consilium eſ ſe hoc ad volentem ingredi Monaſterium, & Maioratum poſ ſidentem. Id namque conſulit propter ambiguitatem, & altercationem quæ ſtionis præfatæ, an ſuccedat Monaſterium, vel non, & ad difficultatem eorum, quæ ibidem adduxerat ex numer. 11. à quo numero vſque ad numerum 34. quæ ſtionem proſequitur.

Ego verò his adiiciam nonnulla, & rem hanc ex profeſ ſo, atque dilucidè magis declarandam ſuſcipiam; idque vt radicitùs & abſolutè fiat, ſequentia conſtituere, atque obſeruare, neceſ ſarium erit. Et in primis, Pelaez à Mieres Aſ ſumptum prædictum, ſiue eiuſdem Authoris obſeruationem genetice ſumptam, veram eſ ſe, & placito communi Scribentium probatam: Aſ ſerunt namque Doctores communiter, Maioratus, ſeu Primogenituræ ius, renunciari, cedi, atque etiam vendi, vel in alium transferri poſ ſe; provt habetur Gen. c. 25. & ad Hebræos, cap. 12. tex. in cap. quàm periculoſum, 7. q. 1. vbi gloſ ſa ſic annotauit: Idque maximè procedere, ſi renunciatio, ceſ ſio, vel tranſlatio fiat ſequenti in gradu, vt cum Hoſtienſi, Ioanne Andrea, Præpoſito, Acharano, Panormitano, Iaſone, Bald. Iacob. de Bellou. Martin. Laudenſ. Aluaro, Præpoſito, Decio, Guil. Benedicto, Roderico Suarez, Afflictis, Ioanne Lecirier, Tiraq. & Burgos de Paz, vtrumque adnotauit, & firmauit Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap. 6. numero 44. & lib. 3. cap. 2. numero 21. Aluaradus de coniecturata mente defuncti, lib. 2. cap. 3. §. 1. num. 26. & ſeqq. & Cum Tiraquello, & Moderno Pariſienſ. Mieres de maioratu, p. 3. q. 18. per totam, maximè num. 7. & cum Peralta, Molina, & Mieres, Ioannes Gutierrez practicarum lib. 3. quæ ſt. 71. num. 4. & 5. & 6. & quæ ſt. 79. num. 8. Velaſquez de Auendaño, in l. 45. Tauri, gloſ ſa 2. n. 4. & 5. Azeuedus in l. 8. tit. 7. num. 10. lib. 5. nouæ collectionis regiæ, Graſ ſus §. fideicommiſ ſum, quæ ſt. 62. num. 3. Blazius Flores Diaz de Mena in addit, ad deciſionem Gamæ 92. ſub num. 2. folio mihi 46. Pater Molina tomo 3. de iuſtitia & iure, diſputatione 624. numero 7. folio 375. & nouiſ ſimè omnium, Georgius Cabedus deciſione Regni Luſitaniæ 96. numero 4. qui Tiraquel. Socin. Grammaticum, & Mieres dumtaxat retulit. Id autem quod de venditione diximus, intelligi debebit, provt Molina ſuprà relatus intellexit, & infrà declarabitur, ac etiam ſemper abſque damno ſeu præiudicio eorum, qui ius ſuccedendi prætendere poſ ſunt.

Secundò conſtituendum eſt, Maioratus ſeu primogenituræ ius renunciari, cedi, atque etiam vendi, ſeu in alium transferri poſ ſe, etiamſi is, cui ſic ceditur, aut renunciatur, non ſit ſequens in gradu, vel is, qui poſt cedentem aut renunciantem ad ſucceſ ſionem debet admitti, ſed alius remotior, vel etiam extraneus; modò renunciatio huiuſmodi fiat dumtaxat pro vita cedentis, & in ſui præiudicium, hoc eſt, vt alter commoditatibus, aut fructibus, & prouentibus Maioratus fruatur, & non ius eiuſdem Maioratus cedatur: Sic explicari, atque intelligi debent omnes Authores, qui in hac materia loquuntur; nam dum prohibent, ceſ ſionem, aut renunciationem fieri, niſi in ſequentem, vel in eum, qui poſt ipſum cedentem ſuccedere debet; dum etiam Maioratus iura ad alios transferri poſ ſe negant, hunc caſum ceſ ſionis aut renunciationis, pro fructuum dumtaxat & prouentuum commoditate & vſu, nullo modo excludunt, vt obſeruatione ſequenti dicetur: & ſic loquitur Molina de Hiſpan. primog. lib. 1. c. 21. maximè n. 24. & n. 25. in verſic. in tertia & vltima ſpecie. Velaſquez Auendañus in l. 45. Tauri, gloſ ſa 2. n. 6. Ioannes Gutierrez pract. lib. 3. d.q. 71. n. 12. quatenus dixit, poſ ſeſ ſorem Maioratus poſ ſe Maioratum ipſum fruendum, cui voluerit præſtare, & nullo Authore relato, rectè & diſtinctè in propoſito obſeruauit Blazius Flores Diaz de Mena in addit ad deciſ. Gamæ 92. ibi: Communis reſolutio eſt, quòd ſucceſ ſor Maioratus pro tempore vitæ ſuæ, & in ſui præiudicium poteſt renunciare commoditatem Maioratus in quem voluerit. Cabedus etiam, quamuis non ita ſpecificè declaret, hoc ipſum clarè admittit & præ ſentit, d. deciſ. Regni Luſitan. 96. n. 7. & accedit eiuſdem Blazij Flores Diaz de Mena alio in loco reſolutio & ſententia: is enim in addit. ad deciſionem Gamæ ipſius 16. n. 3. folio 20. in eo dubio conſtitutus, an ſcilicet Maioratus bona aut alia prohibita alienari, poſ ſint ad longum tempus locari, vel in emphyteuſim dari, plures Authoresillud tractantes refert, ac demum inquit, ſemper vidiſ ſe obſeruari in praxi opinionem Molinæ, ſcilicet, quòd cùm non locantur res ipſ æ Maioratus, ſed ſola earum commoditas, fructúsve, aut penſiones, quòd valeat locatio, etiam ad longum tempus facta, Et verè ſententia hæc mihi admodùm placet, quamuis Blazius ipſe de ea dubiter: Nam, vt inquit idemmet Molina dict. cap. 21. num. 25. negari non poteſt, quin ex huiuſmodi locatione, ſola perſonalis obligatio ad fructus percipiendos concedatur, non autem ius aliquod in re ipſa præ ſtari, ex quo alienationem interuenire dici poſ ſit: & conuenit eiuſdem Molinæ eodem lib. 1. c. 20. n. 11. & 12. reſolutio, quatenus dicit, per tempus vitæ Maioratus poſ ſeſ ſoris, percipi poſ ſe commoditates rerum Maioratus ex quacunque cauſa. non obſtante alienationis expreſ ſa prohibitione: Item quandam facultatem fructuum, ſeu commoditatum percipiendarum, poſ ſe etiam in rebus Maioratus conſtitui, quamuis ius formatum vſusfructus conſtitui non poſ ſit, vt ibi probat, & plures Authores ſic tenentes refert.

Tandiu ergo ceſ ſio hæc, aut commoditatis, fructuúmve, & prouentuum Maioratus conceſ ſo durabit, quandiu Maioratus poſ ſeſ ſor, qui conceſ ſit, vixerit: Mortuo autem eo naturaliter, pluſquam certum eſt, quod finietur, vt per Molin. lib. 1. d.c. 21. Idemque dicendum erit, ſi ciuiliter mortuus fuerit, vt quia Religionem bonorum in communi, etiam incapacem profeſ ſus fuerit: Tunc namque cùm perinde habeatur, ac ſi verè & naturaliter mortuus fuiſ ſet, ſucceſ ſioque ſtatim deferatur ſequenti vel ei, cui ex legis, aut inſtitutoris diſpoſitione deferri debet, vt ſuprà probauimus; finito iure dantis, finietur & ius accipientis, nec mors naturalis poſ ſeſ ſoris Maioratus Monachi effecti expectari debebit, vtpote cùm naturæ, & fini Maioratus id repugnet, nec potuerit ius eo caſu ſtatim competens ſequenti vocato per Profeſ ſionem, directè, nec indirectè, nec quouis alio modo auferri, vt infrà etiam dicetur. Quòd ſi Religionem capacem bonorum in communi profeſ ſus ſit is, qui fructus, prouentus, aut commoditates Maioratus quocunque modo conceſ ſit, id erit magis difficile. Et quidem iuxra ſententiam à me probatam. ſuprà, numeris præcedentib. idem erit dicendum, quod nunc dixi, quando Religionem bonorum in communi incapacem poſ ſeſ ſor Maioratus profitetur, eo quòd ſtatim etiam ius succedendi defertur ſequenti, nec penes Monachum, aut Monaſterium Maioratus ipſe eſ ſe poſ ſit; natura, & fine inſtitutionis repugnante: militat enim eadem ratio, vt ius ſequenti competens ex eo tempore, auferri eidem non potuerit ex die factæ profeſ ſionis; ſi verum est (vt contendimus) ex præ ſumpta, & clara inſtituentium primogenia voluntate, ſtatim admittendum eſ ſe ſequentem, eorumdemque intentioni, & voluntati, Monaſterij ſucceſ ſionem repugnare: Sed ſi Communem ſententiam amplectimur, in quibus caſibus ipſa Monaſterium excludit, idem quoque probari debebit, cum etiam ſtatim ius ſuccedendi de feratur ſequenti, nec commoditatum, fructuúmve perceptione, & iure ex tunc priuati potuerit directè, nec indirectè: Cùm verò ipſa Communis Monaſterium admittit pro vita Monachi; tunc equidem, cùm vſque ad mortem naturalem ipſius Monachi, succedendi ius non deferatur ſequenti, debebit proculdubio, dum Monachus viuit, aut pro tempore, quo ipſe concessit, vel tranſtulit quoquo modo, commoditatibus, aut prouentibus vti is, cui ante ingreſ ſum, vel ingredi volens (paria namque ſunt hæc duo) Monachus idem Conceſ ſit. Quod etiam erit notandum, quia nouum quidem, nec alibi ſic declaratum, & ſtatim latiùs declarandum, & comprobandum.

Tertiò deinde conſtituendum eſt, Maioratus ſeu primogenituræ ius, renunciari, cedi, vel etiam quoquomodo transferri, ſimpliciter & abſolute, ſiue pleno iure non poſ ſe in præiudicium ſequentium Maioratus successorum, & potius ius ceſ ſionario habentium: imò ſequentem ſucceſ ſorem, vel eum, cui ex lege, aut inſtitutoris diſpoſitione, poſt cedentem ſucceſ ſio competit, ſtatim poſ ſe ceſ ſionem, aut renunciationem reuocare. nec fieri poſ ſe validè, ac cum effectu, niſi in eiuſdem fauorem fiat: Sic poſt alios obſeruauit Burgos de Paz in proœmio leg. Taur. n. 95. & 96. qui citat optimum tex. in l. ſi mulier, §. ex aſ ſe, ff. de iure dotium, ibi: Quas transferre ad alium, quam cui debet fideicommiſſum, hæres non poteſt: & alia iura in propoſito adducit; tenet etiam Petr. de Peralt. in rubric. ff. de hæred. inſtit. n. 122. pag. 72. Molina de Hiſpan. primog. lib. 1. c. 6. n. 45. Vbi etiam dicit, quòd primogenitus non poteſt Maioratum cedere ſecundogenito, ſiue ſequenti in gradu, in præiudicium filiorum, ac deſcendentium eorum, qui nati ſunt. vel etiam naſciturorum: Et citat Iaſonem, Decium, Tiraquellum, & Burg. de Pace, vbi ſuprà. Idem Molin lib. 3. cap. 2. num. 21. Aluaradus de coniecturata mente defuncti, lib. 2. c. 3. §. 1. nu. 27. & 28. Mieres de maioratu, part. 3. q. 18. n. 4. & n. 6. Vbi dicit, renunciationem huiuſmodi, aut ceſ ſionem, fieri debere in illum, in quem ex lege, vel conſtitutione, Maioratus ius competit, non aliàs, nec poſ ſe ipſum proprietate, & poſ ſeſ ſione bonorum, per quodcunque factum anteceſ ſoris priuari, & n. 7. ibi: Et ſolida & vera eſt concluſio, quòd primogenitus poteſt renunciare iuri primogenituræ, dummodò renunciationem faciat in filium, vel alium, qui vocatus eſt ex diſpoſitione. Et 2. parte, d.q. 3. n. 33. in fine, Azeuedus in l. 8. titul. 7. nu. 10. & 11. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ. Ioannes Gutierrez practicarum lib. 3. q. 71. n. 13. & q. 79. n. 8. Velaſq. Auendañ. in l. 45. Tauri, gloſ ſa 2. num. 5. & 6. Vbi rem hanc optimè percipit, & declarat; inquit enim, primogenituræ ceſ ſionem, aut renunciationem ita demùm validam eſ ſe, ſi ipſa fiat in fauorem ſequentis ſucceſ ſoris, qui verè ad Maioratum erat admittendus: Et tunc per eam ceſ ſionem contingere vacationem Maioratus, ſicut per mortem naturalem contingeret, & ſequentem in gradu admittendum ad successionem & poſ ſeſ ſorium interdictum intentare poſ ſe. Quòd ſi in fauorem remotioris renunciatio fieret, & alteri ius ad Maioratum competeret, ex ceſ ſione, aut renunciatione huiuſmodi, à Maioratus poſ ſeſ ſore ius non diſcedere, ſed potiùs intactum, & illæ ſum manere, nec ſucceſ ſionis vacationem contingere, cùm poſ ſeſ ſor nequiret cedendo, aut renunciando, ſucceſſoribus legitimis præiudicium generare, Blazius Flor. Diaz de Mena in addit, ad dictam deciſ. Gam. 92. vbi poſtquam dixit, Maioratus poſ ſeſ ſorem pro tempore vitæ ſuæ, & in ſui præiudicium poſ ſe renunciare commoditatem Maioratus in quem voluerit, ſubdit in hunc modum: Simpliciter tamen non poteſt renunciare, niſi in ſequentem ſucceſ ſorem. Cabedus etiam dicta deciſione Regni Luſitaniæ 96. num. 4. & 5. & hæc ſunt notanda, quia ex ipſis ſubuertitur manifeſtè traditio Baldi in conſ. 280. lib. 1. vt infrà etiam notabitur.

Quartò conſtituendum eſt, primogenituræ, ſeu Maioratus ceſ ſione aut renunciationis facta alteri ſequenti vocato, ceſ ſionarium adeò plenum ius acquirere, vt & remedio I. 45. Taur. hodie l. 8. titul. 7. lib. 5. nouæ collect. Reg. vti poſ ſit ipſe, vt Pelaez à Mieres de maioratu, 3. part. q. 18. probauit; modò poſ ſeſ ſor integrum ius Maioratus renunciauerit, & à ſe illud penitùs abdicauerit. Nec enim sufficeret ſolam poſ ſeſſionem Maioratus in alium tranſtuliſ ſe, provt latiùs explicat Ioann. Gutier. pract. lib. 3. q. 71. n. 14. & ante ipſum conſiderauit Auendañ. in eadem l. 45. Maur. gloſ ſa. 2. n. 8. qui hac de re videndi erunt, cùm neceſ ſe fuerit.

Quintò conſtituo, quòd ſi primogenituræ, ſeu Maioratus, aut fideicommiſ ſi renunciatio in vita fieret à parente, & de præmatura hac reſtitutione, aut translatione, filij filij, aut etiam creditores conquerentur; tunc equidem, vt congruè diſcerni valeret, an renunciatio huiuſmodi in præiudicium aliorum filiorum, aut creditorum parentis ſubſiſteret, & pro qua parte; consideranda eſ ſe ea, quæ in propoſito vtiliter conſiderauit Aluarad de coniecturata mente defuncti, lib. 2. c. 3. §. 1. num. 26. per totum, & n. 28. & poſt eum, Ioan. Gutierr. Azeued. & Baeça, Blazius Flor. Diaz de Mena in addit. ad. dictam deciſionem Gamæ 92. Vbi breuem tradit reſolutionem in propoſito.

Sexto deinde conſtituo, ex his quæ numeris præcedentibus obſeruaui, ſequi & conſtare manifeſtè, Pelaez à Mieres de maioratu, parte 2. dicta quæ ſtione 3. numero 33. in ſine, rectè monuiſ ſe, atque annotaſſe duo, quorum ſuprà, num. 106. meminimus: Primum, quòd Monaſterium ingredi volens, & Maioratum aliquem poſ ſidens, renunciationem faciat illius: Sic enim de iure & validè fieri poſ ſe certum eſt, vt ſuprà obseruatione prima remanet probatum. Secundùm, quòd renunciatio huiuſmodi in filium, vel fratrem, aut alium proximum ſucceſ ſorem fiat: Nam proximioris ius derogari, vel auferri nullo pacto poſ ſe, ex eiſdem etiam, & obſeruatione 3. ſuprà notatis, conſtat apertè. ipſa autem & in eo, qui Religionem ingreditur, aequaliter obſeruari debebunt; iuri namque ſequentium, & eorum, qui facta Profeſ ſione ad ſucceſ ſionem Maioratus admitti debent, nullo modo nec diſpoſitione quacunque per ingredientem Religionem poterit præiudicium generari: Idque vltra ea, quæ ſuprà, dicta obſeruatione 3. adduximus, & num. 110. annorauimus; & ſequentium Authorum authoritate, & doctrinis comprobari validé poterit. Et in primis comprobatur ex his, quæ Gratus in conſil. 68. ex num. 13. lib. 1. & poſt eum Ioannes Vincentius Hondedeus in conſ. 62. num. 38. lib. 1. ſcripta reliquit, qui reſpondit, quòd ſubſtitutus ſub conditione, ſi quis deceſ ſerit ſine filiis, ſtatim admittitur ſequuta profeſ ſione grauati Religionis incapacis, etiam in præiudicium eius, cui grauatus donauerat ante ingreſ ſum Religionis. Deinde ex communi ſententia Doctorum in authen. niſi rogati, C. ad Trebel. & in cap. in præ ſentia, de probationibus, vbi Abbas nu. 41. & Decius num. 56. Baldi in conſil. 58. lib. 1. Socini in conſilio 92. columna 3. lib. 1. Crauetæ in conſi 152. n. 1. Peregrini de fideicommiſ ſis, art. 28. n. 61. quòd ſubſtitutus in conditione præfata, non excluditur per Monaſterium, quando grauatus non profiteretur, ſed ex teſtamento hæredem faceret Monaſterium. Et confert Decij reſolutio in conſ. 259. col. vltim. ſubſtiturum etiam in eodem caſu, ita demùm excludi, ſi re vera acquiruntur bona Monaſterio, non ſi aliis relinquatur, vel à grauato ante ingreſ ſum Monaſterij, in quoſcunque vſus erogentur, vel diſpenſentur; ſequitur Menochius lib. 4. præ ſumpt. 183. n. 64. qui n. 76. ſimili reſolutione comprobat, eáque ratione principaliter, ac ſemper adducitur, quòd hæredis grauati nulla poſ ſit eſ ſe in detrimentum ſubſtituti, aut ex legis voluntate venientis, diſpoſitio. Peregrinus etiam d. art. n. 65. qui ſubſtituto locum aperiri probat, vbicunque ingreſ ſus ante Profeſ ſionem, de bonis ſuis in fauorem alicuius quoquomodo diſpoſuit, & alios Authores ſic tenentes refert, atque eadem, quâ Menochius, ratione adducitur, videlicet quòd grauatus nihil m præiudicium ſubſtituti, aut vocati efficere poſ ſit.

Ipſamet etiam ratione, & dictis ſuprà, obſeruation. 3. num. 111. & num. 110. in diſtinctione adhibitâ, eliditur euidenter Marci Antonij Peregrin. reſolutio contraria his, quæ ſuprà n. 117. cùm Grato, & Ioan. Vincent. Hondedeo conſtituimus: is namque Author in tractatu de fideicommiſ ſis, art. 28. num. 63. in fin. & in tractatu iure fiſci, in titul. de deportato, num. 21. ſecurè reſoluit (ſed Hondedei, aut Grati mentionem non facit, nec etiam Hondedei ipſe Peregrin. aut conſilij Bald, mox referendi meminit) & ſic ex facto obtinuiſ ſe pro D.M. Antonio Curt. amico ſuo teſtatur, ſcilicet communem reſolutionem, quòd ſubſtitutus admitti debeat ſtatim ſequuta Profeſſione grauati Religionis incapacis, nec mors naturalis ſit expectanda, limitari debere, vt non procedat quoad bona per profeſ ſum ante Profeſ ſionem vendita, vel aliter alienata, vt interim durante vita naturali ipſius profeſ ſi, emptor conueniri nequeat, & ſic Profeſ ſionis factum operetur expropriationem, & abdicationem bonorum, quæ tunc profeſ ſus poſ ſidebat, non autem in præiudicium tertij: Et denique ſubdit Peregrinus idem; quod ad id adduxit deciſionem Bald. in terminis, in conſ. 280. Factum tale, lib. 1.

Ego verò traditionem hanc falſam omninò credo, nec vllo pacto ſuſtineri poſ ſe arbitror, tum ob ea, quæ ſupra d.n. 110. & 111. notaui, quæ in hac ſpecie præ oculis haberi, atque obſeruari debebunt, ſiue ante ingreſ ſum Religionis, ſiue ingreſ ſus tempore, de bonis modo quocunque ingrediens diſponat: Non enim ius ab eo conceſ ſum ampliùs durabit, quàm ibi duraturum diximus: Tum etiam ex dictis nunc, ex n. 117. Ex quibus negari non poteſt, quin grauati in detrimentum ſubſtituti, aut alterius vocati, nulla eſ ſe poſ ſit modo quocunque diſpoſitio, ſed facta Profeſ ſione obſeruari debeant ea, quæ d.n. 110. in diſtinctione obſeruari: illa autem in primogeniis, & Maioratibus Hiſpanorum fortiori quidem iure, fortioríque ratione militant: Et verè poſ ſeſ ſor Maioratus, nullo pacto, nullóque modo in damnum ſequentis aliquid diſponere, aut efficere valet, quo ius eiuſdem elidi aliquantulum contingat, quando dies ſuccedendi venerit, vt ſuprà relati animaduertunt; & optimè Mieres de maioratu, part. 3. q. 18. n. 5. Rectiùs ergo obſeruarunt, & conſuluerunt Gratus, & Hondedeus vbi ſuprà; qui tamen (vt dixi) conſilij præfati Baldi mentionem non faciunt; nec verè illud aliquam vim in contrarium facit. Inprimis enim considerandum eſt, Baldum ipſum non firmiter inſiſtere in ca ſententia, in quæ ſola eiuſdem authoritate excitatus, adeò certus fuit Peregrinus, dubium potiùs, & ancipitem vſque adeò fuiſ ſe, vt modò vnum, modò aliud probare videatur, & pro vtraque parte rationes & fundamenta adduxiſ ſe, nullo tamen firmo fundamento muniri, nec certa reſolutione ſubſiſtere. Idque negari non poterit, ſi originaliter Bald. metipſe prælegatur eodem conſ. num. 2. per totum, conſtat in illis verbis: sed dubitatio eſt, numquid fideicommiſ ſum peti poſ ſit in vita iſtius ingreſ ſi? Et videtur quòd non, quia mors naturalis expectanda eſt. In contrarium videtur, quòd ingreſ ſus Religionis Minorum, verè naturali morti æquiparandus eſt quoad bona temporalia, nec alia mors expectanda videtur, quia ex morte non poteſt augeri effectus. Ecce vbi pro ſubſtituto, & contra emptores rem fundat; ſubdit ſtatim: Mihi videtur, quòd ingreſ ſus Ordinis Minorum non faciat caducum ius emptoris, imò emptor poſ ſit, poſ ſidere, donec viuit talis Frater Minor, argum. ff. de leg. 2. l. peto, §. prædium. Nam factum tutoris, & mutatio ſtatus auctoris, non officit emptori, cui erat ius quæ ſitum. Ecce, vbi in fauorem emptorum, & contra substitutum loquitur, ſed nihil concludens adducit. vt ſuprà dicebam; nam tex. in d. §. prædium, id non probat, nec caſui illi commodè applicari poteſt, quo ius grauati non durat, ſed extinctum eſt omninò Deinde, quòd de mutatione ſtatus authoris. ibi conſideratur, diuerſam continet rationem in caſu propoſito, atque officere deberet emptori, cui ex facto grauati ius eſ ſet quæ ſitum, quando grauatus ipſe in ſubſtituti damnum, & præiudicium, id efficere non valuit, iuxta ea, quæ ſuprà diximus; quando etiam ex præ ſumpta teſtatoris, ſiue inſtitutoris Maioratus voluntate, neceſ ſariò ſubſtitutus, aut ſequens vocatus admitti debet ſtatim, eoque ipſo quòd grauatus bona poſ ſidere non poteſt, nec ate ipſum vllus alius fideicommissum habere poteſt. Quòd in eodem conſil. ſub verbis ſequentibus, clarè ſentit Bal. metipſe, vbi in hunc modum ſcribit: In contrarium facit, quia fictione iuris auctoris per impoſ ſibilitatem iuris, propter ingreſ ſum videtur finitum ius ſucceſ ſorum. ff. de pignor. l. vetus: Sed ibi penes authorem erat adhuc dominium, & idem deprehendebat ius alterius, & ideo ſublato principali, tollitur ius acceſ ſorium, ff. de tranſact. l. & poſt, §. 1. Prætereà Bal. loquitur in terminis iuris communis, ac fideicommissorum ſimplicium, in quibus, cùm altercatio eſ ſet inter DD. an mors naturalis expectari deberet, nécne (vt ſuprà vidimus) altercationis etiam rationem militare in eo caſu, Bald. exiſtimauit. Cæterùm, cùm etiam in fideicommiſ ſis, mortem naturalem expectandam non eſ ſe, verius fuerit, & communiter magis obtinuerit (vt etiam diximus:) conſequens quidem erit, ſtatim facta Profeſ ſione, emptorum ius ſic extingui, vt nullo modo ampliùs ſubſiſtere, aut durare poſ ſit. Nam ſi ex perſona grauati fundabatur, & ſubſiſtebat, iure eiuſdem ſublato, & finito, & ius alterius ab eo cauſam habentis extingui, vis eſt. Nec in perſona emptoris incipere, aut durare poteſt eo tempore, quo à perſona grauati diſcedere, & in alium tranſire debet, argum. tex. in 1. Titio cum morietur, ff. de vſufr. Quo etiam ius ſuum aliis auferri non poteſt, eiſdem inuitis, argument. l. ius noſtrum, ff. de regul. iur. & l. fin. ff. de pactis. reſoluto namque iure dantis, ius accipientis reſolui debebit, iuxta tex. in l. lex vectigali, ff. de pignor. cum ſimilibus.

Idque in primogeniis, ſeu Maioratibus Hiſpanorum magis indubitabile erit; nam cùm ingreſ ſo, & profeſ ſo Religionem bonorum in communi incapacem Maioratus poſ ſeſ ſore, ſtatim deferatur ſucceſ ſio sequenti, ac ſi verè, & naturaliter mortuus fuiſ ſet poſſeſ ſor, vt probatum remanet numeris præcedentibus; manifeſtè conſequitur, quòd ſtatim finiri debeatius quòdcunque ab eodem conceſ ſum, aut diſpoſitione quacunque tranſlatum, quemadmodum finiretur morte naturali, vt dicebam ſuprà, nu. 110. aliàs enim poſ ſeſ ſor ipſe poſ ſet iuri vocatorum præiudicare, vel etiam efficere, quòd aliquo tempore penes extraneos Maioratus ipſe eſ ſet; quod nequaquam dicendum eſt, ipſéque Bald alio in loco, hoc eſt, in conſ. 389. Conſuetudo, col. 3. eod. lib. 1. excludit, nec poſ ſe eiſdem, renunciatione, aut quacunque alia diſpoſitione ius ſuum auferri, optimè probat, atque in eum ſenſum & ad id Bal. citarunt Burg. Salon. de Paz in proœmio leg. Tauri, n. 96. & Mieres de maioratu, p. 3. q. 18. n. 6.

Et in idem conducit nouiſ ſima Georg. Cabed. reſolutio, & Regni Luſitan. deciſ. 96. 1. part. ex quæ apparet, quòd cùm quidam N. Clericus renunciaſ ſet ſorori nupturæ ius Maioratus, quod ſibi competebat poſt: mortem matris, quæ vſumfructum bonorum habebat in vita ſua ex teſtamento mariti, & patris, ſorórque ipſa habuiſ ſet Maioratum vigore renunciationis, ſimul cum marito ſuo; poſteà vidua facta, cùm liberos non haberet, Monaſterium Monialium ingreſ ſa eſt, & antequam Profeſ ſionem faceret, alteri ſorori ſuæ Maioratum renunciauit: frater verò Clericus non obſtante renunciatione facta, contendebat Maioratumad ſe reuerti debere; ſoror verò ex renunciatione ſororis reuerſionem denegabat: Et demùm senatus Luſitanus ſuâ ſententiâ latâ anno 1588. pronunciauit in fauorem fratris Clerici contra ſororem, ita vt mortua ſorore Moniali, in quam frater renunciationem fecit, frater ipſe iterùm ex noua ſucceſ ſione, & cauſa ſuccedat, cui non viſus fuit renunciare: Quia cùm ille frater eſ ſet, & maſculus, nouè ſuccedere debebat in Maioratu, excluſa ſorore iuniori, atque illam excludere, quia (vt dixi) nouæ huic ſucceſ ſioni non ipſe renunciare viſus eſt. Ecce, vbi ſororis Monialis renunciatio fratri, ob rationem prædictam ius potentius habenti, præiudicare non valuit. Id quod adhuc dictis omninò conuenit: declarauit tamen Senatus metipſe Luſitanus, vt ſoror iunior Maioratum haberet invita ſororis Monialis, ſi de conſenſu Monaſterij, Maioratum ipſum alteri ſorori dederit, vel quòd habeat Monaſterium, quòd capax erat bonorum in communi, & mortua ſorore Moniali ad fratrem reuertatur. Quod quidem (vt ego arbitror, & Cabedus denotat) Senatus ſic declarauit, quia ſequutus eſt communem illam ſententiam, quòd durante vita naturali Monachi, aut Monialis, Monaſterium capax bonorum in communi Maioratum retineat: Et ſic durante eiuſdem vita naturali, quoad fructus. aut commoditates, & prouentus, debeat habere effectum renunciatio. Vnde ſi noſtram ſententiam contra communem amplecteretur, ſtatim forsan adiudicaret fratri Maioratum pleno iure, vt pote iuxta eandem ſententiam, iure ſororis Monialis ex tunc, & per Profeſ ſionem extincto; & ſic nec in alia perſona, eiuſdem renunciatione, aut facto, valente quoquomodo ſubſiſtere, aut durare: ideò etiam ſic declarauit Senatus, quòd conſideraſ ſet, ſororem Monialem ex renunciatione fratris Clerici Maioratum habuiſ ſe, nec fieri eidem fratri iniuriam, ſi fructus Maioratus ſorori adiudicarentur, quos aliàs iuxta eandem ſententiam communem, Monaſterium deberet pro vita Monialis percipere; ſempérque in eis terminis loquebatur, in quibus Monaſterium capax eſ ſet bonorum in communi, vt tunc ſcilicet alteri cedi poſ ſet ius pro vita Monachi, aut Monialis, quòd eadem vita durante, Monaſterium ipſum haberet, eadem ſententia communi retenta: Si verò Monaſterium eſ ſet incapax bonorum, etiam in communi, tunc equidem aliter rem diffiniendam, nec mortem naturalem Monialis expectandam, clarè præ ſentit. Et de his hactenus.

CAPVT XIII.

Subſtitutionis vulgaris ius verùm iure tranſmiſ ſionis ex capite iuris deliberandi, vel ex potentia ſanguinis potentius eſ ſe debeat; ſiue, quòd idem eſt, an decedente inſtituto, præferatur in hæreditate agnoscenda ſubſtitutus, vel inſtituti hæres ex iure tranſmiſ ſionis? Quid etiam, ſi tranſmiſ ſionis ius ex potentia ſuitatis contingat: vbi hac in re contrarietas, & varietas Scribentium oſtenditur, & hactenus ab aliis in propoſito traditis, diſtinctè, & breuiter commemoratis, nouiter etiam, & verè nonnullis ipſorum conuictis, & confutatis, dubium hoc dilucidè magis, quàm anteà fuiſſet, explicatum relinquitur, multáque adnotantur hoc loco, quæ ſic non erant per alios animaduerſa.

SVMMARIVM.

- 1 Quæ ſtionem principalem huius capitis, multis in locis, latiſ ſiméque tractatam; ipſius tamen disputationem non inutilem, neceſſariam potiùs ideò, quòd ab Authore multa nunc adnotentur, quæ hactenus ſic explicata non fuerant.
- 2 Tranſmiſ ſionis ſpecies tres conſtitui communiter. Prima ex potentia ſuitatis. Secunda ex potentia ſanguinis. Tertia ex capite iuris deliberandi.
- 3 Subſtitutum vulgarem excludi per hæredem hæredis, ſi inſtitutus deceſ ſit ante aditam hæreditatem, tamen ex potentia iuris deliberandi, vel ex potentia ſanguinis, ius adeundi tranſmiſit. Idque ex ſententia Bartoli, quem multi Authores ſequuntur, provt hoc numero congerunt.
- 4 Et pro illis primum & praecipuum fundamentum adducitur, atque reſpondetur eidem.
- 5 Aliter etiam ipſimet fundamento reſpondetur.
- 6 Atque Ioan. Imolenſ. obiectionem ſolutioni traditæ non obſtare, oſtenditur.
- 7 Anton. Gomez. ratio quædam pro ſententia communi ponderatur, eidémque nouiter respondetur.
- 8 Bartoli pro eadem ſententia communi, ex l. vnica, C. de his qui ante apertas tabulas, fundamentum minimè probare ſententiam ipſius, vt hoc numero adnotatur, vbi etiam agitur de intellectu legis eiuſdem.
- 9 Textum in l. ſi quis filium, §. primo, ff. de acquirenda hæreditate, non vrgere pro ſententia communi relata ſuprà num. 3. vt hoc num. obſeruatur.
- 10 Pro ſententia Bartoli alia fundamenta adducuntur, & remiſ ſiuè respondetur eiſdem.
- 11 Textum in l. vnica, § cùm autem, & §. in nouiſ ſimo, C. de caducis tollendis, non probare communem ſententiam, quidquid alij Authores aliter intellexerint.
- 12 Sententiam communem relatam ſuprà num. 3. ſcilicet, quòd ſubſtitutus vulgaris excludatur per hæredem hæredis inſtituti, ſi inſtitutus deceſ ſit ante aditam hæreditatem, nihil firmum pro ſe habere, aut ſaltem nullo iure, vel ratione fundari, cui congruè responderi non poſ ſit.
- 13 Ioan. Imolenſ. diſtinctionem in quæ ſtione propoſita ſuprà, ex num. 3. probabilem non eſ ſe, multa potiùs in contrarium conſiderari poſ ſe, quæ ipſam deſtruerent, atque eliderent.
- 14 Subſtitutum vulgarem hæredi hæredis inſtituti, qui ex potentia ſanguinis, vel iuris deliberandi tranſmiſit hæreditatem, præferri debere ex ſententia Angeli, & aliorum, quæ numeris ſequentibus approbatur.
- 15 Et pro ea videri concludere ſeptem fundamenta, quorum remiſ ſiuè mentio fit per Authorem, & alia numeris ſequentibus adducuntur.
- 16 Pro eadem etiam ſententia contra communem, fortiter vrgere duo fundamenta, quæ hoc numero expenduntur.
- 17 Vnoquè eorum dilui apertè præcipuum fundamentum, quo Leonius contra ſententiam ſuperiorem excitabatur.
- 18 Ceſ ſare etiam Antoniij Gomezij obiectiones nonnullas in propoſito.
- 19 Denique & pro eadem ſententia tertium fundamentum adducitur, & potiorem eſ ſe ſubſtitutionem iure tranſmiſ ſionis concluditur. Ac demùm nouè infertur ad nonnulla, & numeris ſeqq.
- 20 Communis ſententia relata ſuprà, numer. 3. improbatur.
- 21 Paulum Leonium deceptum in hac materia & nouiter, & verè probatur.
- 22 Alexandri Trentacinquij diſtinctionem nouam in hac materia, ratione concludenti conuictam.
- 23 Inter tranſmiſ ſionem inductam virtute l. vnicæ, C. de his qui ante apertas tabulas, & tranſmiſſionem procedentem ex capite iuris deliberandi, non inducendam differentiam, ſed in vtroque potiorem eſ ſe iure tranſmiſ ſionis ſubſtitutionem, contra Politum, Zaſium, & Trentacinquium, optimè probatum hoc loco.
- 24 Superiores Authores nunc improbatos, vnica dumtaxat ratione excitari cæteris potentiori, & eidem nu. ſeq. per totum, concludenter, & verè ſatisfactum.
- 25 Conditionem ſi ſine liberis non intelligi in vulgari ſubſtitutione, & conſequenter coniecturam l. cùm acutiſ ſimi, C. de fideicommiſ ſis, contra fideicommiſ ſarium dumtaxat procedere, non contra ſubſtitutum vulgarem.
- 26 Subſtitutionem vulgarem præferri tranſmiſ ſioni ex potentia ſuitatis contingenti, ex communi ſententia.
- 27 Cuius præcipita ratio adducitur, & num. ſeq. concludenter respondetur eidem.
- 28 Suitatem non tolli per dationem ſubſtituti vulgaris, contra communem.
- 29 Verba illa, ſi hæres non erit, diuerſimodè accipiuntur in ſuo hærede, quàm in extraneo, prout hoc numero declaratur.
- 30 Suitas retinetur hodie, tametſi abſtinendi beneficium filiis conceſ ſum fuerit.
- 31 Suitas non tollitur per conditionem, ſi velit.
- 32 Tranſmiſ ſionem ex potentia ſuitatis, potentiorem eſ ſe iure ſubſtitutionis vulgaris.
- 33 Politi reſolutio probatur.
- 34 Vdalrici Zaſij, & Alexand. Trentacinq. reſolutiones notatæ, & declaratæ.
- 35 Pauli Leonij reſolutioni nota adiicitur per Authorem.
- 36 Sententiæ traditæ ſuprà, num. 32. vera ratio redditur.
- 37 Ioannem Corraſium rectè, & accuratè materiam hanc percepiſ ſe, atque intellexiſ ſe, vt hoc num. declaratur.
- 38 Michaëlem Graſ ſum in explicatione huius quæ ſtionis deceptum, nouè & manifeſtè oſtenditur.
- 39 Andream Fachineum in eadem quæ ſtione non rectè ſe habuiſ ſe, nonnulla potiùs minùs benè obſeruaſ ſe, vt hoc numero adnotatur.

PRo dilucida, atque abſoluta huius Capitis explicatione, conſtituere inprimis, atque præmittere neceſ ſarium erit, quæ ſtionem eiuſdem præcipuam multis in locis, latiſ ſiméque tractatam ab aliis, ipſius tamen diſputationem non inutilem, neceſ ſariò potiùs agitatam ideò, quòd hoc loco multa adnotentur, quæ hactenus ſic explicata non fuerant, ab aliis etiam diuerſimodè obſeruata, & diſtinctione, & certa reſolutione commemorantur, atque explanantur, ſic vt alibi quærendi, aliterve inquirendi, præ ſenti enucleatione vnuſquiſque excuſetur.

Secundò deinde conſtituendum erit, tranſmiſ ſionis ſpecies tres conſtituiſ ſe DD. communiter. Prima eſt ex potentia ſuitatis, de qua in l. apud hoſtes, C. de ſuis, & legitimis hæredibus, l. 2. titul. 6. part. 6. secunda ex potentia ſanguinis, de qua in l. vnica, C. de his qui ante apertas tabulas. Tertia, ex capite iuris deliberandi, de qua in l. cum antiquioribus, C. de iure deliberandi: Ita Bartol. & communiter Doctores in l. ventre præterito, ff. de acquirenda hæreditate, & poſt alios, de communi ſententia profitentur Dilectus de arte teſtandi, tit. 11. cautela prima. Chaſ ſaneus in conſuetudinibus Burgundiæ. rubrica 10. Guil. Bened. in c. Rainuntius, de teſtamentis, verbo, & ſobolem, quam geſtabat in vtero, n. 41. & verbo, ſi abſque liberis, el. 2. n. 67. & verbo, mortuo itaque teſtatore, el 2. ex n. 107. cum ſeq. Antonius Gomezius, qui exempla adducit, & latè declarat tom. 1. variarum, cap. 9. num. 7. & nu. 41. & 51. Michaël Graſ ſus receptarum ſententiarum, §. ſiue articulo, tranſmiſ ſio, quæ ſt. 17. num. 2. fol. 68. vbi Pyrrhum, Menchacam, & alios Authores refert. Antonius Theſaurus deciſ. Pedemontana 88.

Prætereà & tertio loco conſtituendum erit, Bart. in quæ ſtione propoſita in l. 1. num. 20. ff. de vulg. & pupil. ſubſtitut. in ea opinione fuiſ ſe, vt ſemper exiſtimauerit, ſubſtitutum vulgarem excludi per hæredem hæredis inſtituti, ſi inſtitutus deceſ ſit ante aditam hæreditatem; tamen ex potentia iuris deliberandi, de quo in dict. l. cum antiquioribus, vel ex potentia ſanguinis, de quo in dict. l. vnica, C. de his qui ante apertas tabulas, ius adeundi tranſmiſit, & Bartoli opinionem tam in vna, quàm in altera tranſmiſ ſione probarunt Socinus num. 18. Iaſon num. 41. & Alciatus num. 78. in eadem l. prima, ff. de vulg. & pupil. ſubſtitut. idem Iaſon in l. cùm proponas, num. 18. C. de hæred, inſtit. & in l. quamdiu, num. 3. ff. de acquirenda hæreditate, & in l. ſi filius heres, num. 39. ff. deliberis & poſthumis, & in conſil. 201. num. 4. volum. 2. Gozadinus in l. qui ſe patris, num. 208. c. vnde liberi, Antonius Rubeus in l. vnica, C. de his qui ante apertas tabulas, num. 73. Alexander in conſil. 79. num. 3. lib. 6. Corneus in conſil. 125. numer. 4. lib. 3. Petrus Paulus Pariſius in conſil. 59. num. 14. lib. 2. Crotus in repetitione l. re coniuncti, num. 150. ff. de legatis tertiò. Duarenus in commentariis ad titulum de vulg. & pupill, ſubſtitut. Petrus Gregorius in Syntagmate iuris ciuilis, lib. 42. cap. 13. Guil. Bened. in dict. cap. Rainuntius, verbo, ſi abſque liberis, de vulgari ſubſtitutione, ex num. 65. vſque ad numerum 73. Antonius Gomezius tom. 1. variarum, capit. 3. num. 25. & cap. 9. num. 50. per totum: & eſ ſe magis communem & veriorem ſententiam profitentur, atque eam ſequuntur Ioannes Oroſius in l. ſi arrogatur, num. 138. ff. de adoptionibus. Coſta in cap. ſi pater, de teſtamentis in 6. verbo, habens, num. 20. & 22. Sfortia in præludiis Compendioſ æ, parte 2. quæ ſt. 5. num. 5. Baldus de Vbaldis in tractatu, de ſubſtitutionibus, de vulgari, num. 13. & in eodem tractatu, Bartolus de Hucio num. 9. & Paulus Leonius num. 145. & num. 155. vbi in omni tranſmiſ ſione ſubſtitutum excludi defendit. Ioannes Gutierrez in repetitione ad §. ſui, Inſtitut. de hæred, qualit. & different. num. 55. & 56. & in effectu probauit D. Spino in ſpeculo teſtamentor. gloſ. 22. num. 34. dicit enim, per ſubſtitutionem vulgarem non impediri tranſmiſ ſionem ex potentia ſanguinis, vel iuris deliberandi: & ita tenendum firmarunt etiam, ſed ſuperiores non referunt, Antonius Pichardus ad princip. Inſtitut. de vulg. ſubſtitut. num. 36. Hieronymus de Cæuallos pract. commun. contra communes, quæ ſt. 206. num. 5. probabiliorem quoque ſententiam aſ ſerit, & conſtanter tuetur, atque contrariæ fundamentis reſpondet Andreas Fachineus controuerſiarum iuris, lib. 4. cap. 62. fol. 476. & 477. Michaël. Graſ. receptar. ſententiar. tom. 2. artic. Tranſmiſ ſio, quæ ſt. 18. num. 4. fol. 69. dicens, quòd omiſ ſis Doctorum altercationibus, in ſubtili & vtili hoc articulo ſic reſpondet, & dicit breuiter, quòd ius tranſmiſ ſionis per omnes ſpecies ſit fortius iure ſubſtitutionis, & quòd hæres inſtituti præferatur ſubſtituto in agnoſcenda hæreditate. Denique Bartoli opinionem communiter teneri, ſed paſſim eſ ſe diſputabilem, poſt Alexandrum, & Socinum dixit Gregorius Lopez in l. 2. tit. part. 6. verbo, deſechaſ ſe, in principio; qui tamen in l. 4. eiuſdem tituli, & partitæ, verbo, ante que muera, ſimpliciter aſ ſerit, hæredem inſtituti ſubſtituto præferri; dicit enim: Quia ſi non adita hæreditate moreretur, admitteretur ſubſtitutus, niſi inſtitutus tranſmiſ ſisset ius adeundi in eius hæredem; quia tunc præferretur eius hæres ſubſtituto, vt dixi ſuprà eodem. l. 2. Gloſ. magna. Alij verò Authores partim ſententiam præfatam admittunt, partim verò improbant; hos ſtatim referam ad finem: Nunc autem videamus, vtrùm fundamenta, quibus præcipuè adductus eſt Bartolus, ac cum eo Communis, ſic vrgeant, vt ipſorum partem validè & concludenter probent.

Et in primis Bartolus in dict. l. 1. ff. de vulg. & pup. ſubſtitut. num. 20. ſuprà citato, ea ratione excitatur, quòd illa verba, ſi hæres non erit, quæ in ſubſtitutione vulgari adiiciuntur, ſic interpretari debeant, ſi ipſe hæres non erit, vel alium hæredem non fecerit, l ſi paterfamilias ff. de hæredibus inſtituendis, l. cùm proponas, C. eodem titulo: Sed inſtitutus facit alium hæredem tranſmittendo: Ergo excludi debet ſubſtitutus per eum. Et hoc eſt præcipuum fundamentum, quod poſt: Bartolum in hoc dubio adducunt Doctores communiter: Cui tamen reſponderi poteſt, inprimis, quòd verba illa interpretari debent. ſi alium hæredem non fecerit ſuo facto, & ſic ſua aditione, vt puta quia ſeruus adeundo acquirat domino, & ita illum faciat hæredem. Et hoc modo loquuntur iura prædicta, vt notauit Leonius dict. tractatu, de ſiubſtitutonibus, cap. de vulgari. num. 148. cui in effectu conuenit, ſed eum non refert Alexander Trentacinquius de ſubſtitutionibus, prima parte, cap. 5. num. 2. dum dicit, quòd textus in dicta l. paterfamilias, loquitur, quando hæres inſtitutus port: aditionem hæreditaiis, alium fecit hæredem; tunc verum eſt, non eſ ſe locum ſubſtituto, cùm per aditionem inſtituti, ſubstitutio euaneſcat, l. poſt aditam, C. de impuber. & aliis ſubſtitut. diuerſum eſt in quæ ſtione propoſita, vbi hæres inſtituti, aditione propria, & legis miniſterio efficitur hæres. Deinde reſpondetur, quòd ea conditio, ſi hæres non erit, adiecta homini libero, ſignificat, ſi neque ipſe hæres erit, neque alium hæredem fecerit, mutando conditionem, per textum eundem in dict l. ſi paterfamilias. Sed in caſu præ ſenti, hæres inſtitutus, qui tranſmittit, neque ipſe hæres exiſtit, neque alium hæredem facit mutando conditionem, quia per mortem omnia extinguuntur, nec dici poteſt conditionem mutari, §. deinceps, cum vulgatis, in authent. de nuptiis, collat. 4. Quòd ſi contra ſolutionem hanc obiicias, vt Ioannes Imolenſis obiecit, id proculdubio non obſtabit; eidem potiùs reſponderi poterit, vt Alexander Trentacinquius dict. cap. 5. num. 2. verſ. & ſi dixeris, cum Imola, optimè reſpondet, & ſatisfacit, vt penes ipſum videre poteris. Addiderim ego, quòd ſi tranſmiſ ſionis virtute, ſubſtitutus excludi deberet, proculdubio teſtator haberet hæredem, de quo non cogitauit, iſque excluderetur, quem hærede inſtituto deficiente, ad hæreditatem ſuam nominatim vocauit. Caſum etiam ſubintelligere deberemus, quem teſtator ipſe nullo modo expreſ ſit, ſed dumtaxat ſubſtitutum indiſtinctè admiſit, admittique voluit omninò, ſi inſtitutus hæres non eſ ſet; nihil tamen diſpoſuit eo caſu, Imò contrarium diſpoſuiſ ſe videtur apertè.

Deinde, nec ratio quædam, ſiue obſtaculum Antonij Gomezij tom. 1. variarum, dict. cap. 9. num. 50. verſic. ſed his non obſtantibus, ibi: Secundò facit, nocere poteſt; dum fundat ſententiam communem ea ratione, quòd ita demùm admittitur ſubſtitutus vulgaris, ſi primò inſtitutus penitùs excludatur, ex regula l. 3. ff. de acquirenda hæreditate: Sed is qui tranſmittit hæreditatem, non dicitur penitùs excluſus, quia ex perſona ſua, & iure tranſmiſ ſo, hæres eius poteſt adire, & per medium ipſius efficitur hæres: Ergo (inquit ipſe) ſubſtitutus non debet admitti, quouſque etiam hæredis hæres ſit excluſus. Nam licèt recentiores omnes hucvſque Scribentes ad hoc fundamentum non animaduertant, nec eidem reſpondeant; facilè tamen, & verè (vt ego arbitror) reſponderi poterit, obſeruando ea, quæ numero præcedenti, in fine, annotaui, quæ adeò fortiter vrgent (vt vidiſti) ad hoc quòd hæredis hæres excludi debeat: Adiiciendo etiam, hæredem inſtitutum decedentem hæreditate non adita, penitùs per mortem remanere excluſum, & ſubſtituto vſque adeò locum aperiri, vt non poſ ſit ipſe proprio facto alium hæredem facere, nec quoquo modo ſubſtitutus ipſe excludi. Namque tranſmiſ ſionis ius ex miniſterio & facto legis inducitur, nec factum atque diſpoſitionem teſtatoris auferre, aut vincere, potens eſ ſe debet.

Deinde & ſecundo loco mouetur Bartolus per textum, in l. vnica, C. de his qui ante apertas tabulas, vbi dicit videri caſum pro quæ ſtione ſuperiori, quatenus dicit ille textus, Alióſque, &c. quæ verba explicati ſolent communiter, alióſque, ſcilicet Subſtitutos. Deinde & ſecundò induci poteſt ipſemet textus in illis verbis, Licèt non ſint inuicem ſubſtituti: Quaſi velint Imperatores, quòd habeat locum tranſmiſ ſio, etiamſi eſ ſent ſubſtituti filij teſtatoris adinuicem deducto argumento à contrario ſenſu. Denique & tertio induci poteſt in illa ratione, Siquidem perindignum eſt Et ita textum illum pro communi ſententia, tripliciter inducit, ſed vnicuique inductioni rectè ſatisfacit Alex. Trentacinquius de ſubſtitutionibus, prima parte, capite 5. numero 7. per totum, vt ibi videre poteris, nec hîc tranſcribere neceſ ſarium eſt: Plures etiam ſolutiones ad eundem text. aſ ſignant Politus de vulgari ſubſtit. particula 3. ex nu. 84. Leonius in eodem tractatu, num. 158. & ſeqq. Vtcunque tamen res ſe habeat, veriſ ſimum eſt, textummet ipſum nihil concludere, quo præfata Communis firmiter ſubſiſtat. Deinde verba illa, Alióſque, &c. contra auitum, vel pro auitum deſiderium, non ad ſubſtitutos referenda; illi namque ex voluntate, atque expreſ ſa vocatione teſtatorum, non contra eorum deſiderium ſuccedunt: Sed & ad fiſcum referri poſ ſe probabile eſt, & nouiſ ſimè omnium obſeruauit Antonius Pichardus ad principium, Inſtit. de vulgari ſubſtit. num. 37. & 38. vbi etiam vide.

Mouetur etiam & tertio loco Bartolus per text, quem expendit in l. ſi quis filium, §. 1. ff. de acquirenda hæreditate, & dicit videri caſum pro hac quæſtione, referendo eum text. ad principium illius legis: Verè tamen, quamuis eum referas, nihil pro ea parte facit, quia de ſubſtituto, in quo totum ius rei conſiſtit, nec verbum quidem loquitur: Quod rectè aduertunt Politus de vulgari, dict. particula 3. num. 84. in princip, verſ. ſecundum est. Leonius de vulgari, num. 149. optimè Alex. Trentacinq. dict. c. 5. n. 6. verſiculo, Quintò mouetur.

Denique & quarto loco, pro eadem ſententia dicit Bartolus videri Gloſ ſam in l. ſed etſi pro dote, §. penult. ff. de legatis præ ſtandis: sed nec etiam facit, vt Politus vbi ſuprà, dict. numer. 84. in principio, adnotauit.

Sed & vltra Bartolum, alia fundamenta quamplurima in idem expendunt; eiſdem tamen optimè ſatisfaciunt idem Politus loco anteà relato, ex num. 84. vſque ad num. 90. Leonius ex num. 147. vſque ad num. 155. Alexand. Trentacinq. de ſubſtitut. 1. parte, dict. cap. 5. ex num. 1. vſque ad num. q.

Inter alia tamen putant nonnulli, videri caſum pro ſuperiori ſententia communi, in l. vnica, §. in nouiſ ſimo, iuncto §. cùm autem, C. de caducis tollendis: atque ſic inducunt ea iura, vt probent, ſubſtitutum non admitti, niſi cùm prorſus ceſ ſat ius tranſmiſ ſionis; atque adeò ipſum ius tranſmiſ ſionis ſubſtitutioni præferri. Deinde eiuſdem legis ſententiam claram eſ ſe, hæreditatem non aditam non tranſmitti, exceptis liberorum perſonis, & ſalua tranſmiſ ſione iuris deliberandi, ex dict. l. cùm antiquioribus: His verò ceſ ſantibus, hæreditatem non aditam ad ſubſtitutos deuolui, & illis nolentibus, vel non valentibus, ad hæredes ab inteſtato pertinere, vel ad fiſcum, eiſdem non adeuntibus; quo modo præfata iura accipienda, firmiter putauit Andreas Fachineus controuerſiarum iuris, lib. 4. cap. 62. fol. 477. in principio, qui vt ſuam intentionem fundet, commemorare verba vtriuſque §. neceſ ſarium exiſtimauit. Quod ego etiam ſic exiſtimo, atque in dict. §. in nouiſ ſimo, ſic ſcriptum inuenio: Hæreditatem etenim, niſi fuerit adita, tranſmitti nec Veteres concedebant, nec nos patimur: exceptis videlicet liberorum perſonis, de quibus Theodoſiana lex ſuper huiuſmodi caſibus introducta loquitur; his nihilominùs, quæ ſuper iis, qui deliberantes ab hac luce migrant, à nobis conſtituta ſunt, in ſuo robore manſuris. Poſtmodùm in §. cum autem, ſic ſcribitur; cùm autem in ſuperiore parte legis non aditam hæreditatem minimè, niſi quibuſdam perſonis, ad hæredes defunonti tranſmitti diſpoſuimus; neceſ ſe eſt, ſi quis ſolidam hæreditatem non adierit, hanc, ſiquidem habeat ſubſtitutum, ad eum, ſi voluerit & potuerit, peruenire; quod ſi hoc non ſit, vel ab inteſtato ſucceſ ſores, eam ſuſcipiant, vel ſi nulli ſunt, vel accipere nolunt, vel aliquo modo non capiunt, tunc ad noſtrum ærarium deuoluatur.

Verumenimverò, ſi verò a ſuperiora maturè perpendas, atque conſideratè inſpicias, inuenies proculdubio, imò potius contrarium probare apertè, atque retorqueri debere contra Communem; in ſinuant namque manifestè totum oppoſitum, & poſt ſubſtitutum venire eos, qui ime tranſmiſ ſionis venire poſ ſunt, clarè decidit textus vterque, & ad caducitatem remonendam, ius tranſmiſ ſionis vtile eſ ſe; ceſ ſare tamen, vbi teſtator ſubſtituendo. prouidit, non obſcurè oſtendit: Quod Ripa in eadem l. prima, ff. de vulg. & pupill. ſubſtit. num. 138. rectiſ ſimè animaduertit: Nec eidem congruè ſatisfacit Andreas Fachineus dict. cap. 62. fol. 477. in fine, verſiculo, hæc reſponſio nihil obſtat. Verè namquè negari non poteſt, quin ſubſtitutus præferatur ibidem, nec in eum caſum, quo hæreditas eſ ſet in cauſa caduci, ſed potiùs indiſtincté, atque in caſu hæreditatis non aditæ vocetur, quamuis tranſmiſ ſioni aliàs locus ſit: Tranſmiſ ſio ergo tunc operabitur ad caducitatem remouendam, cùm ſubſtitutus hæreditatem conſequi non poſ ſit, vel datus non fuerit; nunquam tamen ex eis iuribus deduci poteſt, quòd quia tranſmiſ ſio poſ ſet locum habere, ſubſtitutus deberet excludi, ſed totum contrarium deducitur clarè, vt dixi. Nec etiam valet dicere, quòd conditio ad actum neceſ ſaria, poteſt adimpleri per æquipollens, iuxta communes theoricas Doctorum in l. Gallus, §. & quid ſi tantùm, ff. de liberis & poſthumis: Et ſic quòd illa conditio vulgaris ſubſtitutionis, Si hæres non erit, poſ ſit adimpleri per æquipollens, nempe inſtitutus hæres non erit, vel per ſe, vel fictè per hæredem ſuum. Quomodo pro communi ſententia argumentabatur Fachineus dict. cap. 62. fol. 476. in principio. Sed ideò argumentum hoc non ſubſiſtit, quòd communis illa theorica minimè obtineat, quoties teſtatorem aliud voluiſ ſe, quoquo modo deprehendi poteſt, vti etiam ibidem obſeruarunt Doctores communiter: non etiam habeat locum, quoties in æquipoſ ſenti diuerſa ratio militat, diuerſúmque ius ſtatuitur legiſmetipſius voluntate & diſpoſitione, prout ſtatim videbitur.

Et ſecundum hæc (vt vides) planè quidem apparet, ſententiam communem relatam ſuprà, num. 3. nihil firmum pro ſe habere, aut ſaltem nullo iure, nulláve ratione fundari, cui congruè reſponderi non poſ ſit: Deinde, nec Ioannis Imolenſis diſtinctionem in propoſito probabilem eſ ſe, videtur, aut ſecuram, multa potiùs contra eam conſiderari poſſe, quæ omninò ipſam deſtruerent, quorum nonnulla non malè conſiderarunt Guillel. Benedict. in cap. Rainuntius, de teſtamentis. dict. verbo, ſi abſque liberis, num. ſexageſimonono, & ſeptuageſimo, Politus dict. particula tertia, num. nonageſimoſexto, in fine, & num. nonageſimoſeptimo, Alexander Trentacinquius dicto capit. 5. numer. duodecimo, verſiculo, Tertia & vltima, & numer. decimotertio & decimo quarto.

Quocirca ſuccedit alia opinio, & præcedenti omninò contraria, ſubſtitutum vulgarem, hæredi hæredis inſtituti, qui ex potentia ſanguinis, vel iuris deliberandi tranſmiſit hæreditatem, præferri debere; & conſequenter inſtituto præmortuo, in hæreditate agnoſcenda potiorem eſ ſe ſubſtitutionis, quàm tranſmiſ ſionis cauſam. Quam ſententiam amplexi ſunt Angelus in l. ſi paterfamilias, prima columna, num. decimoquarto. ff. de hæredibus inſtituendis, & in l. finali, in principio, ff. de vulgar. & pupil. ſubſtit. & in l. cùm proponas, C. de hæred. inſtituend. & in conſil. 151. num. 1. Salicetus in dicta l. cùm antiquioribus, Ripa in l. prima, ff. de vulgar. & pupil. ſubſtit, numer, 139. Ioannes Corraſius in l. poſt aditam, num. 41. C. de impub. & aliis ſubſtitut. Connanus commentar. iur. ciuili. lib. 14. capitulo 7. num. 6. Zaſius de ſubſtitutionibus, in materia vulgaris ſubſtitutionis, verſiculo, Tertia ſpecies tranſmiſ ſionis. Ij omnes pro hac parte diuerſa fundamenta expendunt: Inter alia tamen concludere mihi videntur ſeptem præcipua, quæ congeſ ſerunt in vnum Politus de ſubſtitut. dict. particula tertia, de vulgari, ex num. 90. vſque ad num. 96. ad finem: Alexander Trentacinquius de ſubſtitut. prima parte, dict, cap. 5. ex num. 9. vſque ad num. Andreas Fachineus controuerſiarum iuris, lib. quarto, dict. cap. 62. fol, 476. ex verſiculo, contrariam ſententiam: qui quamuis fol. 478. eiſdem reſpondere conetur, atque tueri communem ſententiam contendat; verè tamen non reſpondet, nec huius partis rationes elidit: Tria etiam fundamenta pro hac ſecunda opinione adduxit Antonius Gomezius tom. 1. variarum, cap. 3. num. 25. & cap. 9. num. 50. Sed ea fortiùs adſtringunt: Inprimis, certum eſ ſe, quòd ſubſtitutus venit immediatè ex vocatione atque diſpoſitione expreſ ſa teſtatoris; tranſmiſ ſio verò venit immediate ex legis diſpoſitione, quæ ius tranſmiſſionis conceſ ſit, atque introduxit: ſubſtitutus autem potior eſ ſe ſolet his, qui â lege vocantur l. vltima, C. de neceſ ſariis ſeruis hæredibus inſtit. & facit regula l. quandiu 90. ff. de regulis iuris. Ergo excludere debet eos, qui à lege habent ius ex tranſmiſ ſione introducta: Quod etiam non leuiter iuuat textus in l. 2. §. ſi duo, de honor. poſ ſeſ ſ. ſecund. tabul. l. prima, §. in primo, & §. pro ſecundo, C. de caducis tollendis, dum diſponunt, ſubſtitutionem potentiorem eſ ſe iure accreſcendi, quod ex legis diſpoſitione locum habet, vnde & potentior eſ ſe debet iure tranſmiſ ſionis, de quo agitur: Iuuat etiam textus in l. vnica, C. de his qui ante apertas tabulas, in illis verbis: Licèt non ſunt inuicem ſubſtituti. Nec ſatisfacit Fachineus loco anteà relato, fol. 478. verſic. ad Quintum, quatenus dicit, quòd textus in dict. l. vltim, C. de neceſ ſar. ſeru. hæred. inſtitu. dumtaxat probat, ſubſtitutum efficere, vt hæreditas non pertineat quaſi caduca ad eos, qui ab inteſtato vocantur ad ſucceſ ſionem defuncti, non autem probat, aliquam tranſmiſ ſionem impediri: Nam ſi verum amamus, nec verba legis contra proprium & germanum eius ſenſum torquemus, negare nullo pacto poſ ſumus, legemmetipſam cæteris aliis ſubſtituti cauſam prætuliſ ſe indiſtinctè, ac ſub illis verbis, Quos leges vocant, eos etiam comprehendi, qui ex iure tranſmiſ ſionis vocantur. Quod ad oculum patet, quatenus ibidem dicitur: Hæreditatem autem, ſi quidem ſoluendo ſit, ad alios venire, quos leges vocant, ſi non aliquis fuiſ ſet ſubſtitutus. Prætereà, minùs benè conſtituit Fachineus idem, ex iure accreſcendi non rectè ſumi argumentum ad propoſitum noſtræ quæ ſtionis; nam Imò rectè ſumitur, ex quo ex legis diſpoſitione locum obtinet, ſicut tranſmiſ ſio, vt ſuprà diximus: imò in iure accreſcendi, quod eſt ad inſtar tacitæ ſubſtitutionis, atque ex tacita teſtatoris voluntate venire videtur (vt ipſemet fatetur expreſsè) fortior videbatur militare ratio, quam in iure tranſmiſ ſionis; vnde in ipſo ſtatutum, vrgentiſ ſimè etiam & in tranſmiſ ſione militat. Denique, licèt concedamus, quòd in dicta l. vnica, C. de his qui ante apertas tabulas, nullum verbum exprimatur, quo ſubſtitutus expreſsè præferatur, (quòd adeò Fachineus ponderat;) nihil inde procedet, quo poſ ſit Communis ſubſiſtere, nec ſecunda hæc opinio vires amittet: ſiquidem negari non poteſt, quin textus ille tanti habuerit ſubſtituti cauſam, vt ſubſtitutione facta, ceſ ſare tranſmiſ ſionem, illáve opus non eſ ſe dixerit (quod Fachineus idem negare non potuit:) Vnde non leue reſultat argumentum in ſubſtituti fauorem, atque in damnum eorum qui ex legis diſpoſitione, quoquo modo admitti poſ ſent.

Prætereà & ſecundo loco pro hac ſententia illud facit, quòd ſubſtitutus vulgariter, & ſic ſub conditione, ſi primus hæres non erit, ſub contraria conditione, ſi hæres erit, excluſus cenſetur, argumento textus in l. aliquando, 107. ff. de condition. & demonſtrat. 1. legata, ff. de adimendis legatis. Sed hæc conditio, ſi hæres non erit, non comprehendit hæredem hæredis, l. qui liberis, 8. §. hæc verba, l. 3. ff. de vulgar. & pupil. ſubſtitut. Ergo quamuis hæres hæredis, ex tranſmiſ ſione hæres eſ ſe poſ ſit, non excluditur ſubſtitutus. Qua vel ſola ratione diluitur præcipuum fundamentum, quo adducebatur contra ſententiam hanc ſecundam Leonis de vulgari, nu. 156. Ceſ ſant etiam obiectiones nonnullæ Antonij Gomezij in propoſito tom. 1. variarum, dict. c. 9. n. 50. Propoſitam autem rationem optimè excogitauit Politus dict. particula tertia, num. nonageſimonono, in principio, vbi nonnullis obiectionibus ſatisfacit, & ſubſtitutum habere pro ſe manifeſtam teſtatoris voluntatem ad excluſionem hæredis inſtituti, & verè & eruditè oſtendit.

Nec placet Andreæ Fachinei lib. 4. dict. cap. 62. fol. 478. verſic. ad Tertium, inanis & leuis euaſio, dum dict, vulgarem ſubſtitutionem eo caſu locum habere, quo inſtitutus hæres eſ ſe nolit, vel non poſ ſit; ſed hic caſus non euenit, cùm intra deliberandi tempus decedit, tranſmittit enim ad hæredem adeundi facultatem, & ideò hærede adeunte, meritò ſubſtitutus excluditur. Nam (vt ſupra diximus) & ſubſtitutus eo caſu pro ſe habet manifeſtam teſtatoris voluntatem ad excluſionem iuris tranſmiſ ſionis. Et negari non poteſt, quin ſubſtitutio ipſa vulgaris in eum caſum facta fuerit, atque ex mente teſtatoris locum habere debeat, quo inſtitutus hæres non ſit: Sed in caſu prædicto verum eſt, quòd inſtitutus, hæres non eſt, vt patet. Ergo ſtatim fit locus vulgari ſubſtituto, nec de iure tranſmiſ ſionis tractari poteſt: ſic enim indicium & voluntas teſtatoris ſubuerteretur omnino,

Denique & vltimo loco, contra eandem ſententiam communem illud facit, quod præcisè fatendum eſt. teſtatorem in caſu noluntatis omnibus aliis ſubſtitutum præferre voluiſ ſe; ergo ſimiliter credendum eſt, in caſu mortis prætuliſ ſe, quoniam in materia ſubſtitutionum, caſum noluntatis ad caſum mortis trahi, & è contra, vnanimiter receptum eſt, vt alio capite ex profeſ ſo dicetur, & notarunt Scribentes communiter in l. Gallus, §. & quid ſi tantum, ff. de liberis & poſthumis: Et in vno caſu facta prouiſione, perinde eſt, ac ſi alio ſpecialis prouiſio acceſ ſiſ ſet; ergo prouiſio teſtatoris ſubſtituere volentis, ac verè in vtroque caſu ſubſtituentis, omninò faciet Ceſ ſare prouiſionem legis, & ſic tranſmiſ ſionem, ex regula l. vltimæ, C. de pactis conuentis, cùm aliis vulgatis. Cui rationi ex prouiſione hominis ſpeciali inductæ minimè quidem ſatisfacit Fachineus loco ſ æpè relato, fol. 478. verſic. ad Quartum reſpondeo: Imò eadem fere conuictus & ſuperatus, malè proculdubio conſtituit, nihil valere argumentum ex generali (vt dicunt) Brocardico, vbi ſpecialis lex, & ratio pugnat in contrarium. Id quòd meritò debet retorqueri contra ipſum, cùm ſpecialis lex, ac etiam iudicium teſtatoris, iuríſque ratio pro ſubſtituto pugnet, & tranſmiſ ſionis effectum impediat, vt ex dictis ſuprà conſtat euidenter.

Ex his itaque, & aliis, quæ ſciens conſultóque prætermitto, longè veriorem & probabiliorem exiſtimo ſecundam hanc opinionem contra Communem anteà relatam, atque potiorem eſ ſe ſuſtitutionem iure tranſmiſ ſionis, concludo; & inde ad nonnulla placuit inferre, quæ attenta, atque originali Scribentium omnium lectura digeruntur, nec alibi inueniuntur ſic adnotata. Et inprimis infero, Bartoli ſententiam, de qua ſupra, ex num. 3. communiorem fuiſ ſe; falſis tamen, ac incertis fundamentis inniti, nullúmque pro eadem adduci, quod (vt ſuprà vidiſti) concludenter & verè non elidatur, & confutetur. Deinde, ſecundam hanc opinionem Angeli voluntaremet ipſa teſtatoris ſubſiſtere, ac etiam clara legis diſpoſitione corroborari, & non ſolùm grauiſ ſmorum Authorum teſtimonio & authoritate muniri, ſed etiam pro ſe quamplurima, atque vrgentiſ ſima fundamenta habere, atque in propoſito adeo concludere, vt nullus hucuſque congruenter eiſdem ſatisfacere & reſpondere potuerit.

Secundò deinde infertur, Paulum Leonium de ſubſtitut. dict. cap. de vulgari ſubſtitutione, num. 155. & 156. deceptum in hac materia, quatenus eo loco indiſtinctè concludit, ius tranſmiſ ſionis ex omni & quocunque capite, ſubſtitutioni vulgari præferri; id enim quàm in ſe falſum ſit, atque ſuperioribus repugnet, patet ad oculum. Rectiùs ergo percipit, & in duplici tranſmiſ ſione (de qua adhuc loquimur) contrarium obſeruat Politus, de ſubſtit. in materia vulgaris ſubſtitutionis, quæ ſt. 44.

Tertiò infertur, circa tranſmiſ ſionem inductam beneficio iuris deliberandi, obſeruandam omninò Angeli & ſequacium ſententiam, quam adduximus, & probauimus ſupra, nec admittendam diſtinctionem nouam in hac materia, quam adduxit & conſiderauit Alexand. Trentacinquius de ſubſtitut. prima parte, cap. 5. num. 14. verſic. aut verò loquimur, folio 24. columna 4. ea namque, ex his quæ ſuperiùs diximus, apertè redditur falſa, atque ex his improbari poteſt, quæ Salicetus in dict. l. cùm antiquioribus, & Ioannes Corraſius Miſcellan. Iur. lib. 1. capite 2. num. 6. obſeruarunt.

Quartò infertur, in quæ ſtione ſuperiori non inducendam differentiam inter tranſmiſ ſionem, quæ ſit in deſcendentes, virtute l. vnicæ, C. de his qui ante apertas tabulas, & tranſmiſ ſionem procedentem ex capite iuris deliberandi, ex dict. l. cùm antiquioribus. Sed in vtraque potiorem eſ ſe iure tranſmiſ ſionis ſubſtitutionem vulgarem, quamuis in prima, hoc eſt in tranſmiſ ſione dicta l. vnicæ, contrarium defendant Politus dict, particula tertia, num. 98. Zaſius de vulgari, num. 13. & 14. & eos non referens, ſibi potiùs eam differentiam tribuens Alexander Trentacinquius dict cap. 5. num. 14. in principio, verſic. remota iſta, qui vt hanc differentiam conſtituant, vnica dumtaxat ratione adducuntur, quæ cæteris potentior eſt, vt Politus credidit vbi ſuprà, & deducitur ex coniectura l. cùm acutiſ ſimi, C. de fideicommiſ ſis, quod nemo præ ſumi debeat ſuæ poſteritati extraneos præferre voluiſ ſe: Cui tamen, reiecta duplici ſolutione, quam anteà tradiderat Fachineus ipſe dict. cap. 5. num. 6. verſ. Sextò mouetur, Reſponderi congruè poterit, conditionem ſi ſine liberis non intelligi in vulgari ſubſtitutione, & conſequenter coniecturam dictæ l. cùm acutiſ ſimi, contra fideicommiſ ſarium dumtaxat intelligi, & procedere, non contra ſubſtitutum vulgarem. Quod ſentit apertè Gloſ ſa in l. generaliter. §. cùm autem, in verbo, ſubſtituit, C. de inſtitut. & ſubſtitut. quam ſequuntur Albericus, & alij Doctores communiter, Corneus, qui reddit diſcriminis rationem inter vulgarem & fideicommiſ ſariam ſubſtitutionem, Riminaldus ſenior, Decius, vterque Socinus, Alexander, Curtius iunior, & alij, cum quibus communem & veram ſententiam profitentur Antonius Gabriel commun. opinionum, lib. 4. de fideicommiſ ſis, concluſ. 2. num. 57. Franciſcus Mantica de coniecturis vltim. voluntatum, lib. 10. tit. 8. num. 1. & 2. D. Anton. Padilla in l. cùm acutiſ ſimi, C. de fideicommiſ ſis, numer. ſeptimo. Quibus addo, in prepoſita ſpecie negari non poſ ſe, quin teſtator prætulerit ſubſtitutum nepotibus in caſu repudiationis; vnde & in caſu mortis prætuliſ ſe credendum eſt, quoniam teſtator in dubio cum legis diſpoſitione ſe conformare videtur, vt certum eſt, & communi Doctorum placito ſemper receptum: Sed ex legis diſpoſitione caſus noluntatis comprehendit caſum impotentiæ, & è contra, vt in l. 1. ff. de vulg. & pupil. ſubſtitut. & in l. Gallus, §. & quid ſi tantùm, ff. de liber. & poſthum. tradiderunt Scribentes communiter; & huius libri, vel quarti alio capite, latius dicetur: Ergo eadem ratio militat in vno, quàm in altero caſu; ad quod Politus, Trentacinquius, Graſ ſus, & alij nequaquam aduertunt.

Quintò, & vltimò infertur, Doctores communiter in hac materia, diuerſum ius conſtituiſ ſe in tranſmiſ ſione, quæ ex potentia ſuitatis inducitur, quàm in aliis tranſmiſ ſionibus induxerint: Nam in tranſmiſ ſione inducta virtute dict. l. vnicæ, C. de his qui ante apertas tabulos, & ex capite dictæ l. cùm antiquioribus, C. de iure deliberandi, ſubſtitutum excludunt (vt ſuprà vidimus) & tranſmiſ ſionem ſubſtitutione potiorem eſ ſe aſ ſerunt: Quando verò hæres tranſmittit ex potentia ſuitatis, ſubſtitutum præferunt. In quem ſenſum accipiunt communem ſententiam, ac pro ea referunt multos, eos ferè omnes, quos pro communi opinione Bartoli retulimus ſuprà, num. 3. ac inter alios ſic intelligunt, & declarant iſtam materiam, Antonius Gomezius tom. 1. variarum, cap. 3. num. 25. & cap. 9. num. 50. Sfortia in præludiis Compendioſ æ, num. 5. verſic. quando tranſmittit. Ioannes Gutierrez in repetitione ad §. ſui, In ſtit. de hæred. qualitat. & different. n. 55. & 56. D. Spino in Speculo teſtamentorum, gloſ ſa 22. n. 34. Horum, & aliorum præcipua ratio eſt, per ſubſtitutionem vulgarem ſublatum fuiſ ſe ſuitatis effectum, & conſequenter præferri debere ſubſtitutum: Filius namque, cui datus eſt ſubſtitutus vulgaris ſub conditione, ſi hæres eſ ſe noluerit, inſtitutus videtur ſub contraria conditione ſi hæres eſ ſe voluerit, quæ verba conditionem faciunt in ſuo, ac de neceſ ſario voluntarium hæredem efficiunt ipſum, l. verba, ff. de condition, inſtit. l. iam dubitari, l. Cornelius, ff. de hæredibus inſtitut. Vnde ſuitate ſublata, non poterit tranſmiſ ſio ex potentia ſuitatis ſubſtitutum excludere.

Verùm huic rationi, reiecta ſolutione Aretini: & Socini in dict. l. 1. ff. de vulgar. & pupill, ſubſtitut. num. 18. concludenter reſponderi poterit. Ac primùm reſpondetur, falſum eſ ſe, per dationem ſubſtituti vulgaris ſuitatem tolli; quod contra Communem redictiùs probarunt, & communis ſententiæ fundamentis reſponſum præbuerunt Calancus in repetitione l. primæ, ff. de vulg. num. quinquageſimoſeptimo, Menchaca de ſucceſ ſionum creatione, lib. 2. §. 21. ex num. 183. Vbi 2 3. fundamenta pro hac parte adducit, & concludentibus rationibus probat eam, refértque Angelum, Fulgoſium, Paulum, Romanum. Baldum, Aretinum, & Alciatum ſic tenentes, Domin. Franciſcus Sarmient. in l. ſi filius hæres, num. vigeſimo. ff. de liberis de poſthumis, Loriotus, Berengarius, Valonius, Goueanus, Ioannes Corraſius, Petrus Gregorius, Doctor Spino, & Antonius Pichardus, quos ſuprà, hoc eodem libro, capite vndecimo, num. 2. retuli, & ſic defendi.

Deinde reſpondetur, verba illa, ſi hæres non erit, diuerſimodè accipi in ſuo hærede, quàm in hærede extraneo: Nam in extraneo eum ſenſum habent, ſi non potuerit, vel ſi noluerit hæres eſ ſe: in ſuo verò, ſi non potuerit, vel ſi ſe abſtinuerit, quia filius aliter nolle poteſt, quàm ſe abſtinendo, l. neceſ ſarij, ff. de acquirenda hæreditate, §. ſui inſtitut, de hæred, qualit. & differ. & teſtator dando ſubſtitutum filio, prouidere voluit in caſu, quo ſe abſtinere filium contingat. Vnde ſequitur manifeſtè, quòd cum ſubſtitutio facta non fuerit ſub conditione, ſi noluerit, non etiam videbitur filius inſtitutus ſub contraria, ſi voluerit. Et quemadmodum ſuitas retinetur hodie, etiam abſtinendi beneficio filiis conceſ ſo, l. ſi filius qui patri, 12. ff. de vulg. & pup. ſubſtitut. l. ſi filius qui ſe paterna, 41. ff. de acquir. hæred. l. et ſi ex modica, 6. §. ſi filius, ff. de bonis libertorum, l. prima, §. qui ſunt in poteſtate, ff. ſi quis omiſ ſa cauſa teſtamenti, & latiùs probauit Antonius Gomezius tomo 1. variar. cap. 9. num. 21. & numer, 23. & 26. ita etiam & tranſlata hæreditate in ſubſtitutum eo caſu, quo filius ſe abſtinuerit, effectus ſuitatis, & tranſmiſ ſionis retineri poterit, nec per dationem ſubſtituti impedietur: Imò nec expreſ ſa conditio, ſi velit, aliquid immutare debebit, ex his, quæ cum aliis Authoribus contra Communem adnotauit Menchaca de ſucceſ ſionum creatione, lib. 2. §. 21. n. 209. vbi defendit, ſuitatem non tolli per conditionem, ſi velit.

Quocirca, tranſmiſ ſionem ex potentia ſuitatis potentiorem eſ ſe iure ſubſtitutionis vulgaris, rectiſ ſimè (vt arbitror) ſubſtinuit & docuit Bartolus in dicta l. prima, ff. de vulg. & pup. ſubſtitut. num. 20. & in l. ſed ſi pro dote, §. penultimo, & ibi Gloſ ſa, ff. de legatis præ ſtandis, & ſequuntur Ripa numer. 130. Socinus in verſiculo, ſed caue, & Alciatus num. 71. in eadem l. prima, idem Alciatus in l. ſi filius qui patri, numero 52. eod. tit. Bald. & Paul. Caſtrenſ in l. filius hæres, num. 18. ff. de liber. & poſthum. idem Caſtrenſ. in conſil. 222. col. vltima, lib. 3. Alexander in conſil. 4. lib. 2. Menchaca dict. §. 21. numer. 266. Politus in tractatu de ſubſtitut. de vulgari, numer. 97. ad finem, qui rectè conſtituit in primis, ex potentia ſuitatis tranſmitti poſ ſe hæreditatem, non obſtante l. ſi filius hæres, ff. de liberis & poſthumis: Deinde, tranſmiſ ſionem huiuſmodi potentiorem eſ ſe iure ſubſtitutionis. Quod etiam admittendum, quando per dationem ſubſtituti vulgaris non tollitur ſuitas, aſ ſerunt Vdalricus Zaſius de vulgari, num. 13. Alexander Trentacinquius de ſubſtitut. prima parte, dict. cap. 5. numer, 15. qui tamen notâ digni ſunt ex eo, quòd generalirer, atque indiſtinctè id deberent admittere, nec reſtringere ad caſus in quibus per dationem ſubſtituti vulgaris ſuitas non tollitur; cum abſolutè, atque in omnibus caſibus ſuitatem ex datione ſubſtituti non tolli, verius ſit, & contra Communem ſuprà probatam: Hac autem in re ſic deceptum Trentacinquium, non abſque admiratione mihi videtur; nam ſi ipſe conſideraſ ſet attentè rationem illam, ob quam excitabatur præcipuè, vt non obſtante ſubſtitutione, tranſmiſ ſionem habere locum in caſibus in quibus per dationem vulgaris ſubſtituti, ſuitas non tollitur, diceret; proculdubio euidenter detegeret, atque inueniret, rationemmetipſam, ob quam mortuo patre filius ſuus in poteſtate abſque alia immiſtione efficitur hæres à lege, & hæreditas dicitur velut ſua, atque eam tranſmittere poteſt; ſic vrgere, atque efficacem eſ ſe, vt etiam ſubſtitutione vulgari facta, non deſinat effectum habere, imò ſic militer, ac ſi ſubſtitutus vulgaris datus non eſ ſet: Non etiam abſque admiratione cuique videbitur, Doctores communiter ſic deceptos, vt regulariter potiorem eſ ſe iulis tranſmiſ ſionis, quam ſubſtitutionis vulgaris cauſam aſ ſerentes, in tranſmiſ ſione pręfata diuerſum, deteriúſque ius constituerint, in qua, vt vides, diuerſum, ſed non deterius, potentius potiùs ius conſtituere debebant, prout Leonius dict. tractatu de ſubſtitutionibus, de vulgari, num. 156. rectiùs probauit, atque in ea ſpecie ſubſtitutum excludi defendit, quamuis (vt ſuprà vidimus) in aliis duabus tranſmiſ ſionibus malè excluſerit ſubſtitutum ipſum & inſtituti hæredis hęredem in agnoſcenda hæreditate prætulerit.

Erit autem huius tranſmiſ ſionis ex potentia ſuitatis inductæ, ab aliis duabus manifeſta diſcriminis ratio, ſi animaduertamus, quòd in tranſmiſ ſione, quæ virtute dictæ l. vnicæ, C. de his qui ante apertas tabulas atque ex capite iuris deliberandi, ex dicta l. cum antiquioribus, inducitur: hæreditas tanquam non adita, & nondum quæ ſita tranſmittitur: Quod certiſſimum eſt, atque ab omnibus vnanimiter probatum, & per textum in eadem l. vnica, notauit Salicetus ibi num. 2. At verò in tranſmiſ ſione ex potentia ſuitatis inducta, aliter equidem id contingit, atque hæreditas, velut iam adita, & quæ ſtita tranſmittitur, quoniam ſuus ipſo iure exiſtit hæres, vt ſuprà dicebam, & probatur in l. in ſuis, ff. de ſuis & legitim. hæred. l. in ſuis, ff. de liber. & poſthum. §. ſui, Inſtitut. de hæred. qualit. & ſic faciliùs excludi poteſt ſubſtitutus; imò excludi debet, ex ratione & deciſione l. poſt aditam, cum vulgatis, C. de impuber, & aliis ſubſtitut. idque magiſtraliter & ſingulariter annotauit Alexander in l. ventre prætente, numer, 23. ff. de acquirenda hæreditate. Cuiacius tractatu 4. ad Africanum, fol. 47. & expreſ ſim agnouit Trentacinquius dict. cap. 5. num. 15. in fine, qui tamen (vt ſuprà vidiſti) eò defecit in huiuſce quæ ſtionis explicatione, quòd ſententiam iſtam ad caſus reſtrinxerit, in quibus per dationem ſubſtituti vulgaris ſuitas non tollitur. Rectiùs ergo id percepit, atque quæ ſtionem hanc accuratè intellexit Ioannes Corraſius Miſcellan. Iur. lib. 1. cap. 2. quo loco is Author optimè atque indiſtinctè aſ ſerit, per vulgarem nullo Caſu ſuitatem ſubmoueri; ſiquidem teſtator vulgariter ſubſtituit, vt ſibi proſpiciat, relinquendo hæredem, quod maximè eius intereſt, §. ſi modo, Inſtitut. quib. ex cauſ. manumit. non liceat, Ne ergo prouiſio, quam in ſui gratiam teſtator induxit, in maximam eiuſdem perniciem reflecteretur, ſi ea tolleretur ſuitas: Ne etiam credatur quòd quiſquam id genus reſtandi elegit, quo ſuum, aut filij commodum tam grauiter lædatur, l. 3. ff. de militari teſtamento: neceſ ſariò dicendum eſt, quòd ſuitas, quæ cum defuncti voluntate concordat, pervulgarem non impediatur, vt Corraſius ipſe dict. cap. 1. numer, 2. & 3. & 4. & 5. optimè obſeruauit: infert ſtatim numer. ſexto, quòd ſi filius non adita patris hæreditate deceſ ſerit, eam ad deſcendentes, deuicto ſubſtituto vulgari, tranſmittet; iu quo conuenit omninò ſuperiori ſententiæ, quam probauimus: & ita inquit accipienda Iul. Paul. verba, ni l. ſi quis filium. §. primo, ff. de acquirend. hæredit. quòd ſi de tranſmiſ ſione ad exteros facienda tractetur; tunc conſtituit (in quo etiam ſuperiùs dictis conuenit) quòd non ſubmouebitur ſuitas, ſed eius effectus per vulgarem impedietur, ne habeat teſtator hæredem, de quo non cogitauit, iſque explodatur, quem hærede inſtituto deficiente, ad hæreditatem ſuam nominatim vocauit, l. prima. C. de neceſ. ſeru, hæred, inſtit. Et hactenus Corraſius, & optimè (vt dixi;) non ſic, ſed præpoſterè quidem, Michaël Graſ ſus, is enim receptarum ſententiarum, tom. 2. articul. tranſmiſ ſio, quæ ſtion. 18. num. 4. fol. 69. non ſolùm in hac tranſmiſ ſione, quæ ex potentia ſuitatis inducitur, & peculiarem in ſe rationem continet (vt ſuprà vidimus;) ſed & in omnibus tranſmiſ ſionibus, quòd ius tranſmiſ ſionis per omnes ſpecies ſit fortius iure ſubſtitutionis, generaliter obſeruat: cùm tamen in duabus diuerſum deberet ius conſtituere, nec ea ratione excitari, quam ibi adducit, iuxta ea, quæ ſuprà adduximus, vbi rationi illi concludenter remanet ſatisfactum; In alia autem, rationem illam ponderare deberet, quâ propter ſuitatis effectum, diuerſimodè reſpondetur.

Andreas etiam Fachineus controuerſiarum iuris, lib. 4. cap. 62. per totum, fol. 476. in eadem quæ ſtione non rectè ſe habuit, nonnulla potiùs minùs benè obſeruauit, quibus numer. præcedentibus (vt vidiſti) optimè, & verè ſatisfecimus: Ac inter alia deceptus quidem fuit, dum firmauit, priorem ſententiam, hoc eſt Communem longè probabiliorem eſ ſe; cùm non modò probabilior ſit, ſed potiùs falſa, & rationibus ſuprà adductis conuicta. Deinde, eodem in loco, in verſiculo, ſententia legis eſt, hallucinatur equidem, legíſque ſententiam retorquet; quippe cùm & legis ſententia, & teſtatoris substituentis mens, ſubſtitutioni magis, quam iuri tranſmiſſionis opituletur. In verſiculo etiam, ad ſecundum respondeo, proculdubio aberrauit; quia traditum ibi, dumtaxat procedere poteſt, quando ſubſtitutus datus non eſt, ſed minimè obtinet, quando ſubſtitutus aliquis fuit. Denique præfatus Author in transmissione, in quæ loquitur, vllo pacto ſuſtineri non valet; in tranſmiſ ſione autem ex potentia ſuitatis inducta, nullum verbum alloquitur, nec ſciri poteſt, cui magis, an primæ, vel ſecundæ ſententiæ acceſ ſerit. Et de his hactenus.

CAPVT XIV.

Ad explicationem §. Augerius, l. qui Romæ. ff. de verborum obligat. vbi quæ in propoſito eius textus hucuſque diuerſimodè, variiſque in locis ſcripta erant, diſtinctè, & breuiter commemorantur, Recentiorum omnium ſubtilitates, excogitatæque, & argutæ magis, quàm veræ interpretationes, nouiter & ſubtiliter conuincuntur, & confutantur: ac denique communi ſententia ab eorum impugnationibus, qui ipſummet Iureconſultum Scæuolam arguere, atque carpere non dubitarunt, reddita immuni, ſiue aliter & meliùs, quàm cæteri hactenus feciſ ſent, exornata, & defenſa: l. etiam fideiuſ ſor. obligari, 17. §. finali, ff. de fideiuſ ſoribus, deciſione explicata; nonnulla in propoſito adnotantur per Authorem, quæ ſic enucleata, atque elaborata, nullibi antea fuerant.

SVMMARIVM.

- 1 §. Augerius, l. qui Romæ, ff. de verborum obligat. ſummam difficultatem, atque huiuſce Capitis altercationem, ortam ex verbis ambiguis Scæuolæ Iureconſulti, eiuſdem §. Authoris. Si enim apertius ſententiam ſuam propoſuiſ ſet, atque explicaſ ſet ipſe, & quæ ſtioni propoſitæ dilucidè & diſtinctè magis reſpondiſ ſet: & dubitandi occaſionem in futurum adimeret, ac etiam deciſionem ſuam arguendi, carpendíque, non ita latam & liberam facultatem Scribentibus reliquiſ ſet.
- 2 Negari tamen non poſ ſe, quin eiuſdem Iureconſulti mens & intentio ſatis apertè dignoſci, atque intelligi valeat; & ſententia illa, tum in ſe veriſ ſima, & iuris principiis conueniens omninò, tum etiam iuxta mentem contrahentium veriſimilius continens ſit: quamuis à magnis Interpretibus non intellecta, nec verè explicata.
- 3 §. Augerius, dictæ l. qui Romæ, verba præcitantur ideò, quòd ad eius interpretationem, atque enucleationem dicenda dilucidè magis appareant, & oſtendantur.
- 4 Bartoli ad textum, in dict. §. Augerius, ſummarium minimè conuenire eidem, nec ex verbis ipſius deduci poſ ſe Aſ ſumptum commune, prout hîc adnotatur.
- 5 Conditionis implendæ ius vtrùm in contractibus ad hæredes tranſeat? vbi in primis refertur communis Doctorum ſententia, quæ inter caſualem & poteſtatiuam conditionem diſtinguit.
- 6 Poſtmodùm verò Didaci Couar. aduersùs Communem opinio profertur. Quæ & grauiſ ſimorum aliorum Authorum fuit. Ac pro ſe vrgentiſ ſima fundamenta habet, vt Didacus ipſe argute, & eruditè congeſ ſit, atque ponderauit illa. Et negari non poteſt, quin probabilis videatur, aut ſaltem rem hanc difficultate plenam relinquat. Denique, quòd aliquando amplecti debeat omnino, hoc eſt, quando iuxta contactus, aut rei de qua agitur, ſubiectam materiam & naturam, ſiue conceptionis verborum formam, aut modum, ad quem contrahitur, id veriſimilius videatur, vt noluerint contrahentes excludere eorum hæredes à iure adimplendi conditionem, ſi per eoſdem hæredes ad eundem effectum impleri conditio poſ ſit.
- 7 Antonij Pichardi theoricam, ſiue diſtinctionem in hac materia, nouam non eſ ſe, ſed ex mente aliorum Authorum procedere, qui hoc numero præcitantur.
- 8 In ſpecie propoſita à Iureconſulto Scæuola, in dict. §. Augerius, interueniſ ſe nonnulla, quæ hoc numero præmittuntur.
- 9 Iaſonis, & Zaſij, & aliorum Authorum ad tex. in dict. §. Augerius, ſummarium ab Authore probatur.
- 10 Ad tex. in d. §. Augerius, communis interpretatio probatur, & num. ſequent. ab aliorum impugnationibus defenditur.
- 11 Communis ſententiæ vera & fundamentalis ratio adducitur.
- 12 Et Hieronymi de Cæuallos conſiderationes nonnullæ in propoſito, nouè expenduntur, atque admittuntur.
- 13 Neotericorum contra rationem communem obſtaculum quoddam diluitur.
- 14 Vdalrici Zaſij ratio quædam ab Authore probatur.
- 15 Contra communem interpretationem fundamentum aliud adducitur, & diluitur.
- 16 Alciati, Connani, & Duareni rationibus ſeu fundamentis contra communem interpretationem, ab Hugone Donello, & verè, & concludenter ſatisfactum, vt hoc numero adnotatur.
- 17 Rationi cuidam ſiue obſtaculo contra eandem Communem respondetur, & Petri Salazar conſideratio in propoſito nouè expenditur.
- 18 Text. in §. ex conditionali, Inſtitut. de verbor. oblig. (quo decipiuntur Doctores quamplurimi) nihil facere contra communem interpretationem, de qua ſuprà, ex num. 10.
- 19 Text. in l. ventris, C. de contrahenda & committenda ſtipulat. contra eandem interpretationem communem non vrgere, prout hîc adnotatur.
- 20 Text. in dict. §. Augerius, deciſionem non alterari ex deciſione l. 2. tit. 16. De los contratos, lib. 5. nouæ collect. Regiæ, contra Azeuedum, noua & vera Authoris conſideratio in hac materia.
- 21 Antonij Gomezij ad text. in. dict. Augerius, intellectus damnatur.
- 22 Ioannis Gutierrez ad eundem text. interpretatio, nouiter & verè conuincitur.
- 23 Alciati, Duareni, & Petri Stellæ intellectus ad dictum §. Augerius, improbantur.
- 24 Franciſci Connani ad ipſum §. Augerius, interpretatio noua, nouiter & verè confutatur, & num. ſeq.
- 25 Legis, ſi ita ſtipulatus, §. poſ ſunt, ff. de verb. obligat. promiſ ſionem aut obligationem longè differre à promiſ ſione dict. §. Augerius, contra Connanum.
- 26 Emanuelis Coſtæ ad tex. in dict. §. Augerius, interpretatio noua, nouè & verè conuincitur.
- 27 Ad text. in dicto §. Augerius, noua Authoris conſideratio proponitur.
- 28 L. fideiuſ ſor obligari, 17 §. finali, ff. de fideiuſſoribus, vera ratio adducitur, & deciſioni dicti § Augerius, textum illum non refragari, oſtenditur apertè.
- 29 L. 16. tit. 11 part. 5. intellectus, remiſ ſiuè: & ibidem, quòd lex illa deciſioni dict. §. Augerius, nullo modo repugnet.

PRo expedita huius Capitis explanatione, conſtituendum erit in primis, § Augerius, l. qui Romæ, ff. de verborum obligat. ſummam facere difficultatem, atque huiuſce Capitis altercationem, ortam ex verbis ambiguis Scæuolæ Iureconſulti, qui eiuſdem §. author fuit: Si enim apertiùs ſententiam ſuam propoſuiſ ſet, atque explicaſ ſet ipſe, & quæſtioni ibi propoſitæ, dilucidè & diſtinctè magis reſpondiſ ſet; & dubitandi occaſionem in futurum ademiſ ſet, ac etiam deciſionem ſuam arguendi, carpendíque, non ita latam & liberam facultatem Scribentibus reliquiſ ſet: Negari tamen non poſ ſe, quin ipſius Iureconſulti mens & intentio ſatis aperte dignoſci, atque intelligi valeat, & ſententia illa, tum in ſe veriſ ſima, & iuris principiis conueniens omninò, tum etiam iuxta mentem contrahentium veriſimilius continens ſit, quamuis à magnis Interpretibus non intellecta, nec verè explicata.

Secundò deinde conſtituendum eſt, d. §. Augerius, verba præcitare ideò neceſ ſarium omninò eſ ſe, vt quæ ad eius interpretationem, atque enucleationem dicenda ſunt, dilucidè magis appareant, & oſtendantur, atque vt aliorum errores commodiùs conuinci valeant. Iureconſultus ergo Q. Seruius Scæuola, qui floruit ſub Marco Anton. Philoſopho, ita scriptum reliquit eo loco: Augerius filiusfamilias ſeruo Publij Mæuij ſtipulanti ſpopondit, ſe daturum quidquid patrem ſuum Publio Mæuio debere conſtitiſ ſet. Quæ ſitum eſt, patre defuncto antequam conſtitiſ ſet, quid, quantúmque deberet? an ſi aduersùs eius hæredem actum fuiſ ſet, aliúmve ſucceſ ſorem, & de debito conſtitiſ ſet, Augerius teneatur? Reſpondi, ſi conditio non extitiſ ſet, ſtipulationem non eſ ſe commiſ ſam. Hæc Iuriſconſultus; ex quo Bartolus ibidem in ſummario, credidit expreſ ſim probari, quòd facultas implendi conditionem non tranſit ad hæredem; & ſic neque conditio cùm hærede adimpleri poteſt, vt ex perſona hæredis conditioni fiat ſatis: Inquit namque textus, Augerium non teneri ex ſtipulatione, etiam ſi mortuo patre conditio fuerit adimpleta Et ita etiam, licèt variè inducant, intellexerunt textum eundem Albericus, Paulus Caſtrenſis, Imola, Alexander, Socinus, & alij ibidem, Galiaula in l. 2. §. ex his, ff. eodem tit. Paulus Pariſius in conſilio 121. lib. 4. Denique & ſic intelligunt alij Authores, quos ſtatim commemorabo, ſed malè quidem, vt Iaſon, Zaſius, & alij Recentiores in eodem, §. animaduertunt, qui rectiùs firmarunt, ſummarium Bartoli minimè conuenire, nec ex verbis illius §. deduci poſſe: ibi namque non agebatur, vt hæres promiſ ſoris aliquid adimpleat, pater enim nihil promiſerat, & ſic nec ex eius perſona aliquid implendum erat, ſed potiùs ad Publium Mæuium creditorem ſpectabat, eo mortuo ad eius hæredes conditionem impleri, & curare, quid & quantum deberet pater Augerij. Aliter ergo ſummari debet textus ipſe, vt ex infrà dicendis conſtabit.: Anteà tamen prætermitti ſilentio non debebit, quòd quamuis summarium Bartoli non conueniat text. in dict. §. Augerius, (vt ſuprà dixi,) nec etiam eiuſdem doctrina probetur ex illo textu: ex aliis tamen congruè probari videtur, quæ ij Authores conſiderarunt, qui in ea quæ ſtione, vtrùm conditionis implendæ ius in contractibus ad hæredes tranſear; inter conditionem caſualem & poteſtatiuam diſtingunt: vt ſcilicet in caſuali conditione, implendæ conditionis ius ad hæredes transferatur. Ratio eſt, quia talis conditio per hæredem non impletur, ſed fortunâ & caſu; ideóque quandocunque fortuna, vel caſus euenerit, hoc ſufficit: Poteſtatiuæ verò conditionis implendæ ius ex contractibus ad hæredes non tranſmittatur, nec hæredibus: competat. Ratio eſt, quia conditio ſoluitur morte; & conditiones in forma ſpecifica impleri debent, l. qui hæredi, & l. Mæuius, ff. de condit. & demonſtrat. vnde à nominata perſona recedi non poteſt, vt perueniatur ad eam, quæ nominatam & expreſ ſam repræ ſentat. Et ita diſtinguunt, & ſuperiorem ſententiam tenent Petrus à Bellapertica, Cinus, Albericus, Salicetus, & alij in l. ſi plures, C. de conditionibus inſertis. Bartolus, & alij communiter, maximè Imola. Alexander, Iaſon, & Zaſius in l. ſi decem cum petiero, ff. de verbor. obligat. Socinus & alij in dict. §. Augerius, cum quibus eſt communis Doctorum ſententia, vt conſtat ex traditione Didaci Couarr. practicarum capit. 39. num. primo, in principio, & in finalibus verbis, ibi: Igitur ſecundùm communem opinionem, qui in effectu quatuor expendit fundamenta communis eiuſdem ſententiæ, ad quæ aliorum rationes ſiue fundamenta reduci debent: Communem quoque diſtinctionem ſequuntur, & alios pro eadem citant Antonius Gomezius tom. ſecundo variarum, cap. 11. num. 36. verſic. quòd tamen intellige quando conditio, Franciſc. Marc. deciſ. 406. prima parte. Andreas Gaill, practicarum obſeruation. lib. 2. obſeruar. 2. num. 12. & 3. & latiùs declarat numeris ſequent. Andreas Tiraquellus de retractu conuentionali, §. primo, gloſ ſa 6. numer, 15. Ioannes Cephalus in conſil. 43. num. 7. lib. 1. Ruinus in conſil. 26. num. 12. lib. 2. Fulgoſius in conſil. 101. numer. 2. Boërius deciſione 182. numer. 22. Ioannes Corraſius in rubrica, ff. ſoluto matrimonio, num. 11. vbi D. Petr. de Barboſa prima parterubricæ, nu. 34. Menochius in conſil. 143. nu. 24. lib. 2. Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſ ſis, art. 16. num. 125. fol. 158.

Verùm Didacus Couarru. practicarum dict. cap. 39. num. 2. & 3. & 4. & num. 6. & 7. contra Communem inſurgit, & contrariam ſententiam, quòd ius conditionis implendæ tranſeat ad hæredem, & cum hærede conditio impleri poſ ſit ex contractibus, etiamſi conditio ſit poteſtatiua conſtanter defendit. Quod & grauiſ ſimi alij Authores anteà tenuerunt: Sic enim prouit Gloſ ſa in l. ſub hac, verb. nam nec, ff. de obligat. & action & in l. fideiuſ ſor obligari, §. vltim. ff. de fideiuſ ſor. Ioannes Faber in l. ſi plures, C. de condition. inſertis. Petrus Stella, & Franciſcus Duarenus in d §. Augerius. Ioannes Corraſius in l. ſi decem cum petiero, ff. de verbor, obligat. Franciſcus Connanus comment, iur. ciuil. lib. 6. cap. 3. Ac verè hæc opinio contra Communem, vrgentiſ ſima pro ſe habet fundamenta, prout Didacus ipſe Couar. d.c. 39. num. 2. per totum, argutè, & eruditè congeſ ſit, atque ponderauit illa. Et negari non poteſt, quin probabilis videatur, aut ſaltem rem hanc difficultate plenam relinquat: imò & aliquando amplecti debeat omninò, hoc eſt, quando iuxta contractus, aut rei, de qua agitur, ſubiectam materiam & naturam, ſiue conceptionis verborum formam, aut modum ad quem contrahitur, id veriſimilius videatur, vt noluerint contrahentes excludere eorum hæredes à iure adimplendi conditionem, ſi per eoſdem hæredes ad eundem effectum impleri conditio poſ ſit, eiusque intentionis & voluntatis fuiſſe, ſaltem in genere, quamuis ſpecificè & expreſsè non dixerint, deprehendi poſ ſit. Quo caſu procedere poterit Didaci Couar. aſ ſertio & reſolutio tradita ibi, ac etiam obtinebit ratio, quam ipſe ponderauit eodem in loco n. 7. in princip. & in verſ. ſic ſanè in præ ſenti quæ ſt. dum etiam in contractibus attendi debere contrahentium voluntatem probauit, quamuis in dubio atque regulariter) provt ipſe voluit contra Communem) nequaquam (vt ego arbitror) obtinebit. Minùs etiam obtinere poterit Didaci eiuſdem ſententia dict. cap. 39. num. 5. in principio, & num. 7. dum intendit probare contra claram deciſionem dict. §. Augerius, falſum eſ ſe, ſtipulationem illam, mortuo patre priùs quàm conſtet de quantitate debita, non committi, ſi poſt mortem patris conſtiterit. & tamen id eſ ſe veriſ ſimum, & contrarium contra verba aperta illius text. ſtatim euidenter probabitur. Rationem etiam, quâ Communis vtitur, & Didacus ipſe euincere & confutare conatur, in propoſito concludere, & veriſimilem contrahentium voluntatem oſtendere, ob quam ita ſtatui debuit in ſpecie ibi propoſita, oſtendetur ſtatim: Vnde ad veriſimile attendimus, & voluntati contrahentium adhæremus, (prout fieri debete Didacus ipſe firmauit;) ita quidem, & non ê contrario docere debuit Iureconſultus. Nec mouere debent Andreæ Alciati, Petri Stellæ, Franciſci Duareni, Emanuelis Coſtæ, & aliorum traditiones (quibus præcipuè adducebatur Couar. ibidem, num. 5. ) ipſ æ enim & à veritate alienæ, vt ſtatim dicetur, nec ad interpretationem eiuſdem §. aliquid certum continent. Remanet ergo iuxta noſtram ſententiam, regulariter veriorem videri communem opinionem, aliquando verò ab ea diſcedendum, ſi ea concurrant, quæ ſuperiùs notauimus; & ſic procedere poſ ſe Didaci, & ſequacium Aſ ſumptum: Nunquam tamen quoad text, in dict. §. Augerius, Eorum interpretationem, aut contra communem reſolutionem, exiſtimamus locum habituram, quoniam verba clara eiuſdem textus repugnant.

Denique, in eodem propoſito prætermittendum non erit, Antonij Pichardi theoricam, ſiue diſtinctionem, quam adducit in §. ex conditionali, num. 14. Institut. de verbor. obligat, nouam non eſ ſe, ſed ex mente eorum procedere, qui contra communem diſtinctionem ſcribunt, ſemper tamen intelligunt, conditionis implendæ ius ita demùm ad hæredes tranſire, & cum hærede impleri poſ ſe conditionem ex contractibus, ſi conditio poteſtatiua perſonalis non ſit, nec omninò adhæreat perſonæ, imò commodè poſ ſit per alium actus in conditionem deductus expediri. Quod expreſ ſim aduertit Couar. dict. cap. 39. num. 2. in principio, & repetit ad finem capitis, colum, vltim. in ſine, in verſic. 5. vt liberè, ibi: Imò exiſtimo, ius conditionis adimplendæ ad hæredem tranſire, etiamſi conditio poteſtatiua ſit, modo ea conditio non ſic adhæreat perſonæ nominatæ, quod per alium expediri ad ſimilem effectum & æquipollentem minimè poſ ſit. Et repetit ſtatim in verſic. Octauò ex prænotatis. Sic etiam intelligunt Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſ ſis, dict. artic. 16. num. 125. Petrus Gregorius in ſyntagmate iuris, lib. 24. cap. 1. nu. 27. & eos referens, Hieronymus de Cæuallos practic. communium contra commun. q. 727. num. 54. 55. & 56. quæ equidem communis traditio non mediocriter iuuat intellectum communem ad text. in d. §. Augerius, quamuis Didacus, & cæteri, quos ipſe præcitauit, non ita percipiant, ſiue ſic fateri repugnent.

Reiecto itaque ſuperiori ſummario, Secundo deinde loco & principaliter conſtituendum erit, quòd in ſpecie propoſita in dict. §. Augerius, creditor patris cum patre non egit, aut certè ita egit, vt viuo eo de debito non conſtaret: Pater aliis hæredibus relictis deceſ ſit, ſiue quòd Augerius exhæredatus fuiſ ſet, ſiue quòd inſtitutus hæreditatem repudiaſ ſet: Deinde cum hæredibus patris egit ſtipulator, & probauit quantum ſibi pater debuiſ ſet: Tamen (vt in lectura eiuſdem §. rectiſſimè aduertit Donellus in principio) ſiue quod comperiſ ſet, hos creditores ſoluendo non eſ ſe, ſiue quòd eſ ſent omnes litigioſi, ſiue quauis alia de cauſa cum Augerio cœpit experiri ex ſupraſcripta ſtipulatione, vt ſolueret quod pater debuiſ ſet. Augerius negabat ſe ea ſtipulatione teneri: Quæ ſitum eſt, an teneatur? Et reſpondet Scæuola, ſi conditio non extitiſ ſet, ſtipulationem non eſ ſe commiſſam, hoc eſt Angerium nequaquam teneri ex ſtipulatione, prout non teneri, cum communi ſententia tenuerunt (præter alios quos ſtatim referam) Iaſon, Zaſius, Socinus, & alij, qui rectiùs ſummarunt illum textum, dum dicunt, quod promittens ſoluere quidquid alium debete conſtitiſ ſet, non tenetur, niſi conſtiterit illo debitore viuente, vt ſic dictio illa Sic, accipienda ſit pro Quia: Quaſi diceret Iureconſultus, quia conditio non extitit, ſtipulationem non eſ ſe commiſ ſam. Et hæc fuit (vt videtur) ſententia Rogerij, quæ ibidem refertur in Gloſ ſa Accurſij, & tum à Veteribus, tum etiam ab infinitis Neotericis magis communiter probatur; qui omnes ad hoc reputant deciſionem illam valdè ſingularem, & conſulunt creditoribus, atque aliis perſonis, in quorum fauorem huiuſmodi promiſ ſiones aut obligationes factæ fuerint, quòd faciant conſtare de tali debito, viuente principali debitore, quoniam aliàs eo mortuo, fideiuſ ſor liberabitur, licèt debitum conſtet, & liquidetur cum hæredibus debitoris: Sic ergo tenent, & textum illum negatiuè loqui, ſcilicet conditionem non extitiſ ſe, & conſequenter ſtipulationem non eſ ſe commiſ ſam intelligunt Bartolus, Albericus, Baldus, Caſtrenſis, Imola, Alexander, Socinus, Iaſon, & Zaſius ibidem, idem Bartolus in l. cui fundus, ff. de condition. & demonſtration. Alberic. in l. neceſ ſarias, §. de vendendo, ff. de pignoratitia actione. Alciatus, & Galiaula in l. 2. §. ex his, ff. de verbor. obligat. Paulus Pariſius in conſil. 121. lib. 4. Bald. in cap. ad noſtram, col. 2. de iureiurando. Fulgoſius in conſilio 102. Decius in l. hæredem. num. 1. ff. de regulis iuris. Socinus in conſil. 24. num. 3. volumine 3. Hyppolitus ſingulari 304. defendunt etiam communem hunc intellectum Robertus, lib. 4. ſententiarum, cap. 16. Hotmannus lib. 1. obſeruationum. c. 8. Iacob Cuiacius in d. §. Augerius, Hugo Donellus, qui equidem hac in re cæteros alios antecellit, atque eleganter proſequitur, & communem interpretationem tuetur in lectura eiuſdem §. Augerius: Et verè pro communi ſententia (quæ mihi ſemper placuit) fortiter vrget; in primis, quia in ea ſtipulatione negari non poteſt, quin inſit conditio, ſi patrem poſteà debere conſtiterit, éſtque in illa demonſtratio in futurum collata, cuius generis demonſtratio omnis conditionem continet, l. Stichum qui meus erit, 6. ff. de legatis 1. conditio verò nequaquam extitit, nunquam enim conditio pro impleta habetur, niſi plane ad eum modum impleta ſit, quem verba conditionis præ ſcribunt, l qui hæredi, & l. Mæuius, ff. de condit. & demonſtrat. Id autem in conditione illa, mortuo iam patre contingere non poteſt; nam per probationem factam de debito mortuo patre effici poteſt, vt conſtet patrem dum viueret, debuiſ ſe, non tamen vt conſtet patrem debere, quod verba conditionis exigebant, vt in propoſito eleganter atque eruditè animaduertunt Zaſius, & Donellus in dict. §. Augerius, & eos non referens, nihil etiam dicens ex omnibus, quæ hoc capite à me adnotantur, Hieronymus de Cæuallos practicar. commun, contra commun, quæst. 727. qui ex num. 50. cum ſeq. vſque ad finem quæ ſtionis, agit de intellectu ad illum textum, & num. 53. dicit veriorem ſibi communem interpretationem, & pro eius intelligentia præmittit nonnulla, ex num. 54. vſque ad num. 62. demùm ex eo numero, rectè obſeruauit, quòd ille contractus ſiue promiſ ſio conditionalis in ſe fuit, & quòd in ratione reddenda fuit conſiderata induſtria perſonæ, & conſequenter debitum dumtaxat quod in vita patris liquidatum fuiſ ſet, non verò quod poſt eius mortem debuiſ ſe conſtitiſ ſet; quia illud iudicatur velut nouum debitum, nouáve obligatio, ad quam fideiuſ ſoris promiſ ſio trahi non debet. Præterea pro eodem intellectu communi, & pro eo quod dicitur de induſtria principalis debitoris, & quòd meliùs inſtructus iudicatur circa rationes reddendas ipſemet promiſ ſor, ponderat text. in l. inter artifices, ff. de ſolutionibus, & concludit, quòd contractus in quo requiritur alia induſtria perſonalis non tranſit contra hæredem, nec liquidatio facta mortuo principali nocet fideiuſ ſori. Denique expendi verba illa, Quidquid patrem ſuum, ponderando dictionem illam Suum, quæ de fui natura reſtringit obligationem ad præ ſens tempus, & ſic ad debitum liquidatum in vita patris principalis debitoris, quia præ ſens tempus ſignificat, non verò in futurum trahitur, ſiue ad liquidationem poſteà factam non extenditur. Et hactenus Author præfatus.

Prætereà & ſecundo loco pro eadem communi ſententia non leuiter iuuabit id, quod ad ſolutionem Neotericorum impugnantium communem intellectum, hoc numero, & ſeq. deducetur. In primis ergo, eò præcipuè contra Communem adducuntur, atque excitantur, quòd iniqua & abſona, atque rationi & æquitati contraria & repugnans videatur interpretatio ſuperior, ex eo, quòd in re, in veritate, aut in effectu, idem ſit debitum, & quod viuus probatur debere, & quod mortuus probatur debuiſ ſe. Quo fundamento contra Communem intellectum inſurgunt, & improbant eum poſt alios, quos referunt Couar. practicarum dicto capit. 39. num. 5. qui tamen non rectè citauit Paulum Caſtrenſem in dict. §. Augerius, vt iniquitatem aut repugnantiam prædictam probaret; Caſtrenſis namque non dicit communem opinionem contrariam eſ ſe rationi & æquitati naturali (vt Couar. retulit) ſed inquit dumtaxat, quòd deciſio illius textus, laicis & ignorantibus iura, videretur extranea, & contra omnes rationes. Eodem etiam fundamento, iniquitatis inquam, & repugnantiæ, vtuntur Alciatus lib. primo dispunctionum, cap. 13. Duarenus, & Stella in dicto § Angerius. Connanus commentarior. iur. ciuil. lib. 6. capit. 3. num. 9. fol. 407. Antonius Gomezius tom, 2. variarum, capit. 11. numer. 36. verſic. item adde quòd ius vel ſpes. Ioannes Gutierrez de iuramento confirmatorio, prima parte, cap. 37. num. finali, folio mihi 190. Alphonſus Azeuedus in l. 2. titul. 16. num. 8. lib. 5. Nouæ collectionis Regiæ. Verùm huic ratio aut fundamento reſpondetur concludenter, multùm inquam intereſ ſe, & re ipſa, & veritate, atque effectu, vtrùm viuo patre agatur, & de debito conſtet, an verò mortuo patre id fiat; pater namque habere potuit exceptionem aliquam, aut pacti de non petendo, aut rei iudicatæ, ſimilémve aliam, quâ conſequeretur viuus, vt conſtaret eum multò minùs debere, & melius ſciretipſe qualiter negotium & liquidatio expediri, aut ſe habere deberet, & iuxta qualitatem occurrentium ſe defendere, ac neceſ ſarias probationes facere: Id quidem quod alius quicunque, etiam eius hæres non ita faceret, quia præ ſumitur ignorare factum defuncti, aut non eſ ſe ita inſtructus, & certioratus de illo, l. qui in alterius, vbi Decius, Cagnolus, & Mainerius exornant, ff. de regulis iuris, l. vltima, ff. pro ſocio. Vnde magna fieret Augerio iniuria ſi debito per mortem patris probato, perinde id accipimus ad conditionem implendam, ac ſi viuo patre de eo conſtitiſ ſet: Eò maximè quòd conuentionem aut promiſ ſionem huiuſmodi ſic interpretari, atque accipere debemus iuxta debitorum aut fideiuſ ſorum intentionem, quorum mentem ſemper in dubio, & niſi de contrario conſtet, intelligendum eſt fuiſ ſe, vt non teneantur ex ratione prædicta, niſi viuo principali de debito conſtiterit, vt optimè adnotarunt Iacobus Cuiacius, & Dionyſius Gothofredus ibidem. Id autem non ſolùm non contrarium eſt rationi, & æquitati, imò maximè conueniens, tum ob formam, & modum conceptionis ſtipulationis, tum etiam ob præfatum inconueniens ignorantiæ facti defuncti, ad quod inter alia cum iudicio animaduertit Zaſius in eodem §. Augerius; dum dicit, quòd verbum conſtare de debito, habet vim debiti liquidandi, ſed non ita certè poteſt debitum liquidari poſt debitoris mortem in perſona hæredis, ſicut in viuente; quia hæres probabiliter ignorat ea, quæ defunctus contraxerat: Et, vt inquit Iaſon ibidem, columna penultima, viuo patre, verius ac certius conſtaret de quantitate debita, nec poſ ſet vlla fraus contingere in probatione debiti, quæ eo mortuo forſan dolo & fraude fieret.

Deinde, nec mouere debet fundamentum aliud contra Communem, ſcilicet quod Scæuola Iureconſultus conditionaliter reſpondit, Si conditio non extitiſ ſet, Quaſi nihil affirmet: quoniam vſitato more loquendi, conditionem poſuit pro causa, ſi, pro, quoniam; quaſi diceret, ſi conditio non extitiſ ſet, id quod exiſtimo atque ex his, quæ proponuntur, intelligi debet, reſpondi ſtipulationem non eſ ſe commiſ ſam. Quo modo loquendi non ſolùm Iureconſulti, ſed & alij Authores frequenter vtuntur, & tamen vt certum ſupponunt id, de quo conditionaliter loqui videbantur, vt videre eſt in l. fideiuſ ſor. §. ſin. ff. de pignorib. in verſ. respondi, & penes Virgilium lib. 1. Georgic. Vestro ſi munere, &c. Ciceronem in Topicis, Si ſines in vbe, &c. Et officiorum lib. 3. Quod ſi Aquiliana, &c. Quibus in locis non dubitanter loquuntur, ſed affirmatiuè, dum in propoſitione intelligi volunt aſ ſumptionem, quam præmittunt, vt cum iudicio, atque eruditè animaduertit Hugo Donellus in lectura dict. §. Augerius, circa finem: Qui Author ex num. 2. ibidem, contra communem interpretationem, hactenus à nobis probatam, & quam ipſe quoque conſtanter tuetur, quatuor rationes, ſiue argumenta adducit, duas Alciati, vnam Connani, & alteram Duareni, illis autem concludenter adeò ſatisfacit, vt Communis eadem tutiſ ſima ſic remaneat, nec aliquid adiicere neceſ ſe ſit. Remanet ergo, dici non poſ ſe, in ſpecie propoſita idem eſ ſe debitum, & quod viuus probatur debere, & quod mortuus probatur debuiſ ſe: Certum etiam eſt, minus dici poſ ſe, ſemper videri rem cum eadem perſona geſtam, quaſi hæres & defunctus, vna & eadem reputentur, l. vlt. in ſin. C. de impuberum, & aliis. Id namque eſt ciuiliter & ſecundùm fictionem, non verè, nec naturaliter. Quia (vt vides) promiſ ſio relata fuit ad perſonam patris, & conditionaliter equidem, atque per ſtipulationem, quæ ſtricti iuris eſt; & ſic ſublata perſona illa naturaliter, non debuit promiſ ſor pro ciuili, atque ſictitia teneri, vt non malè obſeruauit Petrus de Salazar de vſu & conſuetudine, capti. primo, numer. 22. qui rectè probauit, Scæuolam Iureconſultum, qui creditur duram & ſcandaloſam deciſionem nobis edidiſ ſe, honori ſuo reſtituendum, carpendóſque potiùs atque notandos eos, qui multipliciter ipſum legunt.

Certum denique erit, atque ex ſuperioribus facili negotio vnuſquiſque poterit reſponſum præbere rationibus nonnullis, quas contra Iaſonem, & communem intellectum adeò fortiter vrgere arbitratus eſt Couar. dict. cap. 39. num. 5. in verſiculo, Primum etenim ipſe quæram, Omnes ſiquidem obtinere non poſ ſunt ex his, quæ ſuperiùs notauimus, ex quibus vis eſt fateri, videri id tacitè actum inter contrahentes, & iuxta veriſimilius ſic reſpondiſ ſe Scæuolam, eorumdèmque negotium accipiendum fore, vt ſuprà notaui. Nec vis eſt in eo, quod hoc, vel illo modo, generéve diuerſo probationis de debito conſter, ſiue quòd in genere tantùm promiſ ſio illa facta fuerit (quamuis in hoc Couar. metipſe maximam vim faciat ibidem,) ſed in eo dumtaxat facienda eſt tota vis, quod num. 11. ſuprà dicebam, & Iureconſultus Scæuola maturè & acutè penſitauit: In alio etiam, ſcilicet negari nullo pacto poſ ſe, quin verba illa, Quicquid patrem ſuum Publio Mæuio debere conſtitiſ ſet, clarè denotent, non ita certè aut liquidé, certóve aut concludenti probationis genere conſtare; & quòd tunc non conſtabat, quid, quantúmve deberetur, debitúmve liquidum non erat, ſed potiùs liquidandm, atque ex calculo rationum, ex his quoque, quæ poſtmodùm gererentur, ſciendum & diſcutiendum, idcircò Iureconſultus Scæuola ſic recté reſpondit, vt ſ æpè dixi.

Prætereà nec mouere debet fundamentum aliud contra Communem, deductum ex textu in §. ex conditionali, Inſtitut. de verbor. obligat quo equidem decepti ſunt Doctores communiter, quoniam verba illius textus accipi debent de his conditionibus, quæ ex futuro incertóque euentu dependent, non verò de his, quæ in poteſtatem alicuius collatæ ſunt, qualis eſt conditio illa, de qua agebatur in d. §. Augerius; quæ etiam eius naturæ erat, vt mortuo patre debitore, non poſ ſet ampliùs exiſtere: Enimverò perſonæ patris ſic iniuncta erat conditio, vt non poſ ſet egredi perſonam eius, & ſic deficit mortuo ipſo, l. ſi ita expreſ ſum, ff. de condit. & demonſtrat. Vnde conuenire non poſ ſunt verba eiuſdem §. Tantum eſt ſpes debitum iri, eàmque ſpem, &c. Quoniam deficiente conditione, nulla ampliùs eſt ſpes, nec debiti, nec conditionis implendæ, ideóque nec ſpes, quæ non eſt, tranſmitti poteſt.

Nec etiam ad rem facit textus in l. veteris, C. de contrahen. & committen. ſtipulat. quamuis contra Communem induxerit eam Couar. d.c. 39. n. 2. verſ. Quintò ad probandum: Multùm enim diſtat conditio ſtipulationis ab ſtipulatione ipſa; ſtipulatio namque ad hæredes tranſit regulariter, niſi aliquid ſit, quod tranſmiſ ſionem impediat; & iuris eſt, ſiue ius ex illa oritur: Conditio autem nullum ius continet, ſed facti tantum eſt, vnde ſi alicui perſonæ iniuncta ſit eo modo, quo hactenus dictum eſt, in hæredem non tranſit, ſed vnà cum perſona cui erat ſic iniuncta, debet extingui, per text. in dicta l. ſi ita expreſ ſum, cum ſimilibus, ff. de condition, & demonſtrat.

Denique nec alteratur deciſio textus in d. §. Augerius, ex deciſione l. 2. titulo 16. lib. 5. nouæ collect. Regiæ. Quidquid contrarium expreſsè tenuerit Azeuedus in eadem l. 2. n. 8. idque concludenti ratione euincitur, quam prædictus Author non conſiderauit, videlicet, quòd lex illa dumtaxat dixerit: Que de qualquier manera que parezca que vno ſe quiſo obligar a otro quede obligado: Sed non dixit, Que quede obligado de la manera que no ſe quiſo obligar. Sed in terminis d. §. Augerius, non apparet quòd promiſ ſor voluerit ſe obligare niſi in caſu, quo in vita debitoris conſtaret quid quantumve deberet; id quod in dubio præſumendum eſt ex mente promittentis, vt in terminis eiuſdem §. profitentur Iacobus Cuiacius, & Dionyſius Gothofredus: Nec aliquid concludit Azeuedi eiuſdem ratio; ideo reiiciendam deciſionem præfatam in iuſtitia & conſcientia, quòd ſi creditor ſciret promiſ ſorem non teneri mortuo debitore, non adquieuiſ ſet promiſ ſioni, ſed debitori moleſtiam inferret; imputet enim ſibi creditor, qui moleſtiam non intulit debitori, & negligens fuit in iure ſuo conſequendo, vel qui ab initio cùm poſ ſet, legem non dixit apertiùs, ad eúmve modum & formam ſtipulationem confecit, vt de nullo conqueri poſ ſet, iuxta vulgatas iuris regulas, & communes traditiones Doctorum: Scæuola autem (vt dixi ſuprà ) ſic rectiſ ſimé docuit; non enim negauit euenire poſ ſe, vt aliquando ſtipulatio ea forma concepta committatur, ſi contrahentes ſenſerunt de eo, quod quandocunque conſtitiſ ſet; id potiùs tacitè concedit, ſic tamen decidit, atque in caſu adeò incerto verbis conditionalibus vtitur, quia veriſimilius eſt, actum fuiſ ſe, vt promiſ ſor non aliter teneatur, quàm ſi viuo patre de debito conſtiterit, vt ſuprà dixi. Quòd ſi ab ſtipulatore aliter forſan actum eſt, id proculdubio parum intereſt, nec prædicta debuit alterare, tum quia de eo certi non ſumus, nec eſ ſe poſ ſumus, & ſibi (vt dixi) imputet, qui rem magis non expreſ ſit, alitérve geri curauit: Tum etiam, quia concepta ſtipulatione ſic, contrarium magis nobis ſuadere debemus, vt dictum remanet.

Tertiò & principaliter conſtituendum eſt, ex dictis hactenus, ſuſtineri non poſ ſe intellectus, ſiue terpretationes nonnullas, quas ad textum in eodem §. Augerius, excogitarunt ij, qui communem intellectum ſubuertere, atque impugnare contendunt: Nam in primis intellectus Antonij Gomezij tom. 2. variarum, dict. c. 11. n. 36. ad finem, quòd in eo textu actum videretur, ne filius promiſ ſor aliter teneatur, quam ſi conſtiterit de ipſo debito in vita patris: vel in communem intellectum incidit, quem ipſe malé improbauit: vel ſi intelligit claré, aut expreſ ſim actum, diuinat manifeſtè, vt aduertit Emanuel Suarez in addit. ad Antonium Gomezim, folio 471. in principio. Vltra quem animaduerto, negari non poſ ſe, quin (vt ſuprà dicebam) Iureconſultus pro certo ſuppoſuerit, non apparere; an inter contrahentes aliquo modo actum fuerit, vt Augerius ſoluere teneretur, quod viuo patre, ac lite cum eo mota, & computatione facta, debere conſtiterit; an verò quod quandocunque debere conſtitiſ ſet: ſed in eo dubio ob rationes prædictas, & id quod veriſimilius eſt, præponderans, ſic ſtatuit, quia ex incertis veriſimilius, & formæ. verbíſque ſtipulationis magis conueniens videbatur.

Deinde, nec ſuſtineri poteſt intellectus Ioannis Gutierrez de iuramento confirmatorio, 1. p.c. 37. n. finali, fol. mihi 190. ſcilicet quòd ſtipulatio & obligatio non fuit relata in futurum, ſed potiùs in præteritum, & ad id, quod ante conſtabat patrem debere; nunquam autem conſtitit, quòd pater anteà aliquid deberet, & ſic ſtipulatio committi non potuit: Diſplicet autem ex eo, quòd in effectu fuerit prima interpretatio Gloſ ſ æ ibidem, quæ nec Gloſ ſ æ-metipſi placuit, & communiter improbatur ab omnibus, tam communem opinionem ſequentibus, quàm impugnantibus illam, vt conſtat ex his, quæ ſcripta reliquit Iaſon in eodem § Augerius, num. 5. & 6. verè namque ſecundùm hoc, ineptum vanúmque foret tractare de implemento conditionis, viuo vel mortuo patre Augerij, & an cum debitore principali, an verò cum hæredibus actum fuiſ ſet: Nec Iureconſultus conditionem appellaret illam, quæ in præteritum fuiſ ſet relata, nec etiam tractaret de effectu ſtipulationis, ſi conditio relata in præteritum, fuiſ ſet falſa; quia conditio, quæ in præteritum refertur, cùm non ſuſpendat, non eſt vera aut propria conditio, l. cum ad præſens, ff. ſi certum petatur, l. conditio, l. ſi ſtipulatus, ff. de verbor. obligat. nec erat veriſimile, quòd creditor ſtipularetur hoc caſu ab Augerio, vel ab alio fideiuſſore ſub tali conditione relata in præteritum, quam ſciret falſam, nec in facto proprio talis veriſimiliter cadere poterat ignorantia, l. finali, ff. pro ſuo.

Nec magis probari poſ ſunt aliæ interpretationes Alciati, Duareni, & Petri Stellæ, vt aduertit Emanuël Suarez in additionibus ad Anton. Gomez. loco relato ſuprà, dict. folio 471. & fortiſſimis, atque concludentibus rationibus improbant Couar. practicarum dict. cap. 39. n. 5. ex verſiculo, verùm quia Scæuolæ reſponſum, vſque ad numerum 6. Franciſcus Connanus commentariorum iuris ciuilis, lib. 6. cap. 3. num. 9. quo loco ipſe tradit nouam aliam interpretationem, quam Couar. ibidem retulit, & non improbauit in verſiculo, ſed & Franciſcus Connanus, & ſequutus fuit Emanuël Suarez vbi ſuprà, dicto folio 471. in verſiculo, quocirca cum Connano: videlicet, quòd conditio illa, de qua tractauit Iureconſultus Scæuola in dicto §. Augerius, non ſit ea, quam Doctores putauerunt communiter, hoc eſt conſiſtentem circa liquidationem debiti, ſed potiùs in alio; an, inquam debitor, vel eius hæres eſ ſent ſoluendo, iuxta l. ſi ita ſtipulatus, §. poſ ſunt, ff. eodem titulo, de verbor. obligat. Atque ita intelligit Iureconſultum loqui negatiuè, ex eo quia non ſuſ ſiciebat conſtare de debito, niſi etiam conſtaret, an debitor eſ ſet ſoluendo. Et in hoc inquit Connanus verſari conditionem: Sed malè quidem, & longè à litera & mente eiuſdem textus, qui verè tractauit de liquidatione debiti, & de vita, mortéque debitoris: & denique de conditione, quæ ex verbis ipſius promiſ ſionis reſultabat, non verò de alia conditione extranea. Item etiam, quia caſus Scæuolæ in dicto §. Augerius, longé diſtat à caſu dicti §. poſ ſunt: cùm ibi deciſio principaliter conſiſtat ex illa forma promiſ ſionis ſoluendi nomine alterius, quod ita non fuit in dicto § Augerius, vt patet maniſeſtè: Et ideò promiſ ſio Augerij non poteſt cenſeri, nec regulari iuxta deciſionem dicti §. poſ ſunt: Imò potiùs vnius & alterius textus verba longé in ſe differunt, vt dignoſci valet ex his, quæ ibidem ſcripſerunt Bartolus, ac cum eo Doctores communiter, iuncta regula l. §. magis, ff. de ſolutionibus.

Tandem nec Emanuëlis Coſtæ aduersùs Communem, intellectus placere poteſt, quem retulit, ſed non improbauit Couar, dicto capite 39. numero 5. ad finem, verſ. cæterùm Emanuël: Nec enim verum eſt, quod Scæuola Iureconſultus videns ſe fuiſ ſe conſultum de re clariſ ſima, reſpondiſ ſet obliquè, & quaſi irridendo conſultorem, quaſi diceret, dubium non eſ ſe, conditionem extitiſ ſe, & conſequenter ſtipulationem fuiſ ſe commiſ ſam: Verius namque eſt, conſultum fuiſ ſe Scæuolam de re non clara, ſed potiùs habente maximam difficultatem (vt ſuprà vidiſti:) caſus enim ille tam in iure, quàm in factodifficilis erat, vt videre licet ex omnibus Authoribus ſ uperiùs præcitatis: & reſponſum illud non habet verba ironica, nec contraria menti, ſed potiùs debet intelligi ita plané, provt verba ſonant. Idque vltra alia ſuperiùs dicta, apertè colligitur ex §. ſequenti vbi Iureconſultus reſpondit eodem modo, conditionaliter & negatiuè, & non ironicé aut iocosè, ſed ſatis ſerió & affirmatiuè.

Et ſecundùm hæc libentiùs probandam exiſtimo communem interpretationem, cæteráſque reiiciendas, & adhuc dictis, vltra omnes adiiciendum, Scæuolæ reſponſum intelligi poſ ſe, prout iacet, etiam non accepta dictione Si, pro quia: Idque in hunc modum, quòd idemmet Iureconſultus iuxta mentem & intentionem promittentis pro cerro ſupponat, conditionem exiſtere non poſ ſe, niſi viuo patre de debito conſtirerit, nec aliter committendam ſtipulationem, quàm ſi viuo eo liquidationes fiant: Vnde in propoſito conſultus, breuiter & ingeniosè reſpondet. ſi conditio non extitiſ ſet, hoc eſt niſi viuente patre, de debito conſtiterit; quo modo conditio exiſtere poteſt, & non aliter, ſtipulationem non eſ ſe commissam: Nam cùm vnus tantùm caſus eſ ſe poſ ſit, quo conditio exiſteret, perinde eſt, ac ſi ſpecificè is expreſ ſus fuiſ ſet, aut ſpecialiter Iureconſultus dixiſ ſet, ſi conditio liquidationis viuo patre non exiſteret, reſpondi ſtipulationem non eſ ſe commiſ ſam.

Quarto & vltimo loco conſtituendum eſt, hucuſque ad interpretationem d. §. Augerius, obſeruata, nequaquam alterari, ſiue nullo modo dubia reddi ex deciſione l. fideiuſ ſor obligari, 17. §. finali, ff. de fideiuſ ſoribus; vbi ſic ſcribitur: Cum fideiuſ ſor hoc modo acceptus eſ ſet, ſi reus quadraginta quæ ei credidi, non ſoluerit, fide tua eſ ſe iubes: veriſimile eſt id eſ ſe actum, vt cùm interpellatus reus non ſoluiſ ſet, fideiuſ ſor teneretur: Sed & ſi reus ante, quàm interpellaretur, deceſ ſiſ ſet; fideiuſ ſor obligatus erit: quaſi hoc quoque caſu verum eſ ſet reum non ſoluiſ ſe. Ibi namque (vt vides) licet conditionalis fuerit obligatio, aut fideiuſ ſio illa, quod Bartolus, & Paulus Caſtrenſis recte obſeruarunt in lectura eiuſdem §. tamen obligationis eiuſdem aut fideiuſ ſionis forma, & conceptio longé diſtat à forma & conceptione ſtipulationis, de qua in d. § Augerius, non enim promiſfum fuit à fideiuſ ſore, quidquid reum debere conſtitiſ ſet: quo caſu veriſimilius eſt (vt dixi) actum de eo, quod viuo eo conſtitiſ ſet, ſed aliter fideiuſ ſio facta eſt. ſi reus quadraginta quæ ei credita erant, non ſoluerit; quo caſu & certa quantitas ab initio deſignatur, atque in caſum quo reus non ſoluerit, in fideiuſ ſionem deducitur, ac etiam ex calculo ſiue computatione, quæ poſtmodùm fieret, non pendet, an plus, vel minus debeatur, nec maior, nec minor erit in vno, quàm in altero induſtria: ſemper enim certum eſt, quid, quantúmve debeatur, & à fideiuſ ſore promissum fuerit; idcircò eleganter reſpondet Iureconſultus, veriſimile eſ ſe id actum fuiſ ſe, vt indiſtinctè & abſolutè fideiuſ ſor teneatur. modò interpellatus reus non ſoluiſ ſet: Non enim ſufficit. quòd reus ſit in mora, vt conditio illa impleatur, & purificet obligationem fideiuſ ſoris. ſed interpellatio tacita vel expreſ ſa neceſſaria eſt, vt docuit Caſtrenſis ibid. n. 1. in fine, Cæterum quando reus antequam interpellaretur, deceſ ſit, fideiuſ ſor etiam remanet obligatus, quia ſicut conditio cenſetur impleta propter moram principalis debitoris ita & cùm deſiit poſ ſe ſoluere per mortem, & ſic non requiritur interpellatio hæredis, licèt illo viuente requireretur eius interpellatio, vt etiam Caſtrenſis in eadem l. animaduertit, num. 2. in principio, & poſtmòdum in verſ. vltimò oppono, latiùs declarat: Vno autem & altero caſu indiſtinctè tenetur fideiuſ ſor, quia in caſu quo non ſoluerit reus, fideiuſ ſio facta eſt: Vtroque autem verum eſt, reum non ſoluiſ ſe, vt expreſ ſit Iureconſultus ibi, qui ad veriſimile attendit in ſpecie illa, ſicut etiam in ſpecie d. § Augerius, veriſimilius reſpiciens Scæuola, ſic reſpondit. Et hæc eſt vera & genuina interpretatio illius legis, circa quam (vt videre poteris) vacillat Couar. nec certum quid adducit praticarum d.c. 39. n. 6. ad finem, in verſ. item non oberit.

Minus denique alteratur d. §. Augerius, deciſio, ex deciſione l. 16. tit. 11. partita 5. ibi enim diuerſa proponitur facti ſpecies, & quantitas certa & liquida ab initio fuit promiſ ſa, & alia interuenerunt, propter quæ, legis ipſius Compilatores ſic reſpondere debuerunt: Hæc autem ideò, atque ex propoſito non adduco, quod rectè perpendat, & adducat ea Hieronymus de Cæuallos pract. commun. contra commun. qu. 727. n. 61. Et de his hactenus.

CAPVT XV.

A ſucceſ ſione Maioratus non ſimpliciter aut perpetuò, ſiue non abſolutè & indiſtinctè, ſed propter aliquam rationem, vel cauſam aliquóve caſu, aut qualitate ſuperueniente, excluſo eo, qui priùs ad ſucceſ ſionem inuitatus fuerat, ſi caſus, vel qualitas ſuperueniat, an perſonalis tantùm, an verò realis & linealis excluſio cenſeri debeat?

Deinde ſi ſequens in gradu, vel proximior eo caſu vocetur, quis dici debeat proximior; & vtrùm deſcendens ex eo, qui prohibetur ſuccedere, vel propter aliquam rationem, in euentúmve alicuius caſusà ſucceſ ſione repellitur, admitti debeat, vel repelli: ſiue an dici poſ ſit ſequens in gradu, vel non?

Regulariter etiam, cùm à ſucceſ ſione Maioratus, aut fideicommiſ ſi aliquis excluditur, vel cùm ſuccedere prohibetur, an omnes ab eo deſcendentes excluſi cenſeantur, vel ſuccedere prohibiti abſolutè?

Quid ſi ratio excluſionis, vel qualitas ob quam excluditur, in eius deſcendentibus ceſ ſaret, aut ſi excluſio ipſa perſonalis eſ ſet, deſcendentésve ex propria perſona, aut vocatione, ſiue ex proprio iure ſucceſſionem prætenderem?

Sed & excluſa filia, quando cenſeatur excluſus nepos, & de intellectu theoricæ, ſeu doctrinæ Bartoli in propoſito.

Ibidem etiam. Angeli, Pauli Caſtrenſis, Philippi Cornei, Hippolyti Riminaldi, Iacobi Menochij, Sylueſtri Aldobrandini, Telli Fernandez, & aliorum traditiones, ſic ponderatæ, atque exornatæ, vt vtilitatem contineant, futuris aliis negotiis contingentibus prodeſ ſe valeant.

Denique caſus, vel qualitas ſuperueniens, quæ tunc ſucceſ ſionem impediret, an noceat ei, qui anteà legitimè, ſiue tempore habili ſucceſ ſerat? Vbi in facti contingentia conſultus, de iure reſpondit, & primus quidem omnium ſcripſit Author, eiúſque conſilium, provt editum fuit, tranſcribitur hoc loco, & quamplurima diligenter & accuratè explanata relinquuntur, quæ cum hactenus in eo caſu nullus alius ſcripſerit, nec parti conſilium aliud præ ſtitum, imò nec ab ipſa petitum ſit, nullibi ſic ex propoſito elaborata, atque dilucidè enucleata reperiri poterunt.

SVMMARIVM.

- 1 Supponuntur aliqua ad maiorem claritatem & diſtinctionem tam facti, quàm iuris huius litis, caſúſque Authori conſulti, omninò neceſ ſaria. Clauſulæ etiam Maioratuum referuntur, & duo articuli principales proponuntur, qui per totum caput, ſiue reſponſum tractantur.
- 2 De iure eius, qui in caſu ſucceſ ſionis Maioratus principalis patris ſui ab his Maioratibus excluſus eſt, incipit tractari, & contenditur probari, quod quamuis ipſe poſt obtentum Maioratu principalem, hos Maioratus de nouo acquirere non poſ ſet, tamen quòd illos retinere poterit, conſiderata habilitate & capacitate, quæ tempore ſucceſſionis in eo fuit.
- 3 Habilitas ad Maioratus ſucceſ ſionem, tempore delatæ ſucceſ ſionis conſideranda eſt, & neque præcedens, neque ſubſequens inhabilitas in conſideratione habetur.
- 4 Idque in quacunque materia generaliter procedit, quidquid poſteà contingat.
- 5 Ea namque, quæ vtiliter conſtituta ſunt, durant, licèt poſteà contigerit caſus, à quo initium capere non potuerunt.
- 6 Nec debent ex ſuperueniente quopiam caſu reuocari illa, quæ iam perfecta & abſoluta, atque conſummata fuere.
- 7 Ius quando alteri eſt iam quæ ſitum ex aliqua diſpoſitione; etſi ceſ ſet diſpoſitionis cauſa, non tamen ſubuertitur diſpoſitio.
- 8 Ius quæ ſitum faciliùs conſeruatur, quàm ius nouum acquiritur & difficilius excluditur quis à iure iam quæ ſito, quàm à iure quærendo.
- 9 Retentio faciliùs, quàm petitio conceditur.
- 10 Non eſt enim par cauſa retinendi, & de nouo acquirendi.
- 11 Idcircò, qui non poteſt petere, vel acquirere, poteſt retinere.
- 12 Qualitas inhabilitans, quando à principio non adfuit, ſed poſteà ſuperuenit, non impedit, nec inhabilitat in iure iam delato.
- 13 Admiſ ſus ſemel, perpetuò debet durare admiſ ſius, donec ipſe, ſeu omnes eius deſcendentes ſupererunt, licèt cauſa deficiat, vel cauſa de nouo emergat, quæ admitti eum de nouo impediret.
- 14 Statutum, quod mulier non nubat cum hæreditate extra territorium, non comprehendit mulierem, quæ nupſit hæreditate iam adita, & ſic tantum videtur eam excludere ab hæreditate acquirenda, non verò ab hæreditate iam acquiſita.
- 15 Statutum diſponens, quòd mulier nupta extraterritorium, non ſuccedat in territorio, non comprehendit mulierem, quæ priùs ſe immiſcuit paternæ hæreditati, & poſtmodùm nupſit extra territorium.
- 16 Pelaez, à Mieres reſolutio, atque obſeruatio quædam in propoſito huius materiæ ponderatur, quæ intentionem Authoris non mediocriter iuuat, & ſuperiora ſingulariter confirmat.
- 17 Expenduntur verba quædam Maioratus vtriuſque, & declarantur, & textus ſingularis in l. vltima, ff. vnde liberi, optimè ponderatur.
- 18 Proponitur difficultas quædam, quæ ex verbis Maioratus reſultat, & illi reſpondetur, & num. ſeq.
- 19 Diſpoſitio quælibet ex ſua cauſa, & ratione regulari debet reſtrictiuè, vel extenſiuè, & cauſa in teſtamento expreſ ſa extendit, & reſtringit verba ſecundùm mentem teſtatoris.
- 20 Expenditur ratio quædam, quâ pars aduerſa in caſu præ ſenti nitebatur; & concludenter & verè reſpondit illi.
- 21 Coniecturis locus non eſt in claris.
- 22 Excluſio non debet ſubintelligi, quæ in verbis diſpoſitionis non reperitur expreſ ſa.
- 23 Maximè contra eos, qui anteà, atque in eadem diſpoſitione vocantur expreſ ſim.
- 24 Excludens vnam perſonam diſpoſitio, non trahitur ad aliam, et ſi caſus diſ ſimilis eſ ſet, propter abſurdum vitandum, quòd minùs dilectus magis dilecto præferatur.
- 25 Excluſio vel incluſio non ſe extendit vltra perſonas nominatim excluſas, vel nominatim vocatas.
- 26 Gradus ſecundus primum, vel tertius ſecundum quòd peruertat, eumque excludat, abſurdum eſ ſe, & contra rationem iuris; & ideò ſeruari debent gradus à teſtatore expreſ ſi, & omnes admittendi ſunt eo ordine, quo ſunt ſubſtituti, nec ordo ſubſtitutionum debet peruerti.
- 27 Lineam filiorum alicuius præcedentem in ordine ſcripturæ lineam aliorum, qui poſt eos vocantur, præferendam omninò in ordine ſucceſ ſionis.
- 28 Diſpoſitio præcedens expreſ ſa, per verba ſequentia non poteſt videri reformata, niſi in his, in quibus expreſsè reformatur, non verò in aliis non expreſ ſis.
- 29 Subſtitutio, vel ſcriptura quòd de aliquo non loquatur, ſemper dici poteſt ad excluſionem eiuſdem.
- 30 Teſtamenti vna pars aliam declarat.
- 31 Subſtitutiones omnes reducendæ ſunt ad rationem, & intellectum inſtitutionis prioris, & ipſius formæ cæteræ cedunt.
- 32 Verba præcedentia cum ſunt clara & determinata, omninò declarant, & determinant verba ſequentia obſcura & generalia.
- 33 Gradus ſequens quis ſit, ex præcedenti gradu colligitur.
- 34 Quia vnus gradus alium declarat.
- 35 Et ſubſtitutio ſecunda interpretationem recipit à priore.
- 36 Filius quilibet, vel deſcendens poſ ſeſ ſoris, dicitur ſequens in gradu poſt eum.
- 37 Maioratum inſtituens, ſi alienationem bonorum eius prohibeat, vel aliquas conditiones poſuerit, quas à ſucceſ ſoribus ſeruari præceperit ſub pœna, quòd ſi ſucceſ ſor contrà fecerit, ad proximiorem, vel ad ſequentem in gradu Maioratus deueniat, ſi poſ ſeſ ſor alienauerit, vel conditiones non ſeruauerit, filius eius, vel deſcendens debet admitti, vt latius hoc numero probatur.
- 38 Relatio cùm fit, haberi debet in omnibus & per omnia, & cum omnibus qualitatibus, clauſulis, & conditionibus, in termino ad quem refertur, contentis; quia quidquid continetur in termino relato, continetur etiam in termino referente.
- 39 Dispoſitio referens, licèt alio modo referat, quàm continetur in dispoſitione relata, modiſicari debet ad terminos relatæ.
- 40 Verba ſe referentia ad iam dispoſitum, nunquam veniunt augmentatiuè, etiam quòd ipſa videantur ſonare in augmentum.
- 41 Ex referente ſcriptura velle quem plus conſequi, quàm ex ſcriptura relata, abſurdum eſt, nec pati debemus.
- 42 Dictiones, is, ille, & ipſe, de ſui natura referuntur præcisè ad perſonas expreſ ſas, & perſonalitatem quandam important, ſic vt non poſ ſint ad alios referri, quàm ad eos, qui in ſcriptura relata ſpecialiter continentur.
- 43 Dictio, dicha, Latiné dicta, aut ditio, prædicta, repetitiua eſt rerum tantùm, & perſonarum præcedentium cum ſuis qualitatibus, diſpoſitionémque ad præcedentia tantùm reſtringit.
- 44 Ex Maioratu, in quo plures gradus ſubſtitutionum continentur, quælibet ſubſtitutio iudicatur de per ſe, & vna non dependet ab alia; imò quot ſunt perſonæ vocatæ, tot reſultant ſubſtitutiones.
- 45 Inde fit, vt vno mortuo, vel aliter ſuccedere non valente, ſiue à ſucceſ ſione, tempore, aut alio euentu excluſo, ius ſubſtitutionis poſt eum vocati non deficiat. Imò ex perſona ſuá tunc ſuccedere poſ ſit.
- 46 Mortuum eſ ſe aliquem, & ſic non extare, ſiue extare, & non poſ ſe ſuccedere, paria ſunt.
- 47 Incapax pro mortuo reputatur.
- 48 Nec obſtat ſequentibus in gradu, imò ſtatim fit locus ſequenti ſubſtituto poſt eum, ac ſi primus vocatus non fuiſ ſet.
- 49 Filij vocati poſt mortem patris, ſtatim admittuntur, atque ſuccedere debent poſt eum, etiamſi citra caſum mortis contingeret, quòd pater excluderetur, & non ſuccederet. Maximè eadem ſubſiſtente ratione.
- 50 Pater & filius ſunt in primo gradu inter ſe.
- 51 Proximitas in Maioratuum ſucceſ ſione respectu vltimi poſ ſeſ ſoris conſideratur.
- 52 Fratrum quilibet conſtituit propriam lineam, & alter de alterius linea non dicitur.
- 53 Linea illius, qui ſemel Maioratum acquiſiuit, cæteris præferenda eſt, nec admittendus alius, donec deficiunt omnes qui ex eius linea proceſ ſerint.
- 54 Patrum inhabilitatem in materia fideicommiſ ſaria, filiis non falere, nec debere nocere.
- 55 Filius primogeniti furioſi, cæci, muti ſurdi, aut alterius aliam inhabilitatem habentis, propter quam ex dispoſitione fundatorum ſuccedere non poteſt in Maioratu, fratrem ſecundogenitum excludit.
- 56 Filius proditoris, ſeu hæretici in Maioratu ſuccedit, & ſequentibus in gradu præfertur.
- 57 Maſculi ex fœminis ſuccedunt in Maioratu, à quo fœmina repelluntur, quando non agitur de agnationis conſeruatione.
- 58 In Maioratibus, ſubſtitutione prima deficiente, tunc demùm & ſequentes corruere, quando dependerent à prima tanquam acceſ ſoriæ, & non poſ ſent abſque illa ſubſiſtere, ſecus tamen ſi æquè principales eſ ſent, & per ſe ſubſiſterent.
- 59 Excluſa filia, quando cenſeatur excluſus nepos ex ea, & per totum numer. vbi Bartoli theorica ſeu doctrina in propoſito, eleganter exornatur, atque declaratur.
- 60 Excluſa vna perſona à ſucceſ ſione, vel ſuccedere prohibita, & omnes ab ea deſcendentes excluſos cenſeri, vel ſuccedere prohibitos, prout hoc numero adnotatur, & plures Authores congeruntur in vnum, qui Aſ ſumptum hoc latiùs proſequuntur.
- 61 Ob excluſionem patris vel matris, non cenſeri excluſos filios aut deſcendentes, qui ſe vocatos expreſſim, aut ſub verbis ſubſtitutionum contentos, prætenderent, prout hoc numero latiùs demonſtratur.
- 62 Sylueſtri Aldobrandini diſtinctio in hac materia, tradita in conſilio 3. numero 57. & 58. libro primo, nouè ponderata, atque explicata per Authorem.
- 63 Excluſo aliquo à ſucceſ ſione, tunc demùm eius deſcendentes excluſos cenſeri, quando eadem ratio excluſionis militaret in illi; ſecus tamen quando ratio æqualiter non militat, vel ſi ille excluderetur ob aliquam qualitatem, quæ in eius deſcendentibus ceſ ſaret, prout hoc numero latiùs explicatur.
- 64 Philippi Cornei conſilia duo (quæ ſingularia ſunt & notabilia in hac materia) expenduntur, & verba eorum proferuntur.
- 65 Pater, vel mater ſi propter aliquam cauſam excludatur, & filios, atque deſcendentes cenſeri excluſos; ſed vbi excluſio fit propter delictum, tunc deſcendentes non cenſeri excluſos, idque ex communi quadam diſtinctione Doctorum.
- 66 Quæ tamen (vt ſuprà dictum fuit) procedit, quando ratio excluſionis æqualiter militat in filiis, ſecus tamen ſi non militat, & cohæret perſonæ, quia tunc indiſtinctè non afficit filios.
- 67 Excluſio ſemper reſtringitur ad ſuam cauſam.
- 68 Excluſionis cauſa limitata, limitatam producit excluſionem.
- 69 Hippol. Riminaldi conſ. 632. n. 132. & 134. lib. 6. expenditur, & verba eius referuntur.
- 70 Excluſa vna perſona, vel ſuccedere prohibita, eius deſcendentes tunc demùm cenſeri excluſos, quando ex perſona excluſi, & per repræ ſentationem venirent; ſecus tamen quando ad ſucceſ ſionem venirent ex perſona propria, & proprio iure, & non per repræ ſentationem.
- 71 Filios ob excluſionem patris vel matris non excludi, quando pater vel mater nunquam fuit excluſa dum viueret, ex quo caſus fideicommiſ ſi nunquam euenerat. Si autem eueniſ ſet, & fuiſ ſet excluſa, ita etiam & filios eius excluſos manere. Et ibidem diſtinctio quædam Angeli, & Caſtrenſis in hac materia adducta, & Iacobi Menochij traditio noua contra Rubeum ponderata, & numeris ſeqq. reiecta.
- 72 Excluſio parentum vt filiis non noceat quando ipſi dicantur venire ex perſona propria, vel ex perſona illorum? vbi Baldi, & alio rum theorica in id ponderatur, & Philippi Cornei, atque Sylueſtri Aldobrandini conſilia duo in eandem rem expenduntur, & præcitantur.
- 73 Angeli, & Caſtrenſis doctrina in hac materia, optimè & verè explicata.
- 74 L. & ſi ex modica, § ſi filius, ff. de bonis libertorum, explicatur, & Franciſci Manticæ aduersùs Menochium interpretatio probatur.
- 75 Angeli, & Caſtrenſis diſtinctio, de qua ſuprà, n. 71. iterùm explicata.
- 76 Excluſo aliquo à ſucceſ ſione, tunc demùm eius filios & deſcendentes excluſos cenſeri, quando excluſio fuit perpetua & abſoluta, atque excluſus fuit omninò inhabilis & incapax ad ſuccedendum. Secus tamen ſi non omninò excluſus eſt, ſed potiùs aliquando vocatus, ſiue aliquo caſu aut tempore admiſ ſus; tunc enim eius filij & deſcendentes excluſi non cenſentur.
- 77 Per ſolam vocationem alicuius, & ſic aptitudinem & potentiam ſuccedendi aliquo tempore, in ſic vocato linea videtur initium accipere, & omnes eius deſcendentes incluſi videntur virtualiter.
- 78 Filius non poteſt perſonam patris ſui repræ ſentare, quando pater fuit omninò excluſus, ita quòd non potuit vllo tempore ius primogenituræ nec in potentia, nec in ſpe habere. Secus tamen ſi potuit, quia tunc filius repræ ſentando perſonam patris, Maioratus ſucceſ ſionem conſequetur.
- 79 Ad deſcendentium admiſ ſionem, & incluſionem, maxima in conſideratione habendum, quòd eorum auctrix aliquando ſucceſ ſerit, & realem ſucceſ ſionem obtinuerit.
- 80 Eradicata namque ſemel ſucceſ ſione vnius perſonæ, ita ius acquiritur ſucceſ ſoribus ſuis, vt cæteris aliis præferri debeant.
- 81 A perſona quæ Maioratum amiſit propter delictum, vel propter aliam cauſam, non poteſt fieri graduum computatio, quia media ſcala eſt inhabilis & ſi ne viribus.
- 82 Quod procedit, vbicumque propter delictum, vel propter aliam cauſam, fuit incapax ſuccedendi in Maioratu, & Maioratum adeptus non fuit, ſecus tamen ſi poſ ſeſ ſionem apprehendit, vt hoc numero declaratur.
- 83 Vulgatum Doctorum Aſ ſumptum, quòd filij aut deſcendentes non debeant eſ ſe melioris conditionis, quàm auctor ſuus, à quo habuerunt cauſam, optimè & verè declaratum.
- 84 Tellus Fernandez, in l. 27. Tauri, n. 9. cum ſeqq. nouiter & ſingulariter declaratus per Authorem.

IN Cauſa & lite, quæ vertitur inter D. Alphonſum Daualos, & Roxas, & Sotomayor, & filias eius ex vna parte, & D. Antonium de Torres, & D. Catharinam de Sotomayor vxorem ipſius ex altera, ſuper ſucceſ ſione bonorum quondam Roderici de Roxas, & D Catharinæ; de Sotomayor, ex quibus ipſimet duo primogenia de per ſe principaliter inſtituerunt; ius dict. D. Alphonſi, & filiarum eius probauimus, & dato quòd ipſe retinere hos Maioratus non poſ ſit, filias eiuſdem, prout vltimi poſ ſeſ ſoris filias, & poſt patrem ſuum vocatas, in ſucceſ ſione præferendas dictæ D. Catharinæ. & eius marito, concludenter & verè demonſtrabimus, atque vt congruentius, & diſtinctè magis id fiat, nonnulla, prius tam in facto, quàm in iure ſupponere, neceſ ſarium duximus.

Et primò ſupponendum eſt, quòd dictus D. Alphonſus Daualos poſt obtentam multis ab hinc annis horum Maioratuum, de quibus controuerſia, ſucceſ ſionem, poſ ſeſ ſionémque eorum pacificè habitam, mortuo fratre ſuo maiori, nullo filio relicto, ad ſucceſ ſionem Maioratus principalis patris ſui eſt admiſ ſus, cuius ſucceſ ſionis occaſione, controuerſia præfata & lis excitatur.

Item, quòd dictus D. Alphonſus Daualos, dictorum Maioratuum (de quibus nunc controuertitur,) poſ ſeſ ſor, duas habet legitimas, atque ex legitimo matrimonio procreatas filias; fundatores autem vtriuſque Maioratus in omnibus vocationibus atque ſubſtitutionibus filiorum Ferdinandi Daualos (plures namque fratres & deſcendentes eorum ſuo ordine vocarunt) ſemper atque expreſ ſim ad ſucceſſionem inuitarunt filios, nepotes, & cæteros deſcendentes vniuſcuiuſque eorum: Et ſic in vocatione aut ſubiſtitutione dicti D. Alphonſi Daualos, (quæ fuit facta poſt ſubſtitutiones aliorum fratrum ſuorum, & deſcendentium ab eis,) antequam ad vocationem ſeu ſubſtitutionem aliorum fratrum eiuſdem D. Alphonſi peruenirent, immediatè poſt eum, omnes filios & deſcendentes ipſius, ſuo ordine ad ſucceſ ſionem inuitarunt: Sic autem ſubſtitutionibus factis, & ſemper (vt dixi) primò vocati deſcendentibus ſequenti vocato prælatis, in Maioratu dicti Roderici de Roxas, verba talia proferuntur: Pero ſi el dicho Franciſco Daualos, y Roxas, y otro qualquiera de ſus hermanos acacciere, que ſucedaen el mayorazgo principal de fu abuelo, o fuere clerigo de orden ſacra, de manera que no ſe pueda ſacar: quiero que paſ ſe eſta mi herencia en el ſiguente en grado. Con que a falta de otro hijo lo pueda auer el que ſucediere en el dicho mayorazgo.

In Maioratu verò dictæ D. Catharinæ de Sotomayor, (quæ litigantium auia fuit) eodem ordine, & forma ſubſtitutionibus, atque vocationibus factis, & poſt dictum D Alphonſum, & filios omnes, atque deſcendentes ipſius, aliis eiuſdem fratribus vocatis, in hunc modum inuenitur ſcriptum. Porque es mi voluntad, que el ſuceſ ſor en el mayorazgo que tienen inſtituydo los dichos Hernando Daualos y ſu muger, no ſuceda en eſte mayorazgo è vinculo, pues queda y eſta bienremediado, y ſuceda en tal caſo el llamado tras el en eſte mi mayorazgo por la orden que dicha es. Et ſic in caſu huius litis, & Maioratus vtriuſque, filiae D. Alphonſi fundatam habent ſuam intentionem contra dictam D Catharinam, tam de iure, quam ex verbis dictarum omnium ſubſtitutionum. ex quibus in defectum patris ſui, atque poſt cum immediatè fuerunt vocatæ, vnde eo excluſo caſu quocunque, omninò debent atque ſtatim admitti.

Item ſupponendum eſt, quòd dicta D. Catharina de Sotomayor, nec ad vnum, nec alterum Maioratum virtute expreſ ſ æ aut ſpecialis alicuius vocationis, ius aliquod prætendere poteſt, quamuis vetum ſit, comprehendi ipſam ſub vocationibus aut ſubſtitutionibus generalibus in fine Maioratus adiectis: quæ tamen poſt ſubſtitutiones, & vocationes omnium fratrum ſuorum, atque in defectum eorum, & omnium deſcendentium ab eis factæ fuerunt. Et ſic iuxta tenorem & forman dictarum ſubſtitutionum, non poteſt ipſa ſucceſ ſionem prætendere. niſi deficientibus prædictis fratribus ſuis, & omnibus deſcendentibus eorum.

Supponitur etiam, quòd in clauſulis vtriuſque Maioratus (ex quibus dicta D. Catharina principaliter iuuatur) quando verum ſit, quòd omninò excludatur is, qui in Maioratu principali ſucceſ ſerit, ſiue ante ſucceſ ſionem horum Maioratuum, ſiue poſt ſuccedat; tamen negari non poteſt, quin ipſe dumtaxat excluſus ſit eo caſu; filij tamen aut deſcendentes eiuſdem nequaquam excluduntur, imò anteà fuerunt expreſsè & ſpecialiter vocati, (vt vidiſti) nec in eiſdem clauſulis aliquo modo mutantur ſiue alterantur vocationes & ſubſtitutiones illæ, nec ordo ipſarum. qui præceſ ſit, præuertitur: Non etiam ob talem. calum ſucceſ ſionis Maioratus principalis ſit tranſitus ad aliam lineam, vel perſona alterius lineæ vocatur, ſed potiùs verba talia adiiciuntur, quæ ad vocationes præcedentes referuntur, & ordinem ſuccedendi anteà præ ſcriptum confitmant omninò.

His ita ſuppoſitis, gratiâ clarioris intellectus, atque vt diſtincte magis procedatur. allegatio haec, ſiue iuris reſponſum, in duos articulos magis principales diuidendum eſt. In primo de iure dicti D. Alphonſi Daualos dictorum Maioratuum (ſuper quibus lis vertitur) poſ ſeſ ſoris agetur. In ſecundo verò de iure filiarum eius, vt conceſ ſo abſque veritatis præiudicio, ius illius dubium eſ ſe, ius tamen filiarum ipſius certum & clarum eſ ſe, manifeſtè & concludenter appareat.

Deueniendo igitur ad primum articulum, certum eſt, quòd tempore delatæ ſucceſ ſionis dictorum duorum Maioratuum (de quibus lis excitatur) dictus D. Alphonſus Daualos, habilis & capax extitit, vt in eis ſuccedere poſ ſet, & quòd in effectu ſucceſ ſit, habuítque, & poſ ſedit dictos Maioratus, & nunc actualiter tenet etiam, & poſ ſidet: Si autem iuris regulas, & in tractatu ſucceſ ſionum communes doctrinas inſpicimus, ad ſuccedendum in fideicommiſ ſis & Maioratibus habilitas tempore delatæ ſucceſ ſionis conſideranda eſt, & neque præcedens, neque ſubſequens inhabilitas in conſideratione habetur, l. intercidit. ff. de condition. & demonſtrat. cum aliis adductis per Fredericum de Senis in conſilio 26. columna 2. & 3. Pornum in conſilio 23. numero 39. & 40. Tiraquellum de retractu Lignagier, §, 2. gloſ ſa 9. num. 103. & in terminis notarunt Ludouicus Molina de Hiſpanor. primogeniis, lib. 1. cap. 13. num. 37. & lib. 3. cap. 2. num. 16. & 17. in Mieres de maioratu, part. 1. quæ ſt. 2. num. 11. & parte 2. quæ ſt. 3. num. & 33. & quæ ſt. 6. n. 47. & 48. Aluaradus de coniecturata mente defuncti lib. 2. cap. 3. numero 12. Menochius, libro 4. Præ ſumptione 69. Antonius Gama, qui dicit ſic pronuntiatum in Regio Luſitaniæ Senatu, deciſione 27. prima parte. Alios retuli ſuprà, hoc eodem libro, capite 12. numero 103. & 105. & vltra eos, Albanus etiam in conſilio 106. numero 10. & 11. ſubiungens numero 12. generaliter id procedere in quacunque materia, vt ſcilicet habilitas inſpici debeat tempore, quo caſus ſuccedendi euenit, quidquid poſtea contingat: ſequuntur Iacobus Beretta in conſilio 20. numero 18. libro primo, Tiberius Decianus in. conſilio 86. numero 40. libro 3. Benedictus Capra in conſilio 19. Columna vltima. Tiraquellus, qui aliqua ad propoſitum adducit, in tractu de primogenitura, quæ ſtione 23. numero 2. Et ratio eſt, quoniam ea, quæ vtiliter conſtituta ſunt, durant, licèt poſteà contigerit caſus, à quo initium capere non potuerunt, l. pluribus, § & ſi placeat, ff. de verborum obligat. l. patre furioſo, ff. de his, qui ſunt ſui, vel alien. iur. l. vt pomum, §. primo ff. de ſeruitutibus, l. in ambiguis §. non nonum, vbi latè Decius ff. de regulis iuris, l. vltima, C. de acquirenda poſ ſeſ ſione, cap. factum legitimé, de regul. iur. lib. 6. quibus plura cumulat Titaquellus in l. ſi vnquam, in verbo. donatione largitus, numero 230. & in verbo, ſuſceperit liberos, numero 55. C. de reuocand. donat. & in l. boues, §. hoc ſermone, limitatione prima, num. 38. cum ſequentibus, ff. de verbor. ſignificat. vbi latè & per plura probauit, quòd ea, quæ iam facta, & abſoluta, atque conſummata fuere, certè non debent ex ſuperueniente quopiam caſu reuocari, l. ſi Gaudentius, C. de contrahenda emptione, l. ſi vt proponis, C. de confirmando tutore: ſequuntur Mieres de maioratu, parte 2. quæſtione 6. ex numero 37. & 38. Molina de Hiſpanorum primgeniis, libro 3. cap. 10. num. 3. Burgos de Paz in conſilio 26. num. 36. dicens, quòd quando ius alteri eſt iam quæ ſitum ex aliqua diſpoſitione, etſi ceſ ſet diſpoſitionis cauſa, non tamen ſubuertitur diſpoſitio: & refert Barrolum in l. 2. §. Titio, column final. verſiculo, ſi verò accipis, ff. de donat. Decium in cap. cùm ceſ ſante, de appellat. columna prima, verſiculo, Secundó limita: potuiſ ſet etiam referre Tiraquel. in tractatu, Ceſ ſante cauſa, limitatione 12. ex numero primo, cum ſequentibus. Ius enim quæ ſitum faciliùs conſeruatur, quàm ius nouum acquiritur, & difficiliùs excluditur quis à iure iam quæ ſito, quam à iure quærendo, l. filius familias, ff. de ſolutionibus, cum multis in propoſito recollectis per Tiraquellum de iure primogenituræ, quæ ſtione 55. numero 13. & in dicto §. hoc ſermone, limitatione prima, numero 39. & in dicta l. ſi vnquam, dicto verbo, donatione largitus, numero 80. & in legibus connubialibus, gloſ ſa 5. verbo, contractus, numero 31. per Menochium in conſilio 71. numero 5. & 6. libro primo. Hippolyt. Riminald. in. conſilio 164. numero 21. lib. 4. Et faciliùs retentio, quam petitio conceditur, l. per retentionem, C. de vſur. l. ſeruus, C. de pactis, l. 2. quod Baldus ibi notat, C. de fideicommiſ ſis; non eſt enim per cauſa remittendi, & de nouo acquirendi, ex eiſdem iuribus, & cap. quemadmodum, de iureiurando. Iaſon in dicta l. patre furioſo, ex numero 8. Alexander in conſilio 82. lib. 2. Curtius iunior in conſilio 231. numero 45. lib. 3. Idcircò, qui non poteſt petere, vel acquirere, poteſt retinere, Decius in conſilio 257. columna finali, & in conſilio 298. numero 4. & in conſilio 300. column. penult. numero 10. Socinus iunior in conſilio primo, numero 20. & ſequentibus, & nonnulla adducit in propoſito Simon de Prætis de interpretatione vltimarum voluntatum, libro quinto, dubitatione 3. ex numero 115. cum pluribus ſequentibus, folio 522. Anton. Gomezius in l. 45. Tauri, n. 101.

Iuxta hæc igitur neceſ ſariò dicendum videtur, quòd quamuis prædictus D. Alphonſus Daualos de nouo non poſ ſet in his Maioratibus ſuccedere, ſi quando eorum ſucceſ ſio delata fuit, ſucceſ ſiſ ſet iam in Maioratu principali patris ſui: cæterùm, quia anteà ſucceſ ſit legitimé & tempore habili, poteſt, & debet retinere eos, quamuis ex poſtfacto dicti Maioratus principalis ſucceſ ſio delata ſuerit: ad quod facit etiam textus ſingularis in l. ſcidendum, §. vltimo, ff. qui ſatiſdare cogantur: Vbi habetur, quòd quando qualitas inhabilitans, à principio non adfuit, ſed poſteà ſuperuenit, non impedit, nec inhabilitat in iure iam delato: Et per eum textum ſic notauit Barthol. Socinus in conſilio 81. column. 3. libro tertio, Marianus Socinus iunior in conſilio 5. numero 18. & eos referens Mieres de maioratu, parte ſecunda, quæ ſtione ſexta, numero 38. & ſemel admiſſus perpetuó debet durare admiſ ſus, donec ipſe, ſeu omnes eius deſcendentes ſupererint, licèt cauſa deficiat, vel cauſa de nouo emergat, quæ admitti eum de nouo impediret, l. poſt mortem, §. primo, l. non putauit, ff. de bonor, poſ ſeſ ſ. contra tabul. l. cùm vxori, C. quando dies legati cedat. Ioannes Andreas in cap. decet, columna 3. in verſiculo, & idem in ſimili, de regulis iuris, in 6. Baldus in l. filiam, lectura prima, ff. de Senatoribus, Mieres vbi ſupra, n. 39. Molina de Hiſpanor. Primogen. lib. 3. cap. 10. num. 11. Deinde facit Raphaëlis Cumani reſolutio in l. prima. §. veteris, ff. de acquirenda poſ ſeſſione, quem ibidem refert Iaſon numero 20. & 27. dicit enim legem illam induci poſ ſe ad quæ ſtionem, quam aſ ſerit ſe habuiſ ſe de facto, & ſuper ea conſuluiſ ſe; Statutum eſt in ciuitate Mediol. quòd nulla mulier nubat cum hæreditate extra territorium, & ſi nubat extra territorium, perdat hæreditatem; quædam mulier ſucceſ ſit patri, & eius hæreditatem adiuit, poſteà nupſit extra territorium, dicit ſe conſuluiſ ſe, quòd talis mulier non incidat in ſtatutum Mediolan. & ſic non perdat hæreditatem, quia iam illam acquiſierat, & ſtatutum videtur eam excludere ab hæreditare acquirenda, non verò ab hæreditate adita, & acquiſita: Et ad hoc citat textum notabilem in l. ſi ſeruum, §. Prætor ait, in verſiculo, hæc verba, ff. de æcquirenda hæreditate: Vbi eſt textus ſingularis, quòd ſi filius amoueat, vel amouere faciat aliquid de hæreditate, perdit beneficium abſtinendi, tamen ſi prius abſtinuit, & poſteà amoueat rem hæreditariam, non priuatur abſtenſione prius facta, Baldus etiam in l. ſi viua matre, in fine, C. de bonis maternis, quærit in ſimili caſu: Statutum Mediolan. diſponit, quòd mulier nupta extra territorium, non ſuccedat in territorio Mediolan. quædam mulier mortuo patre immiſcuit ſe hæreditati paternæ, deinde nupſit extra territorium cuidam Mutinenſi, quæritur numquid perdat hæreditatem paternam? & determinat, quòd non: quia iſtud ſtatutum debet intelligi in acquirendis, non in acquiſitis priùs quàm nuberet: & Baldum ſequitur Iaſon in dict. § veteres, num. 31. vbi reddit rationem, quia ſtatutum prohibet actum ſuccedendi; ergo ſi prius ſucceſ ſerit, antequàm nubat extra territorium, non tollitur ſucceſſio priùs facta: & poſtmodùm eodem num. 31. ſic ſcribit: Ego Aretino addo aliam rationem, quia dispoſitio legis vel ſtatuti vetans aliquid de nouo acquiri, non vetat ius acquiſitum retinere, cap. Iudæi, & ibi notat Abbas, & in cap. conſuluit, de Iudæis: & num. 32. meminit Iaſon ipſe textûs ſuprà citati, in dict. l. ſciendum, § vltimo, ff. qui ſatiſdare cogantur, & in hunc modum dicit Quia vbi qualitas habilitans, vel inbabilitans debet adeſ ſe certo tempore, ſi tunc non adeſt, vel adeſt, licèt poſteà ſuperueniat, vel deſinat, non irritat actum, nec tollit ius quæ ſitum: Baldum etiam ſequitur Ludouicus Romanus in conſil. 40. & in conſil. 442. Aretinus in l. hæres per ſeruum, ff. de acquirenda hæreditate, & Angelus in dict. l. ſciendum, §. vltim: Et facit eiuſdem Baldi reſolutio in conſil. 46. num. 5. & conſil. 110. num. 1. lib. 2. faciunt etiam expreſ ſim ea, quæ adducit Cæuallos commun. contra commun. quæ ſt. 693. ex num. 20.

Denique & vltimo loco facit Pelaez à Mieres in propoſito huius materiæ obſeruatio quædam ſingularis, & quæ in terminis videtur caſum noſtrum decidere: is namque Author de maioratu, parte 2. quæ ſt. 6. num. 48. columna 2. in principio, verſiculo, infertur etiam, poſtquam num. præcedenti probauerat, quòd in ſucceſ ſione Maioratus inſpici debet tempus, quo ſucceſ ſio ipſa defertur, atque acquiritur, adeò quòd ille qui tunc præfertur, efficiatur perpetuus ſucceſſori, & tranſmittat, & ſemper excludat alterum; ſuperioribus tamen theoricis non relatis, nec dicens aliquid ex his, quæ ſuprà congeſ ſimus, in hunc modum ſcriptum reliquit: Infertur etiam, quòd ſi teſtator excluſit à Maioratu filium primogenitum habentem alium Maioratum, & vocauit ſecundogenitum, ſi Maioratus perueniat ad ſecundogenitum, mortuo vltimo poſ ſeſ ſore, & poſteà frater maior primogenitus defunctus ſit abſque liberis, ob quod Maioratus perueniat ad ſecundogenitum tenentem alium Maioratum, non excluditur à tali Maioratu: quia conſiderari debet tempus prioris ſucceſ ſionis. In quo tamen exiſtimo eſ ſe inſpiciendam mentem teſtatoris, & rationes, quas in diſpoſitione inſeruit, quæ rectiſ ſimè eandem interpretabuntur. Et hactenus Author ille, cuius verba vltima nequaquam nobis refragantur quoad retentionem Maioratus per dictum Rodericum de Roxas inſtituti; clauſula namque illa: Que ſi acacciere, que el dicho Franciſco Daualos y Roxas, y otro qualquiera de ſus hermanos ſucceda en el mayorazgo principal, &c. ad iuris intellectum relata, & iuxta congruam interpretationem accepta, ſic intelligi debet, vt videatur prohibere, ne Maioratum ſuum acquirat is, qui in Maioratu principali iam ſucceſ ſiſ ſet; non verò, vt vetet Maioratum eundem tempore habili delatum, & acquiſitum retineri: idque ex dictis iuribus, & doctrinis anteà relatis, ac textu etiam in propoſito valdè ſingulari, & notando in l. vltima, ff. vnde liberi: vbi Paulus Iureconſultus in hæc verba ſcripſit: Si postea quàm filius emancipatus bonorum poſ ſeſ ſionem patris petiit, ſtatum ſuum mutauerit; nihil obeſ ſe ei quo minus id quod acquiſiuit, retineat: quòd ſi prius conditionem ſuam mutauerit, bonorum poſ ſeſ ſionem eum petere non poſ ſe.

Quoad retentionem verò alterius Maioratus, quem dicta D. Catharina de Sotomayor inſtituit, res eſt abſque omni difficultate propter clauſulam quandam claram, & expreſ ſam, quâ in hunc modum dicitur: Porque es mi voluntad, que el ſuceſ ſor en el mayorazgo que tienen inſtituydo los dichos Licenciado Hernando Daualos, y ſu mugen, no ſuceda en eſte mi mayorazgo, è vinculo, pues queda, y eſt à bien remediado: y en caſo que alguno ſucediere en el tal mayorazgo, no pueda ſuceder, ni ſuceda en el dicho mayorazgo. Ex verbis enim his (vt vides) nequaquam excluditur facultas, & potentia retinendi Maioratum anteà acquiſitum, & delatum, prout in caſu præ ſenti, ſed dumtaxat denegatur ius & potentia ſuccedendi in eo de nouo, hoc eſt poſt habitum, & delatum Maioratum principalem: & conſequenter teſtatrix ipſa voluit apertè, quòd qui in dicto Maioratu principali ſucceſ ſerit, non poſ ſit ex poſtfacto in ſuo Maioratu ſuccedere vt clariùs explicat ſtatim in verſiculo, y en caſo que ſea Dios ſeruido. Sed ſi anteà ſucceſ ſerit in Maioratu ab ea instituto, & poſteà Maioratus principalis ſucceſ ſio deferatur, non prohibet, quin poſ ſit eum retinere, & retinear: Nec verba omnia clauſulæ præcitatæ referri poſtunt ad caſum præ ſentem, cùm non ſit ſuccedendi, ſed retinendi, qui longè diuerſus eſt, vt ſuprà vidimus.

Prætereà non obſtat dicere, quòd vnus, & alius caſus tam retinendi, quàm de nouo acquirendi comprehendi videatur ſub clauſula illa, quia adiecta fuit ratio: Pues queda, y eſtà bien remediado. Ob quam rationem de vtroque caſu cogitatum videtur, & diſpoſitio accipi debet æqualiter in vno & altero: quia quælibet diſpoſitio ex ſua cauſa, & ratione regulari debet reſtrictiuè, vel extenſiuè, & cauſa in teſtamento expreſ ſa, extendit, & reſtringit verba ſecundùm mentem teſtatoris l. cùm pater, §. dulciſſimis, ff. de leg. 2. l. vlt. ff. de hæred. inſtit. & latè exornant Mantic. de coniect. vltimarum voluntatum, lib. 6. tit. 14. ex num. 8. cum ſequentibus. Simon de Prætis de interpretatione vltimar. Volunt. lib. 2. fol. 270. ex num. 14. Mieres de maioratu, part. 2. quæ ſt. 6. num. 105. & num. 48. in verſiculo, infertur etiam, (vt anteà retulimus) dixit inſpiciendas eſ ſe in caſu huiuſmodi rationes in diſpoſitione inſertas; ipſe enim rectiſ ſimè eandem interpretabuntur.

Quoniam conſiderationi huic reſpondetur dupliciter; inprimis, quòd prædicta regula, ea etiam, quæ de inducenda, aut excludenda, repetitione, ſiue incluſione, aut excluſione, & de extenſione diſpoſitionis facienda, Doctores dixerunt communiter, minimè obtinent, quando appoſita eſt dictio tua, vel dictio eo caſu, quia talia verba videntur reſtringere vocationem, aut ſubſtitutionem in caſu expreſ ſo, & ſic diſpoſitio non extenditur ad alium caſum, quàm ad expreſ ſum. Quod poſt Ancharanum, Decium, & alios, obſeruarunt Mieres de maioratu, parte 2. eadem quæ ſt. 6. num. 99. Molin. de Hispanor. primogen. lib. 3. cap. 5. num. 67. ſed in caſu præ ſenti adeſt dictio, & eo caſu, quoniam, dicta D. Catharina expreſ ſit caſum excluſionis, ibi: y en caſo que ſea Dios ſeruido, &c. & ſtatim dixit Y ſuceda en tal caſo, &c. Vbi apponitur dictio illa, en tal caſo; & ſic reſtrictiua ad caſum prædictum, qui (vt anteà viſum fuit) dumtaxat continebat prohibitionem ſuccedendi de nouo, non verò retinendi, ſi anteà ſucceſ ſiſ ſet in hoc Maioratu, quàm principalis ſucceſ ſio delata fuiſ ſet: ergo neceſ ſariò accipi debet reſtrictiuè, nec ratio illa aliquid debet immutare, vel alterare.

Deinde reſpondetur, quòd intentio dictæ teſtatricis in initio illius clauſulæ, fuit oſtendere, ac etiam rationem reddere, quare ad ſucceſ ſionem ſui Maioratus vocauit omnes filios, tam natos, quàm naſcituros Ferdinandi Daualos, & recordatus non eſt filij Maioris, quem tunc Ferdinandus ipſe habebat, & in eius Maioratu ſucceſ ſurus erat: Et cum tali filio maiori, quem in dicto Maioratu principali ſucceſ ſurum, certa erat, ſic diſpoſuit, vt expreſ ſum eſt. Cæterùm cum aliis fratribus quos vocauerat, & incertum erat, an ſucceſ ſuri eſ ſent, vel non in dicto Maioratu principali, voluit, vt ſi in eo ſuccederent, non ſuccederent, nec poſ ſent ſuccedere in Maioratu ab ea inſtituto, ſed non prohibuit retentionem eiuſdem, ſi caſus præ ſens contingeret: Et ſic quamuis in ipſis etiam expreſ ſit eandem rationem; ſatis ſcilicet eis conſultum eſ ſe Maioratus principalis ſucceſ ſione: tamen ex diuerſitate rationis, & propter incertitudinem prædictam non extenditur diſpoſitio ad caſum retentionis, de quo nunc agimus, eo quòd in tali caſu verba potiùs indicant contrarium; & ſic ex ratione expreſ ſa non poſ ſunt deſinere operari ſuum effectum, iuxta ea, quæ cum aliis Authoribus adnotarunt Prætis, & Mantica in locis relatis ſuprà. Et hactenus de primo articulo, qui pertinet ad ius, & iuſtitiam dicti D. Alphonſi Daualos.

Deueniendo autem ad ſecundum articulum, ius filiarum eius certum, ac planum mihi videtur, quando in iure patris ſui dicti D. Alphonſi, dubium aliquod eſ ſe poſ ſit: & claré probatur ex verbis inſtitutionis vtriuſque Maioratus, quia in vtroque expreſſim vocantur, atque ſpecialiter filij, nepotes, & deſcendentes dicti D. Alphonſi poſt eum: poſteà autem quando excluditur is, qui in dicto Maioratu principali succeſ ſerit, excluſio perſonalis fit, eius dumtaxat, quem ſic contingat ſuccedere; cæterùm filij, & deſcendentes ipſius, qui anteà in diſpoſitione principali tam expreſsè, atque ſpecialiter fuerunt vocati poſt patrem suum, nequaquam propter hunc caſum excluduntur à fundatoribus, ſed perſonalis dumtaxat ſit (vt dixi) non verò realis, aut linealis excluſio, vt ex verbis dictarum clauſularum manifeſtè colligitur: Et ita cùm ſimus in claris, hoc eſt in clara, atque expreſ ſa vocatione filiorum, & omnium deſcendentium dicti D. Alphonſi, & in claris locus non ſit coniecturis, l. ille aut ille, § cùm in verbis, ff. de legatis tertiò, l. continuus, §. cum ita, & ibi notat Baldus in principio, ff. de verborum obligation. cum. aliis adductis per Manticam de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 1. tit. 1. num. 11. non poteſt dari locus, vt tractetur de inducenda, aut coniecturanda excluſione non expreſsa, nec etiam vt diuinetur, an in verbis relatis excludantur, vel non excludantur dicti filij, & deſcendentes: Excluſio namque non debet ſubintelligi, quæ in verbis diſpoſitionis non repetitur expreſ ſa, Decius in conſil. 379. num. 7. & in conſil. 553. num. 4. & in conſil. 688. Rubeus in conſil. 94. Franciſcus Beccius in conſ. 107. num. 19. Petrus Surdus in conſ. 416. num. 13. lib. 3. Maximè contra eos, qui anteà, atque in eadem diſpoſitione vocantur expreſ ſim, Alexander in conſil. 139. Circa primum, columna 2. & ſequentibus, lib. 6. Iaſon in conſil. 142. num. 3. verſiculo, Quintò, lib. 2. Decius in conſil. 68. columna prima, & ſecunda, & in conſil. 261. & in conſil. 309. Modernus Pariſ. in conſilio pro Duce de Villahermoſa, num. 113. Aliàs in caſu prædicto maximum abſurdum ſequeretur, videlicet, quòd dicta D. Catharina ab inſtitutoribus Maioratuum minùs dilecta, veniret præferenda filiis dicti D. Alphonſi, qui multò magis dilecti, atque prius ad ſucceſ ſionem inuitati fuerunt, contra rationem tex. in l. ſi ſeruus plurium, §. finali, ibi: Charitas, ff. de legat. 1. l. Lucius, § pater, ff. ad Trebellianum, Gloſ ſ. notabilis in l. ſi mater, §. 1. ff. de vulgar. & pupi. ſubſtit. Alex. in conſil. 17. num. 6. lib. 7. & in conſil. 3. columna 3. lib. 3. ob quam rationem diſpoſitio vnam excludens perſonam, non trahitur ad aliam, etſi caſus diſ ſimilis eſ ſet, vt multis authoritatibus probarunt Pariſius in conſil. 47. numer. 77. lib. 3. Decius in conſil. 377. colum, 2. Burgos de Paz in conſil. 29. num. 52. & num. 61. Iacobus Menochius in conſil. 197. num. 68. lib. 1. Ioannes Vincentius Hondedeus in conſil. 95. num. 98. lib. 1. Simon de Prætis de interpretatione vltimarum voluntatum, lib. 3. dubit. 3. ſolut. 2. num. 27. fol. 186. & in conſil. 90. Ex num. 7. & num. 29. Vbi probat, quòd excluſio, vel incluſio non ſe extendit vltra perſonas nominatin excluſas, vel nominatim vocatas; Mieres etiam de maioratu, parte 2. quæ ſt. 6. num. 102. 103. & 104. Remanet ergo, quòd filiæ dicti D. Alphonſi nominatim, atque ſpecialiter fuerunt vocatæ ad ſucceſ ſionem Maioratus vtriuſque poſt: patrem ſuum, nunquam verò excluſ æ ob caſum præfatum, quòd pater ipſarum in Maioratu principali ſuccederet.

Secundò deinde, & ius earundem filiarum efficaciter probatur, quoniam (vt ante ſupponebam) filiæmetipſ æ vocantur multò antè quàm dicta D. Catharina vocetur, & verbis expreſ ſis, atque ſpecialibus ad successionem inuitantur: Catharina autem, nunquam vocata eſt expreſ ſim, vel ſpecialiter, ſed dumtaxat comprehenſa ſub vocationibus generalibus, vt conſtat ex vtriuſque Maioratus verbis. Quis ergo negabit, contra omnem rationem, & manifeſtam inſtitutorum voluntatem eſ ſe, dicere, quòd ſic generaliter comprehenſa, & non ſpecialiter vocata, velit præferri expreſ ſim, atque ſpecialiter vocatis, maximè cum vocatio eiuſdem non aliter comprehendatur, quam in defectum dicti D. Alphonſi Daualos, & omnium deſcendentium eius: ſicut contra rationem iuris eſ ſet dicere, quòd ſecundus gradus primum, vel tertius ſecundum præcedat, eúmque excludat, l. poteſt, ff. de vulgar. & pupil. ſubſtitut. & in princip. Inſtitut. eod. tit. l. Iuriſconſultus, §. gradus, ff. de gradibus, & ita in terminis noſtris ad deciſionem ſimilis ferè caſus argumentatur, & intentionem dictæ Dominæ Catharinæ ſubuertit Franciſcus Mantica de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 8. titul. 8. num. 19. fol. 365. Vbi ponit adeò ſingularia verba ad propoſitum, vt hîc tranſcribere ea neceſ ſarium mihi viſum ſit: Quartò dicebam, Dom. Eliſabetham in hoc ſecundo capite ſubſtitutionis non eſ ſe comprehenſam, ſed eam vocatam in tertio capite: Vnde abſurdum eſt dicere, quòd ipſa Domina Eliſabetha poſ ſit excludere Dominum Hieronymum, & fratres; ſicut abſurdum eſt dicere, quòd tertius gradus ſecundum præcedat, eùmque excludat. Nam & D. Eliſabetha eſt ſubſtituta, quando nullus ex dictis deſcendentibus maſculis, & legitimis ipſarum filiarum reperietur: Atqui reperiuntur D. Hieronymus, & fratres, Ergo nullo iure Domina Eliſabetha poteſt admitti peruerſo ordine ſubſtitutionum ab ipſo teſtatore conſtituto. Et iterùm ipſe Author eodem loco, num. 56. in principio, verſ. Tertiò reſpondi, in hunc modum ſcribit: Tertiò respondi, quòd D. Hieronymus & Fratres reperiuntur ſubſtituti in ſecundo capite; at D. Vanius, & Dominicus ſunt ſubſtituti in tertio poſt filios filiorum: & ideò debent ſeruari gradus ab ipſo teſtatore expreſ ſi, & omnes ſunt admittendi eo ordine, quo ſunt ſubſtituti: Quid ergo concludentius poteſt ad deciſionem huius litis adduci? Et accedunt Deciùs in conſil. 408. numer. 8. Tiberius Decianus in conſil. 51. num. 26. volum. 2. Hippolytus Riminaldus in conſ. 651. num. 7. lib. 6. quatenus ibidem notarunt, lineam ſiliorum alicuius præcedenrem in ordine ſcripturæ lineæ aliorum, qui poſt eos vocantur, præferendam omninò in ordine ſucceſ ſionis, per text. in l. generaliter, §. quid ergo, ff. de fideicommiſ ſariis libertatibus, l. cùm pater, §. penultimo, ff. de legatis 2. Et quemadmodum dicta D. Catharina ad peruertendum, & alterandum ordinem ſubſtitutionum & vocationum, non poteſt iuuari ex verbis præcedentibus; ita neque ex ſequentibus: tum ex his, quæ ſuprà notaui; tum etiam, quoniam verba, aut clauſulæ illæ præcedentes non poſ ſunt videri reformatæ, nec verè aliquo modo reformantur per ſequentes, niſi in his quæ exprimuntur, non verò in aliis non expreſ ſis: Et ſic cùm præcedat ordo vocationum formâ ſuperiùs dictâ, & ſ æpe repetita, & ſequuta poſtea reformatione dumtaxat in perſona eius, qui ſucceſ ſerit in dicto Maioratu principali, non verò in eius filiis expreſ ſa, nec repetita, in eo tantùm diſpoſitio remanſit reformata, non autem in filiis, aut deſcendentibus ipſius, in quibus gradus ſubſtitutionum, aut ordinem vocationum peruertere non licet, per textum optimum in l. alumnæ, §. qui filias, ff. de adimendis legatis, in illis verbis: Reſpondi non à tota voluntate receſ ſiſ ſe videri, ſed ab his tantùm rebus, quas reformaſ ſet. Er per ea, quæ notarunt Aretinus in conſ. 21. colum. 1. in fine, Octauianus deciſ. Pedemontanæ 52. num. 14.

Tertiò etiam pro ipſiſmet filiabus facit euidens ratio; nam vt pars contraria iuuari poſ ſet ex verbis vtriuſque Maioratus, ex quibus principaliter iuuatur, neceſ ſe erat, quòd in ipſis expreſ ſa esset, vel quòd fuiſ ſet vocata in caſu, quo horum Maiora, tuum poſ ſeſ ſor ad ſucceſ ſionem Maioratus principalis veniret, alteriúſve lineæ perſona vocaretur. Sed ſic eſt, quod nec filij, aut deſcendentes eius, qui ſic ſucceſ ſerit, excluduntur, vt remanet probatum, nec pars contraria, aliáve perſona alterius lineæ eo caſu vocatur: ergo dicta D. Catharina nullo modo ius ſuum fundat, & conſequenter cùm pro ſe non habeat verba, nec diſpoſitionem, ipſi agenti, & ſucceſ ſionem horum Maioratuum prætendenti, obſtat equidem peremptoria exceptio, & obiici debet, Malè agis, & ſine iure, quia tali caſu de te non loquitur ſubſtitutio, vel ſcriptura, vt in quit Socinus in conſil. 62. col. 3. lib. 1. Craueta in conſ. 161. n. 16. lib. 1. Siluanus in conſ. 64. n. 14. lib. 2. Burgos de Paz in conſ. 29. n. 46. & in conſ. 34. n. 14. & 21. Simon de Prætis, qui plura congerit in propoſito de interpret. vlt. volunt. lib. 2. interpret. 3. dub. 1. ſolut. 3. àn. 126. vſque ad n. 166. fol. mihi 245. quem retuli lib. 2. cap. 4. num. 30. Deinde pars aduerſa, vt filias prædictas excludere poſ ſet, quæ ex ordinariis iuris regulis, & principiis, atque ex præcedentibus vocationibus, & ſubſtitutionibus habent fundatam ſuam intentionem in hac lite, tenebatur diſpoſitionem in contrarium oſtendere, eámque talem, ac adeò expreſ ſam, quòd de ea aliquo modo dubitari non valeret, Couar. pract. cap. 38. ante num. 11. Molina de Hiſpan. primogen. lib. 3. cap. 4. num. 38. Mieres de maioratu, parte 2. quæ ſt. 6. num. 2. & num. 6. in fine Ioannes Gutierrez in conſil. 13. num. 14. Petrus Surd. in conſ. 316. ex num. 31. lib. 2. Burgos de Paz in conſ. 29. num. 66. alios plures retuli, & ſic notaui lib. 2. cap. 4. num. 65. 66. & 67. & 159. & 160.

De filiis autem, & deſcendentibus dicti D. Alphonſi Daualos, etiam in illis verbis, in quibus pars contraria totum fundamentum facit, loquitur apertè ſcriptura, vel ſubſtitutio facta illo caſu: Quia certum eſt, quòd vna pars teſtamenti aliam declarat l. qui filiabus, l. ſi ſeruus plurium §. vltimo, ff. de legatis 1. l. quæ ſitum, §. Papinianus quoque, ff. de fundo inſtrutto. Mantica de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 6. tit. 13. num. 5. Simon de Prætis lib. 2. interpretatione 3. dubitatione 1. ſolution. 3. num. 64. & ſeq. fol. 241. Et omnes ſubſtitutiones reducendæ ſunt ad rationem, & intellectum prioris inſtitutionis, aut diſpoſitionis: Text. eſt vnicus in l. in ratione, §. filio ff. ad legem Falcidiam: Vbi Vincent. Hercul. 6. & 10. col. hanc eſ ſe literam illius textus fatetur: & ſequitur Alexand. Raudenſis in responſ. 30. num. 78. lib. 2. Vbi dicit, quòd prioris inſtitutionis formæ cedunt omnes ſubſtitutiones. Idque maximè procedit, quando verba ſequentia ſunt obſcura & generalia, præcedentia autem sunt clara & determinata (vt in caſu præ ſenti) quia tunc præcedentia declarant omninò, & determinant ſequentia, vt poſt Cinum intelligit & declarat Bald, in l. legatorum petitio, §. vltimo, in fine, ff. de legatis ſecundò per illum textum, & in l. ſi cùm fundum, ff. de verbor, obligat. & ſequuntur Iaſon in dicta l. ſi ſeruus plurium, §. vltimo, num. 3. Mantica lib. 6. dicto titulo 13. num. 14. Sed ſic eſt, quòd in diſpoſitione principali præcedenti, & in ſubſtitutionibus ſuperioribus inſtitutores prius vocarunt dictum D. Alphonſum, & omnes filios, ac deſcendentes ipſius, & in defectum eorum, aliorúmque fratrum eiuſdem Alphonſi, & deſcendentium ſuorum, vocarunt filias Ferdinandi Daualos, quæ erant ſorores dictorum fratrum antè vocatorum, & poſtmodùm non mutarunt, nec alterarunt id in verbis ſequentibus, aut in diſpoſitione ſequenti; vbi in vno Maioratu dicitur, quòd ſi contingat ſucceſ ſio Maioratus principalis, Paſ ſe eſta mi herencia en el ſiguiente en grado: In alio verò ſcribitur: Suceda el llamado tras el por la orden que dicha es. Ergo neceſ ſitate, & veritate ipſa adſtringimur ad dicendum, ſequentem in gradu eum dici, qui ex ordine ſcripturæ, atque ſubſtitutionum, ſequens in gradu eſt, cùm in verbis prædictis aliter expreſ ſum non fuerit: Quia quis ſit ſequens gradus, ex præcedenti gradu colligitur, l qui liberis, in fiue, ff. de vulgar. & pup. ſubſtit. l. 1. C. de impuber. & aliis, Rolandus de communi in conſ. 39. num. 38. lib. 4. Fabius Turretus in conſil. 82. num. 5. lib. 1. Vbi dicit, in fideicommiſ ſis regulam eſ ſe, ſequentem in gradu debere intelligi ſecundùm contenta & expreſ ſa in eadem diſpoſitione, quia vnus gradus alium declarat, vt inquit Mantica dicto titulo 13. num. 5. & ſecunda ſubſtitutio interpretationem recipit à priore, l. final. vbi Scribentes, ff. ad Trebel. Decius in conſil. 227. num. 3. Iacobus mandellus de Alba in conſilio 234. n. 13. Et magis in ſpecie, quòd ſequens in gradu poſt poſ ſeſ ſorem Maioratus, dicatur filius, aut deſcendens quilibet ipſius, expreſsè agnoſcit Tellus Fernandez in l. 27. Taur. colum. 2. num. 10. in illis verbis: Vnde ſequitur, quòd cùm quilibet filius, vel deſcendens poſ ſeſ ſoris, ſit ſequens in gradu poſt eum. Expreſsè etiam Pelaez à Mieres de maioratu, parte ſecunda, quæ ſtione quarta, illatione 8. num. 22. Probatúrque neceſ ſaria ratione, quoniam in Maioratu dicti Roderici de Roxas, vbi ſunt verba illa: Paſ ſe eſta mi herencia en el ſiguiente en grado , priùs fuerunt ad ſucceſ ſionem vocati ſpecificè quatuor fratres, ac vniuſcuiuſque eorum filij, & deſcendentes; poſtmodùm autem facta eſt ſubſtitutio generalis, qua dicta D. Catharina litigans comprehenditur, & in hunc modum ſcribitur; Y deſta manera vaya por los hijos de la dicha doña Maria, y del dicho Hernando Daualos, y por ſus deſcendiẽtes para siempre jamas. Si ergo hac forma ire debet Maioratus, ſcilicet anteà expreſ ſa in vocationibus dictorum fratrum, ad quos refertur verbu illud, y deſta manera: ſcilicet, vt vnus veniat poſt alium, & poſt omnes filios, & deſcendentes, ſiue in defectum filiorum & deſcendentium vniuſcuiuſque, alius veniat; quonam pacto dicta D. Catharina, quæ eſt filia D. Mariæ, & vocatur poſt omnes ſuos fratres, & filios atque deſcendentes eorum, prætendere poteſt ſucceſ ſionem, quovſque omnes deficiant, ſi hac forma vocata eſt, & hac forma venire non poteſt, dum aliquis ex deſcendentibus dicti D. Alphonſi ſupererit.

Idque claré etiam colligitur ex aliis verbis, quæ reperiuntur in inſtitutione eiuſdem Maioratus, vbi ad eundem modum dicitur: Paſ ſe mi herencia en el ſiguiente en grado, & poſita fuêre immediatè poſt præcedentia. Cauetur namque per dictum Rodericum de Roxas, quòd qui in ſuo Maioratu ſucceſ ſerit, bona aliqua eiuſdem nequaquam alienet, & ſic dicit: So pena, que el que lo hiziere, ò tentare hazer, pierda mi herencia, y paſ ſe en el ſiguiente llamado. Sed ſic eſt, quòd in tali caſu alienationis à poſ ſeſ ſore factæ, eſt certum in iure, quòd filij, ac deſcendentes eiuſdem dicuntur ſequentes in gradu, & admittuntur poſt patrem ſuum alienantes, vt optimè, expreſsè probauit Tellus Fernandez in l. 27. Tauri, num. 10. Vbi ponit quæ ſtionem, quando parentes filium aliquem meliorarunt, ſubſtitutionúmque plures gradus fecerunt, & voluerunt, quòd bona non alienarentur, & ſi melioratus alienaret, proximiorem ſui generis vocarunt; & inquit, filios vniuſcuiuſque ex vocatis proximiores iudicari debere, & praeferendos eſ ſe, quamuis ipſi filij vocati non fuerint: qui tamen in caſu præ ſenti vocati ſunt (vt vidiſti) & ſic in fortioribus terminis admittit eos Tellus, & ſequitur Mieres de maioratu, parte quarta, quæ ſt. 19. num. 25. & 26. Vbi dicit in materia alienationis rerum Maioratus notandum eſ ſe, quòd ſi faciens Maioratum, alienationem rerum eius prohibeat, & clauſulam adiiciat, quòd ſi poſ ſeſ ſor alienauerit, ad proximum ſucceſ ſorem Maioratus deueniat, quòd tunc filij alienantis, immediatè ſuccedunt, atque admitti debent, aliis vocatis excluſis, vt latiùs fundat ibidem: & Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 4. cap. 1. Burſatus in conſil. 13. num. 65. lib. 1. ibi: Vnde cùm ſit ſequuta alienatio, filius ipſe contrauenientis admittetur vt proximior. Cephalus in conſil. 283. in fine, lib. 2. idem Mieres 2. parte quæ ſt. 4. illatione octaua, num. 22. vbi ponit caſum, qui de facto in Regali Cancellaria Granatenſi contigit: Quòd quidam faciens Maioratum, poſuit aliquas conditiones, quas à, ſucceſ ſoribus ſeruari præcepit, ſub pœna quòd ſi ſucceſ ſores in Maioratus eas non ſeruarent, bona Maioratus deferrentur ad ſequentem in gradu: Et dicit, quòd ſi ſucceſ ſor illas non ſeruauit, verior ſententia eſt, ve filius eius debeat in ſucceſ ſione praeferri, quoniam ipſe eſt verè proximior patri, & ſequens in gradu illi, qui conditionibus non paruit, vt etiam ibidem latiùs confirmat. Hoc ergo ipſum, quod neceſ ſariò concedi debet in his duabus partibus dictæ diſpoſitionis, atque Maioratus inſtitutionis, æqualiter concedendum eſt in alia parte prædicta, cùm omnes ſint adeò proximæ, in eadem diſpoſitione, atque verbis eiſdem expreſ ſ æ, & ſic vniformiter ſunt terminandæ.

Quod attinet verò ad alium Maioratum inſtitutum per dictam Catharinam de Sotomayor, res eſt quidem clarior, & Minùs in eo, quam in præcedenti habet pars contraria verba, ſubſtitutionem, aut ſcripturam, ex quibus iuuari poſ ſit ideò, quòd pater dictarum filiarum in Maioratu principali ſucceſſerit, quia in eo dumtaxat dicit: Y ſuceda en tal caſo el llamado tras el, por la orden que dicha es. Quæ verba ponderari debent attentè, quia cùm relatiua ſint, ſiue relationem contineant ad clauſulas præcedentes, & ſubſtitutiones anteà factas, relatio huiuſmodi haberi debet in omnibus, & per omnia, & cum omnibus qualitatibus, clauſulis, & conditionibus in termino ad quem refertur, contentis; quia quidquid continetur in termino relato, continetur etiam in termino referente, l. ſi ita ſcripſero, ff. de conditionibus, & demonſtrationibus, l. aſ ſe toto, ff. de hæredibus inſtituendis. Bartolus in l. prima, ff. de receptatoribus, & in l. prima, §. finali, ff. ſi famil. furt. feciſ. dicat. Decius in conſil. 182. num. 3. Pariſius in conſil. 19. num. 68. lib. 2. Decianus in conſil. 66. num. 5. lib. 2. Peregrinus de fideicommiſ ſis, artic. 16. num. 2. latiùs num. 111. Vbi aliis Authoribus relatis probauit, quod diſpoſitio referens, licèt alio modo referat, quam continetur in diſpoſitione relata, modificari debet ad terminos relatæ: & repetit iterùm in eodem tractatu, articulo 31. num. 39. Hieronymus Butigella in conſ. 153. n. 8. inter conſ. vltimarum, volunt. volumine 1. Vbi aſ ſerit cum aliis, quòd verba ſe referentia ad iam diſpoſitum, nunquam veniunt augmentatiuè, etiam quòd ipſa videantur ſonare in gmentum: eleganter Craueta in conſ. 987. num. 56. & 57. Vbi abſurdum reputat, velle quem plus conſequi ex ſcriptura referente, quàm ex ſcriptura relata: Quod etiam voluit Curtius iunior in conſ. 94. n. 10. & hoc eſt multum ad propoſitum noſtrum; ſiquidem dicta D. Catherina, in his verbis non vocata, nec contenta, intendit plus iuris conſequi ex eis, quàm ex præcedentibus principalibus ad quæ referuntur: cùm tamen vocati ibi poſt dictum D. Alphonſum Daualos, ſint eius filij, & deſcendentes: Y la orden dicha, quòd filiæ dicti Ferdinandi Daualos non ſuccedant, niſi in defectum omnium fratrum ſuorum, ac vniuſcuiuſque eorum filiorum, & deſcendentium: Et ita vana equidem eſt, & abſque omni fundamento eius prætenſio. Quod fortiùs conſtabit, ſi magis ſpecificè loquendo, ponderemus naturam, vim, & effectum illorum verborum, ſiue dictionum illarum: Tras el, y por la orden que dicha es. Certum namque eſt, quòd dictiones, is, ille, & ipſe, de ſui natura referuntur præcisè ad perſonas expreſ ſas, & perſonalitatem quandam important, ſic vt non poſ ſint ad alios referri, quàm ad eos qui in ſcriptura relata ſpecialiter continentur: Ita Fachineus in cap. final. columna prima, de officio delegati. Baldus in conſil. 304. Nobilis vir, lib. 5. Iacobus Mandellus de Alba in conſil. 328. num. 25. vbi citat textum, in cap. per inquiſitionem, de electione, Rolandus in conſil. 59. num. 27. lib. 3. qui ad hoc expendit textum in l. generaliter, in fiue, ff. de officio Præ ſidis, in l. vnica, §. finali, C. de caducis tollendis, & in l. fideicommiſ ſa, §. finali, ff. de legatis 3. Cephalus in conſilio 219. nu. 1. volum 2. Hippolyt. Riminald. in conſ. 528. num. 2. lib. 5. Vbi notauit, dictiones præfatas, ad ſuprà proxime nominatos referri, illóſque tantùm comprehendere. Dictio etiam illa, que dicha es. Latine dicta, aut prædicta, certiſ ſimum quoque eſt, quòd ſit repetitiua rerum tantùm, & perſonarum præcedentium cum ſuis qualitatibus, diſpoſitionémque ad præcedentia tantùm reſtringit, Decius in conſil. 377. num. 5. Craueta in conſil. 89. num. 3. Berous in conſil. 132. num. 7. lib. 3. Pariſius in conſil. 86. nu. 36. lib. 2. Cephal. in conſil. 292. num. 9. lib. 2. Rolandus in conſil. 30. num. 30. cum ſequentibus, lib. 4. Hippolyt. Riminald. in conſ. 597. num. 12. lib. 5. Petrus Surdus in conſil. 417. num. 4. lib. 3. Et ſic dictorum verborum, aut dictionum perſonalitas, perſonas dumtaxat filiarum dicti D. Alphonſi reſpicit, & intentionem partis aduerfæ manifeſtè ſubuertit, vt etiam ex aliis tradidit Ludouic. Caſanate in conſ. 4. num. 139. & in conſ. 36. num. 6.

Quartò prætereà, ius ipſarum filiarum probatur, quoniam in Maioratu dicti Roderici de Roxas, priori loco ad ſucceſ ſionem vocatur Franciſcus Daualos, y Roxas, & poſt eum filius ipſius maior, & eius deſcendentes: Et ſi Franciſcus abſque liberis decedat, fuerint aliæ ſubſtitutiones aliorum fratrum eiuſdem Franciſci, & filiorum ac deſcendentium eius eadem forma; in Maioratu autem inſtituto per dictam D. Catharinam, in vnaquaque vocatione; aut ſubſtitutione, ipſamet forma, & ordo ſeruatur: Priùs namque vocatur D. Antonius de Sotomayor, & poſt eum filius eius maior, & cæteri alij ab eo deſcendentes: Et poſt eum, dictus D. Alphonſus Daualos, & eius filij, & deſcendentes vocantur: Poſtmodùm verò alij fratres eorundem Antonij, & Alphonſi, ac eorum deſcendentes eodem ordine ad ſucceſ ſionem inuitantur: Et ſic in vtroque Maioratu, & in vocationibus eorum, quælibet ſubſtitutio eſt de per ſe, & vna hon dependet ab alia; imò quot ſunt perſonæ vocatæ, tot reſultant ſubſtitutiones reſpectu vniuſcuiuſque vocati, & filiorum, atque cæterorum ab eo deſcendentium: Ideóque vocationis, aut ſubſtitutionis die adueniente, quilibet ex vocatis in vnoquoque gradu, conſequitur dominium rerum Maioratus ex propria perſona, ſublato de medio præcedenti ſucceſ ſore; non autem ex iure ab eodem ſibi tranſmiſ ſo, vt cum aliis Authoribus optimè adnotauit Molina de Hiſpanor. primogen. lib. 1. c. 1. n. 17. Mieres de maioratu, part. 2. q. 10. n. 4. quo loco, & anteà nu. 1. in fine, vtiliter, & verè obſeruauit, quòd cùm in diſpoſitione, in qua continentur plures gradus ſubſtitutionum, tot dicantur ſubſtitutiones, quot ſunt perſonæ in ea contentæ; inde fit, vt vno mortuo, vel aliter ſuccedere non valente, ſiue à ſucceſ ſione tempore, aut alio euentu excluſo, ius ſubſtitutionis poſt eum vocati non deficiat, imò ex perſona ſua tunc ſuccedere poſ ſit: Et n. 2. ibidem, cum aliis Authoribus probauit, quòd quando ſubſtitutiones ſunt poſitæ de per ſe, nec vna dependet ab alia; tunc deficiente vna (quocunque caſu deficiat) ſequentes non corruunt, imò cùm deficit, quilibet ſuo loco, & tempore ad ſucceſ ſionem admittitur. Molina etiam de Hiſpanor. primog. lib. 3. cap. 6. n. 39. dicens, quòd quando plures, vnus poſt alium ad alicuius fideicommiſ ſi ſucceſ ſionem vocantur, atque vocatio primi in cauſam caduci deuenit, ex eo quòd ipſe ſuccedere non valeat, vel in vita teſtantis mortuus ſit, nihilominùs tamen ſequentes ex propriis vocationibus ſuccedent: Et dicit id probari per textum in l. vna, §. pro ſecundo, & in §. ſi autem aliquid ſub conditione, C. de caducis tollendis; & l. quandiu, la 3. §. is autem, vbi Bar. & communiter Scribentes id notant, ff. de acquir. hæred. & citat Alexand. Socin. Iaſonem, Alciatum, Pariſium, & Tiraquellum ſic tenentes. Quod optimè conducit ad noſtrum caſum, & decidit illum, quia (vt dictum eſt) fundatores præfati, plures gradus ſubſtitutionum fecerunt, & ſic vt ſuccedat in ſecundo gradu vocatus, vel in ſecundo loco, aut ſecunda ſubſtitutione poſitus, neceſ ſe eſt, quòd in primo gradu, aut prima ſubſtitutione vocatus deficiat: Et vt ſuccedere poſſint filiæ dicti D. Alphonſi, quòd ipſe deficiat, quia poſt eum vocatæ fuere, aut in eo gradu, in ſecunda ſubſtitutione poſitæ; & ita antequam ille deficiat filiabus eius locus eſ ſe non poteſt, & tunc incipit locus eſ ſe, cùm deficiat. Quod etiam cum aliis Authoribus optimè aduertit Mieres part. 2. d.q. 10. n. 1. & 2. Sed in caſu præ ſenti deficit pater, quia ex fundatorum diſpoſitione retinere non poteſt hos Maioratus eo ipſo quòd in Maioratu principali ſucceſ ſerit; ergo ipſ æ filiæ ſtatim admitti debent, tanquam in hunc caſum, & in defectum patris ſui vocatæ, & quemadmodum admitterentur, ſi mortuus fuiſ ſet. Quoniam in hac materia paria ſunt, mortuum eſ ſe aliquem, & ſic non extare; ſiue extare, & non poſ ſe ſuccedere, l. pater filium, & ibi Gloſ ſa, ff. de inofficioſo teſtamento, l. ſecunda, §. ſed ſi ſunt ſui, & ibi notat Bart. ff. ad Senatuſc. Tertul. l. prima, §. vltimo, cum l. ſequenti. Et ibi etiam Bartolus ff. de bonor. poſ ſeſ ſ. contra tabulas, l. ſi necem, §. ſi deportatus, l. & ſi ex modica. ff. de bonis libertorum: Incapax enim pro mortuo reputatur, l. prima, §. ſed ſi patronus, ibi: pro mortuo habetur, ff. de coniungend. cum emancip. liber. Nec obſtat ſequentibus in gradu (vt ſuprà dixi;) imò ſtatim ſit locus ſequenti ſubſtituto poſt eum, ac ſi primus vocatus non fuiſ ſet, ex eiſdem iuribus, ex quibus ita obſeruant Tiraquell. de iure primogeniorum, q. 3. n. 16. Mieres de maioratu, 2. p. d.q. 10. & 1. p.q. 2. ex n. 14. vbi dicit nonnulla ad propoſitum, Molina de Hiſpan. primog. lib. 1. c. 9. n. 29. & 30. ibi; Ideóque primo vocato exiſtente incapaci, ſtatim ſequenti ſubſtituto locus fit, ac ſi primus vocatus non fuiſ ſet. Ioannes Franciſcus de Ponte in conſ. 21. ex n. 17. lib. 1. qui id ipſum multis confirmat, & in noſtris terminis, ſcilicet, quando pater vel mater viuit, & ſuccedere non poteſt propter aliquam qualitatem, quæ in eo concurrit, vel propter caſum ſuperuenientem, hanc æquiparationem mortis & inhabilitatis admittendam eſ ſe, poſt Rubeum in conſil. 22. in fine, conſtanter tuetur. Franciſcus Mantica de coniectur. vltimar. volunt. lib. 8. tit. finali, num. 49. & 50. Ioannes Vincentius Hondedeus in conſ. 75. n. 39. lib. 1. qui ſingulariter inquit, quòd filij vocati poſt mortem patris, ſtatim admittuntur, atque ſuccedere debent poſt eum, etiam ſi citra caſum mortis contingeret, quòd pater excluderetur, & non ſuccederet: maximè eadem ratione ſubſiſtente, per textum in l. ſi ita, ff. quando dies legati cedat, & in l. ſi mater, C. de inſtitut. & ſubſtit. Igitur in caſu præ ſenti certiſ ſimum atque indubitatum eſt, dictas filias ſucceſ ſuras, quia poſt dictum D. Alphonſum, filij eius immediatè vocantur: Y muriendoſe, o no pudiendo tener eſtos mayorazgos, quien es el ſiguiente en grado, o el llamado, o que viene tras el, ſino ſus miſimos hijos, l. cùm ita, §. in fideicommiſ ſo, ff. de legatis 2. ibi: Et qui ex his proximo gradu procreati ſunt; quoniam filius reſpectu patris, certum eſt, quòd primum gradum obtiner: textus eſt in l. 1. in principio. ff. de gradibus, §. 1. Inſt. eodem tit. ibi: Pater & filius ſunt in primo gradu inter ſe. Notauit Mieres de maioratu, p. 2. q. 4. illatione 8. n. 22. in fine: & propinquitas hæc aut proximitas in Maioratuum ſucceſ ſione, reſpectu vltimi poſ ſeſ ſoris conſideranda eſt, l. 9. tit. 1. p. 2. & latiſ ſimè comprobant Molina lib. 3. c. 9. ex n. 11. Mieres p. 2. q. 8. Alexander Raudenſis poſt tractatum de analogis, in appendice, 1. part. ex n. 15. cum ſeq. & multi congeſti per Blazium Flores Diaz de Mena in addit. ad deciſ. Gama 7. & 93. & vltra relatos ab eo, Angelus Matheacius de legatis & fideicommiſſis, lib. 2. c. 15. Andreas Fachineus controu. iuris, lib. 5. c. 85. Hieronymus Cæuallos pract. commun. contra communes, q. 398.

Quintò etiam earundem filiarum ius concludenti ratione probatur, quoniam (vt ſuprà, in initio, remanet præ ſuppoſitum) dictus D. Alphonſus Daualos, multis abhinc annis ſucceſ ſit in his Maioratibus (ſuper quibus lis eſt) & habuit, atque poſ ſedit eos, & nunc quoque habet, & poſ ſidet: Et ſic iuxta iuris regulas, cùm ſucceſ ſio ire debeat per lineam directam. non poſ ſunt dicti Maioratus in aduerſam partem tranſire, aut ingredi: Quia quilibet fratrum conſtituit propriam lineam, & alter de alterius linea non dicitur, vt declarant Socinas inconſ. 33. n. 8. lib. 3. Decius in conſ. 379. n. 4. Ruinus in conſ. 27. n. 4. lib. 3. Ioannes Gutierrez in conſ. 13. n. 12. Sed eo ipſo, quòd ingredi potuerunt, atque tempore habili & legitimo ingreſ ſi ſunt in perſonam dicti D. Alphonſi, & eius lineam, durare debent in eadem linea, quouſque omnes filij & deſcendentes deficiant, atque ex eis omnibus, & tota linea nullus ſuperſit, vt eſt certiſ ſimum & probat textus in c. 1. de natura ſucceſ ſionis feudi, ibi: Ad ſolos, & ad omnes, qui ex illa linea ſunt, ex qua iſte fuit. Et ibi: Sed omnibus ex hac linea deficientibus, omnes aliæ lineæ æqualiter vocantur; per quem textum ita tenent permulti Authores. quos citat, & in ſucceſ ſione Maioratuum pro indubitato obſeruat Molina de Hiſpan. primog. lib. 3. c. 4. n. 14. & c. 6. n. 33. meliùs n. 30. Vbi inquit, quòd incluſio lineæ vnius, omnes alias lineas excludit, vſquequo omnes ij deficiant, qui ex eius linea proceſ ſerint; & ideò dum aliquis ſupereſt ex illa linea, nullus ex alia poteſt admitti: & n. 35. & 36. idem notauit ibidem. Maximi ergo momenti atque conſiderationis eſi, quòd dictus D. Alphonſus ſuccedere potuerit in his Maioratibus, & quòd realiter, temporéque habili ſucceſ ſerit in illis; eo namque ipſo acquiſitum eſt ius perpetuum & irreuocabile omnibus ex eius linea procedentibus, atque effectum eſt, vt dicantur ſequentes in gradu, quos inſtitutores vocarunt, vt ſic nullus de alia linea ſuccedere poſ ſit, nec ius aliquod prætendere, quovſque omnes de hac linea deficiant, vt etiam cum Molina obſeruauit Mieres de maioratu parte 2. q. 7. n. 10. Ioannes Gutierrez in conſ. 13. n. 13. & 14. & iterùm dicetur infrà:: Et ſic incapacitas, quæ dicto D. Alphonſo Daualos ſuperuenit, quia ſucceſ ſit in dicto Maioratu principali, nec tollit ſpecialem atque expreſ ſam vocationem. quam poſt eum habent ſui filij, nec aliquo modo alterat ius irreuocabile iam acquiſitum lineæ ipſius, vt agnoſcit Molina locis anteà relatis. & ibid. n. 39. & inſtitutoresmetipſi non obſcurè ſic voluerunt; imò in hoc cum diſpoſitione iuris communis, & regulis prædictis apertè ſe conformare viſi ſunt, vt ex clauſulis dictorum Maioratuum colligitur.

Sexto & vltimo loco eadem pars comprobatur & corroboratur exemplis & caſibus ſimilibus, in quibus ſi pater ad ſuccedendum inhabilis ſit, vel ſuccedere non poſ ſit, etiamſi ſint clauſulæ aut vocationes ſimiles, hoc eſt, quòd vocetur ſequens in gradu; nihilominùs filius ſuccedit, & non tranſuerſalis, vel alius alterius lineæ: Quod generaliter conſtituunt, Aluarus Valaſcus de iure emphyteutico, qu. 41. num. 5. Pancirolus in conſ. 169. n. 13. & 17. & 18. & 19. Alexander Raudenſis in reſponſo 1. n. 26. & 27. lib. 1. Vbi probant, patrum inhabilitatem filiis non ſolere, nec debete nocere in materia fideicommiſ ſaria: Quod etiam deducitur ex reſolutionibus Pelaez à Mieres de maioratu part. 2. q. 10. Molinæ de Hiſpanor, primog. lib. 1. cap. 1. n. 17. & cap. 9. n. 29. & 30. Et magis ſpecificè loquendo, quod filius primogeniti furioſi, cœci, muti, ſurdi, aut alterius aliam inhabilitatem habentis, propter quam ex fundatorum diſpoſitione ſuccedere non poteſt in Maioratu, fratrem ſecundogenitum excludit, etiamſi vocatus fuerit ſequens in gradu, cum Baldo, Socino, Lecirier, Tiraquello, & Gregorio Lopez affirmat Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap 13. num. 35. & ſi committit delictum, propter quod inhabilis efficiatur, etiamſi ſit delictum læ ſ æ maieſtatis diuinæ, vel humanæ, & ideò ſucceſ ſione priuari debeat; filius tamen non priuatur, imò ſequentibus in gradu præfertur, ſecundum Molinam, qui alios citat, & id optimè comprobat lib. 4. c. 11. n. 51. & tribus ſeqq. Mieres de maioratu, part. 4. illatione 8. num. 22. Alexander Raudenſis de analogis, lib. 1. cap. 31. ſimiliter (vt ſuprà diximus, & Tellum Fernandez in l. 27. Tauri, num. 10. Mieres dicta illatione 8. num. 22. retulimus) ſi poſ ſeſ ſor Maioratus, quia conditionibus non paruit, ſed potiùs præcepto ab inſtitutore iniuncto contrauenit, Maioratu priuetur; tunc filius eius ſuccedit, quamuis proximior, aut ſequens in gradu, eo caſu vocetur, vt in his terminis præfati duo Authores affirmant, & tenet Cephalus in conſ. 282. num. 34. & ſequentibus, lib. 2. Ioannes Vincentius Hondedeus in conſilio 72. num. 44. lib. 1. Et ſi mulier incapax eſt ad ſuccedendum in Maioratu, dummodò non ſit Maioratus in quo agatur de conſeruatione agnationis perpetua, filius eius maſculus ſuccedit, vt latiùs probant Molina libro 3. cap. 5. numero 48. Mieres parte 2. quæ ſtione 6. numero 58. Iacobus Mandellus de Alba in conſilio 86. num. 4. optimè Franciſcus Mantica de coniecturis vltimar. volunt. lib. 8. tit. 18. per totum, maximè ex n. 20. Peregrin. de fideicommiſ ſis, art. 26. & 27. Ac denique, vbicunque filius habet ſpecificam vocationem, atque ex ſua perſona ſucceſ ſionem prætendit, incapacitas patris ei non nocet, vt ſtatim dicetur; imò potiùs præbet locum filiometipſi, vt tunc ex ſua vocatione & ſubſtitutione ſucc dere, atque ingredi poſ ſit, vt ſuprà dictum fuit in quarto fundamento, vbi Mieres, & Molinæ reſolutiones in terminis adduximus.

Conſtat igitur ex omnibus hactenus adductis, ius dictarum filiarum certiſ ſimum eſ ſe, & apertum, nihilque pro aduerſa parte ponderari poſ ſe, quod ex verbis dictarum inſtitutionum Maioratuum non elidatur: imò ex eiſdem poſ ſe ſatisfieri his, quæ in fauorem dictæ Dominæ Catharinæ expenduntur: Nihilominus tamen neceſ ſe erit. vt veritas magis eluceſcat præcipua fundamenta proponere, quibus eadem Catharina innititur, atque illis ſuo ordine reſpondere, & ſatisfacere.

Et primó contenditur ab aduerſis probari, quòd ſubſtitutio aut vocatio ducti D. Alphonſi, & ſiliorum ac deſcendentium eiuſdem, vna dumtaxat atque eadem eſt, & quòd filiorum ſubſtitutio & vocatio à patris vocatione dependet; & consequenter deficiente patris ſubſtitutione & iure, quòd debet etiam & ipſorum ſubſtitutio, & ius deficere, & ceſ ſare: ſublato namque principio, reliqua ab eo dependentia corruunt, vt per Ancharanum in conſilio 137. Cephalum in conſilio 17. numero 11. libro primo, Cæterùm, vt vidimus ſupra, & ad id, verba clara Maioratus vtriuſque ponderauimus, facilè & verè fundamento huic reſpondetur; quoniam certiſ ſimum eſt, quod in caſu præ ſenti, plures ſubſtitutiones ſunt in vnoquoque gradu, & tot equidem, quor ſuerunt perſonæ vocatæ: & quod vnaquæque eſt de per ſe, nec vna dependet ab alia, & ſic omnes vocati, iure proprio ad ſucceſ ſionem admittuntur, vt Molina, Mieres, & cæteri adducti ſuprà. in quarto fundamento obſeruarunt: Et ſiccùm vnaquæque ſubſtitutio per ſe ſubſiſtat. defectus ſubſtitutionis patris, non modò non nocet filiis, ſed potiùs efficit, vt ipſe ſtatim admitti debeant ex propria ſubſtitutione, vt ipſemet Molina, & Mieres in eiſdem locis latiùs probarunt, & eos retuli ſuprà. ex n. 44. cum ſeqq. Quod autem in contrarium dicitur, deficiente prima ſubſtitutione patris, & ſequentes filiorum in eo gradu corruere; tunc demùm poteſt, ac procedere debet, quando dependerent à prima tanquam acceſ ſoriæ, & non poſ ſent abſque illa ſubſiſtere, vt per dictos Authores: ſecus tamen quando concipiuntur forma propoſita ſuprà, d. 4. fundamento. quia tunc dependentiam non habent, nec dicuntur acceſ ſoriæ, ſed æquè principales iudicantur, & ſic de per ſe ſubſiſtunt.

Secundum fundamentum partis aduerſ æ deduci videtur ex theorica ſeu doctrina Bartoli in l. liberorum, numero 16. ff. de verbor. ſignificat. Vbi declarando, quando exclusâ filiâ, cenſeatur etiam excluſus nepos ex ea, diſtinguit aliquos caſus, quorum tertius ad propoſitum facit, & pro iure aduerfæ partis (vt dixi) ponderari poteſt: ſcilicet quando filia exeluditur propter fauorem alterius; tunc enim (inquit Bartolus) quia ille fauor, ob quem filia excludebatur, ita durat filia mortua, ſicut ea viua; quemadmodum excludebatur filia, ita etiam excluditur nepos, & cum Bartolo ſcripſerunt Decius in conſ. 584. n. 5. Ruinus in conſ. 120. n. 3. lib. 1. Menochius, qui refert alios in conſ. 172. n. 32. in fine, lib. 2. Decian. conſ. 98. n. 17. vol. 3. Inde deducens, quòd cùm à ſucceſ ſione excluditur aliquis in fauorem alterius, omnes ab eo deſcendentes cenſentur excluſi, ſicut ille, cuius contemplatione alter eſt excluſus, dicitur admiſ ſus ſimul cum omnibus ab eo deſcendentibus: dicit ergo dicta D. Catharina, quòd excluſio eius, qui in Maioratu principali ſucceſ ſerit, facta fuit in fauorem perſonarum alterius lineæ, aut gradus ſequentis; & cum ipſa ſit principium lineæ ſequentis, quòd excluſo dicto Domino Alphonſo, cenſeri debent etiam & cæteri ab eo deſcendentes excluſi: & ita quoque alio in loco Menochius ipſe in conſil. 522. n. 11. lib. 6. Verum huic fundamento, iam anteà dicta numeris præcedentibus, concludens præ ſtant reſponſum.

Et in primis reſpondetur, doctrinam Bartoli & ſequacium in eis terminis procedere, in quibus ipſi loquuntur; ſcilicet quando aliquis fuit excluſus à ſucceſ ſione in fauorem certæ, atque determinatæ, ſiue ſpecialiter nominatæ perſonæ: tunc enim & deſcendentes ab eo cenſentur excluſi, vt notauit Decianus; ſecus tamen, quando excluſio facta non eſt in fauorem certæ, atque ſpecialiter nominatæ perſonæ, vel ſumus in dubio, qualis fuerit hæc perſona, propter quàm excluſio facta fuit; quia tunc vel res definienda erit, iuxta terminos iuris communis, vel inſpici debebit, qualis fuerit in hoc diſponentis voluntas, ſicut in caſu præ ſenti neceſ ſario inſpiciendum erit: quia quando excluditur, qui venerit ad ſucceſſionem Maioratus principalis patris ſui, non dicitur hanc excluſionem fieri in fauorem talis, aut talis, nec certa aut determinata perſona exprimitur, quæ eo caſu ſucceſ ſura ſic, ſed dumtaxat cauetur, Que paſ ſe el mayorazgo en el ſiguiente en grado: Vel, que ſuceda el llamado tras el por la orden que dicha es: Sic enim in inſtitutione vnius & alterius Maioratus dicitur. Inſpiciendum itaque erit, quis ſit ſequens in gradu, Y el llamado tras el, y qual fue la orden dicha. Et ſecundum hoc iudicabimus, quis eo caſu admitti debear: Si autem hoc inſpicimus, nec dicta D. Catharina eſt ſequens in gradu, nec poſt dictum D. Alphonſum vocata, vt ſuprà remanet probatum. Non etiam eo caſu fuit ipſa admiſ ſa, nec filij aut deſcendentes eius, qui ſic ſucceſ ſerit in Maioratu principali, excluduntur; ergo non poteſt dicere, hanc excluſionem in eius fauorem Factam fuiſ ſe, nec excluſio ipſa extendi poteſt contra filias dicti D. Alphonſi, prout latè explicat Ioan. Cephalus in conſil. 103. n. 15. cum ſeqq. lib. 1. dicens, quòd filij ob excluſionem perſonalem patris, nunquam cenſentur excluſi à ſucceſ ſione, ad quam aliàs eſ ſent admittendi. Opportunè ergo & iuridicè ipſ æmet filiæ pro ſe expendere poſ ſent dictam doctrinam Bartoli, quoniam eo caſu vocantur, & ſic ſtatim admitti debent.

Secundò reſpondetur, doctrinam Bartoli procedere, quando vna perſona non abſolutè excluditur ob fauorem alterius, ſed ſimul propter aliquam cauſam vel rationem particularem, ſiue propter aliquam qualitatem; quo caſu inſpici debet, vtrùm ratio excluſionis æqualiter duret, vel non duret in deſcendentibus excluſi, quia ſi durat, cenſentur excluſi deſcendentes, ſed ſi non durat, non cenſentur excluſi: Et ita in terminis declarat Alex. in conſil. 75. ad finem, lib. 1. & infrà ad ſolutionem ſecundam tertij fundamenti latiùs dicetur. Et in his terminis loquutus eſt Bartolus in d. l. liberorum, quando ſcilicet filia excluditur ratione agnationis; tunc namque etiam filius filiæ excluditur, quia in eo, & in omnibus aliis filiæ deſcendentibus durat excluſionis ratio, quia ſunt cognati, & non agnati, vt Cephalus declarat d. conſ. 103. ex n. 15. Mantica de coniect vltimar. volunt. lib. 8. tit. finali, n. 72. & ſeqq. Sed in caſu huius conſultationis, non durat in filiis excluſionis ratio, vt ſtatim probabitur; Ergo excluſio non nocet illis.

Tertiò & vltimò reſpondetur, doctrinam Bartoli nequaquam procedere in materia fideicommiſ ſaria, quoties filij excluſi, vocati ſunt expreſ ſim, vel contendunt ſe contineri ſub vocationibus aliquibus, vel ſub verbis ſubſtitutionum, vt infrà latiùs dicetur, & plenè comprobabitur: Et in terminis declarat Mantica lib. 8. d. tit. finali, n. 75. Sed in præ ſenti filias vocatas eſ ſe, conſtat manifeſtè ex anteà dictis: Ergo doctrina Bartoli nullo modo expendi poteſt aduersùs ipſas.

Tertium deinde par tis aduerſ æ fundamentum ex eo deducitur, quòd quando vna perſona prohibetur ſuccedere, vel à ſucceſ ſione excluditur, cenſeri debent quoque ſuccedere prohibiti, vel à ſucceſ ſione excluſi omnes ab illo deſcendentes: Et caſus excluſionis patris vel matris, quòd continet & comprehendit caſum excluſionis filiorum, & deſcendentium eorum; Ac denique excluſio extenditur, ſiue trahitur ad perſonam, quæ venit à perſona excluſa; ſublatáque mediâ perſona, ſequens non poteſt admitti. Quæ ſunt regulæ ſiue doctrinæ generales in hac materia, & quæ paſ ſim, multiſque in locis à Doctoribus expenduntur, vt latè per Tiraquellum de iure primogeniorum, quæ ſtione 12. ex numer. 5. vſque ad numerum 16. vbi in effectu congerit ea omnia, quæ pro contraria parte adduci poſ ſunt: congerit quoque ea in terminis fideicommiſ ſi, Ioannes Cephalus in conſilio 103. per totum lib. 1. Simon de Prætis in conſ. 98. per totum, lib. 1. eruditè etiam & diſtinctè Franciſcus Mantica de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 8. titulo finali, ex nu. 72. cum ſeqq. Ludouicus Molina de Hiſpanor. primogen. lib. 3. cap. 5. n. 41. Mieres de maioratu, part. 2. q. 4. illatione 8. n. 22. in principio, & q. 6. n. 52. Iacobus Menochius in conſil. 318. ex nu. 21. vſque ad n. 29. lib. 4. latiùs in conſ. 172. à n. 1. vſque ad numerum 13. & n. 30. 31. & 32. lib. 2. Vbi in propoſito congerit nouem fundamenta, quæ in effectu ſunt omnia, ac quæcunque pro parte contraria expendi, & considerati poſ ſunt: Alios plures ideò hîc non commemoro, ſed potiùs ſciens conſultóque prætermitto, proptereà quòd ſuperiores referunt eos, vel poſtmodùm ego referam: congerit etiam fundamenta eadem Aldobrandinus in conſilio 5. ex numero 1. cum ſequentibus, & conſil. 3. ex numero 33. cum ſeqq.

Nunc autem ſuo ordine, atque diſtinctè regulis præfatis, ſiue generalibus Doctorum obſeruationibus reſpondendo, ante omnia animaduertere neceſ ſe eſt, quòd regulæ ipſ æ ſiue doctrinæ, plures limitationes recipiunt, ſiue pluribus caſibus non procedunt: Et primum procedere ſeu obtinere non poſ ſunt, quando patre vel matre excluſis, filij vocari ſunt expreſsè, vel ſub verbis ſubſtitutionum, aut vocationum aliquando contenti, vel comprehenſi; tunc namque propter ſubſtitutionem aut vocationem expreſ ſam, vel quia comprehenſi ſunt, ceſ ſante excluſionis coniectura (quæ ab excluſione patris tantùm deducitur) filij indiſtinctè admittuntur, nec de excluſione patris curatur, ſiue illa ſit ſimplex aut abſoluta, ſiue conditionalis, aut in euentum alicuius caſus facta: quia cùm hæc omnia à teſtatorum voluntate & diſpoſitione dependeant, ex ipſorum placito alterantur, ſiue procedunt, aut non procedunt doctrinæ præfatæ. Quod ita eleganter in hac materia tradiderunt atque adnotarunt Raphaël Fulgoſius in conſilio 85. Ex facto proponitur, ſub numero tertio, vbi dicit, quòd in ſucceſ ſionibus, quæ ex teſtamento deferuntur, ſ æpenumero accidit, vt vlteriores in gradu admittantur, & anteriores excludantur. Tob. Peruſi. in conſil. 29. ſub nu. 24. Simon de Prætis in conſilio 90. num. 7. & 29. libro primo, & de interpretatione vltimarum voluntatum, lib. 3. dubitatione 2. numero 26. folio 186. Franciſcus Mantica lib. 8. dicto tit. finali, num. 49. & num. 57. Tiberius Decianus in conſ. 1. ex num. 186. lib. 1. Qui Authores loquentes in noſtris terminis, limitant regulas predictas, vt ipſ ę non procedant, quando aliquis ex his, qui deſcendit à perſona excluſa, prætenderet ius ex verbis diſpoſitionis, vel alicuius ſubſtitutionis, & diceret ſe vocatum in aliqua parte, & nunquam excluſum: & ira expreſ ſim admittit Menochius d. conſil. 318. n. 30. lib. 4. Is enim Author, quamuis ex num. 21. plura fundamenta adduxerit contra filios excluſi, eóſque ſicut patrem excludendos putauerit; tandem dict. num. 30. in hunc modura ſcribit: Et prætereà illa traditio Bartoli intelligitur, quando ille nepos ex filia poteſt ſuccedere, vt quia vocatus eſt, vel ab inteſtato lex ei defert ſucceſ ſionem, ſicut in ſpecie declarat Ruinus in conſilio 120. n. 15. lib. 1. ita hic eſ ſet dicendum, quando ij filij D. Proſperi eſ ſent anteà ex propria eorum perſona vocati ab ipſo teſtatore: Sed cùm ij filij non ſint vocati. &c. Menoch. itaque, qui contra filios excluſi, rem cæteris aliis fortiùs adſtringit, non excludendos fatetur (ve vides) quando anteà in aliqua parte diſpoſitionis fuerunt ad ſucceſ ſionem inuitati: & dicto conſilio 172. cùm ex numero primo, cum ſequentibus, plura congeſ ſiſ ſet fundamenta, ad probandum quòd vna perſona excluſa, intelligi quoque debent æqualiter omnes eius filij, & deſcendentes excluſi; tandem limitat eodem modo, quando ſcilicet filij ex verbis alicuius ſubſtitutionis, aut vocationis ius ſuum prætenderent, & verè ſub illa continerentur, vt conſtat ibidem ante numerum 13. in illis verbis: Primò hi nepotes ius ſuum prætendunt ex illa ſubſtitutione, quæ incipit, &c. Et ſtatim probat, quòd ſub illa ſubſtitutione non poſ ſunt videri contenti rationibus ibi adductis, quia ſi continerentur aliquo modo, res eſ ſet abſque dubio & difficultate; & iterùm numero 19. in fine, in verſiculo, cæterùm re ipſa, ibi: Vt hi nepotes nec etiam ex ſua perſona non ſuccedant, cùm verè illi nec contineantur ſub verbis ſecundæ illius ſubſtitutionis, id quod ita multis demonſtratur. Atque ex numer. 20. cum ſequentibus, ex propoſito demonſtrat, vt inde elici debeat, tanti momenti atque conſiderationis eſ ſe, quòd excluſi filius aut deſcendens dixerit, ſe nulla parte diſpoſitionis excluſum expreſsè, & ſub aliqua vocatione aut ſubſtitutione comprehendi, quamuis non expreſsè aut ſpecialiter, ſed ſub verbis generalibus comprehendi aut contineri videatur: quod eo in loco neceſ ſitate adſtrinxit Menochium, vt ex propoſito oſtenderet, atque probaret, nepotes illos, de quibus quærebatur, nullo modo videri contentos ſub verbis ſubſtitutionis cuiuſdam, ſub qua dicebant ſe contentos fuiſ ſe: Quantò igitur magis hoc procedet in caſu præ ſenti, in quo dicti D. Alphonſi filiæ non contendunt ſe comprehenſas fuiſ ſe ſub aliqua ſubſtitutione, vel ſub verbis generalibus vocationum, aut vocationis alicuius contineri, ſed potiùs expreſ ſa atque ſpeciali vocatione iuuantur, & contra eas verbum nullum excluſionis in tota diſpoſitione inuenitur. Quo caſu nullo modo fieri poteſt argumentum ab excluſione alicuius ad excluſionem deſcendentium ab eo, ex dictis Authoribus; vltra quos idem expreſ ſa firmarunt Curtius ſenior in conſil. 44. aliàs 45. Statuto, col. 10. verſ. & ſi ex præmiſ ſis. Iacobits Mandellus de Alba in conſil. 12. & 9. Ioannes Vincentius Hondedeus in conſ. 73. n. 47. lib. 1. Quo loco dixit, non obſtare authoritates quaſdam, per Mathæum, per Pariſium, & per Rolandum adductas, & in terminis noſtris, ſiue ad deciſionem caſus præ ſentis, verba clara, atque ſingularia ſcripta reliquit, & in hunc modum dixit: Quoniam in caſu illo filij non erant vocati, & agebatur de portione matris, qua ipſa mater ob contrauentionem priuabatur, quæ ceſ ſant hic, cum nepotes ſint expreſsè vocati. Sylueſter Aldobrandinus in conſ. 3. nu 57. & 58. lib. 1. qui in fauorem noſtrum ſcribit, quamuis prima facie in contrarium ſcribere videatur: Nam etſi afferat diſtinctionem quandam in propoſito huius materiæ, quam attulerunt Doctores per eum relati, & communiter Scribentes in l. pactum quod dotali, C. de collationibus, & in l. qui ſuperſtitis, ff. de acquirenda hæreditate. Vt quando mater excluditur ex facto proprio, tunc ipſius excluſio non inficiat eius deſcendentes; cæterùm ſi facto legis, vel diſponentis ſit excluſa, tunc & descendentes inficiat: hæc tamen diſtinctio procedit in terminis, in quibus Doctores loquuntur, ſcilicet quando ex mente aut Voluntate, vel intentione legis aut diſponentis apparet, excluſionem æqualiter debete filios, ſicut matrem comprehendere; vt quia mater ob aliquem calum excluditur, nec filij eius vocantur: & ſic qua ratione mater excluditur, & filij cenſeri debent excluſi; ſi tamen filij in aliqua parte diſpoſitionis vocati fuerint, aut aliquo modo colligi valeat ex mente teſtatoris, quòd filios excludere noluerit, tunc equidem ea diſtinctio non procedit, ſed. filij indiſtinctè admittuncur: Et ita expreſsè declarat & intelligit Aldobrandinus ipſe eodem conſ. 3. n. 57. Nam vt reſpondeat fundamentis contrariis, verba quedam profert quibus meliora excogitari non poſ ſent ad propoſitum, & in hunc modum ſcribit: Quia non eſt inconueniens, quòd licèt radix ipſa, hoc eſt mater inutilis ſit, ex mente diſponentis, quæ totum facit, palmites ipſi admittantur.

Secundò deinde & principaliter reſpondetur, quòd præfatæ doctrinæ, ſiue generales Doctorum obſeruationes ſuperiùs adductæ, procedunt, quando in filiis eadem ratio excluſionis militat, quæ in patre militabat, aut quæ circa perſonam patris mouit principaliter teſtatorem; ſecus tamen quando ratio, cur pater, vel mater excluditur, non militat æqualiter in filiis: vel ſi excluderetur ob aliquam qualitatem, quæ in eius deſcendentibus ceſ ſaret: ita Bartolus in l. libertorum, ff. de verb. ſignific. col. 5. tradens regulam generalem, quòd quando lex loquitur de filio non ſimpliciter, ſed reſpectu alicuius qualitatis, quæ eſt in filio, ſi illa qualitas non est in nepote, non trahitur ad nepotem: & Bartoli doctrinam ſequuntur communiter Scribentes, vt conſtat ex multis, quos refert Franciſcus Mantica de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 8. tit. fin. n. 45. & n. 49. latiùs n. 71. & ſeq. & nu. 75. vbi congerit in vnum quamplurimas diuerſorum Authorum doctrinas, quæ in id tendunt, vt exclusâ vnâ perſona, omnes ab eo deſcendentes cenſeantur excluſi: Et tandem inquit, omnes procedere, quando ratio excluſionis habet etiam æqualiter locum in filiis. Ioannes Cephalus in conſ. 103. per totum. lib. 1. vbi ipſe ferè omnes authoritates, quæ contra filios excluſi faciunt, pro ratione dubitandi adducit, & poſteà diluit, & ex eius rationibus, & contrariorum ſolutionibus, hæc ſententia confirmatur expreſ ſim, Rubeus Alex. in conſ. 22. col. final. verſ. non obſtat ſi dicatur. Ant. Gabriel lib. 4. commun. tom. 3. tit. de fideicommiſ ſis, concl. 6. n. 7. & 8. & lib. 6. titulo, de verbor ſignific. concl. 1. limitat. 7. n. 58. concludens, quòd quando aliquis excluditur ratione alicuius qualitatis, vel inhabilitatis, quæ in eius deſcendentibus non repetitur, tunc deſcendentes ab eo non excluduntur. Anton. Bagnaſacus in conſ. 140. n. 28. inter conſilia vltimar. voluntar. vol. 2. Emanuël Coſta de ſucceſ ſione Regni, 3. p. fol. mihi 442. numero 45. Caldas Pereira de nominatione emphyteutica, quæ ſtione 14. numer. 7. Simon de Prætis, in conſilio 31. numero 16. & ſequentibus, & in conſ. 90. num. 7. & ſeqq. lib. 1. & de interpretat. vltimarum volunt. lib. 3. dubit. ſolut. 2. n. 25. in fine, & n. 26. fol. 186. vbi dicit, quòd in noſtra materia ceſ ſat filiorum excluſio ob euidentem diſ ſimilitudinem, & inæqualitatem, aut diuerſam conditionem perſonarum, rerúmve, aut cauſ æ. Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſ ſis, articulo 27. numero 18. ſed ſic eſt, quòd in caſu præ ſenti, ea ratione inſtitutores horum Maioratuum excludunt eum, qui in Maioratu principali ſucceſſerit, quia ſic ſuccedendo, ſatis ei erit conſultum; ſed hæc ratio non æqualiter militat in eius filiis, nec qualitas illa concurrit in eiſdem: ſiquidem dici non poteſt, quòd ipſi ſucceſ ſerint in dicto Maioratu principali, ex eo quòd pater eorum ſucceſ ſerit, nec etiam ſatis eis conſultum eſt ipſamet parentis ſucceſ ſione (vt de ſe patet:) ergo excluſio patris, non ſimpliciter, ſed quia ſucceſ ſit in dicto Maioratu principali facta, nullo modo eis debet obeſ ſe, vt præfati Authores notarunt. Et inter alios, adeò eleganter atque eruditè, & in terminis Philippus Corneus duobus in locis, vt controuerſiam hanc omnimodo dirimere videatur: Is namque Author in conſilio 21. numero 23. & 24. & 25. volum. 1. in hunc modum ſcripſit: Item Doctores loquuntur in caſu, quo perſona ſimpliciter excluditur, non quando excluditur propter aliquam qualitatem, quæ cohæret perſonæ excluſ æ, & non cohæret attinentibus ea mediante, prout contingit in noſtro caſu, vbi mater non excluditur, quia mater; ſed excluditur, quia ſecundo nupta, quæ ratio ceſ ſat in aliis, Et hoc Caſu matre similiter exclusâ, propter non petitum tutorem, ſuccedunt cognati, ac ſi mater non extaret; non enim excluditur mater, tanquam corrupta ſit radix; quod patet: quia non excluditur ſimpliciter ex ea cauſa, ſed excluditur demum, ſi filij deceſ ſerint in pupillari ætate. Item excluditur, quia non petiit tutorem, & ſic propter dictam qualitatem excluditur, quæ qualitas ceſ ſat in deſcendentibus ex ea, &c. Deinde ipſemet Author confirmat idem in conſilio 116. n. 9. & n. 11. & 12. volumine 2. quo loco vt reſpondeat omnibus authoritatibus, & doctrinis, quæ contra filios & deſcendentes excluſi ponderari poſ ſunt, & ſolent, quas etiam ipſe arguendo, & pro ratione dubitandi in initio conſilij adduxerat; verba proculdubio profert, quæ maximi ponderis & momenti ſunt ad caſum præ ſentem, & quæ ad eius deciſionem ſufficerent, quando aliorum Authorum authoritate deſtituti eſ ſemus: Non enim in caſu, quo filij excluſi in aliqua parte diſpoſitionis vocati fuerunt (qualis eſt præ ſens,) ſed in fortiori equidem, quando ſcilicet nunquam fuerunt, nec aliquo modo ad ſucceſ ſionem inuilitati, & pater eorum fuit excluſus; conſtanter defendit, excluſionem cenſeri debete perſonalem dumtaxat, non verò realem aut linealem. Et in hunc modum inquir; Quia reſpondetur, quòd dictum argumentum procedit cæteris paribus: ſed hæc non ſunt paria, quia quando filia eſt ſimpliciter excluſa, tunc cenſetur eſ ſe ſimpliciter & penitùs affecta & extincta ipſa radix, ex qua cæteri attinent: ſed quando eſt excluſa propter aliquam qualitatem, quæ inhæret perſonæ, perſona cenſetur remota: tamen ipſa radix, id eſt ipſa parentela, non cenſetur affecta.

Et iuxta hanc reſolutionem procedit, atque intelligi debet alia doctrina aut communis Doctorum diſtinctio, quam relatis aliis Authoribus adduxit Hippol. Riminaldus in conſ. 664. n. 69. vol. 5. & in conſ. 313. n. 37. lib. 3. vbi diſtinguit, an pater vel mater excludatur propter aliquam cauſam, vel excludatur propter delictum; & cum excluditur propter cauſam, dicit excluſa matre, vel patre, & filios, aut descendentes cenſeri excluſos: Sed vbi excluſio ſit propter delicti, tunc eam non afficere descendentes. Nam (vt ſuprà dixi) reſolutio aut diſtinctio procedit, quando excluſio ſit ob cauſam, rationem, vel qualitatem, quæ in filiis æqualiter militat, ſicut in patre excluſo militabat; ſecus tamen ſi non militat æqualiter, & perſonæ cohæret, quia tunc non afficit filios, vt ſ æpè dictum eſt, & declarant ſuperiùs præcitati Authores: Excluſio namque ſemper reſtringitur ad ſuam cauſam, l. ſi is qui, ff. de inofficioſo teſtamento, l. cancellauerat, ff. de his, quæ in teſtamento delentur. Decius in conſ. 379. n. 7. vbi dicit, quòd limitata excluſionis cauſa, limitatam producit excluſionem. Tiraquellus latè in tractatu, ceſ ſante cauſa, 1. p.n. 99. & n. 142. vbi alios plures Authores citat; imò & Hippolytus ipſe Riminaldus alio in loco expreſsè amplectitur diſtinctionem prædictam ſiue ita ſuperiora declarat: Is enim in conſ. 632. num. 133. & 134. lib. 6. an terminis noſtiis, & multùm ad propoſitum annotauit, quandoque matre, vel patre excluſis, aut ſuccedere prohibitis, filios & deſcendentes excluſos non cenſeri. Et ponit exemplum, quando in filiis, aut nepotibus non militat eadem rario excluſionis, vel ceſ ſat qualitas; vt puta, quando mater fuit excluſa, quia congruè, multíſque bonis mobilibus & immobilibus dotata, filiæ verò, vel vlteriores fœminæ dotatæ non ſunt: quia tunc non ſequitur; mater cui congrua dos relicta fuit, excluſa eſt: ergo & filiæ eius non dotatæ excluduntur; imò meliùs ſequitur, filiæ dotatæ non ſunt: ergo excluſ æ non cenſentur, quamuis mater excluſa fuerit, vt melius ſequi firmarunt etiam Socinus ſenior, Alexander, Pariſius, & Cephalus, quos Riminaldus ipſe retulit ibidem. Hæc autem reſolutio adeò grauis Authoris, & in terminis, de quibus agitur, maximi momenti atque conſiderationis eſt; quoniam (vt dictum remanet) horum Maioratuum inſtitutores excludunt, aut ſucceſ ſione priuant eum, qui in dicto Maioratu principali patris ſui ſucceſ ſerit, & pro ratione huius diſpoſitionis aut excluſionis exprimunt, Porque con el eſtara bien remediado: Et ſic talis excluditur, vel priuatur, quia congruè habet, & vnde pro dignitate viuere poſ ſit: ergo ob eius excluſionem, nullo modo inferri poteſt ad excluſionem filiarum prædictarum, quia non ideò habent vnde congruè & pro dignitate viuere poſ ſint. Ideò melius ſequitur, Eſtas hijas no eſtan remediadas por auer heredado ſu padre: Ergo non intelliguntur excluſ æ; ſiquidem deficit in ipſis ratio principalis diſpoſitionis, & non veliſicatur qualitas, ſiue caſus ille ſucceſ ſionis Maioratus principalis, ſiquidem non ſucceſ ſerunt in dicto Maioratu: Sed & ponderari debebit, Riminaldum in fortioribus terminis loquutum, ſcilicet quando mater aut pater excluditur, & filij aut deſcendentes eorum in nulla parte diſpoſitionis vocantur; & nihilominus ob defectum qualitatis illius, ſic pro conſtanti aſ ſerit: Quantò ergo magis id dicendum erit in caſu præ ſenti, in quo ſic expreſsè atque ſpecificè dictæ filiæ vocatæ fuerunt, cùm etſi earum vocatio deficeret, adhuc ratio, & reſolutio ſuperior procederet. Id quod clarè colligitur ex Riminaldo vbi ſuprà, dict. n. 134. vbi ſic inuenitur ſcriptum: Ad quintum & vltimum, quòd excluſis filiabus teſtatoris ob maſculos, multò magis excluſ æ cenſeri debent iſtæ mulieres vlteriores, ne dicantur illis prædilectæ, contra l. ſi uiua matre, C. de bonis maternis, Vera fuit & realis reſponſio, quod filiæ fuerunt dotatæ, multíſque bonis mobilibus & immobilibus honoratæ: at iſtis mulieribus nihil teſtator reliquit, nec illis prouidit; vnde non inconuenit, quòd per maſculos non excludantur, ſicque ceſ ſet dicta l. ſi viua matre: Quia cùm teſtator filiabus dotes reliquerit, magis quàm neptibus; non benè infertur; filia quæ habuit dotem, eſt excluſa; ergo & neptes non dotatæ, imò meliùs ſequitur è contra.

Tertiò reſpondetur, præfatas regulas & doctrinas, ſcilicet quòd excluſa vna perſona, vel ſuccedere prohibita, & eius deſcendentes excluſi, aut prohibiti cenſeantur, tunc demùm procedere, quando filij aut deſcendentes ad ſucceſ ſionem venirent, & perſona patris vel matris per repræ ſentationem, & tanquam ſubingredientes eorum locum & gradum, ipſóſque repræ ſenrando; ſecus tamen quando venirent ad ſucceſ ſionem ex perſona eorum, & iure proprio, vti exiſtentes proximiores in gradu, vt in caſu præ ſenti quo certum eſt, filias prædictas ex perſona earum, & iure proprio vocationis & ſubſtitutionis, non verò per repræ ſentationem patris ſui ad ſucceſ ſionem venire, & ſic non conſideratur medium à quo procedunt, nec impediuntur ex inhabilitare aut excluſione parentum: Ita Bartolus in l. 1. §. ſi ſit nepos, ff. de collatione dotis, & in l. 1. §. ſi ſit filius, ff. de coniungend. cum emancip. liber. Baldus in l. ſi auia, in 4. oppoſit. C. de liberis prætentis, & in authent. ceſ ſante, C. de legitimis hæredibus. Socin. ſenior in l. Gallus, §. nunc de lege Velleia, col. 2. verſiculo, Tertiò etiam deducitur, ff. de liber. & poſthum. & in terminis ſic conſulendo tradiderunt Fulgoſius in conſilio 86. columna 2. Rubens Alexander conſilio 22. columna finali. Iacobus Mandellui de Alba in conſilio 81. n. 9. Sicinus iunior in conſilio. 2. num. 20. & ſeq. lib. 3. vbi poſt alios ſcribit, quòd quando quis vocator ex perſona propria (vt nunc fuit) non autem ve alium repræ ſentans; tunc inhabilitas eius, quem non repræ ſentat, non impedit, quin admittatur: Et ſequitur Antonius Bagnaſacus in conſilio 140. num. 26. inter conſilia vltimarum voluntatum, votum. 2. Berous in conſ. 96. vol. 1. & in materia pulchrè & latè Ioannes Cephalus in conſ. 103. lib. 1. Rolandus in conſ. 78. n. 3. & ſeqq. lib. 4. Pancirolus in conſ. 169. n. 13. Franciſcus Mantica de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 8. titulo finali, n. 72. & 75. Peregrinus de fideicommiſ ſis, art. 26. nu. 6. & art. 27. num. 9. Ioannes Vincentius Hondedeus in conſ. 72. n. 43. & admittit Menochius in conſ. 172. n. 7. verſiculo, nec hoc genus, & n. 19. lib. 2. & in conſ. 318. n. 30. lib. 4. atque in effectu cum aliis Authoribus ſic declarat Molina de Hiſpan. primog. lib. 3. c. 5. n. 41. dum diſtinguit, vtrùm perſona, quæ excludi prætenditur, dependeat à perſona, quæ expreſsè excluſa fuit; & tunc inquit, quòd ſimiliter cenſeri debet excluſa: an verò non dependeat: & tunc non debet cenſeri excluſa. Quod in effectu dicere eſt, an iure proprio, vel ex perſona alterius veniat, vt de ſe pater apertè.

Nec obſtat in contrarium, ſi aliquis dixerit, negari non poſ ſe, quin dictæ filiæ intrent in locum patris ſui, & quòd intrare non poſ ſent, nec etiam ſuccedere, niſi filiæ eius eſ ſent, quoniam poſt eum filij ſui vocantur; & ſic videri, nihil intereſ ſe, quòd proprio iure, atque ex perſona propria ſucceſ ſionem prætendant. Eò magis, quia dictus D. Alphonſus Daualos, pater earum viuit, & in vita ſua venit excludendus, quia ſucceſ ſit in dicto Maioratu principali: Tali autem caſu, quando mater vel pater excluſus viuit, omninò ſunt impedimento filiis ſuis, vt filij ex perſona etiam propria, ſiue proprio iure ſuccedere non poſ ſint, quamuis ſi pater aut mater deceſ ſiſ ſet, ſuccedere poſ ſent: Et quod ita videtur tenuiſ ſe, & materiam hanc declaraſ ſe Angelus in l. illam C. de collationibus. Caſtrenſis etiam in l. ſi defunctus, n. 3. alias 2. C. de legitimis hæredibus, dum quærunt, quid ſi mater excludatur à ſtatuto, exiſtentibus agnatis maſculis, &c. Et ſi contingat extare aliquos cognatos proximiores, qui de iure communi præferrentur agnatis, an ſtante dicto ſtatuto excludantur cognati illi, ſicut excluditur mater? & diſtinguunt, quòd aut mater eſt in medio & ſuperuiuit, & tunc excluduntur etiam cognati, quia eſ ſet abſurdum, quòd mater proximior excluderetur, & alij remotiores in gradu exiſtentes admitterentur: Aut mater non ſuperuiuit; & tunc alij cognati non excluduntur, quamuis ſint remotiores ipſa matre, quia iſto caſu ceſ ſat ratio prædictæ: Et hanc diſtinctionem ſequuti ſunt Ruinus in conſ. 120. n. 16. lib. 1. & in conſ. 18. n. 3. lib. 3. Sociniis ſenior in conſil. 69. n. 23. in fine, lib. 3. & amplectitur Menochius in conſ. 318. num. 25. lib. 4. latiùs in conſil. 172. num. 31. lib. 2. vbi in caſu ſibi propoſito, ſuper quo conſuluit, maximam vim facit in hac diſtinctione, & refert Socinum iuniorem in conſ. 2. n. 25. verſiculo, prætereà lib. 3. cùm ex ſententia Ruini in l. Gallus, §. etiam ſi parente, col. 2. verſic. non obſtant rationes, reſpondit, quòd tunc filius ex perſona ſua venit, nec ob matris perſonam excluditur, quando mater ipſa nunquam fuit excluſa, dum viueret, ex quo caſus fideicommiſ ſi nunquam euenerat; ſi autem eueniſ ſet caſus fideicommiſ ſi, & fuiſ ſet excluſa, ita etiam & filios eius exclusos manere: Deinde & Menochius ipſe eodem in loco improbat Rubeum in conſ. 22. in fine, qui tenuit contra diſtinctionem prædictam, & dixit à pari procedere, quòd quis non extet, ſiue mortuus ſit, vel quòd exter, & ſuccedere non poſ ſit, iuxta iura allegata ſuprà, hoc eodem c.n. 46. 47. & 48. vnico autem dumtaxat fundamento improbauit Menochius, ſcilicet, quòd aſſertio Rubei procedit tantùm quoad ipſammet perſonam inhabilem ad ſuccedendum, & ſic dicit toqui textum in l. ſi ex modica, §. 1. ff. de bon. libertorum, quem Rubeus expendit: non autem procedit quoad impediendum alterum, quoniam tunc paria non ſunt ea duo, vt ipſe Menochius exiſtimat. Hoc autem ideò adductum, atque vltra cogitationem forſan partis aduerſ æ detectum, vt nihil pro ipſa excogitari valeat, cui concludens reſponſum non aſ ſignetur. Fundamento igitur prædicto, quòd negari non poſ ſit, quin dictæ filiæ ingrediantur in locum patris ſui, & quòd ſuccedere non poſ ſent, niſi filiæ eius eſſent; reſpondetur veriſ ſimè, quòd ex quo ſunt filiæ dicti D. Alphonſi, & poſt dictum patrem ſuum vocatæ fuere, vis eſt, quod in iſto caſu admittantur, quemadmodum admitterentur, ſi dictus pater mortuus fuiſ ſet: Quoniam duo iſti caſus æquales ſunt, atque eundem effectum producunt, vt ſuprà ex n. 44. vſque ad numerum 50. concludenter remanet probatum, & Menochius malè quidem contrarium ſuſtinuit; & ideò fortè, vt parti ſuæ placeret aut deſeruiret, vt infrà dicetur: Et quamuis ſuccedunt ingrediendo in locum patris ſui, non tamen ſuccedunt loco patris, ſeu patrem repræ ſentando, ſed intrant Iocum vacantem, qui fuerat locus patris, vt in ſimili voluerunt Bartolus & Baldus in l. ſi auus, C. de liberis præteritis: idem Baldus in l. pactum dotali, C. de collationibus, q. 18. dicens, quòd ſi filia in contractu dotali fecit pactum de non ſuccedendo, & firmauit iuramento, licèt ipſa excludatur, non excluduntur nepotes ex ea, & ſubdit: Nec eis obſtat, quòd intrant in locum matris, quia ſuccedunt per locum de remotione ſeu priuatione matris; vnde non aſ ſumunt ſibi materiam iam extinctam, ſed ſibi aſ ſumunt locum, quem inueniunt vacantem. Quæ verba notabilia ſunt, & ſingularia ad propoſitum noſtrum; & ita multùm commendauit, & in noſtris terminis adduxit, & ſic reſpondit in ſimili caſu, in quo agebatur de iure filiorum cuiuſdam excluſi, Philippus Corneus in conſ. 116. n. 13. vol. 2. Sylueſter etiam Aldobrandinus in conſ. 3. num. 58. & 59. lib. 1. Qui cùm fundaſ ſet partem contrariam, & numeris præcedentibus loquutus fuiſ ſet contra filios excluſi, & expendiſ ſet Baldi locum in d. l. ſi auus. (quem citauit Corneus) d.n. 58. & 59. ſcribit in hunc modum. Nec obſtat doctrina Baldi, & Saliceti, in d. l. ſi auus, quòd quando quis ſuccedit priuatiuè, non dicitur venire ex perſona patris, ita quòd excludatur, ac ille excluditur, ſecus ſi tranſmiſ ſiuè: Quia illa doctrina non facit in propoſito in hoc caſu; nam hi nepotes non veniunt priuatiuè, quia non eſt euacuatus ſuperior gradus, aut de medio ſublatus, quibus caſibus nepotes Venire poſſent ex perſona propria, ſed neceſ ſariò veniunt ex tranſmiſ ſione quadam generationis. Aldobrandinus ergo idem conſiderat, quod Corneus; & vterque ſequitur communem Antiquorum ſententiam, an filij veniant per locum à remotione ſeu priuatione patris, vel matris; & ſic an gradus ſuperior ſit euacuatus, aut de medio ſublatus: & tunc filios & deſcendentes excluſi admittunt, quia non veniunt per repræ ſentationem, aut tranſmiſ ſionem, ſed intrant locum, quem inueniunt vacantem: Et ſic in noſtrum fauorem reſpondent expreſsè, & in fortioribus equidem terminis, vt ex eorum doctrinis & reſponſis conſtat apertè.

Quod attinet verò ad aliud fundamentum doctrinæ aut diſtinctionis Baldi, & Caſtrenſis, animaduertendum eſt, in contrarium non vrgere, quia ij Authores loquuntur in ſucceſ ſione, quæ à ſtatuto defertur agnatis ab in teſtato; tunc enim, quandiu mater, quæ excluditur fauore agnatorum, ſuperſtes eſt, non poteſt filius admitti: quia (vt Angelus dicit) magna abſurditas eſ ſet, quòd veniant remotiores in gradu, qui ſunt eiuſdem capitis, & propinquiores repellantur: Sed in caſu præ ſenti agitur de ſucceſ ſione ex teſtamento, atque de materia fideicommiſ ſaria, in qua non eſt abſurdum, quòd viuo patre admittantur filij, qui poſt eum vocati ſunt, & ſic ſuccedentes ex perſona propria, & in quibus ceſ ſat ratio ob quam pater fuit excluſus, quo caſu exiſtentiam patris non nocere filiis, cum multis Authoribus defendit Ioannes Cephalus d. conſilio 103. lib. 1. imò & Doctoresmetipſi, quos Menochius in contrarium præcitauit, in his terminis idem tuentur, vt doctè aduertit, & ſic intelligit & declarat Angelum, & Paulum, Franciſcus Mantica de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 8. titulo finali, n. 48. & 49. vbi citat Guid. Pap. deciſ. 612. n. 1. & Ruinum in conſilio 49. n. 4. in fine; vol. 1. Qui, quando militat diuerſa ratio in filiis, vel à teſtatore fuerunt vocati, & ſic ſumus in ſucceſ ſione ex teſtamento, aſ ſerunt etiam viua matre, filios debere admitti: imò (quod eſt notandum) ipſe Menochius d. conſ. 318. num. 30. lib. 4. poſtquam n. 25. retulit præfatam Angeli diſtinctionem, dicit eam non procedere, quando nepos ex filia vocatus eſt; & ſic quando ſumus in ſucceſ ſione ex teſtamento: & in conſ. 172. lib. 2. vbi n. 30. adeò magnam vim in eadem Angeli diſtinctione fecit, ſemper loquebatur in terminis, in quibus nepotes illi nullum ius prætendere poterant ex verbis ſecundæ ſubſtitutionis, quia verè ſub illis non continebantur: Et ſic ſi continerentur, atque in ſucceſ ſione ex teſtamento Verſaremur, non haberet locum Angeli, & Pauli doctrina prædicta: Quod eruditè aduertit, atque tuetur Mantica dicto titulo finali, lib. 8. num. 49. & 72. cum ſeqq. & ibidem, n. 50. poſtquam in principali, quod tenuit contra Rubeum, improbauit Menochium; meritò etiam & in alio improbat eum, quod d. conſil. 22. Rubeus Alexander notauit, & rectiùs firmabit: dixit namque Rubeus ipſe, paria eſ ſe non extare aliquem, vel extare, & non poſ ſe ſuccedere. Quod Mantica optimè approbat, & veriſ ſimum profitetur, & Menochij ſolutionem ad l. & ſi ex modica, §. ſi filius, ff. de bonis libertorum, falſam euincit: Quoniam textus ille loquitur expreſsè, quando agitur de impediendo alium, vt non ſuccedat, vt euidenter ibi oſtendit, & latiùs videri poterit. Negari itaque nullo pacto poteſt, quin eiuſdem effectus ſit, aliquem viuere, & ſuccedere non poſ ſe, ſiue non extare, aut mortuum eſ ſe. Deinde, quòd abſurdum ab Angelo, & Paulo conſideratum, omninò ceſ ſet, quando filius ſubintrat locum, per remotionem aut priuationem patris ſui vacantem; & quando locus aut gradus viuentis euacuatus eſt, atque de medio ſublatus; qui tamen in terminis, in quibus Angelus, & Paulus loquuntur, euacuatus eſ ſe non poterat: Et ſic ſublato de medio patre, eiuſque gradu euacuato ex inſtitutorum diſpoſitione, atque ob caſum ſucceſ ſionis principalis Maioratus euenientem, nihil eſt, quod filiorum ſucceſ ſionem impediat, quemadmodum non eſ ſet, ſi pater ipſe mortuus fuiſ ſet, ex eiſdem Authoribus anteà relatis, & n. 45. cum ſeqq. adductis: Et ita quoque expreſ ſim tenuit Sylueſter Aldobrandinus dict. conſ. 3. n. 58. & 59. lib. 1. Ex cuius reſolutione, (quæ communis omnium doctrina fuit) ceſ ſat quodcunque Menochius in contrarium ponderauit; ſiquidem procedit dumtaxat, quando is qui prætendit ſucceſ ſionem, non poteſt ſuccedere priuatiuè, quia non eſt euacuatus, nec de medio ſublatus gradus ſuperior: Secus tamen ſi priuatiuè ſuccedere poteſt, quia tunc nullum abſurdum eſt, vt viuente excluſo, cuius gradus remotus eſt, ſuccedere poſ ſit: Et ita concludenter, & verè remanet ſatisfactum prædictæ Angeli, & Pauli diſtinctioni. Cui & aliter reſponderi poterit; ſcilicet, quòd procedit in terminis, in quibus ipſi loquuntur, quando, inquam, ſuperſunt agnati, quorum fauore mater ipſa excluditur: Sed in caſu noſtro nullus ſupereſt, vel extat; cuius fauore patris excluſio fieret præter filios dicti D. Alphonſi, qui poſt patrem ſuum immediatè atque expreſsè vocantur; Ergo ex quo ipſi admittantur in vita patris ſui, nullum abſurdum ſequitur, nec aliqua perſona eſt, quæ id impedire valeat: ſiquidem quæcunque ſunt, vel eſ ſe poſ ſunt, poſt filios dicti D. Alphonſi ad ſucceſ ſionem inuitatæ fuere. Et ſic ceſ ſat doctrina dictorum Authorum, vt ipſe Mantica aduertit vbi ſuprà, n. 49. vbi in fauorem noſtrum, & contra partem aduerſam, adeò ſingularia & vigentia verba proponit, vt ſi de hoc caſu conſultus fuiſ ſet, magis ad propoſitum loqui non potuiſ ſet. Et in hunc modum ſcribit: Ego dicebam ſupradictam deciſionem procedere provt loquitur, quando ſuperſunt agnati, quorum fauore mater ipſa excluditur; & ita loquuntur expreſsè Angelus & Paulus: Sed in propoſito non extant agnati maſculi, neque etiam alij, quorum fauore iſti pronepotes maſculi excludantur, ſicut eorum mater fuit excluſa; & ideò non poteſt rationabiliter dici, quod ſuperſtite matre excluſa, eius filij non poſ ſunt admitti, quia imò admittuntur; quoniam maſculi deſcendentes ex filiabus vſque in infinitum præferuntur filiabus filiorum ipſius teſtatoris, &c. Quod in effectu eſt, ac ſi diceret, & claré dicit, dictas filias admittendas eſ ſe, etiam viuente patre ſuo; & non modo ex eo aliquod abſurdum non ſequi, imò ex neceſ ſitate ita fieri debere, quia poſt dictum patrem ſuum vocantur, & poſt eum cæteris aliis præferuntur: & ita curari non debet, nec in conſideratione haberi, an extet, vel non extet dictus pater, ſed tantùm an remotus fuerit, necne, vt ſtatim in fine dicti n. 49. firmat Mantica ipſe, & alios Authores citat. Et hactenus de tertio reſponſo ad dictas regulas, ſi ue generales Doctorum obſeruationes.

Quarto denique & vltimo loco reſpondetur, regulam eandem generalem, excluſa ſcilicet vna perſona, deſcendentes etiam ex ea excluſos cenſeri, tunc demùm procedere, quando aliquis ſimpliciter atque indiſtinctè excluſus eſt, ita quòd ſemper & abſolutè incapax fuerit & inhabilis omninò ad ſuccedendum, nec vllo modo aut tempore ſuccedere potuerit; eo namque caſu & eius filij atque deſcendentes inhabiles iudicantur, & excluſi: ſecus tamen ſi non ſimpliciter aut abſolutè excluſus eſt, ſed potiùs ad ſucceſ ſionem vocatus, licèt in aliquem caſum aut euentum excluſus, vel ſemotus à ſucceſ ſione, ita quòd non omninò incapax fuerit, ſed potiùs aliquando capax; tunc namque eius deſcendentes non cenſentur inhabiles, nec excluſi, imò eo ipſo, quòd pater eorum vocatus fuit, vel ſi non vocatus, ſaltem aliquo tempore, vel aliquo caſu habilis eſ ſe potuit, deſcendentes eius habilitantur, & capaces redduntur. Quæ doctrina & reſolutio communis eſt, & eorum teſtimonio probatur, qui hucuſque in propoſito ſcripſerunt: Et poſt alios ita in terminis materiam hanc declarant Emanuel Coſta de ſucceſ ſione regni, 3. p.n. 44. & 45. folio mihi 442. Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſ ſis, art. 27. n. 8. Aluarus Valaſcus de iure emphyteutico, quaeſt. 41. Modernus in conſuet. Pariſien. §. 16. n. 2. Caldas Pereira de nominatione emphyteutica, quæ ſt. 14. n. 7. qui rectè conſiderat, multùm intereſ ſe, an fœmina, vel alia perſona ſimpliciter & perpetuò excludatur, quia tunc tota linea cenſetur excluſa: an verò non ſimpliciter & perpetuò excludatur, ſed tantùm ſubmoueatur ſtante fratre maſculo eiuſdem gradus, vel propter aliam qualitatem; quia tunc tota linea non cenſetur excluſa; imò filij maſculi admittuntur: Alexander Raudenſis in reſponſo 2. n. 126. lib. 1. & in reſponſo 30. ex n. 73. & 74. lib. 2. vbi multum ponderat, an quis ſimpliciter excluſus fuerit, vel nunquam vocatus, an verò aliquando vocatus & ad oculum demonſtratus ſit? Vt primo caſu eius deſcendentes excludantur omninò, ſecundo verò admitti debeant: quia per vocationem & demonſtrationem certæ perſonæ, & per potentiam & facultatem ſuccedendi aliquo tempore, vel aliquo caſu, & defectum abſolutæ excluſionis, in ſic vocato linea videtur initium accipere, & omnes eius deſcendentes incluſi videntur virtualiter, vt latiùs probat ipſe Raudenſis dictis in locis, & multùm ad propoſitum loquitur, atque ponderat textum in l. qui in aliena, §. interdum, ff. de acquirenda hæreditate, & in l. Titio vſusfructus, ff. de conditionibus & demonſtrationibus, ibi: Nec initium accepit, & in l. Seia, ff. de donationibus causâ mortis, ibi: Quæ nondum in perſona filiorum initium acceperat. Et tenet etiam Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. cap. 6. numero 36. & 37. & 38. facitque ſingularis eiuſdem Authoris reſolutio alio in loco, eodem, inquam, lib. 3. c. 7. n. 4. vbi limitat. ac eleganter declarat regulam & doctrinam generalem, quòd filius repræ ſentare non poſ ſit patrem excluſum; vt intelligi debeat, quando pater fuit excluſu à tempore natiuitatis, ita quòd non potuit vllo tempore ius primogenituræ, nec in potentia, nec in ſpe habere: ſecus autem, ſi aliquo tempore potuit pater habere ius primogenituræ ſaltem in ſpe vel in potentia, licèt ex poſtfacto adueniente conditione, vel aliquo caſu, inhabilis efficiatur ad Maioratus ſucceſ ſionem; quia tunc filius repræ ſentando perſonam patris, ſuccedere poterit. Igitur ſi ex eo ſolùm quòd quis vocatus fuerit, vel ad oculum demonſtratus (vt Raudenſis dixit) vel ius haberet ſaltem in ſpe & potentia, vt Molina obſeruauit lib. 3. dicto cap. 6. numero 37. & 38. tanti effectus eſt, quòd efficere poſ ſit, ac etiam efficiat, vt omnes deſcendentes includantur, & linea initium accipiat; quantò magis atque extra omnem dubitationem hoc erit, quando filij etiam, aut deſcendentes vocati fuiſ ſent, ſicut in caſu præ ſenti vocati ſunt, & pater eorum non ſolùm vocatus eſt, & ius habuit in ſpe vel in potentia (quo ad incluſionem filiorum & deſcendentium contenti ſunt Doctores, vt vidiſti) ſed etiam actu habuit, & habet ius illud, ita quòd actualiter & realiter ſucceſ ſit; tunc enim nullus proculdubio dubitauit, nec dubitare potuit, incipiente in eo linea, ſiue ſucceſ ſione eius linea ingreſ ſa, omnes de ipſius linea præferendos, quamuis ipſe ex poſtfacto deberet excludi. Idque tam ex regulis & fundamentis ſuperiùs adductis, & notatis per Molinam lib. 3. cap. 6. numero 30. & 31. quàm ex his quæ in noſtris terminis, & in hac materia excluſionis notarunt Gratus in conſilio 120. numero 32. volumine 2. Mantica libro 8. dicto titulo finali, numero 16. vbi ad incluſionem & admiſ ſionem deſcendentium, maxima habent in conſideratione, quòd eorum auctrix aliquando in fideicommiſ ſo ſucceſ ſerit, & realem ſucceſ ſionem obtinuerit: & latiùs id confirmat Alexander Raudenſis in reſponſo 30. numero 76. & numero 159. cum ſequentibus, lib. 2. Vbi irradicata ſemel ſucceſ ſione in vnius perſona, ita probat eius ſucceſſoribus ius acquiri, vt cæteris aliis preferii debeant: Menoehius etiam adducit nonnulla, quæ rem hanc ſatis confirmant in conſ. 72. numero 36. lib. 2. multùm ponderans. inſpiciendum eſ ſe, in quibus perſonis feudum ſemel ſit conſolidatum, vel fideicommiſ ſum initium ſumpſerit; & Mieres de maioratu, parte 2. quæ ſtione 4. illatione 8. numero 22. qui in terminis aſ ſerit, quòd eo ipſoquòd aliquis in Maioratu ſucceſ ſit, tale ius eius deſcendentibus acquiritur, quòd quamuis ipſe in vita aliquo caſu aut ratione excludatur; quovſque tamen tora eiuſdem linea finiatur, alij alterius lineæ admitti non poſ ſunt: & in eadem 2. parte quæ ſt. 7. num. 10. dixit aliud ad propoſitum valdè ſingulare. Et primò conſtituit, quòd à perſona quæ Maioratum amiſit propter delictum, vel propter aliam cauſam, non poteſt fieri graduum computatio, quia media ſcala eſt inanis & ſine viribus; ſtatim autem ſic limitat atque declarat id ipſum: Quod procedit, vbicunque propter delictum fuit incapax ſuccedendi in Maioratu, & non apprehendit poſ ſeſ ſionem, neque proprietatem bonorum Maioratus; nam ſi illam apprehendit, & aliquo tempore fuit poſ ſeſ ſor, gradum ſine dubio facit: quod ex prædictis conſtat, & maximè notandum eſt.

Ex dictis autem, facilè etiam & verè reſpondetur rationi principali, quâ precipuè excitantur Doctores communiter, vt ira generaliter conſtituant, excluſo aliquo à ſucceſ ſione, vel ſuccedere prohibito, & eius filios atque deſcendentes excluſos cenſeri: ne ſcilicèt filij aut deſcendentes melioris ſint conditionis, quàm auctor ſuus, à quo habuerunt cauſam, contra l. ſi vina matre, C, de bonis maternis l. in his, §. 1. l. quod ipſis, ff. de regulis iuris, vt pro ratione principali adducunt Tiraquellus de iure primogeniorum, quæ ſtione 7. numero 7. & 8. & 9. & cæteri alij relati ſuprà, numero 60. Quoniam ratio ea tunc demùm procedit, quando aliquis ſimpliciter & abſolutè excluditur, nec eius filij aut deſcendentes vocantur, itavt ſi ſuccedere vellent, ſuccedere deberent ex perſona patris ſui, ex qua non poſ ſunt, & ideò & ipſi cenſeri debent neceſ ſario excluſi, ne melioris conditionis ſint, quàm pater ſuus: Secus tamen vbi pater non omninò, ſiue non abſolutè & indiſtinctè excluſ ſus fuit, vel vbi filij poſ ſunt ex perſona propria atque ex proprio iure ſuccedere; quo caſu non dicuntur habere cauſam à patre ſuo. quia tunc ea ratio non procedit vt ipſimet Authores num. præced. relati farentur, & latiùs comprobant, vt vidiſti. Ratio ergo præfata nec militat in caſu præ ſenti, nec etiam contra dictas filias adduci poteſt, quoniam pater ipſarum dictus D. Alphonſus, expreſsè fuit, atque ante filios ſuos ad præfatos Maioratus vocatus; & ſic omni tempore, & omni ſtatu attento, melioris conditionis eſt, quam filij ſui eſ ſe poſ ſint, nec ſequitur abſurdum ex d. l. ſi viua matre, cum ſimilibus, deductum: Et quòd ſit melioris conditionis. patet ad oculum, quia à principio (vt dixi) & ante filios ſuos vocatur ad ſucceſ ſionem, & tunc melioris conditionis eſt: Poſteà verò cùm excluditur ob caſum ſuccedendi in Maioratu principali patris ſui, filij non poſ ſunt dici eſ ſe melioris conditionis, quia iam pater ipſe ſucceſ ſit, quamuis ex poſtfacto excludatur; id quod ex voluntate inſtitutorum effici poteſt, ſicut ex eorundem diſpoſitione & vocatione filij tunc admittitur (vt remanet ſuprà probatum;) imò & eo caſu melioris etiam eſt conditionis, quia de ſerit hos Maioratus inferiores, & minoris redditus & valoris propter Maioratum principaliorem & maioris redditus & valoris; & ita nullo euentu ratio præfata militat, nec abſurdum predictum procedit.

Denique & vltimo loco, pars contraria iuuari poſ ſe videtur ex reſolutione quadam, ſiue obſeruatione Telli Fernandez in l. 27. Tauri, n. 9. Ex illa namque colligi videtur prima facie, quòd quando vocatus ad vinculum, ſiue meliorationem Tertij bonorum, tenetur vinculum in vita reſtituere, quòd eo caſu, poſt eum, atque reſtitutionis caſu eueniente, non debent admitti filij eius, ſed potiùs excludi. atque aliis ſucceſ ſio deferenda eſt: Et quia ita indiſtinctè ab aliis, & in contrarium expendi poſ ſet, neceſ ſe mihi viſum eſt, Telli locum ex profeſ ſo, nouiterque & verè explicare: Et pro eius veriſ ſima explicatione obſeruandum erit, quòd Author ille non propoſuit quæ ſtionemin terminis Caſu mihi conſulti, ſed in aliis longè diuerſis. ſcilicet quando pater, qui plures filios habebat, vnum ex eis meliorauit, & poſt eum non vocauit filios ſuos ſed alium filium, & poſtmodùm alios filios ſuo ordine; ita quòd meliorati priùs filij aut deſcendentes vocati non ſunt, ſed poſt ipſum, alius ipſius meliorantis filius vocatur. Quo caſu dixit in primis, quòd ſi filius melioratus, & primo loco electus, ſiue nominatus ad meliorationem filiis relictis deceſ ſerit, tunc non ſuccedit frater eius, hoc eſt alius meliorantis filius, qui poſt eum fuit vocatus, ſed quòd debent admitti eiuſdem filij, quamuis vocati non fuerint. Et reddit rationem quoniam tacita conditio, ſi ſine liberis deceſ ſerit, intelligi debet in melioratione huiuſmodi, ſiue illa fiat inter viuos, ſiue in vltima voluntate: & ſic filij eius, qui primò vocatus fuit, ſequentem filium vocatum excludunt. vt latiùs ibi comprobat, atque oſtendit: Statim verò Author ipſe hoc limitat, vt intelligi debeat, quando ſubſtitutio, vel grauamen confertur poſt mortem donatarij, ſiue filij priori loco ad meliorationem inuitati; nam ſi ad certum tempus eſ ſet facta melioration, & poſt tempus in vita granatus reſtituere: tunc inquit, quòd filius meliorantis, ſecundo loco ſubſtitutus & vocatus, excluderet filios meliorati; & ſic in eiſdem terminis l. cùm auus, ff. de condit. & demonſtr. in quibus quæ ſtionem propoſuit, hoc eſt, quando filij eius, qui melioratus fuit, vocati non ſunt, dictam declarationem aut limitationem proponit. Et iuſtè equidem atque iuridicè ſic ſtatuit, quoniam ſi filius melioratus, grauatus fuit, vtviuens ſiue in vita, antéque mortem meliorationem reſtitueret, & in vita, temporéque limitato, & certo fuit ab eo iure excluſus; multò magis intelligi debent cius filij excluſi, qui nunquam fuerunt vocati: imò eis omiſ ſis, ad alios filios pater meliorans proceſ ſit. Cæterùm in caſu præ ſenti, filij (vt ſ æpe dictum eſt) vocati ſunt expreſsè & ſpecialiter, & fundantur ex proprio iure. propriáque & ſpeciali vocatione, atque ſubſtitutione, non ex deciſione d l. cùm anus: nec etiam ex tacita & coniecturata voluntate teſtatoris, ſed adeò expreſ ſa, atque peculiari diſpoſitione. vt viſum eſt; Et ita in terminis noſtris, & in caſu vocationis filiorum filij meliorati, nec eſ ſet locus coniecturis, nec aliquo pacto admitti poſ ſent ſequentes filij eius, qui meliorationem feciſ ſet. Vnde ſecundum hæc. quæcunque Tellus tradit in d. l. 27. Tauri, d.n. 8. & 9. & 10. intentionem noſtram confirmant; ſiquidem procedit probando, & concludit, quòd ſi filius melioretur à patre, & poſt eum vocentur alij fratres ad meliorationem, quòd filij eius, qui melioratus fuit, quamuis vocati non fuerint, debent admitti, & alios filios meliorantis excludere, quia cenſentur omnibus aliis prælati, ex ratione d. l. cùm auus, cum ſimilibus: Limitatio autem contraria nobis ideò non eſt, quoniam (vt dixi ſuprà ) ponitur in eiſdem terminis, hoc eſt; quando filiis meliorati non vocatis, ad alios fratres ipſius peruentum eſt, & ita procedit: Item procedit, quando is qui meliorauit, filium melioratum, & primò loco nominatum vocauit ad certum & limitatum tempus, & in vira grauauit eum, vt meliorationem reſtitueret; quo caſu inquit, ſequentem vocatum filios eius excludere, nec poſ ſe ſubintelligi tacitam conditionem d. l. cum auus, vt ſuprà obſeruaui: Eo autem caſu in fallibile eſt, quòd adueniente tempore limitato & expreſ ſo, reſtitutio fieri debeat, nec aliquo modo omitti poteſt. Sed in caſu præ ſenti diuerſimodè res ſe habuit, quoniam dictus D. Alphonſus, & eius filij & deſcendentes priùs fuerunt purè, atque ſimpliciter, & indiſtinctè ad hos Maioratus vocati; ita quòd neque certum tempus præfixum, nec grauamen reſtituendi adiectum fuerit: poſtmodùm verò inſtitutores decreuerunt, quòd ſucceſ ſor Maioratus principalis, non poſ ſit in Maioratibus ab eis inſtitutis ſuccedere. Et ita nec eſt tempus certum aut limitatum, quo reſtitutio fieri debere aut priuatio Maioratuum induci, nec etiam certum aut infallibile eſt, reſtitutionem ipſam fieri debere, aut priuationem inducendam: Nam ſi dicti Maioratus principalis ſucceſ ſio non obueniat, nunquam etiam reſtitutio, aut priuatio continget: Et ſic diuerſum ius debet ſtatui, vt Tellusmetipſe ſatis apertè præ ſentit, & declarat ibidem. Nam cùm filius melioratus, & primo loco vocatus ad meliorationem, poſteà venit excludendus, ſiue excluditur non ad certum & limitatum tempus, ſed propter aliquem caſum ſuperuenientem; indiſtinctè probat, filios eiuſdem etiam non vocatos, excludere ſequentes vocatos, quia non fuit expreſ ſum ſiue determinatum certum tempus, poſt quod de neceſ ſitate teneretur reſtituere, ſed caſus dumtaxat expreſ ſus, quo eſ ſe potuit, vt ante mortem reſtituere teneretur, vt ſi alienaſ ſet bona Maioratus, vel conditionibus appoſitis non paruiſ ſet. Quod idem in caſu præ ſenti contigit, in quo (vt dixi) vocantur priùs nonnulli purè & ſimpliciter; poſtmodùm ſtatuitur, quòd excludi aut ſubmoueri debeant propter caſum ſuccedendi in Maioratu principali patris ſui: Si ergo filij eius, qui melioratus fuit, etiam ſi vocati non ſint, excludunt ſequentes vocatos aut ſubſtitutos poſt patrem ſuum; ſequitur euidenter Telli Fernandez reſolutionem adeò adſtringere, vt ius dictarum filiarum corroboret, etiamſi contin geret, ipſas vocatas non eſ ſe, quia pater ipſarum non ad certum aut limitatum tempus, ſed abſolutè vocatus fuit, quamuis eo caſu excluſus: Et Tellum ſequuti ſunt Angulus ad leges meliorationum.. l. 11. gloſ ſa 6. ex n. 6. fol. 218. Mariençus in eadem l. 11. tit. 6. gloſ ſa 4. num. 9. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, & Azeuedus ibid. n. 27. qui multùm ad propoſitum dixit, quòd in caſu adducto per Tellum, filij eius, qui melioratus fuit, non excludunt ſubſtitutos, quando expreſ ſa voluntate meliorantis reſtitutio erat facienda in vita, atque in certo tempore; non ſic ſi ex tacita, vt quia in aliquem futurum euentum dedit ſubſtitutos, aut fecit plure gradus ſubſtitutionum, quia tunc filij etiam non vocati excludunt ſubſtitutos aut ſequentes vocatos ex ratione generica, quod ſicut prædilexit primo loco vocatum, & eum prætulit cæteris poſt eum vocatis; ita & eius deſcendentes prætuliſ ſe videtur, & ſic in omnibus concordat cum Tello, & dictas filias etiam non vocatas admittendas fore reſoluit. Et de his hactenus, ex quibus dilucidè conſtat, dictam D. Catharinam ius non habere aduersùs dictas filias, & ob id obtinere non debere; ipſas potiùs filias in ſucceſ ſione dictorum Maioratuum iuſtiſ ſimam & certam cauſam fouere.

CAPVT XVI.

Depoſitum quid, & quare fiduciæ; iudicium dicatur, nec compenſationis exceptionem admittat? Poſ ſeſ ſionem, aut dominium rei depoſitæ, an in depoſitarium transferat; & quid in ſequeſtrum?

Qualiter etiam Regulare & Irregulare depoſitum differant, & quos effectus vtrumque producat? Deinde, an Depoſitum maneat pactione adiecta, vt tantundem reddere, vel vti pecunia, aut re depoſita liceat? An etiam Bancharij noſtri temporis ſint verè depoſitarij, & eorum fideiuſ ſores illis teneantur, qui de pecunia intereſ ſe percipiunt? Vbi nonnulla inuenies ſingulariter & verè adnotata, atque elaborata, & rem hanc breuitate, & reſolutione explanatam.

Demùm & principaliter inquiritur, vtrùm res ſuas, vel pecunias apud alium deponens, cæteris creditoribus præferendus ſit circa actiones perſonales vel reales: ſiue an habeat ius prælationis contra bona depoſitarij falliti? & de intellectu l. ſi hominem, 7. §. quoties ff. depoſiti, l. ſi ventri. §. in bonis ff. de priuilegiis creditorum, & l. 2. & 9. tit. 3. part. 5. & nonnullis caſibus diſtinctè & verè conſtitutis, dubium hoc tam de iure communi, quàm de iure Regio Partitarum, meliùs ac vtiliùs, quàm anteà fuiſ ſet, remanet diſ ſolutum, atque explicatum, & in effectu hucuſque Scribentium omnium in propoſito huius materiæ, placita & reſolutiones congeruntur, & commemorantur dilucidè.

SVMMARIVM.

- 1 Depoſitum quid, & n. ſeq.
- 2 Deponendi verbum, idem ſignificare, quod credendi, & committendi, ex ſententia Franc. Connani.
- 3 Depoſiti contractus bonæ fidei eſt.
- 4 Ad Depoſiti probationem cùm agitur, conſentaneum non eſt de apicibus iuris diſputare, ex ſententia Baldi, cuius hoc loco mentio fit.
- 5 Fiduciæ iudicia eſ ſe dicuntur, quæ de Depoſito fiunt, quia deponimus fiducia cuſtodia & fidei bonæ depoſitarij.
- 6 Depoſiti inſtrumentum paratam executionem habet.
- 7 Etiamſi ſit depoſitum ſimulatum & irregulare; & infrà, n. 41.
- 8 Dummodò de depoſito conſtet per inſtrumentum, ex ſententia quorundam.
- 9 Vel per confeſ ſionem partis, ex ſententia aliorum, qui depoſitum confeſ ſionatum eodem iure cenſeri debere exiſtimarunt, quo verum & reale depoſitum.
- 10 Depoſitum ſui naturâ, adeò celerem reſtitutionem expoſcit, vt nec compenſatione rei quantumcunque liquidæ impediri debeat, & vide infrà, num. 41.
- 11 Cap. bona fides, de depoſito, ratio explicatur, atque exornatur.
- 12 In Depoſito multa eſ ſe ſingulariter atque ſpecialiter conſtituta.
- 13 Depoſitum, excepta dote, aliis contractibus eſ ſe magis priuilegiatum.
- 14 Depoſito verò, aut confeſ ſionato numquid exceptio non numeratæ pecuniæ poſ ſit opponi? Vbi breuis & vera traditur reſolutio, & in propoſito Hippol. Riminaldi conſilia duo expenduntur, & commendantur. Ibi namque præfatus Author ex profeſ ſo, plenéque diſputat.
- 15 Depoſitæ rei poſ ſeſ ſionem in depoſitarium non transferri, ſed penes deponentem remanere, ſiue retineri per eum, ſi eam habebat, niſi aliter inter ipſos actum fuerit.
- 16 Apud ſequeſtrum cum res deponitur, ſequeſter poſſidet, vt inquit textus, in l. licet, §. rei depoſitæ, ff. depoſiti, qui ita generaliter ſtatuit, & ſic generaliter accipiendus eſt.
- 17 Nec poſ ſunt probari communes Doctorum diſtinctiones, aut diuerſ æ eorundem traditiones; verè namque repugnant dicti §. deciſioni, & nimis verba ipſius reſtringunt.
- 18 Non etiam probantur aliorum placita, & ad textum eundem diuerſimodè excogitatæ interpretationes, de quibus hoc numero remiſ ſiuè.
- 19 Textum in cap. 1. de ſequeſtratione poſ ſeſ ſionis & fructuum, diuinatoriè quidem, ac contra mentem Pontificis explicatum per Corraſium, provt hoc numero obſeruatur.
- 20 Apud ſequeſtrum ex neceſ ſaria, vel ex voluntaria cauſa quòd res deponatur, nihil intereſ ſe, contra Communem; nam vtroque caſu ſequeſter poſ ſidet, vt hoc numero demonſtratur.
- 21 Et textus in l. intereſ ſe puto, 39. ff. de acquirenda poſ ſeſ ſione, optimè & verè explicatur.
- 22 Sequeſtri nomen vnde dictum, & quid olim?
- 23 Depoſitæ rei dominium aut proprietatem, ex ipſa Depoſiti natura penes deponentem manere.
- 24 Poſ ſe tamen contrahentium conuentione effici, vt rei depoſitæ dominium in depoſitarium tranſeat, vel vt non idem, ſed tantundem reddere liceat.
- 25 Depoſiti contractus an maneat, cùm rei depoſitæ dominium in depoſitarium tranſit, vel cùm pactum adiicitur, vt tantundem reddere, veluti depoſita pecunia liceat, & n. ſeq. vbi in effectu probatur communis Doctorum reſolutio.
- 26 Ipſa tamen intelligitur & moderatur, dummodò tempore contractus pactio prædicta adiiciatur; adhuc enim durat depoſitum, quamuis pactio huiusmodi notiſ ſimos depoſiti terminos excedere videatur.
- 27 Secus verò ſtatuendum eſt, ſi pactum tale ex interuallo adiectum fuerit; tunc namque depoſiti contractus alterari videbitur.
- 28 L. certi condictio, 9. §. fin. ff. ſi certum peccatur, verus ſenſus traditur, & ibidem explicatur l. quod ſi ab initio, eiuſdem tituli.
- 29 Belloni obſeruatio in hac materia, Depoſitum, inquam, non eſ ſe, quando ab initio deponitur, vt tantundem reddatur, vel vt accipiens vti poſ ſit pecunia depoſita, verè & concludenter conuicta, & Accurſij ſententia contraria, probata, & n. ſeq. & vide etiam ex n. 39. cum ſeq.
- 30 Ioannis Corraſij in eodem articulo diſtinctio confutatur, & de iure huius Regni fortius ac nouiter conuincitur n. ſeq.
- 31 Ex l. 2. tit. 3 p. 5. noua & ſingularis conſideratio deducitur, & eiuſdem legis deciſio, melius quàm anteà fuiſ ſet, ponderatur per Authorem in propoſito.
- 32 Eruditiſ ſimi Petri de Barboſa reſolutio in hac materia, nouiter & concludenter conuicta, & vide infrà n. 39. vbi inuenies tenuiſ ſe ipſum alio in loco contrarium, & Authoris ſententia conuenire.
- 33 Eiuſdem Barbæ in propoſito huiuſce materiæ, alio tamen in loco traditæ reſolutiones, atque de regulari & irregulari depoſito obſeruationes commendantur.
- 34 Ioannem Vincentium Hondedeum in conſ. 43. per torum, vol. 2. optimè & vtiliter loquutum in hac materia, & ibid. dixiſ ſe quamplurima, quæ circa depoſitum neceſ ſaria ſunt, & in praxi conducibilia.
- 35 Deponens pecuniam numeratam, in dubio præ ſumitur voluiſ ſe transferre dominium pecuniæ in depoſitarium, & illum conſtituere debitorem generis, idcircò quia genus perire non poteſt, depoſitarium, quaſi debitorem generis, de periculo etiam aut caſu fortuito teneri, nec ob illum liberari, vt hoc numero remiſ ſiuè, & latiùs probatur.
- 36 Franciſci Burſati lapſus in hac materia nouiter detectus.
- 37 Ioannis Franciſci de Ponte obſeruationes in propoſito huius materiæ, quas in conſ. 36. per totum, lib. 1. reliquit ſcriptas, probantur.
- 38 Depoſita aliquando dici regularia, aliquando verò irregularia. Et quæ dicantur regularia, & qua irregularia?
- 39 Depoſitum cùm ita fit, vt depoſitarius pecunia vti poſ ſit, adhuc depoſitum manet ex ſententia Petri de Barboſa, quamuis irregulare ſit.
- 40 Et non ſolùm Depoſiti nomen habet, ſed omnes illius effectus.
- 41 Et inde competunt ei omnia priuilegia regulari Depoſito conceſ ſa, vt hoc numero adnotatur.
- 42 Bancharij noſtri temporis non ſunt verè depoſitarij iuxta notiſ ſimos terminos depoſiti.
- 43 Depoſiti actio (quæ datur etiam pro depoſitis irregularibus, & vbi vſura pecunia transfertur) competit etiam, vt vſuræ conuentæ petantur.
- 44 Imò pactum ſoluendi intereſ ſe, facit, vt ex depoſito agatur, quia ſi eſ ſet mutuum, vſuræ peti non poſ ſent.
- 45 Et initium inſpicitur, quod fuit deponere pecuniam, & quod principaliter actum eſt.
- 46 A prima obligatione depoſiti non cenſeri contrahentes recedere voluiſ ſe ex perceptione intereſ ſe pecuniæ, nec illam neuare, provt hîc adnotatur.
- 47 Depoſito irregulari pacto penes campſorem, qui de reſtituendo poſt annum fideiuſ ſores dedit, elapſo anno ſi campſor ſe conuenit cum deponente, vt pecunia penes ipſum per aliquot annos detineatur pro certo lucro, non videbitur per hoc receſ ſum à prima obligatione depoſiti, nec nouatio inducta cenſebitur; inde fideiuſ ſores remanent obligati.
- 48 Depoſitarij generalis, aut bancharij fideiuſ ſores, vtrùm teneantur illis, qui de pecunia intereſ ſe percipiunt? remiſ ſiuè.
- 49 Deponens vtrùm habeat ius prælationis contra bona depoſitarij, ſic vt debeat ex ſpeciali priuilegio Depoſiti, cæteris creditoribus etiam priuilegiatis circa actiones perſonales, vel reales præferri, & n. ſeq. vſque in finem capitis.
- 50 Et huic dubitationi initium aut occaſionem tribuiſſe Vlpianum Iureconſultum, qui duobus in locis contrarius ſibi videtur.
- 51 Verè tamen Scribentibus omnibus hactenus, attentè & originaliter prælectis, certum quid, aut diſtinctè ſatis & abſolutè reſolutum in hoc dubio non reperiri. Idcircò Author hac in re ex profeſ ſo magis inſiſtens, & longa conſideratione aliorum placita inſpiciens, nonnulla conſtituit numeris ſeqq. quibus altercatio hæc, & verè & meliùs, quàm anteà erat, explicata remaneat.
- 52 Ac primùm, Gloſ ſ æ expoſitionem ad textum in l. ſi ventri, §. in bonis, ff. de priuilegiis creditorum, reiiciendam putauit.
- 53 Deinde Vdalrici Zaſij & aliorum interpretationem ad eundem textum, & textum in l. 7. §. quoties, ff. depoſiti, damnauit.
- 54 Ripæ etiam ad ipſamet iura intellectum, fortiùs quàm anteà factum eſ ſet, confutauit.
- 55 Et demùm verum & communem intellectum magis probauit.
- 56 Depoſita olim variis in locis, maximè in publicis, & in æde ſacra fieri ſolita; item & penes nummularios, qui in foro erant, idque vt res depoſitæ tutiùs eſſent conſeruatæ.
- 57 Nummularios & Argentarios, publicas olim reputatas fuiſ ſe perſonas, publicùmque officium aut miniſterium quodammodo obtinere, atque exercere, dici ſolitum.
- 58 Menſas etiam in foro cum ærario habuiſ ſe.
- 59 Et apud eos emptiones, venditiones, permutationes, & alios contractus fieri; item & inſtrumenta, vt hodie apud Tabelliones fiunt.
- 60 Idcircò eorum officium in republica valdè neceſ ſarium & vtile fuiſ ſe, & omnibus ordinibus gratiosum.
- 61 Campſores hodie, licèt priuati ſint, eadem actione teneri, qua olim in antiquo Romanorum foro, Nummularios, Argentarios, & Menſurarios fide publica deputatos, teneri ſcriptum eſt, & debere librum rationum conficere.
- 62 Apud Nummularios & Campſores, vel pro fœnore, vel pro cuſtodia frequentius deponi.
- 63 Depoſiti priuilegia non dari pro fœnore deponenti.
- 64 Depoſitum pro fœnore, ſiue cum intereſ ſe aut cambiis, ex ſententia quorundam depoſitum non eſ ſe, ſed contractum potiùs fœneratinum: contrà verò ex ſententia aliorum. Et vide n. ſeq. vbi contrarietas hæc ad concordiam reducitur, atque veriſ ſimè explicatur.
- 65 Quorundam etiam Authorum ſententiæ proferuntur circa quæ ſtionem præfatam, an deponens pecunias, & dominium earum transferens, priuilegium prælationis habeat, nécne, qui etiam diſtinguunt circa factum prælationis, an ſcilicet detur pecunia pro fœnore, vel abſque fœnore.
- 66 Deinde & Ioannis Franciſci de Ponte limitatio quædam, aut ſingularis eiuſdem obſeruatio in propoſito huius materiæ, nouiter adducitur.
- 67 Ac demùm ſuperiora limitantur in pupillo, qui per receptionem vſurarum non perdit priuilegium prælationis. Et agitur de intellectu l. qui nominibus, §. finali, ff. de adminiſtratione tutorum.
- 68 Deponentibus olim apud Argentarios & Nummularios, priuilegium prælationis competens, & lege quadam Partitæ competere hodie omni depoſito indiſtinctè, non conſiderata perſona depoſitarij, noua & vera conſideratio in hac materia.
- 69 Et Patris Ludouici Molinæ, è Societate Ieſu Religioſi, in eodem propoſito ſententia nouiter adducta.
- 70 Sine fœnore vel intereſ ſe deponens pecuniam numeratam, vel rem quæ conſiſtit in pondere, numero, vel menſura, quamuis regulariter præferatur anterioribus creditoribus perſonalibus, ſiue habentibus priuilegia perſonalia. Tamen in hypotheca & iure reali, aliis creditoribus non præfertur, ſed illi præferendi ſunt. Etiam ſi (vt dictum eſt) abſque fœnore vel vſuris depoſitum factum ſit. Non etiam præfertur ei, quod expenditur in funus defuncti, vel in domus, aut nauis refectionem neceſ ſariam. Sed nec Regi præfertur, ſi quid ei ex contractu, vel ex delicto debetur. Vel etiam pro dote vxoris.
- 71 Depoſita pecunia clauſa vel obſignata, vel numerata etiam, ſed tanquam ſpecie hoc eſt, cum conuentione, vt eadem nummorum corpora redderentur; quoad ius praelationis idem dicendum eſ ſe, quod de ſpecie depoſita, aut alia qualibet re, cuius dominium non tranſit, prout hoc numero declaratur.
- 72 Depoſita pecunia numerata, illi á que extante, vtrùm deponens indiſtinctè debeat cæteris aliis præferri, tam in terminis iuris communis, quàm poſt deciſionem legis cuiuſdam Partitæ, quæ eleganter, & meliùs quàm hactenus enucleatur, & articulus iſte dilucide explanatur.
- 73 Venditorem, vendita re, cuius dominium tranſlatum fuit in emptorem, in re extante nullam habere prærogatiuam et ſi illius dominus fuit, ſed ſimul cum aliis creditoribus concurrere.
- 74 Patris Ludouici Molinæ in propoſito huius materiæ, ac de iure communi veriſ ſimam reſolutionem, dubiam reddi de iure Regio poſt deciſionem legis Partitæ, vt hoc numero nouiter adnotatur.
- 75 Vendicans aliquam rem, præfertur omnibus & quibuſcunque aliis creditoribus.
- 76 Deponens, omnibus aliis creditoribus præfertur indiſtinctè ſi res depoſita in poteſtate depoſitarij, vel hæredum eius inueniatur, nec fuerit de his, quæ in pondere, numero, vel menſura conſiſtunt.
- 77 Inter creditores perſonales priuilegium prælationis non dari, ſed ſimul admitti, ita vt ſi debitor ſoluendo non ſit, omnes faciant partes per concurſum, & ſolutio fiat pro rata eius, quod cuique debetur.
- 78 Depoſitarios ſimul inter ſe concurrere, ſi plures ſint, nec habere inter ſe prælationem, ſiue prioritatem temporis non conſiderari, ſed ſolùm, an vſuras aut intereſ ſe recipiant, vel non recipiant.
- 79 Priuilegiatus contra pariter privilegiatum, non gaudet priuilegio ſuo.

PRo expedita & dilucida huius Capitis explicatione, nonnulla præmittere, atque conſtituere, neceſ ſarium ideò duxi, quòd verè ad explicationem eorum, quæ dicentur infrà, prætermitti non poſ ſint: Et in primis cuſtodiendum eſt, Depoſitum dici, quod alicui cuſtodiendum, ſiue cuſtodiæ cauſa datur, l. 1. cum ſeq. ff. depoſiti: & communiter omnes, vt teſtantur Anton. Gomez, tom. 2. variar. c. 7. num. 2. Briſ ſonius de verbis iuris, verbo, depoſitum. Ioan. Matienſ. in l. 9. tit. 11. gloſ. 4. lib. 4. nouæ collectionis Regiæ. Socin. in l. mutuum, num. 3. ff. ſi certum petatur. Vel aliter (& meliùs quidem) diffiniri poteſt ſecundùm Cuiacium, in paratitla, in lib. 50. Digestorum, ad titulum ff. depoſiti. fol. 87. qui dicit: quod Depoſitum eſt conuentio gratis cuſtodiendæ rei, quæ traditur ſub fide reſtituendi. Et apertè colligitur ex l. 1. & per totum titulum ff. depoſiti, cap. 1. & 2. de depoſito, §. præterea, Inſtitut. quibus modis re contrahitur obligatio, l. 1. & per totum tit. 3. part. 5. maximè ex principio dictæ l. 1. ff. depoſiti. vbi Vlpianus Iureconſultus in hunc modum ſcribit: Depoſitum eſt, quod alicui cuſtodiendum datum eſt: dictum ex eo, quod ponitur; Præpoſitio enim de, auget poſitum, vt oſtendat totum fidei eius commiſ ſum, quod ad cuſtodiam rei pertinet. Et idem in effectu voluit Franciſ. Connan. commentariorum iuris ciuilis, lib. 7. cap, 4. in principio, fol. mihi. 479. vbi etiam optimè aduertit, deponendi verbum idem ſignificare, quod credendi, & committendi. Et depoſitum, quod alicuius fidei eſt, & diligentiæ creditum. Petrus Gregorius in ſyntagmate iuris, lib. 23. cap. 3. in principio, dicens, Depoſitum eſ ſe, quod custodiæ cauſa apud aliquem gratuito poſitum & commendatum eſt. Et confirmat dicta regia l. 1. tit. 3. part. 5. in illis verbis: condeſijo, a que llaman en Latin Depoſitum, es quando vn ome da a otro ſu coſa en guarda, fiandoſe en el. Inde & & conſequenter, Depoſitum eſt contractus bonæ fidei, l. bona fides, ff. depoſiti, §. actionum, Inſtitu, de actionibus, vbi omnes Scribentes communiter, Franciſcus Connanus, Petrus Gregorius, & Antonius Gomezius vbi ſuprà. Maſcardus de probationibus, tom. 1. concluſ. 509. num. 1. qui aliis multis relatis, inde & quaſi conſequenter ex hoc deduxit, quòd ad depoſiti probationem cùm agitur, conſentaneum non eſt de apicibus iuris diſputare; & anteà ſcripſerat idipſum Baldus in conſil. 256. num. 3. in fine, volum. primo. Et quia deponimus fiduciâ cuſtodiæ, & fidei bonæ depoſitarij i l. 1. §. hæc autem, l. quod ſeruus, ff. depoſiti. ludicia fiduciæ eſ ſe dicuntur, quæ de depoſito fiunt, vt latiùs probauit Connanus d.c. 4. in principio. Antonius Pichard. in § prætereà, 3. num. 11. Inſtitut. quibus modis re contrahitur obligatio. Iacobus Menoch. de arbitrariis, lib. 2. centuria 3. caſu 208. num. 28. Vnde & paratam executionem habet inſtrumentum depoſiti, l. ſi quis vel pecunias, C. depoſiti, vbi notarunt Bartolus, Baldus, & Paulus num. 2. Boërius, deciſ. 295. ex num. 7. Rodericus Suarez in l. poſt rem iudicatam, notabili 5. num. 2. Iacobus Mandellus de Alba in conſil. 3. num. 12. dicens id procedere, etiam quòd depoſitum ſit ſimulatum & irregulare, & conuenit Mari. anguiſ ſola in conſ. 96. num. 14. & in conſil. 200. num. 4. lib. 1. dum intelligit, Depoſitum etiam ſimulatum & irregulare paratam executionem habere, ſi de eo per inſtrumentum conſtiterit, & ſic dicit limitari l. penult. C. depoſiti: & refert Matheſilanum notabili 6. & Franciſ. Curtium in l. tale pactum, §. qui prouocauit, in 11. col. ff. de pactis, idem tenentes, Hippolytus etiam Riminaldus in conſ. 60. num. 29. & 30. & 31. lib. 1. Andreas Fachineus controuerſiarum iuris, lib. 2. cap. 92. in verſic. final, idipſum tenuerunt. Sed & partis confeſ ſionem in propoſito, ac etiam in tali depoſito ſufficere, aſ ſeuerarunt hi, qui depoſitum confeſ ſionatum eodem iure cenſeri debere exiſtimarunt, quo verum & reale depoſitum, prout in hac ſententia Fuerunt Bald. in l. in contractibus, §. 1. C. de non numerata pecunia, & in conſ. 226. Actum fuit, vol. 3. Paulus Caſtrenſis in conſ. 9. In antiquis, volum. 1. & in conſ. 170. lib. 2. Curtius iunior in l. 2. ff. ſi certum petatur, & in l. bona fide, in fine, ff. depoſiti. Angelus Aretin. & Bellon. in §. praeterea, in principio, Inſtitut. quibus modis re contrahitur obligatio, & cum aliis iſtam partem ſequitur Roland. in conſ. 17. lib. 1. & eſ ſe veram concluſionem profitetur Vincentius Carocius in tractatu de depoſito, 1. p.c. 2. num. 18. vbi latiùs diſputat, & alterius, contrariæque ſententiæ. Authores, & rationes adducit; ſic tamen (vt dixi) concludit, & fundamentis contrariis optimè ſatisfacit: veriorem etiam ſibi videri ſententiam hanc firmauit Andreas Fachineus controuerſiarum iuris, lib. 2. dicto cap. 92. qui pro vtraque parte eam diſputat, & tandem ſic defendit: Et verè quidem, tum ex his, quæ ipſimet Authores conſiderarunt, tum etiam ex textu in l. in contractibus, primo. C. de non numerata pecuniæ: Vbi probatur, quòd exceptio non numeratæ pecuniæ locum non habet in inſtrumentis depoſitarum rerum: Sunt autem talia inſtrumenta confeſ ſionum, in quibus ſcilicet, aliquis ſe ex cauſa depoſiti debitorem eſ ſe fatetur; ergo in vtroque, ſiue in omni depoſito militat ratio, & diſpoſitio illius textus.

Deinde, ſui natura depoſitum adeò celerem reſtitutionem expoſcit, vt ſcribunt Socinus ſenior in cap. ex literis, col. 30. verſiculo, Vndecimo fallit, de mutuis petitionibus, Menochius de arbitrariis, lib. 2. caſu 284. num. 6. vt nec compenſatione rei quantumcunque liquidæ impediri, aut retardari debeat; idque per textum in l. vlt. C. de compenſationibus, l. ſi quis vel pecunias, C. depoſiti, §. in bona fidei, Inſtitut. de actionibus, l. 5. tit. 3. part. 5. textus optimus, in cap. bona fides, de depoſito: vbi Gregorius IX. veram rationem aſ ſignat, contra depoſitum, inquam, compenſationi, vel deductioni locum non eſ ſe, ne contractus, qui ex bona fide oritur, ad perfidiam referatur; planè ad perfidiam referri videretur, ſi petenti depoſitum, qui bonam fidem depoſitarij ſequutus, & fiduciâ cuſtodiæ depoſuit, compenſationis exceptio objici poſ ſet contra bonam fidem, quæ in depoſito ſic requiritur, & verſatur reſpectu fiduciæ: Item contra æquitatem, & naturalem rationem, quæ pro depoſitore ſtat, & ſuadet debete ſtatim depoſitarium reni reſtituere, exdictis iuribus, in quibus tamen nonnulli caſus excipiuntur, quos exornant Franciſcus Connanus commentariorum iuris ciuilis, lib. 7. cap. 4. Petrus Gregorius in ſyntagmate iuris, lib. 23. cap. 3. Iacobus Cuiacius obſeruationum lib. 9. cap. 2. poſtmodùm verò ius ſuum perſequi ſiue eidem teneri deponentem reſpondere, vt optimè pungit dict l. partitæ, & ſingulariter limitat deciſio Genuæ. 34. num. 9. vbi vide contra depoſitum, an & quando poſ ſit opponi compenſatio, & an prædicta procedant in caſu in quo depoſitarius aliam conſimilem pecuniam reddere poteſt: Et an in commodato procedant, vide l. finalem, C. de commodato: Vbi clarè deciditur idem, quod in depoſito dictum remanet; & meritò quidem, quoniam commodarum non consistit in rebus, quæ pondere, numero, menſuráve conſtant; id enim eſ ſet mutuum: compenſatio autem in illis tantùm rebus admittitur, non verò de corpore ad pecunias, vel de corpore ad corpus; cum ergo commodatum non in eis rebus, ſed in corporibus conſiſtat, admitti compenſatio non debet, id que ex natura rei (vt vides:) non ſic in depoſito, in quo ex natura actionis compenſatio rejicitur.

Secundò deinde & principaliter conſtituendum eſt, in depoſito multa eſ ſe ſingulariter atque ſpecialiter conſtituta; Depoſitíve contractum in multis differre ab aliis contractibus, ſicuti conſtat ex l. ſi quis & l. vlt. & aliis legibus, C. depoſiti: vbi notarunt Gloſ ſa, Bartolus, Baldus, Caſtrenſis, & communiter Scribentes, Bellonus ſupputationum iuris, lib. 4. c. 6. Antonius Gomezius tom. 2. variarum, c. 7. n. 2. Connanus dicto c. 4. à principio. Petrus Gregorius lib. 23. dicto cap. 3. Petrus Richardus ad §. item is cui, n. 5. Inſtitut. quibus modis re contrahitur obligatio. Ioannes Corraſius Miſcellan. iur. lib. 3. c. 10. n. 4. Pater Ludouicus Molina de iuſtitia & iure, lib. 2. art. 2. diſp. 526. ad finem; & nullo relato Andreas Fachineus lib. 2. dicto cap. 92. in principio. Mari. Anguiſ ſola in conſ. 96. num. 15. lib. 1. dicens, depoſitum excepta dote, aliis contractibus eſ ſe magis priuilegiatum: in quo etiam conuenit (ſed nullum refert) Vincentius Carocius de depoſito, 1. p. quæ ſt. 2. num. 5. dum dicit, quòd non procedit conſequentia à dotis materia, quæ eſt priuilegiatiſ ſima ad depoſitum, inferendo; hoc procedit in dote, ergo in depoſito: concedens tamen eodem in loco, & per illam quæ ſtionem, in aliis eſ ſe valdè priuilegiatam depoſiti cauſam, Hippol. Riminald. in conſ. 152. n. 34. lib. 2. vbi ex n. 30. cum multis ſeqq. vſque in finem consilij, eleganter diſcutit, numquid exceptio non numeratæ pecuniæ in depoſito vero aut confeſ ſionato poſ ſit opponi, vt ibi latiſ ſimè videri poterit: & in conſ. 191. eodem lib. 2. & per Barboſam in l. ſi mora, 10. nu. 84. ff. ſoluto matrimonio. Qui poſt Baldum, Salicetum, Paulum, Felinum, Purpuratum, & Tiraquellum reſoluit aduersùs depoſitum regulare, aut irregulare non admitti exceptionem non numeratæ pecuniæ: Idque per textum in l. in contractib. §. ſed quoniam, C. de non numerata pecunia, quem ſuprà, n. 9. in fine citauimus, & idem dixit Acoſta in l. ſi ex cautione, fallentia 2. n. 4. diſtinguens in hoc contractum depoſiti ab aliis contractibus, in quibus certum eſt exceptionem illam locum habere: & nullum Authorem citans, Vincentius Carocius de depoſito, 1. p.q. 2. n. 19. de quo tamen (vt dixi) ideò Riminaldus videndus erit omninò, quòd ex profeſ ſo, latéque & eruditè id diſcutiat.

Prætereà, quamuis in aliis contractibus & poſ ſeſſio & proprietas transferri ſoleat, aliter tamen in depoſito fuit conſtitutum; regulariter namque, depoſitæ rei poſ ſeſ ſio in depoſitarium non transfertur, ſed penes deponentem remanet, ſiue retinetur per eum, qui deponit, ſi poſ ſeſ ſionem habebat, niſi aliter inter contrahentes actum fuerit, l. licet, 17. §. rei depoſitæ, ff. depoſiti. Vbi ſic ſcribitur: Rei depoſitæ proprietas apud deponentem manet, ſed & poſ ſeſ ſio; niſi apud ſequeſtrem depoſita eſt, nam tunc demum ſequeſter poſ ſidet: Id enim agitur ea depoſitione, vt neutrius poſ ſeſ ſioni id tempus procedat, c. 1. de ſequeſtratione poſ ſeſ ſion. & fruct. & ibidem adnotarunt Scribentes vtriuſque iuris communiter, & in l. intereſ ſe puto ff. de acquirenda poſ ſeſ ſione. Franciſc. Connan. commentariorum iuris ciuilis, lib. 7. c. 4. in principio. Petrus Gregor. in ſyntagmate iuris, libro 23. c. 3. n. 4. in verſiculo, quod tamen aliter in depoſito; & confirmat regia l. 2. tit. 3. partit. 5. quæ tamen limitat in rebus conſiſtentibus in pondere, numero, vel menſura, vt infrà dicemus: in cæteris verò approbat ius commune. Id quod conſtat ex illis verbis: E aun dezimos, que el ſeñorio, e la tenencia de la coſa que es dada en guarda, no paſ ſa aquel que la recibe, fueras ende, &c. Vbi agitur de rebus prædictis, quæ pondere, numero, menſuráve conſtant: Apud ſequeſtrum verò cùm res deponitur, quòd ſequeſter poſ ſideat, expreſsè (vt vides) decidit textus in d. §. rei depoſitæ, qui ita generaliter id ſtatuit, & ita quoque generaliter accipiendus eſt: Nec poſ ſunt probari communes Doctorum diſtinctiones, aut diuerſ æ eorundem traditiones multis in locis; verè namque repugnant d. § rei depoſitæ, deciſioni, & nimis verba ipſius reſtringunt: Non etiam placent, nec iure probantur aliorum placita, & ad textum eundem diuerſimodè excogitatæ interpretationes. Has ex profeſ ſo congeſ ſerunt Iacobus Menochius retinendæ poſ ſeſ ſionis remedio 3. ex numero 88. vſque ad numerum 100. Charondas veroſimilium, lib. 1. c. 6. Duarenus de ſacris Eccleſiæ miniſteriis, lib. 3. c. 10. & ad titulum de depoſito, cap. 1. in fine. Cuiacius lib. 9. obſeruationum, c. 33. Robertus lib. 4. ſententiarum, cap. 6. Curtius lib. 2. coniecturarum, c. 9. Petrus Gregorius in ſyntagmate, lib. 23. d.c. 3. num. 20. Corraſius Miſcellan. iuris, lib. 3. c. 2. n. 12. & 13. & 14. & 15. qui (vt obiter dicam) diuinatoriè quidem loquitur, & contra mentem & verba clara textus in c. 1. de ſequeſtratione poſ ſeſ ſionis & fructum: dum defendendo communem intellectum, aliter dicit explicandum allegatum c. 1. vt ſcilicet non dicat poſ ſeſſionem, prout ius eſt inſiſtendi rei, apud ſequeſtrem eſ ſe, ſed poſ ſeſ ſionem, hoc eſt, rem ipſam; quia nouum non eſt, vt poſ ſeſ ſionis verbo, res ipſa contineatur, l. interdum, ff. de verbor. ſignificat. l. Imperatores, ff. de ſeruit. ruſtic. prædior, cum aliis ſimilibus. Verè tamen id ſuſtineri iuſtè non valet, tum quia textus ipſe contrarium iudicat apertè, & poſ ſeſ ſionem tranſlatam eſ ſe in ſequeſtrem, ſic vt neuter poſ ſideat, clarè ſupponit: tum etiam ex verbis textus in d. §. rei depoſitæ; quæ cauillari nullo pacto poſ ſunt: dicitur namque expreſsè, quòd tunc demùm ſequeſter poſ ſidet: Qua etiam ratione manifeſtè conuincitur, & eorum cogitatio, qui dum intendunt ſequeſtrem non poſſidere, intelligunt verba dicti §. rei depoſitæ; vt referri debeant non ad rem ipſam depoſitam, ſed ad verbum poſ ſeſ ſio quod immediatè præceſ ſit: Vt ſit ſenſus, rei depoſitæ proprietatem, & poſ ſeſ ſionem apud deponentem manere, niſi cùm lis eſ ſet ſuper poſ ſeſ ſione, & poſ ſeſ ſio ipſa depoſita fuerit apud ſequeſtrem; tunc enim poſ ſidet ſequeſter: Nam cùm anteà dictum fuerit, Rei depoſitæ proprietas apud deponentem manet, ſed & poſ ſeſ ſio; ſequitur ſtatim, Niſi apud ſequeſtrum depoſita eſt, nam tunc demum ſequeſter poſ ſidet. Quibus verbis negari non poteſt, quin agatur de rei depoſitæ poſ ſeſ ſione, vt exceptio aut limitatio regulæ aut doctrinæ ſuperiori conueniat, non verò de poſ ſeſ ſione ipſa depoſita, de qua anteà non agebatur, ſed potiùs adeò expreſsè (vt vidiſti) dictum fuit, Rei depoſitæ, &c.

Denique, nec mihi placere poteſt communis alia Doctorum traditio in propoſito huius materiæ, qui vt Florentinum & Iulianum Iureconſultos in d. §. rei depoſitæ, & in l. intereſ ſe puto, 39. ff. de acquirenda poſ ſeſ ſione, ſibi aduerſantes (vt vulgus ſemper exiſtimauit) ad concordiam reducant, ſeu diſceptationem hanc componant, ſic rem definiendam arbitrati ſunt, vt ſcilicet diſtinguenda ſic neceſ ſaria à voluntaria ſequeſtratione: vt in voluntaria, hoc eſt, quæ fit conſenſu & voluntate partium, tranſeat in ſequeſtrem poſ ſeſ ſio, ex d. l. licet, §. rei depoſitæ: In neceſ ſaria verò, hoc eſt ea, quæ Iudice iubente fit, non tranſeat poſſeſ ſio, niſi euidens ſit animus eius dimittendæ, ex d. l. intereſ ſe puto. Et pro hac diſtinctione, nonnulla conſiderarunt Menochius, & Corraſius vbi ſuprà; ex quibus elicitur, voluntarium actum neceſ ſariò potentiorem eſ ſe. Cæterùm ſi verum amamus, theoricam hanc, ſiue doctrinam reiicere omninò debemus. Primùm ex textu in d.c. 1. de ſequeſtratione poſ ſeſ ſion. & fructuum, vbi neceſ ſaria erat facta ſequeſtratio; ex qua textus ſupponit, poſ ſeſ ſionem in ſequeſtrem tranſlatam, cum inquit: Et prælibatam poſ ſeſ ſionem Cœleſtinus ſequeſtrari præcepit, iniungens Regio & Mutinenſi Epiſcopis, vt de cauſa poſ ſeſ ſionis & proprietatis pleniùs cognoſcentes, eam debito fine deciderent, & poſſeſ ſionem ei parti poſtmodùm reſignarent, quæ obtineret de proprietate triumphum. Ergo ſecundùm hoc neutra partium, ſed ſequeſter poſ ſidebat. Quod Ioannes Corraſius d.c. 2. nu. 13. in principio, ſingulariter animaduertit: Sed & poſt Barbatiam in c. examinata, col. 14. de iudiciis, rectè annotauit, Bartoli ad eum textum meram diui nationem fuiſ ſe, quatenus reſpondet, de voluntate Iudicis illic apparuiſ ſe, vt tranſiret in ſequeſtrum poſ ſeſ ſio. Id quod ego veriſ ſimum credo, vt pote cùm ex verbis relatis, nec aliis eiuſdem textus deprehendi poſ ſit aliquo modo.

Deinde & ſecundò, eadem diſtinctio communis conuincitur ex textu in d. l. licet, §. rei depoſitæ: vbi generaliter conſtituitur, depoſitæ rei proprietatem & poſ ſeſ ſionem penes ſequeſtrem eſ ſe, nec inter neceſſariam & voluntariam ſequeſtrationem diſtinguit. Et ſic regulæ illius textus omninò & neceſ ſariò ſtandum eſt; eò magis, quòd in d. l. intereſ ſe puto, de poſ ſeſ ſione ſequeſtri minimè tractatur, imo potius ſuppoſito pro conſtanti, quod ſequeſter poſ ſideat; quæ ſtio mouetur per Iureconſultum Iulianum, vtrùm poſ ſeſ ſio illa, quæ penes ſequeſtrem eſt, ad vſucapionem proſit victori? cui vt ipſe ſatisfaciat, duos caſus principaliter diſtinguit. Primus eſt, quando dimittendæ poſ ſeſ ſionis causâ, res deponitur apud ſequeſtrem; & tunc dicit ſequeſtri poſ ſeſ ſionem ad vſucapionem victori non prodeſ ſe. Secundus caſus eſt, cùm res cuſtodiæ causa deponitur, & tunc ſequeſtri poſ ſeſ ſio victori prodeſt ad vſucapionem: Et ita eleganter & ſubtiliter annotauit olim, & textum d. l. intereſ ſe puto, intellexit D. Sahagun de Villaſante in commentariis ad textum, in d. cap. 1. de ſequeſtratione poſ ſeſ ſion. & fruct. n. 8. & n. 16. cui (vt vides) ſuperiùs obſeruata addidimus: Addidimus etiam ex eo videri veriſ ſimam interpretationem præfatam, quòd etiam cùm res deponitur cuſtodiæ causâ, poſſidere ſequeſtrem, dixerit expreſsè Iureconſultus, eámque poſ ſeſ ſionem (vt dixi) ad vſucapionem prodeſ ſe: Et dumtaxat non procedere, nec prodeſ ſe ſcripſerit. cùm dimittendæ poſ ſeſ ſionis causâ, res depoſita eſt, quaſi non debeat eo caſu alterius poſ ſeſ ſio ei prodeſ ſe, qui poſ ſidere noluit, ſed dimittere potiùs poſ ſeſ ſionem contendit. Quòd ergo dimittere, vel non dimittere voluerit, non inſpicitur ſequeſtri teſpectu; ille namque ſemper & regulariter poſ ſidere dicitur, ſed ad effectum prædictum. an ea poſ ſeſ ſio ad vſucapionem prodeſ ſe debeat, vel non; quia ſine poſ ſeſ ſionevſucapio non procedit, vt eſt certiſ ſimum: poſ ſidere autem quomodo videbitur, ſiue alterius, hoc eſt ſequeſtri poſ ſeſ ſione quo pacto iuuari poterit is, qui dimittendæ poſ ſeſ ſionis causâ depoſuit, & hoc apertè adeò approbauit, vt de eo dubitari non valeat.

Denique & vltra eundem Authorem, & cæteros hucuſque Scribentes. addimus, ex his apertè & verè ſubuerti ea, quæ in propoſito ſcripta reliquit Ioannes Corraſius Miſcellan. lib. 3. d.c. 2. num. 14. & 15. qui dicit, quòd vt Colophonem diſceptationi huic addat, veriſ ſimum putat, vt neque per neceſ ſariam, neque per voluntariam ſequeſtrationem tranſeat in ſequeſtrem poſ ſeſ ſio, ſed apud eum, qui ſequeſtri tempore poſ ſidebat, permaneat, niſi conſtet dimittendæ; poſ ſeſ ſionis causâ, rem depoſitam fuiſ ſe, idque velle textum, ſi ſine calumnia intelligatur in d. l. intereſ ſe puto. Cæterùm (vt ſuprà vidimus) & contrarium ille textus voluit, ſiue alio fine & reſpectu ducitur: Et poſ ſidere ſequeſtrem, adeò expreſsè dixit vtroque, caſu, vt de hoc diuinare, ſiue textum illum torquere non liceat: Dimittendæ autem poſ ſeſ ſionis causâ, factum ſequeſtrum ant depoſitum, ſiue non factum, non poſ ſeſ ſionis ſequeſtri, ſed vſucapionis reſpectu conſiderandum & attendendum, clarè etiam oſtendimus ſuprà; dum verò Corraſuis ipſe ſubiicit, non obſtare textum in d. l. licet, §. rei depoſitæ, & intelligit, cùm ſequeſtratio fit propter incertirudinem poſ ſeſ ſionis, quia vterque ſe poſ ſidere contendebat; nullo modo ſubuertit Aſ ſumptum à nobis probatum. verè namque textus ille indiſtinctè probat, ſequeſtrem poſ ſidere, ſiue vterque ſe poſ ſidere contendat, ſiue de iure ſuo experiatur; vtcumque enim res ſit, tunc demùm ſequeſter poſſidet, vt poſ ſidere dixit textus, & ſemper pro indubitato ſuppoſuit in dicta l. intereſ ſe puto.

Sequeſtri autem nomen vnde dictum, & quid olim, & quotuplex; optimè explicauit Ioannes Corraſius eodem c. 2. ex n. 1. vſque ad numerum 4. quem in hoc omninò probamus, quamuis in aliis ſequuti non ſimus: eleganter explicant Franciſcus Connan. commentariorum iuris ciuilis, lib. 7. c. 4. n. 6. fol. 483. Petrus Gregorius in ſyntagmate, lib. 23. c. 3. n. 5. Et hactenus de poſ ſeſ ſione rei depoſitæ.

De dominio verò ſeu proprietate, idem quod de poſ ſeſ ſione ſtatuitur in d. l. licèt, §. rei depoſitæ. Ex qua (vt anteà vidimus) expreſsè colligitur, depoſitæ rei dominium aut proprietatem ex ipſa depoſiti natura penes deponentem manere, & confirmat d. l. 2. tit. 3. partita 5. vbi Gregorius Lopez verbo, Recibe. Connanus d.c. 4. in principio, Petrus Gregorius lib. 23. d.c. 3. n. 4. verſ. quod tamen aliter, Iacobus Menoch. in conſ. 37. n. 26. lib. 1. Corraſius Miſcellan. lib. 3. c. 10. num. 4. Bellonus ſupputationum iuris, lib. 1. cap. 7. Ioannes Franciſcus de Ponte in conſ. 56. ex n. 5. cum ſeq. & nu. 12. & 15. lib. 1. Qui omnes in hoc conueniunt; item in alio quod ex eodem ſequitur, in depoſito, inquam, reſtituendam eſ ſe eandem rem, l. 1. ff. de oblig. & action. §. præterea, Inſtitut. quibus modis re contrahitur obligat. l. 2. tit. 3. partit. 5. poſ ſe tamen contrahentium conuentione effici, vt & rei depoſitæ dominium in depoſitarium tranſeat, & non eadem res depoſita reſtitui debeat, vel vt non idem, ſed tantumdem reddere liceat: in quo etiam conueniunt, in alio etiam, videlicet pactione huiuſmodi adiecta, vel cùm rei depoſitæ dominium transfertur, aut quòd vti pecuniâ depoſitâ liceat, ſubiicitur, adhuc depoſiti contractum manere, nec depoſitum in alium contractum transferri. Id quidem quod expreſsè probant quæcunque iura in propoſito loquuntur: ſed præcipuè textus in l. Lucius 24. ff. depoſiti, melior textus in propoſito, in l. die ſponſaliorum, 25. §. 1. eodem titulo, vbi Papinianus ſic ſcripſit: Qui pecuniam apud ſe non obſignatam, vt tantundem redderet, depoſitam, in vſus proprios conuertit; poſt moram in vſuras quoque iudicio depoſiti condemnandus eſt, & l. Publia Mæuia, 26. §. 1. eiuſdem tituli, ibi: Paulus reſpondit, eum contractum de quo quæritur, depoſitæ pecuniæ modum excedere: & ideò ſecundùm conuentionem vſuræ quoque actione depoſiti peti poſ ſunt, & l. 1. §. eleganter, verſ. ſi pecunia, ff. eodem titulo depoſiti.

Sed in contrarium, imò quòd depoſiti contractus non maneat, fortiter vrgere videtur textus in l. certi condictio, 9. §. finali, ff. ſi certum petatur, vbi Vlpianus Iureconſultus apertè probat, quòd ſi depoſuero pecuniam, & eâ vti depoſitarium permiſero, depoſitum transfertur in mutuum. Deinde ſi ea conditione pecunia à me depoſita ſit, vt ſi vellet accipiens, eâ vteretur, impita conditione transferri contractum in mutuum; non obſcurè etiam probauit Iureconſultus idem Vlpianus in l. quod ſi ab initio, 10. ſtatim ſequenti, eiuſdem tituli, nec abſque ingenio & iudicio ſic deduxerunt ex eo textu Alexander n. 1. Fulgoſius n. 2. & Alciant. n. 3. in d. §. finali. Hæc autem iura vt componant Doctores, diuerſimodè ſolent rem hanc explicare, & variis modis iurametipſa accipiunt, vt conſtat ex ſuperiùs relatis, & aliis ſtatim referendis: Mihi tamen ſemper placuit communis interpretatio, adhuc ſcilicet depoſitum manere, nec pactione prædicta adiecta, in alium contractum transferri, propter ipſam tamen negari non poſ ſe, quin depoſitum irregulare dici debeat (vt Doctores communiter: comminiſcuntur,) vel notiſ ſimos depoſiti terminos excedat pactum huiuſmodi aut conceſ ſio, ſiue eo modo factum depoſitum. Quomodo expreſsè loquuntur ipſimet Iureconſulti in iuribus præcitatis ſuprà, n. 27. in principio. Et poſt Bartolum, Paulum, & Fulgoſium probarunt Aretinus n. 8. Iaſon n. 6. Curtius num 4. Ripa nu. 10. Purpuratus num. 40. Alciatus, & Corraſius n. 3. Bolognetus n. 33. in l. 2. in principio, ff. ſi certum petatur. Emanuël Coſta in l. ſi ex cautione, C. de non numerata pecunia, fallentia 2. n. 4. Franciſcus Connanus commentariorum iuris ciuilis, lib. 7. c. 4. n. 3. & 4. Petrus Gregorius in ſyntagmate iuris, lib. 23. c. 3. n. 11. qui pecuniæ non obſignatæ vſu conceſ ſo, adhuc depoſitum manere, rectè probauit; quidquid aliter (ſed malè quidem) defendat Bellonus ſupputationum lib. 1. d.c. 7. n. 3. communem quoque ſententiam defendunt Antonius Gabriel commun. concluſion. lib. 3. titulo, de rebus creditis, concluſ. 2. Ioannes Franciſcus de Ponte, Ioannes Vincentius Hondedeus, Petrus de Barboſa, & alij quos ſtatim referam: Et in praxi ſeruandam dixit Antonius Pichardus ad principium, Inſtitut. quibus modis re contrahitur obligatio, nu. 69. in fine: qui tamen n. 79. & 80. rectè exiſtimauit, Communem limitandam aut declarandam, vt ſcilicet ipſa procedat, dummodò tempore contractus, aut quo res in pondere, numero, menſuráve conſtans deponitur, præfata pactio expreſ ſim adiicitur, vt tantundem reddere liceat, vel vt pecuniâ, réve depoſita vtatur accipiens; tunc namque non deſinit eſ ſe, ſed potiùs manet depoſitum. Ratio eſt, quia contrahentes hoc agunt expreſsè, & depoſiti contractum celebrare intendunt, nec eſt credendum, quod pactione huiuſmodi adiecta, videantur ſtatim, ſiue in eodem actu ab eo recedere, ſiue ſic in continenti intentionem ſuam mutare, eò magis quòd pactio ea licèt contractus modum aut terminos excedat, non tamen eſt contra ipſius ſubſtandam. Hæc autem duo adeò expreſsè traduntur & probantur in dictis iuribus, hoc eſt, d. l. Lucius, 24. d. l. die ſponſaliorum 25. §. 1. d. l. Publia Mæuia, 26. §. 1. ff. depoſiti, & l. in naue Saupheli. 34. ff. locati: vt nullo pacto ſubuerti, aut torqueri valeant. In primis namque depoſitum manere, & depoſiti actionem competere, dicitur expreſsè: Deinde, pactionem eam eſ ſe contra ſubſtantiam contractus, nunquam exprimitur, nec vllo modo denotatur; Depoſiti tamen terminos excedere, cauetur expreſſim, vt anteà dixi. Denique in eis terminis, rem hanc accipiendam, in quibus dicimus, clarè eadem iura expreſ ſerunt; ſemper enim eis verbis vtuntur, quæ ad tempus celebrati depoſiti referuntur. Id quod dilucidè conſtar, & veriſ ſimum eſt: Nam in. d. l. Lucius, 24. clarè agitur de conuentione aut pactione tempore ipſius depoſiti adiecta; dicitur enim: Nam ſi vt tantundem ſolueretur, conuenit, &c. Et in dicta l. die spoſaliorum, §. 1. ſcriptum eſt: Qui pecuniam apud ſe non obſignatam, vt tantundem redderet, depoſitam: Et in d. l. Publia Mæuia, §. 1. ſic dicitur; Conueni me fœnoris nomine daturum in vnumquemque menſem tibi pro ſingulis libris obolos quatuor, donec omne argentum reddidero.

At verò ſi depoſiti contractu ſolemniter celebrato abſque vlla pactione, ſiue tempore quo pecunia, aliáve res in pondere, numero, aut menſura conſtans deponitur, nihilo adiecto, poſtmodùm atque ex interuallo actum fuerit, vt accipiens tantundem reddere, vel vti depoſita pecunia poſ ſit; tunc proculdubio depoſiti contractus alterari videbitur, & incipit eſ ſe mutuum noua conuentione ex interuallo adiecta. Et ita procedit textus in d. l. certi condictio, 9. §. finali, ff. ſi certum petatur: Vbi quod erat anteà depoſitum, in mutuum conuerritur vtriuſque partis connectione, quæ poſtmodùm interuenit, vt conſtat ex illis verbis; Depoſui apud te decem; poſtea permiſi tibi vti. Ecce vbi Iureconſultus non abſque maximo myſterio ſic loquutus eſt, & dictione Poſtea vſus. Nec obſtat, quod in l. ſequenti dicitur: Quod ſi ab initio cùm deponerem, vti tibi (ſi voles) permiſero Et tamen ſtatim aſ ſerit Iureconſultus, creditam non cenſeri pecuniam, antequam mota ſit; & ſic à contrario creditam cenſeri ex permiſ ſione illa, quamuis pecunia ipſa depoſita fuerit, & ab initio ita conuentum. Nam (vt ex eodem textu clarè colligitur) facultas illa non fuit data ſimpliciter aut purè, ſed potiùs ſub conditione, ſi voles, ita vt ea conditione exiſtente, credita cenſeri debeat pecunia; quoniam tunc, eáve exiſtente, mutuum voluerunt eſ ſe contrahentes.

His ita conſtitutis, quibus (vt vidiſti) vltra Pichardum & alios addidimus nonnulla, alia etiam & vltra eoſdem Authores annotanda, atque in propoſito huius materiæ obſeruanda duximus, quæ nullibi inuenientur ſic elaborata, nec animaduerſa: Et in primis, Bellonium ſupputation. lib. 1. d.c. 7. n. 3. rectè improbatum ſuprà: is namque Author malè equidem conſtituit, depoſitum non eſ ſe, quando ab initio deponitur, vt tantundem reddere, vel vti pecuniâ depoſità liceat: & contrarium verius eſ ſe ex dictis ſuprà deprehenditur manifeſtè; imò & iura relata ita expreſsè probant, & cum tempore ipſo depoſiti ſic cauetur, rectiùs firmauit Accurſius per illum textum, in d. l. 1. §. eleganter in verſiculo, ſi pecunia, verbo tenebris ff. depoſiti. Nam cùm textus dixiſ ſet, quòd ſi pecunia apud re ab initio hac lege depoſita ſit, vt ſi voluiſ ſes vtereris, actione depoſiti te teneri; inquit Accurſius in hunc modum: Aliter ſi permiſit tibi poſteà vti, quia hunc etiam anteaquam moueatur, fit mutuum. Quæ verba ſunt notanda, quia confirmant diſtinctionem traditam ſuprà, num. 26. & 27. rcectius etiam intellexerunt, atque in propoſito huius materiæ firmarunt Franciſcus Connanus, & Petrus Gregorius relati ſuprà. n. 25. in fine, qui pecuniæ non obſignatæ vſu conceſ ſo, adhuc depoſitum manere, conſtanter aſ ſeuerarunt; prout etiam aſ ſerunt & alij, quos ibid. commemorauimus, & referendi infrà, n. 39. cum ſeqq.

Secundò deinde obſeruandum erit, Ioannem Corraſium (mihi equidem Virum valdè eruditum) deceptum etiam in hac materia; is enim Miſcellan. iur. lib. 3. c. 10. n. 4. diſtinguendum exiſtimat, vt quamuis rei depoſitæ dominium non tranſeat regulariter; tamen contraria pactione poſ ſit, vt non idem, ſed tantundem reddatur, reíque depoſitae dominium ad depoſitarium tranſeat, & adhuc depoſitum maneat; in quo verum dicit, & ſuperiùs traditis conuenit: Subdit poſtmodùm, id intelligendum dumtaxat in. pecunia numerata; cæterùm in aliis ſpeciebus ſeu corporibus diuerſum ius ſtatuendum. Et conſequenter tunc alterari contractum, ſiue non ex depoſito, ſed ex mutuo agendum; quod verè repugnat communi Doctorum traditioni relatæ ſuprà: Item & his quæ cum aliis Antonius Pichardus ſcripſit dicto principio, Inſtitut. quibus modis re contrahitur obligatio, num. 79. & 80. vbi non diſtinguit inter prædicta, ſed dumtaxat inſiſtit in hoc, an tempore depoſiti pactio hniuſmodi adiiciatur, an verò poſt, ſiue pecunia numerata deponatur, ſiue res, quæ in pondere, numero, vel menſura conſiſtat: Et ſic præfatæ res æquiparantur in l. 9. tit. 3. p. 5.

Tertiò obſeruandum eſt, ſuperiorem annotationem contra Corraſium, apertiùs procedere de iure huius Regni; ex illo namque depoſita re, quæ in pondere, numero, vel menſura conſiſtat, dominium tranſit in depoſitarium, etiam abſque conuentione, quòd tantundem reddere liceat, vt per illum textum intelligit Gregor. Lopez in.d. l. 9. tit. 3. partit. 5. & adhuc manet depoſitum, nec in dubium excitatur, an in mutuum transferatur: ipſam tamen rem depoſitam, vel tantundem reddere tenetur, ſic vt in eius voluntate & electione totum hoc poſitum fuerit ex lege illa, quæ ſingularis eſt, & notanda, nec ab aliis ſic ex propoſito ponderata: ac etiam ex eadem dici poſ ſet, quòd quemadmodum cùm pecunia numerata, non clauſa. neque obſignata depoſita eſt, tacitè conuencum intelligitur, nihil aliud debere eum, apud quem pecunia depoſita eſt, niſi tantundem pecuniæ ſoluere, ve probat Corraſius vbi ſuprà, d. num. 4. & infrà dicetur; ſic etiam, cùm res deponitur, quæ in pondere, numero, vel menſura conſiſtit, tacitè actum videatur non debere depoſitarium, niſi tantundem ſoluere, aut etiam rem eandem, provt pecuniam eandem ſoluere poteſt, cum pecunia deponitur: Idque ex dicta l. partitæ 9. electionem prædictam concedente, ſubtiliter ac verè quidem in illis verbis deducitur: E aun dezimos, que el ſenorio, è la tenencia de la coſa que es dada en guarda no paſ ſa aquel que la recibe, fueras ende ſi fueſ ſe de aquellas, que ſe pueden contar, o peſar, o medit, ſi quando la recibieſ ſe le fueſ ſe dada por ſu cuento, o por peſo, o por medida. Ca eſtonce paſ ſaria el ſeñorio a el, pero ſeria tenudo de dar aquella coſa, o otro tanto, è a tal como aquello que recibio al que gelo dio en ſu guarda, Et coadiuuatur omninò conſideratio ſuperior ex his, quæ cum Azone, & Baldo ſcripta reliquit Gregor, Lopez in eadem l. verbo, Recibe: vbi dicit legem d. 9. partitæ limitandam, niſi res huiuſmodi ſignatæ, vel clauſ æ eſ ſent depoſitæ; tunc namque tacitè videtur prohiberi, ne depoſitarius eis vtatur; ſicut tacitè videtur actum, vt eis vti poſ ſit, cùm non ſignatæ, nec clauſ æ deponuntur.

Quartò obſeruandum eſt, eruditiſ ſimi Petri de Barboſa reſolutionem in hac materia veram non eſ ſe, atque ex dictis ſuprà, numeris præcedentibus, concludenter & verè conuinci: is namque Author in l. ſi cum dotem, 23. §. finali, ff. ſoluto matrimonio, num. 32. in verſicul. vnde & in depoſito, fol. 497. indiſtinctè nimis, ac multùm generaliter conſtituit, quòd ſi in depoſito ita pecunia deponatur, vt eâ depoſitarius vti poſ ſit; depoſitum tranſit in mutuum: & tamen contrarium verius eſ ſe, & multis iuribus probari, ex eiſdem quæ anteà notauimus, adeò clarè & verè conſtat: vt maiori comprobatione non indigeat: textus autem in dicta l. certi condictio, 9. §. finali, ff. ſi certum petatur (quem ipſe Barboſa adduxit) eius Aſ ſumptum non probat, probat ſuprà vidimus num 27. & 28. vbi textum eundem declarauimus. In hoc ergo Author præfatus nullo modo ſaluari poterit: Eiuſdem tamen alio in loco, hoc eſt in l. ſi mora, 10. ex num. 82. vſque ad numerum 86. ff. ſoluto matrimonio: Atque in propoſito huius materiæ traditæ reſolutiones, & de regulari & irregulari depoſito obſeruationes ſcriptæ, notari debebunt; nam & veræ ſunt, & ſuperiori reſolutioni contrariæ, vt infrà videbitur numer. 39. conueniunt autem his, quæ probanda duximus, vt ibidem notabitur.

Quintò obſeruandum eſt, Ioannem Vincentium Hondedeum in conſilio 43. per totum, volum. 2. optimè loquutum in hac materia, multáque de depoſito dixiſ ſe, quæ neceſ ſaria ſunt, & in praxi valdè vtilia: Inter alia tamen, num. 12. & num. 13. & 21. rectè conſtituiſ ſe, quòd deponens pecuniam numeratam; in dubio præ ſumitur transferre voluiſ ſe dominium pecuniæ in depoſitarium, & tacitè egiſ ſe, vt tantundem in genere reſtitui ſufficiat, nec ex hoc deſinere eſ ſe depoſitum, ſiue in mutuum non conuerti, quamuis egredi fines depoſiti, & mutuo aſ ſimilari videatur: Inde infert ex hoc, deponentem conſtituere depoſitarium debitorem generis, & quia genus perire non poteſt, teneri depoſitarium quaſi generis debitorem de periculo etiam aut caſu fortuito, nec ob illum liberari, vt iure, & ratione, ac etiam plurimorum authoritate latiùs probauit. Et vltra eum idem quoque tenuerunt Antonius Gomezius tom. 2. variarum, cap. 7. num. 3. in principio. Gregorius Lopez in l. 2. tit. 3. part. 5. verbo. Fueras ende. Iacobus Mandellus de Alba in conſil. 3. num. 3.

Sextò obſeruandum eſt, prætermitti non poſ ſe Franciſci Burſati lapſum in hac materia; is enim in conſilio 155. num. 16. volum. 2. manifeſtè decipitur, dum tradit pro certo, depoſitarium poſ ſidere bona depoſita penes ſe, ſiue poſ ſeſ ſionem in eum transferri: Idque vt generale ac certum conſtituens ex toto titulo ff. & C. depoſiti. Vbi vides expreſsè probari contrarium, maximè in dicta l. licèt, §. rei depoſitæ: & adiiciens, quandoque depoſitarium dominium tenere, quod verum eſt ex dictis ſuprà; falsò tamen adiicitur ad differentiam poſ ſeſ ſionis, quaſi poſ ſeſ ſio ſemper aut regulariter ſit penes depoſitarium, dominium verò quandoque; cùm idem ius de poſ ſeſ ſione, quod de dominio aut proprietate ſtatutum fuerit in dict. §. rei depoſitæ: nec differentia hæc valeat conſtitui.

Septimò obſeruandum eſt, Ioannem Franciſcum de Ponte in conſ. 56. per totum, lib. 1. eruditè & verè iſtam materiam percepiſ ſe: & cum iudicio in ea ſe habuiſ ſe; ipſe namque ex num. 1. cum ſeq. rectè conſtituir depoſita aliquando dici regularia aliquando verò irregularia: & regularia dici. cùm pecunia obſignata datur alicui, vt eadem ſpecie, & numero reddatur; ita quod illius dominium non transferatur iuxta terminos l. Lucius, 24. ff. depoſiti, cum concordantibus adductis ſuprà, num. 25. Irregularia verò depoſita dici, cùm pecunia obſignata non deponitur, nec vt eadem in ſpecie reddatur, ſed in quantitate, ſic vt cum alia confundatur, & dominium transferatur, actione tamen depoſiti agatur ad illius conſequutionem, & adhuc depoſitum dici debeat ex eiſdem iuribus, dict. num. 25. relatis, & communi Doctorum traditione ibidem: In quo (vt vides) communi Doctorum reſolutioni, & anteà à me adnotatis conuenit omninò. Conuenit etiam his, quæ ex mente communi obſeruauit etiam Vincentius Carocius de depoſito, prima parte, quæ ſt. 2. num. 21. & part. 2. quæ ſt. 47. num. 15. in fine: dicens, quòd aliud eſt depoſitum regulare, aliud irregulare: & Regulare eſ ſe, quando deponitur aliquid, & idem venit reſtituendum, nec transfertur dominium, vel poſ ſeſ ſio: Irregulare, quando egreditur terminos depoſiti, & transfertur dominium rei depoſitæ, illáque functionem recipit. Denique & conuenit traditis per Barboſam in l. ſi mora, ex num. 82. ff. ſoluto matrimonio: quo loco veriſ ſimè obſeruauit, in primis, quòd cùm pecunia deponitur non ſignata, transfertur dominium & poſ ſeſ ſio in depoſitarium; nam tacitè viderunt facultas conceſ ſa depoſitario, vt pecunia vti poſ ſit, & tantundem reddere ſufficiat ex dict. l. Lucius, 24. ff. depoſiti, & l. in naue Saupheli 34. ad medium, ff. locati, Gloſ ſ. finali in l. 3. C. depoſiti. Baldo, Iaſone, Capel. Tholoſana, & aliis ibi relatis: Deinde quòd cùm depoſitum ita ſit, vt depoſitarius pecuniâ vti poſ ſit, adhuc dicatur depoſitum, quamuis irregulare, ex eiſdem iùribus: Et non ſolùm depoſiti nomen habeat, ſed & omnes illius effectus, vt Coſta, Corraſius, & Rolandus ab eodem Barboſa relati notarunt: & inde ei competere omnia priuilegia regulari depoſito conceſ ſa, vt etiam iure, & authoritate ibidem confirmat: Et demùm probat, quòd ſicut regulare depoſitum petenti non poteſt obiici compenſatio, l. penultima, C. depoſiti, & diximus ſuprà, ex num. 10. ita etiam neque repetenti depoſitum irregulare, ex eadem l. penultima, ibi: pecunias, vbi notat Salicetus num. 2. Similiter, quemadmodum depoſitum regulare poteſt ſtatim repeti, neque valet pactum in contrarium, l. prima, §. penultimo, ff. depoſiti: Ita & irregulare ſtatim repeti poterit, vt colligitur ex generalitate cap. bona fides, de depoſito. Denique, & ſtatim obſeruat alia in hac materia, quæ ibidem videri poterunt. Et ſubdit Franciſcus ipſe de Ponte vbi ſuprà, ex dictis inferri, quòd bancharij noſtri temporis non ſunt verè depoſitarij, iuxta notiſ ſimos terminos depoſiti, ſed potiùs irregulares; quoniam accipiunt & habent pecuniam, non vt eandem reddant in ſpecie, ſed eandem in quantitate, & ſic habent vſum illius, ſed remanent obligati ad reddendum tantundem: Et depoſiti actione agetur ad pecuniæ conſequutionem, quemadmodum in depoſito quocunque irregulari dictum fuit ſuprà. Deinde ipſemet Author ex nu. 5. vſque ad numerum 12. obſeruauit, quòd licèt aliàs ex permiſ ſione vſus pecuniæ ex depoſito, tranſeat debitum in mutuum, & ex mutuo agatur, iuxta text. in dicta l. certi condictio, in §. finali, ff. ſi certum petatur: tamen quando partes voluerunt ſortiri hoc naturam depoſiti, & non mutui (prout inquit exploratum eſ ſe in banchis huius temporis;) tunc ſemper datur actio depoſiti, vt in iuribus præallegatis, quæ etiam competit pro depoſitis irregularibus, & vbi vſus pecuniæ transfertur: competit denique, vt & vſuræ conuentæ petantur, vt tradit textus in d. l. Lucius, in fine, & ibi Paulus Caſtrenſis declarat poſt Gloſ ſam ibidem, in verſ. ſeruabitur: idem textus in d. l. Publia, §. Lucius, in fine, Nec pactum ſoluendi vſuras id alterat, imò efficit, vt ex depoſito agi debeat, quia aliàs ſi eſ ſet mutuum, vſuræ peti non poſ ſent: Idque duplici ratione, quam ex mente communi rectè perpendit ibidem; & proptereà depoſiti prima obligatio durat, niſi probaretur, quod eſ ſet actum, vt ex mutuo agatur, ex Gloſ ſa notabili in l. ſi ſacculum, §. ſi ex promiſ ſo, vbi eſt textus in verſ. vt in cæteris, ff. depoſiti. Et rationem quare agatur depoſiti, tradit Gloſ ſa ſingularis in d. l. die ſponſaliorum, in verſ. condemnandus, quia inſpicitur initium, quod fuit deponere pecuniam, ex regula textus in l. 1. §. idem Pomponius, eodem titulo, & quod principaliter actum fuit, attenditur, l. ſi quis nec cauſam, ff. ſi certum petatur: Idcircò dum tradatur de iſtis depoſitis irregularibus, iam quòd datur permiſ ſio vſus pecuniæ, etiamſi eiuſdem intereſ ſe ſoluatur, depoſitum durat: nam omnia ſunt contra naturam depoſiti, & ita impropriat illud perceptio intereſ ſe; ſicut è conuerſo pecuniæ vſum transferri: Et paria ſunt, vel vſuras percipere, vel pecunia depoſita vti: l. Quintus, ff. depoſiti; concludit ergo (& veriſ ſimè) quòd omnes iſti erunt depoſitarij irregulares, ſiue intereſ ſe ex pecunia depoſita habuerint, ſiue non habuerint: nec cenſentur voluiſ ſe ex perceptione intereſ ſe recedere à prima obligatione depoſiti iam contracta, illámque nouare: Et propter iſtum caſum dicit factam eſ ſe ſolemnem deciſionem Rotæ in titulo, de depoſito, n. 859. in antiquis, quæ propriè loquitur in eo, qui depoſitum irregulare fecit penes campſorem, qui de reſtituendo poſt annum fideiuſ ſores dedit, & tandem eo elapſo, campſor conuenit cum deponente, vt per tres alios annos pecuniam penes cum dimitteret pro certo lucro dando quolibet anno; & determinat deciſio illa, quòd non per hoc receſ ſum erit à prima obligatione depoſiti, nec inducta erit nouatio, & conſequenter fideiuſ ſores ſemper erunt obligati, vt ibidem obſeruat: Et vide eundem Ioannem Franciſcum de Ponte eodem in loco, n. 13. & 14. vbi tractat, vtrùm depoſitarij generalis, aut bancharij fideiuiſ ſores teneantur illis, qui de pecunia intereſ ſe percipiunt: Et deciſionem Rotæ præfatam vide etiam probatam, & confirmatam per Benuenut. Strac. in tractatu, de decoctoribus, quinta parte, n. 1. in fiue: vbi & tractat illam quæ ſtionem, vtrùm fideiuſ ſor liberetur ex prorogatione termini facta à creditore reo, ſi reus decoxerit in termino prorogato. Et de his hactenus.

Nunc verò tertio deinde loco & principaliter conſtituendum erit, dubium præcipuum huius Capitis ineo conſidere, vtrùm ſcilicèt deponens res ſuas. vel pecunias apud alium, habeat ius prælationis contra bona depoſitarij, ſic vt debeat ex ſpeciali priuilegio Depoſiti, cæteris creditoribus etiam priuilegiatis circa actiones perſonales, vel reales præferri: Et quidem Baldus in conſ. 400. num. 8. lib. 5. & in conſ. 432. lib. 1. diſputat iſtud dubium: Idem in l. pro debito, C. de bon. aut. iud. poſ ſid. dicens iſtam quæ ſtionem frequenter occurrere; mercator enim labefactata fide decoxit, & aufugit, inſurgunt deponentes, & petunt depoſitum; vendentes inſtant, & petunt pannos, aut pretia: hypothecarij ſe offerunt, & ſe præferendos aiunt: vxores verò & nurus donum ſuarum causâ ſe potiores inquiunt, concurrant & alij pro extortis vſuris: denique & alij ſimplices priuilegiarij eorum cauſam meliorem eſ ſe dicunt. Quæritur ergo, quo ordine ſatisfieri debeat, quorúmve cauſa ſit potior? Et Baldus prædictis in locis, abſolutè reſpondit, primo loco rationem habendam dominorum rerum, & ponit exemplum in deponente, ſi extat depoſitum, ſed pleniùs rem non attigit; idcircò pleniùs tractare, & apertiùs altercationem hanc diſ ſerere, omninò neceſ ſarium eſ ſe, rectiſ ſimè obſeruauit Benuenut. Strac. in tractatu de decoctoribus, vltima parte, num. 1. vbi & num. 2. & 3. & 4. ex profeſ ſo explicat, atque plenè reſoluit: & eum non referens, ſiue non dicens ſic explicaſ ſe, & caſus nonnullos diſtinxiſ ſe, tranſcribit Vincent. Caroc. de depoſito, p. 2. quæ ſt. 47. fol. mihi 11. & ſeq. quibus (vt videbis) addemus nonnulla, & quid de iure huius Regni in propoſito ſtatutum fuerit, annotabimus, ac denique abſolutè adeò & plenè explicabimus, vt nihil vltra in præfato dubio deſiderari valeat.

Ante omnia tamen animaduertendum erit, dubitationi ſuperiori initium, aut occaſionem tribuiſ ſe Vlpianum Iureconſultum, qui duobus in locis contrarius ſibi videtur, ſiue duo iura inuicem pugnantia nobis reliquiſ ſe ideò cenſetur, quòd in l. ſi hominem 7. §. quoties, ff. depoſiti, ſentire videtur, deponentes omnibus præferendos etiam ante priuilegia; & in hæc verba ſcribit. Quoties foro cedunt Nummularij, ſolet primo loco ratio haberi depoſitariorum: hoc eſt eorum, qui depoſitas pecunias habuerunt, quas non fœnore apud Nummularios, vel cum Nummulariis, vel per ipſos exercebant, & ante priuilegia: Igitur ſi bona venierint, depoſitariorum ratio habebitur, dummodò eorum, qui poſtea vſuras acceperunt, ratio non habeatur, quaſi renunciauerint depoſito: At in l. ſi ventri, 8. §. in bonis, ff. de priuilegiis creditorum. contrarium ſentit, ſiue prælationem iſtam denegat non obſcurè, & in hunc modum ſententiam ſuam profert: In bonis Menſularij vendendis poſt privilegia, potiorem eorum cauſam eſ ſe placuit, qui pecunias apud menſam fidem publicam ſecuti, depoſuerunt: Sed enim qui depoſitis nummis vſuras à Menſulariis acceperunt, à cæteris creditoribus non ſeparantur; & meritò: Aliud eſt enim credere, aliud depenere. Si tamen nummi extent, vendicari poſ ſe puto eos à depoſitariis; & futurum eum qui vendicat, ante priuilegia. Hanc diſceptationem, vt diluant & declarent DD. diuerſimodè ſolent præfatam contrarietatem explicare: verè tamen ſi Scribentes omnes hactenus, attentè & originaliter prælegeris, certum quid, aut diſtinctè ſatis, & abſolutum in hoc dubio vix reperire poteris. Ex omnibus tamen rectiùs explicarunt, & nonnullas concluſiones deduxerunt Benuenut. Strac. in tractatu, de decoctoribus, vltima parte, ex n. 1. vſque ad numerum 5. & poſt eum, nihilque addens, ab eo potiùs tranſcribens, Vincent. Carocius de depoſito, 2. p.q. 47. qui non aſ ſignant aliquem intellectum, aut interpretationem ad ea iura, ſic tamen componenda exiſtimant, vt ex mente communi Doctorum diſtinguendum ſit in propoſitio: Ac primum quidem, quòd ſi deponens dominium non tranſtulit, quia fortè in ſacculo depoſuit. in te depoſita, quæ extat, omnibus eſt præferendus. tam in realibus, quàm in perſonalibus: Quòd ſi dominium tranſtulit quia deponendo numerauit, tunc de hoc depoſito idem iudicandum, quod de aliis bonis depoſitarij, quoniam in creditum abiit: Diſtinguendum tamen circa factum prælationis; nam ſi deponens recipiebat vſuras, vel commodum aliquod, ſeparandus non eſt à cæteris creditoribus, nec datur ei priuilegium: Si verò vſuras non recipiebat, tunc præfertur deponens aliis creditoribus priuilegia perſonalia habentibus; non tamen creditoribus hypothecam, ant ius reale obtinentibus, ſed illi potiùs præferendi ſunt. Denique ſtatuunt, quod attinet ad depoſitarios inter ſe, ſimul ipſos concurrere, nec prioritatem temporis conſiderai, ſed ſolùm, ſi aliquis vſuras recipit, vel non recipit; recipiens namque perinde habetur, ac ſi depoſiti titulum non haberet. Hæc dicti Authores, qui & iure, & authoritate confirmant.

Ego verò hac in re ex profeſ ſo magis inſiſtens, & longa conſideratione aliorum platica inſpiciens, nonnulla conſtituenda, atque obseruanda duxi (prout num. ſequent. tradentur) quibus altercatio hæc iure omni attento (vt ſuprà dixi n. 49. in fine) & verè, & meliùs, quàm anteà erat, explicata manebit. Anteà tamen exiſtimaui (quod præfati Authores non faciunt) referri debete, nec poſ ſe prætermitti quorundam ſolutiones. ſiue ad præfata iura interpretationes. Et inprimis Gloſ. verbo, poſt priuilegia, in dict. §. in bonis, verbum, poſt priuilegia, poſitum in eo textu, explicat, ideſt, poſtpoſitis priuilegiis, ſiue, ſupra priuilegia: Sed nec iure probatur, nec ſuſtineri poteſt ex iuribus anteà relatis, quæ (vt vides) expreſsè repugnant: Item ex communi Doctorum ſententia, quæ alia eſt (vt ſtatim dicetur.) Vnde alij interpretantur textum in dict. §. quoties. vt intelligatur de priuilegiis perſonalibus: Textum verò in dict. §. in bonis, vt intelligatur de priuilegiis realibus. Quod tamen apertè diuinat, nec verum eſt quoad textum in dict. §. in bonis: Item conuincitur, quoniam & perſonalia etiam plerumque deponenti præferuntur, vt rectè aduertit, & exempla adducit Gloſ ſa in dict. §. quoties, verbo depoſitariorum: quamuis ergo præfata doctrina in ſe vera ſit, vt ſtatim dicetur, non licet ſic interpretari ea iura, quæ tamen ſic (ſed malè quidem) interpretatur Vdalricus Zaſius in eodem §. in bonis, num. 2. dicens dumtaxat, quòd deponens eſt ante priuilegia, ſcilicet perſonalia, dict. §. quoties: Sed poſt priuilegia ſcilicet realia, iuxta textam in l. eos, C. qui potiores in pignore. Alij verò exiſtimant, textum in dict. §. quoties, procedere in vendicatione, hoc eſt, cùm executio fit in re depoſita, quæ adhuc extat; tunc namque rem meam contra dotalia, & funeralia priuilegia recte vendico: & ita accipiendum putant textum in d. §. quoties; textum verò in dicto §. in bonis, intelligunt procedere, quando res non extant, & ſic quando actione depoſiti experitur deponens, atque in bonis depoſitarij fit executio; quo caſu poſt priuilegia venit deponens: & ita declarat Ripa in eodem, §. in bonis, num. 12. ad finem. Sed cum rectè improbauit Petrus de Barboſa in l. ſi cum dotem, 23. §. finali, n. 33. verſ. Ripa, fol. 498. ff. ſoluto matrimonio; & in contrarium expendit ipſe textum in l. quod priuilegium, 8. ff. depoſiti, quæ ſequitur ſtatim poſt dictum §. quoties: & denotat apertè, eiuſdem §. deciſionem procedere, etiam quando executio fit in rebus depoſitarij. Idque prius præ ſenſerat Gloſ ſa (ſed non refert illam Barboſa) in dicto §. quoties, verbo, depoſitariorum, vbi in hunc modum ſcribit: Sed contrà infrà de priuileg. cred. l. ſi ventri, §. in bonis, Solut. hîc res depoſitæ extabat, ibi non. Quod non placet, vt in l. proxima, hoc eſt, dicta l. quod priuilegium 8. Sed & vltra Barboſam, manifeſtiùs conuincitur interpretatio hæc ex eo. quòd ipſa attenta, fateri deberemus coacta ratione, textum in dict. §. quoties, & in dict. l. quod priuilegium, minimè procedere poſ ſe in depoſito pecuniæ numeratæ, quod vtique & verbis eorundem iurium, & communi Doctorum traditioni valdè repugnat: Fateri etiam debetemus, priuilegium ipſorum iurium, potiùs rei vendicationi, quàm depoſito dari; aut propter bonam fidem, & naturam illius non competere; quod eſ ſet maximum abſurdum, & à verbis illorum, & mente Iureconſultorum alienum: illi namque dum ea priuilegia concedunt, depoſiti fauore, aut propter eiuſdem peculiarem rationem, & naturam excitantur præcipuè, vt ibidem conſtat apertè.

Quapropter aliis interpretationibus reiectis, communis intellectus ad ea iura, verior quidem mihi videtur, videlicet quòd in d. §. quoties, regula conſtituitur, deponentem, inquam, pręferri creditoribus etiam priuilegiatis; regula autem hæc in d. §. in bonis, limitatur, ſiue excipiuntur ibi ab ea regula maiora quędam priuilegia, quæ deponenti præferuntur. Maiora cenſentur. priuilegium pupilli, item mutuantis ad refectionem domus, item dotis, impenſa etiam funeris; hæc namque cùm bona ſoluendo non ſunt. præcedit, l. penultima, ff. de religioſ. & ſumptib. funer. Idem in aliis caſibus ab Accurſio notatis in dictis iuribus, in quibus creditores illi priuilegiarij præferuntur, & ita intelligendus eſt d. §. in bonis: vbi dicitur, depoſitarios poſt priuilegia admitti; & extra illos caſus deponentes admittuntur, ſicque intelligendus eſt d. §. quoties, in quo dicitur ante priuilegia habendam eſ ſe rationem depoſitariorum: & ita explicarunt Gloſ ſ æ ordinariæ in d. §. in bonis, vbi Ripa n. 12. Cuman. n. 3. & in. d. §. quoties: vbi Paulus, Salicet. & Fulgoſ. Salicet. etiam & Bald. in l. vlt. C. depoſiti: Idem Bald. in conſ. 382. nu. 17. volum. 5. Caſtrenſ. in conſ. 285. n. 4. prima parte, Beneuent. Strac. in tractatu de decoctorib. vltim. parte, n. 3. in fine. Petrus de Barboſa in l. ſi cùm dotem, §. fin. ff. ſoluto matrim. n. 34. in Et vltra eum, communem quoque interpretationem probarunt Cuiacius in Nouella 88. ad medium. Reuar. varior. lib. 1. cap. 15. Fornerius ſelect. lib. 3. cap. 8. Petrus Greg. in Syntagmate iuris, lib. 23. cap. 3. n. 19. Ipſáque veriſ ſima eſt, & verbis dictorum iurium multùm conueniens, quæ tamen vt radicitùs magis intelligantur atque enucleentur, materia etiam hæc vt magis exornata remaneat, ſequentia conſtituere neceſ ſarium duxi, provt ſuprà promiſi: Eò magis, quòd ex Recentioribus Flores Diaz de Mena, hac de re nouiſ ſimè omnium ſcribens, variar. quæst. lib. 1. quæ ſt. 6. artic. 3. nu. 25. breuiter nimis ſe habuerit, nec perfectè, aut abſolutè explicauerit.

Et inprimis conſtituo, depoſita olim variis in locis, maximè in publicis, & in æde ſacra fieri ſolita, item & penes Nummularios, qui in foro erant; idque vt res depoſitæ tutiùs eſ ſent conſeruatæ. Quod latiùs non probo, ſed in propoſito ad Petrum Greg. me remitto: is namque in Syntagmate iuris, lib. 23. dict. c. 3. n 18. & 19. fol. mihi 150. id eleganter, & verè obſeruauit, atque probauit.

Deinde, Nummularios, & Argentarios, publicas olim reputaras fuiſ ſe perſonas, publicúmque officium, aut miniſterium quodammodò obtinere, atque exercere, dici ſolitum; per textum, in l. argentarios, in principio, ff. de edendo. ibi: Quia officium eorum publicam habet cauſam. Et hæc principalis eorum opera eſt, vt actus ſui rationem diligenter conficiant: Menſas etiam in foro cum ærario habuiſ ſe, l. qui tabernas, ff. de contrahenda emptione: Et apud eos emptiones, vendictiones, permutationes, & alios contractus fieri, item & inſtrumenta; vt hodie apud Tabelliones fiunt, l. ait Prætor, l. ſi quis ex argentariis, l. quædam, ff. de edendo, l. item videndum, ff. de petitione hæreditatis: Idcircò eorum officium in Republica valdè neceſ ſarium & vtile fuiſ ſe, & omnibus ordinibus gratioſum. Quod optimè adnotarunt Alciatus in l. 1. num. 14. C. de edendo, lib. 4. dispunction. cap. 22. & lib. 8. Parergon, cap. 18. & in l. boues, §. vltimo, ff. de verborum ſignification. Vbi etiam Rebuffus, Briſ ſonius, & Berrucius de verborum ſignificatione, lib. 1. verbo, argentarios. Carolus Sigonius de antiquo iure Romanorum, lib. 2. capit. 11. Cuiacius lib. 10. obſeruationum, capit. 14. Oroſcius in dict. l. Prætor ait, ff. de edendo. Budeus in d. l. ſi hominem, §. quoties, ff. depoſiti: vbi cum campſoribus, hoc eſt, Banqueros, ſeu cambios argentarios, & nummularios confert: Et Rebuf. vbi ſupr. Corraſius in l. prima, §. prætereà. ff. de officio Præfecti vrbis. Vtcunque tamen res ſit, campſores hodie, licèt priuati ſint, eadem actione teneri, quâ olim in antiquo Romanorum foro, nummulario, Argentarios, & Menſurarios fide publica deputatos, teneri ſcriptum eſt per totum titulum, ff. de eden. & Authores relatos ſuprà, & debere librum rationum conſicere, prout expreſ ſum eſt in l. 10. tit. 18. lib. 5. nouæ collect. Regiæ.

Secundò, & principaliter conſtituo, depoſiti cauſam (vt ſuprà n. 12. & 13. dicebam) multùm fauorabilem, & priuilegiatam; ſiue in depoſito multa fuiſ ſe ſingulariter, atque ſpecialiter conſtituta, vt ibidem probaui, & aduertit Alciatus in l. prima, n. 3. C. de edendo; frequentius tamen apud nummularios, & campſores, vel pro fœnore, vel pro cuſtodia deponi, vt conſtat ex dicta l. ſi ventri, §. in bonis, & dictal. ſi hominem, §. quoties: Vbi ſpecialiter diſtinguuntur ij caſus, vt ibidem apparet in verſ. quas non fœnore, & in verſ. ſed enim qui depoſitis: Depoſiti tamen priuilegia, dumtaxat dari pro cuſtodia, non verò pro fœnore deponenti, vt iura præfata probant: quoniam pro fœnore deponens, illis renunciare videtur, vt conſtat ibi, & inde ex ſententia quorundam, Depoſitum in hoc caſu in Mutuum videri tranſire dixit Barboſa, quem referam ſtatim: & vltra eum idem notauit Caballinus in tractatu de vſuris, quæ ſt. 83. num. 637. dicens Depoſitum pro fœnore, ſiue cum cambiis, & intereſ ſe, ſolo nomine dici poſ ſe depoſitum, quia re vera depoſitum non eſt, ſed contractus potius fœneratitius: Sequitur Alexander Raudenſis reſponſo 50. num. 353. lib. 1. Deponens ergo in ſumma, ſi recipiebat vſuras, vel fœnus, aut aliud intereſ ſe, ſeparandus non eſt à cæteris creditoribus, nec aliis præfertur: Cæterùm ſi vſuras non recipiat, nec commodum aliud, tunc regulariter præfertur aliis creditoribus habentibus priuilegia perſonalia: quod ita concludunt præfata iura, & cum aliis Barboſa in dicta. l. ſi cùm dotem, 23. §. finali, num. 33. ff. ſoluto matrimonio. Vincentius Carocius de depoſito, 2. part. quæ ſt. 47. num. 5. & num. 13. Beneuenut. Strac. de decoctoribus, vltima parte, num. 1. 2. & 3. alios retuli ſuprà, num. 55. Ex ſententia verò aliorum (quæ & verior eſt) quamuis in mutuum non tranſeat, ſed adhuc depoſitum maneat, & prima obligatio depoſiti duret, & potiùs pactum ſoluendi intereſ ſe, faciat vt ex depoſito agi debeat, quia aliàs ſi eſ ſet mutuum, vſuræ peti non poſ ſent, tum quia illæ peti non poſ ſunt citra vinculum ſtipulationis: tum etiam, quia mutuum dantes, nihil inde ſperantes, vt ſuprà dicebam, & Ioannes Franciſcus de Ponte dict. conſ. 56. ex n. 5. vſque ad num. 13. conſtanter tuetur: Semper tamen certum eſt, (nec in hoc vllus diſ ſentit) ex pecunia depoſita intereſ ſe percipientem, non vti dicto priuilegio prælationis in perſonalibus conceſ ſo, vt idemmet Franciſcus de Ponte agnoſcit eodem in loco, num. 12. dicens, quòd in depoſitis huiuſmodi irregularibus, vbi datur permiſ ſio vſus pecuniæ, & eiuſdem intereſ ſe præ ſtatur, non habent locum iura in dict. §. quoties, & in dicto §. in bonis, nec dicta per Doctores ibidem: quia illa iura loquuntur in depoſitis regularibus, & dant prælationem inter creditores in actione perſonali; non tamen negant, quin alij depoſitarij, qui pecuniam recipiunt, depoſitarij ſint, quamuis impropriè, & quamuis priuilegiis dictis prælationis non vtantur: Et hoc modo concordari poteſt contrarietas, ſiue differentia præfata Doctorum, an ſcilicet depoſitum ſit. ſiue non, eo caſu: Depoſitum namque manet, & dicitur tunc, quamuis impropriè. Vel ideò non manere dicitur depoſitum, quia dicta priuilegia eo caſu non competunt, vt Ponte ipſe fatetur; depoſitum tamen eſt, vt dicit etiam pater Lud. Molin, de iuſtit. & iure, tom. 2. disp. 526. ad finem, in verſ. Quod attinet ad vltimum, fol. 1723. & 1724. vbi reſoluit, quòd cùm depoſitum eſt regulare, & huiuſmodi, quòd non transeat dominium rei depoſitæ in depoſitarium, atque res depoſita extet, in illa deponens præfertur vniuerſim creditoribus omnibus depoſitarij, de quo ſtatim videbimus infrà: Si verò depoſitum eſt irregulare, & tale, quod depoſitarius comparat dominium illius; tunc ſi deponens nullum intereſ ſe ob id accipiebat, gaudet priuilegio, vn præferatur cæteris creditoribus non habentibus tacitam, nec expreſ ſam hypothecam in bonis depoſitarij: Secus verò ſi intereſ ſe aliquod percipiebat (vt dictum eſt;) intelligendo tamen, vt Ioannes Franciſcus de Ponte dict. conſ. 56. intellexit, qui poſt Ripam in dicto §. in bonis, dicit reuidendum eſ ſe textum in eodem §. in bonis, & in dict. l. ſi hominem, §. quoties, vt ea iuta intelligi debeant, quando effectualiter intereſ ſe ſuit receptum; nam ſe fundant in effectualiter receptione vſuræ, & hanc conditionem recipit conuentio: Vnde non ſufficeret, conuentum dumtaxat fuiſ ſe fœnus, aut intereſ ſe; non enim ea iura conſiderarunt ſimplicem conuentionem (vt Ripa ipſe eleganter animaduertit) ſed effectualem receptionem. Et conſequenter ſi vſuræ non fuerint exactæ, & habitæ, ceſ ſat ratio illorum iurium, & in conſequentiam eorum diſpoſitio, nec dicta prælatio ob ſolam conuentionem denegabitur. Cuius rei rationem Ponte ipſe num. 26. aſ ſignauit, quia quando actus facti inducit mutationem cauſ æ, tunc non ſufficit conuentio, ſed actus poſitiuus, & executiuus requiritur; partes enim noluerunt à depoſito recedere, léxque hoc non obſtante facit, vt detur pręlatio: facit (inquam) hoc propter commoditatem perceptam à deponente, cuius conditio propter vſuras perceptas ſit deterior. Vnde dum vſuræ non fuerunt exactæ, ceſ ſat ratio legis; ſic Author ille, qui nu. 17. concludendo ſic ſcribit: Sed receptio intereſ ſe à iuribus ponderata, quæ conſiſtit in actu facti, non conſideratur in abſtracto, ſeu in potentia, ſed requirit realem receptionem, quia ipſa receptio eſt, quæ commoditatem cauſat, ex qua lex alios prætulit, vnde hoc ceſ ſante remanet caſus extra omnem dubitationem.

Intelligi denique debet, vt alio etiam caſu non procedat; in pupillo, inquam, qui per receptionem vſurarum non perdit priuilegium prælationis, l. qui nominibus, §. fin. ff. de adminiſtrat. tutorum, cui poſt alios Authores quinque intellectus aſ ſignauit Vincent. Carocius de depoſito, 2. parte, quæ ſt. 47. ex num. 6. vſque ad n. 12. Communior tamen fuit interpretatio Bartoli, quòd ibi priuilegium duplici de cauſa erat conceſ ſum; vna erat, quia depoſitarius; alia, quia pupillus: vnde licèt prima ceſ ſet, non ceſ ſat alia, quia pupillus: & ita reſpondere communiter DD. aſ ſerit Carocius vbi ſuprà.

Tertiò, & principaliter conſtituo, iura præfata, hoc eſt textum in d. §. in bonis, & in d. §. quoties, priuilegium præfatum prælationis concedentia, quando abſque fœnore depoſitum ſit, loqui in depoſitis, quæ apud Argentarios, & Nummularios olim fiebant, in quibus depoſiti fauore, & propter publicam fidem conseruandam ita ſtatutum, agnoſcunt Authores plures ſuperiùs præcitati, & ibidem etiam diximus: Idcircò extra eum casum, ſiue cùm apud eas perſonas depoſitum non fieret, prædictum priuilegium non videri competere, aſ ſerit Cuman. eodem §. in bonis, n. 1. Et videtur probare Barboſ. in d. l. ſi cùm dotem, §. fin. n. 33. verſ. ſed pro vera concordia, fol. 498. Vltra qué tamen, & alios animaduertendum erit in praxi, priuilegium præfatum ſine diſtinctione de iure Regio admiſ ſum, ex l. 9. tit. 3. p. 5. vbi deponenti ſimpliciter conceditur, nec diſtinguitur perſona depoſitarij; ſic potiùs abſolutè in omni depoſito ſtatuitur, quod in depoſito facto apud Argentarios, & Nummularios, ſtatutum fuerat in dictis iuribus. Quod ex verbis dictæ l. Partitæ certiſ ſimum eſt, & de iure communi, non diſtincta etiam depoſitarij perſona, ſic in omni depoſito ſtatuerunt, & in perſonalibus priuilegium illud conceſ ſerunt Baldus, & Salicetus in l. vltima, C. depoſiti, idem Baldus in conſil. 144. lib. 1. 80. conſil. 382. num. 17. volum. 5. Caſtrenſis in conſil. 285. num. 4. lib. 1. Decius in conſil. 645. num. 2. Zaſius in dicto §. in bonis, num. 2. Curtius iunior in l. 2. in principio, ff. ſi certum petatur, num. 15. & in eiſdem terminis, ac etiam in mercatore priuato quocumque penes quem depoſitum factum eſ ſet, loquuntur Beneuenut. Strac. de decoctoribus, parte vltima, ex num. 1. Vincentius Carocius de depoſito, parte ſecunda, quæ ſtion. 47. num. 1. Et meritò quidem; nam, vt ſ æpe repositum eſt, fiducia cuſtodiæ, & fidei bonæ depoſitarij depoſitum ſit, idque cuicunque res deponatur: vnde priuilegio huiuſmodi deponenti ſuccurrere, æquiſ ſimum quidem eſt, propter bonam fidem in contractu depoſiti generaliter adeò, & indiſtinctè conſideratam, cap. bona fides, de depoſito, l. bona fides, ff. depoſit. quàmque ſequutus deponens, res ſuas, aut pecunias depoſuit: & ita tenendum eſt, & videtur agnoſcere Pater Ludouic. Molin, de iuſtitia, & iure, tom. 2. dict. diſputation. 526. ad finem. In primis namque dixit, dari priuilegium prælationis prædictum, quando depoſitum factum ſit penes Argentarium, hoc eſt, publicum depoſitarium à Republica ad id conſtitutum, modò, (vt dictum eſt) intereſ ſe, aut fœnus non recipiatur; ſtatim verò annotauit ex dicta l. 9. partitæ, extendi videri priuilegium huiuſmodi ad deponentes penes quoſcunque depoſitarios res, quarum dominium tranſit in illos: Aſ ſerit tamen de iure communi, ſolùm competere priuilegium metipſum deponentibus penes perſonas publicas, & à Republica ad id conſtitutas: Idque propter publicam vtilitatem, quæ eſt in huiuſmodi depoſitis & depoſitariis ad mercatorum negotiationem fouendam, & augmentandam; fatetur ergo ex dict. l. partitæ idem, quod probamus, quamuis de iure communi aliter exiſtimet. Sed & eodem iure attento aliter exiſtimaſſe, & tenuiſ ſe quamplures Authores, ex dictis nunc conſtat apertè.

Quartò, & principaliter conſtituo, deponentem abſque fœnore, vel intereſ ſe pecuniam numeratam, vel rem, quæ conſiſtit in pondere, numero, vel menſura, præferri (vt dictum remanet) anterioribus creditoribus perſonalibus, ſiue habentibus priuilegia perſonalia; non tamen præferri aliis creditoribus in hypotheca, & iure reali, ſed illi præferendi ſunt, l. procuratoris, §. ſi plures, verſ planè, ff. de tributor. act. l. pro debito, C. de bon. aut. iud. poſ ſid. etiamſi (vt dictum eſt) abſque fœnore, vel vſuris deponat: Quod vnanimiter probarunt Authores relati ſuprà, n. 55. atque ex communi omnium ſententia tradiderunt Beneuenut. Strac. de decoctoribus, part. vlt. n. 3. Vincent Caroc. de depoſito, 2. par. q. 47. n. 12. non etiam præfertur ci, quod expenditur in funus defuncti, vel in domus, aut nauis refectionem neceſ ſariam: Sed nec Regi præfertur, ſi quid ei ex contractu, vel ex delicto debetur; nec etiam debito pro dote vxoris: Ita expreſſum eſt in d. l. 9. tit. 3. part. 5. vbi ex principio, vſque ad verſic. Mas las otras coſas, hæc omnia probantur: & in verſic. o por mal fetrias, innui videtur, quod fiſcus habeat tacitam hypothecam in bonis delinquentis, etiam contra creditores, & quamuis illi ſint depoſitores: Quod ibidem aduertit Gregorius Lopez, & intellige, vt ipſe declaranti & verbo, obligado. reddit rationem eius, quod de hypotheca, & iure reali diximus, ſcilicet, quòd habens hypothecam, præfertur omnibus priuilegiis perſonalibus. l. eos, C. qui potiores in pign. habeant. & hypotheca ſequitur ipſam rem, l. reſcriptum, ff. de pactis. Denique & ſuperioribus conuenit Flores Diaz de Mena var. lib. 1. q. 5. art. 3. n. 25. & n. 55. verſ. ſuprà tradita reſol. Cæterum ſi pecunia depoſita ſit clauſa, vel obſignata, vel etiam numerata, ſed tanquam ſpecies, hoc eſt, cum conuentione, vt eadem nummorum corpora redderentur, tunc proculdubio de huiuſmodi pecunia ſic depoſita, idem ius obſeruandum erit, quod de ſpecie aut alia re depoſita, cuius dominium non tranſit, vt dicemus infrà, & Gregor. Lopez verbo, contar, in dicta, l. partitæ, obſeruat: vt ſcilicet ſi res depoſita extet, tunc deponens omnibus tam realibus, quàm perſonalibus præferendus ſit indiſtinctè, vt infrà dicetur. Aliàs re non extante cæteris creditoribus perſonalibus præfetatur, ſed non his, qui maiora habent priuilegia, quos num. Præcedenti excepimus: & vide nouiſ ſimè Cardin. Dominic. Tuſcum tom. 2. verbo, depoſitum, concl. 200. ex fol. 568.

Quòd ſi pecunia numerata depoſita fuerit, ipſaque extet, vtrùm deponens, debeat etiam tunc cæteris aliis præferri? maius proculdubio dubium eſt de iure huius Regni; nam de iure communi expreſsè videtur deciſum, atque in hoc caſu indiſtinctè deponenti conceſ ſa prælatio in d l. ſi ventri, §. in bonis, ff. de priuil. credit. in illis verbis: Si tamen nummi extent, vendicari eos poſ ſe puto à depoſitariis; & futurum eum qui vendicat ante priuilegia: per quem textum ſic admittunt Scribentes communiter, exceptis nonnullis. quos ſtatim referam: verùm ex dicta l. 9. tit 3. part. 5. innui videtur contrarium: ibi namque quoad priuilegium hoc pręlationis indiſtinctum, cùm res depoſita extat, principaliter attenditur, an à principio in depoſitarium tranſlatum fuerit dominium, necne: quod negare non poteris, ſi prima verba legis eiuſdem prælegeris, ibi: Dineros contados, ò otra moneda de oro, ò de plata, ò alguna de las otras coſas, que ſe ſuelen, e pueden contar, ò peſar, ò medir: recibiendo alguno en guarda de otro, &c. Et iungas ea cum finalibus verbis legis ipſius, ibi: Mas las otras coſas que fueſ ſen dadas en condeſijo, non por cuento, nin por peſo, nin por medida, ſi fueren falladas entre los bienes del finado, ellas denen ſer entregadas en todas guiſas à ſus dueños, ante que ſe paguen las otras debdas, de qual manera quierque ſean. Vbi (vt vides) prædictum priuilegium abſolutum prælationis quoad omnes dumtaxat conceditur, cùm res extant, & in poteſtate depſitarij, vel hæredum eius inueniuntur, eius tamen conditionis, aut qualitatis ſunt, vt in pondere, numero, vel menſura minimè conſiſtant: Quaſi in illis, etiamſi extent, nullum aliud priuilegium concedi debeat, quàm quod concedendum diximus ſuprà, nu. 63. & n. 70. Nec eſt authoritate deſtituta noua hæc noſtra conſideratio ex dicta lege Partitæ deducta; nam & Gregorius Lopez ibidem, verbo, contar, ſic clarè præ ſentiens, in hunc modum reliquit ſcriptum: De his rebus dicit, quia in eis tranſit dominium in depoſitarium, vt ſupra eod. l. 2. Nam ſi res depoſita extaret, cuius dominium non tranſiret, tunc deponens indiſtinctè præferretur, l. in rebus: & ibi Baldus 2. lectura, C. de ture dotium, & iſta l. in fin. Ecce vbi apertiſ ſimè inquit, non ſufficerequoad priuilegium prædictum prælationis abſolutum, quòd res extaret, ſed quòd extaret res, cuius dominium non tranſiret: Idque lex illa clarè adeò voluit, vt nullo pacto torqueri valeat; ergo ſi pecunia numerata depoſita fuerit, quamuis extet, non præferetur indiſtinctè deponens, ſed fructur dumtaxat iure reſoluto ſuprà dict. n. 63. & 70. Imò non viſa, aut ſaltem non ponderata, nec adducta deciſione dictæ l. nouæ partitæ: ſed in terminis iuris communis loquendo, quòd deponens non pecunia, vt eâ vti liceat depoſitario, deponens non præferatur in illa, etiamſi extet, cum Alberico tuetur Petrus de Barboſa in dicta l. ſi cùm dotem; vigeſimatertia, §. finali, n. 32. in fine, ff. ſoluto matrim. qui verè loquitur contra communem omnium ſententiam, & contra textum in dict. l. ſi ventri, § . in bonis; ac præcipuum eius fundamentum deſtruit ex his, quæ numeris præcedentibus annotauimus: De iure tamen Regio probatur optimè ex dict. l. partitæ, ex quo tranſit dominium in depoſitarium, quod magis attenditur in ipſa quoad effectum prælationis indiſtinctè, quàm aliud, ſcilicet rem extare, & deponentis fuiſ ſe: ſicut in ſimili videmus, venditorem, vendita re, cuius dominium tranſlatum fuit in emptorem, in re ipſa etiam extante, nullam habere prærogatiuam, etſi illius dominus fuit, ſed ſimul concurrere cum aliis creditoribus, l. ſi procuratoris, §. ſi plures, verſ. planè, ff. de tributoria act. l. quidam fundum, 16. ff. de in rem verſo: & cum Dino concludit Bartol. in l. ſi cùm dotem, §. finali, in fine, ff. ſoluto matrim. vbi Alexander n. 5. & Barboſa plures referens num. 31. & 32. Couar. Reſolut. lib. 1. cap. 7. num. 3. ad medium. Ioannes Gutierrez practic. lib. 3. quæ ſt. 98. num. 3. Flores Diaz de Mena var. lib. 1. quæ ſt. 5. artic. 3. num. 40. & ſuprà, hoc eodem lib. cap. 8. ſic adnotaui: Nullo ergo pacto de iure conmmuni ſuſtineri valet D. Barboſ æ ſententia, quamuis de iure Regio optimè procedat. Deinde, quamuis Patris Ludouici Molinæ de iuſtitia, & iure, tom. 2. diſput. 526. ad finem, in eodem propoſito reſolutio veriſ ſima ſit de iure communi, & in dict. §. in bonis, probetur: vbi & poſt Gloſ ſam ſic intellexit communis ſententia; de iure tamen Regio, ac poſt deciſionem dictæ l. partitæ non procedit: Aſ ſerit namque præfatus Author, quòd quando eadem numero pecunia depoſita, extat apud depoſitarium, aut aliquid ex ea emptum, in ea pecunia præfertur in particulari, qui illam depoſuit, etiamſi vſuram ex depoſito acciperet; & tamen contrarium (vt vides) decidit lex ipſa Partitæ, quoties rei, aut pecuniæ depoſitæ dominium transferri contingat: Et ita quoque intelligenda ſunt tradita nouiſſimè per Tuſchum tom. 2. dict. concl. 200. verbo, depoſitum, fol. 568.

Quintò conſtituo, certam eſ ſe, & generalem in materia creditorum regulam, aut doctrinam, quòd qui rem aliquam vendicat, præfertur omnibus, & quibuſcunque aliis creditoribus, l. in rebus, & ibi Baldus in ſecunda lectura, C. de iure dotium, l. vbi adhuc, C. eodem titulo, l. depoſui, l. ex facto, in principio, ff. de peculio, l. vndecima, in fine, titul. 14. partit. 5. & cum communi ſic reſoluunt Authores præcitati ſuprà, num. 73. Matiençus in l. 7. titul. 16. gloſ. 5. num. 1. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ. Vincentius Carocius de depoſito, parte. 2. quæ ſt. 47. num. 1. in fin. dicens, quòd vbicunque res mea reperitur penes te, & non eſt tranſlatum dominium, ego liberè vendicare potero, & præferor omnibus creditoribus, tam in perſonali, quàm in reali. Ratio eſt, quia is qui vendicat rem, non creditor, ſed dominus eſt, l. officium, l. in rem actio, cum vulgatis, ff. de rei vendic. creditores autem ad bona ſui debitoris admittuntur, non ad bona aliena, tex. ſingularis in l. à Diuo Pio, §. ſi ſuper rebus, verſ. ſi fortè, ff. de re iudic. l. veniunt, ff. de priuilegiis creditorum, l. ſi non expedierit, ff. de bonis author, iudic. poſ ſidend. Inde & conſequenter, ſi res depoſita inueniatur in poreſtate depoſitarij, vel hæredum eius, nec fuerit de his, quæ in pondere, numero, vel menſura conſiſtunt; deponens præfertur omnibus aliis creditoribus indiſtinctè. Quod ita expreſ ſit dict. l. 9. titul. 3. part. 5. in finalibus verbis: & Gregorius ibi, verbo, Contar, Matiençus in dicta. l. 7. titul. 16. gloſ ſa 5. num. 1. Vincentius Carocius dicta 2. part. quæ ſt. 47. num. 1. Beneuenut. Strac. de decoctoribus, vltima part. num. 1. Pater Molina de inſtituta & iure, tom. 2. diſputat. 526. ante finem. Et hoc eſt certiſ ſimum omni iure attento, prout ſentit Flores Diaz de Mena variar, lib. 1. quæst. 5. artic. 3. num. 25.

Sextò & vltimò conſtituo, quòd cùm creditores nudam habent dumtaxat actionem perſonalem ſine hypotheca & priuilegio, quos Chirographarios, ſiue Perſonales appellamus, tunc equidem ſimul omnes admittuntur, & ſimul veniunt in tributum, nec vnus alteri præfertur; imò ſi debitor ſoluendo omninò non eſt, omnes faciunt partes per concurſum, & ſolutio fit pro rata eius, quod cuique debetur, l. pro debito, C. de bonis author. iud. poſ ſidend. l. ſi procuratoris, 5. §. ſi plures, & § planè, ff. de tributoria actione, l. 11. titul. 14. partita 5. & cum multis ex communi ſententia tradiderunt Matiençus in l. 7. titul. 16. gloſ ſa 5. num. 15. lib. 5. nouæ collect. Regiæ, Blazius Flores Diaz de Mena variar, quæ ſtion. libro 1. quæ ſt. 5. articul. 1. numer. 1. & 2. & ſequent. Quod ipſum in noſtra materia, ac depoſitariis ſimul concurrentibus, dixit Vlpianus in dicta l. ſi hominem, 7. §. quoties, ff. depoſiti; vbi ſcribit, depoſitarios ſimul inter ſe concurrere, ſi plures ſint, nec habere inter ſe prælationem, ſiue prioritatem temporis non conſidenti, ſed ſimul admittendos: Satisfieri ergo debet pro rata, nec prioritatis ratio habenda eſt, niſi alter vſuras receperit; is enim habetur, ac ſi depoſiti titulum non haberet, vt probat Salicetus in l. finali, quæ ſtione vltima, C. depoſiti, Ripa in dicto §. in bonis, numer. 8. Beneuenut. Strac. in tractatu, de decoctoribus, vltima parte, num. 4. Vincentius Carocius de depoſito, parte, 2. quæ ſt. 47. num. 15. Pater Molina tom. 2. de iuſtitia & iure disp. 526. in finalibus verbis, dicens, quòd deponentes omnes æqualiter admittuntur, vt eis ſoluatur de bonis depoſitarij; eſto quidam eorum ſint tempore anteriores, & quidam ſint tempore poſterioris: Ioannes Franciſcus de Ponte dict. conſil. 56. num. 12. lib. 1. dicens, quòd iura in dict. §. quoties, & in dict. §. in bonis, præferunt propriè deponentes illis, qui intereſ ſe percipiunt: & citat Ripam in dict. §. in bonis, vt probet, deponentes regulariter ſimul concurrere; cæterùm eos qui intereſ ſe non percipiunt, præferri eis qui ex depoſito intereſ ſe, aut fœnus recipiunt: & repetit iterùm num. 17. Si ergo intereſſe nullus percipiat, nulla datur inter eos prælatio, nec priuilegium competit prędictum contra depoſitorem alium, qui eodem iure & priuilegio munitur: Idque ex vulgata iuris regula, quòd priuilegiatus contra pariter priuilegiatum non gaudet priuilegio ſuo, l. verum, §. finali, ff. de Minoribus, cap. auditis, in fine, de in integrum reſtitutione, cap. cùm pro cauſa, de ſententia excommunicat. Vbi Doctores ſic notarunt communiter, & cum aliis multis latè explicauit Azeuedus in l. 10. tit. 3. num. 15. & 17. & 18. & 19. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ: latiùs atque eruditè nouiſ ſimè Alexander Trentacinquius variar. reſolut. lib. 1. titul. de reſcript. & priuileg. reſolutione prima, & ſecunda, ex folio 15. cum ſequentib. Ioannes Cephalus in conſil. 7. num. 16. & 17. lib. 1. Petrus Surdus in conſilio 335. num. 70. lib. 3.

CAPVT XVII.

Inſtitutus in re certa, nullo dato cohærede vniuerſali, vel dato nolente, aut non valente hæreditatem adire, ſiue ante teſtatorem decedente, iure noſtro Regio, ac poſt deciſionem l. primæ, titulo 4. lib. 5. nouæ collect. Regiæ, numquid habeatur loco hæredis, an loco legatarij? Vtrùm etiam vniuerſam conſequatur hæreditatem, & rei certæ mentio detrahatur, an rem ipſam in qua eſt inſtitutus dumtaxat, ſic vt reliquum hæredibus legitimis, ſiue ab inteſtato ſucceſ ſoribus debeatur? difficilis equidem & neceſ ſaria, dilucidè tamen nunc & ſingulariter, ſiue aliter, & meliùs, quàm cæteri huius Regni Scriptores feciſ ſent, explanata, atque elucidata quæ ſtio: Vbi & Burgenſis Salon de Paz opinio aduersùs Ioannem Matiençum, & Neotericos alios, nouè defenſa & recepta, eorundem argumentis verè & concludenter ſatisfactum; & plures caſus, quàm anteà fuiſ ſent, diſtincti & conſiderati per Authorem. Deinde, inſtitutus in re certa an, & quibus caſibus, ſiue quarum rerum reſpectu & effectu habeatur loco hæredis, vel loco legatarij? & de materia, & ratione ad textum, in §. ſi ex fundo, l. primæ, ff. de hæredibus inſtit. cum concordantibus, ſtrictè & accuratè actum, & permulti Authores commemorati, qui eiuſdem §. materiam latiſ ſimè tractarunt, atque exornarunt. Demùm de prædictis omnibus quod attinet ad forum interius, ſiue conſcientiæ: & vtrùm inſtitutus in re certa habere debeat reliqua bona, quando teſtator hoc prohibuit, expreſ ſáve teſtatoris diſpoſitione & prohibitione, vtrùm ceſ ſet diſpoſitio dicti §. ſi ex fundo; ſiue ius accreſcendi in hac materia, an etiam regulariter, & quare illud fuerit introductum? vbi Dini, Bartoli, & aliorum Authorum contrarietas proponitur, & Dini opinio contra Bartolum, ſic ſuſtinetur, vt in tuto relinqui videatur, multáque & nouè & ſingulariter adnotantur, quæ ſic tacta nullibi inuenies, nec abſque ſtudio & labore ingenti, ita ordinari potuiſ ſent.

SVMMARIVM.

- 1 Proponitur dubium præcipuum, cuius occaſione diſputatio huius Capitis excitatur, & reſolutio traditur infrà, ex n. 123. vbi vide.
- 2 §. Si ex fundo, l. primæ, ff. de hæredibus inſtituendis, materiam, latiſ ſimè, atque ex profeſ ſo tractaſ ſe Authores permultos, qui hoc numero, & ſequent. commemorantur.
- 3 Ioannis Imolenſis in propoſito huius materiæ, lectura originalis commendatur.
- 4 Inſtitutus in re certa, vtrùm ſuccedere poſ ſit in feudo, & in emphyteuſi conceſ ſa alicui, & filiis, aut hæredibus ſuis? remiſ ſiuè.
- 5 Inſtitutus in re certa, ſi nullus alius datus ſibi fuerit cohæres, vel ſi datus, modo quocunque hæres eſ ſe non poſ ſit; hæredis vniuerſalis loco habetur, & totam hæreditatem conſequitur. Et vide infrà, num. 12.
- 6 Si verò cohæres vniuerſalis datus fuerit, illéque adiuerit, erit vtique loco legatarij.
- 7 Quòd ſi cohæres vniuerſalis nec adiuit, nec repudiauit, ſiue non deliberat, ius eius ex futuro euentu decidi debebit, an ſcilicet cohæres deliberauit adire, vel non adire, vt hoc numero adnotatur.
- 8 Ex euentu futuro multa in iure ciuili decidi.
- 9 Inſtitutum in re certa, non eſ ſe propriè legatarium, nec propriè hæredem, ſiue non poſ ſe dici ſimpliciter & abſolutè vnum aut alterum, ſed potiùs anomalum ſucceſ ſorem appellari, qui in aliquibus legatarij naturam, in aliquibus autem hæredis imitatur.
- 10 Et rei ſingularis ratione, tanquam legatarius habetur, ac meritò perſonæ, & tituli inſtitutionis, eorum etiam quæ extrinſecus accidunt, non niſi hæres exiſtimandus eſt, vt inſtar aliorum hæredum habeatur.
- 11 Inſtitutus in re certa, quibus in caſibus, ſiue quarum rerum reſpectu ſit loco hæredis, vel loco legatarij, ſiue participet de vno aut altero. Et vtrum actionibus hæreditariis vti poſ ſit, illísve conueniri, atque ex lege Falcidia detractionem pati? An etiam mitti debeat in poſ ſeſ ſionem bonorum ex l. vltima, C. de edicto Diui Adriani, remiſ ſiuè.
- 12 Inſtitutum in re certa, dato cohærede vniuerſali, habere ius accreſcendi, ſi cohæres vniuerſalis ante aditam hæreditatem, vel ante teſtatorem moriatur, ſiue hæreditatem repudiet. Et omnibus rationibus ſiue fundamentis, quæ in contrarium excitari poſ ſunt, pleniſ ſimè ſatisfactum ab aliis, vt hoc numero adnotatur.
- 13 §. Si ex fundo, l. primæ, ff. de hæredibus inſtituendis, circa rationem, Scriptores omnes ſic variaſ ſe, vt in reſolutione, aut explanatione quæſtionum eiuſdem materiæ variare & diſ ſentire, vis quodammodo fuerit; vtpote cùm eas ſententias proponant, opinionésve tueantur, quæ dicti §. rationi, iuxta eorum placita magis conueniant.
- 14 Emanuëlis Suarez à Ribera, ad textum in dicto §. ſi ex fundo, ratio adducitur (quæ fuiſ ſe Cumani oſtenditur) & numeris ſequent. improbatur.
- 15 Impoſ ſibiles conditiones, ſiue adiectiones omnes impoſſibiles, de teſtamentis reiiciendas fore, & pro non ſcriptis habendas.
- 16 Hæres ſuccedit in vniuerſum ius, quod defunctus habuit.
- 17 Impoſ ſibilitas aliqua, ſi in ſpecie §. ſi ex fundo, dictæ l. primæ, ff. de hæred. inſtit. dari poſ ſet, negandum non eſ ſe, quin ea ex verbis, ſiue ex facto ipſius, hoc eſt ex adiectione certæ rei particularis contingat.
- 18 Perplexitatis impoſ ſibilitas, inſtitutiones, & legata vitiare ſolet.
- 19 Inſtituto in re certa, reliquam hæreditatem obuenire propter ius accreſcendi, ſiue in iure accreſcendi fundari dicti §. ſi ex fundo, deciſionem, ex multorum Authorum ſententia.
- 20 Contrà verò ex ſententia aliorum, qui non eſ ſe propriè ius accreſcendi in hac ſpecie aſ ſerunt.
- 21 Et eorum opinio ab Authore probatur, & num. ſeq.
- 22 Portio deficiens in iure accreſcendi, portioni, non perſonæ accreſcit.
- 23 Ioannis Marci Aquilini nullum hactenus mentionem feciſ ſe in hac materia, & eiuſdem obſeruationem in propoſito hoc loco adduci.
- 24 Inſtitutionem certæ rei ex ſententia Aquilini, & aliorum, trahi ad vniuerſam hæreditatem propter præ ſumptam defuncti ſic teſtantis voluntatem.
- 25 In contrarium tamen grauiſ ſimorum Authorum authoritates, & iuris non incognita, vulgata potiùs, & certa principia vrgere, vt hîc adnotatur, & num. ſeq.
- 26 Ioannis Imolenſis in propoſito reſolutio adducitur, & ab Authore probatur, & n. ſeqq.
- 27 Petri de Peralta obſeruatio quædam in hac materia expenditur, & ab Authore probatur, & num. ſequent.
- 28 Petri eiuſdem de Peralta traditio, quòd text. in d. §. ſi ex fundo, in fictione potiùs, quàm in præ ſumptione fundetur, probatur, & numeris ſequentibus.
- 29 Præ ſumptio ſemper verſatur circa rem dubiam, quæ ſcilicet eſ ſe, vel non eſ ſe poteſt.
- 30 Fictio eſt in re certa, eius quod eſt poſ ſibile, contra veritatem pro veritate à iure ficta aſſumptio.
- 31 Fictio dicitur quædam legis prouiſio, ſiue diſpoſitio ita conſtabilita.
- 32 Præ ſumptio eſt hominis diſpoſitio multis in caſibus, & verſatur circa id, quod eſt geſtum, ſed ignoratur, qualiter geſtum fuerit.
- 33 Fictio & præ ſumptio in multis differunt.
- 34 Nicolaum Bellonum in hac materia conſtitutum, non ſine myſterio dixiſ ſe, inſtitutum in re certa, ex legis benignitate remanere hæredem in ſolidum, detracta mentione rei, nec de præ ſumpta ſiue tacita teſtatoris voluntate aliquod verbum ſcripſiſ ſe.
- 35 Guil. Benedict. in propoſito huius materiæ verba ſingularia proferuntur.
- 36 Inſtitutio in re certa cùm fit, lex (vt Author exiſtimat) non tractat de interpretanda, ſiue coniecturanda, aut præ ſumenda defuncti teſtatoris voluntate, ſed de remonendo obſtaculo illo, ne teſtator pro parte teſtatus, & pro parte inteſtatus decedat.
- 37 Antonium Gomezium, & Franciſcum Manticam, ad textum in d. §. ſi ex fundo, rationem optimè & verè percepiſ ſe.
- 38 Inſtitutum in re certa, non dato cohærede vniuerſali, ad vniuerſam admitti hæreditatem ex beneficio ſiue diſpoſitione legis, quæ eo caſu rei particularis mentionem adimit, vt hoc numero, & ſequent. obſeruatur.
- 39 Idque inſtitutionis verba ſic importare, vt aliud effici non debuerit.
- 40 De inſtitutione, certæ rei mentionem vt lex detrahat, in quo fundetur præcipuè?
- 41 Inſtitutio certæ rei, quare ad vniuerſum trahatur, nec in ipſa ſola re particulari ſuſtineatur?
- 42 Inſtitutus in re certa, ne ad vniuerſam hæreditatem admittatur, ſiue plus accipere prohibeatur, etiam nullo alio cohærede exiſtente, vtrùm expreſ ſa teſtatoris voluntate & diſpoſitione effici poſ ſit, & multis numeris ſeqq.
- 43 Vbi primo loco ſententia Bartoli in propoſito dubio præcitatur.
- 44 Adducitur etiam præcipuum fundamentum eiuſdem, quod deducitur ex l. quoties, §. ſi duo, ff. de hæredibus inſtituendis.
- 45 Et oſtenditur, eius opinionis ſequaces errore manifeſto lapſos circa illius textus explicationem.
- 46 Deinde, in eodem §. quæ ſtionem tractari, quæ ad diſtributiones partium pertinebat.
- 47 Et Bartoli argumentationi, ſiue inductioni contrariæ, rectè ſatisfactum ab Imola.
- 48 Voluntas manifeſtiſ ſima dicitur etiam ea, quæ apparet ex coniecturis.
- 49 Voluntas manifeſtiſ ſima, quare requiratur in dicto §. ſi duo, rectè explicatum ab Imola, & num. ſeq.
- 50 Vlpianus Iureconſultus dicti §. ſi duo, author, quare attendere noluerit in eo textu ad coniecturam, quæ ex aſ ſignatione partium in inſtitutione fundi deduci poterat?
- 51 Bartoli ſecundum fundamentum adducitur, & reſpondetur eidem.
- 52 Ioannem Marcum Aquilinum iniuſtè carpere Imolæ, & Croti ſolutionem, provt hoc numero adnotatur.
- 53 Pro ſententia Bartoli expendi communiter duo iura, quæ hoc numero præcitantur, & Anguli ad ea ſolutio, remiſ ſiuè probatur.
- 54 Bartoli fundamentum ex l. quidam cùm ſeruum, C. de neceſ ſariis ſeruis hæredibus inſtit. deductum refertur.
- 55 Et Ioannis Imolenſis ad eam legem ſolutio, & arguta conſideratio probatur.
- 56 Ratio communis, quæ aſ ſignatur ad textum in d. §. ſi ex fundo, vniformis eſt, etſi teſtator prohibeat, ne inſtitutus in re certa ampliùs petere poſ ſit, & ſic vniformiter debet habere locum eius diſpoſitio.
- 57 Lex antiqua, vt induxit, quòd inſtitutio partis traheretur ad totum, quare non ita induxit, quòd inſtitutio ſerui traheretur ad libertatis donationem? remiſ ſiuè.
- 58 Ioannis Marci Aquilini aduersùs ſolutionem Imolæ argumentationem propoſitam, veram non eſ ſe, & ex dictis ſuprà, ex numero 24. manifeſtè conuinci.
- 59 L. Lucius, §. quæ habebat, ff. ad Trebellianum, quæ ſolet pro ſententia Bartoli induci, expenditur.
- 60 Et eidem textui vera & communis aſ ſignatur ſolutio.
- 61 Ius accreſcendi in legatis, & fideicommiſ ſis, etiam vniuerſalibus, prohiberi poſ ſe, vnanimiter omnes docuiſ ſe.
- 62 Ius accreſcendi, etiam abſque prohibitione teſtatoris ceſ ſare in ſubſtitutione fideicommiſ ſaria, ſi vnus ex fideicommiſ ſariis repudiet partem ſuam, & tunc hæredem inſtitutum illam in ſe retinere.
- 63 Ad textum in d. l. Lucius, §. quæ habebat, nouus intellectus adductus, remiſ ſiuè.
- 64 Fundamenta & alia, quæ pro ſententia Bartoli ſolent adduci, conſultò, ideóque per Authorem omiſſa, quòd debilia ſunt, & rectè per Crotum confutata.
- 65 Inſtitutus in re certa, ne vniuerſam conſequatu [...] hæreditatem, nec expreſ ſa teſtatoris prohibitione effici poteſt; ideò prohibitione non obſtante, tota hæreditas ad ſic inſtitutum pertinere debet, ex ſententia Dini.
- 66 Pro qua expenduntur, & commemorantur hîc Authores permulti.
- 67 Et tuendam eſ ſe contra Bartolum, & ſequaces, conſtanter defenditur, & num. ſeqq.
- 68 Dini ſententiam validiſ ſimo fundamento muniri, quod hîc expenditur, & n. ſeq.
- 69 Teſtator ſibi imputare debet, qui legem contempſit, quam ſcire debebat habere locum in ſuo teſtamento; & ſi aliter diſpoſuit, ſtandum eſt legi.
- 70 Ioannis Gutierrez, in terminis quæ ſtionis Dini, verba quædam nouè ponderata, & prolata hoc loco.
- 71 Ioannem Marcum Aquilinum contendiſ ſe euertere præcipuum fundamentum opinionis Dini.
- 72 Sed eius ſolutionem falſam eſ ſe, vt nouè ostendit Author hoc loco.
- 73 Textum in l. ſi quis ita, 74. ff. de hæredibus inſtituendis, expreſ ſum eſ ſe pro ſententia Dini.
- 74 Nec valere aliquid ſolutionem Ioannis Marci Aquilini ad eam legem, & infrà, numero 98. & 99.
- 75 Dini ſententiam tertio quoque fundamento muniri, quod hîc expenditur, & numeris ſequent.
- 76 Inſtitutus à milite ex fundo, vel alia re particulari certa, non efficitur hæres in vniuerſum, niſi expreſsè conſtet de voluntate militis sic voluiſ ſe.
- 77 Miles ex priuilegio decedere poteſt pro parte teſtatus, & pro parte inteſtatus.
- 78 Textum in l. ſi miles vnum, ff. de militari teſtamento, non iuuare, nec probare ſententiam Dini, habuiſ ſe pro conſtanti Ioannem Marcum Aquilinum.
- 79 Sed eius verba vera non eſ ſe, nec ſine nota prætermitti poſ ſe, nouè probatum ab Authore, & num. ſequent.
- 80 Voluntatis coniecturæ, ac legis interpretationes, etiam in militis teſtamento recipiendæ ſunt.
- 81 Deciſio textus in l. prima, §. ſi exfundo, ff. de hæredibus inſtituendis, quare ceſ ſet in milite? vbi & Ioannis Marci Aquilini ratio nouè improbatur.
- 82 Dini opinione retenta, Author ad plura infert, quæ noua ſunt in hac materia, nec per aliquem hactenus ſic adnotata.
- 83 Doctorum opiniones, & diſtinctiones plures in hac materia, veras non eſ ſe, nec iuris rationi conuenire, ideò non admittendas, ſed Dini opinionem abſolutè, & indiſtinctè tenendam.
- 84 Ioannis Croti Dictum in hac materia, Authori non placere, vt hic obſeruatur.
- 85 Emanuëlis Coſtæ noua concordia in quæ ſtione prædicta, nouè & argutè improbata, & num. ſequent.
- 86 Hæredes plures inſtituere ſub conditione, ſi omnes acceptauerint, aut pluribus hæredibus inſtitutis prohibere ius accreſcendi, longè diuerſa eſ ſe ſecundùm Authorem, contra Emanuëlis Coſtæ ſententiam.
- 87 Ius accreſcendi introduci, qua ratione neceſ ſe fuit?
- 88 Ius accreſcendi à teſtatore prohiberi non poteſt.
- 89 Iure accreſcendi à teſtatore prohibito, quòd adhuc ipſe teſtatus cenſeatur, non inteſtatus deceſ ſiſ ſe.
- 90 Et argumento cuidam, quod in contrarium videtur fortiter vrgere, optimè & verè ſatisfactum, remiſ ſiuè.
- 91 Ius accreſcendi deſcendere principaliter, ſiue immediatè inuentum, atque introductum fuiſ ſe à lege; ſecundariò tamen ex tacito iudicio teſtatoris, ſiue tacita & coniecturata mente ipſius.
- 92 Ioannis Marci Aquilini, pro conciliatione contrarietatis Bartoli & Dini concordiam & diſtinctionem adductam, nec eſ ſe veram, nec etiam nonam, vt hic nouiter oſtenditur, & numer. ſequent.
- 93 Imò expreſsè traditam per Baldum.
- 94 Et communiter reprobatam.
- 95 Et partem capere ab his, quæ in eadem quæ ſtione Angelus obſeruauit.
- 96 Quæ ſimiliter improbari ſolent.
- 97 Angelum variaſ ſe in hac materia, & longè diuerſas, ſiue contrarias opiniones ſuſtinuiſ ſe.
- 98 L. Si quis ita hæres inſtitutus fuerit, ff. de hæredibus inſtituendis, Aquilini diſtinctionem deſtruere.
- 99 Et eiuſdem ſolutionem ad eam legem, violentam eſ ſe, & literæ textus repugnantem.
- 100 Textus in dicto §. ſi ex fundo, ratio fundamentalis, quòd ſic militet in inſtitutione facta ex re certa, ſicut in ea, quæ ex aliqua hæreditaria portione fiat.
- 101 Aymon. Crauetæ diſtinctio & concordia in hac materia adducitur.
- 102 Et nouiter improbatur per Authorem.
- 103 Testator, qui expreſsè prohibet, ne institutus in re certa, reliquam hæreditatem obtineat, in totum videtur ab intestato decedere, velle tamen taliter instituto rem certam iure fideicommiſ ſi deberi; idque ex ſententia quorundam.
- 104 Quam eſ ſe falſam, concludenter & nouè oſtendit Author; & n. ſeq.
- 105 Teſtari quod quis voluerit, & potiùs teſtatus, quàm inteſtatus decedere, ex hæredis institutione clarè probatur.
- 106 Inſtitutus in re certa, & vltra capere à teſtatore prohibitus, reſiduum præter rem certam grauatus cenſetur ex fideicommiſ ſo venientibus ab inteſtato reſtituere, nec retinere poterit, ſiue ius accreſcendi non habebit; idque ex ſententia Saliceti.
- 107 Pro qua tria fundamenta expenduntur.
- 108 Sed contraria ſententia (quæ ab Imola & aliis recipitur) ab Authore magis probatur.
- 109 Ac pro ea textus in l. ſi ita quis hæres inſtitutus fuerit, ff. de hæred. inſtitu. ponderatur.
- 110 Nec Bartoli ad eum textum ſolutio admittitur.
- 111 Ea potiùs rectè improbatur ab Imola, vt hic oſtenditur.
- 112 Contra Salicetum concludens ratio propoſita.
- 113 Fundamento ſecundo reſpondetur, quod pro ſententia Saliceti adductum fuit ſuprà.
- 114 Textum in l. Peto, ff. de legatis ſecundò, Saliceti ſententiam non probare, & in diuerſo caſu loquutum, rectè Imolam reſpondiſ ſe.
- 115 Et in contrarium malè contendiſ ſe Gregorium Lopez, nouè & euidenter demonſtratur hic.
- 116 Saliceti fundamento tertio in eadem quæstione reſpondetur.
- 117 Inſtitutus in re certa, habetur pro hærede vniuerſali, & totam hæreditatem conſequitur, vbi cohæres vniuerſalis datus non eſt, vel datus non adit, non ſolùm in foro exteriori, ſed etiam inforo conſcientiæ interiori.
- 118 Et Petrum de Peralta, latiſ ſimè omnium in propoſito ſcribentem, eruditè & verè reſpondiſ ſe omnibus, quæ in contrarium poterant excitari.
- 119 Patrem etiam Ludouicum Molinam, rectè in eiuſdem dubij reſolutione ſe habuiſ ſe, & ſingulariter obſeruaſ ſe nonnulla, vt hic adnotatur.
- 120 Inſtitutus in re certa, vbi teſtator expreſsè prohibuit, ne vltrà capere poſ ſet, ſalua conſcientia vltra capere, ſiue retinere non poterit, ſed reliqua bona venientibus ab inteſtato tenebitur reſtituere, ex ſententia multorum.
- 121 Vbi & Patris Ludouici Molinæ obſeruationes in propoſito nouiter expenduntur.
- 122 Contrà verò ex ſententia aliorum, vt hic adnotatur.
- 123 Inſtitutus in re certa, nullo alio hærede ſcripto, vtrùm iure Regio vniuerſam conſequatur hæreditatem, ſicut iure communi conſequebatur, & multis numeris ſequentibus vſque in finem capitis.
- 124 Vbi Ioannis Matienci primo loco refertur ſententia, quæ ius communis correctionem inducit, & inſtituto in re certa ius accreſcendi, ſiue in cæteris rebus incrementum denegat.
- 125 Eiuſdem fundamenta expenduntur, & ad duo principaliter reducuntur.
- 126 Et Neotericorum duorum eiuſdem opinionis ſequacium, mentio fit.
- 127 Deinde Burgenſis Salon de Pace contraria omninò proponitur ſententia, inſtitutum, inquam, in re certa, alio cohærede non dato, etiam iure Regio ad vniuerſam hæreditatem admitti, nec abrogari ius commune ex deciſione l. primæ, tit. 4. lib. 5. compil. Aliorum etiam in eodem placito præcitatur opinio, & ipſiſmet conueniens Authoris oſtenditur reſolutio.
- 128 Primúmque pro ea parte expenditur fundamentum, & numeris ſeqq.
- 129 Lex noua interpretari debet, vt potiùs diſtinguatur per legem antiquam, ſiue communem, quàm quòd illam corrigere, ſiue abrogare voluerit.
- 130 Legem nouam corrigere antiquam, vbi non conſtat, ſed vnam generaliter, alteram ſpecialiter loqui; tunc correctio non inducitur, ſed vna potiùs ab altera declaratur.
- 131 Interpretatio, per quam ius commune ſeruatur illæſum, fauorabilis dicitur, & omninò amplectenda.
- 132 Secundum adducitur pro eadem ſententia fundamentum contra Matienzum; & declaratur l. prima, tit. 4. de los teſtamentos, lib. 5. nouæ collect. Regiæ.
- 133 Omiſ ſum tunc dici in diſpoſitione iuris communis relictum, quando nihil fuit omninò à lege noua, ſiue ſtatuto determinatum.
- 134 Teſtatorem nulla ex parte inteſtatum decedere, verum eſ ſe in caſu adhuc propoſito, quando ſcilicet ex re certa aliquem inſtituit. Id tamen non contingere ex eo, quòd Matienzus exiſtimauit, ſed potiùs ex alio, quod nouè & eleganter conſideratur hic per Authorem.
- 135 Argumentum præcipuum, in quo Matienzus inſiſtit, nihil vrgere, vt hoc loco euidenter oſtenditur ab Authore.
- 136 L. Prima, tit. 4. lib. 5. nouæ collect. Regiæ, quid de nouo attulerit?
- 137 Teſtator quoties non diſpoſuit, ad quem hæreditas debeat peruenire, præ ſumitur voluiſ ſe, quòd perueniat ad legitimes hæredes ab inteſtato.
- 138 Teſtatorem, qui fecit teſtamentum, ſed nullum hæredem inſtituit, nulla ex parte decedere teſtatum ſed in teſtatum iure Regio, ex ſententia Ioannis Matienci.
- 139 Contra verò ex ſententia Telli Fernan. & D. Ferd. Vaſq. de Menchaca.
- 140 Quorum opinionem veriorem aſ ſerit, & nouè confirmat Author, & n. ſeq.
- 141 Succedentes ab inteſtato, ſiue ex ficta morientis voluntate, ſiue tacita aut præ ſumpta ſuccedere dicantur, verè & propriè non dicuntur ſubſtituti, aut vocati à teſtatore, ſed à lege.
- 142 Succedentes ab inteſtato, non habere formalem titulum ab homine, ſed à lege, & ſic impropriè venire, ideſt, tacitè ex voluntate defuncti; propriè verò exlegis diſpoſitione.
- 143 Nec poſ ſe dici hæredes inſtitutos.
- 144 Non etiam innouari ius commune iure Regio in hoc, contra Matienzum, noua Authoris conſideratio.
- 145 Inſtitutus in re certa, dato cohærede vniuerſali, vtrùm iure Regio vniuerſam conſequatur hæreditatem, ſi vniuerſalis cohæres ante teſtatorem moriatur, vel hæreditatem repudiet, aut alia quacunque ratione hæreditatem non adeat? & n. ſeq. vbi reſolutio traditur & pars affirmatiua probatur.
- 146 Ius accreſcendi de iure huius Regni ſublatum non eſ ſe.
- 147 L. primæ, tit. 4 de los teſtamentos, lib. 5. Nouæ Collect. Regiæ, noua declaratio proponitur.
- 148 Et quæ ſtionis agitatæ ſuprà, ex n. 145. concludens ratio, & reſolutio traditur.
- 149 Inſtitutus in re certa, vtrum iure Regio ad vniuerſam admittatur hæreditatem, cùm teſtator expreſsè prohibuit, ne ex bonis aut hæreditate ſua vltrà conſequi poſ ſet ſiue rem illam certam, aut partem tantùm haberet; & numeris ſeqq.
- 150 Vbi Ioannis Matienci ſententia in propoſito recipitur, eiuſdem tamen ratio improbatur, & noua, diuersàque ratio redditur.
- 151 Gregorium Lopez malè citari, ſiue expendi per Matienzum in quæ ſtione ſuperiori, provt nouè & verè adnotauit Author hoc loco.
- 152 Teſtatorem poſ ſe hodie poſt deciſionem l. primæ, tit. 4. lib. 5. nouæ collect. Regiæ, ius accreſcendi expreſsé prohibere, imò & tacitè prohibuiſ ſe, ſufficere, vt hic adnotatur.
- 153 Inſtitutio in re certa, facta per verba obliqua, aut communia, non directa, vtrùm iure Regio ad vniuerſum trahatur, alio non dato cohærede vniuerſali? Siue quid eo caſu debeat obſeruari?

INſtitutus in re certa, non dato ſibi cohærede vniuerſali, ſiue nullo alio hærede ſcripto, numquid hodie poſt deciſionem l. primæ, tit. 4. de los teſtamentos, lib. 5. nouæ collect. Regiæ, vniuerſam conſequatur hæreditatem: an verò rem illam, in qua eſt inſtitutus dumtaxat, habere debeat, & reliquum ad hæredes legitimos pertineat? & ſic de iure noſtro Regio, vtrùm etiam obtineat l. primæ, § ſi ex fundo, ff. de hæred. Inſtit. cum concordant. deciſio, ſicut de iure communi obtinet? Difficilis equidem eſt, & neceſ ſaria quæ ſtio, nec ſatis diſtinctè & plenè (vt credo) explicata: Enimverò Scriptorum huius Regni nonnulli intactam illam relinquunt, aut breuiter nimis abſoluunt; alij verò latiùs aliquantulum inſiſtunt, ſed non omninò aut concludenter eam declarant. Quocirca, cùm adeò lata & profunda ſit d. § ſi ex fundo, materia, & à multis Authoribus plena manu ſcripta, ſciens conſultóque prætermittenda duxi quamplurima, quæ ad eandem materiam pertinere, ſed ad quæ ſtionis prædictæ explicationem neceſ ſaria non eſ ſe agnoui; & his dumtaxat hoc capite contentus ero, quæ pro dilucida & certa eiuſdem dubij reſolutione omitti verè non poſ ſunt. Et vt clarior præ ſentis diſputationis cognitio, atque explanatio haberi poſ ſit, decreui primò & neceſ ſariò conſtituendum, hiſce de rebus, latiſ ſimè (vt anteà dicebam) multíſque in locis ſcripſiſ ſe Authores noſtros, & ab eis in propoſito reſoluta, atque obſeruata, ex profeſ ſo, atque originaliter à me euoluta, atque prælecta fuiſ ſe: Sic enim (quamuis aſ ſiduo & importuno labore) quid ipſi dixerint & intenderint, quid etiam præ ſenſerint, aſſeuerare potero, nec aliorum relatione (quod frequenter contingit) decipiar. Et ad rem accedendo, d. §. ſi ex fundo, materiam tractarunt latiſ ſimè Gloſ ſa ordinaria, Bartolus, Albericus, Cumanus, Angelus, & reliqui Scribentes communiter ibid. & in aliis legibus eiuſdem tituli, provt ſtatim aduertam. & præ cæteris diffusè, vtiliter etiam, magiſtraliter, & ſubtiliter loquutus eſt Ioannes de Imola, videndus omninò, atque originaliter. in d. §. ſi ex fundo, ex n. 1. vſque ad n. 92. & in l. quoties, §. ſi duo, per totum, & in l. ex facto, à n. 7. vsque ad n. 15. & in l. ſi ita quis, per totam, ff. eod. tit. de hæred. inſtit. Aretinus in l. cohæredis, §. finali, n. 6. & ſeqq. ff. de vulg. & pupil. ſubſt. Iaſon in l. cùm quidam, ff. de liber. & poſthum. idem Iaſon, Salicet Alex. Alberic. Fulg. Rom. Corneus, & Decius in l. 1. C. de teſtam. militis, & in l. quoties, C. de hæred. Inſtit. Decius ipſe, & Cagnol. in l. ius noſtrum, ff. de regulis iuris, Gozadinus in conſ. 21. col. 6. Craueta de antiquitate temporum, in 4. part, numero 129. & in conſil. 131. numer. 13. & in conſil. 186. col. 1. & 2. Decianus in conſil. 18. numero 25. libro 2. Franciſcus Duarenus libro 2. de iure accreſcendi, capite 14. & 15. Viglius in §. hæreditas, Inſtitut. de hæred. inſtit. & ibidem Antonius Pichardus, Gregorius Lopez in l. 14. titul. 3. partita 6. per totam l. & in l. 6. eod. tit. & part, gloſ ſ. penultima, Bartholomæus Socinus regula 340. Gualdenſis de arte teſtandi, titulo 6. cautela 15. Rodericus Suarez in l. quoniam in prioribus, quæ ſt. 7. à numero 2. Ioannes Crotus in l. re coniuncti, ff. de legatis 3. numero 57. & numero 61. cum ſequentibus, Nicolaus Bellonus ſupputationum turis, libro 4. cap. 18. per totum, Guil. Benedict. in cap. Rainuntius, de teſtamentis, verbo, in eodem teſtamento relinquens, el 1. ex numero 257. & numero 259. vſque ad numerum 274. Burgos Salon de Paz in l. tertia Tauri, prima parte, concluſion. 6. ex numero 857. vſque ad numerum 864. Couarru. in cap. Rainuntius, de teſtamentis § primo, numero 9. & 10. Iulius Clarus receptar, ſententiar. §. teſtamentum, quæ ſtione 74. per totam. D. Anton. de Padilla in l. eam quam, C. de fideicommiſ ſis, numero 93. & tribus ſequentibus, Petrus de Peralta in rubrica, ff. de hæredibus inſtituendis, ex numero 27. vſque ad numerum 48. Menchaca de ſucceſ ſionum progreſ ſu, libro 3. in præfatione, numero primo & tribus ſequentibus, & numero 17. & ſequentibus. Antonius Gomezius tomo primo variarum, capite 2. numero 16. & capite decimo, de iure accreſcendi, ex numero 7. vſque ad numerum 16. Coſta in cap. ſi pater, de teſtamentis, in 6. prima parte, verbo, in re certa, à numero 12. cum ſequent. & 3. parte, verbo, pupillares, ex numero 2. cum ſequentibus, Franciſcus Mantica de coniecturis vltimarum voluntatum, libro 4. titulo tertio, numero 17. & titulo 10. ex numero primo, Michaël Graſ ſus receptarum ſententiarum, §. inſtitutio, quæ ſtione 21. & 22. & §. hæreditas, quæstione 3. per totam, Matiençus in l. prima, titulo 4. gloſ ſa 10. ex numero 46. libro 5. nouæ collectionis Regiæ, Ioannes Gutierrez in l. nemo poteſt, ff. de legatis primo, ex numero 98. Vſque ad numerum 104. & in l. vnica, C. quando non petentium partes, à numero 18. Vſque ad numerum 26. Gratianus regula 821 Iacobus Mandellus de Alba in conſilio 310. numero 16. & ſequentibus, & ibi Additionator eius Vincentius Annibaldus litera D. Viuius in ſuis commun. opinion, verbo, filius inſtitutus in re certa, Villalobos commun. opinion. verbo, hæres, numero 15. Menochius adipiſcendæ poſ ſeſ ſionis, remedio 4. ex numero 132. Vſque ad numerum 155. & libro 4. præ ſumptione 20. per totam, & in conſilio 194. numero 46. vſque ad numerum 53. lib. 3. & in conſilio 194. numero 1. 2. & 3. libro 2. vbi tractauit, vtrùm inſtitutus in re certa, ſuccedere poſſit in feudo, & in emphyteuſi conceſ ſa alicui, & filiis, aut hæredibus ſuis, de quo etiam Graſ ſus dicto §. hæreditas, quæ ſtione tertia, à numero octauo, & Andreas Fachineus controuerſiarum iuris, libro quarto, capite 20. tractarunt etiam eandem materiam, Simon de. Prætis de interpretatione vltimarum voluntatum, libro tertio, ſolutione 6. numero 78. folio mihi 97. & ſolutione tertia, in principio, folio 24. Ioannes Marcus Aquilinus in l. Centurio, ff. de vulgar. & pupil, ſubſtitut, tertia parte, à numero 20. Vſque ad numerum 50. Franciſcus Connanus commentariorum iuris ciuilis, libro 10. capite ſexto, numero vndecimo, Biretta in conſilio 122. numero ſexto, Ioannes Vincentius Hondedeus in conſilio 89. numero 52. cum ſequentibus, Caldas Pereira de nominatione emphyteutica, quæ ſtione nona, numero primo & tertio, Marcus Antonius Peregrinus de legatis & fideicommiſ ſis, articulo tertio, numero ſeptimo, articulo quinto, numero 13. & numero 33. cum ſequent. articulo 9. numero tertio & quarto, articulo vndecimo, numero 65. & 66. articulo 34. numero 59. Andreas Fachineus controuerſiarum iuris, libro quarto, capite 15. & cap. 20. & 21. Angelus Matheacius de legatis & fideicommiſ ſis, libro primo, capite ſecundo, numero 20. & quatuor ſequentibus, Pater Ludouicus Molina de iuſtitia & iure, tomo primo, tractatu 2. diſputatione 155. Hieron. de Cæuallos pract. communium contra communes, quæ ſt. 214. & 707.

Ij omnes dubitarunt communiter, vtrùm inſtitutus in re certa, ſimplicis legatarij loco habeatur, an verò tanquam hæres vniuerſalis accipi debeat? Et quidem huius dubij reſolutio facilè deduci poteſt ex nonnullis iuribus, quæ in propoſito ponderarunt communiter, maximè ex dicta l. prima, §. ſi ex fundo, l. quoties, §. ſi duo, l. ſi alterius, l. ſi quis ita, l. ſi ita quis, l. ex facto, ff. de hæredibus inſtituendis, l. cum quidam, ff. de liberis & poſthumis, l. cohæredi, §. finali, ff. de vulgar. & pupil. ſubſtitut. §. hæreditas, verſiculo, & ſi vnum, Inſtitut. de hæred. Inſtituend. l. quoties, C. eod. titul. l. 14. titulo tertio, partita 6. Nonnulli tamen aut non abſolutè, vel diſtinctè ſatis, aut minùs perfectè explicarunt: alij verò ad iura præfata ſimpliciter ſe retulerunt: Idcircò ne confusè, ſed clarè procedatur, perfecta etiam reſolutio vt habeatur, ſic diſtinguendum erit. Ac inprimis dicendum, quòd hæres inſtitutus in re certa, puta domo, vel fundo, ſi nullus alius datus ſibi fuerit cohæres, vel ſi datus, modo quocunque hæres eſ ſe non poſ ſit; hæredis vniuerſalis loco habetur, & totam hæreditatem conſequitur, per textum in dicto §. ſi ex fundo, & in dicta l. cohæredi, §. finali, cum aliis ſuprà citatis. Et in hoc omnes conueniunt, nec vllus hactenus diſ ſentit: Si verò cohæres vniuerſalis datus fuerit, illéque adiuerit, erit vtique loco legatarij, dicta l. quoties, C. de haered., inſtit. vbi etiam Scribentes communiter in hoc conueniunt, nec aliquis contradicit. Quòd ſi cohæres vniuerſalis nec adiuit, nec repudiauit, ſiue non deliberat, ſed procraſtinatur: Bartolus, & cum eo nonnulli in ea fuerunt ſententia, vt exiſtimarent, interim inſtitutum in re certa fore hæredem, & bonorum poſ ſeſ ſione potiri. Et reddunt rationem, nam cùm inſtitutus in re certa, poſ ſit propria manu & authoritate rem capere, eiúſque poſ ſeſ ſionem ingredi, multò magis id poterit Iudicis authoritate accedente. Hoc tamen Decio non placuit, quoniam hîc non agitur de ordinaria poſ ſeſ ſione à Prætore decernenda, ſed potiùs de extraordinaria & executiua teſtamenti, quæque iuris ordine non ſeruato, eo tamen oſtenſo non abolito, nec in aliqua ſui parte vitiato, deferri ſolet. Quapropter Decij aduersùs Bartolum ſententiam Recentiores propugnant, atque ex futuro euentu quæ ſtionem hanc decidendam, rectiùs arbitrantur; & conſtituunt, quòd ſi datus cohæres deliberauerit non adire, tunc equidem inſtitutus in re certa, hæredis loco erit, & vniuerſam hæreditatem conſequetur: At ſi adierit, legatarius erit, nec ei deferenda erit hæc bonorum poſ ſeſ ſio. Et ita ex communi ſententia refert Angelus Matheacius de legat & fideicommiſ ſis, libro primo, capite ſecundo, numero 24. in fine, qui diſtinctè & verè materiam hanc percipit, & Bartoli, & Decij ſuperiores ſententias refert, multáque in Iure Ciuili ex futuro euentu decidi, affirmat, & citat textum in l. ſed & ſi quis §. in ter dum, ff. de vſufructu, l. ſic, in fine, ff. de legatis 1.

Ex his autem dilucidè apparet, inſtitutum in re certa, non eſ ſe propriè legatarium, nec propriè hæredem, ſiue non poſ ſe dici ſimpliciter, & abſolutè vnum ant alterum (modò ſit filius, modò extraneus; in hoc namque nulla differentia eſt) ſed tertiam quandam ſpeciem conſtituere, ſiue anomalium ſucceſ ſorem dici, qui in aliquibus legatarij naturam, in aliquibus autem hæredis imitatur: & rei ſingularis ratione (vt inquit Bartolus) tanquam legatarius habetur, at merito perſonæ, & tituli inſtitutionis, eorum etiam, quæ extrinſecus accidunt, nonniſi hæres exiſtimandus eſt, vt inſtat aliorum hæredum habeatur: ſic docuerunt Bartolus in l. ex facto, la 2. numero primo, ff. de hæred. inſtit. idem Bartolus, Alexand. Caſtrenſis, Salicetus, Iaſon, & Sichardus in dicta l. quoties, C. de hæred. inſtit. & ſequuntur communiter Doctores omnes Antiqui & Moderni, vt firmarunt Guil. Benedictis in dicto capite Rainuntius, verbo, in eodem teſtamento relinquens, el 1. numero 257. & ibidem Couarru. §. primo, numero 9. Coſta in dicto capit. ſi pater, prima parte, verbo, in re certa, numero 12. Bellonus ſupputation. iur. libro primo, capite 18. numero 1. Emanuël Suarez in addit. ad. Antonium Gomezium, primo tomo, capite 2. litera, G. Petrus de Peralta in rubrica, ff. de hæred. inſtitut. numero 27. Michaël Graſ ſus receptar. ſentent. §. inſtitutio, quæ ſtione 22. num. 2. & §. hæreditas, quæ ſtione 3. numero 12. & 13. Ioannes Gratianus regula 281. numero 14. Sfortia Oddi in conſilio 37. numero 13. & 14. & 15. Angelus Matheacius de legatis & fideicommiſſis, libro primo, capite 2. numero 21. Andreas Fachineus controuerſiarum iuris, libro 4. capite 15. in principio, in verſiculo, poſtrema eſt ſententia: Ibidem etiam Authoresmetipſi explicarunt; inſtitutus in re certa, quibus in caſibus, ſiue quarum rerum reſpectu ſit loco hæredis, vel loco legatarij, ſiue participet de vno, aut altero: & vtrùm actionibus hæreditariis vti poſ ſit, illíſve conueniri, atque ex lege Falcidia, detractionem pati? An etiam mitti debeat in poſſeſ ſionem bonorum ex l. vltima, C. de edicto diui Adriani tollendo: de quo etiam Fachineus libro 4. capite 21. & commendo Imolam in dicto §. ſi ex fundo, numero 29. Guil. Benedictum in dicto capite Rainuntius, verbo, in eodem teſtamento relinquens, el 1. numero 257. & 258. & tribus ſequentibus, & vide numero 265. vſque ad numerum 272. Vbi conſtanter defendit, inſtitutum in re certa dato cohærede vniuerſali habere ius accreſcendi, ſiue ad vniuerſam hæreditatem admitti, ſi cohæres vniuerſalis ante aditam hæreditatem, vel ante teſtatorem moriatur, ſiue hæreditatem repudiet: & omnibus fundamentis ſiue rationibus, quæ in contrarium excitari poſſent, pleniſ ſimè ſatisfacit. Quod ipſum ex profeſſo atque eruditê fecerat anteà Ioannes de Imola in dicto §. ſi ex fundo, ex numero 10. vſque ad numerum 18. & numero 33. & numero 76. vſque ad numerum 83. & in dicta l. quoties, §. ſi duo, numero 35. & 36. & eandem opinionem poſt alios multos, quos citat, eſ ſe communem, & iuris rationi magis conuenire, affirmat Coſta dicto verbo, in re certa, numero 13. ſequuntur Iulius Clarus §. teſtamentum, quæ ſtione 74. numero 10. Graſ ſus §. inſtitutio, quæ ſtione 22. & §. hæreditas, quæ ſtione 3. numero 3. Gratianus dicta regula 281. numero 12. vbi refert Caſtillum, Couarr. Anton. Gomez. Villalobos, & Menchacam idem tenentes, Iacobus Mandellus de Alba in conſilio 310. numero 16. & 17. vbi ex mente communi duplicem aſ ſignat huiuſce doctrinæ rationem, quæ ſic concludit, vt de ipſa dubitari nullo modo poſ ſit: Eandem quoque tenuit Angelus Matheacius de legat. & fideicommiſ ſis, lib. 1. capite 2. num. 21. vt ſuprà vidimus numero 5.

Secundò & principaliter conſtituendum eſt, pro vera reſolutione quæ ſtionis principalis huius Capitis, & materiæ, atque deciſionis dicti §. ſi ex fundo, intelligentia, neceſ ſarium eſ ſe inquirere veram rationem ad textum, in eodem §. ſi ex fundo, circa quam, ſic inuenio Scriptores omnes variare, & diſ ſentire, vt in reſolutione, aut explanatione quæ ſtionum eiuſdem materiæ variare, & diſ ſentire, vis quodammodo fuerit; vtpote cùm eas ſententias proponant, opinionés ve tueantur, quæ dicti §. rationi, iuxta eorum placita magis conueniant. Et inprimis Emanuël Suarez à Ribeira, operum Antonij Gomezij additionator, in additionibus capitis ſecundi libri primi variarum, litera G. folio mihi 22. exiſtimauit, veram rationem illius textus deducendam ex vulgato quodam iuris principio, quo in fauorem vltimarum voluntatum, ſiue teſtamentorum prærogatiuam & gratiam ſtatutum eſt, impoſ ſibiles conditiones, ſiue adiectiones omnes impoſ ſibiles, de teſtamentis reiiciendas fore, & pro non ſcriptis habendas, l. obtinuit, vbi. Doctores communiter, ff. de condit. & demonſtrat. §. impoſ ſibilis, vbi plenè Pichardus, Inſtit. de hæred. inſtit. l. 3. titulo quarto, partita ſexta, cum aliis iuribus adductis per Antonium Gomezium tomo primo variarum, cap. 12. de legatis, numero 67. Guil. Bened in cap. Rainuncius, de teſtament. verbo, reliquit, ex numero 11. cum ſequent. Sarmientum ſelectarum libro ſecundo, capite primo, & ſecundo, & tertio, D. Spino in ſpeculo, gloſ ſa rubricæ, prima parte, à numero 38. & gloſ ſa 14. à numero 138. Adiectio autem fundi, vel certæ rei particularis in inſtitutione, vitioſo atque impoſ ſibili modoa concepta videtur, ſiue impoſ ſibilitatem ideò inducit, quòd impoſ ſibile ſit, quòd hæres ſit aliquis, & quod in certa re dumtaxat ſuccedat: hæres namque ſuccedit in vniuerſum ius, quod defunctus habuit, l. nihil aliud, ff. de verbor. ſignificat. l. hæres in omne, ff. de acquirenda hæreditate, Michaël Graſ ſus receptarum ſententiarum, §. hæreditas, quæſtione prima; & conſequenter rei certæ mentio, ſiue fundi adiectio, tanquam impoſ ſibilis, de inſtitutione reiicitur: idque per textum, quem Author ipſe ponderat coniuncta Raphaëlis Cumani argumenti interpretatione, in l. prima, ibi: Vel alio modo, ff. de conditionibus inſtitut. & hanc rationem ſequutus eſt etiam Emanuël Coſta in dicto cap. ſi pater, prima parte, verbo, in re certa, numero quinto, verſiculo, magis ergo, & tertia parte, verbo, pupillares, numero ſecundo, verſiculo, huius ſententia ratio, & ſelectarum libro primo, capite 8. numero octauo, & pro ratione dicti §. ſi ex fundo, conſtituerunt & alij Authores (quos ipſi non referunt,) Cumanus, inquam, in eodem §. ſi ex fundo, & in l. quoties, §. ſi duo, numero tertio, ff. de hæred, inſtitu. Socinus in. l. 3. §. purè, numero 3. ff. de liberis & poſt humis, Aretinus in l. cohæredi, §. finali, numero ſexto, ff. de vulg. & pupil. ſubſtitut.

Verè tamen præcitati Authores ex eo decipiuntur manifeſtè, quòd ratio præfata (vt vides) non ſolùm vt fundi mentio de inſtitutione detraheretur, non vrgebat, imò in contrarium potiùs trahi poſ ſet, atque vt inſtitutionem vitiaret, ipſaque dubitandi rationem potiùs præ ſtaret, quàm difficultatem dilueret. Quod clarè conſtabit, ſi animaduertas, in ſpecie dicti §. ſi ex fundo, negari non poſ ſe, quin ſi aliqua impoſ ſibilitas dari poſ ſet, ea ex verbis teſtatoris, ſiue ex facto ipſius, hoc eſt ex adiectione certæ rei particularis contingeret: Hæc autem vitiare ſolet inſtitutionem, & itidem vitiare deberet, vtpote cùm eſ ſet perplexitatis impoſ ſibilitas, quæ & inſtitutiones, & legata vitiat, l. ſi Titius, ff. de condition. inſtitut. cum aliis vulgatis, & à me addictis ſuprà, hoc eodem libro, c. 10. Et tamen in eo textu ex diſpoſitione, ſiue fauore legis non vitiat, vt ſtatim dicam, & videtur probare l. cum quidam, ff. de liberis & poſthumis, quæ ex alio, non ex impoſ ſibilitate fundamentum ſumit. Vnde & ſecundo loco exiſtimarunt alij (& in hoc conuenire videtur maior ferè pars eorum Authorum, quos in initio huius capitis commemoraui) deciſionem dicti §. ſi ex fundo, in iure accreſcendi fundari, & reliquam hæreditatem inſtituto in re certa accreſcere, ſiue propter ius accreſcendi illi obuenire. Cuius ſententiæ & permulti fuerunt ex Doctoribus antiquis, vt conſtat ex Imola in eodem §. ſi ex fundo, num. 33. & numer. 91. Corneo in dicta l. quoties, C. de hæred. inſtit. colum. 3. Maranta in l. is poteſt, num. 18. ff. de acquirenda hæreditate, Graſ ſo dicto §. inſtitutio, quæ ſt. 22. Antonio Gomezio tom. 1. variarum, cap. 10. numer. 8. Gratiano regula 357. numer. 3. & conſilio incerti Author 88. n. 3. & num. 15. inter conſilia vltimarum voluntatum, volumine primo.

Cæterùm contrariam ſententiam, imò inſtituto in re certa non accreſcere reliquam hæreditatem, nec id prouenire ex iure accreſcendi, rectiùs docuerunt Salicetus, & Angelus in dicta l. quoties, columna prima, Imola in dicto §. ſi ex fundo, numero 33. & numero 91. vbi dicunt non eſ ſe propriam locutionem dicere, quòd inſtituto in re certa reliqua hæreditas accreſcat, nec eſ ſe propriè ius accreſcendi, quod in dict. §. ſi ex fundo inducitur, ſed potiùs delationem quandam hæreditatis ex tacita defuncti voluntate, vt Salicetus aſ ſerit, ſed malè quidem, vt ſtatim oſtendetur: vel (vt inquit Imola) ex legis diſpoſitione, quæ voluit, quòd inſtitutiò in re certa trahatur ad vniuerſum, ne quis decedat pro parte teſtatus, & pro parte inteſtatus; & rectè quidem, vt dicam ſtatim.

Mouentur autem prædicti concludenti ratione, quòd in iure accreſcendi portio deficiens, portioni, non perſonæ accreſcit, l. ſi ex duobus §. ſi ali, iuncta l. ſi duo, l. ſi totam, & ibi Bart, notat, ff. de acquir. hæredit. & pro regula conſtituit, & multos refert Gratianus regula 557. in principio, & vltra eum ſic etiam adnotarunt Iaſon in l. re coniuncti, numero. 193. ff. de legatis tertio. Ioannes Cephalus in conſilio 390. numero ſeptimo, libro tertio, Ioannes Vincentius Hondedeus in conſilio octauo, numero 59. ſed in ſpecie dicti § ſi ex fundo, nulla portio hæreditatis inſtituto in re certa data eſt: Ergo eiuſdem textus deciſio non potuit fundari in iure accreſcendi; quod cum indiuio ſic etiam defendunt Cumanus in l. ex facto, numero ſecundo, ff. de hæred. inſtit. Iaſon in l. cùm quidam, numero quinto, ff. de liberis & poſthumis, Aretinus in dicta l. cohæredi, §. finali, numero ſexto ff. de vulgar. & pupill. ſubſtitut. Berous in capite Rainuntius, de teſtamentis, numero 247. & Guil. Benedictus ibidem, verbo, in eodem teſtamento, el. 1. numero 270. optimè Antonius Gomezius tomo primo variarum, cap. 10. de iure accreſcendi, numero 9. Vides ergo nec ſecundam iſtam rationem concludere ad textum, in dicto §. ſi, ex fundo.

Quocirca & tertio loco, Ioannes Marcus Aquilinus (cuius in hac materia hucuſque nullus mentionem facit,) in l. Centurio, ff. de vulg. & pupil. ſubſt. tertia parte, numero 20. ſecurè ſcripſit certæ rei inſtitutionem in vniuerſam hæreditatem trahi, iuxta textum in dicto §. ſi ex fundo, ex præ ſumpta defuncti voluntate, quia teſtator dum inquit, hæres eſto, vel, hæredem inſtituo, ſiue facio, videtur ſimpliciter ſiue partibus ex aſ ſe hæredem facere; verbum enim ipſum, hæres, hoc importat, vt interpretatur Vlpianus in l. ex facto, ff. de hæredibus inſtit. & dum etiam inquit ex re certa, putà ex illo fundo, videtur fundi mentionem, non reſtringendi, ſed augendi causâ feciſ ſe, perindêque habetur, ac ſi dixiſ ſet, præ ſertim, ſeu maximè ex fundo, ne aliàs videatur voluiſ ſe decedere pro parte teſtatus, & pro parte inteſtatus, quod ius noſtrum non patitur, l. ius noſtrum, ff. de regulis iuris; ſicque inutilem actum facere, atque viam ad impugnanda ſua indicia eligere, quod neutrum præ ſumendum eſt: Vnde cùm intelligatur ius ipſum vniuerſale ſimpliciter relictum, fundi mentio nihil operabitur, perindéque erit, ac ſi non eſ ſet adiecta. Et hactenus Aquilinus, qui (vt vides) expreſsè intelligit, fundari deciſionem textus in dicto §. ſi ex fundo, in præ ſumpta teſtatoris voluntate, ſed pro hac ſententia nullum refert Authorem, cùm tamen quamplures Authores ſic prius docuerint, aut in hac materia apertè præ ſenſerint: Inprimis namque Salicetus, & Angelus in dicta l. quoties, C. de hæredibus inſtit. expreſ ſim ſcribunt, & ſ æpè repetunt, inſtituto in re certa reliquam hæreditatem deferri ex tacita quadam defuncti voluntate, quæ colligitur propter titulum inſtitutionis, quem dederit inſtituto in re certa, quia videtur velle, quod per hoc habeat totum, non dato, ſiue deficiente hærede vniuerſali. Deinde Baldus in l. vnica, C. quando non petentium partes, numero 23. quem ſequitur Coſta in dicto capite, ſi pater, verbo, in re certa, numero 14. verſiculo, ſi inprimis, ex benignitate legis, & præ ſumpta teſtatoris voluntate, id contingere arbitratur Gregorius etiam Lopez in dictal. 14. titulo tertio, partita 6. gloſ ſa magna, Todos los bienes, in illis verbis: Et longe intereſt, an quis fuerit inſtitutus in re certa ſine prohibitione, quòd plus non petat, vbi ex mente teſtatoris capere totum videtur, &c. In eodem prætereà conueniunt Cumanus in l. quoties, §. ſi duo, num. 4. ff. de hæred. inſtit, Andreas Siculus conſilio 2. columna finali, libro primo, & conſ. 71. columna penultima, in principio, lib. 3. Antonius Rubeus in l. non ſolùm, §. morte, n. 365. ff. de noui operis nunciatione.

Verùm nec iſta ratio concludit ad textum in dicto §. ſi ex fundo, nec etiam ſecura eſt; vrgent enim in contrarium grauiſ ſimorum Doctorum authoritates, & iuris non incognita, vulgata potiùs, & certa principia: Et inprimis Ioannes Imolenſis in dicto §. ſi ex fundo: mihi, numero 33. & numero 68. & 78. conſtanter firmauit, inſtitutum in re certa, nullo ſibi cohærede dato, non habere totum ex præ ſumpta defuncti voluntate, ſed potiùs ex legis diſpoſitiones, quia teſtator hoc non dixit, hoc non expreſſit, & ſic credendum eſt, quòd noluerit amplius dare, ex regula l. vnicæ, §. ſin autem ad deficientis, iuncta doctrina Baldi ibidem, C. de caducis tollendis, & potiùs præ ſumi poteſt: oppoſitum, cùm assignando vnam rem, videatur de reliquis prohibere, l. maritus, C. de procuratoribus, l. cum Prætor, ff. de indiciis, capit. nonne, de præ ſumpt. & in hanc partem velut expreſsè inclinant alij multi, dum aſ ſeuerarunt, deciſionem dicti §. ſi ex fundo, procedere etiam contra voluntatem, ſiue contra prohibitionem teſtatoris volentis, quòd inſtitutus in re certa, amplius petere non poſ ſet, quos hîc conſulto omitto; ſtatim enim referam eos. Non ergo fundatur ille textus in tacita, aut præ ſumpta voluntate defuncti; ſic enim quoties de illa in contrarium conſtaret, ſiue cùm præfatam prohibitionem teſtator adiiceret, ipſius deciſio ceſ ſaret. Prætereà eandem partem neruóse tuetur Petrus de Peralta in rubrica, ff. de hæredibus inſtituend. numero 27. & 28. & pluribus ſequentibus, ſcribens, & ſ æpè repetens, inſtitutum in re certa quoad reliquum bonorum habere tacitam voluntatem contrariam ipſius teſtatoris, & nihilominùs legem contra præ ſumptam defuncti voluntatem, fundi mentionem detrahere: Deinde num. 33. & ſeq. conſtituens, dict. §. ſi ex fundo, & ſimilium iurium deciſionem, fundari in fictione, non autem in præ ſumptione. Quamuis enim fictio ſit Contra veritatem per legem inducta; tamen diſponit ſupercerto, ideſt ſuper eo, quod lex habet pro certo, comperto, & explorato, licet ſit contra veritatem: quo caſu non cadit legis præ ſumptio, quæ ſuapte natura non concernit niſi id, quod dubium & incertum eſt, & ſuper eo cadit iuris præ ſumptio. Et hoc modo loquendi vtitur Author præfatus vbi ſuprà, num. 34. cuius reſolutio (quamuis ipſe aliter non probauerit eam) ſatis confirmatur ex his, quæ ſcripſerunt Doctores communiter in l. ſi is qui pro emptore, ff. de vſucapionibus: vbi Bartolus num. 21. Iaſon num. 166. Crotus n. 73. Bolognetus à n. 192. Curtius iunior in conſ. 4. n. 15. Bartholomæus Philippus in tractatu fictionum, 2. p.c. 1. Corraſius in l. qui liberos, n. 79. ff. de ritu nuptiarum. Iacob. Menoch. lib. præ ſumpt. 8. qui vnanimiter obſeruarunt, præ ſumptione ſemper verſari circa rem dubiam, quæ ſcilicet eſ ſe, vel non eſ ſe poteſt: Fictionem verò eſ ſe in re certa, eius quod eſt poſ ſibile, contra veritatem pro veritate à iure ficta aſ ſumptio: Fictio etiam dicitur quædam legis prouiſio, ſiue diſpoſitio, ita conſtabilita, vt ait Berous in c. at ſi Clerici, in princip. n. 110. de iudiciis; & ſequitur Menochius dict. præ ſumpt. 8. n. 12. & 19. Præ ſumptio verò & hominis diſpoſitio multis in caſibus, verſatur circa id quod eſt geſtum, ſed ignoratur, qualiter geſtum fuerit. Quod eleganter dixit Marius Salomonius in l. Gallus, §. quidam rectè, ff. de liber. & poſth. Denique Fictio, & Præ ſumptio in multis differunt, vt plenè reliquit ſcriptum Menoc. lib. 1. d. præ ſumption. 8. per totam. Sequitur ergo neceſ ſariò dicendum, textum in d. §. ſi ex fundo, in præ ſumptiua teſtatoris voluntate fundari non poſ ſe; ſi quidem in fictione fundatur, vt ſentit Gloſ ſ. ibi, verb, detracta, & concludenter probauit Peralt. vbi ſupra. Sed & opinionis eiuſdem multi etiam alij videntur fuiſſe; Bellonus namque ſupputationum iuris, lib. 4. c. 18. num. 1. cùm in hac materia verſaretur, non ſine myſterio dixit, ex benignitate l. cum quidam, ff. de liberis, & poſthum. detracta mentione rei, inſtitutum in re certa remanere hæredem in ſolidum, nec de præſumpta, ſiue tacita teſtatoris voluntate, aliquod verbum ſcripſit. Guill, etiam Benedictus in dicto cap. Rainuntius, verbo, in eodem teſtamento, el 1. num. 262. Baldi doctrinâ relatâ, rectiſ ſimè adnotauit, quòd inſtitutio rei certæ, licèt non sit verè vniuerfalis, eſt tamen vniuerſalis interpretatiuè, quia lex, ne teſtator dicatur teſtatus, & inteſtatus deceſſiſ ſe, eam interpretatur vniuerſalem: Itaque ſecundùm hæc, quæ ſingularia ſunt, & notanda in hac materia, non tractat in propoſito lex de interpretanda, ſiue coniecturanda, aut præ ſumenda defuncti voluntate, ſed de remouendo obſtaculo illo, ne teſtator pro parte teſtatus, & pro parte inteſtatus deceſ ſiſ ſe dicatur, & propter illud ſic diſponit, ſiue interpretatur inſtitutionem vniuerſalem. In quo ſenſu optimè etiam, & verè textum in dicto §. ſi ex fundo, intelligit Antonius Gomezius tom. 16. variarum, cap. 2. de ſucceſ ſione vniuerſali, numer. 16. & cap. 10. de iure accreſcendi, num. 9. Franciſcus Mantica de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 4. tit. 3. numer. 17. vnde nec Aquilini ratio probari poteſt, ſed falſa potiùs redditur ex his, quæ hactenus diximus.

Quapropter vt rem iſtam abſoluam, & dilucidè magis declarem, tertiò, & principaliter conſtituendum erit, veriſ ſimum eſ ſe (vt ex Imola, & multis aliis Authoribus ſuperiùs dicebam) inſtitutum in re certa non dato ſibi cohærede, ad vniuerſam admitti hæreditatem ex beneficio ſiue diſpoſitione legis, quæ eo caſu rei particularis mentionem adimit, l. cùm quidam, ff. de liberis, & poſthumis: Et ſic cùm teſtator dicit, Titius ex fundo hæres eſto, aut Titium ex fundo hæredem inſtituo, ſiue facio (in hoc enim nulla vis eſt) l. quoniam indignum, C. de teſtamentis: ex prouiſione ſiue diſpoſitione legis remanent verba illa, Titius hæres eſto, quæ ex ſui proprietare vniuerſam hæreditatem deferunt Titio; hoc enim ipſum importat verbum Hæres, l. ex facto proponebatur, ff. de hæred, inſtit. & ſic totam conſequitur hæreditatem Titius ex verbis quæ ſuperſunt, ſublata rei particularis mentione, ad quam tollendam fauor, ſiue diſpoſitio, aut prouiſio legis in eo fundatur, quòd licèt adiectio rei particularis, eius naturæ eſ ſe videretur, vt tolli non deberet, ſiue haberi pro non ſcripta, vtpote cùm contrarietatem ſiue perplexitatem quodammodò induceret, tamen vt ex aliis inquit Ioannes Crotus in d. l. re coniuncti, num. 59. quia quando ex duabus qualitatibus contrariis, quæ contrarietatem, ſiue perplexitatem inducunt, diſ ſolui tamen poſ ſunt, vt in terminis noſtris ſcribit Ioannes de Imola in eodem §. ſi ex fundo, num. 68. vna eſt fauorabilior altera, illa præfertur, & ſic valet actus. I. inter pares, ff. de re iudicata, cap. fin. eod. tit. Vnde cùm qualitas teſtamenti ſit fauorabilior, l. ſi pars, ff. de inofficioſo teſtamento, præfertur, & valet inſtitutie propter eius fauorem, vt clarè, & eleganter probatur in d. l. cum quidam, ff. de liber. & poſthum. & ad vniuerſum trahitur, nec in ipſa ſolare particulari ſuſtinetur: Idque ideò, ne teſtator dicatur pro parte teſtatus, & pro parte inteſtatus deceſ ſiſ ſe, quod ius noſtrum non patitur, l. ius nostrum, ff. de regulis iuris. Et hæc eſt vera huius deciſionis ratio, quæ colligitur ex dict. §. hæreditas, verſic. & ſi vnum, Inſtitut. de hæredibus inſtituendis: & traditur per Gloſ ſam in dict. l. quoties, C. eodem titulo, per Imolam (qui ipſe refert alios) in dict. §. ſi ex fundo, num. 68. & num. 78. & in l. quoties, §. ſi duo, num. 35. ff. de hæredibus inſtituendis. Aretinum in l. cohæredi, § final, num. 7. ff. de vulgar. & pupil. ſubstitut. Guill. Bened. in dict. cap. Rainuntius, verbo, in eodem testamento, num. 262. Anton. Gom. variar. d.c. 2. num. 16. & d. cap. 10. num. 9. Ruinum in conſ. 54. column. 2. volum. 2. Socinum iuniorem in conſil. 95. num. 12. lib. 1. Burgos de Paz in l. 3. Tauri, num. 857. Padillam in l. eam quam, num. 93. C. de fideicom. Menoc. in conſ. 224. num. 51. lib. 3. qui tamen (vt penes ipſos videri poterit) non ita dilucide, & diſtinctè rem hanc explicarunt.

Quartò & principaliter conſtituendum eſt, ex his quæ ſuperiùs diximus, petendam eſ ſe ſolutionem, atque, explanationem quæ ſtionis admodùm difficilis, & inter Scriptores omnes hactenus controuerſ æ, vtrùm ſcilicet expreſ ſa teſtatoris voluntate, atque diſpoſitione effici poſ ſit, ne inſtitutus in re certa ad vniuerſam hæreditatem admittatur, ſiue plus accipere prohibeatur; etiam nullo alio cohærede dato, ſiue nullo alio hærede exiſtente: quo in dubio Bart. quidem, & alij permulti, qui eum ſequuntur, tradiderunt communiter, deciſ. text. in d. §. ſi ex fundo, ex voluntate teſtatoris ceſ ſare, & conſequenter prohibitionem huiuſmodi valere, atque ex ipſa ſic teſtamentum corruere, vt tota res ad cauſam inteſtati reducatur, ac ſi certæ rei inſtitutio nulla præceſ ſiſ ſet: Id autem non vno modò, ſed & multis in locis Bart. firmauit in d. l. quoties, §. ſi duo, ex num. 2. ff. de hæred. inſtit. in l. ſi ego, num. 2. ff. de iniusto, rupt. in l. re coniuncti, num. 35. ff. de legat. 3. in l. ſi quis priore, num. 3. ff. ad Trebell. & in conſ. 136. Titius fecit, num. 2. latiùs in conſ. 177. Mathæolus, Paul. Caſtr. in l. ſi poſthumus à primo num. 2. ff. de liberis, & poſthum. & in dict. §. ſi duo. Alberic. in l. ſeruo manumiſ ſo, ff. de condiction. indebiti. Bald in l. vnica, C. quando non petent. partes, nu. 23. & eſ ſe communem ſententiam profitentur, atque ſequuntur illam Corn. Curt. iun. Iaſ. & Pariſ. quos in vnum recenſet, & iſtam partem amplectitur Emanuel à Coſta in c. ſi pater, de teſtamentis in 6. verba, in re certa, num. 14. in princ. & in verſ. ego imprimis reſoluo. Gozad. in conſ. 21. col. 6. Crauet. de antiquitate temporum, in 4. part. ſectione prima, num. 130. & 133. Gregorius Lopez in l. 14. titul. 3. part. 6. verbo, todos los bienes. Ripa in l. re coniuncti, ff. de legatis 3. num. 13. & ibi Crotus num. 55. Cagnolus in rubrica, C. quando non petentium partes, num. 36. & ibi quoque Bologn. ſub num. 41. verſic. ſi tamen contingeret. Viglius in §. hæreditas, ad finem, Institut. de hæredib. institut. Antonius Gomezius tom. 1. variarum, cap. 10. de iure accreſcendi, num. 10. & 11. & Emmanuel Suares, eius additionator in addit. ad cap. ſecundum, tom. 1. littera G. fol. mihi 22. Guill. Bened. in dict. cap. Rainuntius, verbo, & vxorem nomine Adelaſiam, num. 105. cum ſequentibus, & verbo, in eodem teſtamento relinquens, el 1. num. 272. Purpuratus in conſ. 558. lib. 2. Iulius Clarus receptarum ſententiarum, §. teſtamentum, quæ ſt. 72. num. 3. Michaël Graſ ſus §. institutio, quæst. 21. nu. 3. Iacobus Menochius in conſil. 483. lib. 5. Ioannes Matiençus in l. prima, tit. 4. gloſ. 10. num. 47. lib. 5. nouæ collectionis regiæ, Petrus Gregor. in Syntagmate iuris, lib. 46. cap. 11. nu 15. Ioannes Marcus Aquilinus in l. Centurio, 3. p.n. 21. 22. 23. & quatuor. ſequent. ff. de vulg. & pup.

Videamus ergo, numquid ſententia hæc, quæ tantorum Patrum authoritate munitur, vera in ſe ſit, idque cùm dignoſci minimè poſ ſit, niſi eorundem fundamenta & rationes prius perpendantur atque expendantur, illa quæ magis vrgent, in medium proferre neceſ ſarium omninò eſt, vt ſi ipſis concludenter reſponderi poſ ſe oſtendamus, nec verè concludere, in contrariam opinionem animum inclinare non dubitemus. Præcipuum ergo huius partis fundamentum (vt ipſimet credunt) præ ſtat Vlpianus in l. quoties, §. ſi duo, ff. de hæred. instit. quo loco ſic reliquit ſcriptum: & duo ſint hæredes instituti, vnus ex parte tertia fundi Corneliani, alter ex beſ ſe eiuſdem. fundi: Celſus expeditiſ ſimam Sabini ſententiam ſequitur, vt detracta fundi mentione, quaſi ſine partibus hæredes ſcripti hæreditate potiantur, ſi modò voluntas patrisfamilias manifeſtiſ ſimè non refragetur. Hactenus Iureconſultus, ex quo ſuperiores omnes Authores clarè exiſtimarunt deduci, rei certæ mentionem adimendam non eſ ſe de inſtitutione, quoties de contraria patrisfamilias voluntate manifeſtiſ ſimè conſtare poſ ſit, & inde conſtituunt, dict. §. ſi ex fundo, deciſionem, ex textu. in. d. §. ſi duo, declarari, vel limitari, vt minimè procedat ex contraria, manifeſtiſ ſima tamen teſtatoris voluntate.

Verumenimverò, iidemmet Authores errore manifeſto labuntur; ſic enim iuxta prædictum ſenſum, aut interpretationem dicendum eſ ſet, in eo §. quæſitum, aut dubitatum fuiſ ſe, an detracta fundi mentione, in vniuerſa hæreditate ſuccedere deberent hi, qui ex partibus inæqualibus alicuius fundi hæredes inſtituti ſunt. Quod certum erat; & indubitatum, & in dict. §. ſi ex fundo, & aliis iuribus ſimilibus, ita clarè deciſum, vt nullo modo ſibi ſuadere aliquis poſ ſit, de hoc mouiſ ſe quæ ſtionem, ſiue dubitandi rationem habuiſ ſe Vlpianum Iureconſultum: Et conſequenter verba illa, quæ continentur in verſiculo, ſi modo, ad limitationem eius, de quo Vlpianus nec tractauit, nec excogitauit, expendi non poſ ſunt. Quæ ſtio igitur, quæ in eo §. tractabatur, ad diſtributionem partium pertinebat, quas in fundo inſtituti, in vniuerſa hæreditate habituri erant, an ſcilicet ex æqualibus. portionibus ſuccederent, an verò ſecundum partes, quas in fundo habituros eos expreſ ſit teſtator? Et reſpondet Vlpian. detracta fundi mentione, æqualiter ſucceſſuros eos, quaſi ſiue partibus inſtitutos: Poſtmodùm verò limitat hoc, niſi voluntas teſtatoris manifeſtiſ ſimè refragetur, ſi voluerit, inquam, eos ex inæqualibus partibus hæredes eſ ſe: Et ſic textus ille non debet allegari ad iſtum articulum, nec pro ſententia Bartoli quidquam facit. Id quod poſt Salicetum, Baldum, & Angel, optimè probauit Ioannes de Imol. in d. §. ſi ex fundo, num. 59. in princip. & num. 61. & 65. & in eodem §. ſi duo, num. 37. in verſic. aduerte tamen pro intellectu. Et in eodem ſenſu textum illum accipiunt Balduinus in Iuſtinianum, pagina 73. & 74. Franciſcus Connanus commentariorum iuris ciuilis, lib. 10. cap. 6. num. 11. in verſic. imò, vt reſpondet Vlpianus. Et hos non referens, ſibi potiùs intellectum iſtum tribuens Ioann. Gutier, in repetitione l. vnicæ, C. quando non petentium partes, num. 22. vbi rectè adnotauit, manifeſtiſ ſimam illam defuncti voluntatem non impedire vllo modo ius accreſcendi, ſed portionem vacantem diſtribuere certo modo inter hæredes: Sic etiam videtur intelligere Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſ ſis, art. 11. n. 66. in verſ. cæterum aduersùs Dinum.

Nec obſtat huic veriſ ſimæ interpretationi id, quod opponit Bart, in eod. §. ſi duo, num. 3. ad inducendam inæqualitatem inter cohæredes, manifeſtiſ ſimam voluntatem neceſ ſariam non eſ ſe, ſed manifeſtam ſufficere, ex Vlpiano in eadem l. quoties, §. 1. ideò ad diſtributionem partium non videri prædicta verba referri poſ ſe: Nam reſpondet Imo. in d. §. ſi ex fundo, num. 60. & in dicto §. ſi duo, num. 39. Inprimis, quòd manifeſtiſ ſima dicitur eſ ſe voluntas, quæ etiam apparet ex coniecturis, vt eſt text. in. l. ſi quis locuples, ff. de manumiſ. teſtamento, & notarunt DD. communiter in l. licet Imperator, ff. de legat. 1. & de vſufruct. lib. 1. cap. 1. ad fin. latiùs probaui. Secundò, & eleganter reſpondet, ideò manifeſtiſ ſimam requiri voluntatem in eo textu, quia videbatur, quod ex rata aſ ſignata in inſtitutione particulari, deberemus præ ſumere mentem teſtatoris fuiſ ſe, quòd haberent eandem rat am in hæreditate: tamen iſta coniectura non ſufficit, ſed oportet quòd aliter manifeſtiùs conſtet de voluntate teſtatoris ad hoc vt non veniant æqualiter ad ipſam hæreditatem: Quapropter Vlpianus adiecit: Si modo voluntas manifeſtiſ ſimè non refragetur. Quaſi requiratur aliter conſtare, quàm ex aſ ſignatione facta in inſtitutione particulari, & ideò attendere noluit ad coniecturam, quæ ex aſ ſignatione partium in inſtitutione fundi deduci poterat, quia videbat neceſ ſe eſ ſe, fundi mentionem de ipſa inſtitutione prius detrahere, vt inſtituti in fundo, in vniuerſa hæreditate ſuccedere poſ ſent, iuxta textum in dict. §. ſi ex fundo: Detracta autem fundi mentione, & partium diſtributiones tolli neceſ ſe eſt, & ſic remanent ſine partibus inſtituti; idcircò ſuccedere debent æqualiter, & hoc ſignificant illa verba, Quaſi ſiue partibus: Diſtributio ergo partium fundi, quæ legis diſpoſitione tollitur, non poteſt inducere coniecturam voluntatis quoad diſtributionem partium hæreditatis, ſed alia maiori coniectura opus eſt, vt ponens exemplum aduertit Imola in d. §, ſi ex fundo, num. 60. & in d. §. ſi duo, num. 39.

Secundò deinde mouetur Bart. quia vt quis ſine hæreditate hæres ſit, & perplexitas, & contrarietas eſt, quorum neutrum ratum habendum eſt, vt de primo eſt tex. in l. ſi Titius, ff. de condition, inſtitutionum: Et de ſecundo in l. vbi repugnantia, ff. de regul. iur. Talis autem videtur eſ ſe diſpoſitio teſtatoris prohibentis, ne inſtitutus in re certa ampliùs petere poſ ſit, cùm non poſ ſit decedere pro parte teſtatus, & pro parte inteſtatus; ideò vitiari debet tota diſpoſitio. Sed huic obiectioni ſatis patet ſolutio ex his, quæ ſuperiùs diximus, dum conſtituimus veram rationem ad textum in dicto §. ſi ex fundo: Et eidem in terminis etiam reſpondent Ioannes de Imola in eodem §. ſi ex fundo, num. 67. & 68. & Ioannes Crotus in l. re coniuncti, ſub num. 59. ff. de legatis tertiò. Quorum ſolutio vera eſt, & omninò tenenda; tametſi contrà ſenſerit Ioannes Marcus Aquilinus in dict. l. Centurio, tertia parte, num. 22. Vbi dicit, prædictæ argumentationi non ſatis reſpondere Crotum, & Imolam; ipſe tamen nulla ratione aut fundamento eorum ſolutionem improbat, nec aliud dicit, vnde iniuſtè à doctiſ ſimorum Virorum doctrina diſcedit: Peregrinus quoque de fideicommiſ ſis, artic. 11. ſub num. 66. in verſiculo, aduersùs Dinum, fol mihi 94. fundamento Bart. reſpondet, & dicit iſtud eſ ſe de quo quæritur, an ſcilicet diſpoſitio hæc iuri repugnans vitietur in hac parte; an verò vitiet inſtitutionem tex. autem in d. l. ſi Titius, quòd locum habet, in perplexitate facti.

Tertiò expendit Bartolus textum in l. penultima, ff. de iniuſto, rupto, & in l. ſi poſthumus, verſiculo, ſi cum duobus, ff. de liberis, & posthum. Circa quæ iura ampliùs non inſiſtam, eorum potiùs ſolutionem ideò omittam, quòd Bart, opinionem non probare, Angelum etiam in eadem l. penultima, optimè eiſdem reſpondiſ ſe non ignorem: & Angeli ſolutionem probauit Imola in d. §. ſi ex fundo, num. 68. & in d. §. ſi duo, num. 41. verſ. item non obſtat, Ioan. Crot, in dict. l. re coniuncti, num. 60.

Quartò deinceps, & ſequenti argumentatione adducitur Bart. quod ſicut inſtitutio in re certa, tacitè attrahit ad ſe vniuerſam hæreditatem, ex textu in dict. §. ſi ex fundo: ita inſtitutio facta de ſeruo, tacitè attrahit ad ſe hodie libertatem, l. quidam cùm ſeruum, C. de neceſ ſariis ſeruis hæred, inſtit. & tamen ſi teſtator expreſsè prohibuerit, ſeruum fieri liberum, inſtitutio vitiatur, & ſeruus non erit liber: Ergo ſimiliter (inquit ipſe) ſi conſtet de voluntate teſtatoris, quod noluit inſtitutum in re certa, ad vniuerſam hæreditatem admitti, vitiabitur inſtitutio, & res omnis reducetur ad cauſam inteſtati. Cæterùm huic argumento eleganter, & argutè reſpondet Imola in eodem §. ſi ex fundo, num. 68. & in dict. §. ſi duo, num. 41. ſcribens ſeruum à domino hæredem inſtitutum, ex præ ſumpta eiuſdem domini voluntate conſequi libertatem, vt patet in d. l. cùm quidam: Dominus enim, qui ſeruum ſuum hæredem eſ ſe voluit, voluiſ ſe etiam videtur, eum eſ ſe liberum cùm aliàs ſiue libertate hæres eſ ſe non poſſit: Ideò nimirùm, vt cùm conſtet de expreſ ſa voluntate teſtantis, quòd noluit illum eſ ſe liberum; tunc non habeat libertatem, quia in obſcuris & incertis, non in claris, & certis locus eſt coniecturis. Sed in caſu præ ſenti inſtitutus in re certa, non habet totum ex præ ſumpta mente teſtantis, quia imò præ ſumi poteſt oppoſitum (vt in ratione ad textum in dict. §. ſi ex fundo, ſuperiùs obſeruabam,) ſed potiùs ex legis diſpoſitione, quæ rei certæ mentionem adimit, cùm non poſ ſit quis pro parte teſtatus, & pro parte inteſtatus decedere. Quæ ratio (vt Imola ipſe rectiſ ſimè inquit) eſt vniformis, etiamſi teſtator prohibeat, ne inſtitutus in re certa amplius petere poſ ſit; & ſic vniformiter debet habere locum diſpoſitio: Nam contraria voluntas teſtatoris quidquam operabitur, ex regula l. nemo poteſt, ff. de legat. 1. & hanc ſolutionem tradit etiam (ſed Imolæ mentionem non facit) Menchaca de ſucceſſionum progreſ ſu, lib. 1. §. 3. num. 61. Vbi quærit vnum, quod ab alio in hac materia tactum non vidi, quare ſcilicèt, vt lex antiqua induxit tempore Digeſtorum, quòd inſtitutio partis traheretur ad totum, non ita induxit, quòd inſtitutio ſerui traheretur ad libertatis donationem: de quo curioſus Lector ibidem (cùm neceſ ſe fuerit) inſtrui poterit. Prædicta ergo ſolutio omninò tenenda eſt, quidquid in contrarium inſurgat Aquilinus in dict. l. Centurio, 3. parte, num. 23. cuius doctrina vera non eſt, & deſtruitur euidenter ex his, quæ diximus, ſuprà, ex num. 24. cum ſequentibus.

Vltimò tandem pro opinione Bart. induci ſolet textus in l. Luclus, §. quæ habebat, ff. ad Trebell. Pro cuius ſolutione animaduertendum erit, longè intereſ ſe, an ſimus in directa inſtitutione, in qua teſtator prohibere non poteſt, quòd directò, inſtitutus, vniuerſam non conſequatur hæreditarem, ne reſultet inconueniens d. l. ius noſtrum, ff. de regul. iur. An verò in fideicommiſ ſaria verſemur; in ea namque prohibere poteſt teſtator, ne vnius fideicommiſ ſarij portio deficiens alteri accreſcat, quia ex hoc non poteſt abſurdum illud ſequi, vt decedat quis pro parte teſtatus, & pro parte inteſtatus: Nam licèt portio deficiens non accreſcat fideicommiſ ſario coniuncto, recurrit tamen ad hæredem ſcriptum: Qua ratione ius accreſcendi in legatis, & fideicommiſ ſis, etiam vniuerſalibus prohiberi poſ ſe, quia ceſ ſat præ ſcripta ratio, tradiderunt Bald. Caſtr. & alij DD. communiter indict. §. quæ habebat. idem Bald. in l. unica, num. 13. & num. 23. C. quando non petentium partes. Ioannes Crotus in l. re coniuncti, num. 52. & 53. & ibi Ripa num. 179. ff. de legatis tertio. Iulius Clarus §. teſtamentum, quæ ſtione 74. num. 1. Curtius iunior, Paulus Pariſius, Aymon Crauet. Alexand. & Couar. quos refert, & reſoluit Franciſcus Mantica de coniecturis vltimar. voluntat. lib. 10. titul. 3. num. 2. in fine, & num. 21. & quamplurimos concordantes adducit Pereg. de fideicommiſ ſ. art. 9. ſub num. 3. & artic. 11. num. 65. Menchac de ſucceſ. progreſ. lib. 3. §. 23. num. 103. Vbi ob rationem prædictam, textum etiam in d. §. quæ habebat, & alia iura, quæ allegat, magis, atque in fortioribus terminis probauit, ius accreſcendi etiam abſque prohibitione teſtatoris ceſ ſare in ſubſtitutione fideicommiſ ſaria, ſi vnus ex fideicommiſ ſariis repudiet partem ſuam; & tunc hæres inſtitutus, qui remanet hæres fideicommiſ ſi, partem repudiatam in ſe retinet, nec alteri fideicommiſ ſario accreſcit, quia teſtator in ea parte habet hæredem, vt ibi latè, & ſubtiliter comprobat; & in eodem §. 23. num. 102. agit de intellectu ad textum in dicto §. quæ habebat: & aſ ſignat nonum, & verum intellectum, iuxta quem, ſiue ſuperiorem interpretationem nullo modo probat ille textus Bartol. doctrinam: ſuperiora denique fundamenta concludenter in eius fauorem non vrgent; alia verò, quæ pro eadem etiam parte ſolent adduci, ſciens conſultóque omitto, cùm videam illa nimis debilia eſ ſe, & rectè per Crotum confutari loco à me relato ſuprà.

Quocirca in eodem articulo, & quæ ſtione ſuccedit ſecunda, & omninò contraria opinio, vt ſcilicet, nec expreſ ſa teſtatoris prohibitione effici poſ ſit, ne inſtitutus in re certa, vniuerſam conſequatur hæ reditatem; ideò non obſtante prohibitione, tota hæreditas pertinere debet ad ſic inſtitutum in re certa: Et hæc fuit opinio Dini in l. ſi quis ita hæres inſtitutus fuerit, excepto fundo, ff. de hæred, inſtit. quem ſequuntur Alexand. in l. quoties, num. 11. C. de hæredibus inſtituend. &, in l. ſi quis priore, num. 9. ff. ad Trebellian. Vbi alios Authores refert, & aſ ſerit hanc eſ ſe communem opinionem, Baldus in eadem l. ſi quis ita hæres, idem Bald, in l. dominus, §. 1. ff. de vſufructu, & in conſil. 468. & 480. lib. 7. & in conſ. 379. column. 2. lib. 4. Angelus in conſil. 148. D. Quircius colum. 3. Federicus de Senis in conſil. 126. Ancharanus in cap. 1. in fine, de teſtamentis. Barbatia in conſ. 71. colum. 8. lib. 3. Salicetus in l. vnica, num. 16. C. quando non petentium partes: Vbi Romanus num. 30. & Sapia num. 49. Philippus Francus in cap. ſi pater, de teſtamentis, in 6. num. 32. in verſic. ergo quæritur. Curtius ſenior, qui latiſ ſimè loquitur in conſ. 74. Faber in §. hæreditas, num. 4. Inſtitut. de hæred. inſtituend. & ibi Angelus Aretinus num. 5. dicens, quòd hæc eſt veritas in hoc puncto, & hanc eſ ſe communem opinionem teſtantur Decius in rubrica, C. quando non petentium partes, in prima lectura, num. 3. & in ſecunda lectura, num. 21. Ripa in l. re coniuncti, ff. de legatis tertio, num. 134. & ibi Crotus num. 61. & Ioannes Bolognetus num. 296. Aimon Crauet. in conſil. 360. num. 4. lib. 3. Capra in conſil. 9. in tertio dubio, num. 15. Ruinus in conſil. 109. colum. fin. circa principium, lib. 3. Ioannes Cephalus in conſil. 438. num. 79. lib. 3. Iacobus Menochius in conſil. 224. num. 52. lib. 3. & poſt longam, accuratámque diſputationem, hanc eſ ſe veriorem ſententiam conſtanter defendit Ioannes de Imola in dict. §. ſi ex fundo, num. 66. & 70. videndus ex num. 59. & in dict. l. ſi ita quis, num. 3. & in dict. l. quoties, §. ſi duo, à num. 37. vſque ad finem §. & in cap. Rainuntius, num. 64. de teſtamentis: & ibidem Ioannes de Anania num. 44. Franciſcus Duarenus lib. 2. de iure accreſcendi, cap. 14. Menchaca de ſucceſ ſionum progreſ ſu, in præfatione, lib. 3. num. 4. & num. 17. 18. 19. & §. 23. num. 105. Gualdenſis de arte teſtandi, titulo 6. cautela 15. num. 4. Franciſcus Mantica de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. ſexto, titulo 1. num. 6. Iulius Clarus receptarum ſententiarum, §. teſtamentum, quæ ſt. 74. num. 3. Vbi dicit, opinionem Dini contra Bartolum eſ ſe magis communem, & conſulit, quod de facili quis ab ea non recedat in praxi, quia ſuſtinendo teſtamento fauet. Ioannes Gutierrez in l. nemo potest, ff. de legatis primo, num. 103. in fin. videndus ex n. 98. & in dict. l. vnica, C. quando non petentium partes, n. 19. ante finem: videndus ex n. 18. vſque ad numerum vigeſimumſextum; quibus in locis hanc opinionem, & veriorem eſ ſe & communiorem profitetur: Simon de Prætis de interpretatione vltimarum voluntatum, lib. 2. interpretatione 2. dubitatione 2. verſic. 29. & lib. 3. interpretatione prima, dubitatione 5. ſolutione 3. num. 11. fol. 25. Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſ ſis, art. 11. num. 66. & in hanc ſententiam procliuior eſt Andreas Fachineus controuerſiarum iuris, lib. 4. cap. 15. ad finem. Eandem etiam libentiùs & ego amplector, & fundamenta, ſiue rationes vtriuſque partis attentè, & cordatè perpendens, omninò ſequendam, & probandam eſ ſe arbitror; & ad ſic tenendum, ſequentibus moueor fundamentis, quæ præcisè, & concludenter adſtringunt.

Ac primùm quidem, quòd ademptio mentionis rei certæ (vt numeris præcedentibus dicebam) de inſtitutione, legis miniſterio, & diſpoſitione, non autem ex voluntate teſtatoris contingit: Sed teſtator efficere non poteſt, ne leges in ſuo teſtamento locum habeant, l. nemo poteſt, ff. de legatis 1. Ergo voluntas teſtatoris etiam expreſ ſa non poterit impedire adimpletionem rei certæ de inſtitutione; & conſequenter in repugnantia voluntatis defuncti, qui videtur pro parte teſtatus, & pro parte inteſtatus decedere voluiſ ſe, quod ius noſtrum non patitur, via teſtati eligi debet, quæ fauorabilior eſt, l. pars, ff. de inofficioſo teſtamento: Quod abſurdum, aut regulis iuris contrarium nullo modo eſt; ſibi enim imputare debet teſtator, qui legem contempſit, quàm ſcire debebat habere locum in ſuo teſtamento, & ſi aliter diſpoſuit, ſtandum eſt legi; vt iure, atque authoritate comprobans, rectè adnotauit Franciſc. Mant. de coniect. vltim. volunt, lib. 6. tit. 6. num. 6. & num. 18. Et in terminis quæſtionis noſtræ (vt ſuum vnicuique tribuamus) optimè præ ſentit Ioannes Gutierrez in repetitione dict. l. vnicæ, C. quando non petentium partes, n 19. in fine: Vbi ſcribit, quòd ſecundum vtramque opinionem Bart. & Dini, datur inconueniens, quòd voluntas teſtatoris non ſeruetur: In prima opinione Dini, quòd prohibitio teſtatoris non valeat, & habeatur ac ſi non prohibuiſ ſet: & hoc non dicitur inconueniens propriè; imò iuridicum eſt, quia nemo poteſt facere, quin leges in ſuo teſtamento locum habeant: In altera verò opinione Bart. datur maximum inconueniens, quod tota cauſa deuoluatur ab inteſtato, quod eſt abſurdum; quid enim peccauit voluntas teſtatoris in ea parte, quâ fuit ſolemnis, vt per alteram particulam teſtamenti tollatur? Et hactenus Ioannes Gutierrez. Potiùs ergo vitiari debet expreſ ſa voluntas teſtatoris, vtpote ſubſtantiæ teſtamenti contraria, ex dicta l. ius noſtrum, ff. de regul. iur. quàm ipſa principalis inſtitutio, l. cum precario, ff. de precario. Et quæ ibi notarunt Doctores communiter.

Verùmenimverò, rationi huic, quam videbat nimis vrgere, conatus eſt reſpondere Ioannes Marcus Aquilinus in d. l. Centurio, 3. par. n. 25. & in effectu reſpondet, regulam d. l. nemo poteſt, & dict. l. ius noſtrum minimè obſtare, quia iſte, qui vnum tantùm in re certa hæredem inſtituit, & ne ei quid aliud accreſcat, prohibuit; teſtatus ex aliqua parte non cenſetur (vt ipſe credit) cùm ne de ſua quidem teſtatus fuerit, ſed in totum inteſtatus cenſetur. Hæc tamen ſolutio (vt vides) falſa quidem eſt, nec ſuſtineri valet aliquo pacto; tum quia ſumit fundamentum ex diſtinctione, quam idemmet Author propoſuit ibidem, num. 22. quæ tamen improbabitur ſtatim illation. 2. cum etiam, quia dicere, teſtatorem in ea ſpecie teſtatum ex aliqua parte non videri, maximum abſurdum eſt, & ipſi veritati contrarium, vt ſtatim illatione quinta, ſubiiciam, atque ex dictis hactenus conſtat manifeſtè.

Deinde, & ſecundo loco pro opinione Dini ponderatur tex. in l. ſi quis ita, 74. ff. de hæred, inſtit. Vbi ſcribitur, quòd ſi quis ita hæres inſtitutus fuerit, Ex certo fundo, excepto vſufructu, hæres eſto, perinde eſ ſe iure ciuili, atque ſi ſine ea re hæres inſtitutus fuiſ ſet: Idque authoritate Galli Aquilij factum eſ ſe. Vnde deducitur expreſsè, prohibitionem teſtatoris nihil operari quominus inſtitutus in re certa, totam conſequatur hæreditatem. Nec valet aliquid ſolutio Ioannis Marci Aquilini in eadem l. Centurio, 3. part. num. 24. qui proſequendo diſtinctionem à ſe propoſitam ibidem num. 22. reſpondet in ea lege, inſtitutum in fundo, cenſeri ex aſ ſe inſtitutum, & ob id exceptionem vſusfructus reddi inutilem: Id enim eſt contra verba clara illius textus, vbi ex fundo fuiſ ſe quem inſtitutum, non ex aſ ſe dicitur, & conſtitutum, quia inſtitutus fuit ex fundo non adiecta hæreditatis portione, non ſolùm eſt diuinare, ſed etiam violare literam illius tex. prout ſtatim illatione 2. probabitur,

Tertiò deinceps, & pro eadem parte facit, quod ſpeciale eſt in milite, ne in eo locum habeat deciſio textus in dicto §. ex fundo. Vnde in contrarium videtur ius commune in pagano, l. ius ſingulare, ff. de legibus: Et ſic in noſtra quæ ſtione argumentatur Imola in eodem §. ſi ex fundo, num. 61. in principio. Et vt clarius percipias, aduerte, inſtitutum à milite ex fundo, vel alia re particulari certa, non effici hæredem vniuerſalem, nec ad reliquam hæreditatem admittendum fore, niſi expreſsè conſtet de voluntate militis, quòd eum voluit admitti, licèt ſecus ſit in pagano, vt ſuprà vidimus, & probat textus in l. ſi miles vnum, ff. de militari testamento: vbi ſi miles vnum ex fundo hæredem ſcripſerit, creditur quantum ad reſiduum patrimonij, deceſ ſiſ ſe inteſtatus: Miles namque ex priuilegio decedere poteſt pro parte teſtatus, & pro parte inteſtatus, vt ille texens probat, & l. miles ita, in principio, eodem tit. l. cogi, §. ſed ſi miles, ff. ad Trebellian. §. hereditas, Institut, de hered. inſtitu. & ita tenent Gloſ ſ. in dict. §. ſi ex fundo, & in l. qui non militauerat, ff. de militari teſtamento. Fulgoſius, Romanus, Alexander, Decius, & Caro Saccus in l. prima, C. de teſtamento militis. Cumanus in dict. l. ſi miles vnum, & in l. ſi duobus, eiuſdem tituli, Angelus Aretinus num. 2. & Viglius num. 7. in dict. §. hæreditas. Vbi etiam Antonius Pichard, num. 32. 33. & 34. Et poſt longam diſputationem, & omnium quæ in contrarium excitari ſolent, ſolutionem, Conſtanter defendit Ioannes de Imola in dict. §. ſi ex fundo, ex num. 43. vſque ad num. 50. & num. 74. & 75. & num. 85. vſque ad numerum 91. & in dict. §. ſi duo, num. 39. & in dicta l. cogi, §. ſed ſi miles. Galiaula in l. Centurio, num. 147. ff. de vulg. & pupil. ſubſt. vbi Ripa num. 24. & Alciatus num. 35. Menchaca de ſucceſ ſionum reſolutione, lib. 2. §. 9 num. 16. Mant. de coniecturis vltimar. voluntatum, lib. 6. titul. primo, num. 24. Menochius lib. 4. præ ſumptione 86. numer. 8.

Cæterùm, textum in dict. l. ſi miles vnum, non iuuare, nec probare ſententiam Dini, ſic conatur probare Ioannes Marcus Aquilinus in dict. l. Centurio, 3. parte, num. 26. quòd ex re certa facta inſtitutio, ad vniuerſum ex præ ſumpta defuncti voluntare contra verborum proprietatem porrigitur: Sed talis præ ſumptio in milite locum habere non poteſt cuius quidem voluntas, prout verba ſonant. & litera iacet, ſeruanda eſt, I. prima, ff. de militari teſtamento: Ideò ſi miles vnum ex fundo hæredem ſcripſerit, creditur quantum ad reſiduum patrimonij inteſtatus deceſ ſiſ ſe. Et hactenus verba Aquilini, quæ nec vera ſunt, nec ſiue aliqua nota prætermitti poſ ſunt: Tum quia, (vt ſuperiùs dictum, & ſ æpe repetitum eſt) inſtitutio rei certæ non trahitur ad vniuerſum ex præ ſumpta mente defuncti; imò ex legis diſpoſitione ad reliquam hæreditatem contra præ ſumptam defuncti voluntatem porrigitur: Tum etiam, quia ſi ex præ ſumpta voluntate teſtatoris id contingeret, idem & in militis teſtamento locum habere debebat, vt pote cùm voluntatis coniecturæ, ac legis interpretationes, etiam in militis teſtamento locum obtineant, & debeant, vt eruditè comprobans, ſic defendit Franciſcus Mantica de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 6. titul. 1. ex num. 6. vſque ad numerum 13. Et ſic deciſio textus in dicto §. ſi ex fundo, non ideò ceſ ſat in milite, quòd in eius teſtamento coniectura voluntatis locum non habeat (vt malè credebat Aquilinus;) ſed quia militi conceſ ſum eſt priuilegium, vt poſ ſit decedere pro parte teſtatus, & pro parte inteſtatus, l. miles ita, in principio, ff. de militari teſtamento, l. prima, & 2. C. eodem titulo, & hanc rationem expreſ ſit textus in dict. l. ſi miles vnum, in illis verbis, Miles enim, &c. & rectiſ ſimè aſ ſquuti fuere eam Mantica dict. tit. 1. num. 16. Menochius dict, præ ſumptione 86. num. octauo. Andreas Fachineus controuerſiarum iuris, lib. 4. cap. 15. ad finem. Vides ergo opinionem Dini, optimè & verè comprobatam, & argumentis ſiue rationibus Ioannis Marci Aquilini nouè & verè ſatisfactum: Reliquum erit nunc, vt ea retenta, ad nonnulla inferam, quæ hucuſque per aliquem ſic tacta, vel adnotata non fuerunt, nouè potiùs à me expenduntur, atque conſiderantur. Et primò infero, in eadem quæ ſtione & dubio alias fuiſ ſe Doctorum opiniones atque diſtinctiones, quas in vnum congeſ ſit Ioannes Imolenſis in d. §. ſi ex fundo, à num. 59. & in d. §. ſi duo, num. 37. vſque in finem. Curtius iunior in conſil. 12. ex num. 5. cum quatuor ſequentibus, lib. 1. Andreas Fachineus lib. 4. dict. cap. 15. Pater Molina tom. 1. de iuſtitia & iure, diſput. 155. Eas tamen veras non eſ ſe, nec iuris rationi conuenire, ex capite potiùs, non ex lege procedere; ideò non admittendas, ſed Dini opinionem abſolutè & indiſtinctè tenendam.

Secundò infero, Ioannem Crotum in dict. l. re coniuncti, num. 59. & num. 61. Minùs benè dixiſſe, vnam & alteram ſententiam, Bartoli, inquam, & Dini in puncto iuris poſ ſe defendi: Nam etſi vtraque communis ſit (vt ipſe etiam dicit) in puncto tamen ſiue ratione ſtricta iuris, Dini ſolùm opinio defendi poteſt, & contraria deciſioni textus in d. §. ſi ex fundo, repugnat.

Tertiò infero ad ea, quæ nouè (vt ipſe exiſtimat) in hac materia reſoluit Emanuel Coſta in cap. ſi pater, de teſtamentis in 6. prima parte, verbo, in re certa, num. 14. ver ſic. ego in primis reſoluo: Vbi poſtquam retulit Bartoli & Dini contrarias ſententias, pro earum concordia conſtituit primò, quòd ſi in terminis legis primæ, §. ſi ex fundo, ff. de hæredibus inſtituendis, inſtituatur quis in re certa, vel in aliqua parte hæreditatis, non dato cohærede vniuerſali, eo caſu inſtitutio traheretur ad vniuerſum, quod certum eſt & indubitatum, vt ſ æpe diximus. Secundò, quòd ſi in ſpecie propoſita in d. §. ſi ex fundo, voluntas teſtatoris manifeſtè refragaretur; ſi videlicet teſtator ita concepiſ ſet: Inſtituo Sempronium hæredem ex fundo, vel ex dimidia parte meæ hæreditatis dumtaxat; Ita quòd in reliquis bonis nullo modo ſit hæres; nemo dubitaret, quin inſtitutio in totum infirmaretur. Et reddit rationem, quia hîc exerceri non poſ ſet benignitas, de qua in dicto §. ſi ex fundo; quoniam in repudiantem & inuitum teſtatorem non debet conferri, ex regula l. quod fauore, cum aliis iuribus, ff. de legibus, Hoc tamen verum non eſt, & manifeſtè conuincitur ex his, quæ diximus ſuprà, numeris præcedentibus, dum opinionem Dini ab aliorum obſtaculis tuebamur: Item etiam, quia deciſio textus in dict. §. ſi ex fundo, non fundatur in fauore teſtatoris (vt ſ æpè diximus;) quo caſu ratio iſta, & dictæ legis, quod fauore, regula militaret: Non etiam fundatur in præ ſumpta eiuſdem teſtatoris voluntate (quidquid lpſe aliter, ſed malè quidem ſentiat;) potiùs enim contrarium præ ſumi, ſiue potiùs odium, quòd fanor teſtatoris in hoc conſiderari poterat. In alio ergo lex illa fundatur, vt oſtendi ſuprà, quòd vniformiter militat, cùm teſtator prohibuit, ſicut quando non prohibuit. Tertiò conſtituit Coſtametidem, quòd ſi inſtitutione ritè celebrata plurium hæredum, teſtator vel in eadem oratione, vel in alia teſtamenti parte præcepiſ ſet ita: Et volo, quod ſi portio Vnius ex hæredibus defecerit, non accreſcat reliquis hæredibus, nec vlli illorum: in tali ſpecie inſtitutio erit valida, & nihilominùs portio vnius ſi vacauerit, non accreſcet reliquis hæredibus. Quod in primis videbitur mirabile, eſt tamen facillimum ſecundùm eundem, nempe quod vtraque teſtantis voluntas ſiue repugnantia procedere poſ ſit, ſi intelligamus, cùm teſtator plures hæredes inſtituit, & inter eos prohibuit ius accreſcendi, videri eos inſtituiſ ſe ſub conditione, ſi omnes acceptauerint, & non aliàs. Et hactenus Vir præfatus doctiſ ſimus, qui reuera fallitur in hoc, nec etiam aliquid noui adducit; aliud enim & longè diuerſum eſt, plures hæredes inſtituere ſub conditione, ſi omnes acceptauerint, quod ritè, & rectè à teſtatore fieri poteſt, vt de ſe patet: Aliud verò, pluribus hæredibus inſtitutis, prohibere ius accreſcendi, quod legis diſpoſitioni repugnat, quippe cùm nemo decedere poſ ſit pro parte teſtatus, & pro parte inteſtatus; qua ratione ius accreſcendi introduci, neceſſe fuit, vt poſt Gloſ ſam in l. ſeruus communis ab extero, ff. de acquirenda hæreditate, notarunt omnes antiqui & moderni Doctores in l. re coniuncti, ff. de legat. 3. & in l. vnica, C. quando non petentium partes, vt dicit Cagnol. in l. ius noſtrum, num. 5. ff. de regulis iuris, & Romul. in dict. l. re coniuncti, num. 15. & multos referens, ſequitur Menchaca de ſucceſ ſionum progreſ ſu, lib. 3. in præfatione, numer. 1. Michael Graſ ſus receptar, ſentent. §. ius accreſcendi, quæ ſt. 3. Franciſcus Mantica de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 4. titul. 10. num. 2. Simon de Prætis de interpretat, vltim. volunt. lib. 3. dubitat. 5. ſolut. 3. num. 11. fol. 25. Angelus Matheacius de legatis & fideicommiſ ſis, lib. 3. cap. 4. in principio, vbi vide, & ſic à teſtatore prohiberi non poteſt, vt ſecurè & verè probarunt permulti, quos expendi ſuprà pro opinione Dini, & eos referentes, ſic etiam tenent Menchaca vbi ſuprà, num. 4. & num. 17. & 18. Mantica dicto tit. 10. num. 6. Simon de Prætis dict. num. 11. fol. 25. Ioannes Gutierrez in repetitione l. nemo poteſt, ff. de legatis primo, num. 103. in fine, & in repetitione l vnicæ, C. quando non petentium partes, num. 19. in fine. Cuius contrarium malè equidem reſoluit Coſta vbi ſupra, nec aliud nouum detegit, quàm in effectu dicere, prohibitionem iuris accreſcendi alia ratione valere, nec portionem vnius ſi vacauerit, reliquis accreſcere; quod falſum eſt, & non nouum, ac reſolutioni prædictorum repugnans, qui rectiùs obſeruarunt, accreſcendi iure per teſtatorem prohibito, teſtatum potiùs, quàm inteſtatum cenſeri deceſ ſiſ ſe, & ſic portionem vacantem non obſtante prohibitione cohæredibus accreſcere: Et ad argumentum quod in contrarium videtur fortiter vrgere, optimè reſpondet Ioannes Gutierrez in dicta l. vnica, num. 19. & num. 23. cuius ſolutio clarè comprobatur ex his, quæ poſt Bartolum, Alexandrum, & alios plures ſcripſerunt Franciſcus Mantica de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 4. tit. 10. numer. 2. & 3. & num. 6. & 7. Iacobus Menochius lib. 4. præ ſumptione 86. per totam, & præ ſumption. 87. num. 1. Michaël Graſ ſus dict. §. ius accreſcendi, quæ ſt. 2. vbi dicunt, ius accreſcendi deſcendere principaliter, ſiue immediatè inuentum atque introductum fuiſ ſe à lege; ſecundariò tamen ex tacito iudicio teſtatoris, ſiue tacita & coniecturata mente ipſius procedere; & sic teſtator non poterit legis diſpoſitioni, illud prohibendo, derogare, vt latiùs explicant Ioannes Gutierrez, & Mantica vbi ſuprà: quamuis poſ ſet expreſsè hæredes inſtituere ſub conditione, ſi omnes acceptauerint, quod diuerſum eſt, vt ſuprà dicebam, & vide Angelum Matheacium de legatis & fideiciommiſ ſis, lib. 3. cap. 3.

Quartò infero, diſtinctionem Ioannis Marci Aquilini in dict. l. Centurio, 3. parte, nu. 22. quam ipſe vt nouam tradit, & nullum Authorem refert, nec veram eſ ſe, nec etiam nouam. quod ex ipſa ſatis conſtat apertè: dicit namque pro reſponſione ſiue conciliatione contrarietatis Bartoli & Dini, conſiderandum eſ ſe, quòd ſi teſtator vnum ex hæreditaria portione licèt minima, verbi gratia, ex vncia hæredem ſcripſerit, & ius accreſcendi prohibuerit; tunc nihilominus, ne ex vncia teſtatus, ex reſiduo inteſtatus decedat, totus as in vncia erit, & prohibitio adiecta cùm ſit contra leges, reiicienda eſt, & cauſa reſtati tanquam magis fauorabilis præualere debet: Sed ſi vnum tantùm quis non ex aliqua hæreditaria portione, ſed dumtaxat ex re certa hæredem ſcripſerit, & ei ne ius vniuerſale, vel pro vncia quidem accreſcat, prohibuerit; quòd tunc non poteſt dici, quòd totus as in re illa particulari erit: & ſic cùm teſtati cauſa penitus ceſ ſet, nec fauorem alicuius reſpiciat, prohibito iure accreſcendi, refici non debet. Verùm (vt anteà dicebam) prædicta diſtinctio, ſiue conciliatio, nec vera eſt, nec noua, imò expreſsè tradita per Baldum in l. vnica, quæ ſtione 9. num. 23. C. quando non petentium partes: vbi diſtinxit inter inſtitutionem factam ex re certa, & inſtitutionem factam ex aliqua hæreditaria portione, veluti tertia, aut quarta hæreditatis parte; & tamen non probauit illam Ioannes de Imola in dict. §. ſi ex fundo, num. 62. & nullum ſaporem habere dixit Ioannes Gutierrez in dict. l. nemo poteſt, numer. 98. & communiter reprobari teſtatur, & reprobat eam Ioannes Crotus in dict. l. re coniuncti, num. 57. Deinde, eadem diſtinctio partem capit ab his, quæ adnotauit Angelus in l. ſi ego, columna 2. verſic. tu conclude, ff. de iniuſto, rupto & irrito. Quæ ſimiliter improbantur per molam in dict. §. ſi duo, num. 64. & 65. firma non eſ ſe profitetur Ioannes Gutierrez in dict. l. nemo poteſt, num. 99. in fine; idque vltra eum probatur euidenter ex eo, quod ipſemet Angelus variauit in hac materia: Nam in dict, l. penultima, plures caſus diſtinguit, & ſemper eò tendit, vt inſpici debeat, quæ cauſa teſtati aut inteſtati ſit potentior, nec curetur expreſſa prohibitio? Et in hoc variauit expreſsè ab eo, quod dixerat in l. prima, C. de teſtamento militis: vbi in effectu ſequutus fuit opinionem Bartoli, & ſic voluit ſeruari expreſ ſam prohibitionem. Prætereà, diſtinctio præfata conuincitur apertè per textum (cui nullo modo reſponderi valet) in l. ſi quis ita hæres inſtitutus fuerit ex certo fundo, ff. de hæredibus inſtituendis: Vbi prohibitio non tenet, & inſtitutio ex fundo, & ſic ex re particulari, non ex vncia ſiue aliqua hæreditaria portione facta fuit. Nec admitti poteſt ſolutio eiuſdem Aquilini, quæ violenta eſt, & literæ eiuſdem legis repugnans, vt anteà notaui num. 73. & 74. Tandem, ſi attentè & verè perpendatur fundamentalis ratio dict. § ſi ex fundo, ſic militat in inſtitutione facta ex re certa, ſicut in ea, quæ ex aliqua hæreditaria portione fiat, & ſic idem ius ſtatuendum eſt, l. illud, cum aliis vulgatis, ff. ad legem Aquiliam. Vnde ſequitur, quòd textus in dict. l. ſi quis ita hæres, 74. ff. de hæredibus inſtituendis, non probat diſtinctionem præfatam, quocunque modo legatur, ſiue quòd quis fuit inſtitutus ex certo fundo, excepto vſufructu, vt in Pandectis vulgatis ſcriptum eſt, & ſic intellectum à Gloſ ſa ibi, dum ponit caſum, quòd inſtitui mihi hæredem Titium ex fundo meo Titiano, excepto vſufructu: Et reſpondet textus, videri hæredem in tota hæreditate inſtitutum, detracta fundi mentione: Sic etiam intelligit Ioannes Gutierrez in l. vnica, C. quando non petentium partes, num. 18. dicit enim, quòd in ea lege, quidam ex certo fundo fuit hæres inſtitutus, excepto vſufructu, & ſimiliter intelligit idem Aquilinus loco relato ſuprà, num. 24. in illis verbis: Nec me mouet textus in dicta l. ſi quis ita hærs inſtitutus fuerit ex certo fundo, excepto vſufructu, hæres eſto. Quia & ibi ille inſtitutus fuit exfundo, &c. Quapropter eiuſdem intellectum meritò improbabam ſuprà, dicto numer. 74. vtpotè, cùm eâ lecturâ retentâ, manifeſtè literæ eiuſdem repugnet: ſiue (vt magis communiter legitur) ex certo fundo, excepto vſufructu legatur; nam vtroque caſu idem dicendum eſt coacta ratione: nec ſentit contrarium ille textus, ſiue ex certo fundo excepto vſufructu quis inſtituatur, ſiue ex omnibus excepto fundo; vtroque enim caſu hæres manet in ſolidum ſic inſtitutus, nec prohibitio aliquid operatur, vt claré præ ſentiunt omnes, qui Baldi diſtinctionem impugnant, & Fachineus lib. 4. c. 15. in finalibus verbis.

Quintò infero, an vera ſint, ſiue iure procedere poſ ſint ea, quæ in quæ ſtione prædicta adducit Craueta de duitate temporum, quarta parte, ſectione prima, num. 130. verſic. ſecundus caſus, & numeris ſequentibus, & in conſil. 360. num. 4. in fine, lib. 3. & ſequutus eſt, Ioannes Vincentius Hondedeus in conſil. 89. num. 54. & 55. lib. 1. Qui dictas contrarias opiniones concordando, dixit, inſtitutum in re cera, etiam cum taxatiua, ſuccedere per ius accreſcendi, quando eſt talis perſona, quæ veriſimiliter fuiſ ſet inſtituta in ſolidum, hærede vninerſali non adeunte, vel non ſuccedente: Sed ſi fuiſ ſet talis perſona, quam teſtator veriſimiliter inſtituturus non erat, vt quia eum odio haberet, vel alij adeſ ſent. tunc procedat illa opinio, vt inſtitutus in re certa cum taxatiua non admittatur per ius accreſcendi: Et pro hac diſtinctione allegat Ioannes Vincentius Hondedeus loco proximè relato, Iulium Clarum quæ ſt. dict. 74. in fin. & Burſatum in conſ. 262. num. 33. lib. 3. dum dixerunt, ius accreſcendi locum non habere, quando aliquæ adſunt coniecturæ voluntatis teſtatoris, vt quòd inſtitutus non conſequatur reſiduum hæreditatis.

Verùm vterque decipitur apertè, tum quia prædicta diſtinctio nullo iure probari poteſt, nec in quæſtione hactenus propoſita. lex tractat de coniecturanda defuncti voluntate, vt ſuprà dicebam numeris præcedentibus, ſed tantùm de remouendo illo obſtaculo, ne teſtator pro parte decedat teſtatus, & pro parte inteſtatus, quod ita militat in perſona dilecta. ſicut in non dilecta, vt de ſe patet; & ſic diſcriminis ratio conſtitui non debet inter vnam & alteram perſonam: tum etiam, quia coniectura illa, quòd perſona dilecta, in re certa inſtituta, veriſimiliter fuiſ ſet inſtituta in ſolidum, alio hærede non exiſtente, elideretur equidem (ſi ad coniecturas conſideratio haberi deberet) per aliam, & fortiorem coniecturam, quæ ex inſtitutione facta in re certa cum taxatiua deduci poſ ſet: vtpote cùm teſtator concepta ſic inſtitutione, manifeſtè videatur ex reſiduo hæreditatis ſuæ noluiſ ſe hæredem facere eum, quem ita inſtituit. Coniectura ergo admiſ ſa, admitti ipſe non deberet, ſed potiùs excludi, niſi lex ob prædictam rationem alitet diſpoſuiſ ſet. Vnde hac in re coniecturis locus non datur, ſed Dini opinione defenſa, diſceptatio huiuſmodi facilè ſoluitur.

Sextò infero, errore manifeſto lapſos fuiſ ſe quamplures Authores ex his, quos ſuprà pro opinione Bartoli adduxi, & inter alios, Aquilinum in dicta l. Centurio, ff. de vulg. & pup. ſubſtitut. tertia parte, num. 25. Michaëlem Graſ ſum, receptarum ſententiarum, §. inſtitutio, quæ ſt. 3. in fine, Patrem Molinam tomo 1. de Iuſtitia & iure, diſputation. 155. columna penultima. Ij namque exiſtimarunt in quæ ſtione propoſita, & ſ æpe repetita ſuprà, ceſ ſare inconueniens dict. l. ius noſtrum, ff. de regulis iuris, ſcilicet, quòd teſtator dicatur pro parte decedere teſtatus, & pro parte inteſtatus, nec poſ ſe illud contra Bartoli ſententiam ponderari ex eo, quòd teſtator, qui expreſsè prohibet, ne inſtitutus in re certa, ad reliquam admittatur hæreditatem, in totum videtur ab inteſtato decedere; voluiſ ſe tamen admitti inſtitutum iure fideicommiſ ſi ad rem in qua inſtitutus fuit: & ſic ſucceſ ſores ab inteſtato, in ea parte grautos cenſeri pet fideicommiſ ſum Sed errant quidem (vt nunc dicebam, ) quippe coniecturam eam admittentes, quæ regulis iuris contrariatur, nec admitti poteſt: Nam qui teſtamentum facit, & verbis directis hæredem inſtituit, ſine dubio vult cum teſtamento decedere, l. non codicillum, C. de teſtamentis, vbi Bartolus, Baldus, Alexander, Salicetus, & Iaſon; idem Bartolus, & omnes Doctores communiter in l. prima, §. ſi quis ita, ff. de verbor, oblig. Baldus num. 7. & Salicetus numer. 4. in l. filij, C. familiæ herciſcundæ. Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 2. cap. 8. numer. 29. & 34. Mantica de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 2. titul. 3. num 1. & ſequentibus. Menoch. lib. 4. præ ſumptione 3. ex num. 1. & alibi paſ ſim adnotare ſolent, ex hæredis inſtitutione euidenter probari, quod quis teſtari voluerit, & potiùs teſtatus, quàm inteſtatus decedere: Nec prohibitio ſucceſ ſionis in reſiduo, contrarium probat in ſpecie propoſita; licèt enim oſtendat, in aliis præter rem certam voluiſ ſe teſtatorem ab inteſtato decedere: non tamen quòd in re certa noluerit habere hæredem ex teſtamento; vnde in hac contrarietate ſiue perplexitate, meritò via teſtati potius quàm inteſtati à lege fuit admiſ ſa; maximum enim inconueniens & abſurdum eſ ſet, quòd tota cauſa deuolueretur ab inteſtato, & voluntas teſtatoris in ea parte, quâ fuit ſolemnis, deficeret. Inſuper, quòd per vnam particulam teſtamenti, non quidem contrariam, quâ teſtator prohibuit ius accreſcendi, deſtrueretur totum teſtamentum, vt optimè animaduertit Ioannes Gutierrez in repetitione dict. l. vnicæ; C. quando non petentium partes, num. 19. in fine.

Septimò infero, neceſ ſarium eſ ſe omninò ad perfectam explicationem quæ ſtionis hactenus agitatæ, inquirere, numquid vera ſit Saliceti traditio in hac materia; is namque in dict. l. quoties, num. 14. C. de hæredibus inſtituendis, vt Bartoli & Dini opiniones concordaret, conſtituit, quòd ſi inſtitutus in re certa, prohibitus fuerit à teſtatore, ne reliquam hæreditatem conſequatur, prohibitio non teneat, imò tota hæreditas accreſcat hæredi inſtituto in re certa, tenebitur tamen ſic prohibitus, reſtituere reſiduum venientibus ab inteſtato, quorum fauore videtur facta dicta prohibitio Et hoc operabitur prohibitio ipſa, vt teneatur hæres ex fideicommiſ ſo id quod præterrem certam habet, reſtituere: Vnde Saliceti opinio videtur differre ab opinione Dini; nam Dinus (vt vidimus) indiſtinctè atque ſimpliciter voluit, quòd prohibitio reiiciatur, & ſic inſtitutus, effectualiter habeat totum: Salicetus autem aliter tenet, vt licèt inſtitutus de rigore habeat totum; in effectu tamen non ſit habiturus totum, quia cogetur reſiduum reſtituere venientibus ab inteſtato: Et Saliceti ſententiam tenuerunt etiam Raphaël Cumanus im dicta l. quoties, §. ſi duo, nu. . ff. de hæredib inſtituendis. Andreas Siculus in conſil. 2. columna finali, lib. 1. & in conſil. 71. columna penultima, in principio, lib. 3. Curtius iunior in conſil. 12. num. 8. prima parte, Iacobus Menochius lib. 4. præſumptione 20. num. 4. in fine, conſtanter: defendit, & comprobat eam Gregorius Lopez in l. 14. titulo tertio, partita 6. verbo, Todos los bienes. Et pro hac parte (vt alia prætermittam conſultò, tria ſunt fundamenta præcipua. Vnum colligitur ex Saliceto vbi ſuprà: reliqua verò adducit Gregorius dicto verbo, Todos los bienes, verſiculo, ego verò adhuc reſideo. Primum igitur deducit Salicetus ex l. peto, ff. de legatis ſecundò. Vbi ſi hæres inſtitutus ſit ex parte ſiue ex aſ ſe, & à teſtatore iuſ ſus, ſiue grauatus ſit contentus eſ ſe centum aureis, vel alia certa quantitate pro parte ſua: reſpondet Papinianus legis 28. illius author, fideicommiſ ſum induci, & hæredem ſic inſtitutum, dumtaxat retenturum, ſiue præceptum id quo contentus eſ ſe voluit defunctus; reliquum verò aut cohæredibus, aut legitimis hæredibus reſtituere. Secundum conſiſtit in hoc, quòd dubium non ſit, quin ex coniecturis veriſimilibus inducatur fideicommiſ ſum ex coniecturata mente teſtatoris, & quomodocunque de eius voluntate conſtet, l. cum proponebatur, ff. de legatis ſecundò, l. vnum ex familia, §. finali & ibi Bartol. ff. eodem tit. & in fideicommiſ ſis prædominatur mens & voluntas teſtatoris, l. ex facto proponebatur, ff. de hæredibus inſtituendis, l. in conditionibus, ff. de condit. & demonſtrat. ſed quando teſtator prohibuit, inſtitutum in re certa plus accipere, nihil probabilius coniecturari poteſt de mente ipſius, quàm quòd fauore venientium ab inteſtato fecerit id, ergo tenebitur inſtitutus ipſis ex fideicommiſ ſo reliquum reſtituere: & ſic argumentatur Gregorius, Lopez vbi ſuprà. Tertium fundamentum, atque ex eodem Gregorio in eo conſiſtit, quòd nullo modo tolerandum ſit, vt hæres habeat & retineat bona defuncti, contra expreſ ſam prohibitionem teſtatoris, & contra eius voluntatem, maximè cùm poſ ſit capi alia via, quâ nec violentur leges, quæ prohibent, quem pro parte teſtatum, & pro parte inteſtatum decedere, neque etiam contra voluntatem teſtatoris eatur.

Nihilominus tamen in contrariam ſententiam procliuior ſum, & in caſu prædicto, non obſtante expreſ ſa prohibitione teſtatoris teneo pro certo, ad inſtitutum in re certa, vniuerſam hæreditatem peruenturam cum effectu, ſic vt ipſe ex fideicommiſ ſo nequaquam teneatur reſiduum, ſiue aliquid venientibus ab inteſtato reſtituere. Hæc autem opinio apertè procedit de mente Dini vbi ſuprà, ac cæterorum omnium, qui eiuſdem ſententiam ſequuntur, dum expreſsè affirmant, vitiari prohibitionem, & hæredem taliter inſtitutum, in vniuerſum ſucceſ ſurum: Et ſic etiam tenuerunt expreſsè, & Saliceti traditionem conſtanter impugnarunt Ioannes de Imola in dict. §. ſi ex fundo, numer. 68. verſic. item aduerte. Romanus in l. vnica, C. quando non petentium partes, num. 35. Ioannes Crotus in dict. l. re coniuncti, num. 58. Ioannes Gutierrez in repetitione dict. l. nemo poteſt, num. 100. & num. 103. in fine: Vbi dicit, Saliceti opinionem ſibi non placere. Dini autem ſententiam omninò probare: ipſorum autem fundamenta ad duo principaliter reduci debent. Primum deducitur ex l. ſi quis ita hæres inſtitutus fuerit, ff. de hæredibus inſtituendis. ex qua lege (quocunque modo legatur) apertè colligitur, exceptum à teſtatore, venientibus ab inteſtato non eſ ſe reſtituendum. Nam ibi dicitur, quod in dicto caſu perinde eſt, ac ſi ſiue aliqua exceptione fuiſ ſet hæres inſtitutus; ſed ſi fuiſ ſet inſtitutus ſimpliciter ſine exceptione, clarum eſ ſet, quòd haberet totum in effectu, nec aliquid reſtitueret: Ergo eodem modo & in caſu præfato nihil reſtitueret; & conſequenter nec inſtitutus in re certa, & prohibitus reliquam hæreditatem capere, eam reſtituere tenebitur, cùm. vtroque caſu adſit prohibitio teſtatoris.

Nec ſatisfacit ſolutio Bartoli ad eam legem, qui cùm videret ipſam nimis adſtringere in d. l. quoties, §. ſi duo, in principio; reſpondet, quòd ideò ibi hæres ad vniuerſam hęreditatem admittitur, quia non conſtabat in contrarium de voluntate teſtatoris, quod vellet impedire ius accreſcendi: tunc enim aliter dicendum eſ ſet; quod autem non conſtaret, in hunc modum probauit, quòd quando teſtator dicit, Talis ſit hæres excepto fundo, videatur in effectu dixiſ ſe, Omnia mea bona illi do, excepto fundo, ſcilicet, quem non do. Et ſic erit ſenſus, quòd non habebit fundum immediatè ex diſpoſitione teſtatoris, ſed tamen per hoc non videtur manifeſtè prohibuiſ ſe, quod non habeat ex diſpoſitione legis, & ideò non videtur manifeſtè prohibuiſ ſe ius accreſcendi. Sed non ſatisfacit (vt dixi) reſponſio hæc, aut interpretatio Bartoli euidenti ratione, ſcilicet, quòd exceptio debeat eſ ſe, & in dubio fuiſ ſe intelligatur de contentis ſub regula, vt notarunt Scribentes communiter in l. 1. ff. de regulis iuris, Dinus & Ioannes Anania in rubrica, eodem tit. lib. 6. vnde teſtator qui dicit, Titius hæres eſto, excepto fundo, videtur in effectu dixiſ ſe, quòd ſit hæres in aliis, & non ſit hæres in fundo, & cùm exceptio fundi fiat ab eo, quod dictum eſt; manifeſtè apparet, quòd vult prohibere ius accreſcendi, vt contra Bartolum rectiſ ſimè adnotauit Ioannes de Imola in eadem l. ſi ita quis, num. 3.

Secundum deinde fundamentum contra Salicetum, colligitur ex his, quæ ſuperiùs diximus, dum quærebamus veram rationem ad textum in dict. §. ſi ex fundo: Imò & de mente Imolæ in lectura eiuſdem §. dict. num. 68. procedit: Nam expreſ ſa prohibitio teſtatoris habetur pro non ſcripta, & cum ipſa mentione rei certæ legis miniſterio & diſpoſitione de inſtitutione tollitur (vt ſ æpè dictum eſt:) Si ergo inſtitutus in re certa, & prohibitus aliquid amplius ex hæreditate conſequi non ex indicio, neque voluntate teſtatoris (voluntas namque in contrarium potiùs apparet) ſed ex legis diſpoſitione reliquam hæreditatem conſequitur, quomodo ferendum eſt, cùm non entis nullæ ſint qualitates, vt fideicommiſ ſo grauatus dicatur is, qui non modò admiſ ſus aut vocatus eſt ad bona, in quibus à Doctoribus fideicommiſ ſum inducitur, aut conſtituitur; imò expreſ ſe ex diſpoſitione teſtatoris excluſus. Quod argumentum (vt patet) nimis concludens eſt, nec hoc modo per aliquem ponderatum: Siue qua ratione ferendum etiam erit (quod alij attingunt) vt fideicommiſ ſi onus induci poſ ſit in ea hæreditatis parte, quæ ex legis beneficio defertur; contra textum in l. ſi arrogator, in fine, ff. de adoptionibus: Aut circa quam aliqua verba non ſunt (quippe cùm adiecta pro non ſcriptis habeantur) ex quibus fideicommiſ ſum inductum cenſeri poſ ſit. Vnde ceſ ſat ſecundum argumentum, quod ex Gregorio Lopez pro Saliceti ſententia ſuprà adduximus: Nam verum eſt, fideicommiſ ſum induci, quomodocunque de voluntate teſtatoris conſtet, ſed in ſpecie præ ſenti, de voluntate teſtantis non aliunde conſtare poteſt, quàm ex verbis ipſis prohibitionis (quod ipſe Gregorius fatetur:) Sed verba prohibitiua, quaſi continentia vitium ſiue repugnantiam, legis miniſterio tolluntur, & pro non ſcriptis habentur: Ergo verbis deficientibus, nec alia coniectura apparente, fideicommiſ ſum induci non poterit; idque ex iuris ratione, item ex his, quæ ſcribunt Baldus in cap. ſecundò requiris, de appellationibus, num. 1. & in cap. mandatum, n. 2. de reſcriptis, Decius in conſ. 465. num. 7. Craueta in conſil. 161. n. 12. & multa cumulat Tiraquellus in l. ſi vnquam, C. de reuocandis donat. verbo, libertis, numer. 18. & 19.

Prætereà non obſtat primum argumentum deductum ex l. peto, ff. de legat. 2. cui reſpondet Imola in dict. §. ſi ex fundo, num. 68. verſic. nec obſtat prædictis, diuerſam eſ ſe ſpeciem eius legis ab ea. de qua nunc tractamus; nam ibi inſtitutio vniuerſalis præceſ ſit ſuper toto, & c deinde inſtitutus iuſ ſus fuit per teſtatorem contentus eſ ſe certis rebus pro ſua portione: At in quæ ſtione noſtra non præceſ ſit inſtitutio vniuerſalis; imò à principio inſtitutus fuit hæres ex certis rebus, & prohibitus aliquid petere præter ipſas res; quod eſt longè diuerſum, quid quid contrarium conatus fuerit oſtendere Gregorius Lopez dict. verbo, Todos los bienes; verſic. neque ſatisfacit responſio: Vbi dicit, quòd in effectu Imolæ ſolutio eſt diuerſificare caſus, non autem reddere rationem diuerſitatis inter eos, neque enim eſt (vt ipſe credit) diuerſitatis ratio inter vnum & alterum caſum: quia cùm inſtitutus in re certa, debeat habere totum, perinde eſt, ac ſi eſ ſet inſtitutus in totum: Et prohibitio plus habendi, & quod certa re contentus ſit, idem debet operari in vtroque caſu. Sed ſi verum amamus, negari equidem nullo pacto poteſt, quin inter hos duo: caſus manifeſta ſit diſcriminis ratio & differentia, ad quam mirandum eſt, Virum aliàs doctiſ ſimum non attendiſ ſe; eò præcipuè, quòd expreſsè tradita ſit ab Imola ibidem, dum dicit, quòd quando inſtitutio à principio fuit vniuerſalis, tunc nihil repugnat, id eſt, nullum vitium continet inſtitutio; & ideò legem addere aut detrahere aliquid de illa, neceſ ſe non eſt: & conſequenter verba illa, centum aureis contentus ſis, vel alia ſimilia, nihil aliud operari poſ ſunt, quàm fideicommiſ ſum inducere in fauorem venientium ab inteſtato, quorum gratia videtur facta dicta diſpoſitio. Sed in caſu ſecundo, quando à principio inſtitutio non præceſ ſit ſuper toto, ſed ex certis tantum rebus facta eſt, & adiecit teſtator exceptionem, ſiue prohibitionem, quæ (vt dicit Imola) contra formam iuris eſt, lex habet neceſ ſe ſo intromittere, & prædictam exceptionem ſiue prohibitionem aut vitium, quod ex ea reſultat, detrahere: & ideò tunc reiicitur illa exceptio aut prohibitio, & habetur perinde, ac ſi ſimpliciter hæres inſtitutus eſ ſet. Vnde ex eo, quod contra formam iuris eſt, ſiue legis miniſterio ſublatum, induci fideicommiſ ſum non poteſt.

Tertium etiam & vltimum argumentum non obſtat, quia in caſu noſtro dici non poteſt, iniquum eſ ſe, inſtitutum in re certa, & prohibitum vltrà petere, contra voluntatem teſtatoris reſiduum hæreditatis obtinere, cùm de voluntate non conſtet legitimè, & perinde haberi debeat, ac ſi de ea non conſtaret. Deinde, quia in hac ſpecie, voluntatem teſtatoris non ſeruari, non dicitur inconueniens propriè; imò iuridicum eſt, cùm nemo poſ ſit facere, quin leges in ſuo teſtamento locum habeant, & ſibi imputate debeat teſtator, ſi voluntas eius non ſeruetur, cùm legem contempſit, vt numeris præcedentibus dicebam: Idque in foro exteriori veriſ ſimum arbitror, nec Saliceti ſententiam ſuſtinendam affirmo. In foro tamen conſcientiæ, vtrùm idem obſeruari debeat, nec-ne, neceſ ſarium eſt inquirere. Et breuiter attingendo, pro vera reſolutione conſtituo, inſtitutum in re certa, haberi pro hærede vniuerſali, vbi cohæres vniuerſalis datus non eſt, non ſolùm in foro contentioſo, ſed etiam in foro conſcientiæ: Et ſic quoad Deum etiam efficitur Dominus vniuerſ æ hæreditatis, in re certa inſtitutus, vbi in contrarium non adeſt expreſſa teſtatoris prohibitio. Et in his terminis loquuntur, & ita defendunt Abbas in cap. 2. de teſtamentis, num. 4. Petrus Ancharanus in cap. 1. eiuſdem tituli, num. 11. & duobus ſequentibus, & ibidem Imola num. finali, Peruſinus in cap. 1. de teſtamentis, in 6. num. 33. Decius in cap. primo, de conſtitutionibus, prima lectura, columna 6. num. 28. Sylueſter in ſumma, verbo, hæreditas, el 3. num. 3. Lancelotus Galiaula in l. Centurio, num. 148. ff. de vulgar. & pupil. ſubſtitut. Guill. Benedictus in cap. Rainuncius, de teſtamentis, verbo, in eodem teſtamento, el 1. num. 262. Antonius Gomezius tom. 1. variarum, cap. decimo, de iure accreſcendi, num. 9. verſiculo, & in tantum iſta ſententia: Et latiſ ſimè omnium, qui in propoſito ſcribunt, Petrus de Peralta in rubrica, ff. de hæredibus inſtituendis, ex num. 27. vſque ad numerum 48. eruditè tuetur iſtam partem, & ſubtiliter ac verè reſpondet omnibus, quæ in contrarium poterant excitari. Eandem quoque ſententiam defendit Pater Ludouicus Molina tomo primo de iuſtitia & iure, tractatu 2. diſputatione 155. verſiculo, ad dubium propoſitum, fol. mihi 890. qui dicit, ita communiter reſpondere Doctores, & rationem reddere quoniam ius humanum, quando Diuino non aduerſatur, vim habet in foro conſcientiæ, ſufficienſque eſt ad dominij tranſlationem: Adhibere etiam limitationem, modò dolosè non fuerit teſtatori perſuaſum, reliqua ipſius bona non pertinere ad ita inſtitutum in quota, aut in re certa, ſed ad hæredes ab inteſtato; idque in cauſa fuerit, quod eo pacto ſuum condiderit teſtamentum. tunc namque notum eſt in conſcientiæ foro, incrementum illud reſtituendum eſ ſe hæredibus ab inteſtato, quibus per fraudem iniuſtè eſt ablatum. Et quòd idem in exteriori foro iudicaretur, ſi de tali fraude conſtaret, & inſuper pœna imponeretur iniuſto inductori: & intelligit ſu periora Authormetipſe, quando nullus alius eſ ſet ſimul inſtitutus hæres, ſed in re certa inſtitutus dumtaxat aliquis fuiſ ſet; quoniam ſi alius inſtitutus ſimul eſ ſet, tunc manifeſtum, atque indubitatum erit, etiam ab eo incremento voluiſ ſe excludere venientes ab inteſtato, ac proinde ſi per defectum hæredis, aut hæredum ſimul inſtitutorum vacaret, quia mortui eſ ſent ante teſtatorem, vel repudiaſ ſent hæreditatem, aut aliqua alia ratione, proculdubio per ius accreſcendi, etiam in conſcientiæ foro pertineret ad hæredem inſtitutum in re certa, nec tunc eſ ſet aliquod dubium, vt dixi.

Cæterum ſi teſtator expreſsè prohibuit, de inſtitutus in re certa, vltrà capere poſ ſet, tunc quia voluntas manifeſta refragatur, non poterit ipſe vltrà capere, ſiue retinere in foro conſcientiæ, in quo ſecundùm veritatem iudicatur, cap. tua nos, de ſponſalib. cap. inquiſitioni, de ſententia excommunicationis. Et ſic reliqua bona tenebitur venientibus ab inteſtato reſtituere: Idque ſecundùm Federicum de Senis in conſ. 126. incipit, Caſus eſt talis, Peruſinum in cap. 1. n. 34. de teſtamentis in 6. quorum opinionem ſequuntur, & alios Authores referunt Villalob. in repetitione, l. re coniuncti, ff. de legatis tertiò, fol. 41. columna 3. & 4. & ibidem Ioannes Crotus num. 172. Paulus Patiſius in conſil. 69. num. 12. lib. 2. quod tamen Theologorum voto relinquit nec certè reſoluit Ioannes Gutierrez in repetitione dictæ l. vnicæ, C. quando non petentium partes, num. 25. Verùm Pater Ludouicus Molina lib. 1. de iuſtitia & iure, dict. diſputat. 155. in verſ. cum hoc dubio, ex fol. 890. vſque ad folium 894. latiùs in hoc inſiſtit, & vt diluat difficultatem propoſitam, quando ſcilicet teſtator inſtituit vnum in quota, aut in re certa, nec dedit cohæredem, non etiam de aliis ſuis bonis diſpoſuit, ſed ſolùm expreſ ſit, ne aduenirent, nec accreſcerene hæredi ita inſtituto; tunc, inquam, vt reſoluat, an ad hæredes ab inteſtato pertinere debeant in foro conſcientiæ, congerit diuerſas in eodem dubio ſententias, quod attinet ad forum exterius & tandem dubium decidens in verſic. opinio Bartoli, dicit Bartoli, & ſequacium ſententiam ſibi placere tam in conſcientiæ, quam in exteriori foro, vt ſcilicet hæreditas tota debeat eo caſu pertinere ad. hæredes ab inteſtato; ipſi tamen ex fideicommiſ ſo teneantur reſtituere hæredi ita inſtituto rem illam certam, aut quotam, in qua inſtitutus fuit: explicat tamen id procedere, quando teſtator illo modo eſ ſet teſtatus, ignarus iuris prohibentis quemquam decedere ex parte teſtatum, eáque de cauſa concedentis totam hæreditatem cuicunque hæredi ex teſtamento: Et ſubdit, quòd ea ignorantia regulariter præ ſumenda eſt in omnibus, qui in Ciuili Iure non ſunt verſati, cùm hæc res non peruia, ſed multùm abdita eiuſmodi hominibus ſit: Quòd ſi teſtator prudens & ſciens id eſ ſe contra iuris diſpoſitionem, eo pacto fuiſ ſet teſtatus; quòd tunc meritò hæreditas tota, in pœnam ipſius, adiudicaretur inſtituto ſolùm in re certa: quin meritò ſtatueretur vt nullâ expectatâ ſententiâ, hæreditas tota adueniret eiuſmodi hæredi. Et hactenus Author prædictus, qui (vt vides) licèt diuerſo modo, rem certam dumtaxat concedit hæredi inſtituto in vtroque foro in caſu prædicto: limitat tamen, quando teſtator non ignorans inuincibiliter iuris diſpoſitionem, eo pacto teſtamentum condidiſ ſet, & vtrumque membrum latiùs comprobat, atque exornat, vt ibi videri poterit. Addit etiam, tenuiſ ſe nonnullos, ſtante etiam prohibitione teſtatoris prædicta, ſecurum eſ ſe inſtitutum in foro conſcientiæ, nec teneri reliquam hæreditatem reſtituere: & ij citant Curtium ſeniorem in conſ. 7. columna 4. Nec dicunt obſtare, quòd totum retineat contra voluntatem teſtantis: Quia cùm lex iuſta irritauerit eam voluntatem, & ipſa non obſtante conſtituerit, inſtitutum totum habere, de voluntate irritata per legem in foro conſcientiæ curandum non eſt, vt colligitur ex cap. Raynaldus, in fine, de teſtamentis, & ex Theologis tradit Ledeſma in ſecundam quarti, parte 18. artic. 1. fol. 227. quo modo (ſi hæc pars probabilis videatur) reſponderi poterit fundamento præcipuo, in quo totam vim facit Pater Molina loco relato ſuprà. Et de his hactenus.

Nunc verò & quinto loco principali, vt deueniamus ad ea, quæ in initio huius capitis propoſuimus, vbi quærebamus, vtrùm ſcilicet deciſio textus in dict. §. ſi ex fundo, procedere debeat etiam hodie, ſtante diſpoſitione, l. primæ, tit. 4. de los teſtamentos, lib. 5. nouæ collect. Regiæ An verò per illam legem correctum cenſeatur ius commune, ex quo (vt ſ æpè diximus) inſtitutus in re certa, nullo alio hærede ſcripto, vniuerſam conſequebatur hæreditatem; conſtituendum erit, quòd verè hac in quæ ſtione, quamuis nonnulli huius Regni Authores ſcripſerint, atque ſententiam ſuam interpoſuerint; non tamen abſolutè adeò explicarunt eam, vt nonnulla alia adiicere, ſiue ex profeſ ſo magis inſiſtere neceſ ſe non ſit: Idcircò plures ego proponam & diſtinguam caſus, quam iidemmet huius Regni Scriptores propoſuerint, aut diſtinxerint, vt ſic in futurum res hæc dilucidè & indiſtinctè magis maneat explicata, nec ampliùs dubitari de ipſa valeat, diuerſas etiam, aut contrarias ſententias ſuſtinendi (cùm occaſio ſe offerat) locus non relinquatur.

Sit igitur primus caſus, cùm quæritur, vtrùm inſtitutus in re certa, nullo alio cohærede ſcripto, vniuerſam conſequatur hæreditatem de iure Regio, ſicut de iure communi conſequebatur: loquimur autem in inſtitutione facta ſimpliciter per testatorem ex re certa, ſiue diſpoſitione alia, aut expreſ ſione eius, quod ex ſuo patrimonio ſupereſt præter rem illam certam, ita quòd de cæteris bonis nullo modo diſpoſuerit, ſed dumtaxat, quem in re certa hæredem inſtituerit: Item loquimur in inſtitutione ex re certa, verbis tamen directis aut ciuilibus facta, quæ ad inducendam inſtitutionem ſufficiant. Et quidem in hoc caſu Ioannes Matiençus in d. l. prima, tit. 4. de los teſtamentos, lib. 5. recop. gloſ. 10. num. 47. ſecurè firmauit, deciſionem textus in d. §. ſi ex fundo, correctam manere ex deciſione legis illius; ex illa namque nouè induci videtur, vt inſtitutus in re particulari, vel certa parte hæreditatis, in ea re dumtaxat ſuccedat, & reliqua bona ad venientes ab inteſtato pertineant. Vnde inquit ipſe, quòd Regia lex illa prima decidit hanc quæ ſtionem, quia cùm per eam legitimi hæredes admittantur, ac ſi in teſtamento inſtituti fuiſſent, atque ſcripti hæredes cenſeantur, vt conſtat ex illis verbis: Aunque el teſtador no aya hecho heredero alguno, y entonces herede aquel, que ſegun derecho y coſtumbre de la tierra auia de heredar en caſo que el teſtador no hiziere teſtamento, y cumplaſ ſe el testamento, apertè videtur velle ex ſententia eiuſdem, quòd inſtitutus in re certa, ad vniuerſam hæreditatem non admittatur: Nam quoties quis inſtitutus eſt in re certa, & ſibi datur cohæres vniuerſalis; habetur loco legatarij, nec aliquid præter rem certam conſequitur, l. quoties, cum Gloſ ſa, C. de hæredibus inſtituendis, l. 14. tit. 3. partit. 6. & ſuprà diximus: Sed ex deciſione dictæ legis Regiæ, hæredes legitimi inſtituti videntur vni uerſaliter: Ergo ſequitur neceſ ſariò dicendum, quod ipſa lex Regia prima corrigat deciſionem textus in dict. l. 1. § ſi ex fundo ff. de hæredibus inſtituendis. Sequitur etiam (vt ipſemet Matiençus putauit) quòd in hac ſpecie dici non poſ ſit, quem decedere pro parte teſtatum, & pro parte inteſtatum; imò in omnibus teſtatum decedere: ideò dicendum eſ ſe, quòd hæredes legitimi, ſcripti cenſeantur, & vocati: Dicendum etiam, eo modo inſtitutum in re certa, datis cohæredibus vniuerſalibus legitimis ſucceſ ſoribus ab inteſtato, loco legatarij habendum, & teſtatorem nulla ex parte inteſtatum deceſ ſiſ ſe videri. Et ad hæc duo principaliter reduci debent fundamenta Ioannis Matienci in quæ ſtione præfata: atque eiuſdem ſententiam ita ſimpliciter amplectitur Antonius Pichardus ad §. hæreditas, num. 36. Inſtitut. de hæredibus inſtituendis: Vbi dicit in primis, lege municipali effici poſ ſe, vt poſ ſit quis pro parte teſtatus, & pro parte inteſtatus decedere. Quod in eodem §. notauit Minſingerus in fine. Decius etiam in l. ius noſtrum, num. 12. ff. de regulis iuris. Deinde infert, quòd cùm hodie attenta deciſione dictæ l. Regiæ primæ, poſ ſit quis decedere pro parte teſtatus, & pro parte inteſtatus, inſtitutus in re certa, eam tantummodò rem conſequetur, non verò vniuerſam hæreditatem. Et reddit rationem, quia ſcilicet ceſ ſat ratio, propter quam ad reliqua bona inſtitutio certæ rei trahitur, intelliguntúrque eo caſu ex tacita mente defuncti in reliquis bonis venientes ab inteſtato vocati: In ipſa quoque ſententia fuit (ſed alia via, diuerſáque ratione, aut fundamento; non fundamento aut conſideratione Matienci adducitur) Hieronymus Cæuallos practicarum communium contra communes, quæſtione 214. per totam: vbi firmat hanc opinionem veram eſ ſe, & certiſ ſimam, & tenendam in iudicando & conſulendo, & conſequenter ſuccedere venientes ab inteſtato in reliquis bonis, & inſtitutum in re certa, eam dumtaxat conſequi rem, non verò vniuerſa bona. Et quamuis (vt dixi) aliâ viâ ducatur, nec moueatur verbis dictæ l. Regiæ primæ (quibus Matiençus nitebatur præcipuè) totum tamen fundamentum in præ ſumpta defuncti voluntate facit, qui tacitè videtur (vt ipſe credit) in reliquis bonis ſic inſtitutum excludere, & venientes ab inteſtato vocare.

Verùm in caſu prædicto, ac in eiſdem terminis, quòd inſtitutus in re certa, alio cohærede non dato, etiam iute Regio ad vniuerſam hæreditatem admittatur, nec corrigatur ius commune ex deciſione dictæ legis Regiæ primæ; primus omnium defendit Burgos Salon de Paz prima part. l. 3. Tauri, 6. concluſ. num. 858. & 859. folio mihi 283. ſequuntur D. Anton. de padilla in l. eam quam, num. 93. & 94. C. de fideicommiſ ſis. Ludouicus Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1.6.17. n. 23 Ioannes Gratianus (qui Matiençum refert & improbat) regula 281. num. 8. eiuſdem etiam opinionis fuiſ ſe videtur Alphonſus Azeuedus; is namque in eadem l. 1. tit. 4. lib. 5. nu. 163. in fin. mouet prædictam quæ ſtionem, & ſe remittit ad ea, quæ Burgos de paz vbi ſuprà ſcripſit; & ſic clarè videtur ilium ſequi: Ipſam quoque ſententiam, veriorem, & omninò tenendam ego arbitror, & libentiùs amplector: & vltra ea, quæ ſuperiores Authores in propoſito conſiderarunt, adnotabo nonnulla, quæ ab eiſdem tacta non fuerunt, nec forſan excogitata; idque vt diſtinctè magis fiat, ea in primis expendi debebunt fundamenta, quibus ipſimet pro hac opinione excitantur præcipuè. Et in primis ideò adducuntur, quòd legum correctio, quantum fieri poſ ſit, vitari debeat, l. vnica, C. de inofficioſis donationibus, cap. cum expediat, de electione, lib. 6. cum aliis vulgatis: Sed in dicta l. prima nouæ collectionis Regiæ, nullo modo diſponitur, hæredem in re certa inſtitutum, cohærede non dato, à cæteris rebus hæreditariis excludendum eſ ſe; imò nec de hoc aliquo modo tractatur: Ergo nequaquam dicendum eſt, legem illam correctoriam eſ ſe iuris communis, ſic potiùs interpretari ea debet, cùm noua ſit, vt diſtinguatur & declaretur per legem antiquam, ſiue communem, nec correctio aut innouatio inducatur, de qua non apparet: Idque iuxta ſententiam Gloſ ſ æ ſingularis in l. ſciendum, in principio, vbi Bartolus nu. 2. Angelus in principio. Iaſon n. 4. & Caſtrenſis num. 5. ff. qui ſatiſdare cogantur. Fulgoſius in conſ. 85. colum. 2. Socinus iunior in conſ. 131. n. 36. lib. 1. Ruinus in conſ. 29. num. 5. prope medium, lib. 3. & plura dicit Rodericus Suarez in proœmio legum fori, fol. 4. pagina 2. cum ſequentibus. Menochius in conſ. 187. num. 37. & 38. lib. 2. vbi aliis pluribus Authoribus relatis, doctrinam Gloſ ſ æ in præcitara l. ſciendum, tunc demùm procedere explicarunt, quando non conſtat, legem nouam corrigere antiquam, ſed vnam generaliter, alteram ſpecialiter loqui: Tunc enim vna ab altera declaratur; ſic ergo & in caſu præ ſenti declarari & interpretari debebit, nec correctio prædicta poterit admitti: Eò magis, quòd talis interpretatio fauorabilis eſt, quia per eam ius commune ſeruatur illæ ſum, & ſic omninò amplectenda, Socinus iunior in conſ. 105. n. 32. volum. 3. Craueta in conſ. 135. n. 38.

Deinde & ſecundò, pro eadem parte non mediocriter vrget, quòd negari non poſ ſit, quin dicta l. Regia prima loquatur in caſu diſ ſimili à noſtro; nempe quando nullus eſt hæres ſcriptus in teſtamento, aut ſcriptus non adit hæreditatem: & ſic in caſu, quo hæres ex teſtamento deficit; vnde alter caſus, quo hæres ſcriptus ſit, ſed dumtaxat in re certa, vel in aliqua parte hæreditatis, omiſ ſus eſt, & ſic manere debet in diſpoſitione iuris communis, iuxta quam inſtitutio trahitur ad vniuerſum. Nec deficit hæres teſtamentarius, cùm ex diſpoſitione legis, inſtitutus in re certa, alio cohærede non dato, habeatur pro hærede vniuerſali, vt diximus ſuprà, in initio huius capitis, & in propoſito rectè adnotauit Gratianus dicta regula 281. n. 8. & fuit priùs de mente Salon. Burgenſis de paz vbi ſupra, n. 858. in verſiculo, tum quia, & D. Anton. de padilla in dicta l. eam quam, C. de fideicommiſ ſis, n. 93. qui inde atque ex eo rectè inferunt, etiam de iure Regio non ceſ ſare rationem deciſionis dicti §. ſi ex fundo, vt referens ipſorum opinionem & fundamenta expendit etiam Matiençus dicta gloſ ſa 10. num. 46. in principio. Et prædictum argumentum comprobatur ſatis ex his, quæ ſcripſerunt Berous in conſ. 143. nu. 20. verſiculo, non obſtat, lib. 2. Riminaldus ſenior in conſ. 187. nu. 22. verſiculo, ad ſecundum, lib. 1. Menochius in conſ. 187. n. 32. lib. 2. vbi declarando regulam l. commodiſ ſimè, ff. de liberis & poſthumis conſtituunt, tunc dici relictum in diſpoſitione iuris communis, id quod omiſ ſum eſt, quando nihil fuit omninò à lege noua, ſiue ſtatuto determinatum, prout in dict. l. contingit, vbi hac de re nullum verbum ſcribitur, nec aliquid noui determinatur (quod negari non poteſt.) Fatemur ergo verum eſ ſe, in hac ſpecie dici non poſ ſe, teſtatorem pro parte teſtatum, & pro parte inteſtatum decedere; imò in totum deceſ ſiſ ſe teſtatum (vt ipſemet Matiençus affirmat;) id tamen euenire ex eo, quòd beneficio & diſpoſitione legis, inſtitutio certæ rei ad vniuerſum trahitur, ſicut iure communi ſtatutum erat, nec iure Regio correctum apparet; non verò (vt idemmet Author arbitrabatur) ex eo quòd hæredes legitimi cenſeantur ſcripti & vocati, & admitti debeant, cùm potiùs reuera excludendi ſint, nec eo caſu admittantur in ea lege: Vnde ceſ ſat argumentum in quo principaliter inſiſtit, & ſuam opinionem fundat Matiençus, quia in dicta l. Regia prima non ſunt dati cohæredes vniuerſales, legitimi ſucceſ ſores ab inteſtato, eo caſu, quo aliquis inſtitutus eſt in re certa, vel in aliqua parte hęreditatis, nec fit de hoc caſu aliqua mentio ibidem; non etiam aliquid diſponitur: & ſic remanet incorrecta deciſio textus in dicto §. ſi ex fundo, vtpote cohærede vniuerſali non dato. Tantùm ergo deciditur ibi de nouo, valere teſtamentum, & legata relicta deberi, etſi nullus in eo hæres inſtitutus ſit, vel inſtitutus hæreditatem non adierit, quod aliter erat iure communi ſtatutum, vt ibidem ipſemet Matiençus, & Azeuedus notarunt, Tellus Fernandez in l. 3. Tauri, 3. p.n. 1. & 2. & 3. & tunc eos ſucceſ ſuros. qui ex diſpoſitione iuris, aut terræ conſuetudine ſucceſ ſuri erant, ſi teſtator nullum teſtamentum feciſ ſet, id quod iuris communis diſpoſitionij, & voluntati teſtatoris valdè conſonum eſ ſe videtur, ea ratione, quod teſtator quoties non diſpoſuit, ad quem hæreditas debeat peruenire, præ ſumitur voluiſ ſe, quòd perueniat ad legitimos hæredes venientes ab inteſtato. Paulus Caſtrenſis in conſ. 241. ad finem, verſiculo, idem ergo, vol. 2. Franciſcus Mantica de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 8. tit. 17. in finalibus verbis. Non tamen inde ſequitur, quòd dicatur eos hæredes inſtituiſ ſe, aut pro parte teſtatum, & pro parte inteſtatum non deceſ ſiſ ſe, cùm legatis relictis, aut aliis diſpoſitis, hæredem non ſcripſit, vel ſcriptus noluit adire, cuius contrarium conſtanter tuetur Mariençus idem in d. l. 1. tit. 4. gloſ. 10. n. 47. & nu 56. & gloſ. 13. per totam, & gloſ ſa 11. n. 2. Quibus in locis in ea opinione eſt, vt exiſtimet, inteſtatum non decedere iure Regio teſtatorem, qui fecit teſtamentum, ſed nullum hæredem inſtituit, quia ſecundùm eum cenſentur ſcripti venientes ab inteſtato, ſeu ab eo tacitè vocati; & improbat Tellum Fernandez in dicta l. 3. Tauri. 3. p.n. 2. & Ferdinandum Vaſq. de Menchac. de ſucceſ ſionum creatione, lib. 2. §. 20. n. 245. & n. 249. verſiculo, ex quo patet: qui contrà tenuerunt, ſcilicet in terminis dictæ l. Regiæ primæ, teſtatorem decedere pro parte teſtatum, & pro parte inteſtatum: Eò autem dumtaxat improbat, quòd (vt anteà dicebam) ſucceſ ſores legitimi, tacitè cenſeantur vocati, & ſic non ab inteſtato, ſed potiùs ex teſtamento ſuccedere dicantur. Ego verò (vt ſuprà notabam) verius contrarium arbitror, & Telli, & Ferdinandi ſententiæ magis accedo, vt ſcilicet eo caſu, pro parte teſtatus, & pro parte inteſtatus dicatur teſtator decedere, & hæredes legitimi non ex teſtamento, ſed ab inteſtato ex lege vocentur, atque ſuccedant: Ipſorum autem ſententia, vt nouè & meliùs comprobari poſ ſit, neceſ ſe erit diſcutere prius, quid in hac re iure communi ſancitum ſit, & vtrùm iure Regio innouatum, ſiue correctum fuerit ex diſpoſitione dictæ l. Regiæ primæ. Et quidem iure communi, ſuccedentes ab inteſtato, ſiue ex ficta morientis voluntate ſuccedere dicuntur, vt ſcribit Gloſ ſa in l. conficiuntur, ff. de iure codicillorum: & ſequuntur Iacobinus à S. Georg. in inueſtitura feudali, in verbo, Marchio, in fine, & Berous in conſ. 84. in fin. lib. 2. ſiue ex præ ſumpta defuncti voluntate, vt dicit Baldus Nouellus in l. Cum filiofamilias, num. 4. ff. de legatis 1. quem ſequuti ſunt Hugo Celſus in conſ. 97. n. 4. Menochius in conſ. 210. n. 50. lib. 3. ſiue ex tacita teſtatoris voluntate, vt docuit Baldus in conſ. 118. Præ ſuppoſito, col. 2. lib. 4. quem ſequuntur Craueta in conſ. 176. in fine. Menochius lib. 4. Præ ſumptione 27. num. 13. ſiue, vtcunque ſit, verè & propriè non dicuntur ſubſtituti, aut vocati à teſtatore, ſed à lege, vt conſtat ex his, quæ ſcribunt Bald. in l. ſi emancipati, in 8. oppoſitione, n. 11. C. de collationibus, Alexand. in conſ. 44. in fin. lib. 4. Iaſon in conſ. 202. col. 7. lib. 2. Petrus de Peralta in l. ſi quis in principio teſtamenti, n. 69. ff. de legatis primo, Padilla in l. ab eo, n. 5. in fin. C. de fideicommiſ ſis: Vbi dicunt ſuccedentes ab inteſtato non habere formalem titulum ab homine, ſed à lege, & ſic venire impropriè, ideſt tacita voluntate defuncti; propriè verò diſpoſitione legis: & latiùs comprobat, & ſequitur iſtam reſolutionem Menochius dicta præ ſumpt. 27. n. 7. & n. 13. & 14. & n. 15. refert Aretinum, Marium Salomonium, & alios dicentes, verum eſ ſe, ſuccedentes ab inteſtato venire quidem ex tacita mente defuncti, non tamen poſ ſe dici hæredes inſtitutos. Quod etiam probauit apertè Mantica de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 4. tit. 1. n. 9. Iure autem Regio nulla lege hoc reperitur innouatum, nec verba d. l. Regiæ primæ contrarium denotant; quippe cùm potiùs verbis eiuſdem clarè probari videatur, vocationem illam potiùs legis eſ ſe, quàm teſtatoris. Dicit enim lex ipſa: Y entonces herede aquel, que ſegun derecho, o coſtumbre de la tierra auia de heredar, ſi el teſtador no hiziera teſtamento. Ecce, vbi lex dumtaxat diſponit id, quod ipſamet iuris communis diſpoſitione contingeret, ſcilicet, ſuccedere eos, qui aliàs nullo condito teſtamento ſucceſ ſuri erant, non verò alterat ius commune nouitate aliqua quoad id introducta, nec ex eo, quòd teſtator, qui nullum hæredem inſtituit, videatur ſe conformare cum legis diſpoſitione & vocatione, & voluiſ ſe ſuccedere eos, qui ex lege ad ſucceſ ſionem vocantur, Inde ſequitur, dicendum eſ ſe, eos videri hæredes inſtitutos propriè, aut ex teſtamento ſuccedere, ſiue teſtatorem ex ea parte cum hærede deceſ ſiſ ſe: cùm re vera (quod attinet ad inſtitutionem) inteſtatus deceſ ſerit, qui nullum hæredem ſcripſit, quamuis quo ad alia teſtatus videatur, & ſic eorum reſpectu dicatur, Y cumplaſ ſe el testamento: Non verò teſtatus iudicatur ex alia parte, qui reuera inteſtatus pro parte deceſ ſit.

Secundus caſus ſit cùm quæritur, vtrùm inſtitutus in re certa, dato cohærede vniuerſali, de iure Regio vniuerſam conſequatur hæreditatem, ſi vniuerſalis cohæres ante teſtatorem moriatur, vel hæreditatem repudiet, aut alia quacunque ratione hæreditatem non adeat. Et quidem iure communi manifeſtum eſt, ius accreſcendi habere locum in hoc caſu, & ſic inſtitutum in re certa, ad vniuerſum admitti iure accreſcendi; id quod aliis Authoribus relatis in initio huius capitis probauimus: & tenuerunt expreſsè poſt alios, Coſta in dict. c. ſi pater, verbo, in re certa, n. 13. Graſ ſus receptar. ſentent. §. hæreditas, quæ ſt. 3. n. 3. & §. inſtitutio, quæ ſt. 22. n. 3. Iure autem Regio quid dicendum ſit eodem caſu retento, non modò explicarunt Authores ſuperiores, imò ex his omnibus quos adhuc præcitaui, nullus equidem tangit: Mihi tamen iuris rationem attentè conſideranti, veriſ ſimum videtur, idem ius ſtatuendum eſ ſe iure noſtro Regio, quod ſtatutum diximus lege ciuili, & ſic innouatum non eſ ſe ius commune. Nam & iure Regio iuri accreſcendi locum eſ ſe, nec illud ſublatum ex deciſione dictæ l. primæ, tit. 4. lib. 5. nouæ collect. Regiæ, probatiſ ſimum eſt, & rectè tuetur Padilla in l. eam quam, n. 95. & 96. C. de fideicommiſ ſis. Vnde reliqua hæreditas ex diſpoſitione legis ſic debet in hoc caſu inſtituto in re certa accreſcere de iure Regio, ſicut de iure communi accreſcebat. Deinde, nam in hac ſpecie perinde haberi debet, ac ſi ab initio inſtitutus in re certa fuiſ ſet hæres vniuerſalis inſtitutus, nec aliquis cohæres fuiſ ſet datus, vt in hac materia ſcriptum reliquerunt omnes ferè, qui de hac quæ ſtione tractarunt: & ex aliis notarunt Coſta, & Graſ ſus in locis proximè præcitatis, Couar. in cap. Rainuntius, de teſtamentis, §. 1. n. 9. Bellonus ſupput. iuris. lib. 4. c. 18. in principio. Menoch adipiſcendæ poſ ſeſ. remed. 4. n. 116. & ſeq. & ſic idem dicendum eſt, quòd in caſu præcedenti, cùm nulla poſ ſit congrua diſcriminis ratio aſ ſignari. Prætereà (& hoc eſt præcipuum fundamentum) quia d. l. Regia prima nihil diſponit in hoc caſu; loquitur enim illa lex, quando nullus ſcriptus ſuit hæres, vel ſcriptus repudiatur, aut noluit adire, & ſic quando nullus eſt hæres: qui caſus diuerſus eſt à noſtro, vbi ex legis diſpoſitione, & iure accreſcendi datur hæres vniuerſalis qui ad vniuerſam hæreditatem debet admitti, vel non dato cohærede vniuerſali, vel dato repudiante: Procedit ergo Regia lex ipſa, quando inſtitutus repudiat, & nullus alius reperitur hæres ſcriptus; tunc enim deuoluitur ius ſuccedendi ad hæredes legitimos: ſecus tamen eſt, vbi alius hæres exiſtit, licèt in re certa inſtitutus; quo caſu nihil ibi de nouo deciditur, & ſic ius commune remanet incorrectum: Imò ſi verum amamus, & communes Doctorum reſolutiones in hac materia euoluimus, atque ſubtiliter expendimus, inueniemus equidem, fortiùs ipſas in hoc caſu, quam in præcedenti adſtringere, & vrgere; namque inſtituto aliquo in re certa, & cohærede vniuerſali dato, ſiue alio inſtituto ſimul, manifeſta redditur atque indubitata teſtatoris voluntas, voluiſ ſe, inquam, cum, etiam ab eo incremento venientes ab inteſtato excludere. Idcircò, ſi per defectum hæredis, aut hæredum ſimul inſtitutorum vacaret, quia mortui eſ ſent ante teſtatorem, vel hæreditatem repudiaſ ſent, aut aliqua alia ratione; absque dubio ea pars ad hæredem inſtitutum in re certa, pertineret de iure Regio, ſicut de iure communi pertinere diximus ſuprà. Ratio namque ipſa, eadémque teſtatoris voluntas, ſic vno iure attento, ſicut alio mílitat, nec poteſt in hoc diuerſum ius conſtitui: Iure autem communi attento, claram eſ ſe & indubitatam teſtatoris voluntatem, vt ſcilicet venientes ab inteſtato voluerit excludere, expreſ ſim & verè aſ ſeuerarunt permulti citati ſuprà, in initio huius capitis, n. 12. & tam in exteriori, quàm in interiori conſcientiæ foro id indubitatum eſ ſe, optime obſeruauit P. Ludouicus Molina tom. 1. de iuſtitia. & iure, tract. 2. diſp. 155. fol. 889. ad finem.

Tertius caſus ſit, cùm quæritur, vtrùm inſtitutus in re certa, admittatur de iure Regio ad vniuerſam hæreditatem, cùm teſtator expreſsè prohibuit, ne ex bonis aut hæreditate ſua vltrà conſequi poſ ſet, ſiue quòd rem illam certam, aut partem tantum haberet. Et quidem in hoc caſu nihil certum ſcripſit, nec aliquid reſoluit, ſed dumtaxat retulit ſe ad ea, quæ Greg. Lopez ſcripſerat, Burgos Salon de Paz 1. p.l. 3. Tauri, concl. 6. n. 863. Matiençus verò in eadem l. 3. tit. 4. lib. 5. gloſ. 10. n. 48. in ea opinione fuit, vt exiſtimaret, ſic inſtitutum in re certa, & prohibitum ampliùs petere, iure Regio nihil præter rem certam conſequi poſ ſe, ſed reliquum hæredi legitimo competere: & quamuis de iure communi contrarium ego neruosè (vt vidiſti) probauerim; iure tamen Regio attento, & noua deciſione d. l. primæ, tit. 4. lib. 5. extante, eandem ſententiam Matienci libenter amplector; non tamen intelligo ex eo procedere, quòd hæres legitimus cenſeatur à teſtatore inſtitutus (vt Matiençusmetipſe, ſed malè quidem putauit, & ſuperiùs etiam ex profeſ ſo improbaui:) Ex alio ergo ita tenendum erit, videlicet quia ratio præcipua, propter quam iure communi attento, aliter reſolui, ceſ ſat hodie omninò ex nona deciſione eiuſdem l. primæ, & ſumus in caſu, in quo apparet manifeſtè, voluiſ ſe teſtatorem pro ea parte inteſtatum decedere; vnde ex ipſamet lege impleri debet teſtamentum quoad rem illam certam, & reliquum hæredi legitimo ideò concedi, quòd nullus alius à teſtatore hæres inſtitutus fuerit, & potuerit paganus etiam pro parte teſtatus, & pro parte inteſtatus decedere, vt inquit Tellus Fernandez 3. p. l. 3. Tauri, n. 2. id quod aliter iure communi procedebat, vt certiſ ſimum & vulgatum eſt: Iure autem Regio attento, ſiue poſt deciſionem Præfatæ l. primæ, contrarium reſoluit Greg. Lopez, quidquid in eam ſenſum, malè ipſum citauerit Matiençus loco relato ſuprà. d.n. 48. dicens hanc opinionem tenendam eſ ſe, quidquid iure communi, & Regio contrarium aſ ſeruerit Greg. Lopez; in quo equidem decipitur: id namque ab ipſa veritate, & eius viri reſolutione & mente omninò alienum eſt: Tum, quia quæ ſtionem, quam Gregorius ipſe mouet in l. 14. tit. 3. partita 6. verbo, Todos los bienes, non inducit ad terminos iuris Regij, aut terminos d. l. Regiæ primæ: Tum etiam, quia Saliceti opinio, quam ipſe tuetur ibi, huic opinioni potiùs conuenite, quàm contrariari videtur, & ſic in contrarium allegari aut expendi non debet: Imò pro hac parte adduci poteſt idemmet Greg. in l. 2. tit. 2. partit. 6. ibi namque ab eo dicta, potiùs huic reſolutioni conuenire, quàm aduerſari videntur: conuenit etiam Hier. de Cæuallos pract. commun. contra communes, qu. 707. in fine, reſolutio & obſeruatio, quatenus ex deciſione d. l. Regiæ primæ obſeruauit, teſtatorem de iure Regio decedere poſ ſe pro parte teſtatum, & pro parte inteſtatum; idcircò & ius accreſcendi poſ ſe expreſsè prohiberei: Vnde (ve ego conſidero) & tacitè poterit prohibere, aut videbitur equidem prohibuiſſe, ſi ſpecie ſuperiori retenta, verba præfata adiecerit.

Quartus & vltimus caſus ſit, cùm quæritur, vtrùm inſtitutio in re certa facta, trahatur de iure Regio ad vniuerſum, alio non dato cohærede vniuerſali, ſi facta fuerit per verba obliqua, & communia, non autem directa: & quidem in hoc caſu, ſicut de iure communi ſic inſtitutus, cenſetur legatarius, & non hæres, vt communi conſenſu affirmare aſ ſerunt, & ſic reſoluunt Anton. Gomez, tom. 1. var. c. 10. de iure accreſcendi, n. 12. Roderic. Suar. in l. quoniam in prioribus, q. 7. n. 2. Guill. Bened. in d.c. Rainuntius, n. 264. Iacob. Menoch. lib. 4. præ ſumpt. 20. n. 3. & 4. dicens, quòd inſtitutus in re certa, habetur loco legatarij, quando teſtator eum verbis obliquis vocauit, vt ſi dixit, iure inſtitutionis reliquit, & legauit: hæc enim verba, relinquo, Lego, & ſimilia, ſunt obliqua, quæ ad hæredis institutionem non trahuntur, vt ibidem ipſe probauit: Sic ergo & iure Regio legatarius, & non hæres cenſeri debebit: Erit tamen iure Regio verum, etiam alio cohærede non inſtituto, quidquid ſit de iure communi, tamen legatarium rem illam certam habiturum, & reliquum ad legitimos hæredes peruenturum, cùm eo iure valeant legata, & cætera in teſtamento relicta, etiam abſque hæredis inſtitutione, vt ſcribit Tellus Fernand, in l. 3. Tauri, num. 3. & ibidem tradiderunt omnes communiter.

CAPVT XVIII.

Pœnas negantium, & de mendacio conuictorum, permultas eſ ſe in iure, quæ diffusè, remiſ ſiuè tamen enumerantur hoc cap. ac præcipuè agitatur, qu aliter, & quibus caſibus locum habeat pœna conſtitutionis legis final, ff. de rei vendicatione, nonnulla ad propoſitum eiuſdem adnotantur, legis 3. tit. 3. p. 3. deciſioni applicantur, & permultis aliis commemoratis, Fuluij Paciani locus commendatur. Deinde, vtrùm negans rem habere, quam exhibere rogatur, ſi non conſtet ad eum perueniſ ſe, poſ ſit iure negare, & eius aſ ſertioni iuratæ credatur, tam ſi exter, quàm ſi non extet ſuſpicio, rem ad eum perueniſ ſe, vel ſi ipſe fateatur, rem perueniſ ſe, ſed dicat amiſiſ ſe eam? vbi Franciſci Burſati conſ. 354. vol. 4. expenditur in terminis. Tandem, inſtrumentum amiſ ſum eſ ſe, quo pacto, quibúsve modis, aut teſtibus probari poſ ſit; an etiam iuramento probari valeat? & de materia l. finalis, C. de fide inſtrumentorum, remiſ ſiuè actum hoc loco.

SVMMARIVM.

- 1 Negans ſe poſ ſidere, ſi de mendacio conuincatur, priuatur poſ ſeſ ſione, & transfertur in aduerſarium ſine aliqua traditione.
- 2 Sed ius proprietatis ſaluum remanet neganti, ſic vt ſuper illa agere poſ ſit.
- 3 Negans ſe poſ ſidere, quare poſ ſeſ ſione priuetur?
- 4 Negans ſe poſ ſidere, & de mendacio poſteà conuictus, vt poſ ſeſ ſione priuetur, nonnulla interuenire neceſ ſe eſt, quæ remiſ ſiuè traduntur; & num. ſeq.
- 5 Author reddit rationem, ob quam huius Capitis latiorem explicationem reliquit.
- 6 L. finalis, ff. de rei vendicatione materiam, abſoluta & prena manu tractaſ ſe quamplures, qui hoc numero præcitantur. Vbi inter alios Authores, Fuluius Pacianus in propoſito commendatur.
- 7 Negans narrata, provt narrantur, vtrùm incurrere debeat pœnam dictæ l. finalis? vbi opinio Bartoli magis probatur, & legis 3. tit. 3. partit. 3. deciſioni applicatur.
- 8 Negans narrata, prout narrantur, nec videtur præcisè negare, nec præcisè confiteri.
- 9 Negans, vt incurrat pœnam l. finalis, ff. de rei vendicatione, neceſ ſe eſt, quòd ſpecificè, non autem vniuerſaliter ſub inuolucro verborum negaverit.
- 10 L. finalis, ff. de rei vendicatione, praxis adducitur, & inſtruitur actor, qualiter negatione facta, debeat experiri.
- 11 Negans, vt incurrat pœnam dicta constitutionis, neceſ ſe eſt, vt actor petat, reum pœnâ negationis puniri, quoniam illo non inſtante, pœna non committitur.
- 12 Negans in omnibus caſibus, in quibus non incurrit pœnam dictæ legis finalis, eo quòd ſimul non interueniunt multa, quæ ad incurrendam eam pœnam neceſ ſaria ſunt; ſaltem in hoc punitur, vt teneatur ad omnia damna & expenſas, quæ agens petitorio paſ ſus fuerit ob talem negationem, prout hoc numero declaratur.
- 13 Negans ſe poſ ſidere, non priuatur poſ ſeſ ſione, niſi actor aſ ſumpſerit in ſe onus probandi poſ ſeſ ſionem ſuam, etiamſi conſtaret reum poſ ſidere, antequam actor probaſ ſet.
- 14 Negans rem habere, quam exhibere rogatur, ſi non conſtet ad eum perueniſ ſe, vtrùm poſ ſit iure negare, & eius aſ ſertioni iurata credatur, tam ſi extet, quàm ſi non extet ſuſpicio, rem ad eum perueniſ ſe, vel ſi ipſe fateatur rem perueniſ ſe, ſed dicat amiſiſ ſe eam. Et hac de re Franciſci Burſati locus commendatus.
- 15 Inſtrumentum amiſ ſum eſ ſe, an & quo pacto, quibúsve caſibus, iuramento probari poſ ſit? vbi & de intellectu. & materia l. finalis, C. de fide inſtrumentorum, remiſ ſiuè.
- 16 Ibidem etiam, qualiter inſtrumenti amiſ ſi tenor, quibúsve teſtibus, aut modis probari poſ ſit? remiſ ſiuè.
- 17 Negans in caſibus omnibus prædictis, & in aliis ſimilibus, ita demùm punitur, prout dictum eſt, ſi dolo & ſcienter facta fuerit negatio, vel in fraudem.
- 18 Fideiuſ ſor, qui negat ſe fideiuſ ſiſ ſe; vtrùm perdat excuſ ſionis beneficium?
- 19 Vbi & quid de hærede negante rem hæreditariam eſ ſe.
- 20 Et de negante ſe poſ ſidere rem iure pignoris, vel rem eſ ſe debitoris, cum ab alio creditore conuenitur.

SIngularis extat in Iure conſtitutio legis fin. ff. de rei vendicatione, quâ planè probatur, quòd negans ſe poſ ſidere rem petitam ab alio, ſi de mendacio conuincatur, priuatur poſ ſeſ ſione, & transfertur in aduerſarium, ſine aliqua traditione. Id quod expreſsè docuit Iureconſultus ibi, in hæc verba ſcribens: In rem actionem pati non compellimur, quia licet alicui dicere, ſe non poſ ſidere, ita tamen vt ſi poſ ſit aduerſarius conuincere, rem ab aduerſario poſ ſideri, transferat ad ſe possessionem per Iudicem, licèt ſuam eſ ſe non probauerit: Et confirmat Regial. 3. tit. 3. par. 3. quę ſubdit, in propoſita ſpecie ſaluum remanere ius proprietatis neganti, & de mendacio conuicto, ſic vt ſuper illa agere poſ ſit, quamuis (vt diximus) poſ ſeſ ſione priuetur: Fortaſ ſis hoc ideò quia mentitus eſt, & ſic in pœnam mendacij, vt pro certo tradunt Authores omnes referendi ſtatim, qui pœnas negantium & de mendacio conuictorum, permultas eſ ſe in iure, diffusè obſeruarunt: vel quia metu actionis videtur derelinquere poſ ſeſ ſionem, ſecundùm Bartolum in d. l. final. quem ſequuntur communiter Scribentes, vt iidemmet Authores nunc commemorandi adnotarunt, & aduertit Gregorius Lopez in d. l. 3. partitæ: Verùm vt negans ſe poſ ſidere, & de mendacio poſteà conuictus, poſ ſeſ ſione priuetur, nonnulla ſimul interuenire neceſ ſe eſt, quæ quidem, & alia nonnulla in propoſito vtilia, & neceſ ſaria, non mediocri ſtudio & diligentia aliquando ego elaboraueram, atque diſtinctione, & reſolutione explicata, in medium proferre propoſueram: Nunc autem ſciens, conſultòque coactùs vt (vt ita dicam) prætermittenda duxi; & ideò, quod de ipſis, plena atque abſoluta manu ſcripſerit, & quæ ad hanc quæ ſtionem conferunt ſiue ſpectant, plenè quidem, & cæteris aliis diligentiùs explanauerit Fuluius Pacianus, quem ſtatim referam: Ipſe autem diſputationem hanc longa ſerie proſecutus eſt, pœnas etiam negantium diffusè enumerauit, & multis, atque diuerſis caſibus applicauit, ſic vt omninò debeat in propoſito commendari. Nec nocebit, eadem de re alios quamplures originaliter prælegiſ ſe, quos ego & prælegi, & in vnum congeſ ſi: Doctores, inquam, in dict. l. fin. ff. de rei vendicatione. Gregor. Lopez in dict. l. 3. partitæ, per totam, & in l. 5. tit. 13. partit. 2. gloſ. 1. & penultima, & in l. 8. titulo 7. verbo, El que negare, partita 3. Iaſonem, qui adducit multos caſus, in quibus mendax punitur priuatione rei, vel iuris, quod prætendit, in l. quod te mihi, numero 30. ff. ſi certum petatur, & in l. 2. ex num. 86. C. de iure emphyteutico, & in l. final. ex numero 3. C. de fideicommiſ ſis. Afflictis deciſion. 18. Felin, cum ampliationibus, & limitationibus in cap. cæterùm, numero 28. Dueñas regula 335. Hippol. in ſingulari 242. Chaſ ſaneum in conſuet. Burg. rubrica 4. §. 17. verbo, pour le prix, numero 5. Guill. Bened. in cap. Rainuntius, de teſtament. verbo, ſi abſque liberis, el 2. num. 164. qui rem hanc multis exornat atque corroborat doctrinis. Didacum Perez in l. 1. tit. 4. verbo, poſitiones, lib. 3. ordinamenti. Alexand. conſ. 35. volum. 3. Barbatiam conſ. 82. volum. 3. Roman, in conſ. 59. Guidon. Papæum ſingulari 609. Modernus Pariſ. qui in vaſ ſallo præ ſcripſit regulam d. l. finalis, cum quinque limitationibus, in conſuet. Pariſ. titulo primo, §. 30. numero 5. Marc. Anton. Cuccum in tractatu, de metiente circa poſ ſeſ ſionem, per totum, vbi pleniſ ſimè de materia d. l. final. qui habetur tractatuum tomo 3. part. 2. fol. mihi 291. & ſequentib. Catel: Cottam in memorabilibus iuris, verbo, negans, & verbo, mendax. Anton. Gabriel. communium lib. 5. titulo, de acquirenda poſ ſeſ ſione, concluſ. 5. per totam, vbi latiſ ſimè. Hippol. etiam in rubrica de fideiuſ ſoribus, ex numero 322. vſque ad numerum 345. Rolandum in conſil. 88. per totum, volumin. 4. Stephanum Gratianum diſceptation. forenſium, cap. 109. per totum. Bernard. Vvermenſ inter oper. Harmant. libro 1. practicarum obſeruation. cap. vltim. Simonem de Prætis de interpretatione vltimarum voluntatum, lib. 5. interpretatione 2. dubitatione 2. ex numero 278. folio 504. Petrum Surdum in conſ. 214. lib. 2. D. Anton. Meneſ. de Padilla in l. quæ ſtionem, à principio, C. de fideicommiſ ſis, vbi per totam legem explicat, limitat, atque extendit deciſionem dictæ legis finalis. ff. de rei vendicatione. Anton. Galeat. Maluaſ. in conſ. 101. num. 21. & 22. volum. 1. Iacobum Mandellum de Alba in conſil. 606. Cacheranum deciſ. 29. & deciſion. 178. num. 8. & deciſ. 66. num. 15. Antonium Theſaurum deciſion. 50. Hippolyt. Ruminal. in conſ. 382. numero 8. & num. 88. & numero 104. & ſeq. lib. 4. Matthæum Brunum in tractatu, de ceſ ſione bonorum, quæſtione 50. principali, ex numero 104. & ſeq. Hieronymum Laurentium deciſione Auenionenſi 115. Oſaſc. deciſion. 66. ex num. 5. Ioannes Gutierrez in authen. ſacramenta puberum, C. ſi aduersùs venditionem, num. 69. & de iuramento confirmatorio, capite 16. numero 72. & cap. 16. numero 20. Matthæ. Coler. in tractatu, de proceſ ſibus execut. 1. par. capit. 10. numero 349. Hartman. practicarum obſeruat. forenſ. libro 2. obſeruatione 5. Ioannem Gratianum regula 312. per totam. Martin. Monter. à Cueua cauſar. ciuili. regni Aragonum, deciſione 48. numero 37. & 38. Alphonſ. Azeued. in l. 10. titulo 2. numero 2. lib. 1. latiùs in l. 2. titul. 7. lib. 4. ex numero 54. vſque ad numerum 61. Hieronymum de Cæuallos, qui ſuperiores non refert, praticarum communium contra communes, quæ ſtione 128. & 129. Ariſmin. Tepat. lib. 1. fol. 399. Fuluium Pacianum (qui vt dixi, latiſ ſimè explicauit) de probationibus, libro primo, capite 19. per totum. Antonium Fabrum in lib. 9. C. ad titulum de rei vendicat. definitione 7. folio 249. latè Seraphinum referendum infrà in vltimis verbis huius cap. Ij omnes vnanimiter dubitarunt, vtrùm negans narrata, prout narrantur, incurrere debeat pœnam, quæ in d. l. finali, ſtatuitur contra negantem? Et non incurrere eam pœnam, nec poſ ſeſſionem amittere, tenuerunt Salicetus, Bartolus, Ioannes de Imola, Paulus Caſtrenſis, Baldus, Alexander, Hippol. de Marſil. Pariſius, Anton. Gabriel, Trigon. Iaſon, & alij permulti, cum quibus ſic defendit, & ab hac opinione in indicando & conſulendo recedendum non eſ ſe, affirmat Fuluius Pacianus (mihi quidem valdè eruditus) d.c. 19. num. 108. & 109. & eum non referens, ſic dixit tenere nonnullos, alios verè contrarium arbitrari, & neutram partem probauit Hieron. de Cæuallos pract. commun. contra communes, q. 128. n. 7. ſed Bartoli ſententiam expreſsè ſequitur D. Anton. Meneſ de padilla in d.q.n. 10. C. de fideicommiſ ſis, quam ita renendo, nonnulla vltra Authores relatos, & alios, erunt in propoſito obſeruanda. Ac primum quidem, ſic intelligendam deciſionem d. l. 3. tit. 3. par. 3. vt Bartoli doctrinæ ac reſolutioni conueniat, & conſequenter, vt pœna ibi poſita, dumtaxat intelligatur in mendacio circa poſ ſeſ ſionem commisso, intelligendo provt præfati Authores declarant, & in d. l. fin. ff. de rei vendicatione exprimitur, ibi: Quia licet alicui dicere, ſe non poſ ſidere: Non verò in eo, qui narrata negauit ſimpliciter, aut negat narrata prout narrantur: & diſcriminis ratio manifeſta eſt, quoniam qui taliter negat, nec videtur præcisè negare, nec fateri præcisè, & ad pœnam prædictam incurrendam, neceſ ſe eſt, quòd negans, ſpecificè, non autem vniuerſaliter, & ſub inuolucro verborum negauerit: quod ſingulariter docuit Salicet. in l. 1. in ſin. C. de litis conteſtatione, & aduertit Fulu. Pacian. d.c. 19. n. 108. Steph. Gratian. diſcept. forenſ. c. 109. n. 9. cum ſeq.

Deinde & ſecundò obſeruandum erit, ſingularem eſ ſe, & iuri conſonam praxim, quam in propoſito d. l. fin. cùm pluries ſibi caſus occurriſ ſet, obſeruaſ ſe dicit Angelus in eadem l: fin. & cum iudicio probauit Greg. Lop. in d. l. 3. partit. verbo, De la tenencia, ſcilicet, quòd negatione facta, actor petat dari per Iudicem licentiam intrandi poſ ſeſ ſionem rei peritæ, tanquam vacantis à reo, ſeruato iure cuiuſlibet tertij, nec poſ ſit reus licentiæ contradicere, cum ſuâ non interſit; quia aſ ſerit, ſe non poſ ſidere, & quod Index id facere debeat, quoties de alterius tertij poſ ſeſ ſione non conſtiterit: Et hoc fuit de mente Speculatoris (quem Gregorius non citat;) is enim in §. nunc aliqua, in q. 65. in fin. de emphyt. expreſ ſim dixit, quòd ad hoc vt negans incurrat pœnam conſtitutionis d. l. fin. neceſ ſe eſt, vt actor petat, reum pœnâ negationis puniri, quoniam illo non inſtante, pœna non committitur: & Speculatore eodem non relato, ſic etiam probauit Angeli praxim Hier. de Cæuallos d.q. 128. n. 4. & pro cautela poſuit Cæpola cautela 161. fuit etiam de mente d. l. 3. partitæ, in principio, vt ſatis ibi conſtat, dum dicitur; Si deſpues de auer negado, le fuere prouado, que la tenia, deue entregar at demandador de la tenencia de aquella coſa, maguer el que la pide, non probaſ ſe que era ſuya. Idemque obſeruandum erit in quacunque alia actione reali, cùm lex ipſa finalis, ac eius deciſio, in omni actione reali procedat, vt Gloſ ſa, Albericus, & Angelus tenuerunt ibidem, & ſequutus eſt Gregorius in eadem l. 3. verbo, Non dezir mentira.

Præterea & tertiò obſeruandum eſt, quòd in omnibus caſibus, in quibus negans non incurrit pœnam præfatæ conſtitutionis, ex defectu eorum, quæ in propoſito Doctores requirunt communiter, ac inter alios plenè Fulu. Pacian. de probat. lib. 1. d.c. 19. ex n. 3. vſque ad numerum 11. vbi ſeptem cumulat, quæ ſimul requirit interuenire, vt ſic locus pœnæ d. l. fin. ſaltem negans punitur in hoc, vt teneatur ad omnia damna & expenſas, quæ aduerſarius agens petitorio, paſ ſus fuerit ob talem negationem: Idque ex ſingulari doctrina Baldi, Alba, & Præpoſiti, quam retulit, & in propoſito probauit Octauian. Cacher. deciſ. Pedemont. 29. n. 14. vbi dicit, quòd ſi vaſ ſallus feudum, vel feudi partem neget, & de mendacio ſit conuictus, feudo ſpoliatur; poteſt tamen negationem vſque ad ſententiam reuocare: ſic tamen, vt reuocatione non obſtante, ad expenſas & damna teneatur propter negationem prædictam. Quod æquè militat in alio quocunque caſu, in quo dubium eſ ſe potuerit, locus fuerit, nécne conſtitutioni d. l. fin. Sic enim hunc caſum cæteris aliis æquipararunt in hac materia Iaſon, Roman. Anton. Gabriel, Roland. & Fulu. Pacian. vbi ſupra, qui n. 103. quamuis ſuperiores non referat, ſatis videtur Aſ ſumptum prædictu probare, dum dicit, quòd reus mentiendo, facit conditionem ſuam deteriorem in alio, in expenſis ſcilicet; & citat Baldum, Salicetum, Caſtrenſem, & Aretinum ſic tenentes, nec id excluditur ex deciſ. d. l. 3. partitæ: ibi enim de damnis & expensis nihil cauetur, ſed dumtaxat approbatur deciſio d. l. fin. ff. de rei vendicat. In qua etiam de expenſis ſermo non aſ ſumitur, ſed tranſlationis poſ ſeſ ſionis pœna dumtaxat inſtituitur: ſicut ergo de iure communi, ita ad d. l. fin. obſeruarunt DD. vnanimiter; ſic & de iure Regio obſeruari debebit propter aliarum legum Regiarum deciſionem, quæ ob dolum aut contumaciam, ſiue ob malam fidem, & iniuſtam cauſam, in expenſis condemnant: item & propter verba generalia eiusdem l. 3. in verſic. E porende ſe deue mucho guardar.

Denique obſeruandum eſt, negantem ſe poſ ſidere, non priuari poſ ſeſ ſione, niſi actor aſ ſumpſerit in ſe onus probandi poſ ſeſ ſionem ſuam, etiamſi conſtaret, reum poſ ſidere, antequàm actor probaſ ſet. Quod ſic ſupponunt, atque intelligunt communiter Doctores in d. l. finali, ff. de rei vendicat. & in terminis obſeruarunt Guid. Pap. in conſ. 3. n. 3. Gratus in conſ. 37. n. 8. in verſic. 4. Præ ſuppono, vol. 2. & cum aliis Fulu. Pacianus loco ſuprà relato, & ſentit apertè d. l. 3. part. in illis verbis: Si deſpues deſtole fueſ ſe probado que la tenia. Quod eſt ſingulare, & notandum; videmus enim ex eo deduci, quòd negationi aut aſ ſertioni alicuius non creditur in damnum ipſius, niſi actore probante: In fauorem verò, vtrùm credendum ſit, cùm quis negat ſe habere rem, quam exhibere rogatur, idque cùm extat ſuſpicio, vel non extat, vel quando conſtat perueniſ ſe, ſed dicit rem amiſiſ ſe: Vide meliùs forſan, quàm alibi, per Franciſc. Burſatum in conſ. 354. n. 21. & 22. & 23. & 24. vol. 4. vide etiam, ſed non ita abſolutè Fulu. pacian, de probat. lib. 1. c. 45. n. 13. & 14. & iunge Achil. pedrocham in conſ. 3. ex n. 21. vſque ad n. 32. & n. 67. & n. 142.

Vbi etiam agit de intellectu, & materia l. fin. C. de fide inſtrumentorum: Inſtrumentum, in quam, amiſ ſum eſ ſe, an, & quo pacto, quibúſve caſibus, iuramento probari poſ ſit? Et latiùs in conſ. 4. ex n. 60. vſque ad n. 93. vbi congerit alios de hoc tractantes, & octo caſibus, ſiue modis octa limitat vulgatam eiuſdem legis allegationem: & vltra relatos ibi, vide etiam omninò Petrum Surdum in conſ. 144. lib. 1. Felin. in c. ſicut, de re iudic. num. 2. & 3. & 4. & 5. & n. 7. & 8. & 9. Iacob. Mandel. de Alba in conſ. 192. n. 8. & in conſ. 195. n. 8. & 9. & in conſ. 34. n. 12. & in conſ. 607. n. 15. Afflictis deciſ. 13. n. 9. & 10. & deciſ. 330. Roman. in conſ. 126. Alciatum in conſ. 28. per totum: & poſt Hippol. Bernar. Diaz, Oroſcium, & alios, omninò Velaſq. de Auend. in l. 41. Taur. gloſ. 4. ex n. 13. vſque ad num. 19. Gratian. reg. 31. Maſcard. de probat. concl. 909. per totam, vbi latiſ ſimè; & vide eundem concl. 908. per totam, vbi etiam latiſ ſimè, qualiter inſtrumenti amiſ ſi tenor, quibúſve modis, aut teſtibus probari valeat: De quo pleniſ ſimè etiam Auend. d. gloſ. 4. ex n. 20. vſque ad fin. gloſ ſ. & Felin. loco ſuperiùs præcitato; nouiſ ſimè Alex. Trentacinquius var. reſol. lib. 2. tit. de fide inſtrum. reſ. 4. ex fol. 266. & 267.

Tandem & vltimò obſeruandum erit, in propoſito huius Capitis, ac in his, quæ contra mendaces, & negantes ſtatuuntur, de quibus (vt ibi dixi) plena manu tractarunt ij, quos in initio huius capitis commemoraui; generaliter præmittendum, ita demum hucusque dicta, & alia ſimilia procedere, ſi dolo, & ſcienter, vel in fraudem facta fuerit negatio; in quo vnanimiter omnes conueniunt, atque ex mente communi obſeruauit Greg. Lop. in d. l. 3. tit. 3. part. 3. gloſ. 1. Ant. Theſaur. deciſ. Pedemont. 50. n. 4. qui ex profeſ ſo diſputat, vtrùm fideiuſ ſor, qui negat ſe fideiuſ ſiſ ſe, excuſ ſionis beneficium perdat: Cæuallos etiam d.q. 129. vbi & de hærede negante rem hæreditariam eſ ſe, & denegante ſe poſ ſidere rem iure pignoris, vel rem eſ ſe debitoris, cùm ab alio creditore conuenitur: Igitur is, qui ignoranter negaret, non puniretur pœna d. l. fin. ſecus tamen ſi lata culpa id fecerit, vt Greg. d. gloſ. 1. probauit, vel per calumniam, vt per Anton. Fabrum in lib. 9. C. ad titul. C. de rei vendicat. definit. 7. fol. 250. per Seraphinum de priuileg. iuramenti, priuil. 31. ex n. 41. vſque ad n. 50. vbi plenè probat, leges introduxiſſe multa ſingularia mendacij causâ, latiſ ſimè Marc. Anton. Cuccus in tractatu, de mentiente circa poſ ſeſ ſionem, per totum. Steph. Gratian. diſcept. forenſi, cap. 109.

CAPVT XIX.

1 Repræ ſentationis materiam circa ſucceſſiones legales, teſtamentarias, fideicommiſ ſarias, feudales, emphyteuticarias, & primogeniorum, ſiue Maioratuum, permultos Authores tractaſ ſe, qui hoc capite commemorantur, & ingenti ſtudio congregantur.

2 Repræ ſentationis diffinitiones quamplures referuntur, ac vera, & noua diffinitio traditur; & ibidem nonnullæ regulæ, ſiue obſeruationes generales in hac materia proponuntur.

3 Repræ ſentatio vtrùm per rationem fictionis, potiùs quàm priuilegij, accipi, ac diffiniri debeat, ſiue lex dum repræ ſentationem introduxit, vtrùm fingendo proceſ ſerit? vbi Doctorum contrariæ ſententiæ proferuntur, & res hæc dilucidè, & ſubtiliter magis, quam anteà fuiſ ſet, explanata relinquitur.

4 Repræ ſentatio an in caſibus dumtaxat à iure expreſ ſis admitti poſ ſit, & proptereà ei in dubio locus non ſit: an etiam in his ſucceſ ſionibus tantùm procedat, quæ iure hæreditario deferuntur, & non in alis? vbi Doctorum confuſio, & contrarietas ponderatur, & melius quàm anteà fuiſ ſet, articulus hic declaratur.

5 Repræ ſentationis introducendæ quæ fuerit ratio potiſ ſima; vnde etiam introductionis eiuſdem neceſ ſitas effluxerit: quo denique iure Repræ ſentatio, & eius effectus proceſ ſerit? vbi dicimus per repræ ſentationem filium ingredi locum patris, an gradus repræ ſentari potiùs, quàm corrumpi dicatur vbi horum omnium breuis, & dilucida traditur reſolutio, atque explanatio.

6 Repræ ſentationis priuilegium quibus perſonis communicatum, ſeu conceſ ſum fuerit? vbi inprimis repræ ſentationi locum non eſ ſe inter aſcendentes, & quare deinde repræ ſentationis beneficium deſcendentibus communicari, & in infinitum quoad omnes protrahi, idque præcipuè in Hiſpanorum primogeniis, ſiue in vinculis, aut Maioratibus perpetuis, prout ſingulariter declaratur: Inter tranſuerſales quoque repræ ſentationem admitti in filiis fratrum cum patruis ſuis ſuccedentibus, in ſtirpes, & non in capita, ſed vltra filios fratrum non porrigi, quamuis in primogeniorum ſucceſ ſione, iure Hiſpano, inter tranſuerſales etiam, in infinitum repræ ſentatio porrigatur, dummodò pater, aut aſcendens repræſentatus, ſuccedere poſ ſet, ſi viueret, non aliàs, prout latiùs probatur; leg. 40. Tauri constitutio, quatenus de ſucceſ ſione, atque repræ ſentatione tranſuerſalium, ſeu collateralium loquitur, vtiliter, & ſingulariter, & meliùs forſan, quàm anteà fuiſ ſet, explicatur, atque ex profeſ ſo diſcutitur, vtrùm repræ ſentatio in Maioratibus collateralibus conceſ ſa, abſque graduum reſtrictione intelligenda ſit; & an procedat, etiamſi ipſimet tranſuerſales à primo inſtitutore Maioratus non procedant: Ludouici Molinæ, & Velaſquez Auendañi ſententiæ contrariæ proferuntur, & Ludouici Molinæ opinione amplexa, egregiè admodum articulus hic diſ ſoluitur: Prætereà difficilis illa quæ ſtio, atque inueterata Doctorum controuerſia, vtrùm fratrum diuerſorum filij, quando ſoli ſunt, nec concurrunt cum patruo ſuo ſuperſtite, ſuccedant alteri patruo ſuo in ſtirpes, repræ ſentando patentum perſonas, ac in capita ſingulariter, & dilucidè extricatur, & tot Authores, originaliter anteà, & attentè prælecti, commemorantur, vt absque ingenti ſtudio, & labore id effici non potuiſ ſe, libenter fateatur quicunque. Denique, quando plures patrueles, ſiue conſobrini tractant inter ſe ſuccedere alteri ſuo patrueli, ſiue consobrino, an ſucceſ ſio fiat in ſtirpes, vel in capita, dilucidè etiam explanatur, & præfatorum omnium diſtincta admodùm, & notanda traditur reſolutio.

7 Regnorum, & Maioratuum, ſeu primogeniorum ſucceſ ſio vtrùm iure ſanguinis, an iure hæreditario deferatur; repræſentatio etiam in eis, an de iure communi procederet, & de iure huius Regni, recta iuris ratione, ſiue quâ præcipuè fuerit admiſ ſa, vbi ratio decidendi ad l. 40. Tauri, aſſignatur: & quæ hactenus ab aliis, mille in locis tradita fuêre, ſuo ordine commemorantur, qualiter, ſiue quo ordine, & forma in Regno debeat ſuccedi; & an ab vltimo Regni poſ ſeſ ſore proximitas debeat accipi; quid etiam in aliis Maioratibus inferioribus? Demum tex. in c. licèt, de voto, & voti redemptione, & in c. grandi, de ſupplenda neglig. prælat. lib. 6. & in l. 2. & 3. & 4. tit. 15. p. 2. & in l. 8. & 12. tit. 1. par. eadem 2. cum aliis pluribus, in quibus adeò variarunt hucuſque Scribentes omnes, vt ferè nihil certum reliquerint ſcriptum, ſic dilucidè, & abſolutè explanantur, vt multa & nouè, & ſingulariter adnotentur, nec ampliùs de ipſorum intellectu, ac vera præfatorum omnium reſolutione, & veritate ambigi valeat.

8 Repręsentatio nepoti ex filio primogenito ante mortem aui defuncto in l. 40. Taur. conceſ ſa, vtrum nepti etiam conceſ ſa eſ ſe intelligatur, & consequenter neptis ex filio primogenito præmortuo, an secundogenitum à ſucceſſione Maioratus excludat; neptis etiam eiuſdem reprę ſentatio, vtrum excludatur ex Maioratu fœminas propter maſculos excudente? & maſculus ex fœmina, & fœmina ex maſculo ad ſucceſ ſionem Maioratus ſimul concurrant, & de succedendo vltimo poſ ſeſ ſori tranſuerſali tractent, atque in eodem gradu ſint, vter eorum debeat pręferri? Ex duabus etiam fœminis in eodem gradu exiſtentibus, cui prælatio detur, & an qualitas maſculinitatis, ſiue ſexus patris in filiam tranſmitti, ſiue ab illa repræ ſentari valeat? Denique tam de iure communi, in ſucceſ ſione ascendentium, & tranſuerſalium quoque, & in bonis liberis, & diuiſibilibus, quam de iure huius Regni poſt deciſ. in l. 40. Taur. in Hispanorum primogeniis ſiue Maioratibus, vtrùm filius parentis perſonam repræ ſentans, dicatur venire ex propria perſona, & vocatione, atque proprio iure, vel ex perſona parentis repræ ſentati; & de effectu huius indagationis, breuis, & dilucida, atque in hoc vltimo notanda, & aliter quàm cæteri feciſ ſent, tradita reſolutio.

9 Repræ ſentatio vtrùm locum habeat, quando in patre, vel auo ius ſuccedendi firmiter radicatum non fuit, ſiue ius certum, & firmum, atque inuariabile, vtrùm neceſſariò requiratur, vt repræ ſentatio admittatur; an verò ſola potentia, ſiue ſpes, aut poſſibilitas ſuccedendi, etiam remora ſufficiat? Et de intellectu l. 40. Taur. circa iſtum articulum, dilucida equidem, atque egregiæ explanatio, vbi Taurinæ d. l. germanus & verus ſenſus adducitur, Conditorum eiuſdem mens & intentio detegitur, Neotericorum quorundam aduersùs Ludouicum Molinam obſeruationes, ſeu placita nonnulla nouiter, & verè ſubuertuntur, & quamplurima adnotantur, quæ nullibi fuerant anteà ſic digeſta, nec explicata. Deinde, an nepos inſtitutoris ex filio ante Maioratum inſtitutum, vel in vita inſtitutoris præmortuo, patruum excludat; an etiam repræ ſentationi locus eſ ſe poſ ſit, quando vltimo Maioratus poſſeſ ſore abſque deſcendentibus præmortuo tranſuerſalis aliquis ſucceſ ſionem prætendit, cuius pater ſi viueret, ſucceſ ſurus ſanè eſ ſet, vt proximior; ipſe tamen multis ab hinc annis, & ante Maioratum inſtitutum, vel etiam poſt, ſed in vita inſtitutoris deceſ ſit? vbi etiam in propoſito conſiderantur accuratè, & ſubtiliter aliqua, quæ vltra Scribentes omnes, matura conſideratione fuerunt excogitata. Ac denique de nepote mortuo viuentibus auo poſ ſeſ ſore Maioratus, & patre primogenito, relicto tamen pronepote poſ ſeſ ſoris, & de filio incapacis, ante incapacitatem nato, & de poſthumo, vtrùm patruum excludant, breuiter inquiritur.

10. Repræ ſentatio in fideicommiſ ſi ſucceſ ſione, an, & quando locum habeat? vbi de contrarietate Accurſij, & Baldi, ſic trita, & vulgata, vt nulli innoteſcat: an etiam dict. l. quadrageſimæ Tauri conſtitutione edita, aliquid citra ius commune, aut Interpretum traditiones communes additum, vel innouatum fuerit in materia repræ ſentationis circa fideicommiſ ſa? Prætereà, de ſucceſ ſione fundi, & emphyteuſis, & quatenus in ea repræ ſentatio admittatur, diligens equidem, atque notanda, & accurata magis, quam anteà fuiſ ſet, explanatio.

11. Repræ ſentatio, de qua in l. 40. Tauri, vtrùm admittenda ſit in primogeniis, ſeu Maioratibus, non ſolùm ex vltima voluntate, ſed etiam ex contractu inſtitutis? vbi non modò in terminis præfatæ l. Tauri, ſed etiam in terminis iuris communis, articulus hic dilucidè magis, & aliter, quàm cæteri huius Regni Scriptores feciſ ſent, explanatus relinquitur:

An etiam admittatur Repræ ſentatio in Maioratibus, qui abſque inſtitutionis ſcriptura, ex ſola antiquitate, aut conſuetudine conſtant: in donatione Dominica, ſeu Regia conceſ ſione, in his bonis, quæ iure Maioratus à Rege Henrico Secundo Nobilibus Hiſpaniæ fuere donata, in meliorationibus Tertij, & Quinti vinculatis, ſiue in vinculis ordinariis, quæ abſque Regia facultate inſtituunt quotidie, & in Anniuerſariis, & Capellaniis, aut Memoriis perpetuis, quæ iure Maioratus deferuntur: vbi horum omnium breuis, & diſtincta traditur reſolutio, & Petri Salazaris aduersùs Ludouicum Molinam, & alios opinio noua, nouiter, & verè, atque vel vno tantùm verbo, concludenter conuicta.

12. Repræ ſentatio, vt excluſa cenſeatur, atque in primogeniorum, ſeu Maioratuum ſucceſ ſione excludi debeat, vtrùm neceſ ſaria ſit expreſ ſa diſpoſitio, vel etiam tacita, atque ex coniecturis deducta, ſufficiat an etiam excluſa, aut admiſ ſa Repræ ſentatione alicuius perſonæ, aut gradus reſpectu, ſiue in aliqua parte diſpoſitionis, in reliquis quoque partibus, ſiue aliorum quoque graduum, aut vocatorum reſpectu, excluſa, aut admiſ ſa cenſenda ſit; quàmque firmiter, ſiue qualiter in caſu dubij ſtandum ſit dict. l. 40. Tauri, diſpoſitioni, vt potiùs admittatur, quàm excludatur repræ ſentatio: & an eiuſdem legis deciſio ſit iuri communi conſona in poſtrema ſui parte, & procedat quoque reſpectu primi ſucceſ ſoris, vel vlteriorum, vt poſ ſint ipſi Repræ ſentationem excludere, vel ceſ ſione ſua iuri nepotis præiudicare, ac ſecundogenito filio fauere. Deinde, ex vocatione proximioris, vulgò, el mas propinquo, ò mas cercano pariente, vel cùm dicitur, quòd aliquibus deficientibus, proximior ſuccedat, aut proximior meus, vel proximior in gradu, vel quòd ſuccedatur ſaluâ gradus prærogatiuâ, aut ordine ſucceſ ſiuo, vtrùm Repræ ſentatio excluſa cenſeatur? An etiam ex vocatione filij maioris, aut filij primogeniti, vel filij ſuperſtitis tempore mortis vltimi poſſeſ ſoris, vel proximioris, eodem tempore ſuperſtitis, Repræ ſentatio excludatur, vel non? Quid denique, ſi primogenitus mortuus fuerit, nondum qualitate, ſeu conditione ab inſtitutore Maioratus adiecta, verificata? vtrùm qualitas in perſona ſuccedentis, ad ſuccedendum requiſita, præcisè adeſ ſe debeat tempore delatæ ſucceſ ſionis; an verò ſufficiat, quòd anteà adfuerit, etiamſi ante euentum ſucceſ ſionis primogenitus mortuus fuerit; vbi horum omnium dilucida, & diſtincta, atque notanda reſolutio traditur, & nonnulla (vt videbis) nouiter, & verè aduocantur per Authorem, quæ ſic diligenter ordinata, atque digeſta, nullibi antea fuerant: Inter alia tamen, articulus ille circa vocationem factam in Maioratu de filio primogenito ſuperſtite, hoc eſt, del hijo mayor, que fincare viuo al tiempo de la muerte del vltimo poſ ſeedor, ſic accuratè, & verè reſoluitur, atque Ludouici Molinæ ſententia recepta, fundamentis, plurimíſque Auendañi rationibus in contrarium, nouiter, & ſubtililiter reſpondetur, vt attenta conſtitutione dictæ. l. 40. Tauri, ampliùs de ipſius articuli vera reſolutione dubitari nequeat.

SVMMARIVM.

- 1 Repræ ſentationis materiam circa ſucceſ ſiones legales, teſtamentarias, fideicommiſ ſarias, feudales, emphyteuticarias, & primogeniorum ſiue Maioratuum Hiſpaniæ, permultos Authores tractaſ ſe, qui ex profeſ ſo, & latiùs quàm alibi, hoc numerò commemorantur, & congregantur.
- 2 Repræ ſentationis nomen, & ab ipſiſmet Iureconſultis cognitum, & doctrinæ gratiâ à iuris quoque Interpretibus inuentum, ſiue introductum, prout hîc explanatur.
- 3 Res in diem debita, quoties creditori ſimpliciter, aut præ ſenti die ſoluenda legatur, repræ ſentationis commodum Iureconſulti conſiderant.
- 4 Et vtrùm legatum creditori (quod repræ ſentationis commodum facit vtile) perlegem Falcidiam ſit reſecandum de toto legato principali, an verò dumtaxat de ipſo repræ ſentationis commodo, in dubium excitant.
- 5 In hoc autem ſenſu manifeſtum eſt, Repræ ſentationis nomen alienum eſ ſe ab hoc tractatu, & materia præ ſenti.
- 6 Hæredem defuncti perſonam repræ ſentare, vulgò circumferri.
- 7 Et in hoc etiam ſenſu, repræ ſentationis huiuſmodi ratio non conuenit diſputationi Præ ſenti; illa namque de perſonis hæredum ad perſonas defunctorum, quibus ſuccedunt, repræ ſentatio, communis & ordinaria dicitur: hæc autem, de qua diſceptatio præ ſens eſt, extraordinaria, ſeu anomala, & exorbitans nuncupatur.
- 8 Agitur ergo nunc de repræ ſentatione quadam, quæ de patre per eius filium fit circa ſucceſ ſiones, ad eum effectum, vt filius ſic ſuccedere valeat, ac ſi pater ipſe, ſi viueret, ſuccedere poſ ſet.
- 9 Ex communi namque Doctorum ſententia, ſuccedere quem repræ ſentando perſonam parentum, id ſignificat, quòd filius aſ ſumat gradum ſuccedendi, qui patri competebat, & omnia iura gradui cohærentia, & quæ competerent parentibus, ſi viuerent.
- 10 Ipſam tamen ſucceſ ſionem, non ex perſona parentum, ſed ex propria perſona conſequuntur, prout Communis explicat, & latiùs declaratur infrà, num. 162. & 163.
- 11 Repræ ſentatio, de qua hoc in capite disputatio ſuſcipitur, aliquando contingit in ſucceſ ſione legali ab inteſtato, aliquando vero ex diſpoſitione hominis in ſucceſ ſione teſtamentaria.
- 12 In ſucceſ ſionibus deferendis, duplicem conſiderandam eſ ſe coniunctionem, vnam videlicet legalem, quam facit lex ob ſanguinis coniunctionem, quæ ſolùm conſideratur in ſucceſ ſione ab inteſtato, nulla hominis affectione concurrente, cùm neque aliqua adſit eius diſpoſitio, ex qua affectio colligi valeat. Altera eſt, ex teſtatoris diſpoſitione, quia ex ipſius affectione regulatur, quæ tantum operatur, quantum teſtatoris affectio ſignificat.
- 13 Repræ ſentationis diffinitiones quamplures quare periculoſas Author iudicauerit?
- 14 Repræ ſentare ex ſententia Iacobi Menochij, nihil aliud eſ ſe, quàm ex integro aliquem referre.
- 15 Et ideò repræ ſentari aliquis non poteſt pro vna parte tantùm.
- 16 Repræ ſentatio, & tranſmiſ ſio ex ſententia eiuſdem Menochij, nihil aliud eſt, quàm quædam ſubrogatio, quæ fit de perſona filij ad perſonam patris.
- 17 Repræ ſentatio, ex eiuſdem Menochij placito, eſt quædam fictio, quam lex facit, fingendo, perſonam filij, eſ ſe illam patris.
- 18 Repræ ſentatio, ex ſententia Luſitani Caldas Pereira, eſt fictio, per quam mortuus fingitur viuus.
- 19 Ex ſententia verò Hiſpani Auendañi, eſt fictio quædam à lege ciuili inducta, ad ſubrogandum nepotem in locum patris.
- 20 Denique ex obſeruatione Antonij Pichardi, fictio eſt, per quam is, qui in remotiori gradu conſtitutus eſt, in proximiori gradu conſideratur.
- 21 Ex ſententia verò Authoris, ſic poteſt, & magis generaliter Repræ ſentatio diffiniri, vt ſit priuilegium lege ciuili conceſ ſum, quo filius in locum patris, ad ſucceſ ſionem aſcendentium in infinitum, vel patrui tantùm vocatur. Et in ſucceſ ſione bonorum, ſui naturâ non diuiſibilium, nec plurium concurſum admittente, veluti Maioratus, qualiter diffiniri valeat ex ſententia Authoris vltra alios, vbi & ſingulæ diffinitionis prædictæ partes explicantur.
- 22 Repræ ſentationem, per rationem potiùs fictionis, quàm priuilegij diffiniri ex ſententia multorum Authorum, qui beneficium huiuſmodi fictionem vocant; & hoc numero congregantur.
- 23 E contrario tamen, quòd per rationem priuilegij, & non fictionis introducta fuerit, alij quamplures aſ ſeuerarunt.
- 24 Imò & in fortioribus terminis, hanc non eſ ſe fictionem, ſed potiùs veritatem, & eam quidem naturalem, vt ſcilicet filius ſit eiuſdem gradus, quo pater, cùm ſit eadem perſona cum patre, conſtanter contendunt nonnulli, vt hîc obſeruatur.
- 25 Prætereà, repræ ſentationem hanc eſ ſe Præ ſumptam, non autem fictam, ſcripſerunt alij nonnulli.
- 26 Quorum contrarietatem diſtinctione quadam declarauit Menochius, & eam Author numero ſequenti, nouiter improbauit.
- 27 Quocirca, Authormetipſe pro abſoluta huius articuli explanatione, nonnulla nouiter conſiderat, atque conſtituit, vt hoc numero adnotatur, vbi prima traditur in eodem articulo obſeruatio.
- 28 Secunda traditur in ipſo propoſito obſeruatio, & aliorum ſententiæ ſingulariter declarantur.
- 29 Traditur & tertia obſeruatio, atque reſoluitur, quòd lex ciuilis; quæ beneficium repræ ſentationis conceſ ſit, nullo modo finxit, filium in locum patris ſui ita ſubſtitui, vt qui in remotiori gradu anteà conſtitutus erat, modò per fictionem ad gradum proximiorem reducatur.
- 30 Eidem tamen in remotiori gradu exiſtenti, ex iuſta cauſa, atque ex æquitate proximioris gradus priuilegium communicauit: quod latiùs hîc probatur, atque exornatur, & num. ſeq.
- 31 Repræ ſentationis ius, quòd olim deſcendentibus concedebatur, non differre à iure ſuitatis, & his dumtaxat conceſ ſum fuiſ ſe, qui ſui hæredes erant, vt latiùs hîc probatur.
- 32 Et obſtaculum quoddam remouetur, quod in collateralibus videbatur doctrinam ſuperiorem dubiam facere.
- 33 Generales etiam Doctorum omnium traditiones in hac materia, quòd quando agitur de ſucceſ ſione aſcendentis, vel patrui, nepotes ex filio, vel fratre prædefuncto, ſuccedunt in locum & gradum patris, declarantur.
- 34 Et ne ab ita receptis & communibus Doctorum ſententiis recedatur, eo frequenter loquendi modo vſurum profitetur Author, quo ipſi Scribentes vtuntur, & conſiderato effectu, ſuccedere filium in locum & gradum patris, dicendum.
- 35 Repræ ſentatio ex communi Doctorum ſententia, non niſi in caſibus à iure expreſ ſis admitti poteſt.
- 36 Et conſequenter ei in dubio locus non eſt, quoniam iure quodam ſpeciali fuit introducta, & proptereà extraordinarium eſt.
- 37 Sed ex ſententia Tiberij Deciani fauorabile, & in omni materia extendendum, & vide infrà, nu. 43. ad fin. & num. 44.
- 38 Repræ ſentatio ex communi Doctorum ſententia dumtaxat habet locum in his ſucceſ ſionibus, quæ iure hæreditario deferuntur, & non in aliis.
- 39 Ipſi autem DD. communiter, duorum iurium authoritate adducuntur præcipuè, vt hîc obſeruatur.
- 40 Cæterùm repræ ſentationem obtinere etiam in his, quæ iure ſanguinis, & non iure hæreditario deferuntur, nonnullis rationibus demonſtratur quæ fortiter videntur adstringere.
- 41 Et Iaſonis, aeque Sfortiæ Oddi contra Communem reſolutio profertur.
- 42 His etiam iuribus reſpondetur, quæ pro communi ſententia adducta fuere ſuprà.
- 43 Et ſi quis velit communem ſententiam tueri, qualiter in propoſito debeat regulam deducere, & caſus nonnullos excipere, demonſtratur: & Ludouici Molinæ obſeruationes in propoſito proferuntur.
- 44 Vtcumque tamen ſit in terminis iuris communis, ex deciſione legum Partitarum, & Tauri, dubitari non poſ ſe, quin repræ ſentatio in quacunque dispoſitione, iure Maioratus facta, ſit admittenda.
- 45 Repræ ſentatio quo iure inuenta, atque introducta fuerit, per totum num. Vbi etiam explicatur hæreditas, teſtamentum, & ſucceſ ſio, quo iure inuenta ſint; & diuerſ æ Doctorum ſententiæ breuiter præcitantur.
- 46 Repræ ſentationis effectum à iure ciuili procedere, ipſámque repræ ſentationem ex æquitate atque iure quodam ſpeciali introductam.
- 47 Imò & à iure Diuino, & naturali æquitate contingere, vt hîc probatur.
- 48 Nec per eam corrumpi gradum, ſed potiùs repræſentari.
- 49 Atque ita non remotior dicitur gradus, ſed ille in quo pater repræ ſentatus ſuccederet.
- 50 Et filius aſ ſumit omnes qualitates, & omnes prærogatiuas, quas pater ratione illius gradus habebat, dum viueret, & nunc habuiſ ſet, ſi vixiſ ſet.
- 51 Legis 40. Tauri verba quædam, an potiùs ad qualitatem primogenituræ, quàm ad gradum referenda ſint? & vide infrà, num. 159. & 160. & num. 161. & 162. cum ſeqq. vſque ad num. 172.
- 52 Repræ ſentationis introducendæ quæ fuerit ratio potiſ ſima, & ibidem legis Tauri 40. iuſtificatio, & confirmatio vltra alios, notabilis.
- 53 Repræ ſentationis introducendæ neceſ ſitas vnde effluxerit? vbi latè & diſtinctè per totum numerum; & ibidem de neceſ ſitate introductionis, repræ ſentationis in primogeniis, ſeu Maioratibus, de qua in dict. l. 40. Tauri.
- 54 Repræ ſentationi locus non eſt inter aſcendentes, ſed ipſi iuxta gradus prærogatiuam ſuccedunt; ita quod prioritas gradus dumtaxat attenditur.
- 55 Repræ ſentationi inter aſcendentes quare locus non ſit remiſ ſiuè.
- 56 Repræ ſentationi locum eſ ſe inter deſcendentes, cùm de ſucceſ ſione aſcendentium agitur, idque ius, æquitate ſuadente, ſemper in ſucceſ ſione aſcendentium obſeruatum fuiſ ſe; & ideò antiquum vocari.
- 57 Nepotes namque ex filio præmorato, repræ ſentant perſonam patris ſui, & ſubintrant, atque tenent locum eius, & ſuccedunt cum patruis ſuis in ſtirpes, & non in capita.
- 58 Idque cùm agitur de ſucceſ ſione aui, vel proaui, vel de ſucceſ ſione auiæ, vel proauiæ, vel de ſucceſſione abaui, vel aſcendentis alterius.
- 59 Repræ ſentationis priuilegium in nepotibus auo paterno ſuccedentibus, dumtaxat admiſ ſum fuiſ ſe olim; hodie in omnibus, etiam maternis aſcendentibus ſuccedentibus admitti generaliter, non habita differentia ſexus, & agnationis; idque ex communi & vera ſententia.
- 60 Cui conuenit Authoris reſolutio, ex ipſa tamen, res magis elucidata relinquitur, & tria tempora in propoſito fuiſ ſe, vltra alios conſideratur.
- 61 Repræ ſentationi locum eſ ſe, & in ſtirpes, non in capita admitti, quando inteſtato auo, & nullo ſuperſtite relicto filio deſcendente, ex diuerſis filiis plures nepotes ad ſucceſ ſionem vocantur, provt hîc obſeruatur, & vera ratio redditur.
- 62 Repræ ſentationem vſque in infinitum ad omnes deſcendentes extendi in ſucceſ ſione aſcendentium, ex veriori & communiori ſententia, & ſuprà, ſub num. 21.
- 63 Idque in Hiſpanorum primogeniis, ſiue vinculis, aut Maioratibus perpetuis, pluſquam certum eſ ſe post deciſionem l. Tauri, circa quam hoc loco adnotantur nonnulla vtilia, & notanda.
- 64 Dummodò intelligatur in his caſibus, & quoad ea, in quibus pater ipſi à filio repræ ſentatus, ſucceſ ſiſ ſet, non autem quoad ea, in quibus non ſucceſ ſiſ ſet.
- 65 Repræ ſentationem in Maioratus ſucceſ ſione, filio ſolùm concedendam eſ ſe in eo caſu, quo eius pater, ſi viueret, poſ ſet in Maioratu ſuccedere.
- 66 Repræ ſentans aliquem non excluſum, nec ipſe debet excludi.
- 67 Repræ ſentationem de iure antiquo, in ſucceſ ſione tranſuerſalium non fuiſ ſe introductam; in ea namque ſemper proximior admittebatur ad ſuccedendum, & legis duodecim Tabularum tenor obſeruabatur.
- 68 Et ſic nepos ad ſucceſ ſionem patrui non admittebatur cum alio patruo, ſed patruus tanquam proximior, & in priori gradu ſuccedebat.
- 69 Neque vnquam vſque ad ius Authenticorum admiſ ſum fuit ius repræ ſentationis, quo filius intraret in locum patris: ſuperueniente verò Autenticorum iure, à Iuſtiniano edito, conſtitutum eſt; ad fratris inteſtati ſucceſ ſionem, non ſolùm alios fratres ſuperſtites, ſed & prædefunctorum fratrum filios admitti.
- 70 Ad eàmque portionem, quam eorum parentes erant habituri, ſicque in ſtirpes, & non in capita.
- 71 Et quamuis in linea recta deſcendentium, in infinitum admitteretur repræ ſentatio (vt dictum eſt ſuprà;) inter collaterales tamen, vltra filios fratrum non porrigitur, nec filiis filiorum fratris, vel ſororis conceditur.
- 72 Repræ ſentationem inter tranſuerſales concedi, quando agitur de ſuccedendo patruo: idem, quando agitur de ſucceſ ſione auunculi, qui dicitur tranſuerſalis, gradu proximior ex latere matris: idem, quando agitur de ſucceſ ſione materteræ.
- 73 Repræ ſentationi locum eſ ſe inter tranſuerſales, non ſolùm in ſucceſ ſione delata iure communi, ſed etiam in delata à statuto.
- 74 Et quare filij fratris defuncti vocentur in stirpes, & non in capita, quando cum patruis ſuccedunt patruo? remiſ ſiuè.
- 75 Quare etiam repræ ſentatio non extendatur vltra fratrum filios? remiſ ſiuè.
- 76 Plures etiam nepotes cum filiis in ſucceſ ſione aui, quare non ſuccedant in capita, ſicut filij, ſed in ſtirpes? remiſ ſiuè.
- 77 Repræ ſentationi vtrùm locus ſit, vt in ſtirpes, non in capita ſuccedatur, quando fratrum diuerſorum filij ſoli sint, nec concurrant cum aliquo patruo ſuperſtite, & num. ſeq.
- 78 Quo in dubio Accurſius exiſtimauit, quòd ex diuerſis fratr: bus filij ſuccedant patruo in ſtirpes, & non in capita, etiam quando non concurrunt cum altero patruo ſuperſtite. Et Accurſium ſequuti ſunt permulti Authores, qui hoc numero commemorantur.
- 79 Et eorum rationes, atque fundamenta remiſ ſiuè expenduntur.
- 80 Remiſ ſiuè etiam diluuntur, atque ſubuertuntur.
- 81 Quocirca contrariam ſententiam, videlicet, quòd diuerſorum fratrum præmortuorum filij ſuccedant patruo ſuo inteſtato defuncto, in capita, & non in ſtirpes, quando cum patruo non concurrunt, infiniti alij Authores cum Azone tenuerunt, eam quoque tenet, & veriorem exiſtimat Author; & vide infrà, numer. 84. per totum.
- 82 Et de iure huius Regni procedere, nec alterari ex deciſione l. 8. Tauri, poſt Tellum, Molinam, & alios defendit.
- 83 Ac demum pro hac parte, concludentia fundamenta breuiter expendit.
- 84 Plures patrueles, ſiue conſobrini, quando tractant inter ſe ſuccedere alteri ſuo patrueli, ſiue conſobrino, an ſucceſ ſio fiat in stirpes, vel in capita? Quòd fiat in ſtirpes, ex ſententia Baldi. Contrà ex ſententia altorum, quos Author hîc ſequitur.
- 85 Patruus in ſucceſ ſione conſobrini Præ ſertur fratribus patruelibus, vt hîc explicatur, & exemplum proponitur.
- 86 Repræ ſentatio inter tranſuerſales in Maioratus ſucceſ ſione, vſque in infinitum admittitur iure Hiſpano, & infrà, ex num. 91. Idque ex deciſione l. 40. Tauri, quæ eſt l. 5. titulo 7. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ.
- 87 Cuius conſtitutio valdè videtur à iure communi exorbitare, vt hîc oſtenditur.
- 88 Ac pro vera & abſoluta ipſius explicatione conſtituuntur ſequentia. Primum, repræ ſentationem in quacunque ſucceſ ſione indiuidua, ſiue in Hiſpanorum primogeniis, vinculiſque, & Maioratibus perpetuis inter fratres, fratrúmque filios, vnanimiter omnes conceßiſ ſe, nec aliquem in hoc diſ ſentire.
- 89 Secundò, repræ ſentationem in linea collaterali ad ſuccedendam vltimo poſ ſeſ ſori, eo ordine, atque forma admitti, vt hîc exprimitur.
- 90 Tertiò, repræ ſentationis ius tranſuerſalibus in dict. l. 40. Tauri conceſ ſum, procedere etiam in tranſuerſalibus, qui à primo inſtitutore Maioratus non procedunt, & ſic in tranſuerſalibus vtriuſque, nempe fundatoris, & vltimi poſ ſeſ ſoris, prout latiùs hîc probatur.
- 91 Inde & conſequenter, repræ ſentationem in ſucceſſione Maioratuum tranſuerſalibus conceſ ſam, abſque graduum reſtrictione, & vſque in infinitum procedere, etiam inter deſcendentes à fratre, vel ſorore, patruele, vel auunculo, vel alio quolibet conſanguineo vltimi poſ ſeſ ſoris; idque ex ſententia Ludouici Molinæ. Qui tamen firmiter in ea non remanſit, ſed deliberandum de hoc dixit, cùm caſus contigerit. Alij tamen Authores firmiter eam partem ſuſtinent, vt hîc adnotatur, & ſuprà, num. 63. & numer. 86.
- 92 Et eorum fundamenta præcipua expenduntur.
- 93 Cæterum contrariam ſententiam, imò repræ ſentationem non dari inter tranſuerſales remotioris gradus, aduersùs Molinam Auendanus ſuſtinuit.
- 94 Cuius fundamenta debilia equidem ſunt, nec multùm adſtringunt, ac eiſdem pleniſ ſimè ſatisfecit Ioannes Gutierrez, vt hîc adnotatur.
- 95 Et dictæ l. 40. Tauri deciſio ſic exornatur, atque dilucidè & ſingulariter explicatur, vt Ludouici Molinæ, & ſequacium Authorum ſententia relata ſuprà, num. 91. veriſ ſima demonſtretur, ac in futurum in tuto maneat, vt latè, & meliùs quàm antea fuiſ ſet, per totum numerum: & vide tradita ſuprà, numer. 63. per totum.
- 96 Repræ ſentationis ius in ſucceſ ſione Maioratuum, tranſuerſalibus ex dicta l. 40. Tauri, vſque in infinitum conceſ ſem, vtrum in Regni ſucceſ ſione locum obtineat.
- 97 Et obtinere, ſicut in ſucceſ ſione alterius Maioratus cuiuſque, ex ſententia Ludouici Molinæ.
- 98 Contrà ex ſententia Ludouici alterius Molinæ, è Societate Ieſu Religioſi, ante quem etiam de opinione Molinæ Author dubitauerat, & nunc quoque dubitat, ac ipſiuſmet Religioſi fundamentum expendit, quod fortiter adſtringit.
- 99 Et vltra ipſum, & cæteros omnes hucuſque Scribentes, ſic dilucidè atque egregiè dict. l. 40. Tauri deciſionem explicat, vt in Regni ſucceſ ſione ipſa procedere non valeat, vt hîc obſeruatur.
- 100 Maioratus, & Hiſpanorum primogenia, vtrùm iure ſanguinis, an iure hæreditario deferantur? vbi duæ opiniones contrariæ commemorantur.
- 101 Ludouici Molniæ diſtinctio & reſolutio probatur (quam & alij ſequuntur) videlicet, quod Maioratus reſpectu primi inſtitutoris iure hæreditatio, reſpectu autem vltimi poſ ſeſ ſoris, iure ſanguinis deferuntur.
- 102 Ac demum Petri de Salazar contra Molinam obſeruationes nonnullæ nouiter carpuntur.
- 103 Repræ ſentatio in Hiſpanorum primogeniis, vtrùm deberet admitti, vel non, & prælatio nepotis contra patruum concedenda foret, quare dubium & anceps olim fuiſ ſet?
- 104 Patrui & nepotis quæ ſtionem difficilem admodùm, atque inextricabilem reputatam communiter; nepotis tamen cauſam aduersùs patruum, ferè apud omnes nationes & gentes, quoad fideicommiſ ſi perpetui, & Maioratus ſucceſ ſionem, potiorem ſemper fuiſ ſe.
- 105 Et in Hiſpania lege Regia 40. Tauri edita, præualuiſ ſe, nec habuiſ ſe legis eiuſdem Conditores in conſideratione nonnulla, quæ repræ ſentationi inducendæ impedimentum, & obſtaculum præſtare videbantur, vt meliùs quàm anteà fuiſ ſet hîc ostenditur, & ſuprà, num. 87. rationibus nonnullis in contrarium reſpondetur.
- 106 Taurinæ etiam eiuſdem conſtitutionis vera decidendi ratio aſ ſignatur, & Didaci Couarruu. & Ludouici Molinæ obſeruationes in propoſito approbantur, & vide ſuprà, num. 52. in 4. & 5. & 6. columna.
- 107 Demùm concluditur, dict. l. 40. Tauri circa repræ ſentationem in primogeniorum ſucceſ ſione, non eſ ſe iuris communis correctoriam, ſed potiùs iuxta ipſorum naturam, quæ eſt, vt in eis ſuccedat primogenitus, &c. & ſuprà, num. 95. in fine.
- 108 Et Ioan. Lup. de Palaci. Rub. rationes duæ ad eandem legem, nouiter, & verè carpuntur apertè: Et vide infra, num. finali, vbi oſtenditur, quàm neceſ ſaria fuerit dictæ Taurinæ legis conſtitutio, & aliis numeris ibidem relatis.
- 109 Regna olim electione conſtitiſ ſe, & in Hiſpania in Rege Pelagio principium obtinuiſ ſe, à quo vſque ad noſtra tempora, iure Maioratus & primogenituræ Regnum defertur.
- 110 Regum conſtituendorum ſumma, optimáque ratio eſt per ſucceſ ſionem, iuréque gentium conſtitutum & nomen, & Regni ſucceſ ſio.
- 111 Regnum Hiſpaniæ ſucceſ ſione deferri, certiſ ſimum eſ ſe, atque indubitatum.
- 112 Regnum iure hæreditario deferri ex ſententia quorundam, qui hoc numero præcitantur, & improbantur ſtatim num. 117.
- 113 Ij autem adducuntur præcipuè ex textu, in capit. licèt, de voto, & voti redempt. qui nihil probat, vt dicetur infrà, ex num. 119. vſque ad numerum 125. vbi meliùs quam anteà fuiſſet, de eo textu inquiritur.
- 114 Ex textu etiam, in cap. grandi, de ſupplenda neglig. prælat. lib. 6. qui etiam nihil probat; imò contrarium denotat apertè, vt infrà adnotatur num. 118.
- 115 Adducti fuere etiam ex deciſione l. 14. tit. 15. partita 2. de cuius intellectu infra, ex num. 125. cum ſequent.
- 116 Denique in eandem ſententiam expendunt leges nonnullas Partitæ, quæ cùm egiſ ſent de ſucceſ ſione Regni, expreſ ſim vtuntur verbo, heredar, & verbo, herederos, & reſpondetur infrà, num. 128. cum ſeq.
- 117 Regnum non iure hæreditario, ſed potiùs ſanguinis iure deferri ex ſententia multorum, quos Author hoc numero congregauit, & eorum ſententiam veriorem, & omninò tenendam dixit.
- 118 Adduxit etiam fundamenta præcipua, quibus hæc pars euincitur concludenter, & ibidem interpretatur text. in dict. cap. grandi, de ſup. negl. prælat. lib. 6.
- 119 Agitur de intellectu text. in c. licet, de vot. & voti redempt. §. Ludouici Molinæ obſeruationes adducuntur, quæ partim approbantur, partim verò improbantur.
- 120 Ioannis Garſiaæ in eiuſdem textus interpretatione, obſeruationes quædam, nouiter & verè carpuntur.
- 121 Carpuntur etiam Antonij Quæ ſadæ annotationes in eodem propoſito.
- 122 Velazquez. Auendani ad text. in dict. cap. licet, placita quædam, & nouè, & verè taxantur.
- 123 Patris Ludouici Molinæ è Societate Ieſu Religioſi, ad interpretationem text. in eodem cap. licet, obſeruationes duæ approbantur, aliæ verò duæ nouiter carpuntur.
- 124 Et ad text. eundem, veriſ ſima, & abſoluta omninò interpretatio redditur, aliterque, & dilucidè magis, quàm anteà fuiſ ſet, explicatus reliquitur.
- 125 Regis defuncti debita, vtrùm Rex ſucceſ ſor in Regno ſoluere teneatur? vbi de intellectu l. 4. tit. 15. part. 2. agitur.
- 126 Ludouici Molinæ ad eam legem, interpretationes tres referuntur.
- 127 Ac pro earum defenſione, & vera & genuina legis illius explanatione, obſeruantur nonnulla, que nullus anteà ſic annotauerat.
- 128 Ad leges nonnullas Partitæ, in quibus Legiſlatores, cùm de ſucceſ ſione Regni agerent, verbo, heredar, & verbo, herederos, vtuntur, generalis & vera ſolutio traditur, & num. ſeq. ſpecificè magis leges metipſ æ declarantur.
- 129 L. 7. & 8. tit. 1. partita, 2. verus ſenſus adducitur, & Pelaez à Mieres intellectus recipitur.
- 130 L. 12. titul. 2. & l. 9. tit. 15. partita 2. explicantur.
- 131 Et Patris Ludouici Molinæ obſeruatio quædam in hac materia approbatur.
- 132 Repræ ſentatio vtrùm in Regni ſucceſ ſione admitti deberet, dubium fuiſ ſe, & controuerſum de iure communi.
- 133 Sed ex deciſione l. 2. titulo 15. partita 2. in hoc Regno antiquam difficultatem ceſ ſaſ ſe, & repræſentationem in Regni ſucceſ ſione admiſ ſam, vt hîc adnotatur.
- 134 Et deciſionis legis eiuſdem ratio redditur.
- 135 In Regno qualiter, ſiue quo ordine & forma debeat ſuccedi?
- 136 In Regni ſucceſ ſione proximitas ab vltimo eiuſdem poſ ſeſ ſore conſiderari debet.
- 137 Et vera ratio redditur.
- 138 Proximitas in aliis Maioratibus inferioribus, an reſpectu vltimi poſ ſeſ ſoris, vel primi Maioratus institutoris debeat conſiderari, difficilis & controuerſa quæ ſtio, & agitata à multis, qui hoc numero congregantur.
- 139 In fideicommiſ ſis quoque, & ſubſtitutionum materia, difficilis etiam & intricata quæ ſtio, & ab infinitis Authoribus pertractata, qui hoc numero præcitantur.
- 140 Cæterum proximitatem reſpectu vltimi grauati, aut poſ ſeſ ſoris, non modò in Maioratibus, ſed etiam in fideicommiſ ſis conſiderari debere, defendit Author, & id explicat, prout hoc numero adnotatur.
- 141 Vbi etiam redditur verus & germanus intellectus ad textum in l. cùm ita, §. in fideicommiſ ſo, ff. de legatis. 2.
- 142 Regni, & Maioratus ſucceſ ſio perpetua eſ ſe debet, non ſolùm inter deſcendentes, ſed etiam inter collaterales, inter quos in infinitum progreditur ad milieſimum vſque gradum.
- 143 Eſt tamen differentia in hoc, quòd in Maioratibus inferioribus, in vltimo de familia Maioratus finitur, ita vt eius reſpectu bona ſint libera, liberàque ſimiliter bonorum diſpoſitio.
- 144 Intelligendo ſemper, prout latiùs intellectum, atque explicatum traditur remiſ ſiué.
- 145 In Regni tamen ſucceſ ſione, diuerſum ius conſtituitur, nam licèt ad vltimum de familia Regnum perueniat, aut eſt liberum eius patrimonium, aut libera Regni ipſius diſpoſitio non datur, ſed populus eligit nouum Regem, à quo principaliter poteſtas Regalis effluxit.
- 146 Fœminæ regulariter ſuccedunt in quocunque Maioratu, & in Regno, & in Ducatu, ſicut maſculi, dummodò non adſint maſculi in eodem gradu, licèt ætate minores, & ſic cum in proximiori gradu ſunt, excludunt maſculum remotiorem, vbicunque expreſsé non excluduntur à ſucceſ ſione.
- 147 Nec ſufficiunt ad earum excluſionem coniecturæ, quæ indubitatæ non ſint, aut euidentiſ ſima; requiritur enim, quòd euidenter & clarè conſtet de voluntate inſtitutoris volentis à Maioratus ſucceſ ſione excludere.
- 148 Neptis ex filio primogenito præmortuo, ſecundogenitum excludit, & ſic præfertur patruo, etiam maſculo, idque in Regno, & in ſucceſ ſione Maioratus cuiuſlibet.
- 149 Niſi ex inſtitutoris diſpoſitione, fœminæ ſint propter maſculos, etiam remotioris lineæ, & gradus excluſ æ; tunc namque neptis à patruo excluditur.
- 150 Quòd ſi fœminæ admittuntur in defectum maſculorum eiuſdem lineæ, & gradus, tunc repræ ſentatio neptis non excluditur.
- 151 Maſculus ex fœmina, & fœmina ex maſculo, ſi ad ſucceſ ſionem Maioratus ſimul concurrant, & de ſuccedendo vltimo poſ ſeſ ſori tranſuerſali pertractent, atque in eodem gradu ſint, maſculus fœminæ Præfertur, ex ſententia Ancharani, & aliorum.
- 152 Et inde deducitur ex ſententia Auendañi Hiſpani, potentiſ ſimum Hiſpaniæ Regem Philippum ſecundum, ad Regni Portugaliæ ſucceſ ſionem, aduersùs Catharinam Ducem de Braganca, fuiſ ſe admiſ ſum.
- 153 Et in eodem placito fuerunt quoque expreſ ſim alij Authores hîc commemorati, & infrà, num. 155. & 157.
- 154 Maioratus inſtitutus, ſi ad eius ſucceſ ſionem maſculos inuitauit, & in defectum illorum, fœminas; ſi linea maſculorum finiatur, & maſculus & fœmina ex linea maſculina reperiantur, maſculus fœminæ præfertur.
- 155 Maſculus Præfertur fœminæ in ſucceſ ſione Maioratus, quando in eodem gradu ſunt, etiam in caſu dubio, ac etiam ſi filius maior vocetur.
- 156 Fœminæ duæ, quæ in eodem gradu ſunt, ſi ad ſucceſſionem Maioratus concurrant, Præfertur fœmina nata ex maſculo, & ſi vtraque ex fœmina deſcendant, Præfertur maior ætate, & num. ſeq.
- 157 Iſerniæ, Gregorij Lopez, & Moderni Pariſienſis reſolutio, atque in terminis propoſitis ſuprà, n. 151. ex quibus maſculus ex fœmina, Præfertur fœminæ ex maſculo, obſeruatio quædam adducitur.
- 158 Et dubitandi ratio aduersùs ſuperiora proponitur, quæ ex deciſ. l. 40. Tauri deducitur, & hic diluitur.
- 159 Fœmina maſculinitatem, ſiue ſexum patris repræſentare non poteſt; qualitas namque ſexus maſculini in fœminam patrem repræ ſentem, non tranſit.
- 160 Et ideò priuilegiatam ſucceſ ſionem, ſiue eam, quæ patri ob qualitatem maſculinitatis competeret, ſi viueret, non poteſt prætendere.
- 161 Repræ ſentatio perſonæ propter ſucceſ ſionem, duplex reperitur, eáque declaratur.
- 162 Repræ ſentatio in ſucceſ ſione aui, vel proaui, nepoti conceſ ſa, gradus potiùs dicitur, quàm perſonæ, quia non ex perſona patris de medio ſublati, ſed ex propria perſona ſuccedit.
- 163 Filius verò fratris in ſucceſ ſione patrui vnà cum alio fratre defuncti, repræ ſentat patrem, ſed non ex perſona ſua propria ſuccedit, ſed ex perſona patris ſui.
- 164 Repræ ſentantis qualitas & conditio attendi debet, quando ſucceditur ex perſona propria; quando verò repræ ſentatur perſona alterius, attenditur qualitas, conditio, & ſtatus ipſius repræſentati.
- 165 Repræ ſentatio in l. 40. Tauri introducta, an ita introducta dicatur, vt filius ex perſona patris, vel ex propria ipſius in Maioratu ſuccedat, & quid rem hanc dubiam magis efficiat ex noua Authoris conſideratione?
- 166 Repræ ſentatio in d. l. 40. Tauri introducta, non excludit, quin filius, ex perſona magis propria, & proprio iure à lege ſibi conceſ ſo, quàm ex perſona patris dicatur ſuccedere, & num. ſeq.
- 167 In primogenij, ſeu Maioratus inſtitutione, ſemper cenſetur vocata linea recta primogenitorum ſucceſ ſiuè in in finitum de primogenito in primogenitum; & ſic quilibet eorum habet propriam vocationem iure proprio, atque ex propria vocatione, abſque iuris alterius tranſmiſ ſione: & ſuprà, num. 95.
- 168 Quo nedum procedit in linea recta deſcendentium, ſed etiam tranſuerſalium, vt hîc adnotatur.
- 169 Idque ex propria natura primogenij, & conſuetudine ſuccedendi in Maioratibus.
- 170 Atque ex intentione, & mente aperta dict. l. 40. Tauri, vt hîc obſeruatur.
- 171 Et inde qui repræ ſentando perſonam parentis ſuccedit, ex iure tamen proprio, & propria vocatione, (vt in linea recta deſcendentium in hoc Regno, ac etiam in linea collaterali, conſiderata proximitate reſpectu vltimi poſ ſeſ ſoris Maioratus contingit) incapacitas primogenitoris ipſi non nocet, ſi ipſe etiam incapax non ſit.
- 172 Repræ ſentatio vtrùm locum habeat, quando in patre, vel auo, ius ſuccedendi firmiter radicatum non fuit, ſed dumtaxat ius eius in ſpe, aut poſ ſibilitate conſiſtebat.
- 173 Dubium equidem intricatum & maximum, & cui occaſionem præ ſtitiſ ſe videntur legis Regiæ 40. Tauri Conditores, vt hoc numero adnotatur.
- 174 Repræ ſentationi locum non eſ ſe, niſi in patre, vel auo radicatum fuiſ ſet ius ſuccedendi certum & firmum, atque inuariabile, nec ſpem ſuccedendi remotam ſufficere, ex ſententia Velaſquez Auendañi.
- 175 Cui & Blazius Flores Diaz de Mena acceſ ſit, & contrariam Molinæ, Gutierrez, & aliorum improbauit, ſed ſtrictè magis rem ipſam accepit, nec ita indiſtinctè repræ ſentationem excluſit, vt hîc adnotatur.
- 176 Alexander quoque Raudenſis in eodem placito fuit, qui etiam non ita indiſtinctè, ſicut Auendañus, loquutus eſt, vt hîc obſeruatur.
- 177 In eandem quoque ſententiam & alij Authores perpendi poſ ſunt, vt hoc numero adnotatur.
- 178 Eſt denique & in eodem placito Iacobus Menochius in conſil. 269. ex num. 12. atque ex num. 64. lib. 3. vt hîc commemoratur.
- 179 Ac pro ipſis fundamenta nonnulla generalia perpendi valeat, quæ ideò omittuntur, quia ab eiſdem traduntur, nec concludenter adſtringunt.
- 180 Sed ea magis adſtringere, & fortiùs vrgere videntur, quæ Blazius Flores Diaz de Mena, relatus ſuprà, nu. 175.
- 181 Fundamenta etiam nonnulla Auendañi, quæ in idem tendunt, & hîc adducuntur per totum numerum.
- 182 Ad quæ in effectu reduci debent infinitæ Doctorum authoritates, allegationes, & doctrinæ, quæ pro eadem parte & Aſ ſumpto probando, videlicet, quòd ſpes vaga & incerta, & ex futuro euentu dependens, tranſmitti non poſ ſit, nec debeat in conſideratione haberi, expendi poſ ſent.
- 183 Reducuntur etiam Menochij traditiones dict. conſ. 269. ex num. 8. atque ex num. 21. cum ſequentibus, lib. 3.
- 184 Quibus omnibus dilucidè & diſtinctè, nouiter etiam & meliùs quàm anteà factum eſ ſet, reſpondetur per totum numerum, & vide tradita ſuprà, nu. 52. columna 5. & 6.
- 185 Reſpondetur etiam & alteri fundamento, atque ex responſione validiſ ſimum & vrgentiſ ſimum fundamentum deducitur pro opinione Molinæ contra Auendañum, & ibidem l. 40. Tauri, explicatur.
- 186 Atque de fideicommiſ ſo conditionali, & an, & quando illud tranſmittatur, adnotantur nonnulla.
- 187 Repræ ſentationi locum eſ ſe inter tranſuerſales, etiam quando in patre ius ſuccedendi firmiter radicatum non fuiſ ſet, ſed ius tantum de futuro, & in spe, aut poſ ſibilitate competeret, & quòd pater, ſi tempore delatæ ſucceſ ſionis viueret, ſuccedere poſ ſet, ex deciſione l. 40. Tauri, ſufficere, quamuis actu non ſucceſ ſerit.
- 188 Idque ex veriori & tenenda omninò ſententia provt hoc numero adnotatur, ac pro ea Authores nonnulli commemorantur.
- 189 Qui expreſ ſim loquuntur in terminis prædictis, quamuis Blazius Flores Diaz de Mena aliter, ſed malè quidem contenderit.
- 190 Eiuſdem tamen in alio obſeruatio quædam contra Auenda num. probatur.
- 191 Sed in linearum diſtinctione excogitatio quædam Blazij metipſius contra Molinam, improbatur ab Authore.
- 192 Ac denique l. 50. Tauri verba, ſic fortiter, & verè ponderantur pro ſententia prædicta, vt poſt deciſionem eius legis, nullo pacto valeat contraria opinio defendi.
- 193 Auendañi quoque rationes nonnullæ, ſiue ad eandem l. Tauri ſolutiones non admittuntur.
- 194 Et ipſius Authoris lapſus duplex, & nouè, & verè detegitur.
- 195 Blazij quoque Flores Diaz de Mena ad dictam l. 40. Tauri euaſiones, ſiue excogitationes nonnullæ manifeſtè ſubuertuntur, & vide tradita ſuprà, num. 52. column. 5. & 6.
- 196 Nepos inſtitutoris ex filio mortuo ante Maioratus inſtitutionem, an patruum excludit.
- 197 Et quòd excludat ex Præ ſumpta inſtitutoris Maioratus voluntate in caſu hîc propoſito, non verò ex iure tranſmiſ ſionis, aut repræ ſentationis, ex ſententia Auendañi, quam & Author ſequitur.
- 198 Sed vnum nouum & ſingulare circa eam excogitat, vt hîc videbitur.
- 199 Repræ ſentationi an locus eſ ſe poſ ſit, quando vltimo Maioratus poſ ſeſ ſore, abſque deſcendentibus præmortuo, tranſuerſalis aliquis ſucceſ ſionem prætendit, cuius pater ſi viueret, ſucceſ ſurus ſané eſ ſet, vt proximior, ipſe tamen multis ab hinc annis, & ante Maioratum institutum deceſ ſit. Vbi conſiderantur nonnulla nouiter & acutè, vt hoc numero adnotatur, & vide tradita infrà, n. 212.
- 200 Filius primogenitus, ſi filium habeat, nepotem poſ ſeſſoris, & hic nepos moriatur viuentibus auo poſſeſ ſore, & patre primogenito, relicto tamen filio, pronepote poſ ſeſ ſoris: pronepos hic ad successionem Maioratus admittitur, & excludit patruos, item fratres aui primogeniti.
- 201 Filius capacis ante incapacitatem natus, in ſucceſſione maioratus patritum excludit.
- 202 Intelligendo ſemper, prout latiùs declaratum traditur per Authorem.
- 203 In vtero exiſtentes eodem priuilegio gaudent, quo nati. & pro natis habentur, quoties de ipſorum commodo agitur.
- 204 Ac impediunt ſequentem in gradu.
- 205 Posthumus ex primogenito, in ſucceſ ſione Maioratus excludit patruum, ſiue ſecundo, aut tertiogenitum, quemadmodum & nepos natus excludit.
- 206 Lex 45. Tauri procedit in ſucceſ ſione Maioratus eius, qui adhuc eſt in vtero.
- 207 Venter in dubio mittendus eſt in poſ ſeſ ſionem, quamuis à Maioratus ſucceſ ſione fœminæ excludantur.
- 208 In materia fideicommiſ ſaria circa patruum & nepotem, obſeruatio quædam Authorum quamplurimorum, vt ſcilicet nepos non intret in locum patris, quando non erat natus tempore mortis teſtatoris, minimè procedit in Hiſpanorum primogeniis poſt deciſionem l. 40. Tauri.
- 209 Imò & interminis quoque iuris communis, traditio ea difficultatem habet, vt ex eiſdem Authoribus relatis numero præcedenti, apparet.
- 210 Repræ ſentationi vtrùm locus eſ ſe debeat, vt nepos patruum excludat, quando primogenitus in vita inſtitutoris Maioratus deceſ ſit.
- 211 Vbi Auendañi reſolutio inpropoſito approbatur, & concludenter, atque nouè corroboratur per totum nu.
- 212 Repræ ſentationi vtrùm locus eſ ſe debeat inter tranſuerſales, quando pater, vel aus, ex cuius perſona ſucceſ ſionem quis prætendit, in vita inſtitutoris Maioratus deceſ ſit. Dubium equidem ſingulare, & nouum, atque ſingulariter & verè explicatum.
- 213 Repræ ſentatio vtrùm locum habeat in ſucceſ ſione fideicommiſ ſi, arduum & intricatum dubium, & ab ab infinitis tractatum, qui hoc num. congregantur.
- 214 Repræ ſentationem in ſucceſ ſione fideicommiſ ſi, ſiue vniuerſalis ſiue particularis admittendam eſ ſe, & conſequenter nepotem ex filio præmortuo, vnà cum patruo, & in locum patris ſuccedere. Idquè ex vulgata, & omnibus nota ſententia Gloſ ſ æ in l. cùm ita, §. in fideicommiſ ſo, ff. de legatis ſecundò, in verbo, proximo. Cuius traditionem ſequuti fuere permulti, maximi nominis Authores, vt ex relatis ſupr. n. 213. apparet.
- 215 Et validiora fundamenta pro ea, ſiue illa, quæ verè concludunt, hîc adducuntur.
- 216 Repræ ſentationi locum non eſ ſe in ſucceſ ſione fideicommissi, & inde nepotes cum patruo non concurrere, ex ſententia Baldi contra Gloſ ſam, quem & alij multi Authores ſequutur: vt hîc referuntur.
- 217 Ac præcipua Baldi fundamenta adducuntur, & eiſdem concludenter & verè reſpondetur.
- 218 Baldi etiam eiuſdem traditio in dicto §. in fideicommiſ ſo, ideò euitatur, & Authoritas loci illius minuitur, quòd ipſemet Baldus contrarium reſpondit in conſil. 488. Caſus talis eſt, lib. 3. vbi Accurſij ſententiam relatam probauit.
- 219 Euitatur etiam, & Accurſij ſententia in tuto manet, conciliando opiniones, vt illas Corneus, Iaſon, Curtius iunior, & Alciatus, ac poſt eos alij Recentiores permulti conciliant, & eorum conciliatio hîc præcitatur.
- 220 Legis 40. Tauri pro ſingulari confirmatione, & iuſtificatione, mirè vrgere ea, quæ ſingulariter & verè hic adnotauit Author.
- 221 Repræ ſentatio vtrùm hodie post deciſionem l. 40. Tauri, in fideicommiſ ſis familiæ, aut pluribus nomine collectiuo relictis, eo modo, atque ordine locum habeat, quo ea in lege in primogeniis, ſeu Maioratibus inducitur? vbi breuis & vera ſolutio traditur.
- 222 Ludouicus etiam Molina nouiter explicatur.
- 223 Repræ ſentatio vtrùm locum habeat in feudi ſucceſſione? & multis num. ſequent.
- 224 Feudum de ſui natura ad proximiores deuoluitur.
- 225 Filius in feudis intrat in locum patris, & ſuccedit, vti ſucceſ ſiſ ſet pater; eſt enim receptum, vt in illis locum habeat repræ ſentatio.
- 226 Tam in linea recta deſcendentium, quàm in linea tranſuerſalium.
- 227 Atque in deſcendentibus in infinitum in feudis, ſicut in allodialibus: in collateralibus verò, vſque ad filios fratrum incluſiuè, non verò vltrà.
- 228 Repræ ſentationi locum eſ ſe in feudo hæreditario, & filium intrare in locum patris, vnanimiter omnes Interpretes tradidiſ ſe, nec aliquem in hoc hactenus diſ ſentire.
- 229 Et quod dicatur feudum Hæreditarium, & in dubio Hæreditarium præ ſumatur; quod etiam Familiare ſiue ex pacto & prouidentia?
- 230 Repræ ſentationi locum non eſ ſe in feudo ex pacto & prouidentia concedentis, ſiue Familiari, nec filium intrare in locum patris, vt Natta contendit & alios proſe citat.
- 231 Sed eiuſdem fundamenta conuincit concludenter Hippolytus Riminaldus, vt hoc numero adnotatur.
- 232 Et Cumani etiam, Rubei, & aliorum authoritati pro hac parte respondetur.
- 233 Ac denique, conſtanter & veriſ ſimè defenditur, repræ ſentationi locum eſ ſe in feudo, etiam ex pacto & prouidentia concedentis, & non hæreditario.
- 234 Et pro hac parte, validiſ ſima, & concludentia fundamenta expenduntur.
- 235 In feudis, in quibus iure primogenituræ aut Maioratus ſucceditur, repræ ſentationi locum eſ ſe.
- 236 Ac in illis repræ ſentationem iuxta formam l. 40. Tauri regulandam, & concedendam eſ ſe.
- 237 Repræ ſentatio an habeat locum in emphyteuſi, & numeris ſequentibus; vbi caſus nonnulli diſtinguntur, & abſolutè, atque diſtinctè in hoc articulo proceditur, & vide ſuprà, numero 40.
- 238 Emphyteuſis conceſ ſa proſe, & hæredibus à perſona priuata, hæreditaria eſt; & ideò ad quemcunque hæredem extraneum inſtitutum tranſire poteſt.
- 239 Et regulatur ſecundùm naturam aliarum rerum hæreditariarum.
- 240 Repræ ſentationi locum eſ ſe in emphyteuſi hæreditaria, cùm acquiſitor ab inteſtato deceſ ſit, & ſic nepotem ex filio præmortuo, cum patruo concurrere.
- 241 Idque procedere etiam, cùm ab Eccleſia fuit emphyteuſis conceſ ſa, modo illa hæreditaria ſit.
- 242 Repræ ſentationi locum eſ ſe in emphyteuſi hæreditaria, cùm acquiſitor non ab inteſtato, ſed teſtatus deceſ ſit; & tunc nepotem etiam cum patruo concurrere ex veriori ſententia, prout latiùs hoc numero declaratur.
- 243 Emphyteuſis Eccleſiaſtica conceſ ſa pro ſe, filiis, & nepotibus, non eſt hæreditaria.
- 244 Nec in ea ingreditur filius locum patris, atque ita eius perſonam non repræ ſentat, ex ſententia multorum Authorum, qui hoc num. præcitantur.
- 245 Quorum ratio præcipua expenditur.
- 246 Contrà verò ex ſententia aliorum quamplurimorum, quæ verior eſt, & communior, & ab Authore probatur.
- 247 Ac pro ea concludens & verum fundamentum expenditur, quod originaliter tradidit Corneus in conſilio 131. & in conſilio 24. vol. 2.
- 248 Fundamento etiam partis contrariæ præcipuo, nouè & verè reſpondetur.
- 249 Repræ ſentationem in emphyteuſi, iure Maioratus relicta, admitti, ac in ea ſeruanda eſ ſe omnia, quæ in aliis Maioratibus & primogeniis, ex deciſione l. 40. Tauri, & aliarum legum deciſione dispoſita ſunt.
- 250 Repræ ſentationi locum eſ ſe in iurepatronatus Eccleſiaſtico.
- 251 Et ſi iure Maioratus aut primogenituræ fuerit relictum, repræ ſentationem ſecundùm ordinem l. 40. Tauri futuram.
- 252 Subſtitutiones, fideicommiſ ſa, & Maioratus, non ſolùm in vltimis voluntatibus, ſed etiam in contractibus, & diſpoſitionibus inter viuos poſ ſunt fieri.
- 253 Maioratus in contractu inſtituti, vtrùm vim vltimæ voluntatis obtineant.
- 254 Repræ ſentatio vtrùm locum habeat, vt filij intrent in locum patris, in fideicommiſ ſo facto in contractu.
- 255 Et ibidem, ex his, quæ in terminis iuris communis Interpretes tradiderunt nonnulli, reſolutionis Ludouici Molinæ, de qua ſtatim num. 257. noua & clara confirmatio, atque iuſtificatio deducta.
- 256 Repræ ſentationem abſque omni dubio admittendam in Maioratu ex contractu inſtituto inter viuos, quando ex causa oneroſa matrimonij, & in fauorem alicuius filij inſtitutus fuiſ ſet Maioratus. Tunc namque indubitanter nepos patruum excluderet, etiamſi pater eius viuo auo moreretur.
- 257 Repræ ſentatio, de qua in l. 40. Tauri, admittitur in primogeniis, ſeu Maioratibus ex contractu inſtitutis, ſicut in his, qui ex vltima voluntate inſtituuntur, & num. ſeq.
- 258 Primogenitus viuo patre decedens, spem ſibi ex donatione competentem, in filium ſuum tranſmittere poteſt.
- 259 Donatarius ſecundus, cui poſt mortem prioris, res donata reſtituenda eſt, ſi in specie l. quoties, C. de donat. quæ ſub modo, viuo primo donatario decedat, an spem illius actionis in filium ſuum tranſmittat.
- 260 Repræ ſentatio, de qua in l. 40. Tauri, habet quoque locum in his Maioratibus, qui abſque inſtitutionis ſcriptura, ex ſola temporis antiquitate, aut conſuetudine conſtant, vt latiùs hîc explanatur.
- 261 Et Aluari Valaſci locus perpenditur, atque declaratur.
- 262 Repræ ſentatio vtrùm admittenda ſit in donatione Regia, ſeu dominica, vt nepos primogeniti patruum excludat, vbi in primis recenſetur Bartoli, & aliorum quamplurimorum ſententia negatiua, repræſentationem, inquam, non admitti in ea donatione.
- 263 Adducitur deinde Emanuëlis Coſtæ, illatio quædam, in Regia quoque donatione, iure Maioratus facta, repræ ſentationem non dari.
- 264 Et ibidem Auendañi lapſus in allegatione Ludouici Molinæ, nouiter detegitur.
- 265 Bartolique, & Acoſta ſequaces commemorantur.
- 266 Et ratio quædam Auendañi nouiter, & ſubtiliter ſubuertitur.
- 267 Adducitúrque præcipua ratio, quâ ducuntur ij. qui in Regia, ſeu Dominica donatione, repræ ſentationem admitti negarunt.
- 268 Ac Ludouici Molinæ ſententia contraria, repræ ſentationem admitti, etiam in donatione Regia, ſeu Dominica, ſi illa iure Maioratus facta fuerit, ab Authore defenditur.
- 269 Et ab altero Ludouico Molina, è Societate Ieſu Religioſo approbatur, vt hîc obſeruatur.
- 270 Repræ ſentatio, de qua in l. 40. Tauri, admittenda eſti in his bonis, quæ iure Maioratus a Rege Henrico Secundo Nobilibus Hispanæ donata fuere, ex ſententia Molinæ.
- 271 Cuius rationes in quacunque Regiæ conceſ ſione, iure Maioratus facta, concludunt, nec Auendañi ſententia contraria placet.
- 272 Atque eiuſdem fundamenta debilia ſunt, & eliduntur ex his, quæ ipſemet Molina in eodem propoſito annotauit.
- 273 Ex his etiam, quæ Author hoc numero obſeruauit.
- 274 Maioratus, ſeu primogenia, non modò cum facultate Regia, ſed etiam abſque ea, ex certa parte bonorum, aut ex vniuerſis bonis poſ ſunt inſtitui.
- 275 Maioratus, ſi inſtitutus ſit per viam vinculi particularis, aut meliorationis Tertij & Quinti bonorum inter liberos, aut Anniuerſarij, vel Capellaniæ, Iurisve patronatus perpetui, abſque facultate Regia, verus quidem Maioratus eſt, ac leges omnes Regiæ, quæ de Maioratibus loquuntur, habent locum in eis, prout hoc numero diffusé probatur.
- 276 Et Petri Salazaris in Iuriſpatronatibus, Anniuerſariis, & Capellaniis, aduersùs Ludouicum Molinam opinio noua, nouiter & verè, atque vel vno tantùm verbo, concludenter conuicta.
- 277 Repræ ſentatio, de qua in l. 40. Tauri, procedit, & habet locum in vinculis particularibus, in meliorationibus Tertij & Quinti vinculatis, in Anniuerſariis, & Patronatibus, ſiue Capellaniis, aut memoriis perpetuis, iure Maioratus relictis, & abſque Regia facultate inſtitutis.
- 278 L. 41. Tauri procedit in vinculis particularibus, in Anniuerſariis, & Patronatibus, ſiue Capellaniis, aut memoriis perpetuis, iure Maioratus relictis.
- 279 Proximitas quemadmodum in Maioratus ſucceſ ſione, reſpectu vltimi Maioratus poſ ſeſ ſoris, inspicienda eſt regulariter; ſic quoque & in vinculis particularibus, & in meliorationibus Tertij & Quinti vinculatis, & in Anniuerſariis, atque Patronatibus, aliiſque ſimilibus diſpoſitionibus, iure Maioratus relictis inspici debet.
- 280 L. 45. Tauri remedium procedit etiam, & habet locum in vinculis particularibus, abſque Regia facultate, authoritate legum huius Regni factis, & in Anniuerſariis, atque Patronatibus, iure Maioratus relictis.
- 281 L. 46. Tauri, procedit etiam in vinculis particularibus, abſque Regia facultate factis, ſed authoritate legum huius Regni, Tertij & Quinti, ſtantibus deſcendentibus legitimis, & his deficientibus, omnium bonorum, in Anniuerſariis etiam defunctorum, & Patronatibus, atque Capellaniis perpetuis, quando iure Maioratus relinquuntur.
- 282 Repræ ſentationis totam materiam, ex præ ſumpta voluntate, atque diſpoſitione teſtatoris gubernari, atque interpretari debere; ex ipſa namque, vel admitti, vel excludi debet repræ ſentatio.
- 283 Vbi & legis 40. Tauri mentio fit, & Conditores eiusdem in præ ſeruando voluntatem primi inſtitutoris ſtudiosè ſemper ſe habuiſ ſe, dilucidè demonstratur
- 284 Repræ ſentatio ſemper excluditur in ſucceſ ſione Maioratus, vbi ex verbis, ac dispoſitione inſtitutoris, apertiſ ſimè comprehenditur, inſtitutoremmetipſum repræ ſentationem excludere voluiſ ſe; ex verbis tamen ambiguis & incertis repræ ſentatio non excluditur.
- 285 Et ibidem, eiuſdem Taurinæ l. 40. vera ratio redditur.
- 286 Repræ ſentationi locus eſt ex voluntate testatoris, etiam in caſibus, in quibus repræ ſentatio non admittitur.
- 287 Repræ ſentatione excluſa in ſucceſ ſione aſcendentium, cenſetur etiam repræ ſentatio excluſa in ſucceſ ſione tranſuerſalium.
- 288 Repræ ſentatione excluſa in aliqua parte dispoſitionis, aut inſtitutionis Maioratus, ſiue in aliqua vocatione, aut ſubſtitutione, aut reſpectu alicuius nominati, vel nominatorum, vtrùm in alia par. te diſpoſitionis; eiuſdem, aut in cæteris vocationibus excluſa cenſeri debeat repræ ſentatio.
- 289 Repræ ſentationem, ſi in aliqua parte diſpoſitionis, aut in aliqua perſona, aut gradu inducta, atque admiſ ſa fuerit ab inſtitutore Maioratus, credendum eſ ſe in cæteris quoque perſonis, aut gradibus admiſ ſam; idque noua & ſingulari ratione, prout hîc adnotatur.
- 290 Repræ ſentationem in caſu dubij, ac regulariter, ſtando verbis, & diſpoſitioni dict. l. Tauri 40. admittendam, potiùs quàm excludendam.
- 291 Repræ ſentatio in ſucceſ ſione Maioratus, vt ex coniecturis excludatur, quàm euidentes, & vrgentes, atque ex verbis dispoſitionis deductæ, ſiue quales coniecturæ neceſ ſariæ ſint.
- 292 Repræ ſentatio vt excludatur, ſequentium ſucceſ ſorum, aut Maioratus poſ ſeſ ſorum declaratione, aut moderatione effici non poteſt, ſed primi inſtituentis dispoſitio neceſ ſiaria eſt, vt latiùs hîc demonstratur.
- 293 Et inde infertur, quòd pater ipſius nepotis, idemque filius primi inſtituentis, in vita ſua non poteſt cedere iuri ſuo in præiudicium nepotis, & fauorem fratris minoris ſecundogeniti, etiam maioris nepote.
- 294 Idemque ius in aliis deſcendentibus, ſiue ſucceſ ſoribus vlterioribus, ſimiliter obſeruandum eſt.
- 295 Petrus de Peralta Authori ſemper eruditiſ ſimus.
- 296 L. 40. Tauri, in poſtrema ſui parte, eſ ſe iuri communi conſonam, rectè obſeruaſ ſe Peraltam.
- 297 In cæteris quoque partibus iuri communi conuenire, vt hîc adnotatur, & numeris præcedentibus remanet dictum.
- 298 Repræ ſentationem admitti in teſtamentaria ſucceſſione ex hominis dispoſitione, Taurinæ dictæ l. 40. conſtitutione cautum expreſsè, vt hîc adnotatur.
- 299 Repræ ſentatio vtrùm in ſucceſ ſione Maioratus cenſeatur excluſa, ex eo quòd eiuſdem Maioratus inſtitutor proximiores ad ſucceſ ſionem vocauerit, vel quòd ſuccedat proximior poſt aliquos nominatos præceperit; & num. ſequent.
- 300 Vbi inprimis refertur ſententia negatiua eorum, qui ex vocatione proximioris excluſam repræ ſentationem cenſuerunt.
- 301 Atque eorum fundamenta remiſ ſiuè adducuntur, & illa non concludere, nec verè vrgere, reſoluitur.
- 302 Idcircò contraria proponitur, & verior quidem, atque omninò amplectenda opinio, videlicet, quòd repræ ſentatio non excludatur ex eo, quòd Maioratus inſtitutor vocauerit proximiorem, aut proximiores, vulgò, Al pariente mas propinquo, o mas cercano.
- 303 Et plures huiuſce opinionis rationes, atque fundamenta expenduntur remiſ ſiuè, quæ verè concludunt, nec vitari poſ ſunt aliquo modo; aliæ etiam breuiter commemorantur hoc loco.
- 304 Et ibidem Pelaez à Mieres traditio, ſeu ad l. 40. Tauri reſtrictio, quæ improbatur.
- 305 L. ſi libertus præterito, § primo, ff. de bonis libertorum, intellectus adducitur remiſ ſiuè.
- 306 Ac denique concludens ratio pro ſententia præfata proponitur remiſ ſiuè.
- 307 Repræ ſentatio potiùs admiſ ſa, atque inducta eſ ſe videtur, quàm excluſa, cum inſtitutor Maioratus proximiores ad ſucceſ ſionem vocauit, & adiecit, ſecundùm ordinem & diſpoſitionem iuris, & vera Authoris conſideratio in hac materia.
- 308 Cui non refragatur quorumdam Authorum traditio, qui ea in ſententia fuerunt, vt exiſtimarent, clauſulam, ſuccedant ordine ſucceſ ſiuo, operari debere repræ ſentationis excluſionem.
- 309 Quoniam ij loquuntur in terminis iuris communis, ac in fideicommiſ ſis, ad quæ plures nomine collectiuo vocantur, non verò in primogeniis Hiſpaniæ, nec in terminis dictæ l. Regiæ 40. Tauri.
- 310 Deinde, quoniam in fideicommiſ ſis etiam, ac in terminis turis communis, repræ ſentationem admitti in caſu prædicto, rectius defendit P. Paul. Pariſius hîc præcitatus.
- 311 Pro quo, concludentem & veram rationem Author conſiderauit.
- 312 Franciſci quoque Manticæ obſeruationem quondam, atque in hac eadem materia traditionem ponderauit.
- 313 Repræ ſentatio in ſucceſ ſione Maioratus non cenſetur excluſa ex eo, quòd eiuſdem inſtitutor proximiores ſuos vocauerit, vel (vt fieri ſolet) dixerit. ſuceda el pariente mio mas cercano.
- 314 Aut etiam ſi proximiores in gradu vocauerit.
- 315 Repræ ſentatio vtrùm excludatur ex eo quòd Maioratus inſtitutor præceperit, atque ſtatuerit, quòd in eo ſuccedatur, ſalua gradus prærogatiua.
- 316 Quòd excludatur ex ſententia quamplurimorum, qui hîc præcitantur, & in fideicommiſ ſis loquuntur.
- 317 Quòd non excludatur etiam in eiſdem terminis fideicommiſ ſorum, ex ſententia aliorum, prout hîc commemorantur.
- 318 Vtcunque res ſit, quòd in primogeniis ſeu Maioratibus perpetuis, & vni dumtaxat deferendis (provt de natura Maioratuum eſt) repræ ſentatio non cenſeatur excluſa, nec excludatur, ex ſententia Molinæ, & aliorum Hiſpanorum, quæ ab Authore probatur.
- 319 Et post deciſionem dict. Taurinæ legis 40 veriſſima, atque indubitata ab eodem reputatur.
- 320 Repræ ſentatio vtrùm excluſa cenſeatur, atque excludi debeat ex vocatione filij primogeniti, aut filij maioris? & num. ſeq.
- 321 Repræ ſentatio excluſa cenſetur in Maioratus, aut primogenij, ſeu fideicommiſ ſi ſucceſ ſione ex vocatione filij maioris, ex ſententia Authorum quorundam, qui hoc numero præcitantur, atque fundamenta præcipua, quibus eorum opinio inniti poteſt, adducuntur.
- 322 Alexandri quoque Raudenſis traditiones in propoſito, nouiter, & vltra alios expenduntur.
- 323 Nouè etiam perpenditur Antonij Galeatij Maluaſſiæ conſil. 22. lib. 1. quò loci eruditè admodùm loquutus eſt Author ille, conſultus de facto in conceſ ſione quadam feudi, facta vaſ ſallo, & eius deſcendentibus, vt maior natu pro tempore exiſtens, in feudo admittatur mortuo vaſ ſallo.
- 324 Sed in Hiſpanorum primogeniis, aut in Maioratibus perpetuis cuiuſque nationis (ſi vni dumtaxat ſint deferendi) ex vocatione filij maioris, aut maioris natu, repræ ſentationem non excludi, Author cum aliis firmiter defendit.
- 325 Et pro eorum ſententia adducit fundamenta nonnulla, quæ in propoſito concludunt, & num. ſeqq.
- 326 Repræ ſentatio non excluditur ex vocatione primogeniti, aut primogenitorum.
- 327 Repræ ſentationem excluſam non cenſeri ex vocatione filij maioris, concludenter probari ex his quæ. hoc numero adnotantur que ex illis ſubuerti etiam contrariæ partis rationes, vt noué, & verè hîc demonſtratur.
- 328 Maioria, aut maior ætas, virùm in perſona ſuccedere volentis in Maioratu, præcisè conſiderari debeat tempore, quo ſucceſ ſio defertur?vbi Antonij Galeatiæ Maluaſ ſiæ, & Iacobi Menochij obſeruationes in propoſito, breuiter recenſentur, & latiùs explicantur numer. ſequent. maximè numero 333.
- 329 Repræ ſentationi, an tranſmiſ ſioni vtrùm locus ſit, quoties primogenitus mortuus fuerit, nondum qualitate, ſeu conditione ab inſtitutore Maioratus requiſita, verificata.
- 330 Qualitas, ſeu conditio in perſona ſucceſ ſorum, aut ſuccedere prætendentium, præcisè ab inſtitutore Maioratus requiſita, vtrùm adeſ ſe debeat neceſſariò tempore euenientis conditionis, an verò ſufficiat, quòd viuente vltimo Maioratus poſ ſeſ ſore interuenerit?
- 331 Vbi primo loco refertur ſententia eorum, qui euenientis ſucceſ ſionis tempore, qualitatem verificari in perſona ſuccedere volentis, requirunt.
- 332 Poſtmodùm contraria ſententia probatur, ſufficere in vita cuiuſlibet poſ ſeſ ſoris Maioratus verificari, etiam ſi ante euentum conditionis is moriatur.
- 333 Ac denique infertur ad ſucceſ ſionem Maioratus, quo cauetur, quòd filius primogenitus, aut filius maior ſuccedat, an ſcilicet ſufficiat, qualitatem eam in vita poſ ſeſ ſoris Maioratus interueniſ ſe; de quo etiam ſuprà, n. 328.
- 334 Diſtinguitur etiam, an qualitas per modum cauſa finalis, & exiſtentiæ, an per modum demonſtrationis adiiciatur.
- 355 Et Blazij Flores Diaz de Mena concordia quædam in propoſito, quæ ex mente aliorum, atque obſeruationibus Auendañi procedit, approbatur.
- 336 Repræ ſentatio vtrùm excludatur ex vocatione filij ſuperſtitis, aut primogeniti ſuperſtitis, hoc eſt, del hijo mayor que ſincare viuo al tiempo de la muerte del vltimo poſ ſeedor; ſiue cùm in defectum vocatorum, ſuperſtites proximiores vocantur.
- 337 Quòd excludatur repræ ſentatio in ſpecie propoſita, refertur prima quamplurimorum Authorum ſententia, & opinio.
- 338 Qui permultas expendunt rationes, atque fundamenta quamplurima conſiderant pro hac parte.
- 339 Sed & iura quoque diuerſa perpendunt, vt hîc adnotatur.
- 340 Atque eiſdem respondetur ſtatim numero 345. & 350.
- 341 Quòd verò in articulo præfato repræ ſentatio non excludatur, nec censeri debeat ab inſtitutore Maioratus excluſa, aliorum Interpretum ſententia probatur, qui hoc numero commemorantur.
- 342 Et hæc opinio verior, & probabilior, atque omninò tenenda Authori videtur, & numeris ſeqq. validiſ ſimé, & aliter ſiue meliùs, quam hactenus fuiſ ſet, ab eo defenditur, atque ab aliorum impugnationibus immunis redditur.
- 343 Primum deinde huiuſce partis fundamentum hoc numero expenditur.
- 344 Et Velaſq. Auend. ad illud imaginatæ quædam ſolutiones, ſiue euaſiones nonnullæ, nouiter carpuntur, atque conuincuntur.
- 345 Omnibus etiam fundamentis, quæ Auendañusmetipſe contra Molinam, & eius ſequaces perpendit, breuiter, & verè hoc num. reſpondetur.
- 346 Secundum prætereà adducitur pro eadem ſententia Molinæ fundamentum, quod deducitur ex l. 2. tit. 15. p. 2. atque ab impugnatione, ſiue ſolutione Auend. liberum & immunè relinquitur, & n. ſeq.
- 347 Regnum eſt caput omnium primogeniorum. Hiſpaniæ, ab eoque cætera primogenia, tanquam à capite deriuantur ſucceſ ſioníſque ordinem, & rationem accipiunt.
- 348 Auendañi lapſus, ordinem l. 40. Tauri præuertens nouè, & verè detegitur.
- 349 Tertium denique & vltimum fundamentum adducitur pro eadem opinione Molina, quod deducitur concludenter ex l. 40. Tauri, nec diluitur aliquo modo ex traditione, aut ſolutione Auend. vt hîc perpenditur.
- 350 Et fundamentis aliis ab eodem Auend. contra Molinam conſideratis, nouè, & verè reſpondetur.
- 351 Et Ludouici Molinæ in articulo hactenus agitato, mens clara, & velut expreſ ſa ſententia pro opinione, quæ defenditur, demonſtratur.
- 352 Patris etiam Ludouici Molinæ placitum nouè approbatur.
- 353 Ac l. Taur. 40. in eodem articulo deciſio iuſtificatur, & comprobatur.
- 354 Quàm etiam neceſ ſaria fuerit in his Regnis eiuſdem deciſio, vt tot ambages, atque contrarietates ceſ ſarent, & primogenituræ ius mortuo filio in vita parentis, eiuſdem filij deſcendentium reſpectu conſtitueretur, prout hîc ſingulariter obſeruatur; & vide ſupr. n. 51. & n. 52. & n. 53. in fin. & n. 87
- 355 Nec ſuper exiſtentia ipſius neceſ ſaria eſ ſet.

PRo dilucida, & ſingulari, atque notanda huius Capitis explanatione, & interpretatione, inprimis conſtituendum atque præmittendum duxi, Repræ ſentationis materiam (de qua hoc in capite diſputatio, atque tractus ſuſcipitur) altam eſ ſe, ſubtilem, difficilem, & intricatam, & in vſu forenſi, ſiue in negotiis practicis frequentiſ ſimam; hactenus tamen, licèt variis, multíſque in locis, de eadem permulta ſuerint ſcripta, atque adnotata, non ita abſolutè, & dilucidè tractatam, vt anteà, ſiue hucuſque dictis & ſcriptis, alia adiicere, ſiue ipſamet diſtinctè magis, & pleniori manu explanare, & contrarias ſententias Authorum, ad concordiam reducere, quæve earum verior ſit, aperire, neceſ ſe non fuerit. Quocirca non abſque maxima vtilitate futurum iudicauimus, ſi in propoſito huiuſce materiæ, quamplurima hoc loco obſeruaremus, quæ & vtilia valdè erunt, & futuris negotiis contingentibus multùm conducibilia: Alia verò (ſi quæ deficiant) conſultò aliquando prætermittemus, & in aſ ſiduo ita, & frequenti articulo, quæ magis neceſ ſaria ſunt, explanabimus. Ex ipſis autem, ſi integram librum conficere intenderemus, facile equidem nobis eſ ſet, nec plura euolueremus, atque prælegeremus, quàm quæ pro iſtiuſmet Capitis elucidatione prælegimus: Attenté itaque, atque originaliter quamplures Authores à me prælecti ideò fuere, quòd Repræ ſentationis materiam circa ſucceſ ſiones legales, teſtamentarias, fideicommiſ ſarias, feudales, emphyteuticarias, & Maioratuum cuiuſque prouinciæ, atque primogeniorum Hiſpaniæ, vtiliùs, & meliùs ſcripſerint; erunt autem ipſi hoc ordine commemorandi, atque cùm neceſ ſe ſuerit, inſpiciendi;

Bartol. Albericus, Fulgoſius, Cuman. Baldus, Alex. Decius, Iaſon, Corneus, Aretinus, Salicetus, Sichard. Caſtrenſis, Angelus, & alij ordinarij, quorum, & aliorum in ſuis locis vulgatis, & cognitis, Authores ſequentes mentionem faciunt, idcircò eos. ex profeſ ſo magis non recenſeo, Tiraquellus namque, & alij plures Ipſos commemorarunt.

Philippus Decius in conſ. 1. & in conſ. 79. & in conſ. 272. & in conſ. 478. & in conſ. 527. & in conſ. 480. col. 3. & 4. & in conſ. 217.

Rubeus Alex. in conſ. 36. & 37. & 38. & 39. & 40. vbi optimè.

Carolus Ruinus in conſilio 166. per totum, & in conſiliis ſequentibus, lib. 2. & in conſil. 115. lib 3.

Auguſtinus Berous in conſ. 94. per totum.

Thobias Nonius in conſ. 34. per totum.

Petrus Paulus Pariſ. in conſ. 18. à n. 56. vſque ad nu. 90. & in conſ. 9. & conſ. 30. ex 17. cum pluribus ſeqq. & in conſ. 40. n. 29. & ſeq. & in conſ. 41. ex num. 46. & in conſ. 36. & 38. lib. 2. & in conſ. 8. & in conſ. 42. col. 3. & 4. lib. 3. & in conſ. 64. n. 33. & ſeq. & in conſ. 90. nu. 48. cum ſeq. lib. 2.

Anton. de Roſell. in tract. de ſucceſ ſion. ab inteſt. ex n. 68. cum multis ſeqq.

Bellonus in conſ. 40. per totum.

Marianus Socinus iunior in conſil. 5. per totum, volum. 2.

Curtius ſenior in conſ. 51. per totum.

Rolandus à Valle in conſ. 68. per totum, lib. 1. & in conſ. 59. per totum, lib. 4.

Iacobus Mandellus de Alba in conſ. 60. per totum, & in con. 382. ex n. 65. cum ſeq.

Capel. Tholoſ. quæ ſt. 434.

Puteus deciſion. 18.

Laurent. de Pinu in conſ. 66. lib. 1.

Guil. Bened. in c. Rainuntius, de teſtament. verbo, & vxorem nomine Adelaſiam, ex n. 53. vſque ad 70. & n. 101. & 102.

Bologninus in conſ. 62.

Andreas Tiraquellus de primogenitur. quæ ſt. 40. cum ſeq.

Andreas Alciat. lib. 8. Parergon, c. 15. & inter conſil. Grati, conſ. 8.

Ioannes Lecirier de primogenitura, quæ ſtione 25. & 26.

Matthæus de Afflictis in rubrica, de ſucceſ ſione feudi.

Iacob. à Saa Luſit. in tractatu de primogeniis, vbi latè in propoſito, & in conſ. 224.

Thom. Grammat. deciſ. 1.

Iacobin. de S. Georg. in tractatu de feudis, §. quid ſi Rex?

Anton. Gabriel communium concluſionum iuris, in tit. de ſucceſ ſionibus ab inteſtato, concluſione prima, per totam, & in titulo, de fideicommiſ ſis, concluſione 3.

Portius Imolenſis in conſil. 8. per totum, & in conſ. 21.

Tiberius Decianus in conſ. 1. ex n. 344. vſque ad nu. 353. & 355. & 356. & 358. vſque ad numerum 368. & n. 371. & 374. vſque ad numerum 379. & n. 391. & 394. & 398. lib. 1. & in conſ. 7. ex n. 78. vſque ad n. 91. & n. 106. & in conſ. 28. per totum, eodem lib. 1. & in conſ. 9. lib. 2. & in conſ. 26. num. 66, 71. 74. & ſeq. lib. 2. & in conſ. 43. ex n. 47. cum ſeq. eodem lib. 2. & in conſ. 63. n. 7. & 16. cum ſeq. lib. 2. & in conſ. 21. per totum, & in conſ. 25. per totum, lib. 3. & in conſ. 55. ex n. 10. vſque ad n. 27. & num. 34. & quatuor ſeqq. eodem lib. 3. & in conſ. 23. in princip. lib. 4. & in conſ. 13. ex n. 25. vſque ad numerum 31. lib. 5.

Ioannes Cephalus in conſ. 16. lib. 1. & in conſ. 137. ex n. 30. lib. 2. & in conſ. 215. & conſ. 283. eodem libro, & in conſ. 313. n. 45. 49. & 56. lib. 3. & in conſ. 489. n. 59. & ſeq. eodem lib. 3. & in conſ. 333. n. 25. cum ſeq. eodem libro, & in conſ. 536. & 537. lib. 4. & in conſil. 489. per totum, lib. eodem, & in conſ. 600. ex num. 18. & in conſil. 616. lib. 5.

Anton. Scap. de conſuet. lib. 2. c. 10.

Durandus de arte teſtandi, tit. 5. cautela 27.

Natta in conſil. 129. per totum, lib. 1. & in conſ. 682. lib. 4.

Ferronus de teſtam. § 7.

Marſilius ſingulari 33.

Ioan. Baptiſta Ferret. in. conſ. 384.

Ludouic. Bolognet. conſ. 9. per totum.

Rupellanus in enchirid. iuris Galliæ, verbo, ſucceditur, per totum.

Vdalricus Zazius ſingul. reſponſ. lib. 1. c. 7. & in conſ. 4. à principio, lib. 1.

Guill. Haneton. libro 2. de feudis, capite 6. per totum.

Didacus del Caſtillo, Cifuentes, Palacios Rubios, Tellus Fernandez, & Ceruantes in l. 8. & in l. 40. Tauri, illi duo poſteriores in l. 8. tantùm.

Marcus Salon de Pace in conſ. 29.

Anton. Gomez in l. 40. Taur. n. 65. & in l. 8. Taur. per totam.

Velaſquez Auendañus in eadem l. 8. & in dict. l. 40. Tauri, vbi materiam hanc repræ ſentationis, ſingulariter, & vtiliter admodùm pertractat, atque latiſ ſimè omnium proſequitur, vt nihil ferè intactum relinquat, idcircò videndus eſt omninò, atque prænotandus.

Renatus Chopinus lib. 2. de dominio Franciæ, tit. 12. per totum.

Guillielm. de Monſerr. in tract. de ſucceſ ſione Regum Francorum, vol. 13. tractatuum, in antiquis, ſuper primo dubio, per totum.

Marzarius in epitome fideicommiſ ſorum, quæſtione 18. & 33. & in conſilio 3. per totum. vbi latiſ ſimè.

Alcinus in conſ. 59. Teſtamentum Nobilis, ex n. 12. cum multis ſeqq. lib. 9.

Hieronymus Zanchus in repetitione §. cùm ita, legis, hæredes mei, ff. ad Trebell. ex num. 114. cum pluribus ſeqq.

Petrus de Peralta in rubrica, ff. de hæredib. inſtituend. ex numero 121. cum multis ſeqq. & in §. in fideicommiſ ſio, l. cùm ita, ff. de legatis 2. ex num. 12. cum ſequent.

Aluar. Valaſc. de iure emphyteut. q. 50. per totam, & conſ. 122. & 147. tom. 2.

Emanuël Coſta in tract. de patruo & nepote circæ Maioratus bonorum Regiæ Coronæ, ſeu patrimonialium, & de Regni ſucceſ ſione, per totum, fol. mihi 389. vſque ad fol. 449. vbi multa in hac materia, & de intellectu legis Regiæ mentalis Portuga. libro 2. titul. 17. §. 1. ordinat. l. etiam 40. Tauri, & l. 2. tit. 15. p. 2. latiſ ſimè.

Ludouic. Molina de Hiſpan. primog. lib. 3. cap. 6. & 7. & 8. vbi ex propoſito, atque eruditè, & maturè admodùm, materiam hanc Repræ ſentationis pertractat, & in aſ ſequenda eiuſdem, atque Taurinæ d. l. 40. vera reſolutione, & explicatione. alios multos, atque cæteros alios ad ſua vſque tempora Scribentes antecellit, idcircò originaliter eum prælegere, atque ipſius reſolutionibus adhærere, non modò neceſ ſarium, ſed etiam ſecurius eſt.

Didac. Couar. pract. qq. cap. 38. per totum, qui etiam eruditè (vt adſolet) in propoſito ſcribit, & rationem decidendi ad dict, l. 40. Taur. ſubtili, & ſingulari ingenio aſ ſignat; quod ante ipſum, nullus ſic perfecerat.

Iacobus Cuiacius in feuda, lib. 2. tit. 11. & in capite 1. de gradibus ſucceſ ſionis, in feudis, vbi, vt aſ ſolet, eruditè.

Laurentius Chircou. communium opinionum, centur. 3. concl. 54.

Iacob. Spiegel. in lexicon iuris ciuilis, verbo, ſuccedere, & verbo, in capita ſuccedere.

Federic. Schenc. lib. 1. interpret. feudal. tit. 8. de ſucceſ ſione feudi, pag. 46.

Ludolph. Schrader. in conſil. 3. numero 16. & ſequent. lib. 1.

Brunorius à ſole in locis commun. verbo, conſanguinei, fol. 259.

Simon Schari. in lexicon iuridic. verbo, in capita, pagina 1064. & verbo, legitima nepotum, pag. 1264.

Fabricius Lazar. in volum. conſil. pro Triuultiis, fol. 89. col. 1. & 2. & tribus ſeqq.

Collegium Ticinenſe in eodem volumine conſiliorum pro Triuultis, ex numero primo, cum infinitis ſequentibus.

Petrus Herodius libro 3. rerum indicatarum, titulo 14. de ſuis & legitimis hæredibus, capite 34. & ſeq.

Præpoſitus Alexandrinus in titulo de feudis March.

Iacobus Bucherellus in §. ſi plures, Inſtit. de legitima agnatur. ſucceſ ſione, & in §. cum autem quæritur, Inſtit. de hæred. quæ ab inteſt. defer.

Valent. Forſter. in tract. de ſucceſ ſione ab inteſtato, lib. 4. concluſ. 2. & 3. & 4.

Matur. Montan. in eodem tractatu, libro 4. concluſione 3. & 4.

Matthæ. Buſemberch. in conſil. 83. per totum, lib. 2.

Ferrar. Montan. in §. cùm filius, Inſtit. de hæreditatibus, quæ ab inteſtato.

Ioannes Criſpus à Montibus in eodem §. cum filius, & in §. item vetuſtas, eiuſdem tituli.

Franciſcus Hotmannus in §. ſi plures, Inſtit. de legitima agnatorum ſucceſ ſione, & lib. ſingular. quæ ſt. illuſtrium, c. 3. & 4. & c. 14. & ad leges 12. tabularum, in l. vt ſi quis ex ſuis hæredibus.

Loriotus 3. parte feudorum, in titulo de ſucceſ ſione feudi.

Gaſpar Caballinus milleloquiorum iuris, 2. p milleloquio, ſeu c. 619.

Ioannes Fichard. lib. 6. communium opinionum, verbo, fratrum filij.

Ioannes Antonius Canetius in extrauag. Siciliæ, ſi aliquem folio mihi 287. columna prima, & ſecunda, & tertia.

Antonius Roſellus in tract. de ſucceſ ſionibus ab inteſt. ex n. 30. & n. 37. cum ſeq.

Iſernia, quem nullus refert, atque vtiliter, & eruditè loquitur, in ærario, ſeu repertorio, ſuper capitulis Regni, verbo, feudum hodie, mortuo feudatario.

Franciſcus Beccius in conſ. 81. lib. 1.

Octauianus Cacheranus in conſ. 72. per totum.

Petrus Gregorius lib. 7. reipublicæ, c. 10. per totum, & in Syntagm. lib, 45. capite 6. numero 5. vbi vtiliter, & eruditè.

Hippolytus Riminaldus in conſ. 283. per totum, lib. 3. & in conſ. 40. per totum, lib. 4. & in conſ. 542. n. 104. & ſeq. & in conſ. 557. n. 491. lib. 5. optimè in conſ. 526. per eotum, eodem lib. 3. & in conſ. 690. per totum, lib. 6. & in conſ. 65. n. 18. & in conſ. 13. n. 34. & in conſ. 31. n. 47. lib. 1. & in conſ. 222. ex n. 119. lib. 2.

Marius Anguiſ ſola in conſ. 134. & in conſ. 191. & in conſ. 194.

Chaſ ſaneus in conſuetudinibus Burgundiæ, rubrica 7. §. 10 ex folio 258. vſque ad folium 263. vbi doctè vt aſ ſolet.

Oliuer. Textor. in tract. de ſucceſ ſionibus ab inteſtato, in primo articulo, & in 2.

Franciſcus Burſatus in conſ. 67. & in conſ. 71. lib. 1. & in conſ. 170. lib. 2. vbi opuſculum fecit Repræ ſentationis.

Iacobus Menochius lib. 4. Præ ſumptione 95. per totam vbi optimè, & diſtinctè, & in conſ. 124 & in conſ. 200. lib. 2. & in conſ. 357. n. 27. & ſeq. lib. 4. & in conſ. 215. num. 130. & ſeq. vſque ad numerum 158. lib. 3. & in conſilio 528. ex numero 24. cum ſeq. vſque ad finem conſilij, libro 6.

Benintend. deciſ. 88. per totam.

Ioann. Baptiſt. Villalobos in ærario communium opinionum, litera N.n. 5. fol. 122.

Michaël Graſ ſus receptarum ſententiarum, § fideicommiſ ſum, quæ ſt. 11. & §. ſucceſ ſio ab inteſtato, quæ ſtione 2. & 23.

Simon de Prætis de interpretatione vltimarum voluntatum, lib. 3. dubitatione 4. ſolut. 3. & vltima, ex num. 31. fol 225. vſque ad num. 33. & in conſ. 73. num. 11. cum ſeq.

Iacobus Reuardus ad leges 12. Tabularum, capite 19.

Hieronymus Gabriel in conſ. 86. per totum, libro 1. & in conſ. 130. num. 31. & ſeq. & in conſ. 135. per totum, lib. 2.

Viuius Aquilan. deciſ. 502. lib. 3.

Pelaez à Mieres, qui quamuis de Maioratu tractatum ex propoſito ſuſceperit, atque non mediocri ſtudio & diligentia perfecerit, circa Repræ ſentationis materiam modicùm inſiſtit, & breuiter de ipſa agit 2. p.q. 6. ex n. 6. cum ſeq. vſque ad n. 22. & n. 31. & ſeq. & in initio eiuſdem ſecundæ partis, numero primo, in fine, & num. 17.

Arias Pinellus in l. 1. C.de bonis maternis, 1. p.n. 69. & in l. 3. n. 63. eodem titulo.

Dominus Franciſc. Sarmient. in d. §. in fideicommiſ ſo, l. cum ita ff. de legat. 2. ferè per totum.

Petrus Antonius de Petra de fideicommiſ ſis, q. 11. n. 8. & numero 14. cum pluribus ſequentibus, vſque ad numer. 160.

Antonius Theſaurus deciſ. Pedemontana 66. per totam, & lib. ſingulari quæ ſtionum forenſium, q. 35. per totam, vbi vide omninò.

Iacob. Beretta in conſ. 134. & conſ. 140. & 142.

Caldas Pereira de nominatione emphyteutica, q. 17. per totam.

Antonius Galeatius Maluaſ ſia in conſil. 22. per totum.

Sfortia Oddi in conſ. 38. ex n. 68. cum ſeq. & n. 74. & n. 83. & in conſ. 39. per totum, lib. 1.

Fabius Turretus in conſ. 12. per totum, & in conſ. 38. ex n. 1. vſque ad n. 16. lib. 1.

Alexander Raudenſis de analogis, lib. 1. c. 15. ex nu. 265. vſque ad numerum 280. & in appendice, 1. p. ex nu. 56. vſque ad numerum 69. & nu. 161. vſque ad numerum 173. & de ſucceſ ſione Regni Portugaliæ, conſ. 41. & 142. inter conſilia vltimarum voluntatum, vol. 2. & variarum reſolution. cap. 60. per totum, vbi latè de diſ ſidio inter patruum ac nepotes.

Angel. Matheacius in tractatu de via, & ratione iuris, lib. 2. cap. 21. & de legatis, & fideicommiſ ſis, lib. 2. c. 6. per totum.

Rolandinus in flore teſtamentorum, rubrica 25. de Compendioſa, ſub n. 12.

Ioann. Matien. in l. 5. tit. 7. gloſ. 1. & 2. & 3. & 4. & 5. & 6. & in l. 1. tit. 8. lib. 5. nouæ collect. Regiæ.

Alphonſus Azeued. in d. l. 5. tit. 7. & in l. 5. tit. 8. lib. 5. collect. Regiæ.

Bartholomæus Humada in l. 2. tit 15. part. 2. gloſ. 17. & 18.

Marc. Anton. Peregrin. de fideicommiſ ſis, art. 21. per totum, fol. 184. vbi plenè, an, & quando nepos ingrediatur locum patris.

Petr. Surd. in. conſ. 403. lib. 4.

Franciſc. Mantica de coniectur. vltimar. volunt. lib. 8. tit. 9. per totum.

Mohedanus deciſ. 38.

Ioannes Gutierrez pract. lib. 3. q. 67. & 68. vbi nonnulla tradit in hac materia, & Ludouici Molinæ veſtigia in omnibus ſequitur.

Minſinger. obſeruat. centur. 3. obſeru. 23.

Roxas in epitome ſucceſ ſionum, cap. 5. ex num. 36. cum ſeqq.

Capic. & Salen. in c. moriatur, de ſucceſ ſion. ab inteſtato.

Petrus Barboſa in l. poſt dosem, 41. n. 53. per totum, ff. ſoluto matrimonio.

Ioſephus Ludouicus deciſion. Peruſina 11. numero 1. & 2. & 3.

Bonifacius Rogerius in conſilio 43. per totum, libro 1.

Sylueſter Aldobrandinus in conſ. 31. ex n. 20. & n. 27. & ſeq. lib. 1.

Cagnolus in proœmio, ff. n. 177.

Rota Auenion. deciſ. 37. per totam.

Rota in nouiſ ſimis, deciſ. 209. p. 2.

Hubertinus. Zuchard. in conſ. 2. ex nu. 40. vſque ad numerum 50. lib. 1. & in conſ. 31. ex numero 98. cum ſeq. eod. lib. 1.

Otth. Florentin. conſ. fin. lib. 1. conſiliorum Socini ſenioris.

Anton. Faber. in libros 9. C. ad tit. C. de legitimis hæred. definition. 1. fol. 757. & ad tit. C. de pactis, definit. 1. ex n. 15. fol. 102. & de erroribus Pragmat. tom. 3. decad. 55. errore 1. & nouèm ſequent. ex fol. 98. vſque ad folium 123.

Ioſephus de Ruſticis in conſ. 2. ex n. 72. cum pluribus ſeqq. Quod habetur poſt tractatum, an, & quando liberi in conditione poſiti cenſeantur vocati.

Franciſcus Viuius in ſuis communibus opinionibus, opinione 121. & in deciſion. deciſione 300. & 398.

Borgninus Caualcanus deciſ. 9. n. 78. & n. 84. vſque ad numerum 90. & n. ſeq. p. 2. & deciſ. 33. n. 25. & deciſ. 21. n. 70. & ſeq. & deciſ. 29. n. 73. p. & deciſ. 25. n. 4. & deciſ. 31. n. 24. & deciſ. 24. n. 1. & n. 24. cum ſequentibus 4. parte.

Chiofius in conſ. 7. lib. 1.

D. Spino in Speculo teſtamentorum, gloſ ſa 19. principali, de maioratu, ex numero 52. cum ſequent. & num. 65.

Floren. Milanenſ. deciſ. 9. per totam.

Ioan. Vincent. Honded. in conſ. 70. per totum, lib. 1. vbi plura vtiliter, & eruditè (vt adſolet) in hac eadem materia obſeruauit.

Ludouicus Morotius in reſponſo 1. per totum, & in reſponſo 91. per totum.

Andreas Fachineus in conſil. 83. lib. & in conſ. 35. lib. 3.

Iacobus Cancerius variar. reſol. c. 5. ex n. 6. vſque ad n. 13. & n. 42. & quatuor ſeqq.

Ioannes Oinotomi ad tit. Inſtit. de hæred. quæ ab inteſt. deferuntur. fol. 221. in addition. ad c. de ſucceſ ſione filior. legitimorum, &c. de tertio ordine ſuccedendi, ex nu. 11. fol. 232.

Pater Ludouicus Molina è Societate Ieſu Religioſus tom. 3. de iuſtitia, & iure, in quo agit de Maioratibus. diſp. 626. 627. 628. 629. & ſeq.

Flaminius de Rubeis Vtinenſis in conſil. 35. per totum.

Fulu. Pacian. in conſ. 49. per totum.

Cæ ſar Barzius deciſ. Bononiæ 93. per totam.

Hugo Donellus commentarior. iuris ciuilis, libro nono, capite quarto per totum, folio mihi 404. vſque ad folium 409.

Antonius Pichardus ad titulum, Inſtit. de hæred. quæ ab inteſtato defer. ad principium tituli, §. 1. de repræſentatione, & § 2. & 3. ex folio 1231. vſque ad 1263.

Ludouicus Caſanate nouiſ ſimè in conſil. 59. per totum.

Blazius Flores Diaz de Mena in addit. ad deciſion. Gam. 59. per totam, & ad deciſ. 93. per totam, & ad deciſi. 174. per totam, & ad deciſionem 308. per totam, & ad deciſ. 348.

Omnium nouiſ ſimè Cardinalis Dominicus Tuſcus pract. concl. iuris, tom. 8. litera R. concl. 352. per totam, fol. 915. & vide tom. 3. fol. 915. concl. 352. litera F. & Sebaſtianus Næuius ſelectar. iur. ad text. in authent. ceſ ſante, & in authent. poſt fratres, C. de legitimis hæred.

Si quos alios non refero, ſciens, & conſultò, atque ideò prætermitto eos, quòd ab aliquo prædictorum præcitantur, vel ſub relatis ſuprà continentur.

Secundò & principaliter conſtituendum eſt, Repræ ſentationis nomen, & ab ipſiſmet Iureconſultis cognitum, in alio tamen ſenſu, quàm in eo, in quo nunc accipimus, vſurpatum, & doctrinæ gratiâ à iuris quoque Interpretibus inuentum, ſiue introductum: Iureconſulti namque, quoties creditori res in diem debita, ſimpliciter, aut præ ſenti die ſoluenda legatur, repræ ſentationis commodum conſiderant, ideſt, medij temporis intervſurium: Et vtrùm legatum creditori (quod repræ ſentationis commodum facit vtile) per legem Falcidam ſit reſecandum de toto legato principali, an verò dumtaxat de ipſo repræ ſentationis commodo, in dubium excitant, prout conſtat ex text. in l. 1. §. ſi quis creditori, ff. ad legem Falcidiam, l. 2. §. per contrarium, verſiculo, idem quærit, ff. de dote prælegata, l. debitor, ff. de legatis 2. l. verbis, ff. ad legem Falcid. Et ex profeſ ſo explicat Emanuel Coſta in cap. ſi pater, de teſtamen. in 6. in. 1. p. verbo, legauit, ex n. 22. vſque ad numerum. 32. vbi plura iura declarat. Et in hoc ſenſu manifeſtum eſt, quòd Repræ ſentationis nomen alienum eſt ab hoc tractatu, & materia præ ſenti.

Similiter, quòd hæres cenſeatur vna & eadem perſona cum defuncto, ſiue quòd repræ ſentet defunctum, vulgò circumferri ſolet, ſeu per manus quotidie traditur, & probatur per tex. in l. hæres, & in l. hæreditas, ff. de vſucapionibus, l. 2. §. ex his, ff. de verbor, oblig. & in authent. de iureiuran. à moriente præ ſtito, collat. 5. Et in hoc etiam ſenſu, repræ ſentationis huiuſmodi ratio non conuenit diſputationi præ ſenti; illa namque de perſonis hæredum ad perſonas defunctorum, quibus ſuccedunt, repræ ſentatio, communis & ordinaria dicitur; hæc autem, de qua diſceptatio præ ſens eſt, extraordinaria, & ſeu anomala, & exorbitans nuncupatur: prout ex omnibus, quos hactenus prælegi, & in hac materia aliqua ediderunt, ſolus Petrus de Peralta in rubrica, ff. de hæred. inſtituend. nu. 89. & n. 121. & nu. 130. animaduertit, cæteri omnes non ſic adnotarunt.

Agitur ergo nunc de repræ ſentatione quadam, quæ de patre per eius filium fit circa ſucceſ ſiones, ad eum effectum, vt filius ſic ſuccedere valeat, ac ſi pater ipſe ſi viueret, ſuccedere poſ ſet: Ex communi namque Doctorum ſententia, ſuccedere quem repræſentando perſonam parentum, id ſignificat, quòd filius aſ ſumat gradum ſuccedendi, qui patri competebat, & omnia iura gradui cohærentia, & quæ competerent parentibus, ſi viuerent, authentic. de hæred. ab inteſtato venient. §. ſic igitur 2. collation. 9. Ipſam tamen ſucceſ ſionem, non ex perſona parentum, ſed ex propria conſequuntur perſona, l. 2. C. de liberis præteritis, & ibi Bar. cum ſimilibus, de quibus per Tiraq. in commentariis de primogen. q. 40. n. 119. & latius declarabitur, ſiue quo modo id intelligi debeat, aperietur infrà numera 162. & 163. quòd autem ex communi Doctorum ſententia, ſuccedere quem repræ ſentando perſonam parentum, ſignificet ipſum, quod nunc diximus, ferè ex omnibus hucuſque Scribentibus, vnanimiter conſtat, atque ex communi placito obſeruauit Petrus Barboſa in l. poſt dotem. 41. n. 53. folio 869. ff. ſoluto matrimonio. Alios plures referam ſtatim, & latiùs id exornabo, atque corroborabo.

Repræ ſentatio autem huiuſmodi, aliquando contingit in ſucceſ ſione legali ab inteſtato, vt ſtatim videbitur: Aliquando verò ex diſpoſitione hominis in ſucceſ ſione teſtamentaria, vt etiam videbitur infrà, in illa quæ ſtione, an in ſucceſ ſione fideicommiſ ſi, & Maioratus locum habeat repræ ſentatio? Et in terminis ſic diſtinxit, atque adnotauit Iacobus Menochius lib. 4. Præ ſumptione 95. num. 1. & 2. Qui Author, cùm agitur de ſucceſ ſione ex teſtamento, ſiue ex hominis diſpoſitione, rectè dixit, totum pendere à teſtatoris præ ſumpta mente, an voluerit locum eſ ſe huic repræ ſentationi, vel non: Id quod infrà, hoc eodem cap. latiùs exornabitur, atque declarabitur, & harum quotidian arum controu. iur. lib. 2. cap. 20. numero 28. aliorum Authorum relatione comprobaui: Et vltra ibi tradita, confert, in primo genere ſuccedendi, ex legis, inquam, diſpoſitione, legem ipſam, repræ ſentationem conceſ ſiſ ſe, atque introduxiſ ſe ob rationes infrà aſ ſignandas, nulla hominis affectione, aut diſpoſitione concurrente. In ſecunda verò ob præ ſumptam teſtatoris voluntatem, & affectionem, vt etiam infrà dicendum eſt. Et conuenit diſtinctio ab eodem Menochio tradita in conſ. 124. n. 110. lib. 2. vbi ex relatione Ripæ in l. Lucius, n. 47. ff. de vulg. & pupil. ſubſtit. dixit duplicem conſiderandam eſ ſe coniunctionem in ſucceſ ſionibus deferendis: Vnam videlicet legalem, quam facit lex ob ſanguinis coniunctionem, quæ ſolùm conſideratur in ſucceſ ſione ab inteſtato, nulla hominis affectione concurrente, de cuius ſucceſ ſione agitur, cùm neque aliqua adſit eius diſpoſitio, qua affectione colligi valeat. Altera eſt ex teſtatoris diſpoſitione, qua ex ipſius affectione regulatur, quæ tantum operatur, quantum teſtatoris affectio ſignificat.

His ita conſtitutis, repræ ſentatio hæc in ſenſu præfato accepta, & de qua ſermo, & diſputatio hoc in capite ſuſcipitur, diuerſimodè diffiniri ſolet; verè tamen Authorum omnium diffinitiones ad eum finem, eùmque effectum tendunt, vt repræ ſentare quem perſonam parentum, nihil aliud ſit, aut ſignificet, quàm filium aſ ſumere gradum, & ius ſuccedendi, quod patri competebat, & ſi viueret, competeret, vt Barboſam ex mente, ſeu placito communi ſic dicentem, ſuprà retuli numero decimo. Cæterùm diffinitiones metipſ æ, (vt ſtatim apparebit) aut non perfectæ, nec abſolutæ, ſiue non ſatis veræ videntur, aut fictionem quandam introducunt, quam lege ipſa introductam, ſiue ſic appellatam non inuenimus, ac denique eaſdem periculoſas, ſeu nonconcludentes nullus negare poterit, qui rem hanc deliberatè, & maturè perſpexerit. In primis ergo Iacob. Menochius in conſ. 215. n. 145. lib. 2. ſcriptum reliquit, quòd repræ ſentare, nihil aliud eſt quam ex integro aliquem referte: & ideò infert, quòd repræ ſentari aliquis non poteſt pro vna parte tantùm, ſicuti manifeſtè reſpondit Curtius ſenior in conſ. 75. col. 3. verſic. ſed præmiſ ſis non obſtantibus. Deinde Menochiusmetidem in conſ. 413. n. 39. lib. 5. aliter inquit, videlicet, quòd repræſentatio, & tranſmiſ ſio, nihil aliud eſt, quàm quædam ſubrogatio, quæ fit de perſona filij ad perſonam patris: Et lib. 4. dicta præ ſumpt. 95. n. 2. ſic dixit, quòd repræ ſentatio eſt quædam fictio, quam lex facit, fingendo perſonam filij, eſ ſe illam patris, & aſ ſerit ſic clarè probare text. in §. cùm filius, verſiculo, Æquum enim eſ ſe, Inſtit. de hæred, quæ ab inteſt. defer. dum dixit Iuſtinianus, æquum videri, vt filius loco partis habeatur.

Cæterùm Caldas Pereira de nominatione emphyteutica, quæ ſt. 17. n. 42. fol. 17. mihi 191. dicit, quòd repræſentatio eſt quædam fictio, per quam mortuus fingitur viuus.

Velaſquez Auendañus in l. 40. Tauri, gloſ ſa 2. num. 5. quòd repræ ſentatio eſt fictio quædam, à lege ciuili inducta, ad ſubrogandum nepotem in locum patris, ex l. Gallus, § etiamſi parente, ff. de liber. & poſthumis.

Denique Anton. Pichar, ad titulum, Inſtit. de hæred. quæ ab inteſt. defer. §. 3. de repræ ſentatiue in Hiſpan. primog nu. 15. fol. mihi 1251. ſic ſcribit, nec aliquem prædictorum Authorum recenſet: Repræ ſentatio fictio eſt, per quam is, qui in remotiori gradu conſtitutus eſt, in proximiori conſideratur.

Sed quia (vt dixi) præfatæ omnes diffinitiones, aut integré non conſtant, aut ſine ſcrupulo non tranſeunt, ſic poteſt, & magis generaliter Repræſentatio in hoc ſenſu accepta, diffiniri, vt ſit Priuilegium lege ciuili conceſ ſum, quo filius in locum patris ad ſucceſ ſionem aſcendentium in infinitum, vel patrui tantum inter tranſuerſales vocatur. Et hæc quoad ius commune, atque repræ ſentationem circa ſucceſ ſiones bonorum liberorum, & ſui naturâ diuiſibilium: Quoad ſucceſ ſiones verò primogeniorum, & Maioratuum, atque fideicommiſ ſorum perpetuorum, in quibus ſui naturâ, vnus dumtaxat ſuccedere poteſt, ac debet, nec bona diuidi valent (vt compertum eſt,) dici quoque poteſt vltra omnes, tam exteros, quàm huius Regni Authores, quòd repræ ſentatio in Hiſpanorum primogeniis, eſt priuilegium legibus huius Regni conceſ ſum, quo filius in locum patris ad ſucceſ ſionem tam aſcendentium, quàm tranſuerſalium, in infinitum vocatur, & perſonam parentum repræ ſentando, ſic ſuccedit, ac ſi pater eius, ſi viueret, ſucceſ ſurus eſ ſet, aut ſuccedere poſ ſet.

Dicitur autem quòd Repræ ſentatio ſit priuilegium, quia contra iuris regulas, & eos, qui verè ſunt in proximiori gradu conſtituti, velut priuilegium quoddam iure ſpeciali eſt introductum: & ita appellatur ab Imperatore, in authentic. de hæred. ab inteſtat. venient. §. ſi autem defuncto, verſiculo, huiuſmodi verò priuilegium, collatione 9. & eſ ſe priuilegium, repræ ſentationis beneficium, poſt alios ſcribunt Andreas Tiraquel. de retractu, lib. 1. § 10. gloſ ſa 9. numero 4. Tiberius Decianus in conſilio 1. numero 369. lib. 1. Ioannes Cephalus in conſil. 616. numero 200. lib. 5. Aluarus Valaſcus de iure emphyteutico, quæ ſt. 50. numero 4. & numero 6. verſiculo, & cum ius repræſentationis, Guillelm. Benedict. in cap. Rainuntius, de teſtamentis, verbo, & vxorem nomine Adelaſiam, numero 63. Ioannes Vincentius Hondedeus in conſilio 8. numero 65. lib. 1. D. Spino in Speculo teſtamentorum, gloſ ſa 19. numero 52. Dicitur etiam lege ciuili conceſ ſum, quia lege ciuili conceſ ſum, & introductum, certiſ ſimi iuris eſt, vt ſtatim probabitur. Deinde dicitur, quo filius in locum patris, quia tota repræ ſentationis ſubſtantia in eo conſiſtit, vt filij in locum patrum demortuorum conſtituantur. Quod probat textus ſingularis, & notandus in hac materia, in dict. § cum filius, Inſtitut. de hæred. quæ ab inteſtat. defer. Ad ſucceſ ſionem autem aſcendentium in infinitum, ideò in diffinitione dicitur, quòd quando agitur de ſucceſ ſione aſcendentium, ius repræ ſentationis nedum ad nepotes, & pronepotes, ſed ad cæteros omnes deſcendentes, ex vera, & communi ſententia (quidquid repugnent nonnulli) protrahitur, vt infrà obſeruabitur, & poſt Gloſ. Ioann. Fabian. Salicet. Couar. & Greg. Lopez, conſtanter tuetur Ludouic. Molin. de Hiſpan. primog. lib. 3. cap. 7. numero 5. & 6. Antonius Gomezius tomo primo variarum, capite primo, numero 15. Antonius Pichard. ad dictum titulum, Inſtitut. de hæred. quæ ab inteſ. defer. § 2. de repræ ſentation. numero 18. & 19. Denique dicitur, vel patrui tantum, quia quando agitur de ſucceſ ſione, vel hæreditate tranſuerſalis, repræ ſentatio vltra fratrum filios non extenditur, vt infrà dicetur, & probatur per text. in authent. poſt fratres, 1. & 2. C. de legitimis hæred. Quod attinet verò ad diffinitionem circa primogenia, ſeu Maioratus Hiſpaniæ, diximus Repræ ſentationem eſ ſe priuilegium legibus huius Regni conceſ ſum; quoniam repræ ſentatio eadem, legibus huius Regni ſic introducta, atque antiqua patrui & nepotis altercatio ſublata fuit, prout ſublatam fuiſ ſe, atque præfatam repræ ſentationem introductam apparet ex l. 2. tit. 15. partit. 2. & l. 40. Taur. quæ hodie eſt l. 5. tit. 7. lib. 5. nouæ collect. Regiæ. Diximus quoque, quo filius in locum patris, §. c. quoniam verba ea omnia, eiſdem legibus Regiis, ſic clarè, & expreſ ſim probantur, vt nullo pacto ſubuerti, aut negari valeant: Sed & verbum in infinitum, etiam reſpectu tranſuerſalium adiecimus, quoniam repræ ſentatio illa, Regia dicta Taurina conſtitutione introducta, etiam inter tranſuerſales in infinitum accipitur: Fuit namque ad eum modum, ad quem aſcendentium reſpectu accipitur, recepta; & ideò non aliter regulari, ſiue intelligi debet, quàm altera deſcendentium regulatur, atque accipitur: Id quod numeris ſeqq. latiùs probabitur, atque demonſtrabitur.

Verumenimverò, ad uersùs ſuperiorem diffinitionem, & ea, quæ ſcripta fuere, vrgere videntur quamplurimorum Authorum obſeruationes, & placita in eodem propoſito, quamplures namque repræ ſentationem, per rationem fictionis potiùs, quàm priuilegij diffiniunt, & beneficium hoc, Fictionem vocant: Id autem ex ſuperius præcitatis Authoribus ex n. 14. cum ſeq. apparet manifeſtè: ipſi namque (vt vidimus) dum Repræ ſentationem diffiniunt, fictionem eſ ſe, ſiue per fictionem introductam, profitentur, & alij etiam vltra ibi relatos, in eodem quoque placito ſunt.

Quocirca erit & tertio loco principaliter obſeruandum, atque conſtituendum, dubium eſ ſe, vtrùm Repræ ſentatio metipſa, fictione iuris ſit introducta, nécne, ſiue ex fictione illa procedat, an verò iure ſpeciali, & priuilegio abſque aliqua fictione proceſ ſerit? Et quidem, quòd Repræ ſentatio fictio ſit, & quòd eadem introducta, lex fingit eſ ſe quod non eſt, ſcripſerunt Baldus in authent. Ceſ ſante, columna vltima, C. de legitimis hæredibus, Angelus in §. cùm filius, Inſtit. de hæred. quæ ab inteſt. not abili 2. Tiraquel. de primogenitura, quæ ſt. 40. n. 131. & n. 218. Aluarus Valaſc. de iure emphyteutico, quæ ſt. 50. num. 6. Rubeus in conſilio 39. numero 5. Ruinus in conſil. 17. numero 11. lib. 2. Ioannes Cephalus in conſil. 431. numero 29. libro 3. & in conſil. 489. numero 9. lib. 4. Ioannes Crotus in conſil. 9. numero 11. Tiberius Decianus in conſil. 7. num. 85. libro 1. Didacus del Caſtillo in l. 8. Mauri, in principio, & ibidem Cifuentes numero 2. Roland. in conſilio 68. numero 6. libro 1. Auendañus in l. 40. Tauri, gloſ. 2. numero 5. & gloſ. 16. numero 5. Couar. practic. cap. 38. num. 4. in verſ. 3. ad intellectum, ibi: In hoc quod verè proximior. Menochius libro 4. Præ ſumptione 95. numero 2. & in conſilio 200. numero 42. libro 2. Caldas Pereira de nominatione emphyteutica, quæ ſt. 17. numero 42. Petrus Anton. de Petra de fideicommiſ ſis, quæ ſt. 11. numero 54. & numero 57. Martinus Monter à Cueua deciſion. Regni Aragon. 36. numero 46. & cum Baldo, Iaſone, Alex. Grato, Rubeo, Cephalo, & Menochio, Ioannes Vincentius Hondedeus in conſilio 70. num. 16. lib. 1. conſtanter Anton. Pichardus ad dictum titulum, Inſtit. de hæred. quæ ab inteſt. defer. de repræ ſentatione, §. 2. numero 11. & 12. & 13. & §. tertio, numero 15.

E contrario tamen, quòd repræ ſentatio ex fictione non procedat, ſiue quòd lex non per rationem fictionis, ſed potiùs priuilegij, repræ ſentationem introduxerit, ij Authores tenuerunt, quos præcitaui ſuprà, numero vigeſimo primo, in verſiculo, dicitur autem, qui & alios plures commem orarunt, idem aſ ſeuerantes: & vltra illos, ipſum quoque tenuit Chaſ ſaneus in conſuet. Burg. §. 10. verbo, Repreſentation, folio 261. Imò & in fortioribus terminis, hanc non eſ ſe fictionem, ſed potiùs veritatem, & eam quidem naturalem, vt ſcilicet filius ſit eiuſdem gradus, quo pater, cùm ſit eadem perſona cum patre, conſtanter contendit Andreas Tiraquellus de primogenitura, dicta quæ ſt. 40. ſub num. 31. & num. 37. & num. 134. & 219. & mouetur per textum in l. vltima, C. de impuber. & aliis ſubſtit. idem quoque videtur contendere Ruinus in conſ. 115. num. 6. lib. 3. Ioannes Vincentius Hondedeus in conſ. 70. ex n. 63. lib. 1. & expreſ ſim aſ ſerit, atque copiosè comprobat Iacobus Menochius in conſ. 124. ex numero 100. vſque ad numerum 108. lib. 2. & in conſilio 211. numero 88. 89. & 90. lib. 3. Præterea repræſentationem hanc eſ ſe præ ſumptam, non autem fictam, ſcripſerunt Petrus Paulus Pariſius, Socinus iunior, Ioannes Cephalus, Tiberius Decianus, & alij nonnulli, quos retulit, & probauit Iacobus Menochius ipſe in conſilio 357. numero 33. lib. 4. & dicta Præ ſumptione 95. numero 2. lib. 4. vbi in propoſito articulo exiſtimat, vtramque opinionem eſ ſe veram; illam ſcilicet, quæ Repræ ſentationem fictionem eſ ſe aſ ſerit; & hanc, quæ præ ſumptam eſ ſe, non autem fictam affirmat: Sic declarando, quòd ſcilicet repræſentatio ſit quædam fictio, quam lex facit, fingendo perſonam filij eſ ſe illam patris; hæc tamen fictio fundata eſt in præ ſumpta mente, & voluntate eius, de cuius ſucceſ ſione & hæreditate agitur: lex enim præ ſumit, quòd moriens, vt puta auus, vel proauus ab inteſtato, tacitè vocauerit filium loco patris, qui alioqui ſucceſ ſurus erat.

Vides ergo inter Scriptores noſtros miram varietatem, ac etiam contrarietatem exiſtere, & vix dignoſci poſ ſe, quid ſit receptius, aut verius, quid ve tenendum ſit, nam & ipſimet Authores ſibi non conſtant, aliquando potiùs Repræ ſentationem Fictionem, aliquando Priuilegium vocant; ſiue nunc dicunt, ipſam per fictionem procedere, ſtatim verò aſ ſerunt, diſpenſatiuè, & per priuilegium fuiſ ſe introductam: Horum numero fuerunt Ioannes Cephalus, Tiberius Decianus, Iacobus Menochius, & Ioannes Vincentius Hondedeus, vt ex relatione eorum facta ſupra, num. 14. cum ſequent. & num. 21. verſic. dicitur autem, & n. 22. deducitur, & pariter ſe habuit Octauianus Cacheranus in conſ. 72. is namque Author n. 20. in fine, & n. 24. quòd repræ ſentatio procedat per fictionem aſ ſeuerauit: ſtatim verò num. 25. quòd diſpenſatiuè & per priuilegium fuerit introducta, dixit expreſ ſim: Quocirca, vt res hæc dilucidè magis, & meliùs quàm anteà fuiſ ſet, remaneat explicata, ſequentia conſtituere, atque obſeruare neceſ ſarium erit.

Ac primùm quidem, Repræ ſentationem iniuſtè, & minùs verè ac propriè appellari Fictionem, conſtanter & ſecurè aſ ſeuerandum erit; ipſa namque non per rationem fictionis, ſed potiùs priuilegij introducitur, ſiue non fictio, ſed priuilegium appellatur, vt ſuprà vidimus, & ad id textum expreſ ſum adduximus in authent. de hæredib. ab inteſtato venientibus, §. ſi autem defuncto, verſic. huiuſmodi verò priuilegium, collat. 9. qui textus cum adeò expreſsè id dixerit, nec de fictione meminerit, cùm etiam alibi fictionis mentio non fiat, ſubuerti nullo pacto poteſt, nec aliter repræ ſentatio nominari, ſiue non per alium modum accipi, quàm per eum, per quem à lege ipſa accipitur, atque nominatur: Iuſtinianus autem in dicto §. cùm filius, Inſtit. de hæreditatib. quæ ab inteſt. defer. quamuis dixerit æquum eſ ſe, vt filius loco patris habeatur; nunquam tamen dixit per fictionem aliquam, ſiue ad modum fictionis id fieri, imò alio iure, non per fictionem filium loco patris haberi, ſatis apertè inſinuauit, vt infrà dicetur. Non ergo de iure procedere poteſt eorum ſententia, qui Fictionem Repræ ſentationem appellant: nec etiam Iacobi Menochij concordia relata numero præcedenti: eo præcipuè, quòd ia ſucceſ ſione ab inteſtato, de qua loco illo, hoc eſt, d. Præ ſumpt. 95. n. 2. ipſe Author agebat, præ ſumpta illa mens & voluntas eius, de cuius ſucceſ ſione agitur, non ita valeat deduci, imò eidem repugnent expreſsè ea, quæ ex eodem Menochio in conſ. 124. n. 110. lib. 2. ſuprà adduximus, dum in ſucceſ ſione legali, nullam hominis affectionem concurrere aſ ſeruit ipſe ſecurè.

Deinde & ſecundò, ſi veritati ſimpliciter inhæremus, negari non poſ ſe, quin alia ſit perſona patris, alia verò filij, cap. iam itaque, prima, quæ ſtione 4. & quòd text. in dicta l. vltima, C. de impuberum, & aliis ſubſtitut. vtitur dictione illa pene, & verbo, intelligantur, quæ improprietatem denotare, compertum eſt, vt vtrumque rectè obſeruauit, & comprobauit Antonius Pichardus ad titul. Inſtitut. de hæred. quæ ab inteſtato defer. §. 2. numero 11. & 12. folio 1239. Alij quoque Authores in eodem placito fuerunt, atque præfato, & aliis etiam modis explicarunt text. in dicta l. vltima, hos retuli libro primo, controuerſiarum iur. de vſufructu, capite 63. numero 89. & 10. Cæterùm (quod Pichardus non animaduertit) negari etiam non poſ ſe, quin quoad effectum ſucceſ ſionis, filius cenſeatur verè & propriè eadem perſona patris, ſiue eſ ſe idem, quod pater, nec ab eo differre; quia cùm in poteſtate legis fuerit efficere, quòd filius ſubintret in locum patris, & eius perſonam ſuſtineat, dicto §. cum filius, ſanè quoad ſucceſ ſionem dici poteſt verè & propriè pater, atque ita æqualis cum cæteris ſuccedentibus, etſi ipſi in proximiori gradu inueniantur, & ideò cum eiſdem ſuccedere debet, quia quòd filius loco patris habeatur, æquum à lege viſum eſt, vt in dicto §. cum filius, ſcribitur: & reſolutionem hanc eleganter adduxit, atque latiùs comprobauit Iacobus Menochius dicto conſilio 124. ex numero 104. vſque ad numerum 108. lib. 2. & dicto conſilio 211. numero 87. & duobus ſequent. libro 3. Ioannes quoque Vincentius Hondedeus dicto conſilio 70. nu. 63. & duobus ſequent. libro 1. & ita ad hunc ſenſum acceptæ, procedere poſ ſunt Tiraquelli, & aliorum Authorum rationes plures, ac etiam iura ab eiſdem allegata, quibus contendunt, repræ ſentationem eſ ſe potiùs veritatem, quàm fictionem; ſemper tamen (vt dixi) aſ ſerendum eſt, per rationem fictionis legem in hac materia non proceſ ſiſ ſe, ſiue repræ ſentationem fictionem non eſ ſe: quod apertiùs ex obſeruatione ſequenti conſtabit.

Tertio ergo loco conſtituitur, quòd lex ciuilis, quæ repræ ſentationis beneficium conceſ ſit, nullo modo finxit, filium in locum patris ſui ita ſubſtitui, vt qui in remotiori gradu anteà conſtitutus erat, modò per fictionem ad gradum proximiorem reducatur: Eidem tamen in remotiori gradu exiſtenti, atque in eo ſucceſ ſionis tempore inuento, ex iuſta cauſa, atque ex æquitate, proximioris gradus priuilegium communicat, & ad ſucceſ ſionem ſic eum admittit, ac ſi in proximioris, aut proximiorum cum eo concurrentium gradu exiſteret: Quæ ſententia & doctrina non obſcurè, apertè potiùs probatur per textum notabilem ad hoc, in authent. de hæred. ab inteſt. venient, in principio, ibi: in hoc enim ordine gradum quæri nolumus, ſed cum filiis & filiabus ex præmortuo filio aut filia, nepotes vocari ſancimus: & in §. ſi autem defuncto, verſiculo, vnde conſequens, ibi: Licèt in tertio ſint gradu; vbi notandum eſt, conceſ ſo iam repræ ſentationis beneficio, fateri textum illum, quòd per ipſammet repræ ſentationem lex ciuilis non finxit, consobrinum, qui eſt in tertio gradu, reponi, & conſtitui in ſecundo: aliàs enim ſumpta fictione, dicere debuiſ ſet Imperator contrarium eius, quod dixit; gradum ergo non quærit in eo ordine ſuccedendi, neque ad gradum fictionem aliquam introducit, ſed dumtaxat fictione omni ſublata, quod cum filiis de filiabus ex præmortuo filio aut filia, nepotes vocentur, ſtatuit: Idque & verè etiam & ſingulari ratione demonſtratur, quia repræ ſentationis beneficium circa collaterales, introductum fuit ad ſimilitudinem repræ ſentationis, quæ in deſcendentibus erat iam introducta, vt colligitur ex textu, in d. authent. de hæred. ab inteſt. venient. in principio, iuncto verſiculo, reliquum, cum ſeq. Sed ſic eſt, quòd per repræ ſentationem, quæ deſcendentibus concedebatur, lex ciuilis nullo modo fingebat, filium eſ ſe in eodem gradu, in quo pater eius fuit: Ergo idemmet procedere debet in repræ ſentatione, quæ collateralibus fuit conceſ ſa. Quòd autem in repræ ſentatione deſcendentibus conceſ ſa, id ita fuerit, euidenter conſtabit, ſi animaduertamus, ius repræ ſentationis. quod olim deſcendentibus concedebatur, non differre à iure ſuitatis, & his dumtaxat conceſ ſum fuiſ ſe, qui ſui hæredes erant. Quod apertè probatur in d. §. cum filius, Inſtit. de hæred. quæ ab inteſt. defer. Quoniam igitur in linea deſcendentium, patre ſublato de medio, filius in locum eius ſuccedebat, §. ſui, Inſtit. de hæred. qual. & differ. cum vulgatis, nepotes patre ſublato de medio, in loco ſui hæredis ſuccedebant, quia nemo eos præcedebat, ſed non reponebantur in gradu parentum ſuorum, quia id neceſſarium non erat, cùm omnes ſui hæredes primo loco pariter vocarentur ad inteſtati ſucceſ ſionem, §. 1. Inſtit. de hæred. quæ ab inteſt. Et ſic (vt vides) aliud eſt ſuccedere in locum patris ſui, vel in locum ſui hæredis. aliud verò & longè diuerſum reponi, & conſtitui in gradu, in quo pater fuit.

Quòd ſi dixeris, in linea deſcendentium neceſ ſariam non eſ ſe fictionem, quia nepotes, & alij liberi ſub poteſtate, iure ſuorum hæredum ſuccedebant, neque aliquis eos præcedebat, patre ſublato de medio, ex d. §. ſui: At verò in collateralibus cùm Ceſ ſet hæc ratio ſuitatis, neceſ ſariam videri fictionem, quia ea remota, patruus tanquam proximior, ſuccedere debuiſ ſet, §. ſi plures, cum iuribus aliis vulgatis, Inſtit. de legitima agnatorum ſucceſ ſione. Reſponderi poterit, prout Virum equidem eruditum reſpondiſ ſe, mihi compertum eſt, quòd etiam in emancipatis liberis, iura ſuitatis deficiebant, vt certum eſt; & tamen in illis gradum non eſ ſe quærendum, dixit expreſ ſim text. in d. authent. de hæred. ab inteſt. venientibus, in principio; vnde de in tranſuerſalibus idem quoque dici poterit, ac debebit, in eis etiam beneficio repræ ſenſationis introducto.

Et iuxta hæc debebunt accipi, atque moderari generales, & nimis indiſtinctæ traditæ Doctorum omnium ſententiæ, & obſeruationes in hac materia, quatenus dicunt, quòd quando agitur de ſucceſ ſione aſcendentis, vel patrui, nepotes ex filio, vel fratre prædefuncto ſuccedunt in locum & gradum patris, prout ſcripſerunt poſt alios plures, Socinus iunior in conſ. 252. n. 8. lib. 2. Iaſon in conſ. 159. n. 2. lib. 4. Ruinus in conſ. 12. n. 13. lib. 2. Tiraquellus de primogenit. q. 40. n. 166. Hieron. Gabriel in conſ. 86. n. 3. lib. 1. Rolandus in conſ. 68. n. 23. lib. 1. Franciſc. Beccius in conſ. 81. n. 1. & 2. Grammaticus deciſ. 1. Ioannes Bolognetus in conſ. 8. in principio, & n. 8. & ſeqq. & quòd dicantur eſ ſe in eodem gradu, in quo erat pater, & ſic in æquali cum patruo, non autem in remotiori, reliquerunt ſcriptum Iaſon dicto conſ. 159. n. 4. lib. 4. & in conſilio 215. columna 4. libro 2. Corneus in conſilio 131. columna 4. numero 10. verſiculo, præterea, libro 2. Pariſius in conſilo 36. numero 8. libro 2. Decius in conſ. 87. in fine, & in conſ. 97. numer. 4. & in l. 1. num. 19. C. de ſecundis nuptiis, Rolandus dict. conſ. 68. n. 41. Burſatus in conſ. 67. n. 23. & 24. lib. 1. Franciſc. Beccius d. conſ. 81. Ioannes Cephalus in conſ. 489. n. 59. lib. 4. Verè namque, neque ad gradum proximiorem, per fictionem (vt ipſi exiſtimarunt) reducuntur, neque in locum & gradum patris ſuccedunt; de gradu enim non quæritur, vt in dict. authent. expreſſum vides; ſed ex æquitate (vt dixi) proximioris gradus priuilegium communicatur, hoc eſt, (vt eodem in loco dicitur) cum filiis, & filiabus ex præmortuo filio, vel fratre admittuntur.

Cæterùm, ne ab ita receptis, & communibus Doctorum ſententiis, atque traditionibus recedamus, quamuis rem hanc ſic intelligendam, atque interpretandam credamus, prout nunc intelleximus; eo frequenter loquendi modo vtemur, quo ipſi Doctores vtuntur, & ſuccedere filium in locum & gradum patris dicemus, effectu, atque exitu conſiderato: communicatio namque illa. eum effectum operatur, quamuis non per fictionem procedat, vt dixi, ſed ex æquitate cum filiis & filiabus, ſucceſ ſio eiuſmodi detur: Id quod in effectu voluit etiam communis illa Doctorum ſententia relata ſuprà, num. 9. quatenus ſuccedere quem repræ ſentando perſonam parentum, id ſignificare dixerunt, quòd filius aſ ſumat gradum ſuccedendi, qui patri competebat, & omnia iura gradui cohærentia, & quæ competerent parentibus, ſi viueret: Nam licèt text. in dict. authent. de hæred. ab inteſtat. venient. in principio, alio (& diuerſo equidem) loquendi modo vtatur, ex quo tandem cum filiis & filiabus ex præmortuo filio, nepotes vocari ſtatuit, id in effectu introducere intendit, vt iura patris filius conſequatur, & ſic admittatur, ac pater ipſe ſi viueret, admittendus eſ ſet: Verbis ergo magis, quàm re, & effectu, præfati textus, & communis Scribentium obſeruationis differentia eſt; ſemper tamen erit, vt dixi, intelligenda.

Quartò deinde & principaliter obſeruandum, atque conſtituendum eſt, ex dictis hactenus, deducendam reſolutionem articuli aſ ſidui, & neceſ ſarij in hac materia; vtrùm, inquam, repræ ſentatio dumtaxat admitti debeat in caſibus à iure expreſ ſis: Et quidem ij omnes Authores, qui Repræ ſentationem Fictionem legis appellarunt, ſiue per rationem fictionis introductam eam aſ ſeuerarunt; inde & quaſi neceſ ſariò, & conſequenter inferunt, quòd cùm repræ ſentatio iuris fictione introducta ſit, non niſi in caſibus à iure expreſ ſis admitti poterit. Cuius ſententiæ Authorem dicunt communiter Nicolaum de Matharenis in l. finali, C. de iuriſdictione omnium indicum: prout eum retulit Angelus in dict. §. cum filius Inſtitut. de hæred. quæ ab inteſtato defer. num. 7. Decius in conſil. 1. num. 5. Emanuel Coſta de patruo & nepote, prima parte, num. 18. fol. 399. & eundem ſequuntur Guil. Benedictus, & Antonius Gama, cum quibus ſic quoque obſeruauit Velaſquez Auendañus in l. 40. Tauri, gloſ ſa 16. num. 4. Aluarus Valaſcus de iure emphyteutico, quæ ſt. 50. num. 6. in fine, qui ea ratione excitatur, quòd ſi Repræ ſentatio eſt ex priuilegio iuris (Priuilegium enim appellat textus iam allegatus in dict. §. ſin autem defuncto, verſ. huiuſmodi autem priuilegium:) Sequitur (inquit ipſe) quod non non poſ ſit habere locum niſi in caſibus à iure expreſ ſis; priuilegia enim iuris non inducimus, niſi lex inducat, §. ſed & quod Principi placuit, Inſtitut. de iure natur. gent. & ciuili: Si autem eſt fictio, idem etiam dicendum eſt; non enim fictionem inducimus, niſi quando lex fingit, quia fictio eſt opus legis, & ab homine induci non poteſt, vt ibidem probat Valaſcus: Eandem quoque regulam, quòd repræ ſentatio locum non habeat, niſi in caſibus à iure expreſ ſis, generaliter in hac materia tradiderunt Tiberius Decianus in conſil. 1. num. 398. lib. 1. Paulus Pariſius in conſil. 37. ex num. 1. cum ſequent. volumine 2. Marcus Anton. Anguiſ ſola in conſ. 3. num. 49. lib. 3. Didacus Couarr. practicarum cap. 38. num. 4. ſub verſic. ex his poterit perpendi, in fine. Ioannes Matiençus in l. 5. tit. 7. gloſ ſa prima, num. 1. lib. 5. nou. collect. Regiæ. Iacobus Cancerius variarum reſolut. cap. 5. num. 7. in fine, Caldas Pereira de nominat. emphyteutica, quæ ſt. 17. num. 9. Anton. Pichardus ad titulum, Inſtitut. de hæred. quæ ab inteſtato defer. §. 2. num. 13. Pater Ludouicus Molina tom. 3. de iuſtitia & iure, disputatione 626. num. 2. fol. 388. Inde etiam, quaſi neceſ ſariò & conſequenter inferunt, repræ ſentationem hanc eſ ſe iure quoddam ſpeciali introductam, & proptereà eſ ſe quoddam ius extraordinarium, nec ei in dubio locum fore, ſicuti ſcripſerunt Iacobus Beluiſius, Bartol. Caſtrenſis, Aretinus, & Lofredus, quos retulit, & ſequutus eſt Iacobus Menochius in conſil. 200. num. 41. lib. 2. & in conſil. 269. num. 61. verſ. Octauò, lib. eodem, & lib. 4. Præ ſumptione 95. num. 3. & idem quoque poſt alios ſcripſit Emanuel Coſta de patruo & nepote, prima parte, num. 15. fol. 398. Raudenſis etiam in conſil. 141. num. 45. inter conſilia vltimarum volunt. volum. 2. dum dixit, capiendam in dubio interpretationem contra repræ ſentationem. Cæterùm ius repræ ſentationis ex naturali ratione fuiſ ſe introductum, & conſequenter fauorabile eſ ſe, & in omni materia extendendum: Tiberius Decianus profitetur in conſil. 9. num. 3. lib. 2. qui autem ſint caſus expreſ ſi, in quibus repreſentatio locum habere debet, iidemmet Authores declarant, & dilucidè magis conſtabit ex his, quæ obſeruationibus ſequentibus dicenda ſunt, vbi ſuo ordine explicauimus, quibus perſonis repræ ſentationis beneficium fuerit conceſ ſum, & quando habeat locum, vel non, conſtat etiam; & quoad Regni ſucceſ ſionem, & Maioratus, aut Primogenia, deducitur quando locum habeat, ex l. 2. tit. 15. partita 2. & l. 40. Tauri, quæ hodie eſt l. 2. tit. 7. lib. 5. nou. collect. Regiæ, & infrà etiam latiùs declarabitur.

Et pro regula generali, quòd repræ ſentatio dumtaxat habeat locum in his ſucceſ ſionibus, quæ iure hæreditario deferuntur, & non in aliis, ſcipſerunt in hac materia Nicol. de Matha. Bald. Bartolus, & poſt alios antiquos Emanuel Coſta, quos retulit, & ita generaliter in hac eadem repræ ſentationis materia obſeruauit Ludouicus Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. cap. 6. num. 40. & num. 47. Andreas Tiraquellus de primogenitura, quæ ſt 40. ex mm. 152. Aluarus Valaſcus de iure emphyteutico, dict. quæ ſt. 50. num. 30. Natta in conſil. 127. in fine, volumine primo, Tobias Nouius in conſil. 4. num. 8. Paulus Pariſius in conſil. 37. num. 74. lib. 1. Decius in conſil. 1. columna penultima. Curtius iunior in l. 2. num. 11. C. de ſucceſ ſorio edicto. Guil. Bened. in cap. Rainuncius, de teſtamentis, verbo, & vxorem nomine Adelaſiam, num. 60. Didacus Couarr. practicarum dict. cap. 38. num. 5. verſic. ſic ſanè. Ioannes Matiençus in dict. l. 5. tit. 7. gloſ ſa 5. in principio lib. 5. nouæ collect. Regiæ, Velaſquez Auendañus in l. 40. Tauri, gloſ ſa 16. num. 3. Franciſcus Burſatus in conſil. 170. num. 47. lib. 2. Humada in l. 2. tit. 15. partita 2. gloſ ſa 17. num. 2. Antonius Pichardus ad tit. Inſtit. de hæred. quæ ab inſtato deferunt. de Repræ ſentatione, §. 2. num. 25. fol. 1244. Pater Ludouicus Molina tom. 3. de iuſtitia & iure, dict. diſput. 626. num. 1. in principio, fol. 386.

Ij autem, & alij plures Authores, quos ſciens, conſultóque prætermitto, excitantur præcipuè per textum, in l. tutela, §. ſi duo, ff. de legitimis tutoribus, & in l. ſi libertus præterito, §. primo, ff. de bonis libertorum. Sed aduersùs hanc communem, & receptam Scriptorum ſententiam, quamplurima quidem vrgent, quæ ſuſpectam & periculoſam eam reddunt. Ac primùm, quòd in emphyteuſi, quæ iure ſanguinis defertur de generatione in generationem, contrarium tenent communiter Doctores, ac in ea repræ ſentationem admittunt, vt infrà, obſeruationibus vlterioribus, latiùs oſtenditur: & tenuit Alexander in conſ. 26. num. 9. lib. 3. & in conſ. 88. lib. 1. Ruinus in conſil. 12. num. 13. & 14. lib. 1. & in conſ. 17. num. 13. in fine, vbi de communi & veriori, & ſimul loquitur in vtroque loco de feudo, quod iure ſanguinis debetur ex contractu; & tamen vult, quòd filius repræ ſentet in eo patris perſonam: idem tenuit Rolandus in conſil. 68. num. 24. lib. 1. vbi refert Concordantes, & de communi teſtatur, & de feudo paterno, quod iure ſanguinis defertur, Ruinus in conſil. 171. columna 4. lib. 2. vbi etiam loquitur in emphyreuſi Eccleſiaſtica, quæ debetur iure ſanguinis, ideſt maſculis tantùm: idem Ruinus in emphyteuſi Eccleſiaſtica, in conſil. 163. lib. 1. id ipſum Corneus in conſil. 131. per totum, lib. 1. & in conſil. 24. columna vltima, eodem lib. Tiberius Decianus in conſil. 9. num. 5. lib. 2. & in conſil. 55. num. 18. lib. 3. pod alios, de quibus ibi: & loquitur in fideicommiſ ſo facto in contractu, ac in eo repræ ſentationi locum eſ ſe defendit; Molina quoque de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. cap. 6. num. 47. & Sfortia Oddi in conſil. 11. num. 39. lib. 1. in feudo, & in emphyteuſi, locum eſ ſe repræ ſentationi, aſ ſeuerarunt: ergo abſolutè verum non eſt, quòd in his dumtaxat, quæ iure hæreditario deferuntur, ſit locus repræ ſentationi.

Deinde, quòd in fideicommiſ ſis familiæ relictis, locum habeat repræ ſentatio, communis eſt poſt Accurſium Scribentium quamplurimorum ſententia, vt infra dicendum eſt; & tamen in fideicommiſ ſis iure hæreditario non ſucceditur, imò fideicommiſſi titulus, cum titulo hæreditario ſimul concurrere non poteſt, l. legatum, 119. §. primo, ff. de legatis primò. Denique tam in Regni, quàm in Maioratus cuiuſque ſucceſ ſione, repræ ſentationem habere locum, expreſ ſum eſt in l. 2. titul. 15. partita 2. & in l. 40. Tauri, & latiùs infrà explicandum eſt; & tamen Regni ſucceſ ſio, iure ſanguinis, & non iure hæreditario defertur, vt latiùs ſtatim probabitur, & poſt alios tenuit Molina lib. 3. de Hiſpan. primogen. cap. 6. num. 9. Mieres de maioratu, 4. part. quæ ſt. prima, num. 47. Gama Luſitanus deciſione 174. num. 15. Similiter Maioratus ſeu primogenia, non iure hæreditario, ſed iure ſanguinis deferuntur, vt latè obſeruauit Molina lib. 1. cap. 8. per totum.

Quapropter ſolo feudi argumento adductus, atque excitatus principaliter, à communi ſententia diſcedere videtur Iaſon in l. ſi auiæ, num. 5. C. de ſucceſ ſorio edicto, & eam non eſ ſe tutam ob rationes prædictas, expreſ ſim aſ ſeuerauit Sfortia Oddi in conſil. 11. nunc præcitato, num. 39. quò loci multùm dubitat de veritate traditionis præfatæ, quòd repræ ſentatio locum non habeat niſi in his ſucceſ ſionibus, quæ iure hæreditario deferuntur: Sed non reſpondet his iuribus, quæ pro communi præfata diſtinctione, an ſcilicet ſuccedatur iure hęreditario, vel sanguinis, ſuprà adduximus: Eiſdem tamen facilè poterit ſolutio præ ſtari, ſi in memoriam repetantur ea, quæ quotidianarum harum controuerſ. iuris, cap. 20. lib. 2. num. 35. per totum, obſeruauimus; ideò, inquam, in dictis iuribus repræ ſentationem ceſ ſare, quòd non tractabatur de ſuccedendo in bonis aui, ſed de ſuccedendo in bonis liberti: repræ ſentatio autem olim ſolùm in ſucceſ ſione aſcendentium locum habebat, & quamuis ſuccedatur ibi in iure patronatus, quod erat ipſius aui; tamen cùm ex illo iurepatronatus filius non conſequatur ius ſuccedendi in bonis aui, ſed liberti, non inspicitur perſona aui, nec ſeruatur ordo ſuccedendi ab inteſtato ipſi auo, per text. ſingularem, in l. Paulus, §. Paulus respondit nepotem, ff. de bonis libertorum: Idcircò quia agebatur de ſucceſ ſione liberti, in qua repræ ſentationi locus non eſt, rectè adiicitur illatio, Quia proximum quemque, & c. Eaque ad excludendum nepotem ſufficiens eſt, vt dict. num. 35. oſtendi.

Quòd ſi velis communem ſententiam tueri, dicere poteris, repræ ſentationem in ſucceſ ſione hæreditaria ſemper admittendam, in aliis verò ſucceſſionibus denegandam, niſi in feudo, in quo repræſentatio iure ſingulari ſemper admittitur, etiamſi iure hæreditario non deferatur, prout pluribus probant Iaſon, Afflict. Tiraquel. Grammatic. Acoſt. & Roſellis, quos refert, & ita obſeruauit Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. d. cap. 6. num. 47. Prætereà, regulam eandem, quòd in his, quæ iure hæreditario non deferuntur, repræ ſentatio admittenda non ſit, tribus in caſibus non procedere. Primus eſt in ſucceſ ſionibus, in quibus line a recta & iure primogenituræ ſuccedendum eſt, vbi repræ ſentatio admittitur, etſi iure hæreditario non deferantur: Et idem eſt in iuribus patronatus, & anniuerſariis, atque emphyteuſi, iure primogenituræ relictis. Secundus caſus eſt, vbi adeſt primogenitorum perpetua vocatio; illa namque efficit, vt omnes in infinitum ex reprę ſentatione ſuccedant; etſi iure hæreditario non deferatur. Tertius caſus eſt in fideicommiſ ſio familiæ, cognationi, ſeu propinquis relicto, in quo repræ ſentatio ſemper admittenda eſt, etſi in eo iure hæreditario non ſuccedatur: Et ita regulam ſuperiorem, quòd in his, quæ iure hæreditario non deferuntur, repræ ſentatio admittenda non ſit, deducit. & præfatos tres caſus excipit, & latiùs eos probat Ludou. Molin. de Hiſpan. primog. lib. 3. cap. 6. ex num. 41. vſque ad num. 48. & Molinam ſequitur Humada in l. 2. tit. 15. part. 2. gloſ ſa 17. num. 3. Antonius Pichardus ad titulum, Inſtitut. de hæred, quæ ab inteſtat. defer. tractatu, de repræ ſentatione, §. 3. ex n. 35. vſque ad nu. 40.

Verumenimverò (vt ſuprà, num. 40. dicebam) negari non poteſt, quin præfata Doctorum ſententia, quæ repræ ſentationem in his dumtaxat admittit ſucceſ ſionibus, quæ iure hæreditario deferuntur; doctrina etiam ſuperior, quæ caſus nunc relatos excipit, atque in contrarium regulam conſtituit, ſuſpecta & periculoſa reddatur ex eiſdem, quæ dict. num. 40. fuere adnotata; nam ſi in feudo, & in emphyteuſi repræ ſentatio admittitur, etiamſi in illis iure hæreditario non ſuccedatur, & iuris huius ſingularis (quod poſt alios in feudo conſtituit Molina) nulla ratio ſpecialis oſtenditur, aut ſi quæ iuris ſingularis ratio aſ ſignari valet, non modo non concludens, ſed nec apparens eſt, ſi etiam in caſibus aliis mox relatis, repræ ſentatio admittitur, atque in illis non ſuccedi iure hæreditario conceditur, proculdubio non leue argumentum deducitur ad probandum, quòd vbi ſubiecta materia, de qua tractetur, ratióve aliqua iuris contrarium non ſuadeat, repræ ſentatio admittenda ſit, etiam in his ſucceſſionibus, quæ iure hæreditario non deferuntur. Vnde rectiùs poſ ſet in contrarium regula generalis deduci, ius repræ ſentationis fauorabile eſ ſe, atque ideò in dubio extendendum, & pro eo iudicandum, vt potiùs admittatur, quàm excludatur repræ ſentatio, niſi ratio aliqua contrarium ſuadeat; id quod Tiberius Decianus relatus ſuprà, num. 37. rectiùs obſeruauit, & vtcumque ſit in terminis iuris communis, ex deciſione legum partitarum, & dict. l. 40. Tauri conſtitutione, coacta ratione id dicendum erit, ex qua legum illarum diſpoſitione, iam dubitari non poteſt, quin repræ ſentatio in quacunque diſpoſitione iure Maioratus facta, ſit admittenda; prout Ludouicus Melina de Hiſpanorum primogenus, lib. 3. dicto cap. 7. num. 13. in fine, profitetur expreſſim. Auendañus etiam, qui ius repræ ſentationis non habere locum, niſi in caſibus à iure hæreditario deferuntur, anteà dixerat, vt numeris præcedentibus retuleram: tandem in eadem l. 40. Tauri gloſ. 16. num. 6. fatetur regulam conſtitui eadem in l. generalem, quoad repræ ſentationem in omni diſpoſitione iure Maioratus facta admittendam, & ſubiicit verba quædam, quæ Tiber. Decian. placitum, de quo ſuprà, d. num. 37. & noſtrum, atque Sfortiæ Oddi relati ſuprà, num. 41. contra Communem, Aſ ſumptum mirè adiuuant; inquit enim Auendañus ipſe in hunc modum: Et credo non immeritò, cum ius iſtud repræ ſentationis æquam ſit, & à naturali ratione, & aquilate procedat; & ideò extendendum eſt; & in dubio pro eo iudicandum, vt per Baldum in l. prima, §. in primo, per illum text. C. de caducis tollendis. Ecce vbi Author is velut expreſ ſim tradit id, quod contendimus, & dicta Taurina conſtitutione clarè deduci, Conditores eiuſdem eorum ſententiæ acceſ ſiſ ſe, qui etiam in ſucceſ ſionibus non hæreditariis repræ ſentationem admittunt: Imò adeò eam admiſ ſiſ ſe, vt voluerint non modò concurſum, ſed etiam excluſionem aliorum operati debere repræ ſentationem, etiam in ſucceſ ſione indiuidua, ſiue iure Maioratus facta, id quod iure communi attento dubium quoque fuerat, & ideò adiicitur verbum, Prefieran, in d. l. 40. Tauri, vt ibidem gloſ ſ. 13. Auendañus idem oſtendit.

Quintò & principaliter obſeruandum, atque conſtituendum eſt, ex dictis hactenus, non obſcurè quemlibet deducere poſ ſe, quo, inquam, iure repræ ſentatio inuenta, atque introducta fuerit, an etiam neceſ ſaria fuerit, & quare introducta, inquirendum eſt. Atque vt ſuo ordine, & diſtinctè id explicetur, inprimis conſtituo, iuris noſtri Interpretes dubitaſ ſe communiter, Teſtamentum, & hæreditas, ſiue teſtamenti factio, & ſucceſ ſio ex eo, aut hęredis inſtitutio, ſeu etiam ſucceſ ſio ab inteſtato, quo iure ſint introductæ. Et quidem hac in re quatuor fuere præcipuæ, ac etiam diuerſ æ Doctorum ſententiæ, nam quod teſtamentum & hæreditas, ſiue ſucceſ ſiones omnes fuerint de iure Diuino, quidam exiſtimauerunt; alij verò eſ ſe iuris naturalis dixerunt; alij deinde quòd hæc omnia ſint iuris gentium crediderunt, quoad inuentionem; licèt quoad formam & solemnitatem iuris ciuilis poſitiui eſ ſe aſ ſeuerauerint. Denique, teſtamenta ſucceſ ſiones, atque hæreditates quòd ſint de iure ciuili poſitiuo, alij contendunt, provt quatuor has Doctorum opiniones diuerſas congeſ ſit. Ferdin. Vazq. Menchac. de ſucceſ ſionum creatione, lib. 1. §. 1. num. 1. per totum, & numeris ſequentibus; duas verò, hoc eſt ſecundam, & tertiam, Petrus de Peralta in rubrica, ff. de hæred. inſtitu. ex num. 140. vſque ad numerum 146. Vltimam verò Roxas in epitome ſucceſ ſionum, cap. 7. num. 6. Mihi verò tertia opinio ſemper verior viſa eſt, & magis placet communiter, videlicet, quòd teſtamenti factio, & ſucceſ ſio, inuentione ſeu introductione, ac ſubſtantia ſit de iure gentium, & ſic ratione naturali introductæ; ſed tamen approbatione, ſeu confirmatione, ſolemnitate, ac forma, vel modo, & ſic quoad effectum & efficaciam ſint de iure ciuili: quam ſententiam tenuerunt Rainerius, & Bartolus, Romanus, Corneus, Caſtrenſis, Fulgoſius, Iaſon, Barbaria, Theophilus, Alexander, Fortunius, Couarr. Viglius, Decius, Angelus, Guil. Benedict. Pariſius, & alij, quos retulit Menchaca dict. §. 1. num. 1. verſic. Tertia fuit opinio, & firmiter ita reſoluit Peralta in rubrica, ff. de hæred. inſtit. num. 140. cum ſequent. & num. 144. ad finem, fol. mihi, 94. & num. 142. inquit idem dicendum eſ ſe in ſucceſ ſionibus tranſuerſalium ab inteſtato, quod in aliis aſcendentium & deſcendentium. Quod eſt notandum ad repræ ſentationem de iure inductam inter tranſuerſales, atque in dict. l. 40. Tauri, ampliatam ad ſimilitudinem ſucceſ ſionis, aut repræ ſentationis inter deſcendentes, vt infra dicetur. Denique Peralta metipſe dict. num. 144. in finalibus verbis, dubij propoſiti reſolutionem præ ſtat expreſ ſam; nam cùm anteà dixiſ ſet, id quod nunc diximus, ſucceſ ſiones, inquam, introductione eſ ſe iuris gentium, approbatione tamen ſeu confirmatione eſ ſe iuris ciuilis, ſubdit ſtatim in hunc modum: Item eædem dispoſitiones ſunt, etiam de iure ciuili conſideratis effectibus ciuilibus repræ ſentationis. ac tranſlationis quorumcunque iurium hæreditariorum de defuncto in hæredem, & aliis eiuſdem generis effectibus. Et anteà num. 141. ſic reliquit ſcriptum: Sicque vult Corneus, quòd ille textus intelligatur ſolùm quoad virtutem tranſmiſ ſiuam iurium hæreditariorum in hæredem, item & quoad repræ ſentationem, ſiue virtutem repræ ſentatiuam, qui ſunt effectus ſucceſſionis inuenti de ture ciuili. Vides ergo Petrum de Peralta expreſ ſim adnotare, atque aſ ſerere, repræſentationem, ac eius effectum à iure ciuili procedere; ſiue introductum fuiſ ſe: In quo ferè omnes conueniunt, qui hactenus in hac materia ſcribunt; nam à iure ciuili repræ ſentationem, ac eius effectum procedere, atque introductum fuiſ ſe, vel expreſ ſim aſ ſerunt, vel pro certo ſupponunt: & inter alios, ita ſanè tenuerunt Tiberius Decianus in conſil. 7. num. 85. lib. 1. & in conſ. 28. num. 11. & 30. eod. lib. 1. & in conſil. 9. num. 2. lib. 2. Franciſcus Burſatus in conſil. 67. num. 12. lib. 2. Iacobus Menochius lib. 4. præ ſumptione 95. num. 2. Auendañus in l. 40. Tauri, gloſ. 2. num. 5. Decius in conſil. 427. num. 8. & in conſil. 1. num. 8. Pariſius m conſ. 36. num. 8. volumine 2. Octauianus Cacheranus in conſil. 72. num. 31. vbi dicit, quòd repræ ſentatio à lege introducitur, §. reliquum, in authent. de hæred. ab inteſt. venient. §. cùm filius, Inſtit. de hæred. quæ ab inteſt. defer. nec alium facit gradum; ſubſtitutio autem, quòd ab homine fit, aliúmque gradum facit, l. 1. l. poteſt quis, cum innumeris aliis ſimilibus, ff. de vulg. & pup. ſubſtitut.

Fuítque repræ ſentatio metipſa ex æquitate, atque iure quodam ſpeciali introducta, in quo etiam omnes vnanimiter conueniunt; ſic enim ſancitum eſt in dict. authent. de hæred. ab inteſtato venient. §. ſin autem, & in dict. §. cum filius, ibi: Æquum enim eſ ſe: Per quæ iura ſic tenuerunt Socinus iunior in conſil. 252. num. 5. lib. 2. Ioannes Cephalus in conſil. 431. num. 25. lib. 3. & in conſil. 489. num. 29. & num. 66. lib. 4. Tiraquellus de vtroque retractu, §. 11. gloſ. 9. num. 4. Tiberius Decianus in conſil. 1. num. 371. lib. 1. & in conſ. 55. num. 39. lib. 3. Alexander Raudenſis in conſil. 142. num. 63. inter conſilia vltimarum voluntatum, volumine 2. Iacobus Menochius in conſil. 200. num. 43. lib. 2. Auendañus in l. 40. Tauri, gloſ ſ. 16. num. 6. Doctor Spino in ſpeculo teſtament. gloſ. 19. num. 52. Pater Ludouicus Molina tom. 3. de iuſtitia & iure, disputatione 626. num. 1. ad finem, & disputatione 632. in verſic. poſteà verò ex quadam humanitate, & in verſic. ex quadam humanitate, & æquitate, ſub num. 5. Quod quidem ius quia æquum, ideò & antiquiſ ſimum, vt inquit text, in §. ſi quis igitur, qui eſt primus eius tituli, in authent. de hæred. ab inteſtato venient, ibi: Quam ſucceſ ſionem in ſtirpes vocauit antiquitas. Et de iure, meritò hoc ius repræ ſentationis æquum, & antiquum dicitur, cùm & iure diuino id apud antiquos Patres, & Patriarchas fuerit obſeruatum, etiam ante legem Moyſis, vt habetur Geneſis cap. 11. cùm ſequent. vbi cum Thare duos habuiſ ſet filios, Abraham, & Aram, hícque Aram præmortuus fuiſ ſet relicto filio Loth, Abraham ipſum nepotem admiſit ad ſucceſ ſionem aui Thare, vocans eum fratrem, quod ſcilicet fratrem repræ ſentaret. Fratres enim (inquit Abraham) ſumus, vt Geneſis cap. 13. & ſic diuiſerunt vniuerſam hæreditatem Thare, vti fratres. Quod etiam lege 12. tabularum receptum fuit, vt eſt textus, in l. 3. C. deſuis & legit. hæred. quem in hoc citat Tiberius Decianus, dict. conſil. 55. num. 40. lib. 3. & notant Alciatus, in reſponſ. 670. Menochius, dict. conſ. 200. num. 44. lib. 2. Imò & naturali æquitate contingere repræ ſentationem, inquit textus in l. prima, §. ſi filius, ff. de ſuis & legitimis. Si quidem naturâ pater & filius, vna ferè & eadem perſona cenſentur, l. final. C. de impuber. & aliis ſubſtitut. Vnus eſt enim filius cùm patre, & vna caro; inquit textus, in cap. iam itaque, ibi: Vnus erat, cum illo. 1. quæ ſt. 1. & tradit Baldus in l. vltima. C. de ſeruis fugitiuis. Paulus Caſtrenſis in conſ. 264. col. 3. lib. 2. Tiberius Decianus in conſ. 55. num. 41. Auendañus in dict. l. 40. Tauri gloſ ſa 16. num. 6. eandem quoque reſolutionem, videlicet repræ ſentationem non ſolum iure Ciuili, ſed etiam Diuino, & Canonico videri inductam: firmarunt Hieronymus Gabriel in conſil. 86. num. 3. Franciſcus Beccius in conſil. 81. num. 1. & 2. Franciſcus Buſatus in conſil. 67. num. 12. & num. 20. lib. 1. Ioannes Vincentius Hondedeus in conſil. 70. num 47. lib. 1. Qui inde inferunt, per repræ ſentationem, ex æquitate (vt dixi) & iure quodam ſpeciali inductam, non dici corrumpi gradum, ſed potiùs per eam ipſum repræ ſentari. Vt tradunt Baldus in l. prima, C. de ſecundis nuptiis. Alexander in conſil. 26. num. 10. & 14. lib. 1. Ruinus in conſil. 63. column, 2. lib. 1. Socinus iunior in conſil. 116. num. 28. lib. 1. Portius Imolenſis in conſ. 35. num. 88. verſiculo, ſed eſto. Decius in conſ. 527. num. 8. Petrus Paulus Pariſius in conſil. 90. num. 49. lib. 2. Iacobus Menochius in conſ. 200. num. 44. lib. 2. & dicta præſumptione 95. num. 5. lib. 4. Vbi pro regula generali in hac materia conſtituit, quod quando dicimus filium ingredi locùm patris, gradus non dicitur corrumpi; ſed repræ ſentari, atque ita non remotior dicitur gradus, ſed illemet, in quo pater repræ ſentatus ſuccederet. Idem quoque ſcripſit Tiberius Decianus in conſil. 43. num. 17. & 18. lib. 2. & in conſ. 55. num. 45. lib. 3. dicens, quòd quando per repræ ſentationem filius ingreditur locum patris, non corrumpitur gradus; ſed filius ingrediens locum patris, aſ ſumit omnes qualitates, & omnes prærogatiuas, quas pater ratione illius gradus habebat, dum viuebat, & nunc habuiſ ſet, ſi vixiſ ſet: Hieronymus etiam Gabriel in conſ. 130. num. 32. lib. 2. Rolandus in conſ. 68. num. 26. & ſeq. lib. 1. Petrus Antonius de Petra de fideicommiſ ſis quæ ſt. 11. num. 129. Ioannes Vincentius Hondedeus in conſil. 70. num. 49. & 50. lib. 1. Ludouicus Molin. de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. cap. 6. ex num. 48. vſque ad finem capitis. Auendañus in l. 40. Tauri, gloſ ſa 17. num. 2. & 3. Humada in l. 2. tit. 15. partita 2. gloſ ſa 17. num. 7. Ioannes Gutierrez practicarum lib. 3. quæ ſt. 67. num. 21. & quæ ſt. 68. num. 25. cum ſequent. & num. 45. Qui authores Hiſpani poſt Ludouicum Molinam dict. num. 48. cum ſeq. vſque ad finem d. c. 6. inquirunt, vtrùm verba dict. l. 40. Tauri, ad qualitatem potius primogenituræ referenda ſint, quàm ad gradum, & Molinæ ipſius veſtigia atque reſolutionem ſequuti, ſecurè credunt, verba illius legis Taurinæ, De manera, que el hijo mayor y ſus hijos y deſcendientes legitin. os por ſu orden repreſenten la perſona de ſus padres, aunque ſus padres no ayan ſucedido en los mayorazgos, valde generalia eſ ſe, & potius ad qualitatem primogenituræ, quæ reſidebat in perſona patris, quàm ad gradum referenda eſ ſe. Non enim dicitur, Repreſenten el grado de parenteſco, o de proximidad de ſus padres, ſed potius dicit, Que repreſenten la perſona de ſus padres. Id autem triplici conſideratione probat, atque (vt ego arbitror) concludenter euincit Molin. d. num. 48. cum ſeq. qui rectiſſimè concludit, ex legibus Partitarum, & Tauri, non eſ ſe conſideratam gradus, ſed lineæ primogenitorum repræ ſentationem, cùm vbi gradus non repræ ſentatur, ſola repræ ſentatio lineæ primogenitorum, omnes in proximiori gradu exiſtentes excludat. Et Molinam ſequuntur Authores præfati (vt dixi) & meritò quidem; non enim veriſimile eſt (vt conſiderationes Molinæ, & ab aliis tradita omittam) quod ſi gradum repræ ſentari, lex illa intendiſ ſet, gradum ipſum repræ ſentari, non dixiſ ſet, nec adieciſ ſet adeò expreſ ſim, & generaliter, Que repreſenten la perſona de ſus padres. Idcirco eodem cap. 6. num. 51. in fine, rectiſ ſime etiam obſeruauit Molina metipſe, quod quando aliquis vellet doctrinam ſuperiorem inficiari, ſaltem negare non poterit, quod illud, quod principaliter in ea lege repræ ſentandum eſ ſe diſponitur, eſt qualitas iſta primogenituræ, ſeu linea primogenitorum; quamuis gradus etiam ex eiuſdem legis diſpoſitione, neceſ ſariò repræ ſentandus eſ ſet. Addiderim ego (idque vltra Molinam & reliquos hactenus Scribentes) vſque adeò ex ipſamet lege, qualitatem illam primogenituræ eſ ſe illud, quod principaliter repræ ſentandum eſt, vt gradus repræ ſentatio, vllo modo requiſita non fuerit, nec in conſideratione habita ea in lege; non modò, quia id expreſ ſum non eſt, quod non leuem præ ſtat rationem ad ſic credendum; ſed etiam quia eiuſdem legis deci ſio ſic ſuadet, & maximè ratio illa Molinæ, id ita ſtatutum, vt pleniùs ſuccurreretur nepoti per repreſentationem perſonæ, quàm gradus, cùm poſ ſet gradus repræ ſentari, & non perſona, & tunc neptis ex filio primogenito non poſſet ex repræ ſentatione gradus parentis, filium ſecundogenitum maſculum excludere, vt dict. num. 48. & duobus ſeqq. Molina idem latius probauit. Cum etiam non eſ ſet, quare de gradus repræ ſentatione agendum eſ ſet, cum etiam in caſibus, in quibus gradus repræ ſentatio non admittitur, is qui ex primogenito deſcendit, ex repræ ſentatione ſolius primogenituræ, cæteris in proximiori gradu exiſtentibus, in maioratus ſucceſ ſione præferendus ſit, vt Molina ipſe, vbi ſupra, num. 50. cum iudicio adnotauit. Remanet ergo ex prædictis (vt firmiter ego exiſtimo) legem illam nunquam voluiſ ſe, quod gradus proximitas eſ ſet repræ ſentanda; ſed intendiſ ſe dumtaxat, quod parentis perſona repræ ſentaretur: quaſi apertiſ ſimè diceret, perſonæ parentis repræ ſentationem conceſ ſam, eſ ſe pleniſ ſimam & ſufficientiſ ſimam, atque modis omnibus, melius ac plenius, quàm aliter eſ ſe poſ ſet, ſucceſ ſuris in poſterum, ac eorum deſcendentibus conſulentem repræ ſentationem. Nam qui patris perſonam repræſentat, cum omnibus eius qualitatibus & prærogatiuis, & cum primo genitura, quæ perſonæ repræſentatæ parentis inerat, ac eodem modo, quo pater ſuus, ſi viueret, admittendus foret, admittitur; prout hoc vltimum rectè inuenio adnotaſ ſe Velazquez Auendañum in eadem l. 40. Tauri, gloſ ſ. 17. La perſona de ſus padres, num. 8. dicens, quod in hoc lex illa non eſt correctoria iuris communis, ſed declaratoria verioris opinionis: erat enim receptior opinio aduerſus aliam opinionem relatam ibidem, num. 5. & 6. & 7. nepotem ex præmortuo primogenito facere deficere adiectionem primogenituræ, & in ea vocatione tanquam verum primogenitum, excluſo patruo, comprehendi; quam ſententiam tenuerunt quatuordecim Authores ibi relati, qui primogenituræ repræ ſentationem dari aſ ſeuerarunt. Deinde Auendaſius metipſe, dict. gloſ ſ. 17. ex num. 11. vſque ad num. 17. nonnulla perpendit, atque reſoluit, quæ (vt videbis) non leuiter vrgent aduerſus ea, quæ idem Author, aliis in gloſ ſis eiuſdem legis, contra repræ ſentationem tranſuerſalium ſcripſerat: nam ſi verum eſt (vt eodem loco num. 14. & 15. affirmat) quod is, qui viuo patre deceſ ſit, nepotem, vel neptem relinquens, verè fuit primogenitus, nec tunc ſecundogenitus, primogenitus dici poteſt, ſed nepos ipſe à præmortuo filio relictus, in quem vera primogenitura ſtatim transfertur: & in d. l. 40. Tauri, in ſucceſ ſione tranſuerſalium, idem ſtatuitur quoad repræ ſentationem, quod eadem in l. quoad deſcendentes proponitur: ſequitur equidem, primogeniture qualitatem, ſic conſiderabilem eſ ſe inter tranſuerſales, vt filius ex perſona parentis præmortui repreſentata, atque ex vera primogenituræ qualitate tranſlata, alium excludere valeat tranſuerſalem, etiam proximiorem, ac inter deſcendentes, repræ ſentatio eadem, & excluſio conceditur, & ſecundum hęc clarè deducitur, quàm neceſ ſaria fuerit dict. l. 40. Tauri conſtitutio, id quod num. penultimo infrà, ad finem huius cap. etiam adnotatur, ſtatim quoque num. 53. in fin. Et hactenus de obſeruatione ſuperiori, quo inquam iure, repræ ſentatio introducta fuerit. Et de dicta Molinæ conſideratione ad l. Tauri Præfatam, vide etiam infra, num. 159. & 160. & num. 161. cum ſequent.

Nunc verò & ſecundo loco principali huius quintæ obſeruationis principalis conſtituendum eſt, ex dictis antea numeris præcedentibus, deduci poſ ſe rationem, quare inquam lex ciuilis repræ ſentationem, ſiue repræ ſentationis effectum introduxerit: non enim concludit ratio quædam, per Tiberium Decianum tradita in conſilio primo, num. 361. lib. 1. Nec alia, quam ipſemet Author tradidit conſil. 28. num. 32. eodem lib. Concludit tamen ea, quam ex mente communi adducit Decianus idem in conſil. 55. num. 41. lib. 3. & in conſil. 9. num. 2. lib. 2. videlicet, quòd cùm pater & filius, vna & eadem perſona eſ ſe intelligantur, non ſolum ciuiliter, verum etiam naturaliter, l. vltima, C. de impuber. & aliis ſubſtitat. cap. iam itaque, ibi, Vnus erat cum illo, prima, quæ ſt. 4. æquum videbatur, ac viſum eſt, vt filius in locum patris ſui ſuccederet, & ſubrogaretur, & tantam ex hæreditate partem acciperet, quantam pater eius, ſi viueret, accepturus eſ ſet: neque enim pater, qui filium reliquerat, mortuus omnino videbatur, nepos enim dicitur eſ ſe de, & ex corpore aui ſui, vt per Ruinum in conſil. 115. num. 6. lib. 3. qui id ea ratione demonſtrat, quod filius dicitur eſ ſe portio corporis paterni, cum vna pars corporis ipſius patris transfuſa fuerit ad filij procreationem, l. cum ſcimus, ad finem. C. de agricolis & cenſitis, lib. 11. & licèt portio hæc transfuſa ſit in nouum hominem, ob nouam & diuerſam animam; attamen negari non poteſt, quin remanſerit vera caro, & vera portio paterni corporis, vt ex Philoſepho eleganter probauit Iacobus Menochius in conſil. 123. num. 100. cum ſequentibus, lib. 1. quoniam neque arbor, quæ antiquis radicibus mortuis nouas egit, mortua dicitur,: l. adeò, §. vltimo, l. quare, in. principio, ff. de acquirendo rerum domino, & probatur ex illo Eccleſiaſtici, cap. 30. Mortuus eſt pater eius, &c. Et ad hæc reduci debent quámplurima, quæ pro ratione introductionis Repræ ſentationis reddenda, in eiuſdem confirmatione, atque iuſtificatione adnotarunt Andreas Tiraquellus, de primogenitura, quæ ſt. 40. ex num. 31. & num. 58. & nu. 85. aſ ſerens, patrem non dici extinctum, ſeu non extare, cùm adſint eius gradum, & locum ingredientes; ipsíque nepotes patri in ſucceſ ſione adæquantur, habent enim cum illo omnimodam ſimilitudinem, & eius iure vtuntur, ingrediuntúrque non tanquam filij, ſed tanquam pater: Franciſcus Burſatus in conſ. 67. num. 24. & 25. lib. 1. Hieronymus Gabriel in conſil. 130. num. 32. lib. 2. Tiberius Decianus in conſil. 9. num. 2. & 3. lib. 2. Rolandus in conſ. 68. num. 2. & num. 41. lib. 1. Ioſephus Ludouicus deciſione Peruſina 11. num. 1. & 2. & 3. Iacobus Menochius in conſ. 123. ex num. 100. vſque ad num. 107. lib. 2. & in conſil. 211. num. 88. 89. & 90. & in conſ. 215. ex num. 148. vſque ad numerum 157. lib. 3. D. Spino in Speculo teſtament. gloſ. 19. num. 52. Ioannes Vincentius Honded. in conſil. 70. num. 50. & 51. lib. 1. Antonius Pichardus ad titulum, Institut. de hæred. quæ ab inteſt. deferuntur, de repræ ſentatione, §. 2. num. 10. & 11. fol. 1239. Pater Ludouicus Molina tomo 3. de iustitia & iure, disputatione 632. num. 4.

Ex quibus apparet, quare repræ ſentatio in bonis liberis, & diuiſibilibus ſui natura, atque ſimul concurrendo cum aliis, fuerit admiſ ſa, inſte etiam & iuridice potuiſ ſe, atque debuiſ ſe eam introduci, vt per Tiraquellum de primogenitura, dict. quæ ſtion. 40. quem vide ex num. 47. vſque ad numerum 100. nam 45. rationes, quas congeſ ſit contra patruum, pro nepote, in vulgata patrui & nepotis altercatione; ſic in propoſito vrgent, vt iure, ratione, atque æquitate introductam repræ ſentationem euincant. Deinde ſi conſideres 45. alias rationes, quas eodem in loco congeſ ſit ex num. 100. vſque ad num. 123. pro patruo contra nepotem, & ſolutiones, quas eiſdem tradidit rationibus, inſpexeris; idipſum dilucide corroborabis, & repræ ſentationis introductionem, iure, ratione, humanitate, atque æquitate (vt dixi) ſubſiſtere, concludenter probabis.

In bonis autem ſui natura non diuiſibilibus, vt in ſucceſ ſionibus primogeniorum, ſeu maioratuum, in quibus non ſimul concurrendo cum aliis (prout in ſucceſ ſionibus iure communi fit) ſed ad cæterorum excluſionem, atque vt vnus dumtaxat admittatur, & bona perpetuis vinculis, atque vnita perpetuo durent, quare ipſa repræ ſentatio introducta fuerit, infra, dicetur, & Didaci Couarruu. atque Ludouici Molinæ traditiones probabuntur: Pro nunc tamen, vltra ibi tradita, vltra ea etiam, quæ Hiſpani alij Authores adnotarunt, prætermittendum non erit hoc loco (opportuna enim ex antea dictis ſeſe nobis offert occaſio) ſuperiora omnia, quæ nunc dicebamus hoc eodem num. 52. à principio, notanda, atque pro iuſtificatione & confirmatione dicta l. Taurina conſtitutionis, perpendenda fore. Nam ſi pater extinctus, ſeu non extare, dici non valet, quando adſunt filij, eius locum ingredientes, & ipſius iure vtuntur, ingrediuntúrque non tanquam filij, ſed tanquam pater; & cætera procedunt, quæ ex communi Interpretum traditione ſcripſimus; ſequitur proculdubio, legis eiuſdem Tauri Conditores, recta iuris ratione ſtatuiſ ſe, Que el hijo mayor, y ſus hijos y deſcendientes legitimos por ſu orden repreſenten la perſona de ſus padres, aunque ſus padres no ayan ſucedido en los mayorazgos. Perinde enim ex recta iuris ratione, atque ſuperiori obſeruatione habetur, ac ſi pater viueret, nec mortuus eſ ſet, vnde eodem modo atque ipſe ſucceſ ſurus eſ ſet, quod ſuccedant, ratio iuris ſuadet, & præfatos Conditores legis illius dubit adducere, vt nepotis contra patruum altercationem diluerent omnino. Deinde, ſi ipſ æmet rationes, atque omnia ſuperius adnotata pro ratione introductionis repræ ſentationis reddenda, æqualiter militant inter tranſuerſales; inter tranſuerſales namque procedit edam ratio illa, quod remanſerit vera caro, & vera portio paterni corporis, quod filius dicatur eſ ſe vna & eadem perſona cum patre, nec videatur extinctus, ſeu non extare pater, cum adſint eius filij: nec poteſt differentiæ ratio aliqua aſ ſignari, ſequitur etiam, merito Ipſoſmet legis illius Conditores adieciſ ſe in ſecunda ſui parte, Lo qual no ſolamente mandamos que ſe guarde y platique en la ſucceſ ſion del mayorazgo à los aſcendientes, pero aun en la ſucceſ ſion de los mayorazgos a los tranſuerſales: demanera que ſiempre el hijo y ſus deſcendientes legitimos par ſu orden repreſenten la perſona de ſus padres, aunque ſus padres no ayan ſucedido en los dichos mayorazgos. Eadem enim (vt dixi) ratio militat. Denique, ſi verba præfata, adeò generalia & indefinita ſunt (vt mox dicetur) nec vllo modo reſtringuntur, recte etiam & vere, ad quoſcunque tranſuerſales in infinitum ea protrahimus, ac cuiuſque tranſuerſalis reſpectu accipimus, vt infra, obſeruabitur, & Molinæ traditiones probabuntur: in ipſis namque tranſuerſalibus, & in quocunque in infinitum, etiam ſi in maioratu non ſucceſ ſiſ ſet, & ante delatam ſucceſ ſionem deceſ ſerit, militant rationes omnes, quæ in primo tranſuerſali valent conſiderari, nec magis reſpectu vnius, aut primi, quam aliorum, vel vlteriorum procedunt rationes metipſ æ introductionis repræ ſentationis, vtpote cum defuncto vno tranſuerſali, quicunque ille fuerit, ac quocunque in gradu extiterit, dici valeat, ac iuxta tradita ſupra dicendum ſit, quod non videatur extinctus, ſeu non extare, ex quo filium, aut deſcendentem reliquerit. Didaci etiam Couarruuias ad eandem l. Tauri 40. decidendi ratio aſ ſignata, & per Molinam probata, atque præ ſumpta illa teſtatoris maioratum inſtituentis voluntas, ſic vrget, & inter tranſuerſales procedit, ſicut inter deſcendentes, vt etiam infra dicendum eſt: idcirco, tam ex decidendi ratione illa, quàm ex ratione introductionis repræ ſentationis, ponderata ſuprà, indiſtinctè, atque in infinitum inter omnes tranſuerſales: lex illa accipi debet, nec in conſideratione habendum, quod tranſuerſalis, ante delatam ſucceſ ſionem deceſ ſerit, cùm lex ipsa id in conſideratione non habuerit, ſed potius expreſ ſim dixerit, Aunque ſus padres no ayan ſucedido en los dichos mayorazgos. Quæ ſunt valde ſingularia, & iungenda his, quæ adiicientur infra, n. 89. 90. & 91. & ſeq. & num. 172. cum ſeq. non enim inuenientur alibi ſic digeſta, nec adnotata.

Neceſ ſariam autem fuiſ ſe repræ ſentationis inuentionem, ſiue neceſ ſariò introductam, ſatis conſtabit apertè, ſi animaduertas, iure communi attento, certum eſ ſe, quod tàm in ſucceſ ſione ex teſtamento, quàm in ſucceſ ſione ab inteſtato, is, qui eſt in gradu proximior ſuccedere debet excluſo remotiore. In ſucceſſione inteſtati, res eſt clara, §. ſi plures, & §. ſeq. Inſtitut. de legitima cognatorum ſucceſsione, l. 2. §. hæreditas, & §. ſeq ff. de ſuis & legitimis, l. pater filium, ff. de inofficioſo testamen. l. 1. §. proximus, & § gradatim ff. vnde cognati, l. lege 12. tabularum, verſiculo, huiuſmodi, C. de legitimis hæred. ſed filius gradu vno proximior eſt nepote in linea recta deſcendentium, & frater in linea tranſuerſa proximior eſt quam fratrum filij, eſt enim filius in primo, nepos in ſecundo gradu. Item frater reſpectu Patris eſt in ſecundo, filius autem fratris, reſpectu Patrui in tertio, iuxta ciuiles computationes, l. prima, verſiculo ex tranſuerſo, l. Iurisconſultus, 10. in principio, §. ſunt & ex lateribus, ff. de gradibus. in principio, Inſtitut. eodem titulo. Et ſic iure communi inſpecto, filius præferri debebat nepotibus, in vlteriori gradu exiſtentibus, dict. §. ſi plures, Inſtitut. de legitima agnatorum ſucceſ ſione, cum alijs ſupra præcitatis. Frater etiam præferendus erat filijs aliorum fratrum, ex eodem §. ſi plures. l. conſanguinitatis, C. de legitimis hæredibus. Idem in ſucceſ ſione ex teſtamento, cùm is, qui eſt proximior, cenſeatur magis dilectus, & per conſequens à teſtatore vocatus ante alios, vt poſt Crauetam & alios Interpretes, in eodem propoſito, in quo verſamur, animaduertit Iacobus Menochius in conſil. 215. n. 130. lib. 3. Si ergo res ita ſe habebat, & proximitatis ordine ſucceſ ſio ab inteſtato deferebatur, l. 2. §. hæreditas, ff. de ſuis & legit. hæred. l. prima, ff. ſi tabulæ teſtam. nulla extabunt. §. inteſtatorum, Inſtitut. de hæred. quæ ab inteſtato defer. conſequens eſt, ad hoc vt nepos ex filio præmortuo concurrat in ſucceſ ſione aui cum alio filio, item vt in ſucceſſione patrui concurrerent fratris filij cum altero fratre ſuperſtite, iuxta text. in authent. ceſ ſante, C. de legitimis hæred. authent. de hæred. ab intestato venient. §. ſi igitur, 2. verſ ſi autem defuncto, collatione 9. l. 5. tit. 13. partita 6. l. 8. Tauri, neceſ ſarium fuiſ ſe repræ ſentationis beneficium & priuilegium, ex quo filij in locum patris ſuccedendo, conſtituerentur in pari gradu cùm his, cum quibus æquè proximus futurus eſ ſet pater eorum in ſucceſ ſione, ſi viueret; & cum proximioribus admiſ ſi, tantam ex ſucceſ ſione partem conſequantur, quantam ille, cuius perſonam repræ ſentant, habiturus eſ ſet, ſi viueret, & ad ſuccedendum veniret, l. prima, §. nunc videamus, verſiculo, eueniet. ff. de coniungend. cum emancipat, dict. authent. de hæred. ab inteſt. venient, in principio, verſiculo, ſic tamen, dicta l. 3. partitæ, & infra latiùs declarabitur. Ita ſane, ac expreſ ſim prout dixi, neceſ ſitatem hanc repræ ſentationis introducendæ adduxerunt, & ſic conſiderarunt Authores omnes ferè, qui de ipſa tractatum aut diſputationem ſuſceperunt, ac poſt multos alios Carolus Ruinus in conſil. 123. in principio, lib. 2. Paulus Pariſius in conſil. 65. num. 42. lib. 2. Ioannes Cephalus in conſil. 46. num. 21. & ſequent. lib. 1. Hieronymus Gabriel in conſilio 86. num. 3. lib. 1. Benintend. deciſione 88. in principio, Rolandus in conſ. 68. num. 1. & trib. ſeq. & num. 41. lib. 1. Franciſ. Burſ. in conſ. 67. ex num. 24. lib. 1. Iacobus Menochius in conſil. 215. num. 130. lib. 2. Alexander Raudenſis in conſil. 142. num. 62. & 63. inter conſilia vltimar. volunt. lib. 2. Tiberius Decian. in conſ. 28. num. 1. & tribus ſeqq. lib. 1. Ioannes Vincentius Honded. in conſ. 70. num. 1. & duobus ſeq. & num. 44. lib. 1. & nullo prædictorum relato, Pater Ludouicus Molina tom. 3. de iuſtitia & iure, disput. 632. num. 4. Antonius Pichardus ad tit. Inſtitut. de hæreditat. quæ ab inteſtat. deferunt. de repræſentat. §. 2. num. 5. & 6. & num. 9. & 10. Et hactenus de iure communi, atque in bonis liberis, & diuiſibilibus, repræ ſentationis introducendæ neceſ ſitas vnde effluxerit.

Quod attinet verò ad ius noſtrum Regium, & dict. Taurinæ l. 40. conſtitutionem, ſi inquiras; vnde neceſ ſitas repræ ſentationis illius introducendæ in maioratibus, ſeu primogeniis, ſiue quare ſic introducendum, neceſ ſarium omninò legis, eiuſdem Conditores putauerint? Reſpondebo equidem, neceſ ſitatem illam ex his cauſis & rationibus effluxiſ ſe, quas adducebam ſupra, num. 51. in finalibus verbis, & num. 52. per totum, & infra proponam, dum aſ ſignabo rationem ad legem metipſam. Item, dum agam de quæ ſtione patrui & nepotis, & ad finem huius capitis, obſeruatione vltima, num. penultim. & finali, ob rationem etiam introductionis de iure communi, adductæ ſupra; ius namque commune illud antiquum, etiam in primogeniis, & maioratibus locum haberet, aut ſaltem res dubia valde maneret, niſi repræ ſentationis beneficium, ſic plene & fauorabiliter, tam quo ad deſcendentes, quàm quoad transuersales fuiſ ſet conceſ ſum: ex illo namque, primogenitum tempore ſucceſ ſionis non ſupereſ ſe ſiue alium proximiorem eſ ſe, in conſideratione haberi non debet, cum primogenituræ etiam qualitas repræ ſentetur, vt ſupra dicebam, dict. 4. & 5. columna, ſub num. 52. & ad finem capitis dicetur: dicitur etiam ſupra, num. 51. in fine, & per Auendañum in eadem l. 40. Tauri, gloſ ſa 13. & 16. & 17. gloſ ſa etiam 5. & 7. quibus in locis, omnes rationes dubitandi proponit, quæ ante legem illam Tauri, deciſionem ipſius dubiam & ancipitem reddere poſ ſent, atque ex ipſis etiam deducitur, ex infra etiam à me dicendis, quàm neceſ ſarium & vtile fuerit, legem ipſam ſic decidere, prout deciſum fuit.

Sexto deinde principaliter obſeruandum, atque conſtituendum eſt in hac materia, inquirendum ex propoſito eſ ſe, Repræ ſentationis beneficium ſeu priuilegium, quibus perſonis conceſ ſum, atque communicatum fuerit? Et vt diſtinctè & abſolutè procedatur, ſequentia conſtituenda erunt.

In primis, certiſ ſimi iuris eſ ſe, quod inter Aſcendentes, repræ ſentationi locus non eſt, ſed ipſi iuxta gradus reprærogatiuam ſuccedunt, ita vt proximior ſemper admittatur, & prioritas gradus dumtaxat attendatur. Itaque in ſucceſ ſione deſcendentis Mater præfertur Auo etiam paterno, Auus præfertur Proauo, etiam in bonis vndecunque habitis: Pater ſimiliter præfertur Alio materno, Auus Proauo, & ſic de cæteris: Caſus eſt m authent. de hæred, ab inteſtato venient. §. ſi igitur defunctus, ibi, Si autem plurimi aſcendentium viuunt, hos præponi iubemus, qui proximi gradu reperiuntur. Et ibi, Gloſ ſa ordinaria, verbo, proximi, & in authent. defuncto, C. ad S.C. Tertul. vbi etiam Gloſ ſa, verbo, proximis. l. 4. tit. 13. p. 6. ibi: Maguer ouieſſe abuele, o abuela, no hæredara ninguno dellos ninguna coſa: vbi Greg. Lop. verbo, O abuela, in finalibus verbis, & in l. 3. eodem tit. verbo, Ningun pariente de los deſcendientes, col. 2. in fin. verſi. aduerte etiam. Et ita tenent Cinus, Petrus, Bald. Salicet. Caſtren. Angel. Corn. Matthæ. Rolandin. Nicol, de Vbald. Ioan. Lup. & alij, cum quibus ſic obſeruant, atque reſoluunt Anton. Gomez, in l. 6. Taur. num. 6. per totum, Tellus Ferdinan. num. 16. qui recte expendit legemmetipſam 6. Taur. ibi: Los aſcendientes por ſu orden y linea derecha ſucedan, &c. Auendañus ibidem, gloſ ſa 2. num. 2. Ioannes Matiençus in l. prima, tit. 8. gloſ ſa 2. num. 3. & gloſ ſa 3. num. 12. & 13. & ibidem Azeuedus numero 7. libro 5. numæ collectionis regiæ. Couar. in epitome de ſucceſ ſionibus ab inteſtato, num. 3. in verſiculo, quarta aſ ſertio: optimè Emanuel Coſta de ſucceſ ſione Regni Portugaliæ, pagina 178. verſiculo, hinc infero, citans legem illius Regni, qua idipſum expreſ ſe cauetur: Roxas in epitome ſucceſ ſionum. capit. 31. numero 30. folio 306. Michael Graſſus receptar, iur. ſententiar. §. ſucceſ ſio ab inteſtato, quæ ſt. 22. num. 6. Ioannes Cephalus in conſil. 431. n. 55. lib. 5. Hippolyt Riminaldus in conſil. 497. numero 59. lib. 5. Pater Ludouicus Molina tom. 3. de iuſtitia & iure, diſputatione 626. num. primo, in verſic. quare cum aſcendentibus, in fine folij. 387.

Quare autem repræ ſentationi inter aſcendentes locus non ſit, inquirit Antonius Gomezius in dicta l. Tauri, dicto numero 6. & duplicem rationem adducit, vt ibi videri poterit, ne in re ab alio diligenter explicata, nos immorari contingat. Et Anton. Gomezium ſequutus eſt Ioannes Matiençus in dicta l. prima, nouæ compilationis, gloſ ſa 3. num. 13. Et hactenus de primæ hac obſeruatione, ex qua ſatis apertè conſtat, inter aſcendentes repræ ſentationi locum non eſ ſe de iure communi, nec de iure Partitarum, quoad ſucceſ ſionem in bonis liberis, & ſui natura diuiſibilibus. Quoad successionem verò in primogenijs, ſeu maioratibus, res quoque expedita, & clara eſt, repræ ſentationem inquam non dari, nec poſ ſe conſiderari: idcirco in dict. l. 40. Tauri, & in l. 9. tit. 7. lib. 5. nouæ collect. regiæ. duntaxat inter deſcendentes aſcendentium reſpectu, & inter tranſuerſales, ſuorum parentum, & aſcendentium quoque reſpectu repræſentatio introducitur, nec de aſcendentium repræſentatione vllum verbum ſcribitur. Legis namque illius conditores, tam in prima, quàm in ſecunda, & poſtrema ſui parte, erudite admodum atque iuridicè & conſentaneè ſe habuerunt, nec aliquid (vt ego certum credo) ſtatuerunt, quod iuris rationi aut æquitati obnoxium, ſiue contrarium cuique videri poſſet, quod ad dictam l. aſcendentium reſpectu, nullus ſic animaduertit.

Secundo deinde obſeruandum eſt, certi quoque iuris eſ ſe, repræ ſentationis beneficium ſeu priuilegium deſcendentibus communicari, ſiue locum eſ ſe repræ ſentationi inter deſcendentes, cum de ſucceſſione aſcendentium agitur. Idque ius, æquitate ſuadente, in ſucceſ ſione aſcendentium ſemper fuiſ ſe obſeruatum, & ideo antiquum vocari, vt vtrumque probaui ſupra, num. 46. in verſ. fuitque repræ ſentatio metipſa. Quoties igitur pater moritur inteſtatus, & filium, aut filios relinquit, atque ex altero filio præmortuo nepotes, ipſimet nepotes patris ſui perſonam repræ ſentant, & ſubintrant, atque tenent locum eius, & ſuccedunt quotquot ſunt in ea parte, & iure, in quo pater ſi viueret, ſucceſ ſurus eſ ſet, & ſic cum patruis ſuis, ad hæreditatem aui ſui, in ſtirpem vocantur, & non in capita: veluti ſi auus moriatur, ſuperſtite vno filio, & ex altero filio defuncto duobus nepotibus; dimidiam hæreditatis par tem ſolus filius ſuperſtes obtinebit, & alteram dimidiam prædicti duo nepotes. Idque cum agitur (vt dixi) de ſucceſ ſione aui, vel proaui, vel de ſucceſ ſione auiæ, vel proauiæ, vel de ſucceſ ſione abaui, vel ascendentis alterius, vt Menochius ſtatim referendus probauit. Et ita ſuperiora omnia colliguntur, atque probantur per text. in l. vt inteſtato. C. de ſuis & legit. hæred. per Caium in l. poſthumorum ff. de iniuſto rupto. & in tit. 16. Inſt. de inteſtatorum hæreditatibus. Papinianum in fragmentis, in titulo 11. de ſucceſ ſione diuerſorum, in verſiculo, Patri, matriuè inteſtatis, & in §. cum filius Inſtitut. de hæred. quæ ab inteſtato deferuntur. Vbi Iuſtinianus hoc ius antiquum confirmans, æquum illud appellat; & in authent. de hæred. ab inteſtato venient. §. ſi quis igitur, ibi: Quoniam ſucceſ ſionem in ſtirpes vocauit antiquitas, in hoc enim ordine gradum quæri nolumus, ſed cum filijs & filiabus, ex præmortuo filio aut filia vocari nepotes ſancimus, & in l. 3. tit. 13. part. 6. in illis verbis: Otro ſi dezimos, que ſi eſtos ñietos fueſ ſen muchos nacidos de vn padre, todos heredan en lugar del padre con el tio, e auran aquella parte de los bienes del abuelo, que auria el padre dellos ſi viuieſ ſe. l. 7. tit. 6. lib. 3. fori, & apud Longobardos idem obſeruatum eſ ſe, conſtat ex titulo de ſucceſ ſionibus, cap. 18. & in hoc nemo vnquam diſ ſentit, concors potius & communis omnium ſententia ſemper fuit, & hodie eſt. Prout Scribentes omnes in præcitatis iuribus tradiderunt, & in dicta l. vt intestato. Bartol. Angel. & Salicet. ſic docuerunt. Decius in conſil. primo, columna 2. Curtius Iunior in conſil. 255. num. primo, & ſeq. Neuizan. in conſil. 53. num. 8. Ruin. in conſil. 96. columna penultima, lib. 2. & in conſil. 167. num. 2. & numero 13. eodem libro. Alexander in conſil. 44. columna finali, volumine 5. Paulus Pariſius, in conſil. 38. num. 15. & in conſil. 40. num. 29. & ſeq. lib. 2. & in conſil. 42. num. 25. lib. 3. Bellon. in conſil. 50. num. primo. Franciſcus Beccius in conſil. 107. numero 10. libro 1. Antonius Gabriel, communium concluſ. libro 4. de ſucceſ ſionibus ab intestato, concluſione prima. Granut. Theor. deciſion. 16. num. primo. Sylueſter Aldobrandinus in conſil. 31. num. 29. lib. primo, optimè Tiberius Decianus, in conſil. primo, num. 366. & 367. libro primo, & in conſilio 28. numero 2. eodem libro primo, & in conſilio 9. numero primo, & 2. lib. 2. Rolandus in conſil. 68. num. 41. libro primo. Chaſſaneus in conſuetudinibus Burgundiæ, §. 10. num. primo, & num. 6. folio 257. Guill. Benedictus in capit. Rainuntius, de teſtamentis, verbo, & vxorem nomine Adelaſiam, ex numero 53. & num. 59. & num. 65. & 66. Alexander Raudenſis, in conſil. 142. num. 115. & in conſil. 141. ex numero 60. inter conſilia vltimar. volunt, volumine 2. Ioſephus Ludouicus, deciſione Peruſina 11. num. primo, & 2. Hieronymus Gabriel, in conſil. 136. num. primo, libro primo, Franciſcus Burſatus, in conſil. 262. num. 34. & 35. libro 3. & in conſilio 170. num. primo, libro 2. Fabius Turretus, in conſil. 12. num. 2. & in conſ. 38. num. 2. lib. primo. Iacobus Menochius, lib. 4. Præ ſumptione 95. num. 6. & 7. Michael Graſ ſus, receptar. ſententiarum. §. ſucceſſio ab inteſtato, quæstione 2. numero 6. Roxas, in epitome ſucceſsionum, cap. 5. numero 17. & capit. 6. num. primo, & 2. Humada, in l. 2. tit. 15. part. 2. gloſ ſa 17. num. 2. & 3. & 4. Aluarus Valaſc. de iure emphyteutico, quæ ſt. 50. num. 30. Petrus Antonius de Petra, de fideicommiſ ſis, quæ ſt. 11. num. 43. & numero 61. Tellus Ferdinandez, in l. 8. Tauri, numero primo. Petrus Barboſa, in l. poſt dotem, num. 53. fol. 869. ff. ſoluto matrimonio. Marcus Antonius Peregrinus de fideicommiſ ſis, articul. 21. num. 6. Molina, de Hiſpanorum primogenijs, libro 3. cap. 7. num. 5. & 6. Velazquez Auendañus, in l. 40. Tauri, gloſ ſa 14. num. 13. Iacobus Cancerius, variar. reſolut. cap. 5. num. 6. in principio. Ioannes Vincentius Honded. in conſilio 70. numero 21. & in conſ. 8. n. 36. & 37. & in conſil. 13. num. 38. libro primo. Pater Ludouicus Molina, tomo 3. de iuſtitia & iure, diſputatione 326. in principi. Anton. Pichardus, ad tit. Inſtit. de hæred qua ab inteſtato defer. de repræ ſentatione. §. 2. num. 18.

Quanquam autem lex antiqua (quam in ſtirpes vocare diximus) loqueretur tantum de nepotibus auo paterno ſuccedentibus, ita vt repræ ſentationis priuilegium in nepotibus auo paterno ſuccedentibus dumtaxat olim admiſ ſum eſ ſet: hodie in omnibus, etiam maternis aſcendentibus ſuccedentibus admiſſum fuiſ ſe generaliter, non habita differentia ſexus, & agnationis, conſtat ex noua Iuſtiniani conſtitutione in d. authent. de hæred. ab inteſtato venien. §. ſi quis igitur, in illis verbis: Sic tamen vt ſi quem horum deſcendentium filios relinquentem mori contigerit, illius filios, aut filias, aut alios deſcendentes, in proprij parentis locum ſuccedere, ſiue ſub poteſtate defuncti, ſiue ſuæ poteſtatis inueniantur, &c. Id quod rectè deducit Anton. Pichardus, de repræ ſentatione, dict. §. 2. n. 16. fol. 1241. & ante ipſum alij adnotarunt, quos idemmet Author non præcitauit; Tiberius Decian. dict. conſ. 9. n. 4. lib. 2. Ioſephus Ludouicus, deciſ. Peruſina 11. n. 3. Michaël Graſ ſus, dict. §. ſucceßio ab inteſtato, quæ ſt. 2. num. 6. Ex noui ergo iuris conſtitutione & priuilegio, patria poteſtas hodie non deſideratur, vt filij in locum & ius parentum ſuccedant, & repræ ſentationis beneficio fruantur. Quod dilucide magis (& vltra præfatos & alios Authores) conſtabit, ſi animaduertas, tria in propoſito fuiſ ſe atque conſiderari debete tempora: Primum tempus fuit legis duodecim Tabularum, & Digeſtorum, & tunc quidem priuilegium hoc dumtaxat concedebatur nepotibus, & aliis deſcendentibus ex filio procreatis, & ſic nepotes ex filia, & alij per fœmineum ſexum deſcendentes, non vocabantur inter ſuos, §. item vetuſtas, Inſtit. de hæred. quæ ab inteſtato deferun. & in princ. Inſtit. ad Tertul. Vnde cum huiuſmodi perſonæ à ſucceſ ſione excluderentur, tractari tunc non poterat, nec tractabatur de beneficio repræ ſentationis eiſdem communicando. Secundum tempus fuit, Valent. & Theod. qui lege noua lata decreuerunt, vt nepotes. & cæteri ex filia deſcendentes, in locum matris ſuæ; vel auiæ vocarentur, cum diminutione ſuæ partis, vt in l. ſi defunctus, C. de ſuis & legitimis hæred. Fuit denique tertium & vltimum tempus Iuſtiniani, in dict. nouella 109. de hæred. ab inteſtato venient. Qui, vt vidiſti, ſimpliciter atque indiſtinctè, & ſine aliqua diminutione, nepotes etiam per fœemineum ſexum deſcendentes, in locum & iura parentum ſuorum admiſit, atque eiſdem repræ ſentationis priuilegium communicauit, vt Authores ſuperiùs præcitati, obſeruarunt, & conuenit expreſsè dict. l. 3. tit. 3. partita 6. in illis verbis: Quando algun ome murieſ ſe ſin teſtamento, dexando vn fijo con nieto de algun ſu otro fijo, o de fija, que ya fueſ ſen muertos, &c.

Et quod diximus, repræ ſentationi locum eſ ſe inter deſcendentes, vt nepotes cum patruis in ſtirpes, & non in capita ſuccedant; vſque adeò atque indiſtinctè procedit, vt locum quoque habeat, quando inteſtato auo, & nullo ſuperſtite relicto filio deſcendente, ſed pluribus nepotibus ex diuerſis filiis, duobus ex primo, tribus ex ſecundo, quatuor ex tertio: nam eius hæreditas nec tunc in capita inter hos nepotes diuidetur, vt tot fiant portiones, quod ſunt nepotum capita, ſed trium filiorum conſideratione habita, in tres dumtaxat ſtirpes fiet diuiſio, quotquot ſint ex tribus filiis relicta capita. Quem caſum ita ſingulariter decidit Paulus, lib. 3. ſententiarum, titul. de teſtamentaria ſucceſ ſione, in verſiculo, idque eueniet: optime etiam præcitata l. 3. titulo 3. partita 6. ibi: E ſi alguno murieſ ſe ſin testamento, e fincaſ ſe vn niete de ſu fi jo, que fueſ ſe ya muerto, e ds otro fi jo, que fueſ ſe ya finado, le ſincaſ ſen tres nietos o mas, eſte vno ſolo, tanta parte auria en la herencia del abuelo, como todos los otros ſus primos, porque pocos o muchos que ſean, fincan en lugar de ſu padre, e herecdan todo loque heredaria, ſi viuieſ ſe. Ratio eſt ex eo, quod nepotes vocantur propter reprę ſentationem ſuorum parentum, & in locum eorum ſuccedunt, & ſic in ea dumtaxat parte, ſuccedere debent, in qua ipſi ſuccessuri eſ ſent, ſi vi uerent, vt dict. l. partitæ inſinuat, & in iuribus antea præcitatis probatur. Et ita ſuperiorem reſolutionem tradiderunt Guid. Pap. quæ ſt. 134. Roxas, in epitome ſucceſsionum, cap. 6. num. 1. & 2. & communem ſententiam profitentur Oliuer. Text. in tractatu ſucceſ ſionum ab inteſtato, rubrica, qualiter naturales & legitimi, num. 22. Michaël Graſ ſus §. ſucceſ ſio ab inteſtato, quæ ſt. 2. num. 14. & idem quoque clarè præ ſentiunt Tellus Ferdinandez, in l. 8. Tauri, n. 2. Petrus Barboſa in l. poſt dotem, num. 53. in princ. ff. ſoluto matrimonio.

Quamuis autem controuerſum fuerit, an repræſentatio huiuſmodi in ſucceſ ſione aſcendentium vltra pronepotes admittenda foret; & non admitti reliquerint ſcriptum Angelus, Ioan. Fab. Ioannes Lecirier, & alij Authores, quos infra præcitandi referunt, & ſuprà, hoc eodem cap. ſub num. 21. commemorauimus: communior tamen & verior ſententia fuit, repræ ſentationem vſque in infinitum ad omnes deſcendentes extendi, nec ad aliquos debere reſtringi quam probauit Accurſius: in §. multis, verbo, vſque ad quintum gradum, Inſtitut. de ſucceſſione libertorum, & poſt alios multos, quos ipſi præcitarunt, ſequunti ſunt Didacus Couar. practicarum cap. 38. num. 5. Antonius Gomezius, tom. 1. variarum, capite 1. num. 15. Tiberius Decianus, in conſil. 9. num. 4. & num. 45. lib. 2. & in conſil. 7. num. 88. lib. 1. & in conſil. 28. num. 19. eodem lib. Vveſembec. Eguinarius Baro, & Minſinger, in dict. §. cum filius, Inſtitut. de hæred. quæ ab inteſtat. deferuntur, & ibidem Antonius Pichardus, de repræ ſentatione, §. 2. num. 19. & num. 20. quò loci reſpondet ad text. in dict. §. cum filius, & ad alia iura, quæ in contrarium ponderari ſolent, vt ibi videbitur. Eandem quoque ſententiam defendunt Petrus Paulus Pariſius in conſ. 30. num. 43. volumine 2. Antonius Gabriel, commun. concluſion. titulo, de ſucceſsionibus ab inteſtato, concluſione prima, num. 18. Roxas, in epitome ſucceſsionum, cap. 5. num. 17. & 18. & 19. Molina, de Hispanorum primogeniis, lib. 3. cap. 7. num. 6. Michaël Graſ ſus, receptar, ſententiar. §. ſucceſsio ab inteſtato, quæ ſt. 2. num. 13. vbi de communi, & magis recepta ſententia teſtatur, Velazquez Auendañus, in l. 40. Tauri, gloſ ſa 15. num. 3. Aluarus Valaſcus, de iure emphyteutico, quæst. 50. num. 30. Humada, in l. 2. titulo 15. partita 2. gloſ ſa 17. num. 4. Iacobus Menochius, lib. 4. præ ſumptione 95. num. 6. Iacobus Cancerius variar, reſolut. cap. 5. num. 6. Ioannes Matiençus, in l. prima, tit. 8. gloſ ſa 4. num. 14. & in lib. 5. tit. 7. gloſ ſa 3. num. 5. lib. 5. numæ collectionis regiæ. Marcus Anton. Peregrin, de fideicommiſsis, artic. 21. num. 6. Pater Ludouicus Molina, tom. 3. de iuſtitia & iure, diſputat, 626. in princip. Et verè pro hac parte, non modo fortiter, ſed etiam concludenter vrget text. in §. item vetuſtas, verſic. ita tamen, Inſtitut. de hæred. quæ ab inteſt. defer. & in aliis quoque iuribus, quæ Roxas, & Pichardus, in locis nunc citatis expendunt. In Hiſpanorum autem primogeniis, ſiue in vinculis & maioratibus perpetuis, plusquam certum eſt, ex deciſione l. 40. Tauri, quæ hodie eſt l. 5. titul 7. lib. 5. numæ collectionis regiæ, repræ ſentationem perpetuam eſ ſe inter deſcendentes, & ad omnes in infinitum protrahi, prout in eadem l. 40. Tauri notauit Auendañus, gloſ ſa 12. quò loci, poſt Ludouicum Molinam ibi relatum, ordinem verum ſuccedendi in maioratu præfixit; inquit enim, quod decedente primogenito in vita patris, nepos; & nepote mortuo, pronepos, atque ſic deinceps cæteri filij primogeniti, & eius deſcendentes in infinitum ſucceſſiuè vnus poſt alium de primogenito in primogenitum in linea recta primogenitorum; ita quod finita linea primogeniti, ad ſecundam lineam ſecundogeniti fiat transitus; & ex linea secundogeniti ad lineam tertiogeniti, & ſic deinceps: & secundum hæc, clarè probat lex illa Tauri aſ ſumptum præfatum: probat etiam, dum dicit, Eſtos tales decendientes del hijo mayor, quæ verba omnes deſcendentes comprehendunt in infinitum, tam maſculos, quàm fœminas, vt Auendañus metipſe alio in loco, hoc eſt, in eadem, l. 40. Tauri, gloſ. 10. num. 11. perpendit, ſed tacuit Molinam de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. cap. 7. num. 6. vbi poſtquam dixit, repræ ſentationem inter deſcendentes perpetuò, atque in infinitum protrahi, & maximè in maioratibus, expendit verba præfata dict. l. 40. Tauri, & Molinam, atque reſolutionem præfatam ſequuti ſunt Humada, in l. 2. tit. 15. part. 2. gloſ. 17. num. 4. Matiençus, in l. 5. tit. 7. gloſ. 3. nu. 3. & ibidem Azeuedus, num. 3. & 4. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, idem Azeuedus, in l. 5. tit. 8. num. 4. eodem lib. 5. Didacus Couar. practicarum, cap. 38. num. 6. verſic. ipſe vero. Mieres, de maioratu, part. 2. quæ ſt. 6. num. 31. Ioannes Gutierrez, practicarum, lib. 3. quæ ſt. 67. num. & 15. & num. 23. & 24. & 25. & quæ ſt. 68. num. 33. & 34. & num. 58. & 59. Vbi id latè declarat, & in fortioribus terminis, in ſucceſ ſione inquam tranſuerſalium, ſtatim dicemus, atque in infinitum repræ ſentationem extendi defendimus. Id autem, vt euitaret Auendañus metipſe, alio in loco eiuſdem l. 40. Tauri gloſ. 15. ſubuertere conatur verba quædam Taurinæ legis eiuſdem, nam cum lex illa dixiſ ſet, Demanera que ſiempre el hijo y ſus deſcendientes legitimos por ſu orden repreſenten la perſona de ſus padres, &c. Primo adnotauit, inde videri confirmari ſententiam Scribentium, in ſucceſ ſione tranſuerſalium extendi debere repræ ſentationem ad omnes tranſuerſales in infinitum, nulla habita conſideratione gradus. Poſtmodùm dixit, ex verbis eiſdem extinctam dubitationem illam, an repræ ſentatio eſ ſet perpetua, atque in infinitum extenderetur inter omnes deſcendentes; lex nam ipſa, vt dubium omnino ſubmoueret, adiecit verba præfata, Demanera que ſiempre, conſtituens, ad omnes in infinitum extendi. Denique eadem gloſ. 15. num. 4. vt vitaret id, quod de tranſuerſalium ſucceſ ſione diximus, tandem & vltimò obſeruat, & dicit in eo conſiſtere verum intellectum dictorum verborum, Demanera que ſiempre. Videlicet, quod quamuis verior opinio ſit, extendendam eſ ſe repræ ſentationem inter deſcendentes in infinitum, non tamen ob eam controuerſiam decidendam, adiecta fuiſ ſe verba præfata, Demanera que ſiempre Nec ex eis deducitur, Conditores voluiſſe ad omnes extendere repræ ſentationem, cùm idem foret dicendum in ſucceſ ſione tranſuerſalium, ſi ea lectura admitteretur; contra ſententiam, quam ipſe aliis in gloſ ſis defendit, ſed propriùs eis in verbis Conditores voluerunt dirigere eam perpetuitatem, non ad gradus, ſed ad caſus contingentiam, vt quandocunque contingeret, velle admitti contra patruum nepotem in ſucceſ ſione descendentium, ſeu transuersalium, concedatur repræ ſentatio, & hactenus Author præfatus. Ego verò, qui repræ ſentationem tranſuerſalibus in dict. l. 40. Tauri conceſ ſam, abſque graduum reſtrictione, & vſque in infinitum procedere, verius ſemper credidi, & infra, ex num. 91. & aliis in locis conſtanter defendam: ſecurè etiam crediderim, aſ ſumptum præfatum, repræ ſentationis inquam in Hiſpanorum primogeniis, ſiue in vinculis, & maioratibus vſque in infinitum extendendæ; clare probari, atque ex verbis præfatis, Demanera que ſiempre, deduci. Nam ſiue ad caſus contingentiam, ſiue ad gradum ea verba referas, negare nullo modo poteris, dict. l. Taurinæ conſtitutione, primum ſtatui, nepotem in ſucceſ ſione aſcendentium patruo præferri quoad primogenia: deinde & ſecundo, expreſ ſis verbis ipſiuſmet legis ex verſiculo, Loqual no ſolamente, conſtitui, idem ius obſeruandum eſ ſe in ſucceſ ſione maioratuum inter transuersales: ſtatim verò adiicitur, Demanera que ſiempre el fijo. y ſusdeſcendientes legitimos por ſu orden repreſenten la perſona de ſus padres: nunc ſic, ſi ſemper perſonae parentum repræ ſentatio futura eſt; idque non in prima parte, quando de ſucceſſione maioratuum inter deſcendentes; ſed in ſecunda parte, quando agitur de ſucceſ ſione inter tranſuerſales, ſcribitur, compertum equidem eſt. ſic conceſ ſam repræ ſentationem, vt quandocunque caſus contingat, repræ ſentatio admittatur, eaque, Para ſiempre, detur etiam inter tranſuerſales, nec poſ ſit ad eum caſum reſtringi, ad quem eius legis adeò generalis deciſio reſtricta non eſt, vt infrà latiùs probabitur ex num. 91. cum ſeq. & num. 184. cum ſeq. Nunc tamen hoc loco omitti hæc non potuerunt, opportunè potiùs adducta fuêre, vt pote cùm eo in dubio verſati ſimus, an in infinitum repræ ſentatio extendatur, ſiue an perpetua, ſit inter omines: cui hactenus dicta ſic conueniunt, vt vides.

Erunt tamen ipſa ſemper intelligenda, vt locum habeant in his caſibus, & quoad ea, in quibus pater ipſe à filio repræ ſentatus ſucceſ ſiſ ſet; non autem quoad ea, in quibus non ſucceſ ſiſ ſet: non enim plus iuris poteſt eſ ſe in filio cauſato, quam in patre cauſante, ſicuti poſt Baldum, Alexandrum, Decium, Ioannem Andream, Iaſonem, Oldrald. Pariſium, Modern. Pariſienſ Afflictis, Nattam, & Amedeum, ſcriptum reliquit Menochius, lib. 4. dict. præ ſumptione 95. nu. 7. verſic. declaratur tamen, & in conſil. 269. nu 63. lib. 3. & in terminis dict. l. 40. Tauri, dixit Gregorius Lopez, in l. 3. tit. 13. part. 6. verbo, Mugeres, columna 6. verbo, lex etiam Taurina, & tenent etiam alij Authores, quos retulit Molina, de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. cap. 7. num. 1. dicens, repræ ſentationem in maioratus ſucceſ ſione, filio ſolum concedendam eſ ſe in eo caſu, quo eius pater ſi viueret, poſ ſet in maioratu ſuccedere: prout ibidem ratione, & dict. l. 40. Tauri inductione, optimè probat: atque in eodem placito fuerunt Tiberius Decianus, in conſil. 7. num. 90. lib. 1. & in conſil. 43. num. 46. lib. 2. Alexander Raudenſis, in conſil. 142. num. 116. & 117. inter conſilia vltimarum voluntatum, lib. 2. Iacobus Cancerius, variarum reſolutionum, cap. 5. num. 8. Ioannes Cephal. in conſil. 616. num. 82. lib. 5. Qui è contrario arguit, & fundat, quod perſona repræ ſentans aliquam perſonam non excluſam, nec ipſa debet excludi. Sed & caſu, quo pater, ſi viueret, in maioratu ſuccedere non poſ ſet, filius ad ſucceſ ſionem admittendus erit, ſi ponamus filium. metipſum, non ex repræſentatione perſonæ parentis, ſed ex proprio iure, atque propria perſona, ſiue ex vocatione, aut voluntate inſtitutoris maioratus, ſucceſ ſionem prætendere: id quod ſuprà, hoc eodem lib. 3. cap. 15. plena manu, & dilucidè magis, quàm anrea fuiſ ſet, in caſu mihi commiſ ſo, probaui, atque explicaui.

Tertiò obſeruandum eſt (atque in eadem 6. obſeruatione principali) repræ ſentationem de iure antiquo dumtaxat admiſ ſam fuiſ ſe in ſucceſ ſione aſcendentium, prout obſeruatione præcedenti annotaui: in ſucceſ ſione verò tranſuerſalium non fuiſ ſe introductam; in ea numque ſemper proximior admittebatur, & legis 12. tabularum tenor obſeruabatur, ex qua deſcendentibus deficientibus, Agnatus proximus familiam habeto, dicebatur. Vt per Caium, titul. 16. de legitim, ſucceſ ſ. Paulum, lib. 7. ſententiarum, titulo, de teſtamentaria ſucceſ ſione, & lib. 4. receptar. ſententiar. tit. 8. de inteſtator. ſucceſ ſione, & Iuſtinianum. in principio, Inſtitut. de legitima agnatorum ſucceſ ſione, & ſic nepos ad ſucceſ ſionem patrui non admittebatur cum alio patruo, ſed patruus tanquam proximior, & in priori gradu ſuccedebat: l. auunculo. C. communia de ſucceſ ſionibus l. 2. C. de ſucceſ ſorio edicto, l. conſanguinitatis iura, C. de legitim, hæred, §. ſi plures, Inſtit. de legitima agnatorum ſucceſ ſione. Neque vnquam vſque ad ius Authenticorum admiſ ſum fuit ius repræ ſentationis, quo filius intraret in locum patris inter tranſuerſales. Superueniente verò Authenticorum iure, à Iuſtiniano edito, conſtitutum eſt, ad fratris inteſtati ſucceſ ſionem, non ſolum alium fratrem ſuperſtitem admitti, ſed & defuncti fratris filios ad ſucceſ ſionem patrui, cum ſuperſtitibus patruis admitti, ad eámque portionem, quam eorum parentes erant habituri, ſicque in ſtirpes, & non in capita. Et quamuis in linea recta deſcendentium, in infinitum admitteretur repræ ſentatio, vt dixi; inter collaterales tamen, vltra filios fratrum non porrigitur, nec filiis filiorum fratris vel ſororis conceditur Prout hæc omnia deducuntur ex textu in authent. ceſ ſante, & in authent. poſt fratres, 1. & 2. C. de legitimis hæred. & in authent. de hæred. ab inteſtato venientibus, §. ſi igitur, & §. ſi autem defuncto, collatione 9. l. 5. tit. 13. part. 6. ibi: E dezimos, que ſi alguno que aſ ſi murieſ ſe ſin teſtamento, non ouieſ ſe de los parientes que ſuben o decienden por linea derecha, e ouieſ ſe hermano o hermana, que fueſ ſe ya muerta, que el hermano o el ſobrino heredaran los bienes del tal defuncto egualmente, e maguer ſean los ſobrinos dos, o mas, nacidos de vn hermano o hermana, non auran mas quel la mitad de la heredad. l. 241. in legibus ſtyli, l. 8. Tau. l. 5. tit. 8. lib. 5. nouæ collectionis regiæ, ibi: Mandamos que ſucendan los ſobrinos con los tios in ſtirpem, y no en capita. Et eadem omnia, tam quoad ius antiquum, quàm nouum tradiderunt vnanimiter, atque communiter Interpretes omnes eiſdem in iuribus, & poſt antiquos, & alios multos, ſic reſoluunt ſuperiùs tradita Chaſ ſaneus, in conſuetudinibus Burgundiæ, §. 10. num. 6. fol. 257. & num. 36. fol. 259. Guil. Benedictus, in cap. Rainuntius, de teſtamentis, verbo, & vxorem nomine Adelaſiam, num. 101. Roxas in epitome ſucceſ ſionum, cap. 32. num. 17. Aluarus Valaſcus de iure emphyteutico, quæ ſt. 50. num. 30. Petrus Paulus Pariſicus, in conſil. 37. ex num. 1. vſque ad numerum 8. lib. 1. optimè Tiberius Decianus, qui ſic tempora & iura diſtinguit, in conſil. 1. ex num. 366. vſque ad numerum 370. & in conſilio 28. num. 1. lib. 1. & in conſil. 9. num. 1. cum ſeq. & in conſil. 26. num. 71. lib. 2. & in conſil. 55. num. 19. lib. 3. Coſta, de patruo & nepote, prima parte, num. 10. Petrus Gregorius in ſyntagmate iuris, tertia parte, lib. 45. cap. 11. num. 7. Didacus Couar, in tractatu de ſucceſ ſionibus ab intestato, num. 5. verſiculo, tertio eſt notandum, Hippolytus Riminaldus, in conſil. 526. ex num. 1. vſque ad numerum 6. lib. 5. Iacobus Cancerius, variar. reſolut. lib. 1. cap. 5. num. 7. Michaël Graſ ſus, receptarum ſententiar. §. ſucceſ ſio ab inteſtato, quæ ſtione 23. numero 3. & 4. Petrus Antonius de Petra, de fideicommiſsis, quæ ſtione 11. num. 61. Antonius Galeatius Maluaſ ſia, in conſil. 51. num. 3. Antonius Gomezius, in dicta l. 8. Tauri, ex num. 10. & ibidem, Tellus Ferdinandez, num. 2. Ceruantes, ex num. 1. & Velazquez Auendaſius, gloſ ſa prima, & gloſ ſa 3. idem Auendañus, in l. 40. Tauri gloſ ſa 14. num. 3. & 4. & 5. num. 8. Ioannes Matiençus, in dict. l. 5. tit. 8. lib. 5. nouæ collect. regiæ, gloſ ſa prima, num. 14. & num. 17. & Azeuedus ibi, in principio, & num. 3. Ioannes Parladorius, rerum quotidianarum lib. 2. cap. 15. Humada, in l. 2. titul. 15. partita 2. gloſ ſa 17. num. 5. & 6. Rolandus, in conſil. 68. num. 23. lib. 1. Angel. Mathæacius, de legatis & fideicommiſ ſis, lib. 2. cap. 7. in principio, Nicol. de Vbald. in tractatu, de ſucceſ ſionibus ab inteſtato, in 3. parte principali, per plures columnas. Ioannes Vincentius Honded. in conſil. 70. num. 24. & num. 52. lib. 1. Sylueſter Aldobrandinus, in conſil. 31. num. 29. lib. 1. Alexander Raudenſis, in conſil. 142. numer. 115. inter conſilia vltimarum voluntatum, volumine 2. Antonius Gabriel, communium concluſ. de ſucceſ ſionibus ab inteſtato, lib. 4. concluſ. prima, num. 13. Franciſcus Burſatus, in conſil. 170. num. 28. & 29. lib. 2. Ioannes Gutierrez practicarum lib. 3. quæ ſtione 66. in antiquis num. 3. & 4. & 5. in nouis verò, quæ ſtione 67. eiſdem numeris, Pater Ludouicus Molina, tom. 3. de iuſtitia & i ure, disputatione 326. num. 1. verſiculo, in linea vero collaterali, verſiculo, & vltra filios autem fratrum. Antonius Pichardus. ad titulum, Inſtitu. de hæred. quæ ab inteſtato defer. de repræ ſentatione. §. 2. num. 21. & 22. & 23. Iacobus Menochius, lib. 4. præſumptione 95. num. 8. vſque ad numerum 13. qui poſt alios ſcripſit, filium repræ ſentare patrem, quando agitur de ſucceſ ſione tranſuerſalis proximi gradus, nempe de ſuccedendo patruo. Item quando agitur de ſucceſ ſione auunculi, qui dicitur tranſuerſalis gradu proximior ex latere matris. Item quando agitur de ſucceſ ſione materteræ. Idque extendit, vt locum habeat non ſucceſ ſione delata à iure communi, ſed etiam in delata à ſtatuto, vt ſi ſtatutum vult admitti proximiores; tunc ſi agitur de ſucceſ ſione patrui, auunculi, materteræ, & ſimilium, filius ingreditur locum patris. Et idem probauit in conſ. 124. num. 76. lib. 2. Peregrinus etiam, de fideicommiſ ſis, art. 21. num. 7.

Et rationem, quare filij fratris defuncti vocentur in ſtirpes, quando cum patruis ſuccedunt patruo, & non in capita, reddunt Didacus del Caſtillo, in dicta l. 8. Tauri, in principio, & ibidem Cifuentes, num. 2. Hippolytus Riminaldus, in conſil. 526. num. 5. lib. 5. Et quare vltra filios fratrum extendatur repræ ſentatio, vide per Chaſ ſaneum, in conſuetudinibus Burgundiæ, dicto §. 10. num. 6. fol. 517. Nepotes etiam plures cum filiis in ſucceſ ſione aui, quare non ſuccedant in Capita. ſicut filij, ſed in ſtirpes? vide per Guil. Benedictum, in cap. Rainuntius, de teſtam. verbo, & vxorem nomine Adelaſiam, num. 66. fol. 116.

Quod ſi fratrum diuerſorum filij ſoli ſint, nec concurrant cum alieno patruo ſuperſtite, maximum equidem & intricatum dubium eſt, an alteri patruo prædefuncto in ſtirpes ſuccedant, an vero in capita, ita vt ſi ex altero fratre exiſtat vnus filius, ex altero duo, vnuſquiſque ex his tertiam hæreditatis partem habeat, an verò tantum habeat vnus ille, quam duo patrueles, vnius fratris perſonam referentes. Quo in dubio Accurſius in dict. authent. ceſſante, C. de legitimis hæredibus, & in l. lege duodecim tabularum, C. de ſuis & legitimis hæredibus, & in l. prima, in fine, ff. ſi pars hæreditatis petatur, & in authent. de hæred ab inteſta, venient. §. ſi autem defuncto, verbo, fratres ſucceſ ſerint. Quod ex diuerſis fratribus filij ſuccedant patruo in ſtirpes, & non in capita, etiam quando non concurrunt cum altero patruo ſuperſtite, probauit apertè Et Accurſium ſequuti fuere Dynus, Iacobus de Arenis, Petrus Guil. de Cun. Franc. à Ramponibus. Cinus, Faber, Bartolus, Angelus, Caſtrenſis, Fulgoſius, Corneus, Bened. de Plumbino, Imola, Yſernia, Cardinalis, Mart. Laud. Baldus, Ioannes de Platea, Portius, Matheſilanus, Ludouicus Bolognin Nicolaus de Vbaldis, Per. Ferrara, Speculator, Aretinus, Modern. Pariſ. Guid. Pap. Iaſon, Decius, Ruinus, Bertrandus, Boërius, Guil. Benedictus, Oldendorpius, Socinus Iunior, Pariſius, quos refert Andreas Tiraquellus de retractu. §. 11. gloſ ſa vltima, num. 5. & 6. vbi hanc receptiorem atteſtatur ſententiam, & pro ea tradit exemplum à natura ipſa profectum. Antonius quoque Gomezius, in l. 8. Tauri, num. 13. & 14. & eoſdem Authores pro Accurſio retulit, ſed contrariam partem ſuſtinuit (vt infra videbitur) Ioannes Matiençus ad l. 5. titul. 8. gloſ ſa prima, num. 16. lib. 5. nouæ collectionis regiæ, retulit etiam pro Accurſij ſententia ſuperiores omnes, & addidit alios plures Antonius Theſaurus, deciſione Pedemontana 162. numero 3. videlicet Ioannem Andream, Iacob. de Belui. Barbat. Ioan. de Ligna. Cardinalem Zabarellam, Aluar. Iacobin. de Sanct. Georg. Curtium iuniorem, Rochum de Curte, Thom. Diplau. Papon. Areſt. Fabian. de Gioch. Ioannem Oldendorpium, Claudium Cantiunculam, Ioannem Lup. Sombech. Viuium, Chaſ ſaneum Beccium, Albenſem, Crauetam, Simonem de Prætis, Antonium Contium, qui latiſ ſimè diſputat, Franciſcum Burſatum, Hippolytum Riminaldum, & Federicum Scotum qui omnes (vt dixi) per ipſum Theſaurum recenſentur, & congregantur. Et vltra relatos per ipſummet Authorem, eandem opinionem Accurſij ſuſtinuerunt & alij Authores, aliis in locis, Hippolytus Riminaldus alio in loco vltra ibi relatum, hoc eſt, in conſ. 526. ex numero 6. vſque ad numerum 15. lib. 5. Iacobus Cancerius, variarum reſolutionum. capite 5. numero 11. & 12. Michaël Graſ ſus receptarum ſententiarum. §. ſucceſ ſio ab inteſtato, quæ ſt. 2. num. 14.

Et pro hac Accurſij ſententia perpenduntur, atque ponderantur varia & diuerſa iura, rationes etiam atque fundamenta expenduntur, ac inter alios, ſeptem argumenta pro hac parte congeſ ſit, atque conſiderauit Ioannes Cephalus in conſ. 431. ex n. 2. vſque ad numerum 8. lib. 3. Tria Velaſquez Auendañus in l. 40. Tauri, gloſ ſa 14. ex n. 16. Sex Andreas Fachineus, controuerſiarum iuris, lib. 6. cap. 3. folio mihi 682. Tria Ioannes Matiençus, in d. l. 5. tit. 8. lib. 5. gloſ ſa 1. n. 16. Sex Angelus Mathæacius, de legatis & fideicommiſ ſis, libro 2. capite 7. ex numero 1. vſque ad numerum 7. plura Antonius Contius, qui (vt dicebam ſuprà) latiſ ſimè diſputat in ſine ſui libelli, de hæred. ab inteſtato.

Verumenimvero, rationes præfatas, ab his Authoribus ponderatas, ſiue huius partis fundamenta quamplurima & diuerſa, ideo nunc, atque ſciens & conſultò omitto, nec hoc loco recenſeo, non etiam diluo vim eorundem, quod ipſimet Authores ex propoſito, atque concludenter omnia diluant, & manifeſta ratione ſubuertant, quae pro Accurſio expendi, aut conſiderari valeant, vt penes eos videri poterit, ſi aliquando neceſ ſe fuerit.

Quocirca contrariam ſententiam, videlicet quod diuerſorum fratrum præmortuorum filij ſuccedant patruo ſuo ab inteſtato defuncto in capita, & non in ſtirpes, quando cum patruo non concurrunt; veriorem ego arbitror, & omnino tenendam, atque eam tenuerunt Azo, in ſumma, C. de legitimis hæredib. §. item iure nouiſ ſimo, verſiculo, illud dubitaui, & in authent. ceſ ſante, C. eodem. Quibus in locis Azo voluit expreſ ſim, quod hoc caſu patrui hæreditas per capita diuidatur, ita vt quot ſint filij, tot ſint partes. Et Azonem ſequuti fuere ſequentes Authores Accurſius metipſe ſibi contrarius, & non conſtans. Rofred. Hoſtienſis, Vber. de Bob. Iacobus Butrigar. Cinus, Odofred. Alberic. Caſtrenſis, Bald. qui licet aliàs contrarium conſuluiſ ſet, dicit tamen, mutatâ ſententiâ, hanc opinionem eſ ſe magis conſonam: Salicet. Ioannes à Monte, Iacob. de Belu. Iacobus de Ardizone, Mart. Lauden. Aretin. Fortun. Garſia, Bulgar, Rayner. de Forliuio, Ioan. Ferra. Eguinar. Baro, Sylueſter Aldobrandin. Præpoſit. Senenſ. Zaſius, Ferron. Didacus Couar. Petrus Rebuffus, Franciſc. Hotoman. Iacobus Spiegell. Albertus Papien. Menchaca, Cuiacius, Duarenus, Hanneton. Minſingerus, Ioannes Imber. Rupellanus, Ioannes Vaudi, Maturin. Montan. Michaël Graſ ſus, Ioannes Schneideuin. Balduin. Vveſembecius, & Benedict. Capra, quos retulit, & pro ſententia Azonis congregauit Anton. Theſaurus d. deciſ. Pedemontan. 162. n. 2. & n. 3. in fin. ſubdit, quod miratur, quomodo Doctores ſola authoritate Gloſ ſ æ variabilis moti, in tam clara & bene per leges veteres, & nouas reſoluta quæ ſtione, quaſi nodum in ſcirpo quærentes, perplexi fuerint, & ipſam rei veritatem non cognouerint. Denique ex n. 4. pro hac ſententia, & iura expendit, & concludentia fundamenta adducit, & num. 7. profitetur, quod Azonis opinio frequentius fuit in contradictorio indicio obſeruata, & vti verior recepta, & pro illa ſ æpiſ ſimè fuiſ ſe iudicatum, vt authoritate, & teſtimonio probat ibid. Eandem quoque opinionem acriter defendunt, & veriſ ſimam reputant Theophilus, præclariſ ſimus Iuſtiniani interpres, in §. hoc etiam, Inſtit. de legitima agnatorum ſucceſ ſione. Ioannes Criſpus à Montibus, in §. item vetuſtas, Inſtit. de hæred, quæ ab inteſtat. deferun. Ioannes Corraſius in l. hæres, n. 12. C. de impuberum & aliis ſubſtit. Loriotas. in l. prima. ff. de gradibus, pag. 28. & ſeq. Petrus Coſtalius, in l. prima, §. interdum, ff. de petitione hæreditatis, Ludou. Charondas, ad Vlpianum, Inſtit tit. 26. §. agnatorum, & ibidem Iacobus Cuiacius, Iacobus Reuardus ad leges duodecim tabularum, c. 19. pag. 62. Petrus Pithæus, in notis ad aliqua Iureconſultorum Fragmenta, pag. 106. in principio, verbo, iam dudum. Ioannes Lecirier, de primogenitura, lib. 2. q. 4. a. 7. n. 14. Maſuerius in practica, titulo, de ſucceſ ſ. & vltimis volunt. n. 26. Ioannes Mercerius, in notis ad Conſtan. Harmenopul. Curtius Burgenſis, ad Theophilum in loco nunc præcitato. Gaſpar Caballinus, in ſecunda parte milleloquiorum iuris, c. 619. Iacob. Ardizon. In ſumma, tit. de ſucceſ. feudi, verſiculo, verumtamen ſi eſt frater. Martin Soliman. in rubrica, qui ſuccedere in feudis, nu. 195. Federic Schneid. lib. 1. interpret. feudal. titul. 8. de ſucceſ ſione feudi, pag. 46. Matthæus Buſember. in conſ. 83. per totum, lib. 2. Hieronym. Gabriel, in conſ. 135. n. 3. lib. 1. Laurentius Cimeterius, inter reſponſa Iuſtini Globeri, conſ. 7. nu. 1. Hanetonus, lib. 2. de feudis, c. 6. per totum. Ioannes Ficchardus, lib. 6. communium opinionum. verbo, fratrum filij. Præpoſitus Senenſis, in ſuis quæ ſtionibus, caſu 7. q. 6. Ioannes Lucius, lib. 8. placitorum ſummæ apud Gallos Curiæ, tit. 1. deciſ. 6. Minſingerus, practicarum obſeruationum, Centuria 3. obſeruation. 54. & en §. cum filius, Inſtit. de hæred. quæ ab inteſtat. deferunt. verſiculo, item ſi ex duobus. Pyrrhus Angleberm. ad conſuetud. Aurelian. tit. de ſucceſ ſionibus, cap. 27. pag. 98. qui citat Aurelianenſem ſcriptam conſuetudinem, confirmantem expreſsè Azonis opinionem. Iacobus Bucherelus, in gloſ ſa ad §. hoc etiam, Inſtit. de legitima agnatorum ſucceſ ſione, pagina 339. Ioannes Cephalus, in Conſil. 431. per totum, lib. 3. qui omnibus contrariæ partis fundamentis latiſ ſimè confutatis, negat cum Accurſio eſ ſe crebriorem ſententiam, nec in eodem Accurſio vim aliquam eſ ſe faciendam, ideò aſ ſerit, quod ſibi ipſe contradixerit, & Azonis ſententiam fuiſ ſe ſemper, & eſ ſe veriſ ſimam profitetur, ac pro ea ex num. 8. vſque ad num. 33. adducit duodecim fundamenta. Azonis etiam ſententiam ſequutus eſt Simon de Prætis, de interpretatione vltimarum voluntatum, lib. 3. interpretatione 3. dubitatione 4. ſolutione 3. num. 30. fol. 229. Andreas Fachin. controuerſiarum iuris, lib. 6. c. 3. per totum, qui tria præcipua fundamenta pro hac parte expendit. Angelus Matthæacius, de legatis & fideicommiſ ſis, lib. 2. c. 7. ex num. 7. vbi fex præcipua fundamenta pro Azone perpendit, & concludit, Azonis opinionem, vt magis communem, magiſque tutam, imperialique indicio atque authoritate confirmatam, hodie ab omnibus receptam eſ ſe, & eſ ſe firmam, ſtabilémque concluſionem, filios fratrum hæreditatem diuidere in capita, non in ſtirpes; propterea leges antiquas non fuiſ ſe â Iuſtinianeis nouellis correctas.

Ex noſtris verò, Hiſpaníſque Authoribus fuere eandem opinionem Azonis ſequuti Montal, in 16. titulo 6. lib. 3. fori, verbo, O ſobrinos. col. 2. verſic. item nota. Fortunius Garſia, in l. Gallus. §. idem credendum, num. 47. ff. de liberis & posthumis. Didacus Couar. de ſucceſ ſionibus ab inteſtato, concluſ 8. num. 8. Ioannes Olanus, in concordia antiqui iuris ciuilis & regni, verbo, fratrum filij. Ferdinand. Vaſq. Menchac. de ſucceſsionum reſolut. lib. 2. c. 13. num. 13. Cifuentes in. l. 8. Tauri, num. 4. Ioannes Lup. ibidem, num. 6. Didacus del Caſtillo, gloſ ſa prima, verſic. ſi tamen eſt contentio Ferdinandus Atias, num. 12. verſic. & vt liqueat materia. Tellus Ferdinandez, num. 3. qui optime inſurgit contra Antonium Gomezium, quatenus ille voluit, quod opinio hæc Azonis correcta eſ ſet ex deciſione dicta l. 8. Tauri, & aduertit, adeò dubium eſ ſe Antonium eundem, vt n. 14. aſ ſeuerauerit in hoc regnoiudicandum eſ ſe ſecundum opinionem Azonis, quam conſtanter Tellus defendit etiam in terminis iuris communis, ſic vt in patrui ſucceſ ſione ſemper repræ ſentationi locus ſit inter diſpares gradu, quo caſu proprie loquitur d. lex 8. Tauri. Secus quando omnes ſunt in tertio æquali gradu, tunc namque ſuccedi in capita, omni repræ ſentatione ſecluſa, non in ſtirpes, ſecure & vere affirmat. Nam in primo caſu, videlicet, quando filius fratris cum patruo concurrit, ideo in ſtirpes ſuccedit, quia venit ex ſola perſona patris, quam repræ ſentat, non vero ex propria perſona, quia alter proximior in gradu eum excludebat; ideo merito ſuccedit in ſtirpem, & ad eam partem admittitur, quam ipſe pater percepturus eſ ſet, ſi viueret, ſed in ſecundo caſu, quando ſuccedit, cum alijs eiuſdem gradus, quia nemo eum antecedit, & ex propria perſona venit, merito in capita, & non in ſtirpem ſuccedendum erit: Gregorius Lopez, in l. 5. tit. 13. partita 6. verbo, Por cabeças, Roxas in epitome ſucceſ ſionum, c. 32. num. 18. & 19. qui Telli Ferdinandez obſeruationem ſuperiorem ſequitur, & Antonij Gomezij contrariam adnotationem reprehendit, dicens, quod dicta l. 8. Tauri, tantum loquitur in ſucceſ ſione patruorum, quod conſobrini ſuccedant cum patruo ſuperſtite, in ſtirpes non in capita, cum ſint in diſpari gradu, quo caſu datur repræ ſentatio vlterioribus cum proximioribus, ſed quando ſucceſ ſio eſt inter eoſdem eiuſdem gradus, vt in ſpecie propoſita, nihil prorſus de hoc diſponit d. l. 8. Tauri, & ideo ius commune ſeruandum eſt. Ludouicus Molina de Hiſpanorum primogenijs, lib. 3. capit 7. num. 21. & 22. qui dicit Azonis ſententiam comprobaram eſ ſe ex deciſione dictæ l. 6. tit. 13. partita 6. quæ ſequuta fuit opinionem Azonis, eamque partitæ; legem nequaquam correctam eſ ſe ex deciſione præfatæ l. 8. Tauri. Ioannes Matiençus in l. 5. tit. 8. gloſ ſa prima, num. 15. Ceruantes in dicta l. 8. Tauri, num. 18. optime Humada in l. 2. tit. 15. partita 2. gloſ ſa 17. num. 6. Auendañus in eadem l. Tauri. 8. gloſ ſa prima. latiùs in l. 40. Tauri, gloſ ſa 14. ex num. 9. vſque ad numer. 19. quo loci, dicto num. 9. eadem in propoſito vtitur ratione, qua Tellus Ferdinandez, antea relatus, vtebatur. Deinde num. 11. expendit textum in authent. de hæredibus ab inteſtat. venient, dum repræ ſentationem vocat priuilegium: non enim eſ ſet priuilegium, quando conſobrini inter ſe concurrerent, cum tunc æquali gradu eſ ſent. Eandem quoque Azonis opinionem tuentur Hieronymus de Cæuallos practicar. commun. contra communes, quæ ſt. 221. pater Ludouicus Molina, tom. 3. de Iuſtitia & iure, disput. 626. num. primo ad finem verſic. vtrum filij fratrum, fol. 388. & disput. 627. num. 7. verſic. præte, rea iuxta Azonis, fol. 148.

Pro hac autem opinione (vt ex dictis hactenus apparet) poſ ſunt & iura, & rationes, ſiue fundamenta quamplurima expendi, quæ fortiſ ſimè, & concludenter adſtringunt, & expenduntur ex propoſito per Ioannem Cephalum, Antonium Theſaurum, Andream Fachineum, Angelum Matthæacium, & alios in locis vbi ſupra citatis, ſed alijs prætermiſ ſis conſultò, Telli Ferdinandez rationi ſuperius adductæ (quæ ex mente communi procedit, & concludens eſt) inhærendum firmiter erit. Nam cum ex diuerſis fratribus filij ſoli inter ſe concurrunt, nec ab aliquo patruo præceduntur, æquales gradu ſint, quoad patrui prædefuncti ſucceſ ſionem de qua agitur, non eſt cur inter ipſos repræ ſentatio in ducatur, aut induci valeat, nec etiam forma ſuccedendi in ſtirpes, quæ in caſu diuerſo omnino introducta eſt, vt ex ſuperioribus conſtat: deinde inducendus eſt textus in authent. poſt fratres. 2. C. de legitimis hæredibus. quatenus docet, ſolum inter fratres, & fratrum filios admitti ſucceſ ſionem in ſtirpes in linea tranſuerſa: & ſic apertè ſignificat, quod cùm fratrum filij ſoli reperiuntur inter ſe, nec concurrunt cum patruo, ſuccedunt patruo prædefuncto in capita. Et idem clare ſignificat textus in dict authent. de hæredibus ab inteſtato venientibus. §. ſi igitur, el 2. in fine, verſic. ſed & ipſis. Inquit namque Imperator, nunc competere filijs fratrum priuilegium huiuſmodi, quando cum patruis concurrunt; quapropter ſi nullus patruus ſupereſt, id dici non poteſt. quod ibi non dicitur, ſed potius contrarium, ex ratione ſuperius adducta. Et ita ponderat, atque fortiter inducit Fachineus dict. cap. 3. verſic. quod autem ex nouella. Alia plura fundamenta (vt dixi) penes ipſos Authores, quos antea retuli, inuenientur; verè tamen hoc loco adducta ſufficiunt, cum adeò euidenter concludant.

Cæterum quando plures patrueles, ſiue conſobrini tractant inter ſe de ſuccedendo alteri ſuo patrueli, ſiue conſobrino, vtrum ſucceſ ſio fiat in ſtirpes, vel in capita, dubitari ſolet? Et quidem Baldus in conſil. 199. Ad euidentiam, lib. 3. in nouis, quod in ſtirpes futura ſit ſucceſ ſio, clarè tuetur, & Baldi traditionem, atque conſilium ſequi videtur Craueca in conſil. 303. in fine. Contrariam tamen ſententiam, imo quod in capita ſucceſ ſio eſ ſe debeat, tenuit idem Baldus ſibi contrarius in capit. primo. §. & quia vidimus, Qui feudum dare poſ ſunt. Brunus in conſil. 76. num. 4. vbi tres concluſiones adducit, & firmat in tranſuerſalibus. Prima eſt, quod vbi concurrunt filij fratrum cum patruo in ſuccedendo alteri patruo, veniunt in ſtirpes, & non in capita, & hic eſt certus caſus, vt ſupra vidimus. Secundus caſus eſt, vbi filij fratrum ſoli veniunt ad ſucceſ ſionem patrui; & tunc in ſtirpes veniunt, & non in capita, ſecundum opinionem Accurſij, quam ipſe Brunus ſequitur, ſed malè, vt ſupra quoque vidimus. Tertius & vltimus caſus eſt, vbi filij fratrum veniunt ad ſucceſ ſionem aliorum quàm patruorum vel auunculorum, & tunc inquit Burnus, quod veniunt in capita, & non in ſtirpes. Et idem quoque tenuit Curtius iunior in tractatu de feudis, tertia parte, quæ ſt. 4. ad finem. Riminaldus ſenior in conſil. 424. ad finem, lib. 3. per textum in authent. de hæred. ab inteſtato venientibus, §. ſi verò neque fratres. Vbi eſt caſus clarus, quod ſi defunctus neque fratres, neque filios fratrum reliquerit, omnes ex latere cognati eiuſdem gradus, ad hæreditatem vocantur in capita, Berous in conſilio 68. numero 36. libro primo Runinus in conſ. 8. ad finem, volumine primo. Ioannes Cephalus in conſil. 581. num. 19. lib. 5. Guil. Bened. in cap. Rainuntius, de testamentis, verbo, & vxorem nomine Adelaſiam, nu 101. Hieronymus Gabriel in conſ. 135. lib. 1. vbi optime in propoſito, & ponit caſum, in quo tractabatur de hæreditate cuiuſdam Polydori defundi, nullis relidis ascendentibus, nec descendentibus, nec fratribus, nec eorum filijs, ſed quibusdam consobrinis; & inquit, quod ſine dubio dicti consobrini inter ſe vocantur in capita, non autem in ſtirpes, ſicque omnes paſ ſim tenere, & quod nemo (quod ſciat) auſus vnquam fuit affirmare, quod ſuccedant in ſtirpes, & rationem Concludentem adducit, & eum refert, & ſequitur Hippolytus Riminaldus in conſ. 526. ex nu. 22. cum multis ſequentibus, lib. 5. vbi diffusè ſe habet in propoſito: eandem quoque præ ſtat reſolutionem Iacobus Canceritis variarum, cap. 5. num. 12.

Patruus verò præfertur fratribus patruelibus in ſucceſ ſione conſobrini, idcirco ſi aliquis vita functus eſt, relicto patruo, atque item duobus fratribus patruelibus, ideſt, filijs aliorum patruorum iam defunctorum (quos communiter primos appellant) patrui iura tunc potiora erunt, nec aliquid iuris fratres patrueles in ſucceſ ſione habebunt, quia patruus in hac ſpecie, propinquiori gradu defuncto attingit, quam fratres patrueles, quippe cum ille in tertio gradu, ij in quarto contingant. Et ita probat textus in l. auunculo, C. communia de ſucceſ ſionibus, per quem ita in terminis reſoluit Ioannes Parladorius rerum quotidianarum lib. 2. c. 15. Roxas in epitome ſucceſ ſionum, cap. 5. num. 21. & cap. 32. num. 22. Franciſcus Burſatus in conſil. 170. numero 28. & 29. lib. 2.

Verumenimuero, quamuis in ſucceſ ſione bonorum liberorum & diuiſibilium, & vbi plurium concurſus datur (vt dixi) præfata procedant, nec vltra fratrum filios repræ ſentatio concedatur de iure communi; in maioratus tamen aut primogenij cuiuſque ſucceſ ſione, id de iure noſtro regio nequaquam procedit: repræ ſentatio namque inter tranſuęrſales, etiam vſque in infinitum procedit iure Hiſpano, & filius fratris maioris, ab eóque deſcendentes præferuntur patruo, qui erat frater vltimi poſ ſeſ ſoris, licet illi ſint in centeſimo gradu, inſtituentis maioratum reſpectu. Denique, (vt ſtatim dicetur) inter tranſuerſales (quocunque in gradu illi ſint) vnuſquiſque fratrum ſuam lineam conſtituit, ſic vt linea maioris præferatur lineæ ſecundi; linea secundi; tertij lineæ, & ſic deinceps; vt ſemper ac regulariter primogenituræ linea conſideretur, eáque cum præcedentia ad alias lineas competat, vt ſtatim probabitur. Hoc autem omnia probantur ex ſingulari deciſione l. 40. Tauri, quæ hodie eſt l. 5. titulo ſeptimo, lib. quinto, nouæ. collectionis Regiæ, in illis verbis, Lo qual no ſolamente mandamos, que ſe platique en la ſuceſ ſion del mayorazgo a los aſcendientes, pero aun en la ſucceſ ſion del mayorazgo a los tranſuerſales, per quam legem, ita in terminis, quod repræ ſentatio in maioratibus, ſeu primogenijs non ſit ad fratres, fratrumque filios coarctanda, ſed quod ad omnes primogenitos, eorumque lineas, protrahi debeat, conſtanter renuerunt Didacus Couarr. practicarum, cap. 38. n. 10. verſic. Tertiò ad intellectum. Emanuel Coſta in quæ ſt. patrui & nepotis. 2. parte, num. 32. & 3. parte, num. 59. Ludouicus Molina de Hiſpanorum primogenijs, lib. 3. cap. 7. num. 10. & 11. Ioannes Matiençus in dicta l. 5. tit. 7. gloſ ſa 4. libro 5. nouæ collect. Regiæ, & in l. 5. tit. & gloſ ſa prima, num. 17. & ibi Azeuedius n. 3. Humada in l. 2. tit. 15. part. 2. gloſ ſa 17. num. 7. Ioannes Gutierrez practicarum lib. 3. in nouis, quæ ſt. 67. ex num. 23. & 24. cum ſequentibus, in antiquis verò quæ ſt. 66. eiſdem numeris. Antonius Pichardus ad tit. Inſt. de hæred. quæ ab inteſtato deferun. de repræſentatione, §. 2. num. 23. & 24. & vide latius infra, ex num. 91. cum ſeq.

Sed quò dilucidè magis Taurinaæ dictæ legis constitutio perpendatur, & præfatorum Authorum ad eiuſdem interpretationem, traditiones nonnullæ diſeuriantur: operæpretium erit hoc loco aliquantulum circa ipſammet legem inſiſtere, ac primum animaduertere, Taurinam dictam deciſionem videri communiter iuri communi contrariam, ab illóque exorbitantem. In primis namque, ex recepta Interpretum ſententia (à qua tamen meritò diſceſſimus, num. præcidentibus) ius commune ſolum admittit repræ ſentationem in his ſucceſ ſionibus, quæ iure hæreditatio deferuntur, non vero in his, quæ iure ſanguinis; quamuis (vt ſupra quoque dixi) dubia admodum hæc opinio ſit ex his, quæ dicto loco contra communem perpendi, dicta l. verò Tauri 40. repræ ſentationem admittit in maioratibus, in quibus non hæreditario, ſed ſanguinis iure, atque ex prouidentia & diſpoſitione hominis ſucceditur. Huic tamen aduerſus deciſionem illam dubitandi rationi concludenter reſpondetur, negando aſ ſumptum præfatum, & contrarium tenendo, vt ſupra quoque loco prædicto tenui.

Deinde, ius commune (vt ſupra vidimus) in linea collaterali, ſeu tranſuerſa duntaxat admittit repræſentationem vſque ad filios fratrum prædefunctorum, nec vltra conceſ ſit eam; ipſa vero lex 40. Mau. pleniùs prouidet, & inter tranſuerſales quoque, ſicut inter deſcendentes, abſque graduum reſtrictione repræ ſentationem inducit, & non modò poſt fratrum filios, ſed & vlteriùs infra, vt ſtatim probabitur. Verum rationi huic, facilè etiam & verè reſpondetur, iura adducta ſuperius, quæ id probant, nempe tex. in d. authent. ceſ ſante, & in dict. authent. poſt fratres, loqui in alijs ſucceſ ſionibus extra maioratuum cauſam, in quibus diuerſa ratio militat; in maioratuum vero succeſ ſione contra eſ ſe, & quidem mortuo vltimo maioratus poſ ſeſ ſore, ſic plene concedi debet repræ ſentatio, prout in d. l. Tauri, pleniſ ſimè concedi ſ æpè diximus, & infra dicemus. In rei igitur veritate, valde differunt in materia hac, in qua verſamur, repræ ſentatio illa de iure communi inter tranſuerſales quoque introducta in bonis liberis, & cum concurſu aliorum, in qua cum limitatione & reſtrictione, ius ipſum commune admiſit repræ ſentationem vſque ad fratres, & filios fratrum, vt in dictis iuribus, & repræ ſentatio in ſucceſ ſione primogeniorum, in dicta l. 40. introducta, in qua legis eiuſdem conditores, indiſtinctè, & verbis vniuerſalibus omnes gradus comprehendentibus, tranſuerſales ad ſucceſ ſionem admittunt, vt parentum perſonas repræ ſentent. Eò magis, quòd in ſucceſ ſione ab inteſtato, duntaxat conſideratur gradus, vt ſupra probaui, & deducitur ex iuribus præcitatis ibi, ſub num. 67. & tribus ſequent. & ex l. 12. §. hæc hæreditas, ff. de ſuis & legitimis hæredibus: In ſucceſ ſione vero maioratus primò conſideranda eſt linea, & deinde atque ſecundò gradus, vt per Molinam lib. 3. c. 4. ex num. 14. & capit. 6. ex numero 33. Sic autem in noſtro propoſito linea conſideratur, vt ipſa cum præcedentia & continuatione linearum, atque diſcurrendo per lineam primogenitorum de vno primogenito in alium, in infinitum ſuo ordine, competat, idque ſic in linea tranſuerſalium, ſicut in deſcendentium linea procedat, vt infra probabitur, & tradit Ludouicus Molina de Hiſpanorum primog. libro 3. capit. 6. ex numero 29. alios plures referam ſtatim.

Præterea, repræ ſentatio illa, quæ de iure communi in caſibus ſuperiori obſeruatione propoſitis, inducta fuit, non ad excludendum omnino patruos, ſiue in ſucceſ ſione aſcendentium, ſiue tranſuerſalium; ſed ad concurrendum, & ſuccedendum cum ipſis, concedebatur. Idcirco in ſucceſ ſione indiuidua, in qua vnus tantum eſt admittendus, quod repræ ſentatio dari non poſ ſet, cum inde cæterorum reſultaret excluſio, authores nonnulli, & quidem maximi nominis aſ ſeuerarunt, prout cos retulit, & ſic annotauit Velazquez Auendañus in dicta l. 40. Tauri, gloſ. 13. num. 1. ius verò repræ ſentationis in maioratibus ſeu primogenijs, legemet ipſa Tauri introductum, non modo concurſum, ſed etiam excluſionem â toto operatur, & omnem difficultatem, atque Authorum altercationem lex illa ſubmouet. Cæterum ratio hæc parum efficax in propoſito mihi videtur, & deciſionem d. l. Taurinæ, nullatenus ſubuertit, nam & ſi id renuiſ ſent Authores nonnulli attento iure communi, quod nunc dicebamus; alij verò & ſummæ authoritatis Interpretes contraria in ſententia ſuerunt, & ius repræ ſentationis, etiam vim excluſiuam habere, & in ſucceſ ſione quoque indiuidua admittendum fore cum cæterorum excluſione firmarunt, prout Auendañus metipſe dicta gloſ ſa 13. num. ſecundo, obſeruauit. Idcirco lex ipſamet Tauri, ſic rectè deciſum reliquit, vt amplius de hoc difficultas non eſ ſet, vt eidem Auendaño placuit. Addiderim ego vltra ipſum, & alios, vtcunque res eſ ſet iure communi attento, ex deciſione dictæ legis Taurinæ compertum eſ ſe, ſic repræ ſentationem introduci in primogeniis & maioratibus, vt concurſus excludatur omnino, & vni duntaxat prælatio concedi debeat (id quod iuxta maioratuum eorundem naturam, ex qua vnus tantum ſuccedere poteſt, ac debet, fieri debuit neceſ ſario, vt infra dicetur) & ideo deciſioni legis illius inhærendum erit tam in eo, quod vni prælatio detur, & cæterorum excluſio inducatur, quàm in altero, quod ræpræ ſentatio vſque in infinitum, etiam inter tranſuerſales procedat. Nam vt inquit Baldus in dict. authent. ceſ ſante, num. 2. C. de legitimis hæredibus. Materia repræ ſentationis non vadit omnino per naturales rationes, ſed quia ſic viſum fuit Legiſlatori. Conditores autem dictæ l. Tauri, non quia ſic ſibi viſum fuit, ſed quòd rectam, ſtrictámque iuris rationem obſeruarent (vt ego credo) ita ſtatuerunt. Primum namque, excluſionis inquam cæterorum, & prælationis vnius, naturæ primogeniorum ſeu maioratuum, ſic conueniebat, vt aliter id ſtatui non poſſet, nunc dicebam, & in ſucceſ ſione indiuidua repręſentationem admittentibus Authoribus lex ipſa conuenit. Secundum vero, inductionis ſcilicet repræſentationis vſque in infinitum inter tranſuerſales; & eorundem maioratuum naturæ, præcedentiæ etiam illi, atque continuationi linearum, eademmet lege precipuè conſideratæ, ſic conuenit, vt primogenitura illa, & linearum præcedentia, atque continuatione inducta, aliter ſtatui non poſ ſet. Nam & iure communi attento, quoties maioratuum ſucceſ ſio per lineas deriuatur, repræ ſentatio vltra tertium gradum, & vſque in infinitum admittitur. Quod expreſ ſim tradiderunt, Alexander in conſil. 26. lib. 3. Socinus ſenior in conſil. 37. volumine 3. Socinus iunior in conſil. 116. num. 17. lib. primo, Pariſius in conſil. 36. num. 5. lib. 3. Tiberius Decianus in conſil. 9. ſub num. 54. verſ. tertia coniectura, lib. 2. Philippus Portius in conſil. 55. per totum, primogenituram autem inter tranſuerſales quoque potuiſ ſe, atque debuiſ ſe conſiderai in infinitum, ex his probabitur, quæ numeris, ſequentibus, & iterum ad finem huius capitis adnotabuntur. Et in terminis tenuerunt, atque etiam iure communi attento, considerarunt eam Authores relati per Auendañum, in eadem l. 40. Tauri gloſ ſa 14. n. 20. Et quamuis alij contrà tenuerint, & res hæc dubia videretur, eodem iure communi inſpecto, vt per Auendañum eundem n. 19. poſt deciſionem tamen ipſius legis Taurinæ, dubitatio omnis ceſ ſauit, ſic que potuit iuridicè introduci ex eadem maioratuum natura (vt dixi) prout ex ratione decidendi ad eandem. l. Tauri, conſtabit.

Denique & vltimo, iuxta Azonis ſententiam ſupra relatam. quando filij diuerſorum fratrum ſoli ſunt, nec concurrunt cum aliquo patruo, per capita ſuccedunt, idque iure, & ratione communi ſubſiſtebat: d. lex verò Tauri 40. repræ ſentationem admiſit ad ſuccedendum in maioratu, etiam ſi nulli ſuperſtites ſint fratres vltimi poſ ſeſ ſoris maioratus, ſed ſoli conſobrini ex multis fratribus. Atque adeò ſi ex fratre maiori defuncti, ſuperſtes ſit vnus filius minor natu, quàm ſint filij ex alijs fratribus, aut ſuperſtes ſit filia, illa namque reprę ſentando patrem ſuum, fratrem maiorem defuncti, excludit à maioratu filios maſculos, etiam natu maiores aliorum fratrum minorum defuncti, cum tamen ſi locum non haberet repræsentatio, filij maſ culi minorum fratrum excluderent fœminam illam, vt rectè annotauit pater Lud. Molin. tom. 3. de iuſtitia & iure, disp. 627. n. 7. In fin. fol. 419. quod etiam nullo modo vrget, vtpote cum repræ ſentatione in ſucceſ ſione indiuidua (qualis eſt mairoatuum ſucceſ ſio) inducta, id eſ ſe debeat quod nunc diximus, nec illa procedere poſ ſint, quæ iure communi attento, in aliis ſucceſ ſionibus obtinebant. Cum etiam filia fœmina (vbi fœminæ à maioratus ſucceſ ſione non excluduntur) patris ſui perſonam repræ ſentans. ſic debeat patruum excludere, ac nepos maſculus excludere, poſ ſet, vt infra dicetur.

Hæc inquam omnia per totum hunc numer adducta, & alia nonnulla (quæ ad hæc, & rationes communes in quę ſt. patrui & nepotis reducuntur) obſtare videbantur, & nunc quoque quod obſtent, aliquibus videtur, quod d. Taurinæ legis conſtitutio non ederetur, aut iam edita, quanto magis fieri poſ ſit, debeat reſtringi. Nihilominus tamen aſ ſerendum eſt, ſic legis eiuſdem conſtitutionem proditam fuiſ ſe, vt non iuris communis correctoria, ſed potius iuxta ipſorum maioratuum naturam eſ ſe videatur, prout ex dictis hoc eodem n. & dicendis infra, conſtare poterit, quando ipſiuſmet conſtitutionis ratio decidendi reddetur, & an in maioratu locus ſit repræ ſentationi, inquiretur. Et hactenus de prima obſeruatione ad d. l. Tauri 40. quatenus de ſucceſ ſione tranſuerſalium loquitur, & de his, quæ ipſam legem dubiam efficiunt, & à iute communi diſ ſonantem.

Erit deinde & loco ſecundo obſeruandum, poſt dictam Taurinam conſtitutionem editam, nullum vnquam dubitaſ ſe, quin repræ ſentatio detur in quacunque ſucceſ ſione indiuidua, ſic que in Hiſpanorum primogeniis, atque vinculis, & maioratibus perpetuis, inter fratres, fratrumque filios, imo eam inter hos primi gradus tranſuerſales, vnanimiter omnes conceſ ſiſ ſe, nec aliquem in hoc diſ ſentire. Quod dilucide & clare conſtat ex his, quæ ſcripta reliquerunt Emanuel Coſta in quæ ſt. patrui & nepotis, pag. 134. Didacus Couarr. practic. cap. 38. nu. 10. verſic. ſecundò potest. Gregorius Lopez in l. 2. tit. 15. part. 2. verbo, El mas propinquo, column. 2. verſic ſed quid ſi aliquis Mieres de maioratu, part. 2. cap. 6. num. 31. Ludouicus Molina de Hispan. primogeniis, lib. 3. cap. 7. num. 9. 10. & 11. Ioannes Matiençus in l. 5. tit. 7. lib. 5. nouæ collect. Regiæ, gloſ ſa 4. in fine, & ibidem Azeuedus, ex num. 2. Humada in l. 2. tit. iij partit, 2. gloſ. 17. num. 7. Ioan. Gutier. praticar. lib. 3. in nouis, quæ ſt. 67. num. 23. & 24. in antiquis, quæ ſt. 66. eiſdem numer. Pater Ludouicus Molina tom. 3. de Iuſtitia & iure, disput. 627. per totam Velazquez Auendañus in d. l. 40. Tauri, gloſ. 14. n. 20. in fine. Qui quamuis in tranſuerſalibus in remotiori gradu exiſtentibus diſ ſentiat, & ad terminos iuris communis legem ipſam Tauri reſtringat. & Ludouici Molinæ, atque cæterorum opinionem impugnet; in hoc tamen fatetur, nullum diſ ſentire, dict. n. 20. & num. 21. rationem decidendi in hoc reddit ad illam legem, & alios Authores tacet, cum tamen ratiomet ipſa, quam aſ ſignat, ex his Autoribus proceſſerit, quos nunc adduxi, & in terminis aſ ſignauit eam Molin, libro 3. dicto cap. 6. ex num. 36. & cap. 7. num. 10.

Tertio etiam loco obſeruandum eſt, ex eadem l. 40. Tauri expreſ ſim deduci, repræ ſentationem in linea collaterali ad ſuccedendum vltimo poſ ſeſ ſori admitti, quando deſunt deſcendentes ex illo, & inde vltimo mortuo poſ ſeſ ſore, ad diſcernendum, quis collateralis ſuccedere debeat, inſpiciendum eſt, num ille habeat, aut habuerit fratres. Et quidem ſi ſuper. ſtes ſit frater maſculus n maior natu comparatione cæterorum, is ſine vlla repræ ſentatione ſuccedit, vt proximior, & coniunctior ipſe præ cæteris. si vero ſit defunctus, & deſcendentes reliquit, ij equidem omnes repræ ſentando perſonam patris ſui excludunt patruos ſuos, proximiores in gradu poſ ſeſ ſori vltimo, quam ipſi ſint. Idémque dicendum eſt de ſingulis deſcendentibus, ſiue de ſobole omni illius fratris; ſinguli namque de eadem ſobole, repræ ſentando perſonam illius, præferuntur cæteris fratribus defuncti, & toti illorum ſoboli. Et idem de aliis fratribus dicendum eſt, id enim præcipue incendit dicta Taurina conſtitutio, prout in hoc, ſuperiori obſeruationi relati Authores conueniunt, & nouiſ ſimè omnium rectè explicauit, atque percepit Pater Ludouicus Molina tom. 3. de iure, diſput. 627. num. 6. fol. 417.

Quartò præterea obſeruandum eſt, poſt deciſionem etiam d. l. 40. Tauri, quæ hodie (vt dixi) eſt l. 5. tit. 7. lib. 5. nouæ collect. regiæ, vbi cauetur, quod nepos vltimi poſ ſeſ ſoris ex filio, maiori prædefuncto, repræ ſentet perſonam patris ſui, ſicque præferendus ſit patruo ſecundo, vel tertio, vel quarto, aut deinde genito: idque in ſucceſ ſione maioratus intelligatur, tam in ſuccedendo aſcendentibus, quàm tranſuersalibus: poſt deciſionem, inquam, illam, dubitari communiter, de quibus tranſuerſalibus lex ipſa intelligi debeat, an de his ſolis tranſuerſalibus vltimi poſ ſeſ ſoris, qui à primo inſtitutore deſcendunt, vel etiam de his, qui ab ipſo non deſcendunt. Et quidem Gregorius Lopez in l. 2. tit. 15. part. 2. verbo, El mas propinquo, ibi, & quid ſi aliquis. Antonius Gomezius, in l. 8. Tauri, n. 19. circa finem, verſic. aduertendum tamen. Mieres de maioratu, part. 2. quæ ſt. 6. num. 31. clare Voluerunt, quod dicta lex intelligenda ſit, ac procedat duntaxat in his tranſuerſalibus, qui à primo inſtitutore deſcendunt, eoſque ſequutus eſt Velazquez Auendañus in dict. l. Tauri 40. num. 25. 26. 27. & ſeq. & hæc opinio triplici ratione comprobari poſ ſe videtur, vt Ludouicus Molin, de Hiſpan. primog. lib. 3. cap. 7. num. 9. in principio, comprobauit. Quatuor etiam rationes pro eadem parte adduxit Ioannes Gutierrez practicarum lib. 3. in nouis, quæ ſt. 67. ex num. primo, vſque ad num. 13. in antiquis quæ ſt. 66. eiſdem num. Has ideo, atque ſciens & conſuto omitto, quod ipſiſmet eruditè, & verè, atque concludenter reſponderint Molina dict. num. 9. ex verſic. nec obſtat. Ioannes Gutierrez, vbi ſupra, ex num. 16. cum multis ſeq. ideo vt iam, quod opinionem iſtam ſalſam omnino, & menti, atque verbis dictæ l. Tauri contrariam, ſemper crediderim Quocirca totum contrarium firmi, ter aſ ſerendum eſt, imo quod dum lex illa Tauri agit de repræ ſentatione tranſuerſalium, non ſolum loquatur, & procedat in tranſuerſalibus vltimi poſ ſeſſoris, ſed etiam in transuerſalibus primi inſtitutoris, & ſic in transuerſalibus vtriuſque, vſque in infinitum. Quam ſententiam in terminis prædictis aduerſus Gregorium Lopez, & ſequaces defendunt acriter Didacus Couarru. practic. dict. cap. 38. n. 10. in verſic. ad intellectum. Emanuel Coſta, in quæ ſt. patrui & nepotis, pagina 134. verſic. ſexto & vltimo. Erudite Ludouicus Molina, qui & hanc partem comprobat, & contrariæ fundamentis reſpondet (vt ſupra dicebam) de Hiſpan. primogeniis, lib. 3. dicti. cap. 7. num. 9. per totum, Humada in dict. l. 2. tit. 15. part. 2. gloſ. 17. num. 7. & gloſ. 18. num. 2. Ioannes Matiençus in dicta l. 5. titul. 7. gloſ ſa 4. num. 4. ad fin. & ibidem Azeuedus num. 1. Ioannes Gutierrez, qui ex profeſ ſo, atque latiſ ſime omnium quæ ſtionem hanc pertractat, practicarum lib. 3. quæ ſt. 66. ex num. 13. in antiquis, in nouis vero quæ ſt. 67. eodem num. Sequitur etiam reſolutionem eandem Pater Ludouicus Molina de Iuſtitia & iure, diſput. 627. num. 9. fol. 420. tom. 3. & vere pro hac parte concludenter vrget, quod lex illa Tauri generaliter loquitur in omnibus tranſuerſalibus, & ſic generaliter & abſolute intelligi, atque accipi debet, & cum non diſtinguat, nec nos distinguere debemus: l. non diſtinguemus, ff. de arbitris, l. de pretio ff. de public. in rem actione, l. prima. §. & generaliter. ff. de legat. præ ſtand. & conſequenter lex illa, tam de tranſuerſali vltimi poſ ſeſ ſoris, quàm inſtitutoris intelligenda eſt, nam (vt inquit Molina) tam vnus, quàm alter tranſuerſalis eſ ſe dicitur: & ad hoc vt ſucceſ ſor tranſuerialis ſit, non requiritur quod à primo inſtitutore deſcendat. Imo (vt ipſe Molina cum iudicio annotauit) ſi vere conſideretur verbum, tranſuerſales, apertius ſignificat eos, qui non deſcendunt à primo inſtitutore, quam eos, qui ab ipſo deſcendunt, cum primi non poſ ſint aliter, quam tranſuerſales appellari; vltimi vero non poſ ſint tam proprie tranſuerſales, quam deſcendentes reſpectu primi inſtitutoris dici. Id quod vltra Molinam probatur per text. in l. Iuriſconſultus, § ſunt & ex lateribus. ff. de gradibus. l. 2. tit. 13. part. 6. cap. 1. de feudo Marchiæ, cap. primo, de ſucceſ ſione fratrum, tradit Socinus iunior in conſ. 116. num. 9. libro primo, ratione etiam, nam cum in ſucceſ ſione fideicommiſ ſaria, & maioratuum, teſtatori, aut inſtitutori, & non grauato, aut vltimo poſſeſ ſori ſuccedatur, vt certum eſt, & probatur in l. vnum ex familia, §. ſi de falcidia, ff. de legatis ſecundo, l. cohæredi §. cum filiæ. de vulg. & pup. eo ipſo quod lex illa dixit, Que lo miſmo ſe guarde en la ſuceſ ſion de los mayorazgos a los tranſuerſales, ſequitur neceſ ſariò, quòd egerit de tranſuerſalibus inſtitutoris maioratus, cui ſucceditur, & non vltimo poſ ſeſ ſori. Et ita recte ponderauit Ioannes Gutierrez dicta quæ ſt. 66. num. 14. & vltra eum, & reliquos, fortius adſtringitur ex verbis eiuſdem l. 40. ſi animaduertas, quod in repræ ſentacione ibidem introducta, in prima part. in qua dicitur, quod nepos patruo præferatur, iam conſultum fuit omnibus deſcendentibus inſtitutoris maioratus; etſi tranſuerſales eſ ſent, vltimi poſſeſ ſoris reſpectu, vt conſtat ex illis verbis, Aunque el hijo mayor muera en vida del tenedor del mayorazgo, o de aquel a quien pertenece, & ibi, Eſtos tales deſcendientes del hijo mayor por ſu orden, prefieran al hijo ſegundo del dicho tenedor, o de aquel a quien el dicho mayorazgo pertenecia. Vbi ponderandum eſt verbum illud in principio poſitum, O de aquel a quien pertenece. Et verbum aliud ſimile adiectum ſtatim, O de aquel a quien el dicho mayorazgo pertenecia. His namque verbis, non modo conceditur repræ ſentatio inter filios, nepotes, & deſcendentes poſ ſeſ ſoris maioratus, ſed etiam inter deſcendentes eius, qui ſi viueret. ius succedendi haberet, qui tranſuerſales sunt vltimi poſ ſeſ ſoris reſpectu. Et ſic verbum illud Aquien pertenece, refertur ad verbum Suceſ ſion, poſitum in princ. legis. Vnde cum in secunda parte extendatur, atque amplietur poſitum in 1. parte, in qua comprehenſi remanſerunt omnes deſcendentes inſtitutoris maioratus, quamuis eſ ſent tranſuerſales vltimi poſ ſeſ ſoris eiuſdem: neceſ ſario ſequitur dicendum, quod in ſecunda parte, in qua dicitur, Lo qual no ſolamente mandamos que ſe guarde, &c. intelligi debeat non ſolum de tranſuerſalibus vltimi poſ ſeſ ſoris, ſed etiam inſtitutoris maioratus, alioquin lex ipſa Tauri 40. quæ id voluit decidere, quod dubium erat de iure communi, & addere primæ diſpoſitioni, ſiue parti primæ, nihil noui diſponeret, quoniam repræ ſentatio inter deſcendentes, de qua agitur in prima parte, iam erat inducta, & etiam habebat locum de iure communi. Idcirco neceſ ſario intelligi debet, vt intenderit, atque clare voluerit, quòd repræſentatio inter collaterales inſtitutoris, quæ de iure Communi habebat locum inter fratres. fratrúm que filios, & vſque ad tertium gradum, in infinitum induceretur, ſicut inducitur inter deſcendentes inſtitutoris eiusdem, & ſic vnus caſus alteri adæquatus maneret, & adæquaretur omninò. Quod inſinuat verbum illud, Pero aun, quæ ea in lege implicat maiora & diuerſa ab expreſ ſis.

Probatur etiam & alia ratione, quæ deducitur ex æquiparatione repræ ſentationis facta ab eadem l. ibi: Lo qual no ſolamente mandamos, &c. Inter aſcendentes, & tranſuerſales, ſed in ſucceſ ſione aſcendentium, in infinitum deſcendentes admittuntur ex repræ ſentatione, vt dictum eſt, ergo & tranſuerſales in infinitum admitti debent, & conſequenter, etiam inſtitutoris reſpectu tranſuerſales, vt recte deduxit Ioannes Gutierrez, practicarum lib. 3. dicta quaeſtione 66. num. 15. addiderim ego, præcipuam & fundamentalem illam repræ ſentationis inducendæ in ſucceſ ſione maioratuum rationem, quæ in linearum vniuſcuiuſque primogeniti conſtitutione, & omnium vniuſcuiuſque lineæ præcedentia & continuatione conſiſtit: vt infra dicendum eſt, & ſupra quoque dixi, ſic procedere in tranſuerſalibus inſtitutoris maioratus, & ab eo non deſcendentibus ſicutin tranſuerſalibus vltimi poſ ſeſ ſoris, ac in vtriſque æqualiter, prout erudite annotauit Molina libro tertio, dicto capite ſeptimo, numero 11. in verſic. quæ omnia, ibi: Ita vt linea primogenitorum &c. Et ideo in tranſuerſalibus vtriuſque obtinere debet æqualitet.

Addiderim etiam, prænotandum fore, non abſque myſterio in eadem l. 40. Tauri, dictum fuiſ ſe in principio, En la ſucceſ ſion del mayorazgo. Et ſtatim iterum, ibi: A quien el dicho mayorazgo pertenecia. Iterum etiam in ſecunda parte, ibi: Lo qual no ſolamente mandamos, que ſe guarde y platique en la ſucceſ ſion del mayorazgo a los aſcendientes. Ecce vbi tribus in locis præfatis, in quibus ipſa lex loquuta eſt de descendentibus, loquitur ſemper in ſingulari, El mayorazgo; quoniam deſcendentes ſolum poterant vno modo conſiderari. Cæterum quando agitur de ſucceſſione, atque repræ ſentatione tranſuerſalium, dicit lex illa, Pero aun en la ſuceſ ſion de los mayorazgos a los tranſuerſales. quoniam ij duobus poterant modis conſiderari, hoc eſt, reſpectu vltimi poſ ſeſ ſoris, inſtitutoris etiam reſpectu. ideo vſa eſt verbo illo, Mayorazgo, plurali, vt ſic comprehenderetur omnis maioratus, ſic ille in quo poſ ſeſ ſor eſ ſet tranſuerſalis, quàm alius, in quo inſtitutor tranſuerſalis fuiſ ſet. Nec credendum eſt otio ſe, aut abſque myſterio id factum, cum verbum vnumquodque, imo & ſyllaba etiam in lege poſita, aliquid velit, ac debeat operari, iuxta vulgatas iutis regulas, & communes doctorum traditiones, de quibus plena manu agendum eſt in tractatu de coniecturis atque interpretat. vltimar. voluntatum. Et de his hactenus.

Erit & quinto loco obſeruandum, atque in eodem propoſito, ex dictis per totum numerum præcedentem, manifeſtè deduci, veram eſ ſe eam ſententiam, quam ſuprà, num. 86. ex communi huius Regni Interpretum ſententia adduximus, ex eiſdémque, quaſi in neceſ ſariam & veram conſequentiam inferri, repræ ſentationem in ſucceſ ſione maioratuum tranſuerſalibus, in dicta l. Tauri 40. conceſ ſam, abſque graduum reſtrictione, & vſque in infinitum procedere, etiam inter deſcendentes à fratre, vel ſorore, patruele, vel auunculo, vel alio quolibet conſanguineo vltimi poſ ſeſ ſoris. Non enim repræſentatio iſta regulis iuris communis ſubiicienda eſt, quibus (vt diximus) poſt fratres, fratrúmque filios inter tranſuerſales repræ ſentatio non admittitur, ſi enim non gradus, ſed tantum perſona parentis quoad qualitatem primogenituræ repræ ſentatur, deriuando illam de patre in filium, & de primogenito in primogenitum, atque ex maioratus inſtitutione omnes primogeniti ordine ſucceſ ſiuo vocati videntur, non eſt cur iſtam repræ ſentationem ad gradus iuris communis reſtringamus; ſicut nec vocationes maioratuum reſtringuntur, ſed omnes agnatos, & cognatos, etiam in milleſimo gradu exiſtentes, comprehendere debent, prout Authores relati ſuprà, dicto n. 86. firmiter defendunt, & ante alios Ludouicus Molina (à quo ſuperiora emanarunt) de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. cap. 7. n. 10. & nu. 11. quò loci concludit, reſolutionem hanc, nedum procedere, quando de deſcendentibus à fratre vltimi poſſeſ ſoris agitur, ſed etiam vbi agitur de concedenda repræ ſentatione inter filios, vel alios deſcendentes in infinitum à fratre, vel ſorore, patruele, vel patruo, vel auunculo, vel alio quolibet conſanguineo vltimi poſ ſeſ ſoris, vt nunc dicebam. Et quamuis addiderit, deliberandum de hoc eſ ſe, quando caſus contigerit, & ſic videatur firmiter in eo non reſidere, firmiter tamen, & abſque omni dubio in eo reſidendum erit, etiam ſi tranſuerſalis non deſcendat à fratre vltimi poſ ſeſ ſoris, ſed ab alio conſanguineo eiuſdem, iam prædefuncto. Sic enim firmiter ea in ſententia remanſerunt Didac. Couar. Emanuel Coſta, Matiencus, Azeuedus, Ioannes Gutierrez, Humada, & Antonius Pichardus, relati ſuprà dicto n. 86. qui in his terminis, & in conſanguineo non deſcendente à fratre vltimi poſ ſeſ ſoris, loquuntur: Prout loquitur expreſ ſe Emanuel Coſta, eodem n. 86. relatus, vbi in hunc modum reliquit ſcriptum: Ex his reſoluo, quod etiamſi is qui maioratum inſtituit, atque etiam vltimus poſ ſeſ ſor, fuiſ ſet ex remotioribus tranſuerſalibus patrui & nepotis, qui de maioratu contenderet, nepos ex ſententia legis Tauri præferri deberet, quod ita reſoluit Couar. dict. n. 10. cuius opinionem valde probo. Ecce grauiſſimorum duorum Virorum pro hac parte iudicium, & ſententiam expreſ ſam; prout etiam cæterorum, quos anteà retulimus, vt conſtat ex relatione ibi facta, atque ex Ioanne Gutierrez practicarum lib. tertio, in antiquis, quæ ſt. 66. ex num. 16. & num. 23. cum ſequentibus: in nouis, quæ ſtione 67. eiſdem numeris, & ij quidem omnes abſque vllo timore ſic acriter tuentur, nec relinquunt deliberandum: non etiam fortaſ ſis deliberandum reliquiſ ſet Molina, ſi ob litem aliquam in ſupremo Hiſpaniæ Regio Senatu pendentem, ſententiam ſuam reſolutiuè & affirmatiuè proponere non timuiſ ſet. Rationes namque omnes, quas ipſe adduxerat, alia etiam, quæ aliis in locis tradidit, ſic veritatem hanc euincunt, vt attenta deciſione dict l. Tauri 40. prout ſtatim ponderabitur, de hac reſolutione aliquatenus dubitare, nec aliter deliberandum relinquere liceat. Et in eiſdem terminis fuit quoque in ſuperiori ſententia pater Ludouicus Molina (dicto num. 86. non. præcitatus) is namque tomo tertio, de iuſtitia & iure, in quo agit de maioratibus, disputatione 627. num. octauo, folio 419. dubium propoſuit, quando poſ ſeſ ſor maioratus deceſ ſit, & fratres non habebat, nec deſcendentes ex fratribus, habebat tamen patruos, & tunc inquirebat, vtrum ad ſuccedendum in eo maioratu, filius patrui, natu maioris defuncti, aut in defectum filij, filia maior talis patrui repræ ſentet patrem ſuum, & excludat reliquos patruos, & ſobolem reliquam eorum. Eodem modo, ſi is poſ ſeſ ſor maioratus neque patruos habuit, habuit tamen plures patruos magnos, fratres aui ſui, num filius patrui magni, maioris natu defuncti; aut filia in defectum filij repræ ſentet patrem ſuum, & excludat reliquos patruos magnos, & totam eorum ſobolem. Et tandem affirmatiuè, atque indiſtinctè reſponder, Vt quandocunque pater, auus, aut proauui alicuius, ſi ſuperſtes eſ ſet, ſucceſsurus in maioratu eſ ſet vltimo illius poſ ſeſ ſori, & excluſurus erat reliquos; filius eius, & in defectum nepos, & in defectum nepotis pronepos, & ita conſequenter repreſentet perſonas ſuorum anteceſ ſorum defunctorum, perindèque ſuccedat, reliquósque excludat, atque ſuccederent & excluderent illi, quorum perſonas repreſentat.

Præfati equidem Authores, plura fundamenta pro hac ſententia expendunt, ac primus omnium Ludouicus Molina, de Hiſpan. primogeniis, lib. tertio, dicto Capite ſeptimo, num. 10. & 11. tribus in locis, atque adeò fortiter & concludenter ponderat verba dictæ. 40. Tauri, vt triplici eorumdem verborum inductione perſpecta, nullatenus valeat amplius de hac opinione ambigi, Cæteri relati ſuprà, dicto numero 86. ab eo accipiunt, nec aliquid addiderunt, non etiam addidit Humada, alio in loco vltra ibi relatum, in l. inquam 2. tit. 15. part. ſecunda, gloſ ſa 18. num. primo, & 2. Ioannes vero Gutierrez, practicarum lib. tertio, in antiquis, dicta quæ ſt. 66. ex num. 16. vſque ad numerum 27. veſtigia quoque, & fundamenta Molinæ ſequitur in omnibus, Verè igitur ſuperior aſ ſertio & ſententia clarè probatur in dicta l. Tauri 40. in illis verbis: Lo qual no ſolamente mandamos, que ſe platique en la ſucceſ ſion del mayorazgo a los aſcendientes, pero aun en la ſucceſ ſion de los mayorazgos a los tranſuerſales. Ecce vbi repræ ſentatio inter aſcendentes, & inter tranſuerſales æqualiter admittitur, ſed in ſucceſ ſione aſcendentium, descendentes in infinitum ex reprę ſentatione vocantur, nec ad aliquem gradum reſtringuntur, vt ſuprà n. 62. & 63. annotaui, ergo idem dicendum eſt in tranſuerſalibus, per argumentum ab æqui paratis. Idque maximè, quoniam æquiparatio facta fuit relatiuo illo, Lo qual, quod repetit omnes qualitates, vt rectè deduxit Molina, dicto c. 7. n. 10. in fine, & 11. quò loci concludenter ſatisfacit fundamento cuidam, quod pro parte contraria poſ ſet perpendi, videlicet, diſpoſitum ibi duntaxat, quòd repræ ſentatio tam reſpectu aſcendentium, quam tranſuerſalium, locum habeat; hoc autem intelligendum eſ ſe, non alterando ipſiuſmet repræ ſentationis naturam, imo illam in terminis iuris communis relinquendo. vt ſcilicet in deſcendentibus in infinitum protrahatur, in tranſuerſalibus verò filios fratrum non excedat: & rationi huic concludenter ſatisfacit (vt dixi) verba eadem ponderando. Idque veriſ ſimum & certiſ ſimum eſt ex verbis ipſis relatis, & alijs legis eiuſdem, quæ nullatenus eam reſtrictionem patiuntur, ſed generaliter atque indiſtinctè accipi debent. Atque eodem modo, quo Molina reſpondit obiectioni præfatæ, reſpondet eidem Ioannes Gutierrez, dicta quæ ſt. 66. num. 27. in fine, & numero 28.

Probatur etiam eadem ſententia ex illis verbis: Demanera que ſiempre el hijo y ſus deſcendientes legitimos por ſu orden repreſenten las perſonas de ſus padres, Ponderando verbum, ſemper, quoad omnes gradus, & ad caſus omnes refertur, atque perpetuò, & omni tempore, & ſine aliqua præfinitione intelligendum eſt, vt Molina, dicto capit. 7. num. 11. verſic. Secundò ad hoc probauit. Et vltra eum Marcus Antonius Peregrinus, de fideicommiſ ſis, articulo 27. numero 2. Petrus Surdus. deciſione 255. num. 7. nec fundamentum hoc (quod vltra Molinam dixerim) diluitur ex ſolutione quadam Velazquez Auendarñi, ſiue ad dicta verba intellectu nouo; ipſius potiùs conſideratio, atque inanis euaſio ſubuertitur manifeſtè ex his, quæ contra eum ſcripta reliqui ſupra, numero 63. atque ex infrà alio loco ſcribendis. Ex his etiam, quæ in eodem propoſito contra Auendafium ipſummet iuridicè & verè annotauit Ioannes Gutierrez, dicta quæ ſt. 66. num. 28. verſic. non etiam & ſecundò: & verſiculo, denique & tertiò non oberit, vſque ad num. 29.

Probatur etiam ex illis, verbis, El hijo y ſus deſcendientes legitimos, poſitis in ſecunda parte, in qua de tranſuerſalium ſucceſ ſione, atque repræ ſentatione agitur, vt dubium omne ſubmoueretur eius, quod aſ ſerimus; prout Ludouicus Molina, dicto num. 11. verſic. Tertiò ponderatur, latiùs notauit.

Denique & vltimò probatur hæc pars ex alijs ſtatim dicendis, & maximè ex ratione decidendi ad dict. l. 40. Tauri, quæ in præcedentia & continuatione linearum conſiſtit, vt ſcilicet ſuccedatur per lineas primogenitorum, de vno primogenito in alium, in infinitum ſuo ordine, vt ſtatim dicendum eſt. Verè namque, vbi linea conſideratur, nihil refert, an quis ſit nepos, vel pronepos, vel vlterioris gradus. Id quod ex mente Ludouici Molinæ procedit expreſ ſim, atque etiam ex obſeruationibus eius ſequacium. Et in fideicommiſ ſo relicto maſculis tranſuerſalibus in ſtirpem, inuenies adnotaſ ſe Socin. iunior. in conſ. 116. n 117. lib. 1. Pariſium, in conſ. 36. n. 5. lib. 2. Tiberium Decianum, in conſ. 9. num. 54. lib. 2. Iacobum Menochium in conſil. 124. num. 66. & 67. lib. 2. Et hactenus de prima hac, & veriſ ſima ſententia, quę Repræ ſentationem inter tranſuerſales quoque, vſque in infinitum admittit.

Cæterum contrariam ſententiam, imò repræ ſentationem non dari, nec poſ ſe conſiderari inter tranſuerſales remotioris gradus vltra fratres, & filios fratrum, ſed proximiorem vltimo poſ ſeſ ſori eſ ſe admittendum, ſecluſa repræ ſentatione in. vlterioribus gradibus; nonnullis fundamentis conatur probare contra Molinam, & ſequaces, atque ita conſtanter defendit Velazquez Auendañus, in dicta l. 40. Tauri, gloſ ſa 14. num. 25. & ſequentibus, videndus ex num. 22. vſque ad num. 30. & num. 27. in fine, dicit hanc quoque opinionem renuiſ ſe Gregorium Lopez, in l. 2. tit. 15. part. 2. verbo, El pariente mas propinque, columna 2. verſic. ſed quid ſi aliquis. Antonium Gomezium in l. 8. Tauri, n. 19. ad finem, Pelaez à Mieres, de maioratu, 2. par. quæ ſt. 6. num. 31.

Si tamen huius Authoris rationes & fundamenta originaliter, atque maturè perpendantur, quilibet equidem libenter fatebitur debilia ea eſ ſe, nec multùm adſtringere: Tum, quia vim rationum prioris ſententiæ (quam tuemur) & verborum dictæ. Tauri, prout ſuprà remanent ponderata, nequaquam diluunt, nec aliquo modo conuincunt; Tum etiam, quia in effectu eò tendunt (ſed non ita fortiter adſtringunt) quò fundamenta Ioannis Gutierez, pro ratione dubitandi, dicta quæ ſtione 66. in antiquis, in nouis verò, quæ ſt. 67. ex numero primo, vſque ad num. 13. adducta tendebant. Et tamen Gutierrez metipſe ex num. 27. cum ſequentibus, vſque ad finem quæ ſtionis, ſic eiſdem reſpondit, vt à priori ſententia Ludouici Molina, & ſequacium recedi nullo modo poſ ſit, nec ſecunda hæc opinio probari. Quamuis Molinæ eiuſdem opinionem periculoſam, minus bene ſcripſerit Blazius Flores Diaz de Mena, in additionibus ad deciſionem Gamæ 348. parte ſecunda, fol. 42. qui tamen ad deciſionem 59. verſic. Quarta eſt, folio 39. expreſ ſim dixit, quod licèt in tranſuerſalibus variauerint scribentes Hiſpani circa repræ ſentationem, ex dicti l. 40. Tauri procedentem; magis tamen communis opinio eſt, quòd ſemper, & indiſtinctè admittitur repræ ſentatio.

Ego autem (& vltra ea quæ Ioannes Gutierrez ſcripſit loco nunc præcitato) ideo eſ ſe Auendani fundamenta debilia, nec adſtringere arbitror, quòd fundamento præcipuo, deducto ex deciſione iuris communis, & dict. authent. ceſ ſante, & dict. authent. poſt fratres, concludenter ſatisfactum fuerit ſuprà, numero 87. in verſic. deinde ius commune. Nec poſ ſit à iuris communis deciſione, & in bonis liberis, ac cum concurſu aliorum ſucceſ ſione, ad d. l. 40. Tauri ſic expreſ ſam, & claram deciſionem, atque in maioratuum, ſeu primogeniorum ſucceſ ſionem, argumentum aliquod efficax deduci, vt ibi obſeruaui. Et conſequenter, nec dici valet id, in quo Auendañus principaliter ſubſiſtit, legem illam Tauri, quantumcunque generalem, à iure communi declarationem recipere: nam cùm ſucceſ ſiones illæ, diuerſ æ naturæ ſint, diuerſimodéque & aliter deferantur, de vna ad aliam declaratio deduci non poteſt aliquo modo, nec etiam reſtrictio ex iuris communis deciſione conſiderari, quam verba clara & expreſ ſa legis nouæ non admittunt, vt compertum eſt. Quod autem ipſe quoque Author inquit, leges Tauri non correctorias, ſed declaratorias eſ ſe iuris communi: (vt vides) abſolutè non procedit, nec procedere poteſt; aliquando namque, & in multis à iure communi deuiant, & cùm clara eſt, atque expreſ ſa ipſarum deciſio (prout dict. l. 40. deciſio eſt) ſeruari omnino debet, nec ius commune attendi poteſt.

Aliud denique eiuſdem fundamentum, de iure de præ ſenti firmiter non radicato in perſona defuncti, quæ repræ ſentatur, & de ſpe vaga, & non certa omnino ſuccedendi, in conſideratione non habenda, deſtruitur manifeſtè, ex his, quæ plena manu adnotaruntur infrà, ex num. 172. cum multis ſeqq. ſed ea quae contra rationes Molinæ ipſe conſiderat, ſiue ſolutiones, quas aſ ſignat, concludenter quoque conuincuntur ex his, quæ Ioannes Gutierrez, dicta quæ ſt. 66. num. 27. & 18. reliquit ſcripta.

Sed & in maioratuum ſucceſ ſione, iuridicè, & eruditè ſe habere eos, qui abſque gradum reſtrictione, & vſque in infinitum inter tranſuerſales quoque repræ ſentationem admittunt, ex ea deducitur ratione, vltra verba dict. l. Tauri, quam ſupra pungebam, & tetigi ſ æpe, ſed hactenus non comprobaui, ſtatim tamen id fiet: atque ſingulariter perpenditur per Couarru. practicarum quæ ſtionum, cap. 38. num. 6. verſic. etenim is qui maioratum conſtituit: Videlicet, quòd is, qui maioratum aut primogenium in fauorem agnationis, familiæ, aut domus ſuæ conſtituit, id præ ſertim voluit, vt tàm in linea deſcendentium, quàm tranſuerſalium, gradatim deferatur primogenito, & poſt primogenitum, & deſcendentes eius, ſecundogenito, qui iuris intellectu cenſetur vocatus extincto primogenito, & eius recta linea; ſub vocatione namque primogeniti, non ſolum filius primogenitus, ſed & nepos, & omnes primogeniti ex eo deſcendentes in perpetuum, tam ex linea deſcendentium, quàm transuersalium vocati eſ ſe intelliguntur; idque poſt ipſum Couarr. Abbatem, Caſtrenſem, Tiraquellum, Palacium Rubi. Decium, Pariſium, & Socinum iuniorem, annotauit Ludouicus Molina, de Hispanorum primogeniis, lib. 3. cap. 6. num. 29. & lib. 1. cap. 1. num. 17. quò ſit, vt primogenitus vnius gradus, ſemel admiſ ſus, reliquos de alio gradit, ab linea excludat, ita vt qui ſuccedere intendit, ab eo deſcendere debeat, qui primum ſucceſſionis gradum obtinuit, & illo defuncto, à ſecundogenito, in defectum deſcendentium à primogenito, nec tranſitus fiet ad tertiogenitum, & deſcendentes eius, licèt proximiores ſint. Idcirco, inter quatuor, quæ in ſimilibus ſucceſ ſionibus obſeruanda ſunt, primo lineam obſeruari oportet, vt qui ex linea; non modo vltimi poſ ſeſ ſoris, ſed etiam eius, qui ſi viueret, lineæ præcedentiam haberet, procedunt, cæteris præferantur, nec tranſitus fiat ad alias lineas, donec ex illis deſcendentes, aut procedentes finiantur, vt in cap. 1. de natura ſucceſſionis feudi, ibi: Ad ſolos & ad omnes, qui ex illa linea ſunt, ex qua iſte fuit. l. 2. titul. 15. partita 2. ibi: Heredaſ ſen ſiempre aquellos que vinieſ ſen por linea derecha. per quem textum ſic obſeruauit Molina de Hiſpanorum primogeniis lib. 3. cap, 4. num. 14. & cap. 6. num. 30. & num. 32. & 33. Tiberius Decianus, in conſil. 98. lib. 3. Franciſcus Beccius, in conſil. 101. num. 6. eo namque ipſo, quòd tota ſucceſ ſio primogenituræ ordine deferri debet, ſecundum voluntatem inſtituentis primogenium, ſtatim in diuerſas lineas ipſam diuidi, neceſ ſe eſt, ad hoc vt primogenituræ ordo primò ſeruetur in linea primogeniti, tanquam priori & potiori, & in eius deſcendentes continuari debet, obſeruata inter eos ſemper recta primogenituræ linea, & ordine, vt uunquam poſ ſit (vt dixi) ſucceſ ſio ad alium tranſitum facere, neque etiam ratione gradus aut ſexus, quovſque omnis ex illa linea finiti fuerint, licèt deſcendentes ex alia linea reperiantur in proximiori gradu, idque tam reſpectu vltimi, cui ſuccedendum eſt, quàm primi, à quo ſucceſ ſio originem ſumpſit. Vt eſt de mente omnium quos Couarru. & Molina commemorant. Ex quorum etiam communi conſenſu veriſ ſimum quoque eſt, in maioratibus, atque his ſucceſ ſionibus, quæ primogenituræ ordine deferuntur, etiam in defectum deſcendentium proximiori de familia ex tranſuerſalibus deferendis, de quibus dict. l. 40. Taurinæ, in ſecunda ſui parte loquitur expreſ ſim, nunquam tractari oportere de proximitate gradus, dumtaxat inter eos, qui ad ſucceſ ſionem vltimi concurrunt, ſed de prioritate lineæ, reſpectu eorum, à quibus deſcendunt, ita vt remotior, dummodò deſcendæ abeo, qui ſi viueret, proximior, eſ ſet ad ſucceſſionem admittatur, & excludat proximiorem ab vlreriori linea procedentem. Idque ex deciſione dict. l. 40. Tauri, quæ fundamentum ſumpſit à præ ſumpta diſponentis voluntate, & affectione, volentis ſucceſ ſionem eius primogenituræ ordine deferri. Et hoc eſt, quod expreſ ſe diſpoſuit dict. l. Tau. ibi. Si tal fijo mayor dexare fijo, o nieto, o deſcendiente legitimo, eſtos tales deſcendientes del ſijo mayor por ſu orden prefieran al fijo ſegundo. Quibus verbis negari non poteſt, quin lineam rectam primogenitorum vocare ſemper intenderit, & tam in linea deſcendentium, quàm tranſuerſalium linea id efficiat, ac in vtraque vniformiter primogenituræ dumtaxat ordinem ſeruandum ſtatuat. Nam poſtquam lex illa ſtatuerat, nepotem patruo præferendum eſ ſe, idque in ſucceſ ſione tranſuerſalium, ſicut in ſucceſ ſione deſcendentium induxit, ſtatim regulam quoad om, nes conſtituens, ſic & ſingulariter inquit: Demanera, que ſiempre el hijo, y ſus deſcendientes legitimos por ſu orden repreſenten la perſona de ſus padres, aunque ſus padres no ayan ſucedido en los dichos mayorazgos. Vbi ponderandum eſt, quod Verbo ilio, Por ſu orden, nihil aliud intenditur, quàm inter tranſuerſales quoque, certiſ ſimam linearum diuiſionem, inter omnes de familia conſtituere, & primogenituræ ordinem ſic præfigere, vt tot inter eos, ac ſpecificæ vocationes & ſubſtitutiones eſ ſe videantur, quot ſunt in eadem familia perſonæ, non aliter, quam ſi vnicuique eorum, nominatim atque ſpecialiter facta fuiſ ſet ſubſtitutio, vt eleganter explicauit alio in propoſito Molina, de Hispanorum primogeniis, lib. 1. cap. 1. num. 17. Mieres de maioratu, part. 2. quæ ſt. 10. num. 4. & ſic mortuo poſſeſ ſore maioratus, ad quem tanquam ad primogenitum, ſuo ordine pertinuit ſucceſ ſio, ſequens primogenitus ex deſcendentibus, aut tranſuerſalibus (in hoc enim differenda non eſt, ſed in vtriſque El hijo y ſus deſcendientes legitimos por ſu orden, dicitur æqualiter) loco eius ſubrogatur, ac ſubrogatus eſ ſe. & ſuccedere magis ex propria vocatione, quam ex repræ ſentatione videtur, quamuis vere parentis perſonam repræ ſenter, vt in 1. & 2. parte eiuſdem l. dicitur, & obſeruauit Molina, lib. 3. cap. 6. num 29. & num. 43. Ioannes Gutierrez practicarum lib. 3. in antiquis, quæ ſt. 66. ex num. 66. cum ſeq, in nonis quæst. 67. numeris eiſdem. Qui debebant ad hoc ponderare verba expreſ ſa præfatæ. Taur. ibi: Por ſu orden. His (vt in principio huius conſiderationis dicebam) conſequens eſt, ex verbis eiſdem, & dicta Tauri conſtitutione, expreſ ſim quoque euinci, in hac maioratuum ſucceſ ſione, nullo modo gradum repræ ſentari, aut attendi: quod dixit ipſe Molina, eodem cap. 6. lib. 3. ex num. 48. & num. præcedentibus probaui: Ioannes Gutierrez, dicta quæ ſt. 66. num. 21. ſed priùs, & ante omnia, primogenituræ qualitatem, linearum ordinem producentem, quæ totum ſucceſ ſionis ordinem conſtituit, vt ipſe Molina, eodem num. 48. obſeruauit. Conſequens denique eſt, ſecundum præfata, in dict. l. Tauri 40. non dici poſ ſe ius commune correctum, aut alteratum, quàm nouum ordinem, & ius ſuccedendi conſtitutum iuxta maioratuum naturam, & ea quæ Doctores permulti ſtatuerant, quod infrà ſuo loco adnotandum eſt, num. 107.

Erit & ſexto loco obſeruandum, deciſionem dict. l. Tauri 40. non ſolum in bonis maioratus cuiuſlibet particularis, ſed etiam in ſucceſ ſione Regni intelligendam, atque accipiendam eſ ſe; idque non ſolum in eo, quod diſponit, filio ſcilicet primogenito in vita parentis defuncto, nepotem patruo eſ ſe præferendum; hoc namque ex l. 2. titulo 15. partita 2. diſpoſitum erat, nec ad hoc erat neceſ ſaria dict. l. Tauri diſpoſitio, ſed de his etiam accipi debere, quæ de extenſione repræ ſentationis in infinitum, tam quoad deſcendentium, quàm quoad tranſuerſalium ſucceſ ſionem, ex ipſamet l. anteà deduximus, & inde in Regni quoque ſucceſ ſione id ipſum obſeruandum erit, ſi credimus Ludouico Molinæ, de Hispanorum primogeniis, lib. 3. cap. 7. num. 17. & 18. vbi ſubdit, hoc apertiùs in Regni Hiſpaniarum ſucceſ ſione procedere, cùm non poſſimus tractare de ſucceſ ſione tranſuerſalium, qui à Rege Pelagio non deſcendant. Vult igitur expreſſim (vt vides) Molina, quod repræ ſentatio in Regni ſucceſ ſione habeat locum vltra filios fratrum, & vſque in infinitum inter tranſuerſales, atque eadem in ſucceſ ſione Regni dicenda, quæ in ſucceſ ſione aliorum maioratuum nunc ſcripſimus, & Molinam ſequutus eſt Ioannes Gutierrez, practicarum lib. 3. in nouis quæ ſt. 68. num. 33. & 35. in antiquis, quæ ſt. 67. eiſdem numeris.

Hæc tamen ſententia & reſolutio, quamuis à nullo hactenus huius Regni Authore, vſque ad tempora patris Ludouici Molinæ, è Societate Ieſu religioſi, viderim illam improbatam, nec etiam de ipſius veritate actum; ex eo mihi ſemper periculoſa viſa eſt, & diſplicuit, nunc quoque videtur, & diſplicet, quod præfatæ l. 40. Tauri, conſtitutio, de aliis inferioribus maioratibus pertractauerit, nullámque de Regni ſucceſ ſione mentionem fecerit: dicta verò l. 2. Titul. 15. partita ſecunda, ſpecificè atque peculiariter ſtatutum reliquit, circa ſucceſſionem in Regno, vt deficientibus omnibus deſcendentibus vltimi poſ ſeſ ſoris, ſuccederet conſanguineus ſuperſtes, illi proximior: id enim inſinuant verba illa, El mas propinquo pariente que ouieſ ſe. Quæ verè proximiorem requirunt, ac ſignificant, & eum excludunt, qui per repræ ſentationem propinquior videretur. Quo modo contra Molinam, & fortiter proculdubio argumentatur pater Ludouic. Molin. tom. 3. de iuſtitia & iure, diſput. 627. ex num. 2. quó loci Molinæ fundamenta expendit, ac poſtmodum ea refellit, ſiue concludenter admodum ſatisfacit eiſdem, num. 4. per totum. Et denique concludit, quod in ſucceſ ſione collateralium in ipſo regno locum non habeat repræ ſentatio, ſed collateralis ſuccedat, qui re ipſa, atque ſine vlla fictione, repertus fuit proximior vltimo poſ ſeſ ſori: & quòd dict. l. Tauri conſtitutio, nullo modo voluerit, nec etiam potuerit comprehendere regnum ea ſanctione, quatenus ipſa de tranſuerſalibus loquitur.

Addiderim ego (idque vltra eundem Authorem, & cæteros omnes hactenus Scribentes) dict. l. 40. Tauri diſpoſitionem, quæ in indiuiduo loquitur in inſtitutione maioratuum procedentium à ſola inſtituentium voluntate & dispoſitione, vt conſtat ex verbis eiuſdem: trahi non poſ ſe quoad intellectum, atque interpretationem dict. l. 2. titul. 15. partita 2. loquentis de regni ſucceſ ſione, in deſectum deſcendentium, proximiori de ſanguine deferenda, tempore mortis Regis ſine liberis defuncti, cùm non primogenituræ ordine, ſecundùm alicuius voluntatem ac diſpoſitionem, ſed natura, & lege, atque antiquiſ ſima conſuetudine deferatur, vt expreſsè cauetur eademmet l. 2. atque ita in ea ſucceſ ſione dici non poteſt, iure repræ ſentationis ſuccedi, ſed quemlibet iure ſanguinis, ex ſuo ipſius capite ſucceſ ſurum, vt Iacobus Bucherel. in §. cum autem, gloſ ſa, Videmus igitur, pagina 315. §. Inſtitut. de hæreditatibus quæ. ab inteſt. deſerunt. optimè & doctè obſeruauit. Ratio itaque illa (quâ in aliis maioratibus præcipuè adducuntur noſtri Interpretes, & nos quoque adducebamur) ordinis inquam primogenituræ, & linearum diuiſionis, atque continuationis, præ ſumpta quoque inſtituentis maioratum affectio & intentio, cum in regni ſucceſ ſione ceſ ſet omnino (vt vides) dumtaxat habere debet locum naturalis ſanguinis ſucceſ ſio, à natura, à lege, & antiquiſ ſima conſuetudine procedens, per quam omnis repræ ſentatio excluditur, nec dict. l. Tauri conſtitutioni locus relinquitur. Et de his hactenus, quæ attinent ad ſextam principalem obſeruationem in hanc materiam, quibus inquam perſonis, & qualiter repræ ſentatio concedatur.

Nunc verò, atque ſeptimo loco principaliter obſeruandum, & conſtituendum erit (& hîc de regno, atque eius ſucceſ ſione latiùs agendum) dubium eſ ſe in hac eadem materia, in qua verſamur, neceſ ſarium omnino, Vtrum inquam maioratus, & Hiſpanorum primogenia; iure ſanguinis, an iure hæreditario deferantur. In quo equidem Interpretes iuris, non modò varia, ſed etiam contraria protulerunt. In primis namque; quòd maioratuum ſucceſ ſio iure hæreditario, & non iure ſanguinis deferatur, per plura iura, & rationes probare contendit Oldradus, in conſil. 93. column 3. cum ſequen. & eam partem ſequuti fuere Albericus, Lucas de Peña, Abbas, Ancharanus, Martin. Laudenſis, Ioannes Lecirier, Modern. Pariſ. Andreas Tiraquel. Afflictis, Rodericus Suar. Cifuentes, Guil. Benedictus, Antonius Gomezius, Pariſius, Gregorius Lopez, Iacob. Azaa, & Simancas, quos vt huius opinionis ſequaces congeſ ſit Ludouic. Molin. de Hiſpanor. primogeniis, lib. 1. cap. 8. num. 1. & hanc opinionem veriorem exiſtimat, & conſtanter tuetur eam aduerſus Molinam Velazquez Auendañus, in l. 40. Tauri, gloſ ſa prima, ex num. 8. vſque ad num. 30. ex quo num. 8. Vſque ad num. 16. rationes & fundamenta nonnulla pro ea expendit; demum ex num. 16. vſque ad num. 24. Molinæ fundamentis ſatisfacit.

Verumenimverò, cum nec fundamenta, quæ ipſe Auendañus adducit contra Molinam, concludant; nec etiam plura alia, quæ congeſ ſit Tiraquellus, de primogenitura, quæst. 35. per totam, vbi latiſ ſimè quæ ſtionem iſtam diſputauit, finalitérque in ea opinione magis reſidere videtur. Cum etiam ſolutiones, quas idem Auendañus ad fundamenta Molinæ excogitauit, vim eorum non diluant, nec verè conuincant illa; veriorem, & omninò tenendam credimus ſententiam & diſtinctionem Molinæ, de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. dict. cap. 8. n. 10. quò loci, cum antea num. 2. retuliſ ſet aliam opinionem præcedenti contrariam, imò quod maioratus iure ſanguinis, non iure hæreditario deferantur, & pro ea Authores nonnullos adduxiſ ſet, demum concludit, quod ſi reſpectu primi inſtitutoris agatur, dicendum eſt, primum maioratus ſucceſ ſorem eidem inſtitutori in ipſo maioratu, iure hæreditario ſuccedere; ſi autem non reſpectu primi maioratus inſtitutoris, ſed reſpectu ſequentium ſucceſ ſorum agatur, dicendum eſt proculdubio in eo caſu, iure ſanguinis, non iure hæreditario ſuccedi, cum nihil ab vltimo poſ ſeſ ſore, ſed omne à primo inſtitutore capiatur, l. cohæredi, §. cum filiæ, ff. de vulgar. & pupil. ſubſtitut. l. vnum ex familia, §. ſi de falcidia, ff. de legatis ſecundo, poſsíntque ſucceſ ſores maioratum ipſum abſque vltimi poſ ſeſ ſoris hæreditate conſequi, & retinere, nec ad aliqua onera, ſeu debita eiuſdem teneantur. Præterea, per textum ſingularem & optimum, in l. tertia, ff. de interdictis & relegatis: quem ſi vere & fortiter (vt loquitur) ponderaueris, deſtrues quidem, atque conuinces omnia, quæ contra Molinam Auendañus adduxit, non enim inſpiciendum eſt, quod antequam primogenia forent inuenta, ſucceſ ſiones erant, vel eſ ſent hæreditariæ, ſed à quo procedant ſucceſ ſiones ipſ æ, inſpicere nunc debemus, vt textus ille ſuadet expreſ ſim, dixit namque: Eum qui ciuitatem amiſit, nihil aliud iuris adimere liberis, niſi quod ab ipſo venturum eſ ſet ad eos, ſi inteſtatus in ciuitate moreretur, hoc eſt hæreditatem eius, & liberos, & ſi quid aliud in hoc genere reperiri potest. Quæ vero non à patre, ſed à genere, à ciuitate, à rerum natura tribuerentur, ea manere eis incolumnia, &c. Eandem quoque ſententiam, & iterum tenuit Molina ipſe, lib. 3. cap. 6. num. 9. ſequuntur Antonius Gama, deciſione Luſitaniæ 174. ex num. 15. Marcus Salon, Burg. de Paz, in proæmio legum Tauri, num. 101. Petrus de Peralta, Gregorius Lopez, Antonius Gomezius, & Caballinus, cum quibus Lara, in l. ſi quis à liberis, §. idem reſcripſit, num. 136. Ioannes Matiençus, in l. ſexta, titul. 7. Gloſ ſa 3. num. 17. & decimooctauo, lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, Humada, in l. ſecunda; tit. 15. partita ſecunda, gloſ ſa ſecunda, num. 2. & 3. fol. 131. ſequitur etiam nouiſ ſimè omnium, pater Ludouicus Molina, tom. 3. de iuſtitia & iure, diſputatione ſexcenteſima vigeſima ſexta, ſub num. 7. in principio, fol. 390. Melius diſputat. ſeptuageſima ſeptima, num. 1. in fine, & num. 2. fol. 316. & 317. vbi aſ ſerit, recté addidiſ ſe Molinam, in fine operis, ſiue dicti tractatus, de Hispanorum primogeniis, in additionibus ad numerum tertium, eiuſdem capitis octani, libri primi, quod quamuis maioratus inſtitutor in eiuſdem inſtitutione vocauerit ad maioratum proximiorem hæredem vltimi poſ ſeſ ſoris, aut aliter in vocationibus mentionem de hæredibus ſucceſ ſorum faciat, intelligendum id erit de hæredibus iure ſanguinis, quales ſunt, qui proxime ab inteſtato ſuccedunt, non verò de hæredibus iure inſtitutionis à poſ ſeſforibus maioratus. Præterèa in maioratibus inferioribus à Regno, quod deferantur primogenia iure ſanguinis, ſeu ex diſpoſitione teſtatoris, dixit expreſ ſim Emanuel Coſta, in quæ ſtione de patruo & nepote, pagina centeſima trigeſima ſexta, quamuis in Regno alitet dixerit (vt ſtatim videbitur) in Regno quoque quamuis contra conſtituat Ioannes Garcia, de expenſis & meliorationibus, cap. 16. ex num. 15. (vt etiam videbitur ſtatim) in aliis tamen maioratibus inferioribus, quod iure ſanguinis ſucceſ ſio deferatur, in diſcurſu eorum, quæ ibi tractauit, ſentit aperte, & velut expreſ ſim, num. 33. in principio.

Nec Petri de Salazar, Granatenſis Aduocati, obſeruationes nonnullæ contra Molinam, in tractatu de vſu & conſuetudine, cap. 12. ex num. 34. vſque ad numerum 39. negotium aliquod nobis faciunt, nec etiam vrgent. Tum quia Author ipſe nunquam videtur certus de aliqua re, ſiue certam aliquam reſolutionem, affirmatiuam, aut negatiuam non proponit. Tum etiam, quia num. 36. arbitratus eſt, non fore admittendam (ſaltem ſine diſtinctione) concordiam, ſeu diſtinctionem Molinæ, ſuprà relatam, & cùm eam retuliſ ſet, ſubdit in hunc modum: Sed cupidus ad diſcendum interrogo, poſſetne cui relinquitur hoc primogenium, abſque inſtitutione ſuccedere maioratus? Igitur ſi expectat inſtitutionem, non ſucceditur iure ſanguinis, ſed iure illo inſtitutionis, ergo iure hæreditario, ſi inter viuos non acceperit? Et hactenus Author ille. Cæterum conſequentia ab eo facta, nec valet, vt vides; nec etiam Molinæ traditionem conuincit: non enim ſequitur, Abſque inſtitutione maioratus non poſ ſet quis, aut non poteſt ſuccedere, ergo reſpectu vltimi poſſeſ ſoris, & reliquorum in futurum, iure hæreditario ſucceditur: Cum (vt ſupradixi) nihil ab vltimo poſ ſeſ ſore capiatur, reſpectu autem primi inſtitutoris, omnes ſucceſ ſores ſequentes eidem videri ſuccedere, libenter atque expreſ ſim fatetur Molina, dict. cap. octauo, num. decimo, in principio. Sed & id ipſum improbat ſtatim Salazar idem, num. 37. ad finem; ſic vt nunquam (vt dixi) in certa aliqua reſolutione, aut propoſitione permaneat, neque dignoſci dilucidè poſ ſit quid voluerit; & ſic tenenda erit Ludouici Molinæ ſententia, & diſtinctio præfata.

Quâ equidem retentâ, ſuccedit ſtatim dubium proximum, vtrùm inquam repræ ſentatio in maioratibus, ſeu in Hiſpanorum primogeniis debeat admitti, necne? Et quidem repræ ſentationi huiuſmodi videbantur obſtare, atque ipſam impedire quamplurima, prout ea obſtabant, quæ tranſuerſalium reſpectu, atque in eorum ſucceſ ſione adduxi ſuprà, num. 87. in principio, & in verſ. præterea repræ ſentatio illa. Et nonnulla, quæ eidem repræſentationi introducendæ impedimentum præ ſtabant, ponderarunt Caldas Pereira, de nominatione emphytentica, quæ ſt. 17. ex num. 1. Antonius Pichardus, ad titulum, Inſtitut. de hæred. quæ ab inteſtat. defer. in tractatu de repræ ſentatione, §. 3. num. 1. vſque ad numerum decimumnonum, quæ nonmodò inter tranſuerſales militare videbantur, atque in ſucceſ ſione eorum, ſed in cuiuſque, etiam deſcendentium ſucceſ ſione. Idcirco non otiosè aut extra neceſ ſitatem, ſed re ipſa ſic exigente, neceſ ſe eſt aliqua ex his repetere, quæ ibidem diximus, & num. 95. per totum: breuiter tamen id fiet. Inde contigit, quod in quæ ſtione patrui & nepotis, adeò vulgata, & trita, ſemper reſolutio anceps, atque ob rationes quamplurimas, repræ ſentationi obſtantes, difficilis valde reputata eſt: nam (vt alia omittam, quæ Tiraquellus, & ſuperiores Authores, alij etiam ſtatim referendi, adducunt) filius ſecundogenitus ex perſona propria, potiora iura habere videbatur, cùm vno gradu proximior ſit, atque etiam vltimi poſ ſeſ ſoris filius. E contrario verò, nepos ex perſonæ parentis repræ ſentatione, in eodem gradu, quo filius ſecundogenitus conſtituitur, ex lineáque primogeniti deſcendit, eundémque gradum cum qualitate primogenituræ repræ ſentat. Quocirca, cum quæ ſtio hæc ad partes fuiſ ſet ab infinitis agitata, & diſcuſ ſa, quamplures patrui, quamplures etiam nepotis cauſam defendebant, & modò vnam, modò alteram partem ſectantur. Id quod videri poterit penes eos Authores, qui nunc præcitantur, ipſi namque, & iura, & rationes quamplures, quæ pro patruo ſuperſtite contra nepotem, & pro nepote contra patruum vrgent, Doctorum etiam cateruam latiſ ſimè congregant. Nepotis tamen cauſam aduerſus patruum, apud omnes ferè Nationes & gentes, quoad fideicommiſ ſi perpetui ſucceſ ſionem, quoad primogenia, & maioratus, potiorem ſemper fuiſ ſe, aſ ſeueratunt poſt alios Didacus Couarruu. practicarum quæ ſtionum, cap. 38. num. 7. Ludouicus Molina, de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. cap. 6. num. 2. & conſuetudine Hiſpaniæ probari, dixit Velazquez Auendañus, in l. 40. Tauri, gloſ ſa quinta, num. 9. qui per totam illam gloſ ſam, & gloſſam 6. & gloſ ſam 8. & num. 35. & 36. latiſ ſimè agit de hac quæ ſtione. Nepotis etiam partem potiorem fuiſ ſe, ex aliis quoque Authoribus conſtat, qui eadem de re ſcripſerunt pleniſ ſimè. Inter quos Andreas Tiraquellus latiſ ſimè omnium, vtriuſque patris fundamenta expendit, de primogenitura, quæ ſt. quadrageſima, per totam, Ioannes Lecirier, de primogenitura, lib. 1. quæ ſt. 25. & 26. Matthæus de Afflictis, in rubrica de ſucceſ ſione tendi, vbi plena manu proſequitur materiam, Iacobus Azaa Luſitanus, in tractatu de primogeniis, per totum, Emanuel oſta, qui copiosè proſequitur, in quæ ſt. de patruo & nepote, Andreas Fachineus, controuerſiarum iuris, lib. 6. cap. 2. Antonius Chiofius, in conſil. 7. per totum, lib. 1. Ioannes Vincentius Honded. in conſil. 63. per totum, lib. 2. Rodericus Suarez, Didacus del Caſtillo, Gualdenſis, Antonius Gomezius, Antonius Gabriel, Burgos de Paz, Couarru. Molina, Ioannes Gutierrez, Hieronymus de Cæuallos, Bellonus, Decianus, Burſatus, Menchaca, Iacobus Mandellus de Alba, Michaël Graſ ſus, Ioannes Cephalus, Hieronymus Gabriel, Alexander Trentacinquius, Ioſeph. de ruſticis, Franciſcus Mantica, Hippolytus Riminaldus, Iacobus Menochius, Simon de Prætis, Ziletus, Caldas Pereira, Aluarus Valaſcus, Aluaradus, Burgos de Paz iunior, Sfortia Oddi, Marcus Antonius Eugenius, Pet. Anton. de Petra, Antonius Theſaurus, Marcus Antonius Peregrinus, Bereta, Alexander Raudenſis, Angelus Matthæacius, Blazius Flores Diaz de Mena, quos ideò ſigillatim, atque ſuis in locis nunc non recenſeo, quòd illos recenſui, & congeſ ſi in vnum in hanc eandem patrui, & nepotis altercationem, quotidianar. controuer. iur. lib. 2. cap. 20. num. 2. Ioannes Matiençus, in l. 5. tit. 7. gloſ ſa prima, & ibidem Azeuedus, lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, Humada, in l. 2. tit. 15. partita 2. gloſ ſa 2. num. 4. Pater Ludouicus Molina, tom. 3. de iuſtitia & iure (in quo tractatum de maioratibus ſuſcepit) diſputatione 626. Antonius Pichardus, ad titulum Inſtitut. de hæred. quæ ab inteſtat. defer. tractatu, de repræ ſentatione, §. 3. qui (vt dixi) plena, atque abſoluta manu pertractant, & nepotis cauſam magis communiter (vt etiam dixi) ſequuntur. Idque cum ita ſit, cum etiam in Hiſpania, Regníſque his, lege Regia quadrageſima. Tauri edita, nepotis cauſa aduerſus patruum præualuerit, atque repræ ſentatio, non modiò inter deſcendentes, ſed etiam inter tranſuerſales conceſ ſa ſit, amplius in inquirenda huiuſce articuli, ſic plenè, multíſque in locis agitati, veritate & reſolutione immorari, ſiue inſiſtere, otioſum, & abſque vtilitate viſum eſt. Labórque iſte, ſi aſ ſumeretur, inanis equidem futurus eſ ſet, vtpotè, cum tranſcribendorum aliorum Authorum placitorum occaſio dumtaxat ſumeretur, nec aliquid in propoſito, vel pro vna, vel pro altera parte dici, aut excogitari valeret, quod à præfatis Authoribus, & à Tiraquello dictum, atque congeſtum non fuerit. Ceſ ſauit itaque apud nos (vt dicebam) altercatio hæc patrui & nepotis, adeò antiqua, d. lege Regiâ 40. Tauri latâ.

Nec mouit Conditores eiuſdem obſtaculum illud vulgatum, quod in his, in quibus ſucceditur iure ſanguinis, & non iure hæreditario, repræ ſentatio non admittitur: vel quia id falſum crediderunt, & etiam in ſucceſ ſionibus, quæ iure ſanguinis deferuntur, repræ ſentationi locum eſ ſe debere, exiſtimarunt, vt numeris præcedentibus contra Communem ego notaui, & in ſucceſ ſione, atque repræ ſentatione tranſuerſalium ſcriptum reliqui, num. 87. in principio, vel etiam quod in ſucceſ ſione maioratus nouaque in eis ſuccedendi forma introducta, regula illa obtinere non poſ ſet (quando vera eſ ſet, quod negatur) idquè triplici ratione, quam conſiderauit Ludouicus Molina, lib. 3. dict. cap. 6. ex num. 41. & ſequuti ſunt Humada, in dict. l. ſecunda, tit. 15. Partia ſecunda, gloſ ſa 2. num. 3. Antonius Pichardus, de repræ ſentatione, ſub dicto titulo, de hæred. quæ ab inteſt. defer. dict. §. 3. num. 34. & quinque ſequentibus, fol. 1257.

Non etiam eoſdemmet legis illius Conditores mouit, de iure communi, repræ ſentationem ad concurrendum ſimul cum aliis, non verò ad excludendum cæteros alios omnino à ſucceſ ſione concedi: in maioratibus vero repræ ſentationem effectum excluſiuum operari, & aliorum excluſionem inducere. Verè namque maioratûs natura ſic exigebat, vt ſuprà, dict. num. 87. obſeruaui, atque ex ibi ingeniosè, & melius, quàm antea factum fuiſ ſet, adnotatis apparet, primogeniis perpetuis Iuſtitutis, aliorum concurſum excludere, & vnum tantum ad ſucceſ ſionem admittere, non modo neceſ ſarium, ſed etiam vim fuiſ ſe.

Alia deinde, quæ contra nepotem perpendi ſolebant, & cætera, quæ vt impedimentum repræſentationis introducendæ oſtenderent, Interpretes noſtri adnotarunt: non etiam excitare, aut mouere ita debuerunt Conditores metipſos, vt vel aliter, vel non ita (prout iuridicè & eruditè valde ſtatuerunt) rem hanc definierint, vt pote cùm ad eum modum ſucceſ ſione maioratuum introducta, maioratuumque ipſorum natura inſpecta, ita effici ex iuris recta, atque ſtricta ratione debuiſ ſet, repræſentatióque illa perſonæ parentis, omnia obſtacula ſummoueat apertè, quæ pro patruo contra nepotem perpenduntur. Id autem euidentiùs conſtabit, ſi nunc (& neceſ ſariò quidem) repetamus aliqua ex his, quæ ſuprà, num. 95. pro tranſuerſalium ſucceſ ſione, atque repræ ſentatione in infinitum admittenda, & dict. Taurinæ l. conſtitutione iuſtificanda, adduximus, & pro vniuerſa legis ipſius deciſione comprobanda, etiam deſcendentium reſpectu, non modò tranſuerſalium, neceſ ſaria adeò ſunt, vt omitti non poſ ſint. Videlicet (prout ante alios, eruditè admodùm, & vere annotauit Couarruu. practicar. cap. 38. num. 6. in verſiculo, etenim, & num. 12. in maioratibus & primogeniis ex præ ſumpta primi inſtitutoris voluntate & mente. ſucceſ ſionem gradatim deferri ad diſcendentes primogenitorum per lineam rectam, ſi fieri poſ ſit, ita vt vni primogenito, ac maiori ſucceſ ſio competat, qui primum gradum obtineat in eadem linea poſt vltimum poſ ſeſ ſorem, eiuſdem gradus primum locum habeat, & hoc præcipuè intendit is, qui maioratum inſtituit. Quod ſi maioratus in tranſuerſam lineam tranſierit, id ipſum quoque intendit, quod in ea ſeruetur, ſic vt maioratus in primogenitos, & eius liberos per lineam rectam deferatur, nec vnquam etiam inter tranſuerſales (vt ibi probaui) ſecundogenitus admittatur, donec linea primogeniti (quæ magis prædilecta cenſetur) defecerit. Generaliter potius vnuſquiſque fratrum ſuam lineam efficiat, vt quovſque ex vna linea aliquis ſupereſt, ad alterius lineam maioratus tranſire non poſ ſit. Et Couarru. ſequitur Ludouicus Molina, de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. cap. 6. ex num. 29. cum ſequentibus. qui ex hoc deducendam exiſtimauit veram rationem decidendi ad dictam l. Tauri 40. & tandem num. 52. Concludit, legem eandem aduerſus iura communia nihil diſponere, etiam ſi repræ ſentationem ad caſus extenderit, in quibus ipſa repræ ſentatio iure non admittebatur. Imò cum ex maioratus inſtitutione, omnes primogeniti vnus poſt alium, ex propria vocatione inuitati eſ ſe cenſeantur, conſtat vnumquemque, qui ex patre primogenito natus fuit, ſolum ex qualitate primogenituræ parentis in eo repræ ſentata, tranfuſa, atque ſubrogata admittendum eſ ſe Et Molinam in omnibus ſuperioribus ſequuntur Velazquez Auendañus, in eadem l. 40. Tauri, gloſ ſa prima, num. 15. & gloſ ſa 16. num. ſecundo, Ioannes Gutierrez, practicarum lib. tertio, in antiquis, quæſtione 66. ex numero 16. vſque ad numer. 23. & quæ ſt. 67. num. 20. & 21. vbi etiam poſt Molinam dixit, dictam l. 40. Tauri, circa repræ ſentationem in primogeniorum ſucceſ ſione, non eſ ſe iuris communis correctoriam, ſed potius iuxta ipſorum primogeniorum naturam, quæ eſt, vt in eis ſuccedat primogenitus. Et idem quoque in effectu dixit pater Ludouicus Molina, tomo tertio, de iuſtitia & iure, disputatione 626. numero 12. folio 403. & conuenit traditio Iacobi Menochij, libro quarto præſumptione 95. numero 14. & 15. & 16. in verſiculo, & huius quidem. Et dicto numero 16. vſque ad numerum 20. Et in conſilio 205. numero 19. libro ſecundo, vbi poſt Ruinum, Celſum, & Hieronymum Gabrielem, inquit, quod vnuſquiſque filiorum ſuam conſtituit lineam, Guil. de Monſer. de ſucceſ ſione Regni Franciæ, ſub 1. num. 17. Franciſcus Beccius, in conſilio 101. num. ſexto, qui omnes expendunt, atque ſumma laude illius, citant Pauli Caſtrenſis conſilium celebre, omnibus notum 164. numero quinto, libro ſecundo, vbi dixit, quod filius primogenitus efficit primum caput in linea deſcendentium; ſecundogenitus autem ſecundum caput conſtituit, alterum tertiogenitus, vt eo ordine ad inſtar edicti Prætorij de bonorum poſ ſeſſionibus, ad maioratus ſucceſ ſionem filij admittendi ſint, vt dum aliquis ex primo capite ſupererit, nullus ex ſecundo capite, in eo maioratu ſuccedere poſ ſit. Et ſequuntur alij plures, quos retulit, & ſequitur, Molina, lib. tertio dicto cap 6. n. 31.

Ex his proculdubio liquidè & dilucidè apparet, ad tempora vſque Didaci Couarru. Hiſpaniarum Præ ſidis meritiſ ſimi, & ob ſummam eius eruditionem, atque virtutem, laude quacunque digniſ ſimi, ad tempora etiam vſque Ludouici Molinæ (qui Couarruias conſiderationem atque traditionem latius exornauit, atque comprobauit) veram decidendi rationem ad eandem l. aſ ſignatam non fuiſ ſe, & ſuperiora de linearum conſtitutione & forma, atque primogenituræ qualitate, eos eſ ſequutos non fuiſ ſe, qui ad ipſammet legem commentaria ediderant. Nos etiam hucuſque ſcriptis, atque adnotatis adieciſ ſe quamplurima, & non abſque conſideratione tradidiſ ſe fatebitur vnuſquiſque, qui ab initio huius capitis ſcripta, & per totum eius diſcurſum explicata prælegerit ex profeſ ſo. Idcirco (& vltra Couarru. & Molinam, & reliquos hucuſque Scribentes) prætermittendum hoc loco non erit, placere nobis non potuiſ ſe, nec vlli placituram rationem duplicem, quam ad eandem l. quadrageſimam Tauri, aſ ſignauit Ioann. Lup. de Palac. Rubi. ibidem numero 3. 4. & 5. ad quam nullus Recentiorum omnium hactenus Scribentium animaduertit; ſed nec Molina, nec Couarru. ipſum referunt. Diſplicet autem ideo, quod neutra concludit; idque ad occulum patet.

Inprimis namque quærit, quare in ſucceſ ſione maioratus ius repræ ſentationis locum habeat, & nepos præfertur filio, & dicit huius rei rationem multiplicem eſ ſe poſ ſe. Primo, quia iure diuino, naturali, & ſcripto, primogenitura eſt approbata, & poteſt alienari, ſicut alienauit Eſaü, filius maior Iſaac, in Iacob, filium ſecundogenitum, Geneſis, capite 25. ſi eſt alienabile hoc ius primogenituræ, ergo tranſmiſ ſibile ad hæredem, & ſic tranſit iſtud ius in filium filij primogeniti, deſcendentis in vita patris, non acceptato iure ipſo. Hæc autem ratio (vt dixi) nullatenus concludit id, de quo quæ ſtio eſt: quod inprimis probatur, quia licet maioratus à diuino inſtituto quodammodo originem trahant, vt probauit Ludouicus Molina, de Hiſpanorum primogeniis libro primo, capite 2. numero 2. & 3. Ioannes Gutierrez, Canonicar. libro ſecundo, capite 14. ex numero 15. Hiſpanorum tamen primogenia ab ipſis Legis veteris primogeniis valde diſ ſimilia ſunt, vt ijdemmet Authores probarunt Mieres etiam, de Maioratu, in initio primæ partis, numero ſecundo. Deinde, quia id quod de alienatione, & de Eſaü in ſacra Scriptura dicitur, quamuis procederet in primogeniis Hæbreorum, & iure præcipui, quod in Gallia, & aliis Prouinciis primogenito defertur, vt vno actu ſucceſ ſionis conſummatur, liberéque eiſdem deſeratur, in primogeniis Hiſpaniæ procedere nullomodo poteſt, cum enim ex eorum natura perpetua ſint, vt per Molinam libro primo, capite ſexto, numero 44. & 45. alienatio prohibetur omnino, nec eo modo permittitur. Vnde (quod ad nos & deciſionem dictæ l. Tauri 40. attinet) concludenter conuincitur, atque deſtruitur ratio præfata: nam ſi primogenium alienabile non eſt, nec alienari poteſt: ergo nec tranſmiſ ſibile; ſi ea ratio præfati Authoris ſubſiſteret. Id autem, quamuis non ſic accuratè conſiderauerit Didacus del Caſtillo, in eadem l. 40. Tauri, columna quarta, in principio, recte tamen agnouiſ ſe videtur, & rationem eam non concludere, vidit.

Sed nec ſubſiſtit ratio ſecunda eiuſdem Ioann. Lup. de Palac. Rub. ſcilicet, quod maioratus eſt quoddam beneficium, vel gratia, à Principe, vel à teſtatore proueniens, beneficia autem ſequuntur lineam ſanguinis deſcendentium potius, quàm tranſuerſalium, vt in l. in quibus, de ſecundis nuptiis, vbi dicit idem Palacios Rubios videndum eſ ſe Baldum. Sed quamuis Baldum videas, rationem corroborare non poteris, non enim inde ſequitur, quod nepos deberet patruum excludere, niſi alia ratio ſubſiſteret; nam & excluſo nepote, patruísque admiſ ſis, hoc eſt inſtitutoris, vel poſ ſeſ ſoris maioratus, filiis ſecundò, vel tertiògenitis; lineam ſanguinis deſcendentium, maioratus ſequeretur, nec ideò nepotem ſequitur; ſed potius, quia inſtitutor maioratus ſic voluiſ ſe creditur, & primogenituræ, atque linearum ordo ille, ita ſuadet. Et hactenus de prima obſeruatione in 7. principali huius materiæ obſeruatione.

Quod attinet vero ad regnum, erit & ſecundo loco obſeruandum, Regna olim electione conſtitiſſe, vt ex Chronicis antiquis probatur, & in Hiſpania in Rege Pelagio principium obtinuiſ ſe: ante illum namque Hiſparniarum Regnum, vſque ad Roderici infælicis tempora, electione prorſus, non ſucceſſione deferebatur. A Rege autem Pelagio vſque ad noſtra tempora, alia cœpit eſ ſe forma Regnandi, quia ex ſucceſ ſione iure maioratus & primogenituræ Regnum defertur; prout notat, & latiùs comprobat Ludouic. Molina, de Hiſpanorum primogeniis, libro primo, capit. 2. numero 11. & 12. & iterum annotauit in annotationibus poſitis in fine libri, num. primo, ſecundo, & tertio, & Molinam ſequuntur Ioannes Garſia, de expenſis & meliorationibus, c. 16. n. 17. Velazquez Auendañus, in l. 40. Tauri gloſſa 2. num. 9. & 10. Ioannes Gutierrez, practicarum lib. 3. quæ ſt. 13. num. 39. & 40. & vide numero 64. & 65. D. Spino, in ſpeculo teſtament. gloſ ſa 19. num. 73. & idem quoque tenuit Pelaezà Mieres; de maioratu, parte 4. quæ ſt. prima, numero 46. dicens, quòd licèt antiquitus in origine mundi, Reges per electionem crearentur, vt conſtat ex cap. Moyſes. 8. quæ ſt. prima, & cap. legimus. 39. diſtinctione, & ex Iuſtino Authore grauiſ ſimo, in 1. lib. ſuæ hiſtoriæ, in verſic. non ambitio popularis. Poſtea tamen ſuperuenientibus temporibus, regnandi cupido adeò creuit, vt neceſ ſe fuerit, Reges ſucceſ ſione potius, quam electione creari, vt ex Iuſtino ipſe Mieres probauit.

Addiderim ego vltra ea, quæ præfati Authores dixerunt; inprimis, quod cum Regnorum ſucceſſio in ſui origine, in nullius bonis eſ ſet, neque alicui familiæ vllo iure debita fuiſ ſet, populus ſuæ conseruationis, & bonæ gubernationis cupidus, inſtigante natura, cooperantéque Deo, vnum Caput præ cæteris excellens conſtituit; quod cum ſibi præeſ ſet, & dominaretur, regnare in perpetuum ſuper omnes decreuit. Et hoc eſt in effectu, quod Pelaez à Mieres, dict. quæ ſt. 1. n. 46. intendit, dum dicit quòd Reges fuerunt inuenti de iure Gentium, & ipſemet populus, ad hoc vt commodiùs viueret, & regi poſ ſet, eligebat ſibi Regem, cui dabat obedientiam, & per illum regebatur, ſecundum Baldum, Oldrad. & Marant. quos retulit.

Cæterum, cum Regum conſtituendorum ſumma, optimáque ratio ſit per ſucceſ ſionem, eo quod ſemel creato Rege, nihil minus oporteat, quàm vt eius ſucceſ ſores electione creentur: ideò iure Gentium conſtitutum eſt nomen, & ſucceſ ſio Regnorum: l. ex hoc iure. ff. de iuſtitia & iure, ibi: Regna condita, & ibidem Baldus notat nu. 11. verſ. Quartò quæritur. Ioannes Oroſcius. n. 12. & in l. de quibus, n. 37. ff. de legibus, vbi ſingulariter inquit, ſummam huius rei diuiſionem eſ ſe, vt cum adminiſtratio. ſolum conceditur, per electionem obuenire debeat, vt eſt in Imperio, cap. 1. de alienatione feudi, in vſibus feudorum: quando verò iuriſdictio perpetua, per generis & ſanguinis ſucceſ ſionem, vt eſt in Regnis: cap. imperialem, §. praeterea, de prohibit feud. alienat. per Federi. in vſibus feudorum. Quamobrem, concordi omnium gentium voluntate, & quaſi humani generis conſenſu, ius electionis fuiſ ſe abrogatum, & cæpiſ ſe Regna gentilitia ſucceſ ſione deferri, recte obſeruarunt Abbas, in conſ. 12. num. 13. lib. 1. Baldus, in conſil. 275. num. 3. lib. 2. affirmans, ita hodie obſeruari de generali conſuetudine, eſ ſéque ius Gentium, in conſil. 389. num. 5. eodem libro, Francus in cap. grandi, de ſup. negl. prælat. in 6. Ancharanus in conſil. 339. Ludouic. Montalu in tractatu de reprob. ſentent Pilat. artic. 4. num. 2. Laudenſis, de Princip. Quæ ſt. 78. & quæ ſt. 332. Corſetus, in tractatu de poteſtate Regis, 2. Parte, quæ ſt. 9. & tertia parte, quæst. 103. Franciſcus Marcus, deciſione 974. num. quarto, Ioannes Lecirier, de primogenitura, lib. 1. quæ ſt. 14. vbi communiter à Doctoribus traditum affirmat. Et multarum Nationum moribus, diffusè probat Andreas Tiraquellus, de primogenitura, in præfatione, numero tertio, Iacobus Mandellus de Alba, in. conſil. ſexageſimo ſeptimo, num. 1. columna ſecunda, in principio, dicens, Regna ex generali conſuetudine, ſucceſ ſione deferri, vel ad ſimilitudinem ſucceſ ſionis. Et in Regno Hiſpaniæ, quod ſucceſ ſionis. Deferatur; apertiſ ſimè conſtat ex l. 7. titul. 1. partita 2. ibi: E aun demas, que el Rey lo tiene por hæredamiento, e el Emperador por eleccion, & in l. 8. ſtatim ſequenti, ibi: Ca ellos no tan ſolamente ſon ſeñores de ſus tierras mientras viuen, mas aun a ſus finamientos las pueden dexar a ſus herederos, porque han el ſeñorio por heredad, lo qual no pueden hazer lo Emperadores, que lo ganan por eleccion, & in l. 9. eodem tit. 1. & part. 2. & in l. 2. tit. 15. partit. 2. ibi: E eſto vſaron ſiempre todas las tierras del mundo, do quier que el ſeñorio ouieron por linage, e mayormente en Eſpaña.

Deinde, atque his ita conſtitutis, obſeruandum erit, Interpretes noſtros dubitaſ ſe communiter, vtrum Regna iure ſanguinis, an verò iure hæreditario deferri dicantur? & quidem, Regnum iure hæreditario deferri qui aſ ſerunt, exiſtimarunt communiter ita tenuiſ ſe Oldradum in conſil. 94. columna quinta, atque eius authoritate eoſdem huius opinionis ſequaces excitari, affirmarunt, & ſic tenuerunt Afflictis, Rodericus Suarez, Simancas, Cifuentes, Caballinus, Tiraquellus, Guil. Benedictus, Antonius Gomezius, Albericus, Archidiaconus & alij cum quibus ſic conſtanter defendit Velazquez Auendañus, in l. 40. Tauri, gloſ ſa prima, num. 22. & 23. & ſequent. & num. 81. Emanuel Coſta, in quæ ſt. de patruo & nepote, tertia parte, num. 2. & 3. quò loci expreſ ſim affirmat, Regnum ad Regis liberos, alióſque Regis ſucceſſores deuolui, quaſi hæreditatem ipſiuſmet Regis, & ſic hæreditario iure; alia vero primogenia inferiora, iure ſanguinis deferri inquit. Eandem quoque opinionem conſtanter ſuſtinuit Ioannes Garcia, de expenſis & meliorationibus, capite 16. ex numero 15. cum ſequent. & num. 31. & 32. Humada, in l. 9. titul. 7. partita 2. gloſ ſa 2. num. 3.

Ij autem adducuntur præcipuè pet textum, in in capite, licet, de voto & voti Redemptione, in illis verbis: Ne ſi onus à patre tibi iniunctum, & à te ſponte ſuſceptum, occaſione qualibet detrectaueris, paterna te reddas ſucceſ ſione indignum, & hæreditatis emolumento priueris, cuius recuſas onera ſupportare: Et rurſus ibi: Et iure, quod tibi, ſt dictus Rex ſine prole decederet, in Regno Hungariæ competebat, ordine genituræ, priuandum. Atque ex his verbis inde colligunt, quod ſi Regni ſucceſ ſor, quia præceptum patris non implet, ſucceſ ſione priuatur, planum & compertum eſ ſe, quod iure hæreditario Regnum accipiat, quoniam pœna illa nullo modo locum habere poſ ſet, niſi ageretur de ſucceſ ſione hæreditaria, iuxta tex. in authent. hoc amplius, C. de fideicommiſ ſis, cap. ſi hæredes, de teſtamentis, l. ab eo, C. de fideicommiſ ſis, l. vnum ex familia §. 1. ff. de legatis ſecundo.

Adducuntur etiam ex textu, in capite, grandi, de ſupplenda negligentia prælatorum, lib. 6. vbi nominatim agitur de Regni Portugallie ſucceſ ſione, & ſupponunt innuere Decretalem illam, quòd ſucceſ ſio eius Regni hæreditario iure deferatur.

Tertiò etiam pro eadem parte adducti fuere huius Regni Scriptores nonnulli, ex deciſione l. 4. tit. 15. partita ſecunda, vbi ſcriptum eſt, quod nouus Rex, idémque ſucceſ ſor in Regno, debeat, & teneatur prædeceſ ſoris debita perſoluere vt conſtat, ibi: E otro ſi en pagar ſus deudas, e en cumplir ſus mandas. Et ſubdit lex ipſa, Tenudo es por derecho, e por bien eſtança. Et ſic non ſe reſtringit ad ſolam rationem boni & æqui, ſed etiam ad iuris ſcripti verbum, & poteſtatem ſe refert.

Quartò denique, ijdemmet huius Regni Interpretes excitati ſunt ex aliis legibus Partitæ, in quibus earum Conditores ſ ępe vtuntur verbo Heredar, & verbo Herederos, & tamen in ipſis agebant de ſucceſ ſione Regni. Ac primum ex dict. l. 2. tit 15. partita 2. ibi: Por heredamiento han ſeñorio los Principes, & ibi: Deue heredar el Reyno & in l. 4. eodem titul. & partita, ibi: Pues finca en ſu luga, y hereda ſus bienes, l. 3. eodem titul. & partit. ibi: Que ha de heredar, & ibi: Que no codicie en heredar. Et in l. 7. titul. 4. partit. 3. ibi: Pero ſiendo Reyna, o ſeñora, que heredaſ ſe ſeñorio de algun Reyno, l. 12. tit. 1. part. 2. ibi: Por heredamiento han ſeñorio los Principes, y los Duques, y los otros grandes ſeñores. l. 8. eod. titul. 1. & part. 2. quam dicit eſ ſe famoſam, & à nullo quem viderit, ponderatam, Velaſquez Auendañus, in l. 40. Tauri gloſ ſa 1. nu. 27. in fine, ibi: Ca ellos no tan ſolamente ſon ſeñores de ſus tierras, mientras viuen, mas a ſus finamientos las pueden dexar aſus herederos, porque han el ſeñorio por heredad, lo que non pueden fazer los Emperadores, que lo ganan por eleccion. His autem fundamentis, nullus hactenus ex profeſ ſo, ſiue ſic concludenter reſponſum præbuit, vt vim eorundem diluat manifeſtè, quocirca ſi eiſdem reſpondeamus, & in contrarium alia iura apertiora expendamus, ſententiam præfatam conuincere, & contrariam ſuſtinere non erit difficile.

Succedit ergo ſecunda, & contraria ſententia, videlicèt Regnum non iure hæreditario, ſed potiùs ſanguinis iure deferri, quam magis probarunt, & à ſuperiori receſ ſerunt Oldrad. ipſe in conſ. 224. colum 6. num. 27. in verſ. hoc autem ius, & num. 28. Ioannes de Terra rubea, Baldus, Alexand. Cardinalis, Abbas, Caballinus, Crotus, Palac. Rubios, Gregor. Lopez, & Peralta, quos in id retulit Velazquez Auendañus, in dict. l. 40. Tauri, gloſ ſ. 1. n. 6. qui (vt ſupra vidimus) contrariam magis probauit. Eandem quoque partem, quod Regnum iure ſanguinis deſeratur, tenuerunt expreſsè Gloſ ſa, verbo, dignitate, in cap. ſcripſit nobis Theberga, 27. quaeſt. 2. vbi dixit, quod ius Regni non tranſit in Monaſterium, ſed dumtaxat ad hæredes ſanguinis, vbi per ſucceſ ſionem habetur. Sequuntur Baldus, in l. Deo nobis, §. hoc etiam, n. 4. verſiculo, quarto nota, C. de Epiſcopis, & Clericis, & in l. data opera, num. 20. verſiculo, & hoc in omni iuriſdictione, C. de his qui accuſare non poſ ſunt. Et in l. final. in fin. C. de teſtam. militis, Alexander, in conſ. 10. num. 4. lib. 5. Lancelot. Conrad. lib. 1. templi omnium Indicum, cap. 2. §. de origine Regum, quæ ſt. 2. num. 3. fol. 100. colum. 4. idem Bald. poſt Gloſ ſam in cap. 1. num. 6. verſic. & idem in Regno, de feudo Marchiæ vbi expreſ ſim dixit, quod Regnorum ſucceſ ſio defertur proximiori de ſanguine, iure ſanguinis, & conſuetudinis. Et, Baldum ſequitur Iacobinus, in inueſtit. feud. verbo, Dux, num. 6. Curtius iunior, in tractatu feudorum, 3. part. quæ ſt. 17. in verſiculo, ſucceſ ſiuè, Decius, in conſ. 85. num. 3. Hippolyt. ſingulari 422. quem Caballinus allega in addit, ad conſil. Decij. Guil. Benedict. in cap. Rainuntius, de teſtamentis, verbo, & vxorem nomine Adelaſiam, num. 23. & verbo, duas habens filias, num. 7. Chaſ ſaneus, in conſuetudinibus Burgundiæ §. 8. num. 35. Ioannes Lecirier, de primogenitura, lib. 3. quæ ſt. 2. num. 5. Guill. de Monteferrat. de ſucceſ ſione Regni, num. 39. Corſetus, de poteſtate regia, 5. parte, quæ ſt. 108. Boſ ſius, titulo de Principe, num. 94. Marinus Freccia, lib. 2. feudorum, differentia 10. fol 249. column. 2. Cathelianus Cotta, in memorabilibus iuris, verbo, cognati tranſuerſales, column. 12. Caballinus, ſ æpè ab Interpretibus recentioribus præcitatus, in conſuet. Pariſien. titul. 1. §. 8. gloſ ſa 3. num. 8. fol. mihi 197. colum. 3. vbi ſingulariter inquit, quòd vbicunque Regnum defertur primogenito lege, aut conſuetudine (quod reſtatur quaſi iure Gentium in omni Regno obtinere) illius ſucceſ ſio deferatur iute ſanguinis, & perpetuæ conſuetudinis: Gregorius Lopez, in l. 6. tit. 13. partita 5. verbo: dezeno grado, & in l. 4. tit. 15. partita 2. verbo, ſus deudas. Lara, in l. ſi quis à liberis. §. idem reſcripſit, n. 136. ff. de liberis agnoſcendis. Ferdin. Vaſq. Menchac. de ſucceſ ſionum creatione, lib. 3. §. 26. num. 86. & num. 90. Gama, deciſione 174. ex num. 15. Et conſtanter tuentur hanc eandem partem Mieres de maioratu, quarta parte, quæstione prima, num. 47. & 48. Ludouicus Molina, de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. cap. 6. num. nono, & & lib. 1. cap. 9. num. 5. Pater Ludouicus Molina, tom. 3. de iuſtitia, & iure, disputatione 626. num. 5. 6. & 8. Ludouicus à Peguera, Catalanus, in repetionecap. 3. Regis Petri, verſ. ſexto, num. 105. fol. 84. col. 4. in fin. Ioann. Matienç. in l. 6. tit. 8. gloſ. 3. num. 13. column. 3. in principio lib. 5. nouæ collectionis Regiæ. Et his non relatis, ſed Caballino, Gregorio Lopez, & Molina dumtaxat commemoratis Antonius Pichardus, ad titulum, Inſtit. de hæred. quæ ab inteſtat. defer. tractatu, de repræ ſentatione, §. 2. numero 28. & pro hac parte (quam veriorem, & omnino tenendam arbitramur) ſequentia fortiter adſtringunt fundamenta.

Inprimis, negari non poſ ſe, quin ſucceſ ſores in Regno, illud non accipiant ab immediato anteceſ ſore, neque ex diſpoſitione, aut voluntate illius, ſed potius ab ipſamet Republica, ſiue ex prouidentia illius, quæ Regnum inſtituit, & leges, quibus deriuaretur. Ex antiquiſ ſima etiam conſuetudine, atque ſuccedendi ordine, vbique deferente indiuiduam, atque perpetuam ſucceſ ſionem iure ſanguinis, & generis: Et inde certum eſ ſe, quod nullo pacto dici valeat, iure hæreditario Regnum deferri: Per textum ſingularem in dict. l. tertia, ff. de interdictis, & relegatis, ibi: Quæ verò non à patre, ſed à genere, à ciuitate à rerum natura tribuerentur, &c. Et facit etiam tex. in l. ſi arrogator. ff. de adoptionibus.

Secundò probatur ipſamet ſententia per text. in capite, Moyſes, octaua, quæ ſt. 1. Ex quo conſtat apertè, Regna quæ non deferuntur electione, deferri iure ſanguinis.

Tertiò per textum in dict. cap. grandi, de ſupplenda negligent. prælatorum, lib. ſexto, qui (vt ſupra dicebam) loquitur in indiuiduo in ſucceſ ſione Regni Portugaliæ, & inquit: Qui eidem Regi (ſi abſque legitimo decederet filio) iure Regni ſuccederet. Gloſ ſa autem ibidem, verbo, iure Regni, approbata communiter, ſingulariter dixit, verba textus intelligenda eſ ſe, videlicet, quia ei debebatur ex ſucceſ ſione. At ſucceſ ſio, ius ſanguinis eſt, ſecundum Baldum, in conſil. 275. num. 5. lib. 2. ergo euincit manifeſtè, Rege ſine liberis decedente, eius fratri debitam eſ ſe Regni ſucceſ ſionem iure ſanguinis, & naturæ: neque potuit alio iure neceſ ſario ſibi deberi, maximè fratris indicio repugnante, vt colligitur ex eodem textu, & communi Doctorum ſententia. Atque ex eo etiam ſuadetur, quod nullibi eo in textu probatur, ſucceſ ſionem illius Regni deberi Comiti Bononienſi iure hæreditario, ſed iure Regni (vt dixi) ideſt, conſuetudine Regni, ſecundum Ioannem de Terrarubea, & alios, quos ſuprà præcitaui, intelligentes, conſuetudine illius Regni obſeruatum fuiſſe ordinem naturalem deferentem Regni ſucceſ ſionem iure ſanguinis (Rege ſine filiis decedente) fratri eius, tanquam proximiori de ſanguine. Et ſecundum hæc (vt vides) non modo pro contraria parte vrget ille textus aliquo modo, ſed etiam ſecundam hanc ſententiam contrariam probat apertè.

Quartò probatur per textum, in dict. cap. licèt, de voto, & voti redemptione qui pro contraria opinione nec expendi poteſt, nec aliquo modo vrget (vt ſtatim dicetur) pro hac autem ſententia recte adducitur, inquit namque: Et iure quod tibi, ſi dictus Rex ſine prole decederet, in Regno Hungariæ competebat, ordine genituræ, priuandum, & Regnum ipſum ad minorem fratrem tuum, appellatione poſtpoſita deuoluendum. Quibus verbis apertè demonſtratur, qualiter Regni ſucceſ ſio, Rege ſine liberis decedente, defertur de vno in alium fratrem ordine genituræ, ideſt, propinquitatis in ſanguine, ſecundum Baldum, in l. cum antiquioribus, num. 18. C. de iure deliberandi, Purpuratum, in conſ. 419. num. 1. & omnia, quæ ibi adducuntur, iuris ſanguinis ſignificatiua ſunt. Regnum enim ad Andream Ducem ordine genituræ pertinere, inquit Pontifex, quod eſt profecto idem, quod iure ſanguinis, & quod eo iure eum priuandum eſ ſe minatur, nihil ad rem, id eſ ſe iuris ſanguinis, oſtendit. Atque id ipſum, quod minatur Pontifex, ius ſucceſ ſionis in Regnum Ducem amiſ ſurum, id ius ſanguinis eſ ſe demonſtrat, ac propterea conſiderabile ad condemnationem; quod non eſ ſet, ſi hæreditarium eſ ſet; nam antequam delatum fuiſ ſet, neque conſiderati poſ ſet, neque in renuntiationem, neque in condemnationem veniret. Idque expreſsè ſatis probatur ex dict. l. 2. tit. 15. partita 2. ibi: E eſto vſaron en todas las tierras del mundo, do quierque el ſeñorio ouieron por linage, mayormente en Eſpaña, & in l. 9. tit. 7. eadem partita 2. ibi: Que ſon ſus ſeñora naturalmente por razon del linage. Nec obſtant fundamenta, quæ pro contraria expenduntur ſententia, ac ea maximè, quæ ex dicti capitis verbis præpoſterè ſolent deduci: Pro vera namque, & absoluta eiuſdem explicatione obſeruanda erunt nonnulla, ad quæ Scribentium omnium nullus hactenus, ſic ex profeſ ſo, atque dilucidè animaduertit.

Ac primum quidem, Ludouicum Molinam, de Hiſpan. primog. lib. 1. cap. 6. num. 3. 4. & 6. recte improbaſ ſe intellectus duos ad illum textum; alterum Hoſtienſis, Ioannis Andreæ, & ſequacium; alterum verò Cardinalis, Abbatis, & Imolæ. Rectè etiam obſeruaſ ſe, Regnorum ſucceſ ſionem iure ſanguinis deferri, & non iure hæreditario, vt ſuprà dixi. Et notaſ ſe, ideo filium ibi Regni ſucceſ ſione priuatum fuiſ ſe, quod ipſe expreſ ſe ad votum paternum implendum ſe adſtrinxit; quem intellectum ante ipſum Molinam tenuerunt Ioannes Lecirier, Guill. Benedict. Caballinus, Didacus Couar. Gregor. Lopez, & Padilla, quos ibidem commorauit Molina. In eo tamen Molinam ipſum defeciſ ſe, quod diuerſos caſus, diuersáſve pœnas textus eiuſdem non diſtinxerit; abſolutè potius, atque indiſtinctè, & ſic male quidem dixerit, filium ibi Regni ſucceſ ſione priuatum fuiſ ſe, cum verè non priuaretur, ſed veniret priuandus, ſi contingeret, fratrem ſuum maiorem, qui in Regno ſucceſ ſerat, ſine prole decedere. In quo etiam defecerunt & Authores nunc relati, quos dixi Molinam commemoraſ ſe Ioannem etiam Garſiam, Velaſquez Auendañ. & Queſadam referendos infrà.

Deinde, & ſecundò obſeruandum erit, eodem in errore fuiſ ſe Ioannem Garſiam, de expenſis, & meliorationibus, cap. 16. qui videndus erit ex num. 32. per totum, vſque ad. num. 33. Is namque Author ſimiliter credidit filium ibi ſtatim Regni ſucceſ ſione priuandum, nec aſ ſequutus eſt, alium fratrem maiorem in Regno ſucceſ ſiſ ſe, diuersásque pœnas ibi ſtatutas, vt infrà declarabitur. Poſtquam etiam quatuor intellectus ad illum textum impugnauit, conſtituit tandem, Regnum Hungariæ, de quo ibi, hęreditario iure deferri, & filium Regem hæredem extitiffe parenti in Regno hæreditario; nihilominus tamen neceſ ſariam adhuc fuiſ ſe filij regis obligationem, vt ad exequendum votum emiſ ſum à parente compelli poſ ſet, & Iuſtiſ ſimè Romanum Pontificem expendiſ ſe obligationem filij Regis, etiam ſi hæres eſ ſet, quia ſine voluntaria illa obligatione filij, quantumuis hæredis, ire Hieroſolymam, nunquam compelleretur, idque quia votum illud erat perſonale, vt latius Garſia ipſe declarat. Cæterum quàm falſum id ſit, nec dici poſ ſe, filium hæredem extitiſ ſe patri in Regno, ſiue Regnum hæreditario iure deferri, ex dicendis infrà, adeò euidenter conſtabit, vt huiuſce Authoris traditiones, aut placita ſtare nullo modo poſ ſint.

Tertiò prætereà obſeruandum eſt, Antonij Quæſadæ, rerum quotidianarum, cap. 32. num. 4. intellectum incidere in effectu in intellectum Ludouici Molinæ, quamuis Velaſquez Auendañus, in l. 40. Tauri, gloſ. 1. num. 85. vt diuerſum eum retulit; haberéque eundem defectum, atque vitio ſuperiori notandum, non enim diſtinxit Author ille pœnas diuerſas illius textus, nec fratrem alium maiorem in Regno ſucceſ ſiſ ſe, non filium eum, cui pœnæ illæ comminabantur, aſ ſequutus eſt.

Atque in eodem errore fuit Auendañus ipſe, qui eadem gloſ ſa prima, ex num. 77. vſque ad numerum 91. quinque intellectus adducit ad textum in dicto cap. licèt. & eos improbat; inuoluit tamen Regni ſucceſ ſionem cum legitimæ, ſiue bonorum hæreditariorum ſucceſ ſione, cùm verè adeò diuerſ æ ſucceſ ſiones fuerint, vt ſignificatum eſt ſuprà, & infrà dicetur, Tandem dict. num. 91. dicit nouum, & verum intellectum ad eum textum eſ ſe, ideo filium non exequentem patris voluntatem, effici Regno, & legitimâ indignum, quod patri implementum voti ſub pœna maledictionis paternæ, priuationiſque Regni, & legitimæ ſibi iniungenti, expleturum promiſit. atque ex non implemento priuationi conſenſit, & ſic quaſi per nouationem de perſona in perſonam, eam implendi voti obligationem in ſe ſuſcepit. Hic tamen intellectus eſt, (vt vides) nec abſolutus eſt, vt ex infrà dicendis conſtabit, nec etiam nouus. Quid enim quæro nouitatis continet, aut quid intellectui Molinæ addit? cùm dicere, ex non implemento filium priuationi conſenſiſ ſe, nihil nouitatis in effectu afferat; ſed in Molinæ intellectum incidit, quem ipſe Auendañus antea improprobauerat, num. 79. & 80.

Quartò deinceps obſeruandum eſt, Patrem Ludouicum Molinam, è Societate Ieſu Religioſum, tom. 3. de Iuſtitia & iure, diſputatione 626. num. 8. in verſiculo, quod attinet ad Caput, licèt, fol. mihi 393. & 394. in duobus optimè quidem ſe habuiſ ſe, nec præfatorum omnium Authorum defectu, aut morbo laboraſ ſe. rectiùs potiùs, & optimè diſtinxiſ ſe, atque percepiſ ſe. Cæterum in aliis duobus defeciſ ſe, ſiue non explicaſ ſe illius textus intellectum: Primò ergo Pater ille ad finem dict. num. 8. fol. 395. in princ. rectè conſtituit, Innocentium, dum de priuatione emolumenti hæreditatis paternæ agit, nullo modo nomine hæreditatis intellexiſ ſe, nec potuiſ ſe intelligere de Hungariæ Regno, quod non ad filium illum, ſed ad alterum fratrem maiorem deuenerat. Similiter, dum de Regno ipſo agit, ſi contingat fratrem maiorem ſine prole decedere, colligi non poſ ſe, Regnum illud hæreditatem eſ ſe, ſiue iure hæreditario deferri, ſed potius clarè demonſtrare ſummum ipſum Pontificem, ordine genituræ, & ſic iure ſanguinis, vt ſuprà, n. 119. dicebam, Regnum deuolui à fratre primogenito, in ſecundum Fratrem eiúſque defectu in. tertium.

Secundò, rectiſ ſimè etiam conſtituit Pater ipſe, eo in textu, filium illum in Regno non ſucceſ ſiſ ſe, ſed alterum fratrem ſuum maiorem, & pœnam illam comminari in euentu, quo frater ipſe maior ſine prole decederet, & ſic ſeparandam pœnam priuationis Regni, vt apertiùs dicetur ſtatim: & hæc duo veriſ ſima ſunt, & recte (vt dixi) per hunc Authorem adnotata. In aliis verò duobus, ideo dixi eundem defeciſ ſe, quòd etſi ſuperiora ita verè declarauerit, & caſus diuerſos ſucceſ ſionis diſtinxerit, non tamen explicatum reliquit, quare ſcilicet, filius ibi priuetur emolumento paternæ hæreditatis, ſi votum non impleat, & an legitimâ etiam veniat priuandus, an verò dumtaxat aliis bonis hæreditariis vltra legitimam. Nec etiam explicauit, quare ſi contingat fratrem maiorem ſine prole decedere, ſuccedendi in Regno iure priuetur. Er hoc primum in quo defecit. Secundò in alio, nam inquit, ſiniſtras eſ ſe interpretationes Molinæ ad text. in dict. cap. licèt, & quamuis Molinæ interpretatio abſoluta non ſit, & patiatur defectum, quem ſupra dixi, cura inquiritur, quare Regni ſucceſ ſione in eo euentu priuetur; neceſ ſarium eſt dicere, Regni ſucceſ ſione eo ipſo priuari, quod Molina poſt alios dixit, videlicèt, quod ipſe filius ad votum paternum implendum ſe adſtrinxit.

Quintò, & vltimò obſeruandum eſt, veriſ ſimam, & abſolutam omnino eiuſdem Decretalis interpretationem habendam, ſi ante alia conſtituamus. Doctores noſtros communiter parum maturé aut attente verba illius textus attendiſ ſe, & ſi attentius inſpexiſ ſent, nunquam profecto illum allegaſ ſent, vt textum expressum ad hoc, quod Regnorum ſucceſ ſio regulariter, Regnum etiam illud iute hæreditario deferatur. Et inde nullum ibidem verbum ſcriptum, ex quo deduci, aut colligi valeat id, ad quod Emanuel Coſta, Ioannes Garſia, Velaſquez Auendañus, & alij Recentiores poſt antiquos, ponderarunt eum. Contrarium verò, imò iure ſanguinis Regnum etiam illud deferri, probari euidenter ex illis verbis: Ordine genituræ competebat. vt ſuprà dict. nu. 119. ponderaui.

Deinde conſtituendum eſt, quod Rex Hungariæ tres habebat filios, votúmque vouerat ſubueniendi Terræ ſanctæ cum militibus, & ſic votum non fuiſ ſe abſolutè perſonale, ſed partim eſ ſe reale, faciendi ſcilicèt ſumptus; quod obligat ex ea parte poſt mortem, niſi ſit quod excuſet. Et quia fortè fuit negligens Rex ipſe votum dictum implendi, dum viueret, tempore mortis, fidei Andreæ Ducis, filij ſui ſecundogeniti (non primogeniti, ve malè tot Authores crediderunt) ſub interminatione maledictionis paternæ commiſit, vt illud exequeretur. Andreas verò filius aſ ſumpto Crucis ſignaculo, promiſit ſe ſine vlla dilatione votum impleturum. Cæterum mortuo patre bellum intulit fratri ſuo primogenito, qui in Hungariæ Regno patri ſucceſ ſerat, prout ex caſu eius textus deducitur, & Panormitanus ibidem notauit. Deducitur etiam dilucidè magis ex. ſecundo tomo operum Innocentij, lib. primo Epiſtolarum, Epiſtola 10. Id autem cum Innocentius intellexiſ ſet, illi præcepit, vt vſque ad feſtum Exaltationis ſanctæ Crucis, voti adimpletionem executioni mandaret, & cum exercitu Terram ſanctam adiret, & ſubdit ſtatim: Ne, ſi onus tibi à patre iniunctum & à te ſponte ſuſceptum, occaſione qualibet detrectaueris, paterna te reddas ſucceſ ſione indignum. & hæreditatis emolumento priueris, cuius recuſas onera ſupportare. Sciturus ex tunc anathematis vinculo te ſubiacere, & iure quod tibi, ſi dictus Rex ſine prole decederet, in Regno Vngariæ competebat ordine genituræ priuandum, & Regnum ipſum ad minorem fratrem tuum appellatione poſtpoſita, deuoluendum. Hactenus Innocentius author illius capitis, quod ex dicta Epiſtola 10. fuit deſumptum, & in rei veritate duas præcipuas facti ſpecies, ſiue deciſiones continet, & duas etiam, ac diuerſas pœnas Andreæ filio imponit. Prior pœna eſt, quod filius hic hæreditate paterna, ſiue Ducatu, ſibi iam tanquam patris hæreditate, acquiſito ex. hæreditate paterna, ipſo non adimplente votum à patre emiſ ſum, & à ſe ſponte ſuſceptum priuatur. Et hæc imponitur ex verſiculo, ne ſi onus, vſque ad verſiculum, ſciturus, excluſiuè. Quo ſanè verſiculo non agit Romanus Pontifex de priuatione Regni, ſiue hæreditatis nomine non intelligit Hungariæ Regnum, cum illud eo nomine contineri non poſ ſit, cùm etiam Regnum ipſum ad fratrem maiorem deueniſ ſet, ſed intelligit bona libera eiuſdem patris, & hæreditatem, Prout pater Ludouicus Molina, tom. 3. de iuſtitia, & iure, dicta disput. 626. num. 8. col. 3. fol. 394. rectiſ ſimè percipit; ſed nullum refert pro hac obſeruatione Authorem, cum tamen alij ante ipſum ita explicauerint, vt mox dicetur. Non etiam declarat, qua hæreditate, ſiue quibus bonis patris priuetur filius, ſi votum non impleat. Tunc etiam, quare eis bonis priuetur, cum certi iuris ſit quod filius, etiam propter votum non impletum legitima priuari non poſ ſit, illa namque magis à lege ipſa, quàm à patre prouenire videtur, prout in terminis dicti cap. licèt, adnotarunt Didacus Couarr. in cap. ſi hæredes, nu, 9. de teſtamentis. Et port multos Ludouicus Molina, de Hispanor. primogeniis, lib. 1. dict. cap. 9. num. 6. & probatur in authentic. hoc amplius, C. de fideicommiſ ſ. Idcirco dicendum eſt, vel quod in huiuſmodi pœna non comprehenditur legitima eiuſdem filij, quæ ei debita erat in bonis paternis; eſt enim veriſimiliter credendum, aut dubitandum non eſt (vt Pater ipſe Molina dicto fol. 394. in principio, aſſeuerauit) facultates competentes ei obueniſ ſe ex patre, vnde votum exequi poſ ſet, imò & copiam pecuniæ ad eos ſumptus paratam illi patrem reliquiſ ſe. Et tunc quidem verba illa, à te ſponte ſuſceptum, habere etiam locum, quando filius ad votum paternum adimplendum, propria voluntate ſe non adſtrinxiſ ſet, ſufficeret enim ad priuandum ipſum eius bonis, quæ vltra legitimam portionem fuerunt relicta, quod pater votum adimplendum ei adiunxiſ ſet, & ipſe filius hæreditatem patris adiiſ ſiet, tunc namque voluntate tacita adeuntis, votum quoque ſponte ſuſceptum diceretur, atque ita meritò filius priuaretur eis bonis, quæ pater (licet non expreſsè) ea tamen lege, & conditione reliquiſ ſe videtur Grauamen namque in bonis vltra legitimam, & tacitè, & expreſsè iniungi poteſt, l. ſcimus, §. cum autem, C. de in officioſi teſtamento. Late Roderic. Suarez, in l. quoniam in prioribus, eodem tit. ampliatione 6. Molina de Hiſpan. primogeniis, lib. 2. cap. 1. num. 29. Si verò dicatur, etiam quo ad legitimam, vel in legitima tantum textum illum loqui, & procedere, tunc equidem verba illa: Et à te ſponte ſuſceptum, neceſ ſaria omnino fuere; aliàs enim quoad legitimam non poſ ſet textus ille procedere, nec grauamen abſque filij voluntate iniungi, vel iniunctum nocere. Idque iuxta ea, quæ Molina ipſe dict. cap. 1. num. 28. in fine, & dicto num. 29. poſt alios Authores annotauit. Et hactenus de prima parte illius textus, quæ (vt dixi) durat vſque ad verſiculum, ſciturus.

Ab eo autem verſiculo, ſecunda apponitur pœna, & inquit Romanus Pontifex Innocentius, vltra anathematis vinculum filium illum eſ ſe priuandum iure, & ſpe ſibi competente ad Regni ſucceſ ſionem, ſi Rex Hungariæ (frater ſcilicet maior ſuus, qui vt ſ æpè dixi, in Regno ſucceſ ſit) ſine prole decederet, ſi votum non adimpleuerit. Hoc autem dum Innocentius affirmat, nullo pacto ex ipſo colligi poteſt, Regnum iure hæreditario deferri. Tum quia contrarium, imò iure ſanguinis deferri ex eo colligitur, vt ſuprà perpendimus. Tum etiam, quia huiuſmodi pœna non imponitur propter votum non impletum, ſed quia filius ipſe expreſsè, & ſpontaneè ad illud implendum ſe adſtrinxit, v t tribus in locis dixit idem textus. & Molina, de Hiſpanorum primogen. lib. 1. dicto capit. 9. num. 5. rectè ponderauit poſt alios. Omnésque in effectu, vel hac, vel illa via, eò tendunt. Id autem impleri, & promiſ ſa ſeruari maximè neceſ ſarium erat ad bonum commune, & Catholicam Religionem ſeruandam, vt ſcilicèt Terra illa ſancta ab Infidelibus vendicaretur, propter Fidelium ibi degentium periculum, & propter aliorum deuotionem; quam ob cauſam Innocentius ipſe multos Reges, & Duces, & totum populum Chriſtianum ad illam expugnationem conuocauit. Et ideo tenebantur Reges omnes, & Principes ab eo vocati obtemperate. Et totum hoc ſpiritualis poteſtas in ordine ad ſpiritualia potuit efficere. Et ita obſeruandum eſt, atquè inde deducendum, quam miſerè hallucinati ſint alij Authores in eiuſdem. textus interpretatione, cum ita indiſtinctè fuerint alloquuti, nec ad diuerſitatem præfatam pœnarum attenderint. Quæ & differebant in alio, ſi quidem in prima parte, & prima illius textus pœna, priuatur ſtatim filius Ducatu iam ſibi quæ ſito, tanquam indignus hæreditatis paternæ. In ſecunda verò parte modò relata non priuatur ſtatim, ſed declaratur priuandus, ſi contingeret, fratrem maiorem, qui in Regno ſucceſ ſit, ſine liberis decedere. Et ſic non agit Pontifex de priuatione Regni, ſed de priuatione iuris, quod illi ad Regnum, vt fratri ſecundo competebat ordine genituræ. Quod ex integra prædicta Epiſtola conſtat apertè, atque eodem in cap. docuit magiſtraliter Hoſtienſis, columna quarta, dicens, quod de iure non potuit iſte filius ſtatim priuari Regno, quia illud habebat frater eius maior, qui ſtatim mortuo patre Regnum fuit adeptus, ſed quod ſolum priuatur Ducatu, qui verè fuit eius pars hæreditaria, quam erat conſecutus ex hæreditate paterna: & ſequitur ibidem Ioannes Andreas, columna ſecunda, & tertia, Butrius columna tertia, n. 16. in finalibus verbis. Cardinalis, num. quarto, columna tertia, verſic. Secundò oppone. Et Hoſtienſis ipſe, column. tertia, in principio, ſingulariter, & verè eaſdem tres pœnas diſtinxerat (ideo mirum eſt proculdubio ad eum non aduertere Recentiores) inquit namque, quod textus ille tres continet pœnas, Prima (dicit) eſt, in qua filius tanquam indignus, ipſo iure priuatur hæreditate paterna. Secunda (inquit) eſt excommunicationis pœna, quia ex quo contempſit, & inobediens fuit præceptis Romani Pontificis, æquum & Iuſtum fuit, vt excommunicaretur ab illo. Tertia denique (inquit) pœna fuit priuationis iuris ſuccedendi in Regno ordine genituræ, quia cum Regem defunctum offenderit, fidem fregerit, & ſubſidium Tetræ ſanctæ ſubtraxerit, non mirum quod dicto iure priuetur, cùm ſola violatio fidei ad id deberet ſufficere, argumento textus, in capit, querelam, de iureiurando. Et hactenus de textu, in d. capit. licèt.

Regia vero l. quarta, tit. decimoquinto part. ſecunda, non etiam obſtat ſententiæ prædictæ, (quam defendimus) nec Regnum deferri iure hæreditario probat, nam cùm l. ſecunda. eodem tit. decimoquinto, & part. ſecunda, probet expreſ ſim Regnorum ſucceſ ſionem iure ſanguinis, & generis deferri, nihil aliud ibi agens, quam præ ſcribere, quo ordine, & regula eis ſuccedendum ſit, nullo modo ſuaderi poteſt, quod ſtatim atque in continenti, alia in lege ſequenti diſponatur, eorundem Regnorum ſucceſſionem iure hæreditario deferri: Maximè quoniam in eadem l. ſcriptum eſt: Pero eſto deue ſer fecho de manera que no mengue el ſeñorio, aſ ſi como vendiendo, o enagenando los bienes del, que ſon como rayzes del Reyno, mas puedelo fazer de las otras coſas mueble, que ouiere, &c. Et ſic apertè ſentit lex ipſa 4. quod in proprietate bonorum Regni ſucceditur iure ſanguinis, & non hæreditario, quamuis ſecus ſit in aliis bonis mobilibus, quæ non ſunt radices Regni: quod Pelaez à Mieres, de maioratu, 4. parte, quæ ſt. prima, num. 50. recte deduxit. Addiderim ego. quod ſi Regni dominium non poteſt à ſucceſ ſore diuidi, neque alienari, nullum ſanæ mentis dicturum, ſucceſ ſorem in Regno iure hæreditario ſuccedere, atque creditoribus hæreditariis obſtrictum eſ ſe, tanquam defuncti Regis hæredem: cùm verè ipſius perſonam non repræ ſentet reſpectu ſucceſ ſionis eius, nec vniuerſalis, aut particularis defuncti ſucceſ ſor dici poſ ſit: non ergo ſuſtineri poterunt ea, quæ aduerſus communem Interpretum huius Regni ſententiam, anxiè ita, & conſtanter defendit Ioannes Garſia, de expenſis, & meliorationibus, dicto cap. 16. ex num. 15. ſemper contendens, quod Regnum non iure ſanguinis, ſed iure hæreditario deferatur. Quod etiam anxiè contendit Velaſquez Auendañus, in dict. l. 40. Tau. gloſ. 1. & n. 27. dict. l. 2. & aliarum legum Partitæ verum ſenſum retorquet.

Ad textum autem in eadem l. part. 4. tit. 15. reſponderi poteſt tripliciter. Primò, vt lex ipſa de honeſtate procedat, non verò de rigore iuris, quia verecundum ſit Regi, debita emortui Regis non ſoluere, prout inſinuant verba illa, e por bien eſtança. Et ſecundum hanc interpretationem, ſi verecundiam hanc omiſerit Rex (quæ facilè ſolet omitti) non poterit Rex ipſe ad debita prædeceſ ſoris perſoluenda compelli. Secundò reſponderi poteſt, quod eadem lex loquitur in Regni ſucceſ ſore, qui in bonis liberis hæres eſt, quod probatur ibi: y heredaſ ſe ſus bienes ac proinde tenetur ad debita ex eiſdem bonis liberis ſoluenda. Tertiò reſpondetur, legem illam loqui, ac procedere in debitis Regni contemplatione, atque in eius vtilitatem contractis; quo caſu ait teneri nouum Regem. Et ita prædictas tres interpretationes adduxit Ludouicus Molina de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. c. 10. n. 30. & lib. 3. c. 6. n. 12. vbi refert Gregor. Lop. Anton. Gomez Petrum de Peralt. & Padill. ſic quoque tenentes.

Verum has omnes interpretationes fortiſ ſimè videtur conuincere Ioannes Garſia, dict. capit. 16. n. 25. ex verſic. ſed hæ interpretationes, vſque ad numer. 16. & verè negari non poteſt, quin eius rationes, & fundamenta videantur prima facie concludere, niſi aliquid aliud vltra ea, quæ ſuperiores Authores obſeruarunt, annotauerimus. Inprimis namque, dict. l. 4. part. non ſe videtur ad ſolam rationem boni & æqui reſtringere, ſed ad ſcriptam quoque iuris ſcripti vim, & poteſtatem, rem videtur referre; inquit enim: Tenudo es por derecho, e por bien eſtança de fazer eſtas coſas por el Rey finado. Deinde, alia verba, quæ ſequuntur eadem in lege, videntur, quoque, & ad Regni ſucceſ ſorem referre ius illud debitorum ſoluendorum, vt Garſia ipſe latiùs, & ſubtiliter quidem deducit.

Cæterum vt ſuperiores intellectus ad illam legem ſuſtineri valeant, ac vera, & genuina eiuſdem interpreratio deducatur, animaduertendum erit, totum negotium præ ſens in hoc conſiſtere, vt intelligamus verba illa; tenudo es por derecho, ad quod ius referri, ſiue quo de iure accipi debeant. Et an ius illud aliquò loci, ſiue apud eaſdem leges Partitarum, ſiue apud iura communia ſcriptum, aut traditum nobis fuerit. Et quidem certiſ ſimum eſt, legem illam loqui de iure duntaxat, quo fieri conſulitur, quod Iuſtum & æquum eſt, vt in cap. eſt autem, prima diſtinctione, & quod in æquitate & honeſtate naturæ ſemper vſurpari conſueuit illud verbum, Ca derecho es. ideſt, iuſtum eſt, ac. rationi conſentaneum. In quo ſenſu intelligitur l. 2. eodem tit. 15. part. 2. ibi: Por derecho deue ſer mas amado dellos, & ibi: E tuuieron por derecho, que el ſeñorio del Reyno . Et tamen in tota legis ſerie non agitur de aliquo iure ciuili, ſed duntaxat de iure, quod rationi naturali conſentaneum eſt. Et inquit lex illa, por derecho, ad ſignificandum, iuſtum, & rationi conueniens illud eſ ſe. Et in l. 42. tit. 13. part. 3. ſic quoque frequenter ſumi, probauit Franciſcus Connanus, commentariorum iuris ciuilis, lib. 5. cap. 8. columna 2. ante medium, verſic. illa enim obligatio. fol. 372. Vaconius, lib. 1. declar. iuris, cap. 17. num. 6. & lib. 5. cap. 66. num. 10. vbi probarunt, ex eo quod deceat, honestumque ſit, multa fieri, ad quæ quis compelli non poteſt: Et in dicta l. quarta, ſic accipi, & Regni ſucceſ ſorem ex bono, & æquo, & quaſi vinculo quodam æquitatis, velle Legiſlatorem ad debita defuncti Regis ſoluenda obligate, non verò ad id præcisè vinculo aliquo ciuili adſtrictum ipſum ſucceſ ſorem eſ ſe, euidentiſſimè probatur ex eo quod ibi præcipuè intendit Legiſlator præ ſcribere id, quod Rex ſucceſ ſor in Regno tenetur facere in honorem Regis defuncti, ex titulo enim cui lex ipſa ſubiacet, ita conſtat. Et cùm in lege prima eiuſdem tit. dictum eſ ſet, qualiter deberet prius cuſtodiri filius maior; & in l. ſecunda, quis ſit iſte filius maior, cui Regni ſucceſ ſio defertur: Et in l. tertia, quales oporteat eſ ſe tutores & curatores Regis impuberis: modò in dicta l. 4. ſtatim ſequenti, oſtenditur, quid debeat fieri ab his tutoribus, & curatoribus, & ab ipſo Rege, ſi eſ ſet iam ætate maior: & ſic ſcribitur, Tenudo es por derecho, e por eſtança de fazer eſtas coſas por el Rey finado, anſi como en dar limoſnas por ſu anima, e fazer dezir Miſſas, e otras oraciones, rogando a Dios, que le aya merced.

E otro ſi en pagar ſus deudas, e en cumplir ſus mandas, en fazer algo a los ſuyos, que lo ouieren meneſter, que no finquem deſamparados. E otro ſi enguardar ſu fama, aſſique los que en ſu vida no dixeron mal del, nolo digan en ſu muerte. Verba ſane hæc, ſic accipienda eſ ſe vt dixi nunc, ſatis clarè demonſtratur ex verbis ſequentibus, ibi: E ſegun Iuſticia, e derecho, como queria que fizieſ ſen ael en ſu muerte, aſ ſi lo deue el fazer por el anima del finado, que es quien finca en ſu lugar. Ex his namque non potuit apertiùs oſtendi, Legiſlatorem ſemper intelligere de eo iure, quod ſuprà diximus, scilicet æquo, & inſto, quod iure naturæ, ac lege Euangelica præcipitur, vt quod quiſque vult ſibi fieri, teneatur facere, c. primo, prima distinctione: vbi traditur illud Euangelij Matthæi, capite ſeptimo, non ergo poſ ſunt verba præfata: tenudo es por derecho. ad ſtrictum aliquod ius ciuile, ſed ad prædictum ius ſunt referenda. Maximè propter verba ſequentia. E demas aurà ſiempre buena fucia, que los que heredaren lo ſuyo, anſi faran por el quando finare. Quibus equidem euidenter oſtenditur, nunquam in ea lege tractari de iure aliquo ſtricto, aut coactiuè præcipiente ſed tantum de eo iure, quod diximus, quo (vt ſ æpè repetitum eſt) conſulitur. Eò magis, quia cùm Regniſucceſ ſorem teneri ad debita prædeceſ ſoris perſoluenda, nullibi diſpoſitum antea fuiſ ſet, minime potuit lex illa ſe referre ad aliud ius, quàm id, quod prædiximus, nec ad id, quod nunquam alia lege latum, aut ſancitum erat. Et ſic neceſ ſariò debent referri verba prædicta, Ca derecho es, ad proprium Alphonſi deſiderium qui ex bono, & æquo voluit nouo ſuo iure, Regni ſucceſ ſorem ad debita perſoluenda adſtringere. Et cum ſciret, ſucceſ ſorem ipſum de iure ad id non teneri, lata iam illa lege, in ſuo teſtamento prohibuit corpus ſuum ſepeliri, donec omnibus ſuis creditoribus ſatisfactum foret, & eiſdem fere verbis vſus fuit, quibus vtitur in dicta l. quarta. Quod quidem ſuperfluè, & otiosè efficeret, ſi Regni ſucceſ ſor de iure ad onus debitorum poſ ſet adſtringi, vt ipſe cupiebat. Ad ius autem commune, quod verba eadem referri non valeant aliquo pacto, plus quam certum cuilibet erit, qui animaduertat, iure aliquo communi id ſancitum non eſ ſe, nec aliqua lege ſucceſ ſorem in Regno ad debita ea prædeceſ ſoris ſoluenda adſtringi. Quod ſi ex generalibus, & veriſ ſimis aliis iuris communis principiis & regulis certiſ ſimis, rem ipſam metiamur, planum quoque idem erit, vtpote cum Regni ſucceſ ſor, ab vltimo Rege prædefuncto Regnum non accipiat, & ſic nec aliquod onus ex diſpoſitione eiuſdem debeat ſubire, l. tertia, ff. de interdictis & relegat. l. ſi arrogator, ff. de adoptionib. l. vnum ex familia, § ſi de Falcidia, ff. de legatis ſecundo. Eo etiam, quod in dict. l. quarta Partitæ, exprimuntur quamplurima, atque Regi ſucceſ ſori imponuntur, ad quæ nec etiam hæredes de rigore iuris tenentur, & ſic ea etiam ſtatuuntur, quæ honeſta ſunt, & decent Reges, & iuris apicibus, atque ſubtilitatibus non inſpectis, quæ verecundiam, honeſtatem naturalem, & pudorem præ ſeferunt, ac ſi iure ſtatuta fuiſ ſent, Regibus ſucceſ ſoribus iniunguntur; & adiicitur: Onde el Rey, que eſto no fizieſ ſe, auerloyan por enatio, y por deſmeſurado, y aun por torticero. Quæ præfatum noſtrum aſ ſumptum probant clariſ ſimè. Et hæc quidem notanda erunt, quia ingenti ſtudio, & labore ſic digeruntur, nec alibi erant antea ſic explicata.

Denique & vltimò, non obſtant aliæ leges partitæ, adductæ ſuprà, num. centeſimo decimoſexto, quibus Ioannes Garſia, & Velaſquez Auendañus contendunt, Regni ſucceſ ſionem iure hæreditario deferri, eo quòd leges ipſ æ, cum de Regni ſucceſ ſione ſermonem Inſtituunt, vtuntur verbo, heredar, & verbo, herederos. Verè namque leges ipſ æ id non probant, nec ad hæreditariam ſucceſ ſionem prouenientem ex teſtamentaria defuncti diſpoſitione, vel legis ab inteſtato; ſed ad generis, & ſanguinis ſucceſ ſionem referuntur, quo iure in Regno ſuccedi; expreſ ſum eſt in dicta l. 2. tit. decimoquinto, part. 2. vbi in Hiſpania Regna deferri, por linages dicitur & ſic ex illa lege debent aliæ leges intelligi. atque declarari, & dum verbis prædictis vtuntur, iuxta ſublectam materiam accipi, & ad eum modum ſucceſſionis qui iam explicatus erat in dicta l. ſecunda, ideſt, por linage, ſangre, mayoria, & primogenitura, ſunt referenda. Intelligi quoque debent iuxta communem vſum loquendi, iuxta quem communiter, verbo, heredar, & verbo, herederos, vtimur omnes pro genere ſucceſ ſionis, ſiue ea ſit hæreditaria, ſiue ſanguinis, & ſic quamuis. iure hæreditario quis non ſuccedat, ſed iure ſanguinis (vt in maioratibus contingit) dicitur: que heredo vn mayorazgo, ovna hazienda. Quod Segura in l. cum patronus, num. 44. ff. de legatis ſecundo, rectè animaduertit, & dicit, quod verbum, heredar, non ſumitur pro titulo inſtitutionis, ſiue pro ſucceſ ſione hæreditaria, ſed pro ordine ſucceſ ſionis duntaxat, Idcirco eademmet, l. ſecunda, tit: decimoquinto, part. ſecunda, non vtitur ſemper illo verbo, heredar, ſed aliis verbis, quæ generis. & ſanguinis ſucceſ ſioni conueniunt omnino, vt conſtat, ibi: Tuuieron por derecho, que el ſeñorio del Reyno non lo ouieſ ſe, ſi non el fijo mayor, & ibi: Do quier que el ſeñorio ouieron por linage.

Sed vt ſpecifice magis loquamur, & ſigillatim legibus in contrarium adductis à præcitatis Authoribus reſpondeamus, non obſtat l. ſeptima, in fine, tit. 1. part. ſecunda, ibi: E aun demas, que el Rey lo tiene por heredamiento, e el Emperador por election, & in l. octaua ſtatim ſequenti. ibi; Ca ellos no tan ſolamente ſon ſeñores de ſus tierras, mientras viuen, mas aun a ſus finamientos las pueden dexar a ſus herederos, porque han el ſeñorio por heredad, lo que non pueden fazer los Emperadores, que lo ganan por eleccion, Nam in his legibus (vt ex ipſis aperte colligitur) duntaxat intendit Legiſlator conſtituere ius Regis in Regno ſuo, & apponere differentiam inter Reges, & Imperatores quoad ſucceſ ſionem, vt ſcilicet Reges tranſmittant Regni ſucceſ ſionem ad poſteros ſuos, & iſto reſpectu dicitur: Que los Reyes han el ſeñorio por heredamiento, quia non eſt neceſ ſaria electio, vt eiſdem Regnum deferatur, quæ in Imperatoribus neceſ ſaria eſt. Non verò eo reſpectu, quod iure hæreditario dicantur ſuccedere, id ſi quidem compertum eſt dici non poſ ſe extante deciſione dictæ l. ſecundæ, tit. 15. part. 2. Ita ſane & vere ex omnibus hucuſque ſcribentibus, explicauit leges prædictas, ſolus Pelaez à Mieres, de maioratu, quarta parte, quæ ſt. 1. num. 49. & vide num. 50. vbi explicat l. duodecimam, tit. 1. part. ſecunda, ibi: Por heredamiento han ſeñorio los Principes e los Duques, e los otros grandes ſeñores, & inquit verbum illud, par heredamiento, non eſ ſe intelligendum de ſucceſ ſione hæreditaria, ſed de ſucceſ ſione ſanguinis. Quod veriſ ſimum arbitror ex communi Interpretum ſententia, dicentium, in maioratibus inferioribus ſuccedi iure ſanguinis, & non iure hæreditario, vt ſuprà vidimus. At lex illa non loquitur in Regni ſucceſ ſione, ſed aliorum inferiorum principatuum, obuenientium à Regali conceſ ſione. Vnde validiſ ſimum argumentum ex ea deducitur, nam ſi in illis verbum, heredamiento, pro ſucceſ ſione ſanguinis, & generis accipitur, quare in Regni ſucceſſione eodem modo accipiendum non erit? Et ſic potius retorqueri poterit, nec vllo modo pro his Authoribus adduci, qui deferri Regna iute hæreditario, ex illa contendunt, quippe cum in aliis inferioribus maioratibus, in quibus iure ſanguinis ſucceditur, verbum, heredamiento, ſic accipiatur: ſic ergo erit, atque æqualiter in Regni ſucceſ ſione accipiendum, & ad eum ſenſum reducenda l. 9. tit. 15. pari. 2. ibi: La primera es, quando por heredamiento hereda los Reynos, id eſt ſucceſ ſione ſanguinis, & generis, vt ſuprà dixi.

Et conuenit Pater Ludouicus Molina, tom. tertio, de iuſtit. & iure, diſput. 626. num. 9. in finalibus verbis, verſic. ad confirmationem, fol. 397. vbi dicit, quod verbum, herectar, poſitum in dicta l. ſecunda, tit. 15. part. 2. ſumitur latè pro eo, quod eſt ſuccedere per mortem alicuius, ſiue titulo hæredis, ſiue alio titulo ſuccedatur. Et quod hic modus loquendi frequens eſt in Hiſpano ſermone. Et quod ſimiliter dicitur, primogenium: Aun no auer heredado, ò auer ya heredado alios maioratus, in quibus ſucceditur iure ſanguinis, neque habent rationem hæreditatis, ſed fideicommiſ ſi, aut prælegati, aut maioratus.

His ita conſtitutis, atque firmiter tenendo, quod in Regno ſucceditur, Iure ſanguinis, ſuccedit ſtatim proximum, neceſ ſarium dubium, vtrum inquam in ſucceſ ſione Regni repræ ſentatio admitti debeat? Et quidem cum dubium hoc penderet ex reſolutione præcedenti, an inquam in ſucceſ ſione Regni, iure ſanguinis, vel hæreditario ſuccedatur, ſicuti in illo fuerunt contrariæ, & diuerſ æ ſententiæ, ita & in hoc, ij namque qui iure hæreditario ſuccedi in Regno dixerunt, quaſi neceſ ſariò etiam repræſentationem admittendam putarunt: qui verò iure ſanguinis ſuccedi in Regno aſ ſeuerarunt, diuiſi fuere. Quamplures enim eo ipſo repræ ſentationi locum non eſ ſe putarunt: alij verò etiam repræ ſentatione iure ſanguinis conceſ ſa, repræ ſentationem admittendam docuerunt. Prout diuerſ æ hæ ſententiæ colliguntur ex Tiraquello, de primogenitura, quæ ſt. 40. ex num. vndecimo, cum ſequentib. Ioanne Lecirier, in eodem tractatu, lib. 2. quæ ſt. 25. ex num. 19. Grammatico, deciſ. 1. Alciato, lib. 8. Parergon. cap. 15. Couar. practic. cap. 38. num. 6. Acoſta, de ſucceſ ſione Regni, num. 29. & 30. & de patruo, & nepote, num. 2. & 3. Aluaro Valaſco, de iure emphyteutico, quæ ſtion. 50. num. 2. & num. 12. Velaſquez de Auendaño, in l. 40. Tauri, gloſ ſa 2. ex num. 9. vſque ad num. 25. Ludouico Molina, de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap. 2. num. 9. & 10. & lib. 3. capit. 6. num. 3. Patre Ludouico Molina, tom. 3. de iuſtitia & iure, diſput. 626. num. 4. & 5. & num. 12. per totum, latiùs diſput. 632. & 633. Antonio Pichardo, ad tit. Inſtit. de hæreditatibus quæ ab inteſt. defer. tractatu de repræ ſentatione, §. 2. numer. 29. & 30. & §. 30. numero 24. & 25.

Ex quibus omnibus, & aliis quampluribus, quos ideo omitto, quia ab eiſdem præcitantur, apparet, negari non poſ ſe, quin articulus hic difficultatem contineret de iure communi, & valde controuerſus eſ ſet; quamuis mihi magis placeret eorum Authorum ſententia, qui etiam eo iure attento, repræ ſentationi locum eſ ſe dixerunt. Apud nos autem, & hiſce in Regnis ex deciſione l. 2. tit. 15. part. 2. antiqua difficultas ceſ ſauit: ea namque lege Regia diſpoſitum eſt, quod ſi filius primogenitus moriatur, antequam ſuccedat in Regno, filio, vel filia primogenitis relictis, quod eius filius, vel filia debet cæteris excluſis in Regno ſuccedere. Idque in ſucceſſione Regni expreſsè deciſum eſt ex illa l. vt Molina, de Hiſpanorum primogen. lib. 3. dict. cap. 6. num. 3. recte animaduertit, & numer, ſequentib. latiùs exornat. Pichard. etiam, vbi ſupra, & Auendañus, dict. gloſ ſ. 2. num. 17. qui num. 18. rectè annotauit pro ratione decidendi eiuſdem l. ſecundæ, nihil obſtare, quod Regnum indiuiduum eſ ſet, & ob id videretur repræ ſentationi locum non eſ ſe, ſanguinis etiam iure deferri; & ideo etiam, videri, quod repræ ſentatio admitti non deberet, quoniam ex vtroque repræſentatio excludi non debuit ſed potiùs admitti ex natura perpetuitatis, atque indiuiduitaris, & primogenituræ ſucceſ ſionis eius. Quemadmodum in aliis primogeniis inferioribus pro ratione decidendi ad l. quadrageſimam Tanri, ſuprà adduximus. Et in Regni ſucceſ ſione, æqualiter procedere poſt tradita per Molinam, recte aduertit Auendañus, eadem gloſ ſa 2. num. 14. & tribus ſequent. Addiderim ego. dictæ l. 2. Partitæ deciſionem, & iuſtam & æquam fuiſ ſe, atque etiam iuris deciſioni, & rationi ſucceſ ſionis Regni conuenientem omnino, & repræ ſentationem eo in caſu locum habere debere, potiùs declaraſ ſe, quàm de nouo induxiſ ſe: nam cùm ea opinio in Regni ſucceſ ſione apud plures nationes, & gentes recepta fuiſ ſet, vt Tiraquellus, dicta quæ ſt. quadrageſima, ex num. 13. probauit, atque fortiſ ſimis, & validiſ ſimis fundamentis, ſeu rationibus ſubſiſteret, nec ſine populi conſenſu, id introducere poſ ſet, credendum equidem veriſimiliter eſt, legem illam reſecare voluiſ ſe antiquam controuerſiam & difficultatem, atque eam opinionem amplecti, quæ & populi menti, & iuris rationi, magis conſona videretur. Eò magis, quod rationes omnes illæ repræ ſentationis introducendæ, videlicet quod pater & filius, vna & eadem perſona reputentur, quod non videatur primogenitus defeciſ ſe, qui poſteritatem, atque deſcendentes reliquit, quod potius repræ ſentetur, quàm corrumpatur gradus, & filius adhuc videatur extare: rationes etiam omnes prolationis nepotis contra patruum ſic fortiter, atque verè vrgerent in ſucceſ ſione Regni, ſicut in aliis ſucceſ ſionibus, & ideo non diuerſium ius debuit conſtitui, imò ſic ex recta iuris ratione ſtatui debebat, prout in dicta l. deciſum inuenitur.

Admiſ ſa ergo in Regni ſucceſ ſione repræ ſentatione, ſic in eo ſuccedi debebit, vt poſt mortem Regis vltimi Regni poſ ſeſ ſoris, linea recta ſemper ſuccedatur, vt nec ſucceſ ſio retrocedat, nec de vna linea ad aliam tranſitus fiat, vt probatur ex dict. l. ſecunda, tit. 15. part. 2. ibi: Puſieron, que el ſeñorio del Reyno heredaſ ſen ſiempre aquellos que vinieſ ſen por linea derecha. Tradit Molina, de Hispan. primogeniis, lib. 1. cap. 3. num. 12. & ſic nato, aut concepto vno primogenito poſt alterum, ſemper qui natus eſ ſet poſt alterum, cenſeretur immediatè vocatus ad Regnum poſt antecedentes, ſeu in defectum eorum, neque vnquam tranſitus eſ ſet ad collaterales, niſi deficiente omnino primogenito, aut linea recta primogenitorum in eo ordine. Inter eos autem, qui in linea recta, atque in vno eodemque gradu ſunt, maior natus cæteris eſt præferendus, ex eadem l. 2. ibi; Que el ſeñorio del Reyno no lo ouieſ ſe ſino el higo mayor. Et filius maſculus, etiam ætate minor, præferatur filiæ primogenitæ, vt ipſamet lege ſecunda, expreſ ſum eſt. Maſculo autem eiuſdem lineæ, & gradus deficiente, filia fœmina cæteris maſculis remotioribus præferatur, vt eadem l. ſecunda, probatur & deduxit Molina, lib. 1. dicto cap. 3. num. 8. & 9. quod ſi filius maior in vita parentis mortuus fuerit, filius vel filia eiuſdem filij maioris filio ſecundogenito in Regni ſucceſ ſione debet præferri, prout dict l. 2. expreſ ſim decidit. Si autem linea recta deſcendentium deficiat, ſucceſ ſio defertur proximiori, etiam tranſuerſali, idque ex eadem l. Partitæ, ibi: Pero ſi todos eſ ſos fallecieſ ſen, deue heredar el Reyno el mas propinquo pariente que ouiſ ſe. Et tunc equidem debet conſiderari proximitas in Regni ſucceſ ſione, non à primo Rege, ſed ab vltimo eiuſdem Regni poſ ſeſ ſore, l. nona, tit. 1. part. 2. ibi: Que ſon mas propinquos parientes a los Reyes al tiempo de ſu finamiento. vbi Gregorius Lopez, verbo, de ſu finamiento, id notat. l. 2. tit. 18. part. 3. ibi: E ſi hermano no ouiere, nombrando el pariente mas cercano. Et ita declarauit Molina, de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. dict. cap. 3. num. 13. Pater Ludouicus Molina, tom. 3. de iuſtitia & iure, diſput. 326. num. 12. column. 1. fol. 400. in fine, ibi: Vltimo videlicet poſ ſeſ ſori: Et ratio eſt vltra ipſoſmet Authores, quia eam non ſit perſona inſtituentis, cuius proximitas valeat conſiderari, ſed omnibus de ſanguine, naturaliter, & neceſ ſario ſucceſ ſio deferatur, ſequitur neceſ ſariò, quod nulla alia proximitas conſiderari poſ ſit, quam Regis prædefuncti, in cuius locum ſequens ſubrogatur. Quòd ſi Regni inſtitutor fuiſ ſet, idem quoque dicendum eſ ſet ob eam rationem, quam in aliis maioratibus, mox re ferendi Authores conſiderarunt.

In illis autem, an hæc proximitas conſiderari debeat reſpectu vltimi poſ ſeſ ſoris maioratus, vel primi eiuſdem inſtitutoris: controuerſa ideo, atquè difficilis quæ ſtio fuit, quod cum ſucceſ ſio huiuſmodi non fuerit naturaliter, aut neceſ ſario alicui debita, ſed de voluntate primi inſtituentis procedat, rectè potuit, ac iuridicè dubitati, vtrùm proximitas deberet conſiderari reſpectu primi inſtituentis, à quo omnes capere intelliguntur, an reſpectu vltimi; poſ ſeſ ſoris, aut grauati. Et hanc quæſtionem in maioratibus inferioribus, & ordinariis, in quibus loquimur, tractarunt Hiſpani permulti, quos ſuo ordine commemorauimus.

Gregorius Lopez, in l. 9. tit. 1. part. 2 : verbo, de ſu finamiento, & in dict. l. 2. tit. 15. part. 2. verbo, el mas propinquo pariente.

Didac. Come, practicar. cap. 38. ex numero 1. cum ſeqq.

Petrus de Peralt. in l. cum ita, §. in fideicommiſ ſo, ff. de legatis 2. n. 15. & n. 23.

D. Franciſcus Sarmientus, in eodem §. in fidecommiſ ſo, ex num. 9. cum ſequent.

Ferdinandus Loazes, in l. filius familias, §. Diui, n. 107. ff. de legat. 1.

Ferdinand. Vaſq. Menchaca de ſucceſ ſionum creatione. lib. 3. §. 27. n. 206.

Tellus Ferdinandez, in l. 27. Tauri, n. 6.

Roxas, in epitome ſucceſ ſionum, cap. 32. numero 14.

Optime Ludouicus Molina de Hispanorum primogenijs, lib. tertio, ca. 9. per totum, & libro 1. cap. 6. num. 27.

Pelaez à Mieres, de maioratu, par. 2. quæ ſt. 8.

Durandus, de arte teſtandi, tit. 5. c. 21. in fine.

Caldas, de nominatione emphyteutica, quæ ſt. 24. num. 90.

Velaſquez Auendañus, in l. 40. Tau. gloſ. 20. numero 17.

Humada, in l. ſecunda, tit. 15. part. 2. gloſ ſa, el mas propinquo pariente.

Iacobus Cancerius, variar. reſolut. lib. 1. cap. 1. numero 59.

Aluar, Valaſ. de iure emphyteutico, quæ ſt. 50. numero 34.

Ioann. Gutier. pract. lib. 3. in antiquis, q. 66. num. 7. & 8. & 9. & in nouis, q. 67. eiſdem numer.

Pater Ludouic. Molin. tom. 3. & iuſtitia & iure, diſputatione 628.

Hieronym. de Cæuall. practicar. commun. contra commun. quæ ſt. 398.

Blaſ. Flor. Diaz de Mena, in addit. ad deciſ. Gam. 7. vbi latiſ ſimè, & ad deciſ. 200. num. 23. parte. 2. & ad deciſionem 93. 1. parte.

In fideicommiſ ſis quoque & ſubſtitutionum materia, difficilis eodem modo, atque intricata quæ ſtio viſa eſt, & poſt vtrumque Socinum, & plurimos alios, quos citant, tractarunt eam ex profeſto Roland. à Valle, in conſ. 100. per totum, lib. 1. Ripa, Crot. Rubeus, Ruin. Caccialupus, Bologn. Zanch. Alciat. Fab. Accoromb. Fab. Eugub. Zuchardus, Iaſon, Tiraq. Marzarius, Caſtrenſis, Alexander, Hieronymus Gabriel, Mantua, Beroius, Cephalus, Natta, Menochius, Hippolytus, Riminal. Tiber. Decian. Torniellus. Iulius Clarus, Marzar. Celſus Hugo, Gozadin, Pariſ. Tobias Nonius, Rota Auenion. Burſat. Oſaſcus, & alij, quos vnum congeſ ſit Antoniue Theſaurus deciſione Pedemontana 64. num. 2. & 3. qui ipſe per totam illam quæ ſtionem latiſ ſimè diſputat: Simon de Prætis, de interpretatione vltimarum voluntatum, libro tertio, interpretatione tertia, dubitatione quarta, ſolutione 33. à numero 33. vſque ad numerum 45. folio mihi 230. Matthæus Brunus, Rolandus, Cephalus, Pancirolus, Burſatus, Bonifacius Rogerius, Portius Imolenſis, Franciſcus Mantica, Franciſcus Viuius, Iulius Clarus, Michaël Graſ ſus, & alij nonnulli, quos adduxit Blazius Flores Diaz, in addit, addictam deciſionem 7. Gamæ. Et vltra relatos ibi, tractarunt etiam eandem quæ ſtionem, non ſolum in maioratibus, ſeu primogeniis Hiſpanorum, ſed etiam in fideicommiſ ſis, & ſubſtitutionibus, Hiſpani omnes, num. præcedenti præcitati. Petrus Antonius de Petra, de fideicommiſ ſis, quæ ſt. 11. In. 2. & n. 64. & 76. optimè, & latè Alexander Trentacinquius, de ſubſtitutionibus, 4. part. cap. 12. per totum, Marcus Antonius Peregrinus, de fideicommiſ ſis, artic. 2. per totum, Ioſephus de Ruſticis, in conſ. 2. num. 102. & multis ſequentibus. Quod poſitum eſt poſt illius tractum, an & quando filij in condit. poſiti cenſe. vocati. Sylueſter Aldobrandinus, in conſ. 31. num. 26. libr. 1. Sfortia Oddi, in conſ. 39. num. 29. 30. & 31. Alexander Raudenſis, poſt tractatum de Analogis, in appendice, prima part e, à num. 13. vſque ad numerum 67. & num. 118. Angelus Matthæatius, de legatis, & fideicommiſ ſis, lib. 2. cap. 15. per totum, & in commentariis, de via, & ratione iuris, lib. 2. c. 21. Ioannes de Monte Sperello, in conſ. 125. num. 8. cum ſequentib. Andreas Fachineus, controuerſi. iuris lib. 5. c. 85. per totum.

Ego verò, dubium hoc ex profeſ ſo diſputandum, ideo, atque conſultò non ſuſcipio, quod videam ipſum à ſuperioribus Authoribus, & aliis permultis, qui ab eiſdem præcitantur, latiſ ſimè agitatum; nihilominus tamen, quia aliorum placita, & reſolutiones duntaxat tranſcribere, ſeu referre, nec aliquid adiieere, ſiue ſententiam ſuam non interponere, indignum equidem, & à quolibet, etiam mediocris viri ingenio alienum mihi videtur: & meam ſententiam interponam, ſiue cui parti magis accedam, explicabo, & nonnulla (vt moris habeo) conſtituam.

Et primo quidem, in omni ſucceſ ſione id regulate eſ ſe, vt vltimi molientis perſona, non eius, à quo primó bona profecta ſunt, inſpici debeat: idque ſiue agatur de ſucceſ ſione ſuorum, aut agnatorum, ſiue de ſucceſ ſione cognatorum. Quod in ſucceſ ſione ſuorum, probatur manifeſtè, in §. cum autem, Inſtitut. de hæred. quæ ab inteſt. defer. l. 2. proximum, ff. de ſuis, & legitim, in ſucceſ ſione agnatorum, in Lex duobus, & l. penultima, ff. vnde legitimi, §. proximus, Inſtitut. de legitima agnat. ſucceſ ſione: in ſucceſ ſione quoque cognatorum expreſ ſium eſt, in l. primæ, §. proximiores, §. proximum, & §. ſi quis proximior, ff. vnde cognati. Indéque, & conſequenter eſ ſe, vt cum à lege pluribus defertur aliquid ea lege, vt aliquis eorum cæteris præferatur, tunc equidem donec ij, qui proximiores ſunt in gradu, ſuperſunt, poſteriores non admittuntur, l. ſi filius qui patri, §. cum filius, in verſiculo, & ſine dubio, ff. de bonis libertorum, l. ſi plures, ff. de iure deliberandi, l. prima, §. ſi intra centeſimum, verſiculo: Si mortuus ſit prior, ſtatim ſequens admitti debet. ff. de ſucceſ ſorio edicto, l. peto, §. vltimo, ff. de legatis ſecundo. Idque in ſucceſ ſione ab inteſtato rectè considerauit Molina (qui nullum textum citat) de Hiſpanorum primogeniis, lib. tertio, dicto capite nono, numero vndecimo, in verſiculo, in ſucceſ ſione autem, ibi: In ſucceſsjione autem abinteſtato ſemper proximitas conſideratur reſpectu vltimi morientis. Agnouit etiam Antonius Theſaurus, deciſione Pedemontana 64. num. 3. in verſic. addo ego textum.

Deinde, in ſucceſ ſione feudi proximitatem conſiderandam eſ ſe reſpectu vltimi morientis, probatur ex deciſione textus, in capite primo, de natura ſucceſ ſionis feudi; vbi in feudo paterno quàmuis ex prouiſione parentis deferatur, conſideratur quoad ſucceſ ſionem proximitas reſpectu vltimi poſ ſeſ ſoris, & is admittitur, qui proximior eidem reperitur: cuius dictum refert, & ſequitur, & plura in eius comprobationem adducit Decius, in conſilio 445. numero decimonono, & ſolo Decio relato, ſic eum textum expendit Molina, dicto capite nono, numero decimoquarto, & vltra eum, ſic quoque adnotarunt Calderinus, in conſilio decimotertio, titulo de feudis, Angelus, in conſilio 110. Cardinalis, in conſilio 124. Rubeus, in conſilio octauo, ad finem, quos rerulit Didacus Couarr. practicarum, capit. 38. numero primo, Socinus iunior, in conſilio 86. columna vltima, lib. tertio. Tiraquellus, de retractu lignagier, §. 11 gloſ. 1. num. 19.

Præterea, in ſucceſ ſione Regni proximitatem eſ ſe conſiderandam reſpectu Regis vltimi poſ ſeſ ſoris, ſuprà deduximus, & ex dicta l. 2. titulo 15. Partita 2. & l. 9. titulo primo, eadem Partita, recte reſoluit Molina libro 3. dict. cap. 9. num. 15. Denique, & in quacunque alia ſucceſ ſione ac etiam in fideicommiſſaria, & ſubſtitutionum materia, idem quoque obſeruandum, & proximitatem reſpectu vltimi morientis conſiderandam fore: ſuadent ſex illa fundamenta, quæ lib. 3. de Hiſpan. primogen. dict. capite nono, ex num. vndecimo vſque ad numerum 16. adduxit Ludouicus Molina: latiùs Angelus Matthæacius, de legatis, & fideicommiſ ſis, lib. 2. cap. 15. ex numero nono, vſque ad numerum 15. vbi pro hac parte expendit fundamenta decem. Sex Andreas Fachineus, controuerſiarum iuris, libro quinto, dicto capit. 85. alios plures ſciens, conſultoque hic non commemoro, quoniam ipſorum rationes, & fundamenta, ad ea in effectu reducuntur, quæ tres ij præfati, Authores afferunt.

E contra tamen, atque in fideicommiſ ſaria, & ſubſtitutionum materia, non vltimi morientis, aut grauati, ſed primi teſtatoris proximitatem conſiderari debere, ſuadere videntur ſex aliæ rationes, quas eodem capite 9. dicti libri tertij, ex numer. 4. vſque ad numerum 11. Molina ipſe perpendit, Fachineus quoque, dicto capite 85. ex verſiculo, quod igitur, folio 510. Angelus Matthæacius, dicto capite decimoquinto, ex numero primo, vſque ad numerum 9. vbi etiam decem fundamenta expendit pro hac parte, ſicut pro contraria expendere decem, ſuprà diximus, nonnulla Trentacinquius, de ſubstitutionibus, 4. part. dicto cap. 12.

Vtriuſque autem partis rationes, & fundamenta, adeò Interpretes noſtros excitarunt, atque dubios fecerunt, vt non modò in diuerſas fuerint adducti ſententias & opiniones, vt ex relatis apparet, ſed etiam ipſimet ſibi non conſtent, & modo vnam, modo aliam, atque contrariam opinionem fuerint amplexi. Quod videbit apertè, qui originaliter eos prælegerit, quos ſuprà præcitaui, maximè Rolandum dicto conſilio 100. lib. primo, & conſilio 70. numer, 73. lib. 3. Cephalum, in conſil. 313. volum. 3. & in conſil. 489. ex num. 67. & in conſilio 493. ex numero 1. & in conſilio 600. lib. 4. & in conſil. 46. ex num. 20. libro primo, Tiberium Decianum, in conſilio primo, n. 364. libro 1. & in conſ. 21. & in conſ. 25. & in conſi 100. lib. 3. Franciſcum Burſatum, in conſil. 61. ex num. 18. libro primo, Bonifacium Rogerium, in conſil. 43. ex num. tertio, libro primo Simonem de Prætis, Angelum Matthæacium, & alios relatos ſuprà. Aliquando etiam nec vnam, nec alteram opinionem amplectuntur indiſtinctè, ſed dictinctione eas conciliant, ſiue diſtinguendo putant, veram reſolutionem præfati dubij aſ ſequendam. Id quod ex eiſdem etiam Authoribus, quos ſuprà præcitaui, deducitur. Et per Theſaurum, dicta deciſ. 64. num. 4. & 5. Blazium Flores Diaz de Mena, in additionibus ad dictam deciſionem 7. Gamæ.

Horum autem contrarietas, & varietas adeò grandis ideò effluxit, ſiue proceſ ſit, quòd verus intellectus §. in fideicommiſ ſo, l. cum ita, ff. de legatis ſecundo (ex quo præfatæ quæ ſtionis vera, & genuina reſolutio pendet) certus non ſit, ſed potiùs ſic incertus, atque difficilis, vt vtriuſque opinionis Authores, eiuſdem Iureconſulti placito, eademque, & vna deciſione pro ſe adiuuentur, cùm verè pro duabus, ipsíſque contrariis opinionibus vrgere non poſſit, ſed vel vnam, vel alteram intendat probare.

Ego verò, cùm textum illum magis crediderim ſemper pro his vrgere, atque expendi debere, qui vltimi morientis, non primi teſtatoris proximitatem conſiderandam aſ ſeuerartunt, libentius equidem eam amplexus ſum, & nunc amplector; nam & veriorem dixerunt infiniti ex ſuperioribus Authoribus, prout in puncto, & rigore iuris aſ ſerit Alexander Trentacinquius, dicto c. 12. in finalibus verbis, & antea retulit multos, ipſam tenentes. Aſ ſerunt etiam permulti, quos congeſ ſit Antonius Theſaurus, d. deciſ. 64. n. 3. Iacobus Menoch in conſ. 124. lib. 2. Tiberius Decianus, in conſ. 25. & in conſ. 100. volum. 3. & eſ ſe receptiorem profitetur, atque eam ſequitur Marcus Anton. Pereg. de fideicommiſ ſiss, artic. 20. num. 3. idem quoque profitetur, quamuis contrariam ſuſtineat, Angelus Mattheacius, de legat. & fideicommiſ ſis, lib. 2. dicto cap. 15. num. 9. ac decem & octo fundamentis adductis, validiſ ſimè iſtam ſententiam comprobat Ferdinandus Vaſq. Menchac de ſucceſ ſionum creatione, lib. 3. §. 27. ex num. 3. quamuis ergo aliquando ex præ ſumpta teſtatoris mente, ex verbis adiectis, ex coniecturis contrariis, & circunſtantiis occurrentibus, ex qualitate, & modo diſpoſitionis, ex natura rerum, & aliis ſimilibus, pars negatiua quod ſcilicet teſtatoris proximitas inſpicienda ſit, ſuſtineri poſ ſit, ac etiam aliquando diſtinguere oporteat, ne erretur, prout diſtinguit, & nonnullos caſus ſeparat Blazius Flores Diaz de Mena, in additionibus ad dictam deciſion. 7. Gamæ, Theſaurus quoque dicta deciſion. 64. ad quos caſuum ſpecialium declarationem remitto, & ſemper verba diſpoſitionis, modum loquendi, & præ ſumptam mentem inſpici debere admoneo, vt dixi: regulariter tamen ea erit probanda, & amplectenda opinio, quod ſcilicet proximitas reſpectu vltimi grauati, non primi teſtatoris ſit inſpicienda. Nec poteſt negari (ſi verum amamus) & verba dicti §. in fideicommiſ ſo, non torquemus, quin hæc pars eo in textu probetur, & triplex proponatur, & triplex proponatur ordo perſonarum quæ ad fideicommiſ ſum admitti poſ ſunt. Ac primo quidem vocantur hi, qui nominati ſunt, vt conſtat, ibi; In fideicommiſ ſo quod familiæ relinquitur, ij ad petitionem eius admitti poſ ſunt, qui nominati ſunt. Secundò vocantur hi, qui in familia teſtatoris erant tempore mortis; proximiores tamen ipſis nominatis, id eſt, vltimis fideicommiſ ſariis, quod conſtat ibi: Aut poſt eos omnes extinctos, qui ex nomine defuncti fuerint eo tempore, que teſtator moreretur. Tertiò, & vltimò vocantur, hi, qui ex illis qui admiſ ſi fuerunt poſt nominatos, procreati ſunt proximo gradu: Vt optime, & verè explicauit Accurſius ibi, verbo, ex his. Et conſtat eodem in textu, ibi: Et qui ex his proximo gradu procreati ſunt, quæ verba, ſiue referantur ad nominatos vi delicet, vt poſt nominatos extinctos, admittantur quiex his nominatis proximo gradu procreati ſunt; quo modo poſt Socinum intellexerunt quamplures Authores ex his, quos ſuprà præcitaui. Siue referantur ad eos, qui in familia erant tempore mortis, vt ſit ſenſus, poſt nominatos admitti eos, qui in familia erant tempore mortis, & poſt hos, qui ab eis proximo gradu procreati ſunt, vt melius intellexit Accurſius ibidem, & probarunt Rolandus, Menochius, Socinus, Decianus, & Menchaca, in locis antea relatis. Eruditè Molina, de Hiſpanarum primogeniis, lib. tertio, capit. nono, numer. 12. ſequitur ergo, quod ſi in fideicommiſ ſo familiæ relicto, de quo in diti. §. agitur, poſt eos, qui ex nomine defuncti erant tempore mortis, admittuntur ij, qui ab eis proximo gradu procreati ſunt, negari non poſ ſe, quin proximitas non reſpectu teſtatoris debeat regulari, ſiue conſiderati, quoniam (vt vides) contingere poteſt, & frequenter contingit, quod exiſtant alij de familia teſtatori proximiores, quàm ij qui ab vltimo fideicommiſ ſario procreati ſunt: prout Molina aduerſus Couarru. optimè probauit eodem n. 12. nec rectè percipit Blazius Flores Diaz in additionib. ad dictam deciſionem 7. Gamæ, quicquid magis circa eum textum ſe inuoluat.

Secundò deinde & vltimò conſtituo, ſuperiùs tradita, abſque dubio & fortiori ratione in maioratibus perpetuis, & vinculis, atque in Hiſpanorum primogeniis locum habitura, in illis namque certiſſimum erit, proximitatem reſpectu vltimi poſ ſeſ ſoris conſiderandam eſ ſe, non verò reſpectu primi inſtitutoris: modò vltimo poſ ſeſ ſori proximior, à familia primi maioratus inſtitutoris procedat: Prout rectè & conſtanter defendit Molina, lib. 3. dicto cap. 9. per totum: Et ita declarat num. ſecundo, & Molinam ſequuti ſunt omnes Hiſpani, ſuprà citati num. 138. & huic opinioni omnium prouinciarum vſum applaudere, & ita in praxi ſeruari aſ ſerunt poſt alios, Ioannes Gutierrez, practicarum lib. 3. quæ ſt. 66. in antiquis, num. 8. & 9. Hieronymus Cæuallos, practicar. comm. contra communes, quæ ſtione 398. numero 3. Blazius Florez Diaz de Mena ad dictam deciſionem Gamæ 7. in Verſiculo, Quintus caſus eſt, qui Author quamuis in fideicommiſ ſis contrà tenuerit; in maioratibus tamen ſic dicit communiter obſeruari, atque apud omnes obſeruandum. Quemadmodum ergo in Regni ſucceſ ſione proximitas conſideratur reſpectu vltimi Regis, cui ſucceditur, vt ſuprà probaui, ſic & in aliorum maioratuum ſeu primogeniorum ſucceſ ſione inſpicienda, atque regulanda erit, vt nunc reſoluimus.

Similiter, ſicut Regni ſucceſ ſio perpetua eſt, non ſolum inter deſcendentes, ſed inter collaterales etiam, ſic vt poſt filios & cæteros deſcendentes Regis vltimi, proximiori de domo & ſanguine Regio in infinitum progrediatur, etiam vſque ad gradum milleſimum: vt poſt Baldum, Iaſonem, Decium, Ioannem Lecirier, Gratum, Curtium iuniorem, Rodericum Suarez, Cæpolam, & Guill. de Monferrat. reſoluit Ludouicus Molin, de Hiſpanorum primogeniis, lib. 2. cap. 3. num. 14. & poſt Couar. Gregorium Lopez, & Mieres, Velaſquez Auendañus, in l. 40. Tauri, gloſ ſa 2. num. 11. & vltra locum Mieres ibi relatum, ipſe quoque Mieres, de maioratu, 4. part, quæ ſt. prima, numero 50. in fine, & vltra eos, quos ipſi referunt, Martinus Laudenſis, in tractat. de princip, quæ ſtione 443. Corſetus, de poteſtate Reg. 5. part. quæſtione 103. Antonius Gomezius, in l. 8. Tauri, numero 6. & in l. 40. num. 6. Roxas, in epitome ſucceſſionum, cap. 32. num. 25. Marin. Freccia, lib. 2. de feudis, folio 249. columna 2. verſiculo, Decimo, Lancelotus Conrad. lib. primo Templi omnium Iudicum, cap. 2. quæ ſt. 2. num. 5. & per totam, folio 100. columna 3. Franciſcus Connanus, commentariorum iuris ciuilis, lib. primo, cap. vltimo, num. 8. fol. 74. columna prima, in principio, verſic. at in Gallia, Andreas Gail. practicarum obſeruationum, lib. 2. obſeruatione 150. numero 6. Franciſcus Mantica, de coniecturis vltimarum voluntatum, libro 8. titul. 12. numero 37. verſiculo, ſed hæc ſententia, Simancas, de primogenitura, libro primo, cap. 10. ita etiam maioratuum omnium ſeu primogeniorum inferiorum ſucceſ ſio perpetua eſ ſe debet, deferrique inter omnes de familia, etiam in milleſimo, & vlteriori gradu exiſtentes, vt copiosè & erudite comprobat. Didacus Couarru. variarum libro tertio, capite quinto, numero 4. & ſequitur Molina, lib. primo, dict cap. 3. numero 14.

Erit tamen differentia in hoc, quod licèt maioratuum inferiorum ſucceſ ſiones finiantur, finitis vocationibus omnibus, à primo inſtitutore factis, adeò quod reſpectu vltimi, bona indicentur libera, & in eis vltimus poſ ſeſ ſor liberam habeat diſpoſitionem: argumento l. qui ſolidum. §. prædium. l. cum pater. §. libertis. ff. de legatis ſecundo. l. 2. C. quando dies legati cedat, intelligendo tamen iuxta ea, quæ latiùs obſeruauit Molina, de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap. 4. à num. 13. vt ſcilicet in maioratibus perpetuo familiæ fauore relictis, intelligi non poſ ſit reſpectu vltimi vocati, ſed vltimi de familia, quocunque gradu ſit, ita vt eius reſpectu bona ſint libera, liberáque ſimiliter eorum diſpoſitio, intelligendo ſemper, prout Molina ipſe latiùs declarat, & ego proſecutus ſum, harum controuerſiarum iuris, lib. 2. cap. 22. vbi plena & abſoluta manu tractaui. In Regni tamen ſucceſ ſione diuerſum ius conſtituendum erit, nam licet ad vltimum de familia Regnum perueniat, non fit liberum eius patrimonium, aut libera ipſius diſpoſitio Regi non datur, ſed tunc tota Regia poteſtas, & dignitas, vniuerſalis iuriſdictio & Regni dominium in populum deuoluitur, vnde exiuit, vſquequo nouum Caput ab ipſo eligatur, ita diſponit Regia lex 9. tit. 1. part. 2. vbi Gregorius Lopez, verbo, Non auiendo, deducit, quod deficiente ſucceſ ſore ſanguinis, regnicolæ, ſeu populus eligit Regem de iure gentium, vt dicit Baldus ibi relatus. Ex quo colligitur, & ſuprà dictum fuit, Regnorum ſucceſ ſionem non alicuius iudicio aut diſpoſitione, ſicut primogenia inferiora, ſed antiquiſ ſima conſuetudine, & à iure gentium deferri, & deriuari. Sequitur Corſetus de poteſtate Regia, prima parte, quæ ſt. 2. numero 4. Laudenſis, de Principe, quæ ſt. 175. Coſmas, in proœmio pragmatic. ſancti. verbo, Primogenito, Tiraquellus, de primogenitura, quæ ſtione 17. opinione 9. numero 2. & 3. Antonius Gomezius, in l. 40. Tauri, num. 4. Emmanuel Coſta, de ſucceſ ſione Regni, pagina 195. verſiculo, mihi: vbi commemorat à populo Luſitano ita factum fuiſ ſe tempore Regis Ferdinandi: nam cùm eo mortuo nullus eſ ſet de ſanguine Regio legitimo populi, Magnatéſque Regem ſibi elegerunt. Cagnolus, in l. prima, numer. 46. ff. de origine iuris, Ferdinand. Vazq. Menchaca controuerſiar. illuſtrium, cap. 22. num. 12. Et de his hactenus, quæ ad ſeptimam principalem huius capitis obſeruationem, & in Regnis ſucceſ ſionem, atque repræ ſentationem pertinent,

Nunc vero, atque octauo loco principaliter conſtituendum, atque obſeruandum erit, dubitari communiter, vtrum dictæ l. 40. Tauri deciſio, quæ in nepote ex filio prædefuncto loquitur, procedat etiam in nepte, & conſequenter, vtrum neptis ex filio primogenito præmortuo, patris perſonam repræ ſentet, & ſecundogenitum excludat.

Et quidem pro huiuſce articuli explanatione præmittendum erit inprimis, quod fœminæ regulariter ſuccedunt in quocunque maioratu, & in Regno, & in Ducatu, ſicut maſculi; dummodò non adſint maſculi in eodem gradu, licèt ætate minores, & ſic cum in proximiori gradu ſunt, excludunt maſculum remotionem à ſucceſ ſione, vbicunque expreſsè non excluduntur à ſucceſ ſione, vel per tam euidentes, & à iure approbatiſ ſimas coniecturas, vt ſalua mente teſtantis, ab eis recedi non poſsit. Prout vtrumque latiùs obſeruarunt, atque comprobarunt Andreas Tiraquellus, de primogenitura, quæ ſt. tertia, num. 6. Ludouicus Molina, de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. capite quarto à principio, Antonius Gomezius, in l. 40. Tauri, num. 8. & ibidem Velazquez Auendañus, gloſ ſa nona, à principio, & numero 33. Burgos de Paz ſenior, in conſil. 29. num. primo, & numero 17. & ſequent. & numero 66. & in proœmio legum Tauri, num. 126. & 127. Pelaez à Mieres, de maioratu, part, 2. quæ ſt. 6. num. 2. & num. 20. & 21. Ioannes Gutierrez, in conſilio 13. num. 11. & num. 13. & 14. & 30. optimè Cephalus, in conſil. 251. per totum, lib. 2. Couarr. Auiles, Roxas, Aluarus Valaſcus, Matiençus, Azeuedus, Peregrinus, Caldas Pereira, Achilles Pedrocha, & Blazius Flores Diaz de Mena, quos in hoc congeſ ſi, & ita quoque reſolui, quotidianarum harum controuerſiarum iuris, cap. 4. num. 159. & 160. libro 2. & vide eodem cap. 4. numero 65. 66. & 67. vbi dixi, fœminas propter maſculos remotiores, ex coniecturis non aliter excluſas cenſendas eſſe, quàm ſi coniecturæ indubitatæ fuerint, & euidentiſ ſimæ; vel niſi euidenter aut clarè conſtet de teſtatoris voluntate, aut verba expreſ ſiſ ſima ſint. Et retuli Molinam, libro 3. de primogeniis Hiſpanorum, cap. 4. num. 38. Mieres, dicta quæ ſtione 6. num. 2. & numero 6. in fine. Aluaradum quoque, Ioannem Gutierez, Alexandrum Randenſem, Petrum Surdum, Burgos de Paz, & Tiberium Decianum, in locis ibidem commemoratis, & per totum caput, late atque ex profeſ ſo explicaui, quando fœminæ propter maſculos remotiores cenſeri debeant excluſ æ, vel non, ita vt ibi dicta, huic quæ ſtioni maximè neceſſaria ſint, & hoc in loco forent ſcribenda, prout Auendañus in hac eadem repræ ſentationis materia ſcripſit, in d l. 40. Taur. gloſ ſa 9. niſi ibi fuiſ ſent ſic plenè reſoluta.

Hoc ita ſuppoſito, facilis erit dubij propoſiti reſolutio, quemadmodum enim nepos ex primogenito præmortuo ante mortem aui, patruum excludit, & in maioratus ſucceſ ſione præfertur; ita equidem & neptis patruum, ſiue filium ſecundogenitum excludere debet, ac in ſucceſ ſione præferri: habet enim in hoc caſu verum & ſolidum ius primogenituræ. Quod poſt Petrum à Bella pertica, Caſtrenſem, Socinum, Corneum, & Couarr. rectè reſoluunt Molina, de Hiſpan. primogeniis, libro 3. cap. 8. num. 10. Auendañus, in dicta l. 40. Tauri, gloſ ſa 9. num. 2. Mieres, de maioratu, parte 2. quæ ſt. 6. numero 7. & numero 17. & numero 20. & 21. Matiençus, in l. 5. titulo 7. gloſ ſa prima, num. 5. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, & ibidem Azeuedus, numero 4. Blazius Flores Diaz de Mena, in additionibus ad deciſionem 59. Gamæ, verſiculo, Quinta eſt, dicens, quod neptis ex filio maſculo maiori, qui in maioratu debebat ſuccedere, excludit patruum etiam maſculum, fratrem minorem ſui patris; non quia repræſentat eius maſculinitatem, ſed quia deſcendit ex linea primogeniti, & non debet fieri digreſ ſus ad aliam lineam. Pater Ludouicus Molina, tom. 3. de iuſtitia & iure, diſputatione 629. num. primo, verſiculo, dubium eſt, & num. 2. folio 438. & 439. Idque in Regni ſucceſ ſione expreſsè probatur in l. 2. titulo 15. part. 2. & in aliis ſucceſ ſionibus l. 9. tit. 13. part. 6. & l. 4. tit. 4. part. 3.

Sicque accipiendum erit regulariter, niſi ex voluntate inſtitutoris maioratus expreſ ſa, vel ex coniecturis probatiſ ſimis & liquidiſsimis conſtet, fœminam eſ ſe excludendam propter maſculum, etiam lineæ & gradus remotioris; tunc namque neptis à patruo excludetur, vtpote cum ex voluntate inſtitutoris, dictæ l. 40. Tauri diſpoſitio, & ſuperior reſolutio debeat ceſ ſare: & ita explicauit Molina, lib. 3. dicto cap. 8. numero 10. ad finem, ſequuntur Auendañus, dicta gloſ ſa 9. num. quinto, Matiençus, in dict. l. 5. tit. 7. gloſ ſa prima, num. 5. Blazius Florez Dias de Mena, dicto verſiculo, Quinta eſt, Mieres, dicta quæ ſtione 6. numero 20. & 21. Pater Ludouicus Molina, in loco ſupra citato. Idcirco, (vt ſuprà dicebam) quæ ad hæc ſpectant, vt pleniùs attingas, vide omnino ea, quæ lib. 2. harum quotidian. controuerſiarum iuris, cap. 4. latè & vtiliter obſeruaui. Pro nunc autem, dum quæritur, an repræ ſentatio neptis excludatur ex Maioratu fœminas propter maſculos excludente, diſtinguendum erit, prout diſtinxit Molina, libro 3. dict. cap. 8. numero 8. 9. & 10. & ex ſuperioribus quoque colligitur; nam aut fœmina in eo maioratu propter maſculos etiam remotioris lineæ & gradus excluſa eſt, & tunc dicendum erit, neptem à filio primogenito relictam, à patruo in ſucceſsione maioratus excludendam eſ ſe, quia maſculinitatis qualitas non poteſt (vt ſtatim dicetur) à nepte repræ ſentari; maioratus autem inſtu tutor non tàm lineæ, & gradus propinquitatem, quàm maſculinitatem & agnationem conſiderare voluiſ ſe cenſendus eſt, vt Molina, dict. num. 8. ſingulariter aduertit, & adducit, atque explicat textum, in c. vnico, de eo qui ſibi & hæredibus ſuis, de quo etiam textu vide Auendañum, in dicta l. 40. Tauri, dicta gloſ ſa 9. numer. 30. & 37. Aut vero ſolum in eadem linea & gradu maſculi fœminis præferuntur, vt communiter in omnibus maioratibus contingere ſolet; & in dubio credendum eſt, donec aliud apertiſsimè non conſtet; & tunc neptis præfertur, & patruum excludit, prout concludenti ratione Molina ipſe, d. numero 10. probauit, & ſequuti fuere ſuprà relati Authores. Eleganter Pater Dudouicus Molina, tom. 3. diſputatione 629. num. 2. vbi Molinam ſequitur, & latiùs id explicat, Auendañus etiam, dicta gloſ ſa 9. numero 37. & ita tenendum eſt, quicquid aliter intellexerit Peralta, quem retulit, & improbauit Mieres, vbi ſuprà, dicto numero 20. & declarauit Molina, dicto numero 10. quicquid etiam Peraltam minus bene ſequutus fuerit Caldas Pereira, de nominatione emphyteutica, quæ ſtione decimaſeptima, numero 31.

Cæterum, ſi maſculus ex fœmina, & fœmina ex maſculo ad ſucceſsionem maioratus ſimul concurrerent, & agerent de succedendo vltimo poſ ſeſ ſori transuersali, & in eodem gradu eſ ſent, quod maſculus fœminæ debeat præferri, ſcripſerunt Ancharanus, Bald. Fulgoſius, Aretinus, Iaſon, & Tiraquellus, & magis in terminis Caballinus & Gregorius Lopez, quos omnes citauit, & ita in terminis annotauit Velazquez Auendafius, in dicta l. 40. Tauri. gloſ ſa 9. num. 75. qui dixit, pro eis facere textum in dicto cap. vnico, de eo qui ſibi & hæredibus ſuis, vbi maſculus ex fœmina fœminæ ex maſculo præfertur. Dixit etiam, hoc facere pro iure noſtri potentiſ ſimi Regis Philippi ſecundi in ſucceſ ſione Regni Portugaliæ aduerſus Catharinam Ducem de Bragança, erat enim Catharina filia Infantis Eduardi, & neptis Emmanuelis, à quo omnes proceſ ſerunt, qui Regni ſucceſ ſionem prætendebant, & Philippus Rex noſter, filius Infantis Iſabellæ Imperatricis, & nepos etiam Emmanuelis, ambóque de ſuccedendo patruo agebant: vnde Rex noſter Philippus, à fœmina ætate maiori deſcendens, ipſeque maſculus, & maior, excluſit Catharinam, quæ licèt à maſculo deſcenderet, non tamen repræ ſentabat maſculinitatem Eduardi patris eius, ſed potius à maſculo maiori ex fœmina deſcendenti excludebatur, ſecundum Ancharani, & aliorum doctrinam, quos ſuprà citaui. Et hactenus Auendañus. Vltra quem idipſum probauit expreſ ſim, & maſculum ex fœmina prætulit fœminæ ex maſculo, Ioannes Cephalus in conſ. 251. n. 42. & 43. lib. 2. vbi in ducatu Alburchenſi ex facto interrogatus, reſpondit, maſculis & fœminis in diuerſis lineis, ſimul concurrentibus, & ab eodem ſtipite prouenientibus, præferri maſculum fœminæ. In eámque ſententiam refert Curtium iuniorem, in tractatu de feudis, prima parte, num. 25. & Iſerniam, in titulo, de eo qui ſibi & hæredibus ſuis maſculis, qui ita tenuerunt per textum, in cap. 1. illius tituli, fuit etiam in eodem placito, & Ancharani ſententiam probauit Alexander Raudenſis, in conſil. 141. num. 102. & num. 156. inter conſilia vltim. voluntatum, lib. 2. Blazius Florez Diaz de Mena, in addit. ad deciſionem 51. Gamæ, qui ſic aſ ſerit practicari, & inquit communiter concludi; quod etiamſi maioratus procedat à fœmina, & maſculus ſit fœmina deſcendens, præfertur quamuis minor, fœminæ in pari gradu exiſtenti, etiamſi deſcendat ex maſculo. Pelaez etiam Mieres, relatus infrà, num. 155. & Iſernia, & Gregorius Lopez, relati quoque infrà num. 157. & ij quidem Authores loquuntur, quando maioratus nunquam peruenit ad lineam aliquam maioratum prætendentium, ſiue in eorum Authoribus nunquam initium ſumpſit, tunc namque ſi perueniſ ſet, donec ea linea duraret, lis eſ ſe non poſ ſet; Sed quando (vt dixi) vltimus poſ ſeſ ſor tranſuerſalis abſque liberis, & deſcendentibus deceſ ſit, nec caput lineæ alterius cœperat: Et in eiſdem terminis eandem quoque tenuit ſententiam Antonius Gomezius, in l. 40. Tauri, num. 63. dum dixit, quod ſi maioratum inſtituens, ad eius ſucceſ ſionem maſculos inuitauit, & in defectum eorum, fœminas; & contingat, quod ſit finita & extincta linea maſculorum, & tantum ſupereſt linea fœminina, & ex ea reperiuntur maſculus & fœmina, quod maſculus præfertur: Per textum in dicto cap. primo, de eo qui ſibi & hæredibus ſuis. Et quia eo ipſo, quod maioratum inſtituens, prius vocauit maſculos, & in eorum defectum fœminas, videtur ſemper velle præferre maſculum. Id quod & aliorum Authorum reſolutione, & placito comprobari poteſt, videlicèt, vſque adeò maſculos ex fœmina, fœminis in ſucceſ ſione maioratus præferri, quod vbi diſpoſitio tàm maſculis, quàm fœminis conuenit, nec agnationis conſeruationem reſpicit, appellatione maſculorum comprehenduntur maſculi ex fœminis nati, & fœminas etiam ex maſculis excludunt, quia tales verè maſculi ſunt, & tanquam maſculi ex propria vocatione, atque ſpeciali diſpoſitione, ſuccedere debent, nec aſcendentium conſideratio habetur, ſecundùm Caſtrenſem, in l. prima, num. 3. in fine, C. de conditionibus inſertis, Corneum, in conſ. 246. num. 5. & 6. lib. & poſt alios tradunt Peralta in l. cum pater, §. à filia, num. ſexageſimoquarto, ff. de legatis ſecundo, Modernus Pariſ. in conſuetu. Pariſ. tit. 1. §. 16. num. 7. Molina, de Hiſpanorum primogeniis lib. 3. cap. 5. num. 48. Beroius, in conſil. 120. per totum, maximè num. vigeſimotertio, lib. 2. & indiſtincte, quòd in quocunque caſu, etiam in dubio, ac etiam ſi filius maior vocetur, quod maſculus debeat fœminæ præferri, quando fœmina non eſt in gradu proximiori, ſed in eodem gradu verſatur, contra Gamam, & alios, cum aliis pluribus defendit conſtanter Blazius Florez Diaz de Mena in additionibus ad deciſionem 51. & 340. eiuſdem Gamæ; vbi aſ ſerit ita practicati quotidie, & admonet videndos Authores ibi relatos. Et vltra illos, idem quoqua reſoluit Pelaez à Mieres de maioratu, parte ſecunda, dicta quæ ſt. 6. num. 27. & 28. vbi retulit dictum conſilium Ancharani, 339. & num. 29. inquit, maſculum in dubio fœminæ præferri, non habita conſideratione aſcendentium eorum. Et repetit n. 67. & 96. & citat textum in dicto cap. primo, de eo qui ſibi & hæredibus ſuis. Item eodem num. 67. obſeruauit, quod ſi fœminæ duæ ad ſucceſ ſionem maioratus concurrant, quæin eodem gradu ſint, præferri debet fœmina nata ex maſculo. Denique ſuperiora omnia confirmantur authoritate Iſerniæ (quem nullus prædictorum citauit) is enim Author, in capitulis Regni, verbo, Feudum hodie mortuo feudatario, verſiculo, Quæro feudatarius habet filium. Poſtquam dubitauit de articulo illo, quando mortuo primogenito, & ſecundogenito ſuperſtitibus nepotibus, minore natu ex primogenito, maiore vero ex ſecundo, auus moritur, cui ex nepotibus ſucceſ ſio deferri debeat; vel ſi acciderit ex primogenito ſupereſ ſe fœminam, ex ſecundogenito maſculum: concludit, inter nepotes iſtos ſeruandam eſ ſe prærogatiuam ſexus, & ætatis ſicut inter maſculum & fœminam, vt maſculus præferarur fœminæ, & inter maſculos, maior minori. Et poſtmodum ſubdit in hunc modum: Sed quid in collateralibus, vt fratribus & nepotibus ex eis, an ſeruentur prædicta, dico quod ſic, licet hic non dicatur hoc, vt gloſ ſa, in verbo, ſuccedant. Et ſic ſecundum Iſerniam inter collaterales non eſt alius ſuccedendi ordo, quàm prærogatiuæ ſexus, & ætatis, quod eſt notandum. Et apertius, atque eruditè traditur per Modernum, in conſuet. Pariſien. dict. titul. 1. & §. 16. num. 3. in hæc verba: Pone poſ ſidentem multa feuda, defectum eſ ſe ſine liberis, relictis nepte ex fratre, & nepote ex ſorore prædeſunctis, vter ſuccedat, & recte conſiderando totam noſtram conſuetudinem, omnino dicendum eſt, quod ſolus nepos ex ſorore ſuccedet, & non excludetur à nepte ex fratre, imò dicta neptis quantumcunque ſit agnata defuncto, excludetur respectu feudalium dumtaxat, per dictum nepotem cognatum defuncti. Eſt autem notandum, quod conſuetudo, de quæ ibi loquitur, maſculum & fœminam vocat, vt ex verbis ipſius apparet, maſculum tamen in æquali gradu præferendo. His non relatis, idem quoque, videlicet inter æquales gradu habendam eſ ſe conſiderationem prærogatiuæ ſexus, & ætatis, nec alium quærendum ſuccedendi ordinem, cùm plures tranſuerſales ad ſucceſ ſionem concurrunt: clarè tenuit Gregorius Lopez, in prima opinione, in l. 2. tit. 15. Partita 2. verbo, El mas propinquo pariente, verſiculo, ſed pone iuxta iſtam legem, vbi cum verſaretur in ſucceſ ſione Regni, quæ ſiuit, ſi moriatur Rex relictis duobus conſanguineis in æquali gradu, quis eorum debeat præferri, & inquit, inter maſculum & fœminam, habendam eſ ſe rationem prærogatiuæ ſexus dumtaxat, vt maſculus præferatur fœminæ; & ætatis, ſi ambo ſint maſculi, aut ambo fœminæ.

Hæc tamen omnia, licèt ita communiter recepta, atque à præfatis Authoribus adnotata, dubitandi rationem non leuem, maximum potius in ſe continent, attenta deciſione dictæ l. 40. Tauri. Nam ſi verum eſt, repræ ſentationem ibi vſque in infinitum concedi, non modò inter deſcendentes, ſed etiam inter tranſuerſales, vt cum Molina, & aliis conſtanter ſuprà reſoluimus. Deinde ex deciſione eiuſdem l. Tauri, non tam gradum, quàm perſonam patris repræ ſentari, vt ibidem diximus, & validiſ ſimè tuetur Molina, lib. 3. dict. cap. 6. num. 48. & 49. fœmina proculdubio ex maſculo, cùm maſculi perſonam repræ ſentent, videtur, quod maſculo ex fœmina præferri debeat, vtpote cum ipſe fœminam, & non maſculum valeat repræ ſentare. Sed huic dubio facilè ſatisfieri poteſt, ſi animaduertamus, maſculum ex fœmina in caſu propoſito ideò præferendum, quod in æquali gradu eſt cum fœmina ex maſculo, & in dubio atque regulariter maſculus fœminæ præfertur, vt ſuprà diximus, maſculinitatis autem qualitas in conſideratione ideò non habetur, vt fœmina præferatur, quia nec illa tranſmitti in filiam, nec repræ ſentari poteſt. Id quod omnes Authores relati ſuprà, ex num. 151. vnanimiter ſentiunt, & apertè conſtituunt quòd quamuis filia perſonam & gradum patris in proximiori gradu exiſtentis, repræ ſentare valeat, vt alios à ſucceſ ſione maioratus excludat, prout neptem excludere, quando fœminæ non excluduntur; ſuprà diximus: tamen maſculinitatem, ſiue ſexum patris repræ ſentare non valet, qualitas namque ſexus maſculini in fœminam patrem repræ ſentantem non tranſit, nec in genere, nec in ſpecie poſſibile eſ ſe poteſt, quod illa in fœmina repræ ſentetur, hec poteſt vllo tempore ſecundum naturam id contingere, Ita ſanè docuit. Bartolus in l. liberorum, num. 13. ff. de verborum ſignificatione, cuius doctrinam ſequuti fuêre Fulgoſius, Alexander, Iaſon, Alciatus, Craueta, Portius, Cephalus, & Peralta, quos adduxit Molina, & ipſe ſequitur de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. cap. 6. num. 49. qui inde deduxit cautè, & deliberatè appoſitum fuiſ ſe in dicta l. 40. Tauri, quod filius repreſentet perſonam patris, per illa verba, De manera que el hijo mayor, y ſus hijos y deſcenaientes legitimos por ſu orden repreſenten la perſona de ſus padres, aunque ſus padres no ayan ſucedido en los mayorazgos. Quibus ideo introducta eſt repræ ſentatio ad eum modum, vt nulla in futurum maneret dubitandi ratio, quin qualitates perſonales filiis communicentur, lex enim non dixit, repreſenten, ſimpliciter, ſiue non dixit, Repreſenten el grado de parenteſco, o de proximidad de ſus padres: quo caſu neptis ex filio primogenito non poſ ſet ex repræ ſentatione gradus parentis, filium ſecundogenitum maſculum excludere; imò ex dicta doctrina Bartoli, à filio ſecundo maſculo excluderetur, cum filia non poſ ſet ſexum patris repræ ſentare, & ſic merito diſponitur, quod qualitas perſonæ parentis, quæ ibi repræ ſentatur, & qualitas primogenituræ, ex qua neptis in linea primogenitorum conſtituitur, & ſubrogatur, & perſona parentum repræ ſentata, præferuntur filij & deſcendentes omnibus illis, quibus pater, ſi viueret præferendus eſ ſet. Quòd autem qualitas maſculinitatis in fœmina repræ ſentetur, nec in ea lege ſtatuitur, nec etiam ſtatui poteſt, vtpote cum id (vt antea dicebam) nullo modo poſ ſibile eſ ſe poſ ſit: alias verò qualitates repræ ſentare, & poſ ſibile, & facile eſt; idcirco, cautè & deliberatè (vt Molina dicebat) ita cautum fuit ea in l. imò & neceſ ſarium omnino fuit: nam vltra præfatam doctrinam Bartoli (quâ ſolùm Molina adducitur) quod filius dumtaxat repræ ſentaret gradum & locum patris, non autem eius perſonam, ætatem, & alias ipſius qualitates: velut expreſ ſim dixit Bartolus, in l. is poteſt, num. 8. ff. de acquirenda hæreditate. quem ibi ſequuntur communiter Doctores ſecundum Iaſonem, num. 14. Marantam, in repetitione, num. 104. Grammaticum, deciſione prima num. 8. idem Bartolus, in l. prima, §. ſi ſu nepos, ff. de collatione dotis, columna prima, ad medium, & in l. 2. num. 1. C. de liberis præteritis, vbi Baldus, num. 4. Salicetus, num. 3. Corneus, num. 1. Alexander, num. 6. Aretinus, num. 1. Iaſon, num. 3. idem Alexander, in conſil. 20. num. 3. & num. 8. volumine primo, & ibi Caballin. in addit. qui alios Authores refert: Tiraquellus quoque, de primogenitura, quæ ſt. 40. num. 116. Cephalus, in conſil. 16. num. 37. lib. 1. Chaſ ſaneus, in conſuet. Burg. §. 10. num. 6. Bartoli denique doctrinam, maſculinitatem inquam nunquam repræ ſentari, vltra eos, quos Molina commemorauit, ſequuti fuere Socinus, in conſil. 153. num. 20. lib. 2. Socinus iunior, in conſil. 1. num. 59. lib. 1. Ruinus, in conſil. 161. num. 13. lib. 3. Cumanus, Caſtrenſis, Alexand. Decius, & alij, cum quibus Grammaticus, deciſione 63. num. 11. & 15. Curtius iunior, num. 25. in l. venia. C. de in ius vocando, & ibidem Curtius ſenior, in repetitione, num. 14. & 15. Tiraquellus, de primogenitura, quæ ſt. 40. num. 53. Alexander Raudenſis, in conſil. 141. num. 156. inter conſilia vltimarum voluntatum, lib. 2. Caldas Pereira, de nominatione emphyteutica, quæ ſt. 17. num. 42. ibi: Ergo per repræ ſentationem neptis fœmina nunquam poteſt aſ ſumere naturam ſexus maſculini. Blazius Flores Diaz de Mena, in additionibus ad deciſionem Gamæ 59. verſiculo, Quinta eſt, vbi cum loqueretur de nepote ex filio primogenito, & dixiſ ſet ipſam per repræ ſentationem excludere debere fratrem ſecundogenitum, patruum eius, à ſucceſ ſione maioratus, ſubdit ſtatim, Non quia repræ ſentat eius maſculinitatem, ſed quia deſcendit ex linea primogeniti, &c. Pater Ludouicus Molina, tom. 3. de iuſtitia & iure, diſputatione 627. num. 10. & 11. fol. 421. qui etiam ſequitur Molinæ obſeruationem ad dictam l. 40. Tauri, Ioannes Gutierrez. practicarum, lib. 3. quæ ſt. 66. num. 21. eandem etiam Bartoli doctrinam & iterum ſequutus eſt Molina ipſe, lib. 3. cap. 6. num. 8. Et ſecundum hæc, duo ex hactenus dictis deducuntur, ad quæ ita dilucidè & diſtinctè, cæteri non animaduertunt.

Primum, quod vbicunque fœmina ex repræſentatione perſonæ parentis ſuccedit, non poteſt repræ ſentare qualitatem maſculinitatis, quæ in ipſa non inuenitur: Et inde, quod filia priuilegiatam ſucceſ ſionem, ſiue eam, quæ patri ob qualitatem maſculinitatis competeret, ſi viueret, non poteſt prætendere, quia ſexum patris (vt dixi) non repræſentat. Quod egregie ſcripſit Petrus de Monteforte, in conſilio inſerto in lectura Afflictis, de natura ſucceſ ſionis feudi, ſub num. 41. 45. & 46. Zanchus, in responſo pro Triuultiis, ſub num. 18. Ioannes Bolognetus, in conſil. 8. ſub num. 9. latiùs in conſil. 9. num. 47. & num. 50. 51. & 57. Tiberius Decianus, in conſil. 9. num. 18. lib. 2. Alexander Raudenſis, in conſil. 141. num. 64. & tribus ſequentibus, inter conſilia vltimarunt voluntatum lib. 2.

Secundum, perſonæ parentis repræ ſentationem, in dict. l. Tauri conceſ ſam, ſic concedi, vt filius, vel filia perſonam parentis repræ ſentando, primogenituram, prælationem, & cæteras qualitates conſequatur, quæ in patre erant, nec ad gradus dumtaxat repræ ſentationem reſtringatur. Idque non otiosè, aut ſine maximo myſterio ea in l. factum; ideò potius, quod de iure communi, ſolum gradum parentis repræ ſentandum, aut filios in locum parentum ingredi, nonnullis in iuribus, aut fere in omnibus de hac materia loquentibus, dictum eſ ſet. Nam in §. cum filius, Inſtitut. de hæred. quæ ab inteſtat. deferunt. dumtaxat dicitur, In patris ſui locum, & in authent. de hæredibus ab inteſtat. venient. §. ſi quis igitur deſcendentium, ſic ſcribitur: In proprij parentis locum ſuccedere. & in §. ſi autem cum fratribus, ibi: In propriorum parentum ſuocedentes locum. Et in authent. vt fratrum filij, ſic quoque cauetur in illis verbis, Paternum adingredientes gradum: ideò etiam, quod Interpretes noſtri, Bertoli veſtigia ſequuti, quod filius ſolum repræ ſentaret gradum & locum parentis, non autem eius perſonam, & alias qualitates, aſ ſerebant communiter, vt conſtat ex relatis ſupra, num. 159. in verſiculo, imò & neceſ ſarium omnino fuit. Ergo vt hæc omnia ceſ ſarent, & filiis plenius remaneret in futurum conſultum, plenior conceſ ſa eſt repræ ſentatio, nec ita reſtricta; quod eſt notandum, quia dilucidè magis (vt dixi) quam antea fuiſ ſet explicatum, nunc eſt; & addendum his, quæ in eodem propoſito obſeruauimus ſuprà, num. 51.

Verumenimvero, adhuc remanet ſcrupulus alius, ſiue vt omnes dubitandi rationes euertantur, neceſ ſarium eſt inquirere vnum, quod in eadem, l. 40. Tauri, expreſ ſum non fuit, ſiue expreſsè non aperitur; ſuppoſito inquam, quod ex deciſione legis illius, & communi huius Regni Interpretum ſententia, planum equidem eſt, primogeniti defuncti filium, aut deſcendentes ab co, perſonam parentis repræ ſentando, ad ſucceſ ſionem maioratus admitti, & alios omnes excludere; vtrum ſcilicet filius ex perſona patris, an vero ex propria ipſius perſona ſuccedere dicatur eo caſu? Ibi namque dumtaxat dicitur, Que el hijo mayor y ſus hijos por ſu orden repreſenten la perſona de ſu padre, ſed non exprimitur, an huiuſmodi repræ ſentatio, ex propria filiorum, an ex perſona parentis contingat? Et pro abſoluta explicatione obſeruandum erit, quod in hac materia ſucceſ ſionis per viam repræ ſentationis vnius in locum alterius; duplex tantum repræ ſentatio reperitur, vt ſuprà in initio huius capitis dixi: vna quidem, quæ dicitur repræ ſentatio gradus; alia, repræ ſentatio perſonæ. Secundùm primam ſpeciem, nepos repræ ſentat patrem in ſucceſ ſione aui, vel proaui, & dicitur repræ ſentare gradum, non perſonam, quia non ex perſona patris de medio ſublati, ſed ex propria ſuccedit. Secundum verò alteram ſpeciem, filius fratris repræ ſentat patrem in ſucceſ ſione patrui, & ſic collateralium, & dicitur repræ ſentatio perſonæ, quia nepos iſte ex fratre, ſuccedit patruo vnà cum alio fratre defuncti, non ex perſona ſua propria, quia eſ ſet remotio, ſed ex perſona patris ſui, qui erat æqualis in gradu ipſi deſuncto cum alio fratre ſuperſtite: Vt declarant communiter Doctores, & in ſpecie Bartolus, in l. prima, §. ſi ſit nepos, ff. de collatione dotis, & in l. prima, §. ſi ſit filius, ff. de coniungend. cum emancip. liber. eius, & in l. ſi anus, quæ ſt. 2. per illum, & ibi Baldus, in 4. oppoſitione. Corneus etiam, & Aretinus, Alexander, Salicetus, & Iaſon, C. de liberis præteritis, idem Alexander, in conſil. 4. num. 13. lib. 4. & in conſil. 13. num. 20. lib. 1. Decius, in conſil. 443. num. 29. Chaſ ſaneus, in conſuetudinibus Burgundiæ, rubrica 7. §. 10. num. 1. & num. 7. verſiculo, & ideo, & rurſus num. 36. verſiculo, verum, & in conſil. 53. num. 18. Rubeus, in conſil. 149. num. 10. Afflictis, deciſione 21. columna 2. num. 6. Grammaticus, deciſione 63. num. 5. & de communi ſententia teſtantur Antonius Gabriel, commun. concluſ. lib. 4. tit. de ſucceſ ſionibus ab inteſtato, concluſione 1. num. 6. Franciſcus Burſatus, in conſil. 67. num. 24. lib. 1. Et ad hæc reduci debent quæ in propoſito, vbique ſcripta hactenus fuerint, & in ſpecie magis loquendo, quæ obſeruarunt Authores permulti commemorati per Tiberium Decianum, in conſil. 1. num. 351. & 352. & in conſil. 7. num. 78. lib. 1. Ioannem Cephal. in conſil. 16. num. 37. lib. 2. & in conſil. 431. num. 23. & ſequentibus, lib. 3. Franciſcum Burſatum, in conſ. 170. num. 2. lib. 2. Zanchum, in §. cum ita, l. hæredes mei, ff. ad Trebel, num. 851. Beroium, in conſil. 149. num. 11. & 12. lib. 2. Auendañum, in l. 40. Tauri, gloſ. 17. num. 30. Petrum Antonium de Petra, de fideicommiſ ſis, quæ ſt. 11. num. 143. Barboſam, in l. poſt dotem 41. num. 53. ff. ſoluto matrimonio, Iacob. Cancer. variar. reſol. cap. 5. num. 10. Antonium Pichardum, ad titulum Inſtitut. de hæred, quæ ab inteſt. defer, tractatu, de repræ ſentatione, §. 2. num. 17. nam dum dicunt Authores illi ab eis relati, ac ipſi ſequuntur, quod quando filij ſuccedunt per repræ ſentationem in locum parentum, dicuntur venire ex perſona propria, non verò ex perſona parentis; quod etiam ex communi profitetur Cacheranus, in conſil. 72. num. 27. & declarat num. 28. Sic ſane debent intelligi, prout nunc declarauimus, ſcilicet, an nepos repræ ſentet perſonam patris in ſucceſ ſione aui, vel proaui, & tunc dicatur venire ex propria perſona: an verò in ſucceſ ſione patrui, & ſic collateralium, & tunc dicatur venire ex perſona patris. Prout in hoc vltimo caſu ita explicauit Tellus Ferdinandez, in l. 8. Tauri, num. 2. & in vtroque ſic diſtinxit, & ſingulariter ac melius quàm cæteri præcitati ſuprà, feciſſent, explanauit Sfortia Oddi, in conſil. 38. num. 68. & 69. lib. 5. qui num. 70. dicit, inde deducere Scribentes communiter, quod quando repræ ſentatur gradus, & ſic ſucceditur ex perſona propria, debet attendi qualitas, & conditio ipſius repræſentantis: quando vero repræ ſentatur perſona, & ſic ſucceditur ex perſona ipſius repræ ſentati, attenditur qualitas, ſtatus, & conditio ipſius repræ ſentati, & ita Bartolus in locis præcitatis, maximè in d. §. ſi ſit filius. Er latius ego explanaui ſuprà hoc eodem lib. cap. 15. vbi vide omninò; & Pater Ludouic. Molin. tom. 3. de iuſtitia & iure, disputat. 627. num. 11. fol. 421. & 442. optimè aſ ſequutus eſt, atque effectum præfatæ diſtinctionis adduxit quoad conſiderandam capacitatem, aut incapacitatem repræſentantis, vel repræ ſentati: Aretinus quoque, in l. Gallus, §. nunc de lege Vellea, num. 52. & 53. ff. de liber. & poſthum. Iaſon, in conſil. 115. ex num. 4. lib. 4.

Hoc ita ſuppoſito, quod ad ſucceſ ſionem maioratuum, ſiue primogeniorum huius regni attinet, dicendum videbatur prima facie, in vtroque caſu repræ ſentationis, ſiue reſpectu ſucceſ ſionis aſcendentium, deſcendentibus conceſ ſ æ; ſiue tranſuerſalium, ſimiliter tranſuerſalibus conceſ ſ æ; filium patrem repræ ſentantem, ex perſona potius patris, quàm ex propria perſona dici venire: nam cum in ea lege expreſ ſim caueatur, Que el hijo mayor y ſus hijos y deſcendientes por ſu orden repreſenten la perſona de ſus padres, & hoc ipſum determinetur in ſucceſ ſione tranſuerſalium, nec gradus repræ ſentatio in eadem l. inducatur, ſed potius perſonæ parentum, vt ſ æpè dictum eſt, planum videbatur proculdubio quod filius dicatur ex, perſona patris venire; ac proinde quod lex illa auferre voluerit præfatam differentiam repræ ſentationis gradus, atque perſonæ, quam iure communi attento, ſuperiùs dixi vigere. Quod dubium quidem facit, nec Scribentium omnium huius Regni vllus, ſic animaduertit. Præterea dubium facit, nam etiam de iure communi in hoc caſu filium patrem repræ ſentantem, ex perſona potius patris, quàm ex ſua ad ſucceſ ſionem admitti, tenuit idem Bartolus ſibi contrarius, & ſequuti fuere Authores alij, quos commemorauit Velazquez Auend. in l. 40. Tauri, gloſ. 11. num. 29. qui dubium hoc excitauit, quamuis ad ſuperiorem conſiderationem non animaduertat.

Nihilominus tamen ſecurè tenendum eſt, repræ ſentationem, in d. l. 40. Tauri, filiis, ac deſcendentibus ſic conceſ ſam, vt filius perſonam patris cum primogenitura & maioria repræ ſentet, eidemque competant omnia iura, quæ patri competerent, ſi viueret; nequaquam excludere, ſiue non inducere, quin filius ex perſona potiùs propria, atque ex proprio iure à lege ſibi conceſ ſo, quam ex perſona patris dicatur ſuccedere. Contrarium namque in ea lege non cauetur, ſed dumtaxat dicitur, Que el hijo repreſente la perſona de ſu padre. Eo quod repræ ſentationem perſonæ introducere, fauorabilius, & melius eſ ſet filiis, quàm ſi gradus repræ ſentatio introduceretur, vt sæpè dictum eſt, quippe cum perſonam repræ ſentare, ſit non modo perſonam, ſed etiam locum parentis cum omnibus eiuſdem qualitatibus habere ad excludendum alios, quos pater ipſe excluderet. Id autem quod aſ ſerimus, videlicet etiam poſt deciſionem dictæ Taurinæ legis, filium ex propria perſona, & proprio iure ſuccedere, euidenti ratione demonſtratur, nam in primogenij ſeu maioratus inſtitutione, ſemper cenſetur vocata linea recta primogenitorum ſucceſ ſiuè in infinitum, de primogenito in primogenitum ex propria vocatione, ac ſi vnicuique eorum nominatim atque ſpecificè facta fuiſ ſet vnaquæque donatio, ſubſtitutio, vocatio, legatum, ſeu prælegatum: ideóque abſque aliqua reſtitutione, quilibet vocatus conſequitur dominium eodem inſtanti ac momento, quo purificatur conditio, vel venit dies vocationis, ex perſona propria, ſublato de medio præcedenti poſ ſeſ ſore, non autem ex iure ab eodem ſibi tranſmiſ ſo. Sicuri eleganter declarant Paulus Caſtrenſis, And. de Iſern. Præpoſitus, Roder. Suarez, Decius, Pariſius, Siluanus, Alciat. & Tiraquellus, quos refert, & ita egregiè conſtituit Ludouicus Molina, de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. cap. 6. num. 29. & lib. 1. cap. primo, num. 17. ſequuntur Velazquez Auendañus, in l. 40. Tauri, gloſ. 16. num. 2. Ioannes Gutierrez, practicarum lib. 3. in antiquis, q. 67. num. 20. in nouis 68. eodem num. Idque nedum procedit in linea recta deſcendentium, in quo certiſ ſima eſt ſuperior doctrina, & poſt alios multos ita probauit, & filium repræ ſentantem perſonam patris, ſuccedere ex propria perſona, & proprio iure, atque ex vocatione & voluntate inſtitutoris: dixit expreſ ſim Auend. in eadem l. 40. Tauri, gloſ. 17. num. 30. & d. gloſ. 16. num. 2. Ioannes Gutierrez, dict. num. 20. Tellus Ferdinandez, in l. 27. Tauri, num. 2. Pater Ludouicus Molina, tom. 3. de iuſtitia & iure, diſput. 626. num. 12. fol. 403. ſed etiam procedit, & habet locum in linea tranſuerſalium; in ea namque, ſicut in deſcendentium linea, ſub vocatione primogeniti, non ſolum filius primogenitus, ſed etiam nepos, & omnes primogeniti ex eo deſcendentes, in perpetuum vocati intelliguntur, & quilibet eorum cenſetur habere propriam vocationem, & ſic ex iure proprio, & propria perſona ſuccedere. Quod ſic opinantur Abbas, Caſtrenſis, Tiraquellus, Pariſius, Socin. iun. Palac. Rub. & Couar. cum quibus Molin. lib. 3. d.c. 6. num. 29. Ioan. Gutier. lib. 3. d.q. 67. num. 21. qui ſubdit hoc eſ ſe ex propria natura & conſuetudine ſuccedendi in maioratibus Hiſpaniæ, & citat tribus in locis Ludouicum Molin. Didac. del Caſtillo, & Burgos de Paz. Addiderim ego vltra eoſdem Authores, ſuperiora omnia, deciſioni d. l. 40. Tauri, eſ ſe valde conuenientia & conformia, & tam deſcendentes, quàm tranſuerſales vſque in infinitum ad ſucceſ ſionem inuitari, atque vocari ex ea lege, vt ſupra plenè oſtenſum eſt. Et ſic tam ex natura maioratus, quàm ex mente illius legis, ex quæ perſonæ parentum repræ ſentatio introducitur, id contingere. Nec poſ ſe ambigi, quin vnicuique ex propria perſona, & proprio iure repræ ſentatio, & ius ſuccedendi detur. Obſtaculum namque illud de iure communi circa tranſuerſales, vt non ex perſona propria, ſed ex perſona parentum dicerentur ipſi ſuccedere. eo quod eſ ſet tranſuerſalis remotior, qui ſucceſ ſurus eſ ſet, vt in filio fratris cum patruo ſuccedente, ſuprà dicebamus: ex ea lege ſub mouetur omnino, ex quo eodem modo ſtatuitur, repræ ſentationem perſonæ parentis eſ ſe circa ſucceſſionem maioratus inter tranſuerſales, ſicut inter deſcendentes: planè inter deſcendentes, ex propria perſona ſucceſ ſionem obuenire, ex Communi ſuperiùs tradidimus. Ex quo etiam diuęrſa ratio militat, vt ex propria perſona, & proprio iure, ſuccedere dicantur nunc in primogeniis, quàm de iure communi militabat in ſucceſ ſione bonorum liberorum, & ſimul cum aliis concurrendo, vtpote cum primogenitura inſtituta, & primogenitorum vocatione facta, aut ex natura maioratuum ſubintellecta eo ipſo, quod maioratus inſtituitur: id neceſ ſario dicendum ſit, quod de iure communi dici non poterat, idque ex diuerſa natura, & ratione ſucceſ ſionis.

Et inde plane ſequitur, effectum conſideratum ſuprà, num. 164. an ſcilicet repræ ſentantis qualitas, ſtatus, conditio, & capacitas, vel repræ ſentati inſpicienda ſit, vt inde ſciamus, an capax quis ſit ſuccedendi in maioratu, vel incapax: dumtaxat habiturum locum, quando maioratus ita inſtitutus eſ ſet, vt negari non poſ ſet, quin ſuccedens ex perſona propria aut proprio iure non ſuccederet, ſed ex perſona alterius, quem repræ ſentat; quod ex conceptione verborum, aut forma maioratus inſtitutionis contingere poſ ſet: Regulariter autem, cum ex primogenitorum natura, & primogeniti vniuſcuiuſque, ac deſcendentium ipſius vocatione vnuſ quiſque ex propria perſona, & vocatione, & proprio iure ſuccedere dicatur; ambigi non poterit, quin incapacitas eius, quem repræ ſentat, ipſi non noceat; ſi modo (vt dixi) proprio iure, propriáque vocatione iuuetur: Prout ſuprà hoc eodem lib. 3. cap. 15. latius oſtendi, & multorum Authorum authoritate & teſtimonio comprobaui. Idque in terminis noſtris ex omnibus Authoribus ſuperiùs præcitatis, & aliis in propoſito loquentibus (licet non ita dilucidè & diſtinctè explicet) ſolus Pater Ludouicus Molin. tom. 3. de iuſtitia & iure, disput. 627. num. 11. fol. 421. & 422. ſic intellexit, vt ex eius diſcurſu ſatis expreſsè apparet, expreſ ſim etiam in ſummario dict. nu. 11. vbi ita (& ſingulariter equidem (reliquit ſcriptum: Qui repræ ſentando perſonam ſuccedit, ſi repræ ſentatus incapax erat tempore mortis, ipſe quoque incapax ſimiliter eſt, & excluditur à maioratu: qui verò vocatus ipſe ſuccedit, vt linea deſcendentium in hoc regno, & proximior in linea collaterali vltimo poſ ſeſ ſori, incapacitas primogenitoris ipſi non nocet, ſi ipſe etiam incapax non ſit. Quod ſingulare eſt (vt dixi) & inter deſcendentes, regulariter atque indiſtinctè acceptum à præfato Authore: inter collaterales autem, reſpectu proximioris dumtaxat vltimo poſ ſeſ ſori, vt vides. In quo etiam cautè res ipſa accipienda erit, ſempérque inſpiciendum, an is, cuius author ſi viueret, in maioratu ſucceſ ſurus non eſ ſet, aut ſuccedere non poſ ſet, proprio iure, propriáque vocatione, aut ſubſtitutione iuuari poſ ſit; ſiue illa ſpecialis ſit, ſiue ex deciſione d l. 40. Tauri, clare ſubintellecta, idque iuxta ea, quæ d. c. 15. ſuprà hoc eodem libro, ex profeſ ſo, latiúſque à me annotata fuere, quæ in propoſito admoneo legenda, atque obſeruanda fore. Alioquin namque & regulariter, filius non poſ ſet reptę ſentare perſonam parentis, qui & ſi viueret, ſucceſ ſurus non eſ ſet, vel ſuccedere non poſ ſet, vel qui excluſus erat, vt in initio huius capitiis dixi, & per Molinam, de Hiſpanorum primogeniis lib. 3. cap. 7. nu. 1. & 2. quem dict. c. 15. latiùs quoque declaraui. Quocirca, inter collaterales, non abſque maximo myſterio propoſuit exemplum patet ipſe Molina dumtaxat in proximiore vltimo poſſeſ ſori, quaſi ille, magis ex proprio iure, propriáque vocatione, atque legis, & inſtitutoris maioratus diſpoſitione, quàm ex perſona alterius ſuccedat. Et ſic clarè innuit, diuerſum ius ſtatuendum in eo, qui vltimo poſ ſeſ ſori proximior non eſ ſet, quamuis eius author proximior futurus eſ ſet, ſi tunc viueret, non tamen in maioratu ob aliquam rationem ſuccedere poſ ſet. Quod ſemper erit intelligendum vt dict. c. 15. remanet declaratum. Et hactenus de articulo præfato, an ſcilicet in materia ſucceſ ſionis per repræ ſentationem, dicatur quis venire ex propria perſona, vel ex perſona alterius, qui (vt vides) tam in terminis iuris communis, quàm in propoſito dict. l. 40. Tauri, dilucidè magis, ſiue aliter, & melius quàm antea eſ ſet, remanet explanatus.

Nunc vero & nouo loco atque principaliter obſeruandum, & conſtituendum erit, dubium ſingulare, & frequentiſ ſimum, atque difficile admodum, etiam poſt deciſionem dict. l. 40. Taur. eſ ſe in hac materia, vtrum inquam repræ ſentatio locum non habeat, quando in patre, vel auo eius, eius perſonam quis repræ ſentare contendit, ius ſuccedendi firmiter radicatum non fuit, hoc eſt, ius aliquod de præ ſenti conſiderabile, certum, firmum, atque inuariabile? An verò ſufficiat, quod in ſpe, aut in poſ ſibilitate ius ſuccedendi haberet, ita quod in futurum, aut veniente die vocationis ſuccedere poſ ſet, imò ſi nunc viueret, ſucceſ ſurus eſ ſet, quamuis eſ ſe potuit, quod nunquam ſuccedendi ius obtineret, ſi vltimus maioratus poſ ſeſ ſor, qui abſque prole deceſ ſit, liberos, aut deſcendentes relinqueret? Et quidem dubium hoc (vt dixi) maximam in ſe continet difficultatem, & ambiguitatem, cui (vt ego arbitror & quoad primogenia noſtra attinet) anſam & occaſionem præ ſtitiſ ſie videntur hi, qui d. l. Taurinam condiderunt, vtpote cum id poſ ſent apertiùs, itáve explicare) vt dubitationi, aut varietati locum non relinquerent, ſed omnem prorſus dubitandi rationem ſubmouerent. Quamuis ipſi (vt ego quoque arbitror) nequaquam excogitauerint id obuenturum, imo mentem & intentionem ſuam ſatis declaratam crediderint, dum eis verbis, conſtitutionem ipſam confecerunt, quæ verè in alium ſenſum adduci, aut expendi non poſ ſunt, quam in eum, in quem Ludouicus Molina eius ſequaces expendunt: quamuis contrariæ partis Authores præpoſterè, & contra legis eiuſdem placitum, ea retorqueant. In primis ergo (vt ad rem accedamus) repræ ſentationi locum non eſ ſe, quando in patre, auo, vel aſcendente, ius ſuccedendi firmiter, ac inuariabiliter radicatum fuit, ita quod certum omnino eſ ſet & eum ſucceſ ſurum, ſi viueret; nec vagam & incertam ſpem, ſiue ſolam poſ ſibilitatem ſuccedendi, hoc eſt in futurum forſan poſ ſe ſuccedere, ſufficere; conſtanter defendit Velazquez Auendañus, in d l. 40. Tauri, gloſ. 7. per totam. Quò loci, verba eiuſdem l. 40. Tauri, ibi: O de aquel a qui en pertenece, ſic arbitratur intelligenda fore, vt procedant dumtaxat, quando primogenitus illius, qui non eſt actualis poſ ſeſ ſor maioratus, ſed tantum habet ius ſuccedendi; relicto filio, viuo patre moriatur: quia tunc ius illud tranſmitteret ad legitimum eius deſcendentem. Et ponit exemplum in nepote mortuo, viuo patre, relicto filio, quia licèt pater eius non eſ ſet actualis poſ ſeſ ſor, ſed auus tantum, tamen quia filius fuit illius, qui certam ſpem succedendi habebat, vt quia mortuo auo ſucceſ ſio ad eum ſpectabat, decedente viuo patre, ad filium eam ſpem tranſmitteret. Voluit namque lex illa (vt ipſi Auendaño placet) in ſucceſ ſione aſcendentium concedere quandam perpetuam ſubrogationem iuris ſuccedendi: quod neceſ ſariò accipiendum eſt, quando primogenitus mortuus, filius eſt illius, ad quem ius ſuccedendi ſpectabat firmiter, quamuis in ſpe: quia tunc licet non ſit pater eius actualis poſ ſeſſor, tamen linea eius, vtpote primogeniti, in nepote continuatur, & repræ ſentatur. Sin verò in patre defuncti ea ſucceſ ſio non fuit radicata, nulla lege (inquit) conceſ ſum eſ ſe nepoti huiuſmodi ius prælationis, nec priuilegium repræ ſentationis, & tandem eadem gloſ. 7. ſic concludit: Et ita ſecure conſtat, neceſ ſarium eſ ſe, quod in patre radicatum fuiſ ſet ius aliquod ſuccedendi de præ ſenti, conſiderabile, certum, firmum & inuariabile, vt verba noſtræ legis, ibi: O de aquel a quien pertenece, proprie valeant verificari. Denique dicit, ex hac reſolutione inferri ad explicationem alterius dubij, examinandi gloſ. 14. eiuſdem l. Tauri 40. vt ſcilicet reprę ſentatio non extendatur vltra fratres, & alios fratrum; cum in reliquis tranſuerſalibus remotioribus non detur ſpes certa, neque firma ſuccedendi, ſed variabilis & vaga: & gloſ. illa 14. ex n. 22. in eodem propoſito firmiter reſidet, atque ex n. 25. vſque ad n. 28. conſtanter ipſum affirmat, & mortuo parente in vita poſ ſeſ ſoris, nullum ius eum tranſmittere ad ſuos descendentes, neque lineam conſtituere, aſ ſerit. Prout ſuprà eum retulimus in illo articulo, vtrum repræſentatio in d. l. Tauri tranſuerſalibus conceſ ſa, vſque in infinitum protrahatur, quo (vt ſuprà vidimus) conſtanter tuetur partem negatiuam, nec protrahi vltra filios fratrum, aſ ſeuerauit.

In idem quoque Auendañi placito fuit & Molinæ, atque ſequacium ſententia improbata; huic parti magis accedit Blazius Flores Diaz de Mena, in additionibus ad deciſionem Gamæ 348. par. 2. fol. mihi 42. ibi: Et ſemper diximus, non procedere has deciſiones, & confutauimus pericu oſas extenſiones Molinæ, & Gutierrez, cum Velazquez, & aliis. Latius Author metipſe, in additionibus ad deciſ. 931. par. verſic. 7. concluſ. vbi inquit, quod quicquid dicant Molina, Gutierrez. & alij regnicolæ, nulla admittitur repræ ſentatio, quando tranſuerſalis fundatoris, aut poſ ſeſ ſoris maioratus non deſcendat ex lineis primogenitorum, ſiue vocatorum, ſed in defectum nominatorum admittuntur proximiores. Idcirco aſ ſerit, quod ille proximior erit, qui realiter talis inueniatur tempore delatæ ſucceſ ſionis, etiamſi ex maiori non deſcendat; aliàs quod infinitæ lites, & confuſiones orirentur: & quòd ipſe non videt, qua ratione deſcendens à maiori, poſ ſit eum repræ ſentare, aut ab eo aliquod ius accipere virtute tranſmiſ ſionis, ſi ipſe aſcendens non fuit vocatus, nec de linea vocati, nec vnquam illum ius primogenituræ certum & probabile habuit, ſed ſolum vanam ſpem, & remotiſ ſimam, ſcilicet ſub conditione, ſi deficientibus nominatis, in humanis exiſtat, tanquam proximior. Denique ſubdit, quod non intelligit, quo modo dici poſ ſit proximior tempore delatæ ſucceſ ſionis, qui iam multis ab hinc annis mortuus erat, & ſi ipſe non fuit proximior, nullum ius habuit, ac proinde tranſmittere non potuit, nec vocatus fuit, & per conſequens nec vocati ſunt eius deſcendentes, qui ab ipſo initium ſumunt, nec virtute repræ ſentationis gradus admittetur, quia hæc repræ ſentatio non admittitur niſi in caſibus à iure expreſ ſis & nullibi in iure, nec in feudis admittitur tranſuerſa & remota repræ ſentatio, & nullo iure fundata: Et hactenus Blazius Flores, Luſitani Gamę Additionator, qui tamen (vt vides) licet Velazquez Auendañi ſententiæ accedat, non ita abſolutè, atque indiſtinctè, vt Auendañus loquutus eſt; ſed meritò diſtinguit, an tranſuerſales ſint de lineis nominatorum, aut poſ ſeſ ſorum, & cum ex dictis lineis non deſcendunt, ſed in defectum nominatorum contendunt ſe admittendos, vt proximiores, tunc repræ ſentationem non admittit, & Auendañi ſententiam tuetur. Dicit etiam, quod quicquid dicant Molina, Gutierrez & alij, & quicquid iudicent aliquando Iudices Cancellarium, ſibi videtur hæc vera ſententia & concluſio, & contraria irrationabilis, & falſa, & ex capite. Et quòd certò ſcit, quod in ſupremo Conſilio, & in multis Tribunalibus exteris ſecundum eam iudicatum eſt. Idem quoque tenuit: Blazius ipſe Diaz de Mena in additionibus ad deciſ. 308. in verſiculo, Niſi vnum notandum ex hac deciſione ſe offerret. Et quaſi in neceſ ſariam conſequentiam reſolutionis ſuperioris infert, quod quando in fundatione maioratus, poſt nominatos vocatur consanguineus proximior, non admittitur repræ ſentatio, ſed ille admittetur, qui poſt nominatos, tempore delatæ ſucceſ ſionis proximior fuerit, & excludet descendentes à proximiori & maiori iam mortuo, nec admittetur repræ ſentatio, quia non debet repræ ſentari proximior, qui forſitan ab hinc ducentis annis extiterit, & qui nullum ius primogenituræ habuit, nec aliquod ius certum & firmum, ſed vanam dumtaxat quandam ſpem, de qua curandum non eſt. In quo vltimo, ſicut in ſuperiori decipitur, prout numeris ſequentibus adnotabitur, & lib. 2. harum quotidianarum controuerſiarum iuris, cap. 20. per totum, latiùs oſtenditur, & repreſentationi locum eſ ſe, etiam quando poſt nominatos, aut in eorum defectum vocatur proximior, conſtanter defenditur.

Præterea, & in eodem Auendañi placito fuit, & ipſam concluſionem probauit Alexand. Raud. (quem Auendañus non refert, nec Rauden, ipſe Auendañi mentionem facit) in conſ. 142. n. 125. in fin. & num. 126. inter conſilia vltimarum voluntatum, vol. 2. quò loci animaduertendum erit, Authorem hunc, non ita indiſtinctè loquutum, ſicut Auendañus in locis anteà relatis loquitur; ſic potius rem hanc accipere, prout Blazius Flor. Diaz, in locis nunc relatis, accipit, quod conſtat in verſiculo, Et tunc reſpondeo, Odoardum non fuiſ ſe vocatum. Et in verſiculo, Quare in Odoardo prædefuncto, lineam proximioris non potuiſ ſe initium accipere, certum est. Et in verſiculo, Contrariæ authoritates procedunt, quando præ ſupponitur præcedens vocatio, & demonſtratio perſonæ certæ, prout etiam loquitur Caſtren, in conſ. 164. lib. 2. Ecce vbi Author hic qui repræ ſentationem excludit inter tranſuerſales remotiores, in quorum authore prædefuncto linea proximioris initium non accepit, & in hoc conuenit Auendañi reſolutioni; contrarium ſtatuit, quando præ ſupponeretur vocatio, & demonſtratio certæ perſonæ, hoc eſt, conſtaret aliquem vocatum, & demonſtratum fuiſ ſe, tunc namque, deſcendentes eius admittit & repræ ſentationem concedit, etiamſi in ipſo initium linea non acceperit. Poteſt etiam pro Auendañi ſententia & alio in loco Raudenſis ipſe expendi, in commentariis, inquam, de analogis, lib. 1. cap. 15. n. 274. vbi poſt Baldum, Ancharanum, Aluar. & Brun. contendit, in materia fideicommiſ ſaria ante euentum conditionis prædefunctum, non poſ ſe conſiderari, vt caput lineæ.

Poſ ſunt etiam & pro eadem ſententia Auendañi expendi, atque adduci exteri alij Authores, qui dum contendunt quod Baldum, Ancharranum, Aluar. & Brun. Raudenſem contendere, nunc dicebamus, nec in conſideratione habent in ſucceſ ſione feudi, vel fideicommiſ ſi, perſonam eius, qui eſt vita defunctus tempore, quo ſucceſ ſio defertur, primogenituramque eo tempore præcisè requirunt. Exteri autem ij Authores deducuntur ex Curtio iuniore, Franciſco Viuio, Ioanne Cephalo, Antonio Theſauro, Rolando, Simone de Prætis, Mantica, Beretta, Ioſepho de Ruſticis, Anton. Chioſio, Alexand. Trentacinquio, & Franciſ. Burſat. in locis relatis, ac in vnum congeſtis, per Blazium Flores Diaz de Mena, in additionibus ad dictam deciſ. Gama, 93. in principio, in verſic. de primis duobus, & ad dictam deciſ. 308. in principio, & vltra eos ex Decian. in conſ. 9. n. 42. & ſeq. lib. 2. & in conſ. 55. num. 13. & ſeq. lib. 3. Marzario, de fideicommiſ ſis lib. 2. quæ ſt. 18. Puteo deciſione 18. Sfortia in conſil. 38. ex num. 27. cum ſeq. lib. 1. Anguiſ ſola, in conſ. 80. in fin. lib. 6. Caldas Pereira, de nominatione emphyteutica, quæ ſt. 17. num. 24.

In eodem quoque propoſito perpendi debent omnes Authores, qui in quæ ſtione patrui & nepotis, contra nepotem pro patruo reſponderunt, ij namque, cùm nec ex repræ ſentatione prælationem nepoti concedant, nec etiam tranſmiſ ſionem alicuius iuris admittant; fortiori & validiori ratione in caſu præfato denegant illam. Imo & ij. qui in fauorem nepotis repræ ſentationem introducunt, in his terminis non loquuntur, ſed eo in caſu quo pater ius primogenituræ certum habeat, ſi viueret. Perpendi etiam debent & Authores illi, qui inter tranſuerſales primogenituram non conſtituunt, nec eam admittunt, ſed inter deſcendentes tantum; & conſequenter in iure primogenituræ non eſ ſe locum repræ ſentationi inter tranſuerſales aſ ſerunt. Quorum numero fuêre Antonius de Butrio, in conſ. 47. nu. 3. Andreas de Yſern. in conſtit. In aliquibus, columna ſecunda, lib. 3. Ancharanus, in conſ. 339. columna quinta, Ioannes Lecirier, de primogenitura, lib. 2. quæ ſt. 4. articulo 6. vbi dixit, quod inter collaterales non eſt primogenitura, quia frater non generat fratrem: Bonifacius Luſitanus, in Peregrina, verbo, Rex, in verſiculo, & ſcias. Petrus Paulus Parifius, in conſil. 72. num. 11. cum ſeq. lib. 4. Afflictis, in cap. 1. § omnes filij, num. 6. cum ſeq. ſi de feudo fuerit controuerſ inter domi, & agnat. Rolan. in conſi 39. n. 49. & 50. lib. 4. Modernus in conſuet. Pariſien. tit. 1. §. 3. gloſ. 1. num. 8.

Denique in eodem Auendañi placito fuit in terminis iuris communis Iacob. Menoch. in conſ. 269. ex nu. 8. atque ex num. 21. vſque ad nu. 28. & nu. 63. vſque ad n. 68. lib. 3. quibus in locis & alios inuenies commemoratos, qui eodem iure communi attento, repræ ſentationem, atque ſuccedendi ius denegarunt, ei qui tempore delatæ: ſucceſ ſionis non reperitur viuere.

Sed quæ ſint præcipuæ huius opinionis rationes, & fundamenta, & an ipſa concludant, videamus. Et quidem pro hac parte fundamenta nonnulla generalia adduci poſ ſent, quæ ex nunc præcitatis Authoribus deducuntur, atque ex Alexandro Raudenſe, dicto conſil. 142. ex num. 118. vſque ad num. 125. inter conſilia vltimarum voluntatum, volumine ſecundo, ſed ipſa ſciens, & conſultò, atque ideo præmittenda hoc numero inſtitui, vel quod concludenter non adſtringant; vel ad ea in effectu reduci debeant, quæ mox adducenda ſunt. Veré tamen (vt magis ſpecificé loquamur) ea fortius vrgere, atque rem adſtringere videntur, quæ Blazius Flores Diaz de Mena, in additionibus ad deciſione relatas ſuprà, num. 175. in hoc eodem propoſito conſiderauit. Alia etiam, quæ infrà ponderabuntur, quibus & verum, atque omnino concludens reſponſum aſ ſignabitur.

Deinde Velazquez Auendañus, in dict. l. 40. Tauri, gloſ. 14. num. 25. 26. & 27. eo præcipuè excitatur, vt vltra filios fratrum repræ ſentationem non dari, ſed proximiorem vltimo maioratus poſ ſeſ ſori admittendum, conſtanter aſ ſerat; quod dum lex ipſa Tauri 40. repræ ſentationem extendit ad tranſuerſales, quibus in ſucceſ ſione indiuidua antea non concedebatur: intelligi debet non alterando ipſius repræ ſentationis naturam, cum lex quantumcunque generalis, à iure communi declarationem accipiat, & ſic intelligi debeat, vt minus quàm poſ ſibile ſit, ius commune lædat. Deinde, quia ex receptiſ ſimis Scribentium ſententiis, filius non repræ ſentat perſonam patris, qui ius primogenituræ certum, & incommutabile non acquiſiuit. nec attendi debeat vaga ſolum, & incerta ſpes ſuccedendi, aliàs enim daretur in omnibus tranſuerſalibus ſimul, quantumcunque remotioribus primogenituræ, atque ſuccedendi ius; quod abſurdum magnum eſ ſet, cùm vnus debeat eſ ſe primogenitus, & non plures, & ſuccedendi certa, & firmiter radicata, & non vaga & remota ad filios per eam legem tranſmittatur; vt bene quoque Auendañus ipſe inquit ſe dixiſ ſe, in gloſ ſa ſeptima, eiuſdem l. quò loci numero primo, ad probandum hoc aſ ſumptum, & quod ſi in patre ſucceſ ſio non fuit firmiter radicata, repræ ſentationi locus non ſit, adducit textum in cap. 1. de natura ſucceſ ſionis feudi. Vbi textus loquens de vltimo feudi poſ ſeſ ſore, inquit, Respondeo ad ſolos, & ad omnes, qui ex illa linea ſunt, ex quæ iſte fuit, &c. Adducit etiam n. 2. Ludouici Molinæ: locum, de Hispan. primog. lib. 3. cap. 7. num. 12. & 3. dicentis, non eſ ſe admittendam repræ ſentationem primogenituræ parentis in filio, cuius pater ius primogenituræ aliquo tempore non habuit, ex quo excluſerit ſecundogenitum, & incluſerit omnes illos, qui ex eius linea proceſ ſerunt: & ſubdit id voluiſ ſe ſingulariter Baldum in l. cum antiquioribus, num. 13. in verſiculo, ergo quia primogenitus. C. de iure deliberandi, dicens, quod ex eo linea primogeniti mortui in filium continuatur, quia naſcendo primogenitus ſe incluſit, & ſecundogenitum excluſit: ex quo colligitur, quod is, qui nunquam ſe incluſit, non poſ ſit eius lineæ priuilegio iuuari. Quod etiam dixit Paulus Caſtrenſis, in conſil. 164. num. 4. & 5. lib. 2. & plures alij id ipſum notarunt, quos retulit Molina, lib. 3. cap. 6. num. 30. cum ſequent. Præterea, ad probandum, quod neceſ ſarium ſit in patre radicatum fuiſ ſe ius ſuccedendi, & firmiter quæ ſitum de præ ſenti, & quod eſ ſet certum, & inuariabile, neque ſufficere, quod ſit ius in ſpe, aut in poſ ſibilitate, & quod ſpes remota, incerta, & variabilis non tranſmittatur, neque continuetur, ſiue repræ ſentetur, adducit Auendañus idem num. 8. 9. & 10. text, in l. ſi ex pluribus, ff. de ſuis & legitimis hæredibus, & in l. ſi operarum iudicio, ff. de operis libertorum. Decium, in conſil. 397. num. 8. textum etiam, in l. 2. ff. de iniuſto, rupto. Per quem dixit Bartolus, in l. is poteſt, num. 9. ff. de acquirenda hæreditate, quod poſ ſe ſuccedere, non tranſmittitur, quando non eſt aliquod ius de prę ſenti, nec probabilis causa ſperandi ſucceſ ſionem. Et iterum refert Bartolum eundem, in l. poſt emancipationem, §. illud, num. 1. ff. de liberatione legata. vbi ſingulariter, atque in hunc modum Bartolus reliquit ſcriptum: Nota, quod non debet haberi æ ſtimatio illius ſpei, quod quis poteſt alteri ſuccedere, & licet appelletur ſpes, vt in l. finali, in princip. C. de pactis, non eſt legitima. Ratio eſt, quia nullum ius eſt fundamentum in eo. Idem Bartolus, in l. qui Romæ, §. duo fratres, num. 19. ff. de verbor. obligat. Lucas de Penna, in l. prima, columna 8. verſiculo, ad ſecundum, & columna 10. verſiculo, ad vndecimum. C. de de priuileg. eorum qui in ſacro Palatio milit. lib. 12. & Iaſon, ab eodem Auendaño relati, n. 8. qui in ſpecie fideicommiſ ſi reſpondit, quod ſpes remota & vaga non tranſmittitur.

Et ad hæc in effectu reduci debent infinite Doctorum authoritates, allegationes, & doctrinæ, quæ pro hac parte, & eodem aſ ſumpto probando expendi poſ ſent, videlicet, quòd ſpes vaga, & incerta, & ex futuro euentu dependens, tranſmitti non poſ ſit, nec debeat in conſideratione haberi, nec ex illa primogenituræ: linea conſtitui. Item quod primogenitus dici non poſ ſit, qui hoc ius in vita non acquiſierit, nec potentia ſola remota, & quæ ad actum nunquàm deducta fuit, ſufficiens eſ ſe poſ ſit. Quod ad eum modum vltra relatos per Auendañam, Blazium Flores Diaz de Mena, & reliquos ſuprà citatos adnotarunt etiam, & multis comprobarunt Petrus de Peralta, in l. cum pater, §. à filia, num. 68. ff. de legatis ſecundo. Fortunius Garſia, in l. Gallus, & quid ſi tantum, num. 29. ff. de liberis & poſthumis. Tiraquellus de vtroque retractu, titul, 1. § 1. gloſ ſa 9. num. 102. vbi dixit, quod qualitas proximitatis in conſuetudine admittente proximiorem ad retractum, verificatur dumtaxat in eo, qui proximior reperitur tempore contractus, excluſo filio ex prædefuncto, ante id tempus proximiore: Idque per textum, in § proximus, Inſtitut. de legit. agnat. ſucceſ ſione, & in l. ex duobus, ff. vnde legitimi, & in l. ſi quis ff. de ſuis & legitimis hæredibus. Quibus iuribus probatur, quod quando ſucceſ ſio defertur proximiori tempore mortis, nunquam dicitur proximus, qui primo loco natus fuit, & à principio primum gradum obtinuit, ſed ille dumtaxat, qui moriente teſtatore, & quando ſucceſ ſio defertur, proximus reperitur, & idem tenuit Chaſ ſaneus, in conſuetudinibus Burgundiæ, rubric. 10. §. 1. num. 12. & 13. pagina 235. Tiraquellus quoque ipſe alia in propoſito adducit, de primogenitura, quæ ſt. 21. num. 7. & quæ ſt. 43. num. 14. & quæ ſt. 40. num. 66. & 93. & 196. & in legibus connubialibus, gloſ ſa 2. num. 35. cum pluribus ſequentibus. Baldus, Albericus, & communiter Scribentes, in l. ſtipulationum, §. ſed qui vinum, & ibidem Cuiacius, ff. de verborum obligat. Carolus Ruinus, in conſil. 127. num. 7. lib. 3. Riminaldus ſenior, in conſil. 95. num. 53. cum ſequentibus, volumine primo, vbi retulit doctrinam Bartoli, in dict. 1. poſt mortem, § 1. ff. de liberatione legata, & plures Authores, qui eam ſequuti fuere. Paulus Caſtrenſis, in conſil. 164. num. 5. verſiculo, ad ſecundum respondetur, lib. 2. dum conſtituit maximam differentiam in eo, quod primogenito deferatur ſucceſ ſio, vel proximiori, & probat, verbum proximior intelligi per reſpectum ad illum, cui ſucceditur; ideò ſi cum aliquis moritur, ſit ei vnus proximior, licèt ante mortem alius proximior fuerit, ei ſucceſ ſio defertur; quiæ verum eſt, eum eſ ſe tempore mortis proximiorem. Verbum autem primogenitus, non dicitur per reſpectum ad eum, cui ſucceditur, ſed per reſpectum ad ſecundogenitum: ſi ergo nunc cùm Titius moritur, ego ſum ſecundogenitus, licèt ſim proximior Titio, non tamen eſt verum, quod ego fuerim primogenitus, ſed frater meus, qui præmortuus eſt: & ideo ſi aliquis extat ex eo deſcendens, non poſ ſum vendicare mihi ius primogenituræ, ſed ipſe ſibi naſcendo vendicat pro ſe, & pro ſuis poſteris, quia eſt qualitas habens actum inſtantaneum, & acquiritur in momento, quo naſcitur; ſed proximitas habet tractum ſucceſ ſiuum, ideo ſecundum qualitatem temporis variatur. Et Caſtrenſem ſequuti ſunt Rolandus, in conſil. 38. num. 24. lib. 4. melius in conſil. 41. num. 49. eodem libro. Zanchus, in volumine conſiliorum pro Triuultiis, fol. 102. col. 3. num. 20. cum multis ſeqq. vbi plura in propoſito. Bolognetus, in conſil. 9. num. 46. Ioan. Anton. Canet, in extrauag. ſi aliquem, fol. 286. Lazarus etiam, in eodem volumine conſiliorum pro Triuultiis, fol. 89. num. 22. Præpoſitus Alexander, in cap. 1. num. 15. verſiculo Reſpondeo, aut conſideramus: de feudo March. vel Comit. In vſibus feudorum. Modern. in conſuet. Pariſien. § 8. gloſ ſa prima, nu. 11. in verſiculo, tamen ſuſtinendo.

Denique ad eadem ſuperiùs tradita, reduci debent Menochij traditiones, atque fundamenta plura in propoſito, quæ ipſe adduxit in volumine conſiliorum pro Triuultiis, fol. 13. num. 137. cum ſeq. & in dicto conſil. 269. lib. 3. quo loci, ex num. 8. vſque ad numerum 16. & iura, & Doctorum authoritates cumulat, ad probandum, quòd qui tempore euenientis conditionis, vel delate ſucceſ ſionis. non eſt in rerum natura, non poteſt dici, quod tanquam primogenitus fuerit comprehenſus, & quod qualitas filiationis, aut primogeniture adeſ ſe debet delatæ ſucceſ ſionis tempore, & ſi perſona eſ ſe deſinat, & decedat, antequam dies succeſ ſionis veniat, perinde eſt, ac ſi ab initio non fuiſ ſet. Deinde, ex num. 21. vſque ad numerum 28. idem probando, proſequitur, & aliis multis commemoratis fundat, quòd quando primogenitus vocatur ad ſucceſ ſionem feudi, vel fideicommissi, vel alterius ſucceſ ſionis; ſemper intelligitur, quòd is qui eſt vita defunctus tempore delatæ ſucceſ ſionis, non habeatur in conſideratione, & diſpoſitio ſemper. intelligatur de eo primogenito, qui reperitur viuere tempore, quo ſucceſ ſio defertur; & ideo ſi præmoriatur is, qui primò natus erat, perinde ſit, ac ſi non fuiſ ſet aliqualiter ab initio comprehenſus. Ac denique, cùm num. 62. & 63. in contrarium videret vrgere, quod iure conſtitutum ſit, filium ingredi locum patris, & illum repræ ſentare: eodem num. 63. 64. 65. 66. & 67. ſic reſpondet rationi huic, & repræ ſentationis motiuo, vt doctrinas omnes ſuperiores de qualitate primogenituræ. tempore delatæ succeſ ſionis requirenda, in tuto manere, ostendat, & contendat, regulam illam iuris, quod filius repræ ſentet patrem in ſucceſ ſione, locum habere, quando pater vocatus fuiſ ſet, vel ipſe ius certum ſucceſ ſionis habebat, tunc namque non dicitur extinctus, ſed durare quodammodo videtur, cum repræ ſentetur in perſona filij; aliàs ſecùs.

Et hactenus de his, quæ pro hac ſententia, & Velazquez Auendañi placito contra Molinam, & alios huius regni Authores, fortiùs videntur vrgere, & expendi poſ ſunt. Verumenimverò quid ea omnia, & alia plura, quæ ex præfatis atque eiſdem Authoribus, latiori & prolixiori calamo poſ ſent perpendi, cùm vel vno dumtaxat verbo poſ ſint ea ſubuerti, & dilui? Nam ſi veritatem amamus, & verba ſatis aperta, atque intentionem, & mentem Taurinæ dictæ Regiæ conſtitutionis, iniquè, & contra verum & genuinum ſenſum non torquemus, negari equidem nullo pacto poteſt, quin ea in lege dubium pręfatum, adeò clare & expreſ ſim deciſum fuerit, vt poſt ipſam nequaquam dubitari valeat, quid in articulo hoc dicere debeamus. Si ergo legis Regiæ caſum expreſſum, & apertam deciſionem habeamus (quod negari non poteſt) & Didacus Couar. Ludouicus Molina, Ioannes Gutierr. Matiençus, Azeuedus, Humada, & Pater Molina, infrà commemorandi, optime & verius fuere aſ ſequuti; quidne in adducendis friuolis, & generalibus, excogitatíſque Interpretum rationibus, & doctrinis, ſeu theorici congerendis inſiſtimus? Nam & ſi fateremur de plano, ea omnia, quæ ſuperius adduximus, veriſ ſima in ſe eſ ſe, atque in terminis iuris communis procedere, quod tamen difficultatem, & grauiſ ſimorum aliorum Authorum contradictionem habet, vt infrà videbitur num. 188. & deducitur ex Menochio, dicto conſil. 269. num. 64. & 65. lib. 3. vbi agnouit, Socinum Seniorem, Bellameram, & poſt alios Tiraquellum, de primog. quæ ſt. 40. num. 31. contrarium tenere eorum, quæ ipſe numeris præcedentibus propoſuerat, & adducta fuere ſuprà, num. 183. nec dici extinctum patrem, aut primogenitum non extare, qui in perſona filij repræ ſentatur, eos aſ ſeueraſ ſe. Quando inquam fateremur ea in terminis iuris communis vera eſ ſe, & procedere; poſt deciſionem tamen dict. l. 40. Tauri, ſtare minimè poſ ſent; expreſsè namque contrarium ibi diſponitur (vt dixi) & dictum eſt ſuprà in illo articulo, Vtrùm repræ ſentatio tranſuerſalibus conceſ ſa eadem lege, vſque in infinitum procedat, & an reſpectu tranſuerſalium quoque, qui à primo inſtitutore non deſcendunt? Quibus. in dubiis reſoluta ſuprà, & dilucidè à me adnotata, mitè adiuuant iſtam partem.

Et fecundum hæc nequaquam ſubſiſtit ratio illa præcipua Auendañi, quod dict. l. Tauri intelligi debeat ſecundum naturam & diſpoſitionem iuris communis, cùm lex quantumcunque generalis declarationem recipiat à iure communi, & lex etiam noua intelligenda ſit, vt minus quàm poſ ſibile ſit, lædat ius commune: ratio namque ea non procedit, vbi legis nouæ conſtitutione aliud exprimitur, ſeu apparet apertè. Item quando diuerſa ratio militat, prout diuerſam rationem militare in ſucceſ ſionibus bonorum liberorum, & ſimul cum aliis concurrendo, in quibus terminis loquuntur iura illa authent. ceſ ſante. & authent. poſt fratres, C. de legitimis hæredibus, & in ſucceſ ſione bonorum maioratus, ſeu primogeniorum, in eiſdem articulis ſuprà oſtendemus, ideo non repetimus hic.

Non etiam ſubſiſtit ratio altera Blazij Flores Diaz de Mena, in additionibus ad dictam deciſionem Gamæ 93. quod repræ ſentatio non admittit in caſibus à re non expreſ ſis, & nullibi in iure. nec in feudis (vt ipſe inquit) admittitur repræ ſentatio tranſuerſalium, vt pote nullo in iure fundata. Nam (vt dixi, & ſtatim probabo) falſum equidem eſt dicere, nullibi repræ ſentationem admitti, cum ea in lege, adeò expreſsè admittatur, vt à iure communi non poſ ſit aliquam declarationem recipere; aliter enim quam ius commune, circa primogenia obſeruandum ſtatnit. nec attenta eorundem primogeniorum natura, ad ſolos filios fratrum reſtringere repræ ſentationem potuit, vt infrà dicetur. Idcircò Bartoli, in dicta liis poteſt, & in dicta l. poſt emancipationem, §. primo.

Baldi, & cæterorum authoritates plures ſuprà relatæ, iura etiam quibus ipſi adducuntur, atque excitantur, vt probent, ſpem incertam, atque variabilem, & ex futuro euentu dependentem, ſiue ius nondum delatum, & quod variari poteſt, non tranſmitti, ſiue in conſideratione non haberi, non concludunt, imo nec in contrarium aliquo modo vrgent, ipſ æ namque omnes in aliis terminis diuerſis, & in hæreditatibus liberis, ſiue fideicommiſ ſis temporalibus, & ante deciſionem dicta l. regiæ 40. Tauri, ſiue in terminis iuris communis, non vero in terminis eiuſdem l. procedunt, vtpote cum ex natura Maioratuum, & ordine ſuccedendi in eis, ſic alterentur iura communia, vt aliter quàm iure communi ſtaturum erat, & ita vt contendimus ſtatuere legem ipſam Tauri, & ad ſpem incertam, & de futuro, ſiue ius nondum delatum, & quod variari poteſt, attendere, non modò neceſ ſarium, ſed ex natura primogenituræ, atque inſtitutoris maioratus præ ſumpta voluntate & mente, vis fuerit, vt ſtatim dicetur.

Præterea Ludouici Molinæ authoritas, de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. cap. 7. num. 1. 2. & 3. quam pro ſe adduxit Velazquez idem Auendañus, gloſ. 7. num. 2. non facit, nec expendi potuit in eius fauorem: nam licèt Molina dixerit, non eſ ſe admittendam repræ ſentationem primogenituræ parentis in filio, cuius pater aliquo tempore ius primogenituræ non habuit, ex quo excluſerit ſecundogenitum, & incluſerit omnes illos, qui ex eius linea proceſ ſerint: ſtatim tamen n. 4. ſe ipſum explicat, & inquit, Quæ omnia, quando pater nullo tempore primogenituræ ius, nec in potentia. nec in ſpe habere potuit, intelligenda ſunt, veluti ſi erat ſpurius, &c. Et iterum eodem n. 4. ibi: Non enim requirit dicta l. 40. Tauri, quod ſucceſ ſerit in maioratu, ſed quod veniente die vocationis ſuccedere poſ ſent, quamuis nec dies venerit, nec in ipſo maioratu ſucceſ ſerint, &c. Et ſic dumtaxat requirit potentiam ſuccedendi, vt iterum eodem lib. 3. cap. 6. nu. 34. & 35. obſeruat.

Ratio autem alia Auendañi ipſius, Blazij quoque Flores Diaz de Mena, quod pater prędefunctus, nunquam proximior fuit, nec tempore delatæ ſucceſ ſionis proximior dici poteſt, qui iam multis ab hinc annis mortuus erat; & ſi ipſe non fuit proximior, nullum ius habuit; & conſequenter nec eius deſcendentes habere poſ ſunt: nihil etiam facit ad rem, quoniam id efficit repræ ſentationis perſonæ parentis virtus, & effectus, in dict. l. 40. etiam inter tranſuerſales inductæ, ibi: De manera, que ſiempre el hijo y ſus deſcendientes legitimos, por ſu orden repreſenten la perſona de ſus padres. Et eadem in l. nunquam de proximitate gradus tractatur, vt ſ æpè dictum remanet, ſed dumtaxat de primogenitura, & prioritate. lineæ, reſpectu eorum, à quibus deſcendunt. Sicque dumtaxat in conſideratione habetur, quod pater, aut anus prædefunctus, cuius perſona repræ ſentatur, ſi hodie viueret, ſuccedere poſ ſet, & ſic potentia illa, & quod nunc proximior eſ ſet, ita vt remotior, ab eo tamen deſcendens, qui ſi nunc in humanis exiſteret, proximior futurus eſ ſet, ad ſucceſ ſionem admittatur excluſo proximiori, ab vlteriori linea procedente; vt ibi ſignificatur, Aunque ne ayan ſuccedido en los dichos mayorazgos. Nec inconueniens eſt, quod multis abhinc annis mortuus fuerit, ſi verè hodie proximior eſ ſet, & ius ſuccedendi haberet. Non etiam eſt inconueniens, quod inter plures quę ſtio & lis eſ ſe poſ ſet ſuper ſucceſ ſione maioratus, & quod infinitæ lites, & confuſiones orientur, ad hunc modum repræ ſentatione inducta. Quod pro inconuenienti habuit Blazius Flores Diaz de Mena, in additionibus ad dictam deciſ. Gamæ 93. quod plures etiam eodem tempore haberent eam remotam ſpem ſuccedendi, & conſequenter omnes dicerentur ſimul reprę ſentare primogeniturę qualitaté, contra eius naturam, quæ penes vnum tantum reſidet, Vnù ſque vocatur primogenitus, & non plures. Quod etiam pro inconuenienti in hoc eodem propoſito reputauit Velaſquez Auendañus, dict. gloſ ſa 7. num. 9. verè namque vtrumque inconueniens non eſt, nam & ſi plures litigent ſuper ſucceſ ſione maioratus, & primogenituræ qualitatem repræ ſentare contendant, vni tamen duntaxat ſucceſ ſio deferenda eſt iuxta primogenitorum naturam, atque ex iure eius, qui repræ ſentatur, res merienda, & diffinienda erit; ira vt inter plures repræ ſentantes plurium prædefunctorum perſonas, is ad ſucceſ ſionem maioratus admittatur, ac de iure admitti debeat, cuius author ſi viueret, admittendus eſ ſet, niſi ob qualitatem ſexus inter exiſtentes in eodem gradu, aliter dicendum foret, iuxta ea, quæ numeris præcedentibus obſeruata fuere.

Sed nec officit alterum Auendañi fundamentum contra Molinam, eadem gloſ ſa 7. dict. l. 40. Tauri, num. 5. de habilitate extremorum, ſcilicet quod cum paterius ſuccedendi non habuerit, habilitas deficiat in extremo à quo, & ſic ab eo fictio tranſlatiua repræ ſentationis dari non poſ ſit: quia (vt ex ſuperioribus apparet, & in initio huius capitis dictum fuit) repræ ſentatio etiam in terminis iuris communis, magis per rationem priuilegij, quam fictionis introducta fuit. Dictæ etiam Taurinæ; legis conditores ſubtilitatem hanc extremorum, nec reſpexerunt, nec etiam reſpicere voluerunt, aut debuerunt; ſed duntaxat atque principaliter in conſideratione habuerunt, quod parentes ſi viuerent, in maioratu ſucceſ ſuri eſ ſent, & tunc eius deſcendentes, magis ex virtute repræ ſentationis, ſiue vocationis aut ſubſtitutionis propriæ;, ex præ ſumpta inſtitutoris maioratus voluntate inductæ, vt Molina, lib. tertio, capite ſexto, num. 43. in fine, non male obſeruauit; quam ex vi tranſmiſ ſionis prætulerunt, & velut proximiores ideo habuerunt, quod ſi patet eorum viueret, proximior eſ ſet, & reliquos excluderet. Et ſic proximiores quoque deſcendentes cenſendi ſunt, & debent alios excludere. Ad quod non modicum conducit ratio illa adducta ſuprà, n. 52. colum. quinta & 6.

Denique & vltimò non obſtat aliud Auendañi eiuſdem, & Blazij Flores Diaz fundamentum, videlicet, quod linea debet habere ſuum principium certum & determinatum, & quod non poteſt incipere niſi ab illo, qui ſucceſ ſionem occupat, per textum, in cap. primo, vbi Scribentes, de ſucceſ ſione feudi, & in cap. 1. de gradibus ſucceſ ſion. feud. norat Alciatus, in conſilio 494. num. 10. & in conſ. 499. num. 3. & in conſil. 523. num. 10. ſequitur Hippolyt. Riminald. in conſil. 117. num. 66. cum ſequentibus, lib. 2. & ita in propoſito noſtro argumentatur Alexander Rauden. in conſil. 142. num. 126. inter conſilia vltimarum voluntatum lib. 2. & refert Alciatum, vbi ſuprà, citat etiam textum in l. Seia, verſic. Quæ nondum initium. ff. de conditionibus & demonſtrat. Molina etiam, qui difficultatem hanc mouet in terminis, lib. 3. de Hiſpan. primogeniis, dict. cap. 6. num. 34. & eidem reſpondet n. 35. cum ſequentibus, & nunc reſpondebitur, atque ex reſponſione validiſ ſimum & vrgentiſ ſimum fundamentum pro opinione Molinæ deducetur, quod vt diſtinctè & dilucidè fiat, neceſ ſarium erit (breuiter tamen) aliqua in memoriam reuocare ex his, quæ numer. præcedentibus, maximè pro ratione decidendi d. l. 40. Tauri, adduximus.

Ac primum equidem, quod is qui maioratum aut primogenium inſtituit in fauorem ſuæ agnationis aut familiæ, illud præ ſertim intendiſ ſe, atque voluiſ ſe creditur, vt tam in linea deſcendentium, quàm in linea tranſuerſalium, gradatim deferatur primogenito, & poſt primogenitum & deſcendentes eius, ſecundogenito, qui iuris intellectu censetur vocatus extincto primogenito, & eius recta linea. Quo fit, vt incluſio primogeniti, omnes alias lineas excludat, quouſque omnes ex prima linea deficiant, quoniam filius primogenitus efficit primum caput in linea deſcendentium, ſecundogenitus ſecundum, &c. Et idem eſt in collateralibus primi gradus. Quouſque ergo aliquis extat de primo & potiori capite, & radice primogeniti, non vocatur ſequens capite, ſecundogeniti: prout hæc omnia poſt Caſtrenſem, & alios citatos numeris præcedentibus, obſeruarunt eruditè Couar. practicarum, dicto capit. 38. num. 6. Molina, libro 3. dicto cap. 6. ex num. 30. cum ſeq. Ioannes Gutierrez, practicarum lib. 3. in antiquis, quæ ſtione 66. num. 17. 18. & 19. & quæ ſt. 67. num. 20. vbi dicit, in primogenij inſtitutione, ſemper cenſeri vocatam lineam rectam primogenitorum, ſucceſ ſiuè in infinitum: idque procedere tam in linea recta deſcendentium, quàm etiam tranſuerſalium, prout numeris præcedentibus adnotauimus Pariſius, in conſ. 72. ex num. 109. num. ſeq. lib. 4. Tiraquellus, de primogenitura, quæ ſt. 41. n. 1. & poſt Ruinum. Celſum, & Hieronymum Gabrielem, Iacobus Menochius, in conſil. 205. num. 19. lib. 2. Ex quibus apparet, quod inter tranſuerſales etiam conſideratur linea primogenituræ (vt dixi) & ipſa cum præcedentia fratris maioris, & deſcendentium ab eo, fratris ſecundi reſpectu.

Hoc ita ſuppoſito, obſeruandum erit, quod in ea dupliciter accipitur, effectiuè, & contentiuè: ſi ergo quærimus de linea vltimi maioratus poſ ſeſ ſoris, verum eſt, quod linea non poteſt incipere niſi ab illo, qui in maioratu ſucceſ ſit, & tunc ſolos deſcendentes comprehendit ſiue quæramus de linea primogenitorum, hoc eſt in quantum filio maiori aut primogenito ſtatim vt naſcitur, acquiritur ius ſuccedendi in habitu & potentia: & tunc veriſ ſimum eſt, quod etiam tranſuerſales comprehenduntur; is namque qui primò natus fuit, illico ius primogenituræ acquiſiuit, & lineam ſecundo geniti excluſit, lineam primogenitorum inter ſe, & illos qui ab ipſo deſcendunt, conſtituens, & ſic intereius deſcendentes continuari debet. ſeruata inter eos ſexus prærogatiua, nec ad aliam lineam ſucceſ ſio tranſire poteſt, quoſque omnes deſcendentes à primo ſint penitus extincti, tunc enim tranſitus propriè fit ad lineam ſecundogeniti, & ſic deinceps, vt Molina, lib. 3. dict. cap. 6. ex num. 31. cum ſeq. optime declarauit ſequitur Ioannes Gutierrez, in duobus locis nunc relatis, & idem in tranſuerſalibus (vt dixi ſ æpè) conſtituit. Auendañus quoque, in dict. l. 40. Tauri, gloſ ſa 1. num. 31. & num. 37. cum ſequentibus, qui (vt ſuprà, numer. 52. annotaui, & oſtendi) pluribus in gloſ ſis illius legis, ſiue in diſcurſu commentariorum eiuſdem, nonnulla obſeruauit, & conceſ ſit, quæ ſua opinione retenta, negari debuerunt, nec ſecurè ab eo adducuntur; magis enim Molinæ obſeruationibus, quàm eiuſdem conueniunt, vt ibi oſtenditur. Poſt deciſionem ergo dictæ l. 40. Mauri poſt quam de proximitate gradus tractandum non eſt, ſed de prioritate lineæ, reſpectu eorum à quibus deſcendunt, præfata doctrina certiſ ſima eſt, ſicut remotior, dummodo deſcendat ab eo, qui ſi viueret, proximior futurus eſ ſet, ad ſucceſ ſionem admittatur (vt ſuprà dicebam) & proximiorem etiam excludat, qui tamen ab vlteriori linea procedat. Et hoc propriè eſt, quod diſponitur expreſsè tam in linea deſcendentium, quam tranſuerſalium, in dicta l. 40. Tauri, quando vniſormiter, tam in vna. quàm in altera, ſeruandus duntaxat eſt primogenituræ ordo, & prius, & ante omnia primogenituræ qualitas, linearum ordinem producens, attendi debet.

Quod autem vniformiter in tranſuerſalibus, ſicut in deſcendentibus, lex illa id diſpoſuerit: ſatis apertè conſtat ex his, quæ adnotata fuere ſupra num. 63. & numer. 95. & infrà dicetur. Probatur etiam ſolida & ſingulari ratione, ad quam cæteri Hiſpani hucuſque ſcribentes non animaduertunt,; nam fi verba dictæ l. Tauri inſpicimus in verſiculo, De manera que, deducemus concludenter, effectum proprium repræ ſentationis, & conſiderationis lineæ primogenitorum, in eo conſiſtere, quod ex prima linea deſcendens, aſcendentes ſuos repræ ſentat, etiam ſi ipſi non ſucceſ ſerint. nam ſi pater, aut auus, vel alius aſcendens lineæ eiuſdem ſucceſ ſiſ ſet actualiter, iam non eſ ſet propriè tractandum de repræſentatione, ſed potius de propria quadam & graduali ſucceſ ſione quorundam, poſ ſeſ ſorum ad alios. Idcirco in dicto verſiculo, De manera que, dicitur, Aunque ſus padres no ayan ſucedido en los dichos mayorazgos.

Et inde tollitur omnino atque diluitur quorundam obſeruatio, & inductio ad eandem l. Tauri 40. quatenus ex ea deducunt, neceſ ſariò requiri, quòd ius primogenituræ radicatum fuerit in ea perſona, quæ repræ ſentari prætenditur, quod in prima legis illius parte, etiam inter deſcendentes id neceſ ſarium eſ ſe præ ſupponatur, dicitur namque, Aunque el hijo mayor muera en vida del tenedor del maiorazgo. Dicitur etiam, Si el tal hijo mayor dexare hijo, o nieto, o deſœndiente legitimo. Item dicitur, Eſtos tales deſcendientes del hijo mayor. Statim in ſecunda parte legis ipſius, ſic ſubiicitur, Lo qual no ſolamente mandamos, que ſe guarde y platique en la ſucceſ ſion del mayorazgo a los aſcendientes, pero aun en la ſuceſ ſion del mayorazgo alos tranſuerſales. Quod relatiuum repetit præcedentia cum ſuis qualitatibus, ideóque (dicunt ipſi) quod is qui inter tranſuerſales prætendit parentem repræ ſentare, neceſ ſariò debet eſ ſe filius primogeniti vel ſaltem illius, qui primam cauſam obtinet in ſucceſ ſione.

Verumenimverò, cùm Aſ ſumptum illud, quod in prima præfatæ legis parte, etiam inter deſcendentes, id neceſ ſarium eſ ſe præ ſupponatur, quod prædicti contendunt, falſum omninò ſit, & è mente dictae legis alienum, & contrarium euidenter euincatur ex ſuperiori, ex dictis etiam numeris præcedentibus, maximè num. 95. & infra dicendis. Item & verbis illis, En vida del tenedor del mayorazgo, o de aquel a quien pertenece. Et ibi, Al hijo ſegundo deI dicho tenedor. o de aquel a quien el dicho mayorazgo pertenecia: Sequitur concludenter felſum quoque eſ ſe id, quod ex illo ſequitur: & inde argumentum, quo ipſi adducuntur, in contrarium meritò retorqueri: Nam ſi relatiuum illud, Lo qual, repetit præcedentia cum ſuis qualitatibus, & inter deſcendentes, nequaquam neceſ ſarium eſt id, quod præ ſupponitur; aliàs enim (vt dixi) non eſ ſet repræ ſentationem introducere; ſufficiet equidem, quod inter tranſuerſales, is qui patrem repræ ſentare contendit, ſit filius primogeniti illius, qui ſi viueret nunc, primam cauſam in ſucceſ ſione obtineret: Et ideò ad tollendum omne dubium, adiectum fuit verbum illud, Aunque ſus padres no ayan ſucedido en los dichos mayorazgos. Quibus verbis apertiùs deſtruitur eorundem intentio; nam ſi inter tranſuerſales, ita ſtatuitur, quo pacto inter deſcendentes dici poterit, quod præ ſupponatur illud, quod ipſi aſ ſerunt.

Ex dictis hactenus diluitur & alterum fundamentum contrariæ partis, atque Menochij traditiones ſubuertuntur, quatenus poſt alios plures contendit, vocationem proximioris conſanguinei, conditionalem eſ ſe in defectum vocatorum, & inde conſiderandum eſ ſe tempus cedentis fideicommiſ ſi, & conditionis euenientis, eùmque proximiorem, ſiue primogenitum dici, qui eo tempore talis fuerit, nec poſ ſe intelligi comprehenſum illum, qui tempore delatæ ſucceſ ſionis non eſt in rerum natura: vt latiùs probauit Menochius idem, in locis relatis ſuprà, n. 183.

Reſpondetur namque Aſ ſumptum vtrumque præfatum fatendo, id tamen aſ ſerendo, quod hactenus ſ æpè diximus, videlicet per repræ ſentationem perſonæ parentis. adeo fauorabiliter & plenè in dicta l. Tauri 40. conceſ ſ æ, filium patrem repræ ſentantem, ſic ſuccedere, locum patris ſui conſequendo, ac ſi pater eius, ſi viueret ſucceſ ſurus eſ ſet, atque eodem modo illis omnibus præferri ex repræ ſentatione perſonæ parentis, quibus pater ipſe præferendus foret. Indéque & proximiorem reputari, atque ex primo & potiore capite, conſiderata illa linearum creatione, & conſtitutione, provt ſuprà conſiderauimus; item iure præfato ſuccedendi per repræ ſentationem de quo anteà diximus; quod equidem nec impeditur, nec impediri debet ex eo, quod vocatio proximioris conditionalis eſ ſe intelligatur; nam & in l. 2. titulo 15. partita 2. filij maioris vocatio, conditionalis eſt, vt ſcilicet poſt; mortem patris ſui ſuccedat. vt conſtat ex verbis ipſius legis, quæ vocationem conditionalem inducunt, l. hæres meus, ff. de condit. & demonſtrat. dicitur enim, ibi: Non lo ouieſ ſe ſi non el fijo mayor deſpues de la muerte de ſu padre . Et quamuis tempore mortis vltimi poſ ſeſ ſoris Regis, mortuus ſit filius maior (quo tempore filius ſecundogenitus, proximior eſt in gradu, & maior) adhuc per repræ ſentationem ſuccedit nepos, filij maioris filius, vt eadem l. 2. vides diſpoſitum.

Denique & vltimo loco, ex eiſdem etiam quæ numeris præcedentibus annotauimus, diluitur, atque diſ ſoluitur aliud fundamentum, quo partis ſuperioris ſequaces, non mediocriter fuere adducti, videlicet, quòd fideicommiſ ſum conditionale ante euentum conditionis non tranſmittatur, Gloſ ſa in l. vnica, quam omnes Doctores ibi ſequuntur, C. de his qui ante apertas tabulas, Gloſ ſa & Doctores omnes in l. hæredes mei §. cum ita, ff. ad Trebellianum, Baldus, Bartolus, Pariſius, Alexander, Socinus vterque, Gozadinus, & Ripa, quos adducit, & in hac eadem repræſentationis materia, ſic argumentatur Ioannes Vincentius Hondedeus in. conſilio 70. n. 10. lib. 10. Afflictis etiam, in c. 1. §. omnes filij, n. 54. ſi de feudo fuerit controuerſia, In vſibus feudorum, & latiùs proſequuntur, atque traditionem Gloſ ſ æ, in d. l. vnica exornant Mantica, de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 11. tit. 20. num. 1. cum ſeq. Antonius Gabriel, communium concluſionum, lib, 4. titulo de hæredibus inſtituendis, concluſione 2. & extendunt ad ſuos quoque hæredes, & deſcendentes teſtatoris, & ad eorum liberos tranſmiſ ſionem fieri poſ ſe negant: vt poſt alios multos ſcripſerunt Mantica, d. tit. 20. nu. 1. Antonius Gabriel d. concluſ. 2. n. 10. in prima ampliatione, Menochius in conſ. 105. n. 37. lib. 1. Burſatus in conſ. 71. num. 7. lib. 1. Zanchus in d. §. cum ita 4. p.n. 89. & 96. cum ſeq. Honded. d. conſ. 70. n. 11. Achilles Pedrocha, in conſ. 22. nu. 15. & 16. & in conſ. 40. num. 298. & 299. hoc autem fundamentum (vt dixi) ex dictis hactenus diluitur, vtpote cùm in dicta l. Tauri 40. aliter ſit ſtatutum, & iuxta ſuperiora, nec etiam nepos præferendus eſ ſet patruo, mortuo auo in ſucceſ ſione maioratus, quando primogenitus filius, pater eius in vita aui, & ſic ante delatam ſucceſ ſionem deceſ ſiſ ſet, cuius contrarium in d. l. ſtatuitur, nec id conſideratur, & meritò quidem, quoniam in maioratu, ſeu fideicommiſ ſo perpetuo diuerſa ratio militat, nec ex vi tranſmiſſionis, ſed repræ ſentationis perſonæ parentis id contingit, vt ſ æpè dixi. In fideicommiſ ſis verò temporalibus, & in hæreditatibus liberis, in quibus hæres vocati, tanquam eius hæres, atque ex vi tranſmiſ ſionis vult admitti ad hæreditatem, ſeu fideicommiſ ſum prædeceſ ſori relictum, is qui prædeceſſit, & non ſuperuiuit, cum non adiuerit, non tranſmittit, & iuridicè equidem, quia cum regulariter hæreditas non adita non tranſmittatur, nec etiam fideicommiſ ſum conditionale, vt ſuperiores probarunt: neceſ ſe erat ad hoc vt eius hæredes ex vi tranſmiſ ſonis admitti poſ ſent, quod ſucceſ ſio, aut fideicommiſ ſum irradicatum eſ ſet in prædeceſſore.

Sed & alia ratione ipſummet fundamentum diluitur euidenter, quæ ex præ ſumpta illa maioratum inſtituentis voluntate, pro ratione decidendi dictæ l. Tauri deducta fuit ſuprà. Ex teſtatoris autem voluntate, traditiones omnes non tranſmiſ ſibilis & conditionalis fideicommiſ ſi ceſ ſant, etiam in terminis iuris communis, & non edita dicta Tauri conſtitutione; ex voluntate namque teſtatoris non tranſmiſ ſibile fit tranſmiſ ſibile, vt Vincentius ipſe Hondedeus. d. conſ. 70. num. 31. declarat, & refert Decium Socin. Ruinum, Cephalum, Burſatum, Decianum. Sfortiam, & alios ſic tenentes. Et ſubdit nullum ambigere, quin ſtantibus conieturis, à dicta Communi, quod fideicommiſ ſum conditionale non tranſmittatur, recedi debeat; & quod vt fiat tranſmiſ ſio non tranſmiſ ſibilis, ſufficiat etiam tacita ſolum & coniecturata voluntas teſtatoris: vt tenent Baldus, Iaſon, Socinus, Ruinus, Cephalus Curtius iunior, & alij relati per eundem Authorem, Durandus, Pariſius, Zanchus, Antonius Gabriel, Menochius, Alphanus, Celſus, Burſatus, Decianus, Cephalus, & Hippolyt. Riminaldus, quos refert, & multis modis ampliat Pedrocha d. conſ. 22. n. 27. & d. conſil. 40. ex n. 300. & vide multis numeris ſeqq. vbi adducit quamplurimas coniecturas, ex quibus in Hiſpanorum primogeniis, atque maioratibus perpetuis, pluſquam certum redditur, regulam ſuperiorem locum obtinere non poſ ſe. Nec enim obtinet in fideicommiſ ſis, quando apparet teſtatorem voluiſ ſe, ſuæ agnationi, aut familiæ proſpicere, vel quando extat alienationis prohibitio, vel quando teſtator plures gradus ſubſtitutionum fecit. Vt cum aliis multis probarunt Ioannes Cephalus, in conſ. 16. n. 42. & 44. lib. 1. Decianus, in conſ. 88. n. 67. & 70. lib. 2. Mantica, lib. 11. dicto titulo 20. n. 23. Menochius, in conſ. 95. nu. 105. & 109. lib. 1. Pedrocha, d. conſ. 22. n. 22. & 23. & conſ. 40. nu. 317. & 323. Si ergo ita eſt de iure communi in fideicommiſ ſis, vbi aliquod prædictorum concurrit, ac etiam inter tranſuerſales, in quorum fauorem non aliàs tranſmiſ ſibilis, & fideicommiſ ſi conditionalis, atque etiam nondum delati, ex præſumpta aut tacita teſtatoris voluntate tranſmiſ ſo fit, vt ad tranſuerſales, expreſ ſim extendunt poſt alios Authores Ioſephus Ludouicus, deciſione Peruſina 101. n. 6. & ſeq. p. 2. Hondedeus d. conſ. 70. nu. 32. lib. 1. Quanto magis in maioratibus perpetuis obſeruari idem debebit, in quibus non aliquod prædictorum cantum, ſed ea omnia ſimul concurrunt, atque ex natura eorum & alia interueniunt, ex quibus iuris illius non modò non impediri tranſmiſ ſio, ſed etiam repræ ſentatio perſonæ parentis concedi debuit, vt ſuprà oſtenſum fuit.

Cum ergo Velaſquez Auendañi ſententia ſuperior (de qua ex. n. 172. latiùs & meliùs quàm hactenus fuiſ ſet, atque ſic diffuse actum, ideo eſt, vt nihil in futurum perpendi aut conſiderari valeat pro ea parte, cui concludenter & verè non ſit ſatisfactum) cùm inquam ea ſententia verbis, & deciſioni d. l. 40. Tauri repugnet apertè, nec firmum aliquod fundamentum pro ſe habeat; reliquum eſt, vt ad ſecundam & omninò contrariam ſententiam, atque opinionem accedamus, ex illa namque repræ ſentatio conceditur vſque in infinitum inter tranſuerſales, vt ſuprà reſolui numeris præcedentibus; nec attenditur, quod in patre ius ſuccedendi firmiter radicatum non fuiſ ſet, ſed ius etiam de futuro, & in ſpe, aut in poſ ſibilitate tantum conſiſtens, & quod pater, ſi tempore delatæ ſucceſ ſionis viueret, ſuccedere poſſet, & ſucceſ ſurus eſ ſet, & ſic ſola potentia ſuccedendi, in conſideratione habetur. quæ in ſententia poſt deciſionem dictæ l. 40. Tauri, fuerunt firmiter & conſtanter Didacus Couar practicarum, d.c. 38. nu. 6. & n. 10. 11. & 12. prout ſ æpe eum retulimus. Emanuel Coſta, in quæ ſtione patrui & nepotis, folio 132. & ſeq. qui in terminis eiuſdem l. Tauri loquitur, & dicit plerumque euenire, vt remotior ad ſucceſ ſionem admittatur, ſi deſcendat ab eo, qui ſi viueret, ſucceſſurus eſ ſet. Ludouicus Molina, de Hispanorum primogeniis, lib. 3. c. 6. ex n. 29. cum ſeqq. dum reddit rationem decidendi ad dictam l. 40. Taur. num. 34. & 35. quatenus diſtinguit duas lineas, alteram vltimi poſ ſeſ ſoris, alteram vero primogeniti; eo ipſo quod primogenitus quicunque naſcitur, ſtatim eidem cum iure primogenituræ ſpem quandam certam, atque incommutabilem, & ius ſuccedendi in habitu, ſuo loco & tempore vt ſuccedat, inquit acquiri Et eodem lib. 3. c. 7. n. 4. in principio, dum dixit, ſufficere quod parentes adueniente die vocationis, & ſucceſ ſionis, ſuccedere poſ ſint, quamuis deceſ ſerint, antequam dies venerit, vel ſucceſ ſio contigerit. Et ibidem, n. 9. 10. & 11. vbi conſtanter aſ ſerit, repræſentationem in maioratibus tranſuerſalibus conceſ ſam, abſque graduum reſtrictione intelligendam eſ ſe, ita vt linea primogenitorum, etiam in tranſuerſalibus, ſemper & in quocunque gradu omnibus aliis lineis præferatur, etiam ſi is, qui ex alia linea procedit, proximior ſit. Et c. 8. eiuſdem lib. 3. ex. nu. 11. cum ſeqq. vbi defendit, repreſentationem in d. l. 40. Tauri conceſ ſam, non excludi ex eo, quod maioratus inſtitutor ad ſucceſ ſionem proximiores vocauerit. Et Molinæ traditiones quoad præfatam linearum diſtinctionem, & quoad ius ſuccedendi vnicuique primogenitorum eo ipſo quod naſcitur, conceſ ſum, & quoad repræ ſentationem vſque in infinitum tranſuerſalibus conceſ ſam, & cætera ab eo adducta; amplectuntur expreſ ſim, & ſequuti ſunt Ioannes Matiençus, in l 5. tit. 7. gloſ ſ. 4. n. 4. & in l. 8. titulo 11. gloſ ſa 20. num. 3. lib. 5. nouæ collectionis regiæ. Azeuedus, in eadem l. 5. n. 4. in verſic. Aunque ſus padres no ayan ſucedido. Humada, in l. 2. titulo 15. Partita 2. gloſ ſa 17. nu. 7. & iterum gloſ ſa 18. n. 2. Ioannes Gutierrez, practicarum lib. 3. in antiquis, q. 66. n. 15. & 16. vſque ad numerum 29. & q. 67. n. 15. & n 33. qui in omnibus veſtigia Molinæ ſequitur, eiúſque obſeruationes approbat omnino pater Ludouicus Molina, tom. 3. de iuſtitia & iure, diſp. 629. n 4. ad finem, folio 442 ibi, quoniam de iure huius Regni. Et diſp. 627. n 8. folio 419. qui etiam expreſsè ſequitur Molinam, & in hunc modum ſcribit: Secunda pars dictæ l. 40. Tauri, de linea tota collaterali loquitur Indiſtinctè, vt quandocunque, pater, anus, aut proauus alicuius, ſi ſuperſtes eſ ſet, ſucceſ ſurus in maioratu eſ ſet vltimo illius poſ ſeſ ſori, & excluſus erat reliquos, filius eius, & in eius defectum nepos, & in defectum nepotis, pronepos, & ita conſequenter repræ ſentet perſonas ſuorum anteceſ ſorum defunctorum, perindéque ſuccedant, reliquóſque excludant, atque ſuccederent, & excluderent illi, quorum perſonas repræſentant. Superiorem quoque ſententiam clarè confirmant, atque protegunt eam Authores omnes illi, per Molinam commemorati in omnibus locis eiuſdem nunc relatis, quorum authoritate, & doctrinis, ſuperiores obſeruationes ipſe confirmat, vt ibi apparet. Relati etiam ſuprà, n. 185. & ad finem huius capitis. reſerendi, qui inter tranſuerſales etiam conſiderant ius primogenituræ. Decianus etiam, Riminaldus, Menochius, Petra, Cephalus, Pariſius, Peregrinus, Matthæcius, Anguiſ ſola, Cæuallos, & permulti alij, quos harum quotidianorum controuer. iur. lib. 2. cap. 20. ego congeſ ſi. Ij enim aſ ſ ſeuerarunt ex vocatione proximioris repræ ſentationem non excludi. Pro eadem parte Socinus ſenior in conſ. 25. nu. 17. verſiculo, ad tertiam, lib. 2. & poſt alios Tiraquellus de primogenitura, quæ ſt. 40. n. 31. Bellamera, in deciſ. 724. nu. 17. & columna penultima, verſiculo, ad ſeptimam debent expendi. Ipſi enim, ſi præmoriatur is, qui primo natus erat, quòd ad filios ſuos tranſmittat ius ſuum, illique repræ ſentationis iure ſint admittendi, dixerunt expreſ ſim, prout in eis terminis, ae cùm aliquod ius nondum in re competebar, citauit eoſdem Iacobus Menochius, in conſ. 259. n. 27. & num. 63. & 64. lib. 3. Debent quoque pro eademmet ſententia Accurſius in l. cum ita, §. in fideicommiſ ſo, ff. de legatis 2. & omnes cius ſequaces (qui infiniti ſunt) præcitari, ex ipſis namque non modò in terminis d. l. 40. Tauri, in quibus res eſt omninò expedita, vt ſupradictum fuit, & dicetur ſtatim; ſed etiam iuxta diſpoſitionem iuris communis deducitur; hec eſ ſe non eſ ſe, quod ius ſuccedendi firmiter radicatum fuerit in prædefuncto, imò ſolam ſpem, ſolámque potentiam etiam remotam ſufficere; de iure namque communi, quod repræ ſentatio admittatur inter tranſuerſales, quando ex vocatis ſpecialiter, aut eius deſcendentibus, ipſiſque extinctis, in collaterales tranſit ſucceſ ſio: Accurſius idem, & ſequaces probarunt, communique Interpretum placito receptum eſt, vt infra videbitur. Et tamen certiſ ſimum eſt, quod poſito. quod ille collateralis, qui ante nominatos extinctos deceſſit (cuius filio, dixit Accurſius repræ ſentationem concedi,) habuerit potentiam ſuccedendi, ſi omnes vocati eo viuo deficerent, euenientéque eo caſu spem ſuccedendi habebat: ſpes equidem hæc non erat propinqua, nec certa, imo vſque adeò variabilis, & incerta, vt aliquo nominatorum ſobolem relinquente fruſtrari deberet, & nihilominus ex veriori, & communiori ſententia repræ ſentatio admittitur. Ergo neceſ ſariò profiteri debemus ſufficere ſolam potentiam, & aptitudinem ſuccedendi, etiamſi ſpes ſit incerta & vatiabilis. Id quod Bald qui in omnibus ſe inuenit, & nunquam deficit in aliquo, in fortioribus quoque terminis videtur probaſ ſe, is namque in conſ. 488. Caſus talis eſt: siquidam Titius, in fine lib. 3. non dubitauit aſ ſerere, admittendum eſ ſe nepotem cum patruo ad fideicommiſ ſum, in quo eſt vocatus proximior teſtatori, quando tempore mortis teſtatoris, eius pater deceſ ſerat, quia per repræ ſentationem inuenitur in eo qualitas proximioris requiſita à teſtatore, & Baldi traditionem ſequutus eſt Iaſon, in conſil. 37. num. 3. inter conſilia Rubei Alexandrini. Et idem tenuerunt Ioannes Cephalus, in conſilio 465. num. 4. & num. 20. lib. 4. Franciſcus Mantica, de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 8. tit. 9. num. 12. & tamen ſi Baldum originaliter prælegeris, inuenies proculdubio, quod in caſu, quem excitauit, pater ille numquam habuit ſpem aliquam, quamuis ſi viueret, eſ ſet in potentia ſuccedendi. Idque magis indubitatè; & fortioribus rationibus procedit poſt deciſionem dictæ. l. 40. Tauri, quæ inter deſcendentes & inter tranſuerſales repræ ſentationem induxit, & ſic debet eſ ſe repræ ſentatio, cum tranſit ſucceſ ſio inter descendentes vnius lineæ, ad alterius lineæ: deſcendentes, atque ex deſcendentibus ad collaterales, & inter ipſos collaterales, vnáque linea ipſorum ad aliam. Et tamen in omnibus his caſibus certum eſt, quod defunctus, qui repræ ſentatur. nec habuit, nec habere potuit certam ſpem, ſed incertam omnino, & variabilem, atque dependentem ex eo, quod maioratus poſ ſeſ ſor liberos haberet, vel non, ſic nec ſucceſ ſio potuerat initium ſumere, & nihilominus lex ipſa generaliter inquit, quod ſemper ſu locus repræ ſentationi, & ſic iſte quoque caſus remanet comprehenius, quia (vt notum & vulgatum eſt) exceptio firmat regulam in contrarium,

Ex his, atque authoritatibus præfatorum Authorum, ſic diſtinctè citatis, dilucidè apparet, quantum ab ipſa veritate aberrauerit, ſiue quàm manifeſtè lapſus fuerit Blazius Flores Diaz de Mena, in addit. ad dictam deciſionem Gamæ 93. in verſiculo: Nec obſtant authoritates Gutierrez: aſ ſerit, quod authoritates citatæ à Ioan. Gutier. & ab aliis, loquuntur ſemper, quando maioratus, aut fideicommiſ ſum intrauit aliquàm lineam, ſiue vocatorum, ſiue poſ ſeſſorum; nam tunc non debet fieri digreſ ſio ad aliam lineam ex natura rei, licèt defunctus voluiſ ſet, quod ſuccedatur de proximiori in proximiorem, aut de maiori in maiorem: ſed quando non intrauit, ſed linea incipit in proximiori, in defectum nominatorum, inquit quòd non videt, quare proximiorem appellemus eum, qui nec eſt, nec fuit proximior. Et repetit in additi. ad deciſ. 308. ſed certè decipitur (vt nunc dicebam) alitérque quàm debebat, à Molina præcitatas authoritates accipit, vtpote cum Molina ipſe, Humada, Matiençus, Azeued. Ioan. Gutierrez, pater Ludouicus Molina, exteri etiam, qui in propoſito ſcripſerunt, & ab eodem Molina à me etiam ſunt præcitari, non in eis terminis loquantur, in quibus Blazius contendit, ſed expteſ ſim agant de eo primogenito, aut vocato, qui ante diem vocationis, aut aduenientis conditionis, & antequam ab eo initium ſumeret linea, deceſ ſit, & ſic antequam maioratus lineam intraret, nec ius infallibile, aut certum competeret, & generaliter in eo, qui remotam, & valde incertam ſpem habere poterat. In quibus terminis loquitur etiam Luſitanus Anton. Gama, d. dec. 93. dum ſcripſit. quod in ſucceſ ſione maioratus habetur reſpectus in conſideranda proximitate. & repræ ſentatione ad auum, qui nunquam ſucceſ ſit, ſi ipſe ſuccedere debuiſ ſet, ſi ſuo tempore maioratus vocaſ ſet, ad excludendam lineam alterius fratris minoris, qui de facto ſe intromiſit,

Blazius tamen ipſe, in eadem deciſ. 93. verſ. Quinta concluſio, & verſ. Concluſio Sexta obſeruauit veriſ ſimè, quod in lineis primogenitorum, & vocatorum, ſiue poſ ſederint maioratum, ſiue non, ſemper adſit perpetua repræ ſentatio, & tranſmiſ ſo; & habetur reſpectus ad aſcendentem, qui ſi viueret, ſucceſ ſurus eſ ſet, quamuis non ſuccederet. Et vocat lineam primogenitorum, & vocatorum, quando vocatur Petrus, & ſuus filius maior, & deſcendentes maiores, quæ eſt prima linea, & eis deficientibus, Ioannes & ſuus filius maior, & ſic de ſingulis: tunc namque capita lineæ ſunt primò vocati, & qui ab eis deſcendunt, ſtatim ab ipſa natiuitate habent ius indubitabile primogenituræ, ſiue in prima, ſiue in ſecunda, ſiue in tertia linea, & poſ ſunt ad alios tranſmittere. Quod non ita diſtinctè dixit Auendañus, imo & in hoc caſu repræ ſentationem denegare videtur, vt ipſe Blazius annotauit eodem in loco. in verſ. Septima concluſio. Poſ ſetque pro ſe expendere Iacobum Menoch. in conſ. 269. n. 63. lib. 3. qui Author cum ex nu. 8. cum ſeq. inſiſteret in probando, primogenituræ: qualitatem adeſ ſe debere tempore delatæ ſucceſ ſionis, nec poſ ſe dici primogenitum, qui eo tempore non eſt in rerum natura, vt ſuprà dixi. Poſt modùm d.n. 63. vt reſpondeat argumentationi illi, quod filius defuncti debet admitti, & alios excludere, quia ingreditur locum patris, & illum repræ ſentat, ſic ſcribit. Attamen illa iuris regula locum habet, (quando pater vocatus fuiſ ſet, id quod non contingit in caſu noſtro, in quo nullum ius, nec in re, nec in ſpe competebat domino Clementi patri dicti domini Alfonſi. &c.

Cæterùm Blazius idem decipitur manifeſtè (vt ſupra dicebam) dum excludit repræ ſentationem, quando tranſuerſales non deſcendunt ex linea nominatorum, aut poſ ſeſ ſorum; ſed in defectum nominatorum contendunt ſe debere admitti; cuius contrarium rectius obſeruauit Molina, & hactenus defendimus. Rectius etiam Molina ipſe, primogenitorum lineam conſtituit, quamuis nominati non eſ ſent, id namque ex natura maioratus, & præ ſumpta inſtitutoris mente intelligere in Hiſpanorum primogeniis neceſ ſe eſt, vt ſ æpè dictum fuit. Concludendo itaque, in linearum diſtinctione id erit attendendam, quod anteà n. 185. obſeruauimus, nec noua huiuſce Authoris diſtinctio placet.

Quamuis enim fateamur libenter, admitti omnino repræ ſentationem debere, vt repræ ſentetur perſona eius, qui ſpecificè fuit vocatus, nuſquam tamen ius ſuccedendi certum, & non variabile habuit, & antequam ſuccedere poſ ſet, deceſ ſit: id quod Menochius, & Raudenſis etiam poſt alios Authores probarunt. Negamus tamen, ideò perſonam metipſam repræ ſentari non debere, quod ſpecificè vocatus non fuerit, cùm dicta lex Tauri 40. non vocationem aliquam, ſed primogenituram illam, & potentiam ſuccedendi ſolùm requirat, vt ſuprà diximus.

Pro opinione autem Molinæ, & ſequacium, quam ex n. 187. adduximus, & veriſ ſimam, atque omnino tenendam credimus, ſequentia vrgent fortiſ ſima fundamenta. Ac primò equidem ratio illa decidendi Didaci Couar. ad d. l. Tauri 40. quæ in tranſuerſalibus, vſque in infinitum, ſic æqualiter militat, atque veritatem hanc euincit, ſicut in deſcendentibus, vt tribus in locis, ſuprà, hoc eodem capite dictum fuit, & in hoc metipſo articulo, n . 185. an principio.

Secundò, ratio illa legis Partitæ, & Tauri fundamentalis, & deciſiua, & quæ ſemper præ oculis habenda eſt, quòd ad primogenij ſucceſ ſionem ſemper cenſetur vocata linea recta primogenitorum ſucceſ ſiuè in infinitum de primogenito in primogenitum, tam ex linea deſcendentium, quàm tranſuerſalium, prout latiùs d.n. 185. annotaui.

Tertiò, ratio altera repræ ſentationis de iure communi procedentis, quáve ipſam repræ ſentationem ſubſiſtere de iure communi, atque introductam fuiſſe, ſuprà, nu. 52. dicebam, qua: in tranſuerſalibus ſic militat, vt in deſcendentibus, vt acutè, & noue obſeruaui ibidem.

Quartò, traditio illa Gloſ ſ æ magis communiter receptæ, in d. §. in fideicommiſ ſo, l. cum ita, ff. de legat. 2. prout ſuprà, n. 189. col. 3. & 4. perpenditur, quæ velut concludens fundamentum nobis pro huius articuli reſolutione præ ſtat, vt vbi diximus.

Quintò denique & vltimò, & non eundo per alias ambages, ex d. l. Tauri 40. conſtitutione, ſic apertè, & expreſsè hæc pars probatur, vt verè eadem lex torqueri non poſ ſit; imò expreſ ſim euincat, quod potentiæ & ſpei ſuccedendi, ſic ratio, & conſideratio haberi debeat, vt ius certum, & inuariabile habuiſ ſe prædefunctum, neceſ ſe non ſit, ſed debuiſ ſe, & potuiſ ſe ſuccedere, ſi viueret, ſolùm ſufſticiat: id quod deducitur clarè ex multis, variiſque ponderationibus factis de ipſa lege per totum diſcurſum huius cap. maximè d.n. 52. & n. 63. & 90. & 95. & 106. & 107. ex ponderationibus quoque Ludou. Molin. l. 3. C. 7. n. 10. & 11. vbi pro hac parte Primò ponderauit legem illam, in verſic. Lo qual no ſolamente, &c. Ex quo clare deducitur, quod æquiparatio illa repræ ſentationis tranſuerſalium, & deſcendentium, intelligi, atque accipi debet cum omnibus qualitatibus, quæ indescendentibus appoſitæ erant, & ſic in infinitum, ſicut in deſcendentibus. Secundò, ex verſic. De manera que ſiempre el hijo mayor, quoniam verbum illud ſemper, perpetuò, & omni tempore, atque ſine aliqua præfinitione intelligendum eſt. Ex natura etiam alterius verbi dicti verſic. Y ſus deſcendientes, cum appellatione deſcendentium, omnes deſcendentes in infinitum comprehendantur. Tertiò, ex eodem verſiculo, ibi, El hijo, y ſus deſcendientes legitimos, iuncto verſiculo, De manera que, vbi ponderandum eſt, quod cum lex ilia reſpectu ſucceſ ſionis aſcendentium, in prima ſui parte, in qua deſcendentibus loquuta fuit, dixiſ ſet, Hijo, nieto, o deſcendiente, & iterum, Eſtos tales deſcendientes: vt non dubitari poſ ſet. idemmet ius reſpectu ſucceſ ſionis tranſuerſalium ſtatui, ſtatim cum de tranſuerſalium ſucceſ ſione loquuta fuit, adiecit verba illa, De manera, que ſiempre el hijo y ſus deſcendientes, ac ſi expreſ ſiùs dixiſ ſet, quod ſi ex antea dicto, videlicet quod diſpoſitum in ſucceſ ſione aſcendentium, obseruandum etiam eſ ſet in ſucceſ ſione tranſuerſalium, comprehenſum eſ ſet, repræ ſentationem nedum ad filios, ſed ad omnes deſcendentes protrahendam eſ ſe, vt tamen deinceps in his nulla dubitandi occaſio ſupereſ ſe poſſet, id rex illa expreſ ſiſ ſimis verbis declarat, & adiicit De manera, que ſiempre el hijo, y ſus descendientes . Quod ita ſubtiliter, & verè equidem expendit Molin. d.n. 10. & 11. & ſequitur 10. Gutier. pract. lib. 3. q. 66. n. 24. & tribus ſeqq. quod ſi quis dixerit, legem illam, etſi repræ ſentationem concedat reſpect tranſuerſalium, ſicut deſcendentium; intelligendam tamen ſecundum ipſiuſmet repræ ſentationis naturam, imò illam in terminis iuris communis relinquendo, vt ſcilicet in deſcendentibus in infinitum protrahatur; in tranſuerſalibus verò filios fratrum non excedat: Reſpondet ſingulariter Molin. eod. c. 7. n. 10. id quidem dici poſ ſe, ſi lex illa dixiſ ſet, La qual repreſentacion mandamos, attamen non eſt ita, ſed adiecit relatiuum illud, l o qual no ſolamente mandamos. Genericum atque indefinitum, vt omnia præcedentia, cum ſuis qualitatibus, & ampliationibus in tranſuerſalibus repetita eſ ſe censerentur, & ſic vt intelligeremus, nedum voluiſ ſe eam legem in tranſuerſalibus repræ ſentationem admittere, ſed etiam admittere eam cum omnibus qualitatibus, cum quibus repræ ſentationem deſcendentium admiſit.

Nec vim ſuperiorum ponderationum, atque obſeruationum diluunt parùm firmæ, nec ſecuræ Velaſquez Auendañi ſolutiones, aut conſiderationes nonnullæ, in eadem l. Tauri 40. gloſ ſ. 14. n. 48. & 29. ex eiſdem namque Ludouici Molinæ placitis, & verbis generalibus Taurinæ: illius conſtitutionis, ſic manifeſtè ſubuertuntur, vt nullomodo poſ ſint ſtare. Ac in terminis eidem Auendaño concludenter reſpondet Ioannes Gutierrez, pract. lib. 3. d.q. 66. n. 28. in verſiculo, Non etiam ſecundo, vſque ad numerum 29. quo loci rectè animaduertit, ſe libenter fateri, legem illam principaliter veniſ ſe ad decidendam quæ ſtionem illam controuerſiſ ſimam, & ſummè difficilem inter patruum, & nepotem ex fratre in vita poſ ſeſſoris maioratus prædefuncto, ſed ſimul repræ ſentationem in perpetuum in ſucceſ ſione maioratuum cum aſcendentibus ſucceditur per deſcendentes, nec non & tranſuerſalibus introduxiſ ſe, vt manifeſtè lex ipſa diſpoſuit,

Addiderim ego vltra Gutierrez, Anendañum eundem, dicta gloſ ſa 14. num. 30. iniuſtè proculdubio, & minus benè dixiſ ſe, authoritates Acoſtæ, & Couarr. quas pro ſe adduxit Molina, ideò pro ipſo non vrgere, quod ſi diligenter conſiderentur, tantum loquuntur, quando agitur de ſuccedendo primogenito per conſobrinum & tertiogenitum; non quando inter tranſuerſales remotiores hæc dubitatio prælationis contingit. Nam ſi originaliter prælegeris Acoſtam, inuenies proculdubio, loqui ipſum inter tranſuerſales, in remotiori quoque cum alio proximiori concurrenti, cuius pater ſi viueret, ſucceſ ſurus eſ ſet: is namque proximiorem excludit, & ſuccedit, quamuis in remotiori gradu ſit. Idque ex deciſione dictæ l. Tauri 40. in cuius legis, & l. 2. titulo 15. partit. 2. terminis Acoſta ipſe loquitur, & ſic reſoluit. Didacus etiam Couar, in locis antea relatis, & in ratione decidendi, quam ad dictam l. Tauri, aſ ſignat, & in ſolutione caſuum, aut quæ ſtionum, quas num. 10. 11. & 12. excitauit, id apertè tenuit, & repræ ſentationem inter tranſuerſales in infinitum concedi ex illa lege probat expreſ ſim.

Prætereà, Auendañus idem, gloſ ſa 15. eiuſdem legis, perperam quidem, & malè percipit dictæ l. Tauri verba illa, De manera que ſiempre. Dicere namque quod ad caſuum contingentiam dumtaxat, legis illius Conditores voluerint ea verba referre, vt quandocunque contingeret velle admitti contra patruum nepotem in ſucceſ ſione deſcendentium, ſeu tranſuerſalium, concedatur reprę ſentatio. nec alio in caſu lex ipſa accipiatur: adeò verbis eiuſdem legis repugnat, vt ex ipſis conuincatur apertè. Ad quid enim obſecro, ſic multiplicarentur, ſi duntaxat id decidere intenderent, ſiue deſcendentium verbum, ibidem appoſit um, quid eo modo acceptum operaretur. Verbum etiam ſemper, ad quid fuiſ ſet adiectum, ſi in deſcendentibus eorundem verificandum non eſ ſet. Intellectum ergo ab hoc Authore traditum, nulla via, nullóque pacto ſuſtineri poſ ſe, nullus equidem negabit, qui Ludouici Molinæ ponderationes præfatas perpendat maturè.

Denique & vltimò, nec etiam Blazij Flores Diaz de Mena in deciſ. præcitata Gamæ 93. verſic nec obſtat, ad d. l. 40. Tauri, euaſiones, ſiue excogitatæ quædam ſolutiones procedunt iuridicè, nec vim aliquam obtinent eius rationes: Dicere namque, quòd lex illa duntaxat admittit repræ ſentationem eius, qui ſucceſ ſit, vel ſuccedere debebat, quia habebat ius firmum primogenituræ, vel quod non attenditur in maioratibus perpetuis proximitas, qua nullatenus potuit à fundatore imaginari: ex ſe quidem falſum eſt, atque ex verbis antea ponderatis deſtruitur euidenter, vtpote cum ex ipſis deprehendatur apertè, in d. l. 40. Tauri, potentiam ſolam, etiam remotam, & incertam aut poſ ſibilitatem duntaxat ſuccedendi, ſic in conſideratione haberi, vt ſuprà dictum eſt, atque ex verbo Deſcendientes, & verbo Para ſiempre, colligitur. In maioratibus etiam (vt rationem eius Authoris retorqueamus) non modò excluditur proximitas ea, imò ſui naturâ admitti debet; habent namque tractum adò ſucceſ ſiuum, & talem perpetuitatem in ſe continent, vt notum omnibus eſt. Illa autem cum durare non poſ ſit niſi per ſubrogationem, omnes equidem de familia gradatim, atque ſuo ordine (quocunque in gradu ſint) cenſentur ad ſucceſ ſionem inuitati eo ipſo, quod maioratus perpetuus inſtituitur; & conſequenter & illi quoque de familia, qui in futurum naſcentur, & erunt, & qui nec cogniti à teſtatore fuerunt, nec etiam potuerunt imaginari. Quod de ſe compertum eſt, & har. quotid. controu. iur. lib. 2. c. 22. per totum, plena, & dilucida manu à me comprobatum. Et de his, atque articulo agitato ſuprà, ex n. 172. hactenus, in quibus (vt vides) diligenter & accuratè proceſ ſimus, & quamplurima adnotauimus, quæ non erant ab aliquo antea ſic ſcripta, nec adnotata.

Eiſdem tamen addendum erit, in illa quæ ſtione, vtrum ſcilicet nepos inſtitutoris ex filio mortuo ante maioratus institutionem nato, ex vi repræ ſentationis patruum ſuum, & filium ſecundogenitum, poſt primogenitum inſtitutum natum, à ſucceſ ſione maioratus excludat, vel à ſecundogenito filio tempore inſtitutionis maioratus nato, ſit excludendus. Velaſq. Auend. in eadem l. Tauri 40. gloſ. 6. ex n. 8. vſque ad numerum 12. rectè obſeruaſ ſet, quod cum filius maior defunctus, ante maioratus inſtitutionem, nullum ius ſuccedendi habuiſ ſet, neque in ſpe, neque in potentia, nepos ex eo perſonam ipſius repræ ſentando, secundogenitum non excluderet, quoniam non poteſt eſ ſe plus iuris in cauſato, quàm in cauſa efficiente, vt ibidem probauit, & alia fundamenta adducit, ac ponit caſum, quando pater habens nepotem ex filio mortuo, & alium filium ſecundò, vel tertiogenitum ſuperſtitem, maioratum ſimpliciter inſtituit, dicendo, quòd in eius bonis iure maioratus ſuccederetur, nulla facta ſpecifica vocatione, & poſt institutionem filius ſecundus natus eſt, vel tempore inſtitutionis iam erat natus. Et rectè quidem, nam ſi inſtitutor vocationes feciſ ſet, aut ordinem, & formam ſuccedendi appoſuiſ ſet (quod frequentius accidit, & rarò ſic fuiſ ſe inſtitutum maioratum continget) voluntas eiuſdem, atque vocationum ordo obſeruaretur ad vnguem, nec locus eſ ſet dubio præfato. Statim tamen num. 12. inquit, ſe credere, quod licèt non ex vi tranſmiſ ſionis, aut repræ ſentationis, ex præ ſumpta tamen maioratus inſtitutoris voluntate, atque tacita vocatione nepos ex præmortuo patruum excludat, quia credendum eſt, inſtitutorem metipſum voluiſ ſe conſulere poſteritati ſuæ, maiorémque dilectionem habuiſ ſe ad nepotem ex filio præmortuo, quam ad ſecundogenitum. Et citat Gregorium Lopez, & Tiraquellum, Molinam etiam, de Hiſpanor. primogen. lib. 3. cap. 1. num. 3. qui tamen in aliis terminis loquuntur, in primogenito inquam, qui ante maioratum à parente acquiſitum, natus eſt, & dicunt præferri cum ſecundogenito, poſt acquiſitum maioratum nato, Et ita tenuerunt Gregor. Lopez, Tiraquellus, Anton. Gomez & Lecirier, quos refert Molina, d.n. 3. & in eiſdem terminis loquitur Mieres, de maioratu, p 2. q. 4. illatione 5. Addiderim ego libenter, conſidendum eſ ſe maioratus inſtitutori in caſu præfato, & aliis ſimilibus, ne ita vagam atque incertam ſuccedendi formam præ ſcribat, litibúſque & contentionibus occaſionem relinquat, ſed potius certum ſucceſ ſionis ordinem declaret, ſiue certas atque ſpecificas vocationes efficiat, vt quem præferre voluerit, appareat maniſeſtè. In dubio tamen, ac cum ita ſimpliciter maioratus inſtitutus eſt (quod ratò ſic fuiſ ſe factum continget, vt ſuprà dicebam) ambigi non debere, quin nepos ex filio primogenito, & maiori, præferri debeat ſecundogenito, & vlterioribus, idque tam ex primogenituræ ratione, & ordine, atque conſuetudine ordinaria ſuccedendi. à quibus ſucceſ ſio eo in caſu debet interpretari, quam ex præſumpta teſtantis voluntate; qui in dubio credendum eſt, quod nepotem ex filio primogenito præferre voluerit. Et huic reſolutioni mire conueniunt rationes plures, quas in primogenii, & eius deſcendentium fauorem conſiderauit Ioannes Lecirier, de primogenitura, lib. 1. q. 12. adducta etiam per Molinam, lib. 3. c. 1. in principio.

Imò, & conſidera, an tentari poſ ſit, adhuc in caſu prædicto militare, atque obtinere locum deciſionem, & rationem d l. 40. Tauri. Nam etſi tempore inſtitutionis maioratus filius primogenitus eſ ſet prædefunctus, ita vt dum vixit, neque in aliqua ſpe poſ ſet conſtituere ius aliquod primogenituræ, eius maioratus reſpectu, vtpote eum maioratus ipſe nondum conſtitutus eſ ſet: quia tamen ſi viueret, & maioratus ita ſimpliciter conſtitueretur, certum eſ ſet ius ſuccedendi eidem competere, atque ſuccederet tanquam primogenitus; filij quoque & deſcendentes ab eo, videtur, quòd debeant ſuccedere, atque ex repræ ſentatione perſonæ parentis admitti, idque ex eiuſdem l. Taur. 40. constitutione, quæ (vt ſ æpè dixit) non quod parentes ſucceſ ſerint in maioratu, aut quod deceſ ſerint eo tempore, quo ſuccedere non potuerunt, ſed quod adueniente die ſucceſ ſionis, in maioratu ſuccedere poſ ſent, inſpicitur, & ſola potentia ſuccedendi conſideratur. Sanè ſi filius hic primogenitus defunctus viueret, ſucceſ ſurus in maioratu eſ ſet: ergo, & filij, atque deſcendentes eius, non modò ex præſumpta inſtitutoris voluntate, ſed etiam ex repræſentatione perſonæ parentis, ſuccedere poterunt, atque debebunt. Et tunc quidem ad ea, quæ in contrarium adduxit Auendan. d. gloſ ſ. 6. n. 9. 10. & 11. vt ex præ ſumpta aui voluntate, non ex repræ ſentatione nepotes admitterentur; reſponderi poterit, vt ſuprà reſpondebam n. 184. & 185. Verè namque ea omnia, & alia ſimilia; vel in aliis caſibus loquuntur, vel procedunt in aliis ſucceſ ſionibus extra maioratuum cauſam, in quibus diuerſa ratio militat, ac primogenituræ qualitas quoad omnes valde conſideratur. Niſi dixeris in hoc caſu nunquàm potuiſ ſe primogenitum ſe includere, & alias lineas, ſiue ſecundo, & tertio, & deinceps genitos excludere, ex quo nondum maioratus conſtitutus fuerat, & ſic nec efficere primum caput in linea ſuorum deſcendentium, & conſequenter ceſ ſare ea, quæ eiſdem numeris adnotauimus. Sed tunc etiam replicari poteſt, negari non poſ ſe, quin filius ille primogenitus natus fuerit, & eſ ſe potuerit, quod in maioratu poſtmodum conſtituto ſuccederet, ſi viueret, idque videri ſufficere, maximè inter deſcendentes, inter quos adeò præcisè illa in lege repræ ſentatio introducitur. Vtcunque tamen res ſit, ſiue ex præ ſumpta ani maioratum inſtituentis voluntate, ſiue ex repræ ſentatione id contingat, certiſ ſimum erit, nepotem hunc ſecundogenito filio præferendum, vt Auend. d. nu. 12. affirmat.

Sed alium caſum valdè neceſ ſarium Author ipſe omittit, quando inquam vltimo maioratus poſ ſeſ ſore, absque liberis, & deſcendentibus præmortuo, tranſuerſalisali quis ſucceſ ſionem maioratus prætendit, cuius pater, ſi viueret, ſucceſ ſurus ſane eſ ſet, vt proximior; ipſe tamen multis abhinc annis, & ante maioratum inſtitutum deceſ ſit: tunc namque ſi ex vi repræ ſentationis perſonæ parentis, vel aui, hic non admittitur, ex præ ſumpta inſtitutoris voluntate, admitti equidem nullo pacto poterit, vtpote cum in eo diuerſa ratio militet, ac ceſ ſet ca præ ſumptio voluntatis teſtatoris, quæ in nepote conſideratur. nec dici valeat, teſtatorem de ipſo aliquo modo ſenſiſ ſe, ſiue affectionem, quam ad nepotem, habuiſ ſe. Ex capite autem tranſmiſ ſionis, aut repræ ſentationis, vt non admittatur, ea equidem vrgent, quæ Auendañus in caſu præfato, d. gloſ. 6. contra nepotem conſiderauit, quæ fortius vrgent contra tranſuerſalem, quam contra nepotem (vt vides) ea etiam, quæ de iure nondum delato. & ſpe incerta, & remota, adduximus ſupra, ex n. 180. vsque ad n. 184. Fortius etiam vrgent in caſu iſto, quando aliquis maioratu nondum constituto deceſſit, cum nec remota, nec aliqua ſpes valeat conſiderari in eo, qui ante maioratum inſtitutum deceſ ſit. Quod ſi dixeris ea omnia obſtare dumtaxat in terminis iuris communis, ac in ſucceſ ſionibus liberis, & fideicommissis temporalibus, non verò in maioratibus perpetuis, neque attenta conſtitutione d. l. 40. in qua non quod parentes ſucceſ ſerint in maioratu, aut quod deceſ ſerint eo tempore, quo ſuccedere non potuerunt; ſed quod adueniente die ſucceſ ſionis ſuccedere poſ ſent, tam in deſcendentibus, quam in tranſuerſalibus inſpicitur: & verba eiuſdem l. valde generalia, atque indefinita ſunt, & omnes videntur, ac quoſcunque caſus comprehendere: Replicari equidem poſ ſet, fundamenta quidem omnia, quibus pro Couar. & Molin. contra Auendañ. & ſequaces, in quæ ſtione agitata ſuprà, ex n. 172. adducti. atque excitati fuimus, maximè ex d.n. 184. & 185. in hoc caſu non videri aliquo modo vrgere, aut militare poſ ſe, vtpote cum dici non poſ ſit, quod pater, aut ascendens ante maioratus inſtitutionem prædefunctus. vt primogenitus ſe incluſerit, & ideò excluſerit perpetuo ſecundogenitum, ſiue omnes alias lineas; cùm (vt dixi) nondum eſ ſet creatus maioratus, cuius occaſione incluſio hęc considerari poſ ſet; & ſic nec fuerit primogenitus poſt inſtitutum maioratum, qui efficeret primum caput in linea ſuorum deſcendentium, ita ve deficiente initio lineæ omni reſpectu, nullum ius prætendere poſ ſit hic tranſuerſalis; cum eius author perinde conſiderari debeat, ac ſi nunquam fuiſ ſet. Quod valde videtur Ludou. Molinæ intentioni, & placitis conuenire is namque Author, de Hiſpan. primog. lib. 3. c. 6. n. 34. & 35. licèt ita extendat deciſionem d. l. Tauri 40. vt ſupra vidimus, & omnes tranſuerſales in infinitum comprehendi voluerit, vt ſupra quoque probauimus; requirit ſaltem lineam primogenitorum fuiſ ſe, licèt vltimi poſ ſeſ ſoris reſpectu lineæ initium non fuerit ad hoc. vt deſcendens ab eo, qui ſucceſ ſionem non occupauit, ius ſucceſ ſionis prætendere poſ ſit; ſed in caſu propoſito, lineæ initium etiam primogenitorum non fuit, eo quod nondum maioratus fuerat inſtitutus: ergo nec repræ ſentatio locum habere poteſt. Et hæc quidem notanda, quia noua ſunt, nec alibi ſic conſiderata. nec ſcripta, atque ex ipſis cum occaſio ſe offerat, res erit mature deliberanda, negari enim non poteſt, quin articulus hic difficultatem in ſe contineat, & quod ſi tranſuerſalis iſte viueret, ſucceſ ſurus eſ ſet, & ſic poſ ſunt pro vtraque parte fundamenta adduci, quamuis ſemper ratio illa fortiſ ſimè adſtringat; quæ deducitur ex defectu initij lineæ in eo, qui vt primogenitus ſe includere non potuit, deficente maioratu nondum inſtituto, & ſic ſubiecto, in quo incluſio daretur, & ſic quoque videtur deficere ratio illa deciſiua d. l. 40. Taur. & totum fundamentum, ex quo inter tranſuerſales in infinitum repræ ſentationi; & ius ſuccedendi conceſ ſit Molina (vt dixi:) Niſi tu quoque replices, etiam hunc caſum videri comprehenſum ſub diſpoſitione d. l. Tauri, 40. & verbis illis ſub 2. p. ipſius, adeò generaliter appoſitis. Demanera, que ſiempre el hijo, y ſus deſcendientes legitimas por ſu orden, repræ ſtaten la perſona de ſus padres, aunque ſu padres no ayan ſucedido en los dichos mayorazgos. Verba namque iſta videntur quoque in caſu propoſito verificari, item & illa in 1. part. l. eiuſdem ſcripta. Al hijo del dicho tenedor o de aquela quien el dicho mayorazgo pertenecia. Plane ſi iſte tranſuerſalis hodie viueret, ad eum pertineret ſucceſ ſio: ergo videtur, quod repræſentatio procedere debeat, eò maximè, quod in eadem l. non dicitur: En la ſuceſ ſion del mayorazgo ya hecho, ô ya inſtituydo ſed duntaxat ſcribitur: En la ſuceſ ſion del mayorazgo, & iterum in ſecunda parte. Pero aun en la ſuceſ ſion de los mayorazgos alos tranſuerſales. Et ſic in omni ſucceſ ſione, maioratus videtur innuere lex ipſa, quod id procedat abſolutè, ſiue maioratus inſtitutus tunc eſ ſet, cum is ad quem hodie pertineret, ſi viueret, prædefunctus fuit, ſiue iam eo mortuo. Idcircò (vt dixi) maturè res hæc cogitanda, atque deliberanda erit, & vide infrà, n. 212.

Cæterum, ſi filius primogenitus filium habeat nepotem poſ ſeſ ſoris & hic nepos moriatur viuentibus ano poſ ſeſ ſoris, & patre primogenito, relicto tamen filio, pronepote poſ ſeſ ſoris; certum quidem, erit ex deciſione d. l. 40. Tauri, quod hic pronepos admittendus erit ad maioratum poſt mortem proaui, etſi auus iam mortem obierit ante proauum, & excludet patruos, item fratres aui primogeniti, quod Didac. Cou. pract. d.c. 38. nu. 9. in finalibus verbis, rectè percipit, & ſequitur Ioan. Matiençus in l. 5. tit. 7. gloſ. 3. n. 3. lib. 5. nouæ collect. Regiæ. Sed & filius incapacis, ante incapacitatem natus, patruum excludit, & ad maioratum admittitur, vel repræ ſentando perſonam propriam parentis, qui ciuiliter mortuus ſit, vt cum Præpoſit. Iſernia, Tiraq. Moderno, Greg. Lopez, Mieres, & Molina. adnotauit, & latius id explicauit Velaſq. Auend. in eadem l. Taur. 40. gloſ. 4. n. 1. & 2. & ſeq. vel incapace aut inhabili effecto patre ipſo, ex propria perſona, iuréque propriæ vocationis, aut ſubſtitutionis ſuccedet, iuxta ea, quæ cap. 15. per totum, ſuprà, hoc eodem libro, latiùs reſoluimus, ac exempla adduximus. Et in primo caſu prædicto, quando per repræ ſentationem filius ſuccedit, exempla adducit Auend. d. gloſ. 4. ex n. 4. cum ſeq. & de vtroque latius videndum erit, d.c. 15. Denique, cum hi, qui in vtero ſunt, eodem priuilegio gaudeant, quo nati, & pro natis habeantur, quoties de ipſorum commodo agitur, l. qui in vtero, ff. de ſtatu hominum. l. ſi quis prægnantem, ff. de regulis iuris. l. inter §. quandiu, ff. vnde legitimi, l. prima, §. ſi quis proximior, ff. vnde cognati, l. intelligendus, ff. de verborum ſignificat. l. antiqui, ff. ſi pars hæreditatis petatur. Ac impediunt ſequentem in gradu, ex eiſdem iuribus, & l. vltima, ff. de ventre inſpiciendo. l. 2. §. vtique, ff. de ſuis, & legitimis hæredibus, l. 2. titul. 18. partita 6. & multis notandis, exornauit Petr. de Peralta, in rubrica, ff. de hæredibus inſtituendis, ex hum. 123. verſiculo, viſis itaque prædictis, vſque ad numerum 126. & poſt Tiraquellum, Mieres, de maioratu, p. 3. q. 2. per totam. Certum etiam eſt, quod poſthumus ex primogenito in ſucceſ ſione maioratus, excludere debet patruum, ſiue ſecundo, aut tertio genitum, quemadmodum & nepos natus excludit. Et ita poſt Ioannem Lecirier, & Paulum Pariſium ſcripſit, & latè fundauit Mieres. d.q. 2. n. 5. Auendañus, d. gloſ ſ. 4. n. 3. Indéque quod lex 45. Tauri procedat in ſucceſ ſione maioratus eius, qui adhuc eſt in vtero, & quod venter in dubio ſit mittendus in poſ ſeſ ſionum, quamuis à maioratus ſucceſ ſione fœminæ excludantur, latè probauit Mieres, n. 1. in d.q. 2. p. 3. & per totam illam quæ ſtionem, & vide p. 2. q. 6. n. 51. eius autem placita, & reſolutiones confirmantur optime ex his, quæ ipſemet Author adducit.

Addiderim ego ex eiſdem obſeruationibus Pelaez à Mieres, atque ex traditis per Peraltam vbi ſuprà, deduci manifeſtè, in Hiſpanorum primogeniis, atque in maioratuum ſucceſ ſione, & poſt deciſionem dicta. l. Tauri. 40. minimè poſ ſe habere locum ea, quæ in materia fideicommiſ ſaria circa patruum, & nepotem, vt ſcilicet nepos non intret in locum patris, quando non eſt natus tempore mortis teſtatoris, ſed quod patruus eum excludat: poſt alios multos ſcripta reliquerunt Franciſcus Mantica, de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 8. titulo. 9. n. 11. Petrus Antonius de Petra, de fideicommiſ ſis quæ ſt. 11. num. 115. cum ſequent. Alexander Raudenſis, in appendice poſt tractatum de analogis, 1. part. num. 166. vtpote, cum etiam ſi nepos natus non ſit, ſed in vtero exiſtat, omnino ſeruari debeant ea, quæ Pelaez à Mieres, 3. parte, dicta quæ ſt. 2. per totam. Circa poſthumos. & verè, & eruditè annotauit, atque ex propoſito comprobauit. Molina quoque, de Hiſpan. primog. lib. 1. cap 6. num. 48. & 49. expreſsè obſeruauit, quod quamuis ad legatum familiæ relictum, admittantur tantum hi, qui tempore mortis teſtantis nati ſunt, in Hiſpanorum tamen primogeniis, non ſolum admittuntur nati tempore inſtitutionis, ſed omnes etiam, qui tempore delatæ ſucceſ ſionis, & conditionis euenientis nati inueniantur. Imò, & in terminis iuris communis loquendo, traditio ea difficultatem, atque Authores contradicentes habet, nam quod in ſucceſ ſione fideicommiſ ſi, filius ingrediatur in locum patris, etiam quando tempore mortis teſtatoris, nepos ipſe ex filio, vel pronepos ex nepote, nondum natus, vel conceptus erat, & adhuc patrem repræ ſentet, vt concurrat cum patruo, tenuerunt Alexander, Corneus, Iaſon, Decius, Pariſius, Rubeus, Socinus iunior, Cephalus, quos Menochius commemorauit, ac ſequutus eſt, in conſil. 124. n. 111. lib. 2. reiecta contraria opinione Socini ſenioris, Pariſij ſibi contrarij, ac etiam Curtij iunioris. Et illo in loco, num. 48. confutauit rationes, & argumenta præfati Socini, & eodem n. 28. rationem veram huius reſolutionis adducit. Et repetit lib. 4. præsumpt. 95. n. 17.

Quod ſi ponamus, primogenitum in vita inſtitutoris maioratus mortuum fuiſ ſe, filium tamen, aut filiam reliquiſ ſe, & extare ſecundo, aut tertio genitum filium inſtitutoris eiuſdem; tunc equidem ſi maioratus irreuocabiliter inſtitutus fuiſ ſet, vtputà aliqua ex cauſis, contentis in l. 17. & in l. 40. Taur. vel ex aliis quibuſcunque, ex quibus maioratus irreuocabiles fiunt: certum & planum erit, nepotem, vel neptem primogeniti ex vi repræ ſentationis, atque ſpecialis vocationis, & præ ſumptæ, claræque inſtitutoris voluntatis ad maioratus ſucceſ ſionem admitti, patrumque excludere, etiam ſi in vita inſtitutoris maioratus mortuus fuerit, quod rectè animaduertit, & ſic reſoluit Velaſq: Auendañus, gloſ ſ. 5. d. l. 40. Tauri, n. 1. Et reddit rationem, quia cum iam irreuocabiliter actuale ius ſucceſ ſionis filius maior ſeu primogenitus acquiſierit, dubitari non poteſt, quin ad filium eius illud tranſmittat, neque tunc ageretur de ſuccedendo inſtitutori (vt ipſe Auend. ſubdit) ſed primo donatario defuncto, cuius reſpectu filius maior proximior eſt cognatione, & gradu.

Addiderim ego libenter, caſum hunc in terminis prædictis indubitatum eſ ſe, omnia enim quæcunque legis illius Conditores excitare potuerunt, vt ipſius conſtitutionem ederent, & ſic ſtatuerent, quæcunque etiam pro ratione decidendi eiuſdemmet legis hactenus diximus, ſic militant in eo caſu, ſicut in eo, qui ibi exprimitur, quando in vita poſ ſeſ ſoris primogenitus deceſ ſit, nam & hic verum eſt, in vita poſſeſ ſoris eum deceſ ſiſ ſe. Nec magis poteſt ſpes ea ſuccedendi deficere tunc, quàm cum alius maioratum poſ ſidet, ſicut enim poſ ſeſ ſor non poteſt ſuccedendi ius aliquo modo auferre his, qui de iure, aut ex diſpoſitione teſtatoris ſuccedere debent, neque vocationes, aut ſubſtitutiones quouis modo mutare, vel alterare, ſic nec inſtitutor ipſe maioratu ſemel irreuocabiliter conſtituto, efficere poteſt, vt vtrumque ſuprà. hoc eodem lib. c. 10. ad l. perfecta donatio. C. de donat. quæ ſub modo, latius probaui. Denique quia eo ipſo, quod maioratus inſtitutus fuit, & in eſ ſe perſectè productus, primogenitis omnibus, ac maximè filio huic maiori præmortuo, & eius primogenitis, incommutabilis quædum ſpes, ac ius ſuccedendi certum, & firmum acquiſitum eſt.

Idque iuxta ea, quæ ſ æpè hoc cap. adnotata fuêre, & tradita per Molin. lib. 3. c. 6. n. 25. & nu. 35. 36. & 37. cum ſeq. Mier. in initio 2. p.n. 54. & 65. Io Gutier. pract. lib. 3. q. 66. ex n. 17. & q. 67. ex n. 20. eundem Auendañ. gloſ. 1. eiusdem l. Tauri 40. ex n. 12. & n. 31. cum ſeq. quod equidem non variatur, nec immutatur, aut non minuitur ex co, quod primogenitus in vita inſtitutoris deceſ ſerit, ſicut non immutatur, aut non aufertur, quando in vita poſ ſeſ ſoris deceſ ſit: in vtroque enim caſu, æqualis, eadémque ratio militat, nec vlla differentiæ ratio poteſt constitui, & ſic æqualis debet eſ ſe, atque ex præfata lege Tauri, eadem vtriusque determinatio.

Verumenimverò, dum Auendañus dixit, quod in propoſita ſpecie non agitur de ſuccedendo primo inſtitutori, ſed primo donatario, ideſt primogenito defuncto, cuius reſpectu filius eiuſdem maior proximior eſt cognatione, & gradu: ſano equidem modo id accipiendum, atque intelligendum eſt, nam & ſi eius reſpectu proximior ſit, ex repræ ſentatione tamen ſuccedit, vt Taurina eadem lex expreſsè diſponit, dicens, Repræ ſenten la perſona de ſus padres. Nec à primo donatario, id eſt primogenito, ſed ab inſtitutore maioratus procedit, atque defertur vt vulgatum eſt, & tradit Molin. lib. 1. c. 8. n. 2. idem Auend gloſ. 1. eiusdem l. Taur. n. 2. & 15. & ſic quamuis proximitas, & primogenitura inſpiciatur reſpectu filij defuncti, filius tamen ex repræ ſentatione ſuccedit, & à primo inſtitutore ſucceſ ſionem accipit, non enim sufficeret ei proximiorem eſ ſe, niſi repræ ſentationis beneficium introductum fuiſ ſet, ex quo viuente inſtitutore, pater ipſius deceſ ſit, prout lex illa Tauri ſignificat apertè, quatenus verba ſuperiora, repreſenten la perſona de ſus padres, adiicit.

Cæterum ſi primogenitus in vita inſtitutoris maioratus deceſ ſerit, & maioratus ipſe non irreuocabiliter inſtitutus fuiſ ſet, ſed potiùs reuocabiliter, aut ita ſane, vt reuocari poſ ſet; maius tunc dubium eſ ſe videtur, ex quo irreuocabiliter actuale ius ſucceſ ſionis acquisitum non erat filio primogenito, imò ſi maioratus reuocaretur, & ius quoque primogeniti deficenter. Nihilominus tamen eo etiam in caſu repræsentationem concedit, & patruo nepotem primogeniti præfert Velaſq. Auendañ. in d. l. Tauri 40. d. gloſ. 6. n. 3. vſque ad n. 8. & concludit, non modò ex vi repræ ſentationis, ſed etiam ex vi ſpecialis vocationis, aut ſubſtitutionis, nepotem debere admitti. Et ad ſic dicendum adducitur theoricis, atque doctrinis nonnullis Doctorum in materia vulgaris, compendioſ æ, & fideicommiſ ſariæ ſubſtitutionis, quibus ſubſtituto in vita teſtantis defuncto, à ſecunda ſubſtitutione teſtamentum incipit, ſiue ſecundo loco vocatus, per fideicommiſ ſum admittitur. Et verè Auendañi reſolutio mihi admodùm placet, & in puncto iuris, attentáque deciſione dict. l. Tauri 40. & eius ratione veriſ ſima videtur. Pro ea autem, non modò vrgent, ſed etiam fortiùs militant, atque adſtringunt ea, quæ ſuprà, num. 196. cum ſequentibus, adduxi in illa quæ ſtione, vtrùm nepos inſtitutoris ex primogenito defuncto ante maioratus inſtitutionem, patruum excludat. Nam ſi eo in caſu excludere debere nepotem patruum, etiam nondum maioratu inſtituto, & qui poſ ſet nunquam inſtitui, dicimus; quanto magis in caſu iſto id eſ ſe debebit, vbi eo ipſo, quod maioratus inſtitutus, & confectus fuit, ſtatim primogenitis omnibus, & maximè filio tunc maiori, & primogenito, ac omnibus eius deſcendentibus, ſpes ſuccedendi fuit acquiſita Nec ſtat vis in eo, quod maioratus reuocari potuerit, vel non, non enim inſpicimus, an reuocabiliter factus fuerit, vel irreuocabiliter; ſed poſtmodùm maioratu ipſo non reuocato, dumtaxat conſideratur, quis eo tempore ſuccedere deberet, tunc autem cum certum ſit, quod primogenitus ſuccederet, ſi viueret, certum etiam erit, & eius filium ſuccedere debere, id enim atque potentiam, & poſ ſibilitatem ſuccedendi, principaliter conſiderauit lex illa Tauri, nec diſtinxit, an reuocabiliter, vel irreuocabiliter maioratus inſtitutus fuiſ ſet, ſed dumtaxat dixit, En la ſuceſ ſion del mayorazgo, &c. Vnde nec nos diſtinguere debemus, iuxta vulgatas iuris regulas, & principia. Quod admodum concludit; nec Auendañus ita perpendit, quamuis in reſolutione (vt dixi) rectè ſe habuerit, dum nepotem patruo prætulit, & doctrinas illas ſubſtituti mortui, in vita donatarij, aut ſubſtituti vulgariter, fideicommiſ ſariè, vel compendiosè, mortui in vita teſtatoris, adduxit, quæ ſunt notandæ in propoſito.

In tranſuerſali autem difficilior videtur, ac redditur caſus metidem, quando ſcilicet mortuo vltimo poſ ſeſ ſore, tranſuerſalis aliquis ex repræ ſentatione perſonæ parentis ſui, vel aui, ſucceſ ſionem prætenderet, & verum eſt, quod ſi auus, vel pater viueret, ſucceſ ſurus eſ ſet, ipſe tamen in vita inſtitutoris maioratus deceſ ſit, quem caſum Auendañus omiſit. Et tunc quidem inquiritur, an ſuccedere debeat, vel ab alio tranſuerſali in proximiori gradu exiſtenti, excludatur. Et proculdubio quamuis in alio caſu ſimili, quando inquam tranſuerſalis ante maioratum inſtitutum deceſ ſit, dubius fuerim & pro vna, & altera parte, rationes adduxerim, & ponderauerim verba dict. l. Tauri 40. ſempérque negotium difficultatem mihi fecerit, vt vidiſti ſuprà, num. 199. In hoc tamen Caſu, quando maioratu, iam erecto, & conſtituto, in vita tamen inſtitutoris, tranſuerſalis deceſ ſit, in eam ſententiam procliuior ſum, ac ita ſi caſus occurreret, Conſulerem, & obſeruarem, quod tranſuerſalis huiuſmodi repræ ſentando perſonam patris, vel aui ſui, ſuccedere debeat in maioratu, & alium conſanguineum tranſuerſalem excludere, etiam in proximiori gradu exiſtentem: lex illa Tauri (vt ſ æpè dixi) intertranſuerſales quoque, vſque in infinitum repræ ſentationem concedit, in caſu autem præfato certum eſt, quod ſi pater ille, vel auus vixiſ ſet, ſucceſ ſurus fuiſ ſet; nihil autem intereſt, quod invita alterius maioratus poſ ſeſ ſoris, vel in vita inſtitutoris eiuſdem deceſ ſerit. Non enim id inſpicitur, nec in conſideratione habetur ea in lege, vt ſuprà dicebam. Non etiam diſtinguitur eo modo, vt ſuprà quoque dixi; ſed dumtaxat attenditur, quis eo tempore maioratu non reuocato ſuccede. deberet; & iuxta id regulatur ſucceſ ſio, atque repræ ſentatio ob ſolam poſ ſibilitatem, & potentiam ſuccedendi conceditur, quæ in prædefuncto negari non poteſt. Ratio autem illa, quod ante maioratus inſtitutionem aliquo conſanguineo defuncto, non potuerit ipſe ſe includere, vt primogenitus, vt pote nondum inſtituto maioratu, cuius reſpectu incluſio conſideraretur & primogenitus ſe includendo, omnes ex ſua linea procedentes, etiam includeret, quæ principaliter dubium faciebat negotium in eadem quæ ſtione excitata, ſuprà, num. 199. quando tranſuerſalis ante maioratus inſtitutionem deceſ ſit, vt ibi dixi; ceſ ſat omnino in caſu præ ſenti, vtpote cum primogenitus quicunque, maioratu ſemel, etiam reuocabiliter inſtituto, ſe includere potuerit, ac verè ſe incluſerit, & ſpem quandam, atque in futurum potentiam, & aptitudinem ſuccedendi ſuo loco, & tempore acquiſierit, quæ de primogenito in primogenitum, ac de illo in omnes ſuos poſteros, & deſcendentes tranſit, ita vt poſtmodum maioratu non reuocato, ſi viueret, ſic ſuccederet, ac ſi ab initio irreuocabiliter inſtitutus fuiſ ſet maioratus, quod in conſideratione dumtaxat lex illa habet præcipuè, nec diſtinguit, an in vita poſ ſeſ ſoris, vel inſtitutoris maioratus tranſuerſalis deceſ ſerit, ſed ſimpliciter ſic ſtatuit. Et ſic cum æqualiter militent in caſu iſto omnes illius legis rationes, ac etiam eiuſdem deciſio, & verba conueniant, ſic & æquale ius debebit conſtitui, & in fauorem eius, qui ex repræ ſentatione ſucceſ ſionem prætendit, erit res definienda. Repetendæ etiam erunt legis Tauri ponderationes factæ ſuprà, dicto num. 199. quæ in hoc caſu concludenter probant hanc reſolutionem, ceſ ſat enim dubitandi ratio illa præcipua, quæ militat, quando nondum inſtituto maioratu, tranſuerſalis deceſ ſit. Et hæc quoque notanda ſunt, quia noua idem, nec alibi ſic digeſta, nec conſiderata. Et hactenus de noua principali obſeruatione in hoc tractaru,

Nunc verò, & decimo loco deinde, atque principaliter conſtituendum, atque obſeruandum erit, Interpretes quoque noſtros dubitaſ ſe communiter, vtrum quando agitur de ſucceſ ſione ex diſpoſitione hominis, id eſt de fideicommiſ ſo, filius ingrediatur in locum patris; ſiue an, & quando in fideicommiſ ſo ſit locus repræ ſentationi, vt nepos cum patruo concurrat. Et quidem pro dilucida, & abſoluta, breui tamen, atque expedita huius articuli explanatione, conſtituere, atque præmittere neceſ ſarium erit, propoſito in dubio, & circa contrarietatis Gloſ ſ æ, & Baldi explanationem in l. cum ita §. in fideicommiſ ſo, ff. de legatis ſecundo. Plena manu ſcripſiſ ſe tot Authores, vt fere infinitus ſit eorum numerus, ſiue valde prolixum, eos omnes ſuo ordine commemorare. Nihilominus tamen nonnullos prætermitti ideò non poſ ſe, quod ipſi abſolutè, atque ex profeſ ſo magis articulum hunc proſequantur, & plures caſus diſtinguant. Dum ergo quæritur de articulo prædicto, & dictis ſententiis Accurſij, & Baldi contrariis, ſequentes erunt omnino videndi Authores, vt alios antiquos omittam, qui præcitantur ab eiſdem.

Antonius Gabriel, commun. concluſ lib. 4. titulo de fideicommiſ ſis, concluſ. 3.

Rolandus à Valle, in conſilio 68. per totum, lib. 1.

Iacobus Menochius, qui plena manu ſcribit, & optimè explicat, in conſil. 124. & in conſil. 200. lib. 2. & in conſil. 357. ex num. 20. lib. 4. & in conſil. 528. ex num. 24. lib. 6. & præ ſumptione 95. ex n. 14. vſque ad num. 40. lib. 4.

Ioannes Cephalus, in conſil. 16. per totum, lib. 1. & in conſil. 137. num. 30. & ſequentibus, & in conſil. 215. ex num. 12. lib. 2. & in conſil. 283. & in conſil. 313. ex num. 45. cum multis ſequentibus, & in conſil. 489. ex num. 59. cum ſequentibus, volumine 4. & in conſil. 333. ex num. 25. cum ſequentib. volum. 3.

Tiberius Decianus, in conſil. 1. num. 344. & 350. & 358. vſque ad numerum 364. lib. 1. vbi citat authores pro Gloſ ſa, & contra Baldum, & pro Baldo contra Gloſ ſam, & vide ibidem, num. 397. verſiculo, non obſtat, & in conſil. 7. num. 79. eodem lib. 1. vbi ſequitur Gloſ ſam contra Baldum, ſequitur etiam in conſil. 28. vbi vide ex num. 4. vſque ad numerum 11. eodem lib. 1. & in conſil. 9. lib. 2. vbi opinionem Gloſ ſ æ contra Baldum veriorem eſ ſe profitetur, & in conſil. 55. num. 13. lib. 3. & in conſil. 13. num. 15. lib. 5.

Michaël Graſ ſus, receptarum ſententiar. §. fideicommiſ ſum, quæ ſt. 11. per totam.

Franciſcus Viuius, concluſione 121. lib. 2. commun. concluſionum.

Franciſcus Mantica, de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 8. tit. 9. per totum.

Hieronymus Gabriel, in conſilio 86. num. 9. lib. 1.

Franciſcus Burſatus (à quo relatos omitto) in conſil. 67. & in conſil. 71. lib. 1. & in conſil. 170. lib. 2.

Marcus Antonius Peregrinus, de fideicommiſ ſis, art. 21. per totum, vbi latè.

Simon de Prætis, de interpretatione vltimarum voluntatum, lib. 2. dubit. 4. ſolut. 3. & vltima, ex n. 21. vſque ad numerum 33. fol. 225.

Didacus Couar. practicarum, cap. 38.

Ludouicus Molina, de Hiſpan. primogen. lib. 3. cap. 7. num. 20. & 21.

Petrus Antonius de Petra, de fideicommiſ ſis, quæ ſt. 11. ex num. 8. vſque ad num. 64. & pluribus num. ſeqq.

Humada, in l. 2. titul. 15. Partita 2. gloſ ſa 17. ex num. 9.

Hippolytus Riminaldus, in conſil. 283. ex num. 7. vſque ad num. 19. lib. 2. & in conſil. 690. lib. 6. vbi latè conſuluit pro nepote, & in fauorem repræſentationis contra Baldum.

Sylueſter Aldobrandinus, in conſil. 31. num. 28.

Sfortia Oddi, in conſil. 39. ex num. 27. & num. 36. & 43. lib. 1.

Petrus de Peralta, in eodem loco, quo Accurſius propoſuit quæ ſtionem, videlicèt in dict. §. in fideicommiſ ſo, num. 18.

D. Franciſcus Sarmientus, in eodem §. num. 17.

Aluarus Valaſcus, de iure emphyteutico, quæ ſtione 50. n. 31. vſque ad num. 35. & num. 41.

Pelaez à Mieres, de maioratu, parte 2. quæ ſtion. 6. num. 11.

Angelus Mattheacius, de legatis, & fideicommiſ ſis, cap. 6. per totum, lib. 2. fol. 67. & 68. cum ſequent.

Borgninus Caualcanus, deciſ. 21. n. 70. & ſequent. 3. part. & deciſ. 9. num. 86. part. 2.

Caldas Pereira, de nominatione emphyteutica, quæ ſt. 17. num. 7. & num. 29.

Iacobus Mandellus de Alba, in conſil. 60. per totum.

Octauianus Cacheranus, in conſil. 72. num. 29. per totum. vbi pluribus modis declarauit Gloſ ſam, in dict. §. in fideicommiſ ſo.

Antonius Theſaurus, deciſ. Pedemontana 65. & 66. vbi latè.

Iacobus Cancerius, variarum reſolut. cap. nu. 43. 44. & 45.

Alexander Raudenſis, in appendice poſt tractatum de analogis 1. part. num. 170.

Velazquez Auendañus, in. l. 40. Tauri, gloſ ſa prima, ex num. 29. vſque ad num. 41.

Fabius Turretus, in conſilio 12. & in conſilio 38. lib. 1.

Optimè, atque eruditè (vt adſolet) Ioannes Vincentius Hondedeus in conſil. 70. per totum, lib. 1.

Azeuedus, in l. 5. tit. 7. num. 6. lib. 5. numæ collect. Regiæ.

Pater Ludouicus Molina, tom. 3. de iuſtitia & iure, disput. 618. num. 2. verſiculo, circa fideicommiſ ſum. Et num. 3. fol. 432. vſque ad folium 436. incluſiuè.

Antonius Pichardus, ad titulum inſtitut. de hæred. quæ ab inteſt. defer. de repræ ſentatione §. 3. ex n. 45. cum ſequent. fol. 1260.

Gualdenſis, de arte teſtandi, titulo de ſubſtitutionibus, cautela 27.

Franciſcus Beccius, in conſ. 107. num. 10.

Petrus Surdus, in conſ. 325. num. 1. lib. 2.

Ioſephus de Ruſticis, in conſ. 2. ex num. 84.

Blazius Flores Diaz de Mena, qui in propoſito huius articuli nullum ex ſuperioribus refert, in additionibus ad deciſionem Gamæ 93. verſic. Prima concluſ. fol. 47.

Cæ ſar Barzius, deciſione Bononiæ 93. per totam.

Flaminius de Rubeis, in conſil. 35.

Ludouicus Caſanate, in conſ. 59.

Cardinalis Thuſcus, practicarum concluſionum iuris, concluſione 352. ex num. 55. vſque ad num. 63.

Ex his manifeſtè apparet, quæ ſtionem ſuperiorem perdifficilem eſ ſe, & non modò contrarios exiſtere infinitos fere Authores, ſed etiam eoſdemmet Interpretes aliquando varios fuiſ ſe, & ſibi ipſis contrarios; plerumque enim vnam, plerumque aliam partem ſuſtinent, & communi, & communiori, & de vera, & veriori, & in iudicando ſequenda, atteſtantur. prætereà, diſputationem eandem, tam ampli, & vaſti Pelagi eſ ſe, vt cum vtraque opinio, & Accurſij, & Baldi, ſuos habeat, & permultos, maximíque nominis ſectatores, & pro vtraque parte vrgentiſ ſima adſint fundamenta, vix ex ipſorum traditionibus dignoſci valeat dilucidè, vtra earum verior ſit, atque tenenda.

Cæterum ad rem accedendo, prima in propoſito dubio fuit opinio Gloſ ſ æ, in dict. l. cum ita, §. in fdeicommiſ ſo, verbo. proximo. ff. delegatis ſecundo, quæ dixit, in fideicommiſ ſi ſucceſ ſione admittendam eſ ſe repræ ſentationem, & conſequenter nepotes ex filio præmortuo, vna cum patruo, & in locum patris ſuccedere, etiam in fideicommiſ ſo facto ab auo, purificato per mortem alterius patrui: in tranſuerſalibus tamen id reſtrinxit gloſ ſa metipſa vſque ad filios fratrum, quæ vere hoc dixit. Vt rectè obſeruauerunt Hieronymus Gabriel, in conſil. 86. num. 6. lib. 1. & Rolandus, dicto conſil. 68. n. 55. lib. 1. reprobantes Decium, qui in conſilio primo dicebat, Gloſ ſam illam hoc non dicere. Reprobat quoque Decium, Ioannes Vincentius Honded. in conſil. 70. num. 43. lib. 1. & Gloſ ſ æ opinionem ſequuti fuere Imola, Corneus, Socinos, Alexander, Caballinus Antonius Rubeus, Gozadinus, Tiraquellus quamplurimos in id referens, Portius, Cephalus, Couarruuias, Acoſta, Rolandus, & Marçarius, quos in vnum congeſ ſit, & cum Gloſſa firmiter tenuit, tam in fideicommiſ ſo particulari facto familiæ, quàm in vniuerſali, Ludouicus Molina, de Hiſanorum primogeniis, lib. 3. cap. 7. num. 20. Angelus, Imola, Alexander, Aretinus, Gozadinus, Corneus, Bertrandus, Socinus, Ruinus, Bolognetus, Decius, Durandus, Socinus iunior, Alciatus, Benint. Ferretus, Iaſon, Curtius iunior, Chaſ ſaneus, Fabius à Corombonus, Craueta, Marçarius, Caſtrenſis, Menchaca, Fulgoſius, Rubeus, Alexander, Pariſius, Hieronymus Gabriel, Capra, Laurentius Hircon. Thobias Nonius, Rota Bononien. Boërius, Matheſilan. Simon de Prætis, Cephalus pluribus in locis, quorum maiorem partem retulit, & ita conſtanter tenuit Iacobus Menochius, dict. conſil. 124. num. 81. per totum, lib. 2. cæteros verò commemorauit, & de magis communi, & veriori, & in praxi obſeruata opinione teſtimonium perhibuit Ioannes Vincentius Hondedeus, in conſil. 70. num. 43. per totum, lib. 1. Zanchus, in §. cum ita, l. hæredes mei, ff. ad Trebel. 4. parte, num. 145. Riminaldus iunior in duobus locis antea relatis, & in conſil. 246. num. 29. lib. 2. & in conſil. 681. num. 33. lib. 6. & in conſil. 410. num. 37. lib. 3. Franciſcus Viuius, Menochius, pluribus aliis in locis, Tiberius Decianus, & alij ex ſuperioribus, quos refet, & ita ſecurè tenet Fabius Turretus, in conſil. 12. num. 6. & in conſil. 38. num. 1. & 2. vbi contrariam opinionem reprobat, & de communi, & recepta ſententia contra Baldum, quod in fideicommiſ ſis locum habeat repræ ſentatio, teſtatur. Petrus Antonius de Petra, de fideicommiſ ſis, dicta quæ ſt. 11. & num. 54. vſque ad numerum 64. Marcus Antonius Peregrinus, de fideicommiſ ſis, artic, 21. num. 11. per totum. qui etiam retulit aliquos ex prædictis. Et eſ ſe veriorem Gloſ ſ æ ſententiam dixit Auendañus, in l. 40. Tauri, gloſ ſa 2. num. 37. & ſequentibus, & num. 31. retulit pro ea Baldum, Decium, Alexandrum, Ruinum, Iaſonem, Curtium iuniorem, Aretinum, Antonium Rubeum, Gozadinum, Socinum, Corneum, Rolandum, Tiraquellum, Antonium Gabrielem, & Molinam.

Ij omnes pro ſententia præfata Accurſij, ſolidiſſima & concludentia fundamenta adducunt, ſed inter alia illa magis adſtringunt, nec in rei veritate reſponſum habent. In primis, quod in fideicommiſ ſo familiæ relicto, ſucceditur eodem ordine, quo ab inteſtato ſucceditur, l. vltima, C. de verborum ſignificatione. Sed in ſucceſ ſione ab inteſtato, repræ ſentationi locus eſt, & cum patruis nepotes concurrunt: §. cum filius, Inſtitut. de hæred. quæ ab inteſt. defer. cum aliis vulgatis. Ergo id ipſum in fideicommiſ ſo familiæ relicto dicendum eſt; & conſequenter in eius ſucceſ ſione, vt proximiores hi admittentur: qui ab inteſtato admittuntur, vt tales. Ab inteſtato autem (vt ſupra dixi) filius ſubintrat in locum patris, ergo & in ea ſucceſ ſione debet intrare. Nec poteſt ad hoc fundamentum congruum aliquod reſponſum aſ ſignari, vt Ludouicus Molina, lib. 3. dict. cap. 7. num. 20. rectè animaduertit. Et in terminis noſtris, ſic argumentantur permulti Interpretes, quos Ioannes Vincentius Hondedeus dict. conſil. 70. num. 20. & 21. congeſ ſit.

Secundò pro eadem ſententia facit; nam teſtator in dubio videtur ſuam diſpoſitionem cum iuris communis diſpoſitione conformare voluiſ ſe, vt vulgò circunfertur quotidie, ſuóſque deſcendentes eo iure, eoque ordine ad fideicommiſ ſum admittere, quo de iure in legali ſucceſ ſione admittuntur, vt etiam adnotarunt Authores quamplurimi, quos ipſe Hondedeus vbi ſuprà, num. 22. adduxit; & quòd ideò fideicommiſ ſum ſecundum naturam ſucceſ ſionis ab inteſtato regulatur, vt etiam idem relati probarunt, ſed in legali ſucceſ ſione repræ ſentatio locum habet (vt dictum eſt) ergo & in diſpoſitione teſtatoris debet locum habere.

Tertiò & vltimò facit pro eadem parte coniectura l. cum auus, ff. de condit. & demonstrat. ex qua eadem affectio teſtatoris, quæ fuit erga filium ſuum, eadem extitiſ ſe creditur circa nepotem ex illo filio. Qua ſane ratione ad hanc rem in ſpecie vſus eſt Carolus Ruinus, in conſil. 79. num. 15. lib. 3. Rolandus, dict. conſil. 68. num. 50. lib. 1. Tiraquellus, de primogenitura, quæ ſt. 40. num. 91. Menochius, dict. conſ. 124. num. 83. lib. 2. latius Hondedeus dict. conſil. 70. num. 25. qui dicit, præ ſumendum non eſ ſe, teſtatorem minus dilexisse nepotes ex filio præmortuo, imò præ ſumitur illos magis dilexiſ ſe, cùm per nepotes, & pronepotes longiorem noſtri propagationem, & diuturnitatem videamus, ad quod tendit omnis noſtra intentio in concipiendo, & producendo liberos. Et quia magis memoria ani extenditur per nepotes, quam per filios, & ſic magis videtur ipſos, quam filios diligere. Vt concludunt Interpretes relati per Hondedeum dict. conſ. 70. num. 25. qui etiam ſubdit eleganter, quod ſi non eſ ſet dicendum, auum magis diligere nepotes, debet ſaltem præ ſumi æqualis affectio erga filios, & nepotes: vt conſiderant reſpondentes fundamento Baldi contrarium tenentis, Alexand. in conſil. 26. num. 5. col. 2. lib. 3. Gozadinus, in conſil. 4. num. 13. & Benintend. deciſione 88. in fine. Vnde ſicut ſuccedunt de iure communi nepotes, & ſubintrant in locum patris, & cum patruis concurrunt, ita debent & in fideicommiſ ſi ſucceſ ſione ſuccedere.

Verumenimverò, repræ ſentationi locum non eſ ſe in ſucceſ ſione fideicommiſ ſi, nec filios intrare in locum patris, & quæ hactenus dicta ſunt de iure communi, procedere in ſucceſ ſione legali, non autem in diſpoſitione hominis; tenuit expreſsè Baldus, in eodem, §. in fideicommiſ ſo, & Baldum ſequuti ſunt permulti alij Interpretes, quos in vnum congeſ ſit Menochius, dict. conſil. 124. num. 80. lib. 2. nempe Corneus, Florianus, Angelus Aretinus, Alexander, Capra, Matheſilanus, Iaſon, Decius, Curtius iunior, Gratus, Crotus, Gozadinus, Bellonus, Veronenſis, Fabianus Patauinus, Guillelm. Benedict. & Bertrandus, quorum aliquos retulit quoque Antonius Gabriel, communium concluſionum lib. 4. tit. de fideicommiſ ſis, concluſion. 3. num. 2. idem Menoch. in conſ. 357. num. 20. lib. 4. Teber. Decian, ſibi contrarius, in conſ. 1. num. 362. lib. 1. & in conſ. 55. num. 10. lib. 3. dicens, hanc eſ ſe magis communem. Cumanus, Angelus, Aretin. Innocen. Nicol. de Matarelis, Iafon, Alexand. Cur. iunior. Florian. Dec. Capr. Rube. Alexand Iacob. de Put. Angel, de Periglis, Crotus, Ruinus, Pariſ. Bertrandus, Matheſilan. Guil. Bened. Gratus, Socinus ſenior, Gozadin. Corneus, Beroius, Alciatus, Socin. iunior, Marzar. Nat. Port. Imol. & Bolognet. quos vt ſequaces opinionis Bal. contra Gloſ ſam recenſuit Ioan. Vincentius Honded. in conſ. prædict. 70. num. 19. per totum, lib. 1. alios quoque, maximè Bellonium Nonium, Albanum, Portium pluribus in locis, Celſum, Zanchum, & alios retulit P. Anton. de Petr. de fideicommiſ ſis, dicta quæ ſt. 11. num. 15. & num. 52. & 53. retulit etiam alios M. Anton. Peregrin. de fideicommiſ ſis, dict. art. 21. n. 1. & tuetur hanc partem Angelus Matthæat. de legatis & fideicomm. lib. 2. cap. 6.

Rationes autem, & fundamenta, quibus Baldus, & eius ſequaces excitantur, atque adducuntur præcipuè, ad id tendunt, atque redigi poſ ſunt in ſumma; Inprimis, quod maior eſt affectio teſtatoris erga proximiorem, atque ita erga filium, quam erga nepotem, & deinceps; & conſequenter, quod patruus debet omnino excludere nepotem, & quia ſola ipſa gradus proximitas conſideratur, quamuis in ſucceſ ſione legali aliter ſit, vt ſuprà vidimus. Quæ tamen rationes nec in propoſito concludunt, nec vere omnino ſunt. ratio namque illa affectionis, ſic perpenſa, contra Bald. potius, & ſequaces retorqueri poteſt, ſi ea in memoriam repetamus quæ de affectione aui circa nepotes, ſupra dicebamus. Vel ſaltem ita locum habet in filio ingrediente locum patris ſui, quam in filio metipſo, aut fratre defuncti. Quandoquidem (vt etiam ſuprà dicebam) teſtator diſponendo, ſecundum ius commune diſpoſuiſ ſe, atquè vocaſ ſe cenſetur. Quod ſaneius commune nullam adhibet differentiam inter patrem, & filium, ſui patris locum obtinentem; quod Menochius dict. conſil. 124. num. 83. ſingulariter, & vere animaduertit, & latius proſequitur Ioannes Vincentius Honded. dict. conſil. 70. ex num. 44. vſque ad numerum 52. ex quo Authore, & alia ratio eliditur, quod ſcilicet ſola gradus proximitas conſideretur in ſucceſ ſione fideicommiſ ſi, vtpote cum filius, qui locum patris ſui obtinet, in eodem dicatur eſ ſe gradu, & ſic gradus proximitas ex iuris communis diſpoſitione ei obeſ ſe non poſſit. Prætereà, quia vt Imola, in dict. §. in fideicommiſ ſo, cum indicio animaduertit. & Menochius dict. num. 83. ſequitur, non plus in caſu dict. §. in fideicommiſ ſo, conſideratur affectio teſtatoris, quam in caſu dict. §. cum ſilus, Inſtitut. de hæred. quæ ab inteſt. defer. cum vulgatis, & in caſu authent. ceſ ſante, C. de legitimis hæred. Sed ſolum inquit textus ille admittendos eſ ſe proximiores: quod intelligendum eſt vt diximus, ſecundum ordinem iuris, cum vocentur eo modo, quo ab inteſtato ſuccederent. Et ſequuntur multi Interpretes relati per Fabium Turretum, in conſ. 12. num. 7. & 8. Denique quia permultæ ex authoritatibus, atque allegationibus pro Bald. adductis, facile vitari poſ ſunt, vt Menoch. dict. conſ. 124. n. 82. cum iudicio animaduertit, idque efficit, atque oſtendit.

Baldi etiam authoritas præcipua, & traditio ſuperior, in d. §. in fideicommiſ ſo. ita (ac facile quidem euitatur) quod ipſemet Baldus alio in loco contrarium reſponderit, in conſil. 488. Caſus eſt talis, quidam Titius, verſiculo, ſed in contrarium facit, lib. 3. vbi Accurſij ſententiam probauit. Quod vel tantum ſuſ ſiceret, vt ea videretur in tuto manere, præualet enim eius opinio de iure reſpondendo, alij opinioni, quam in lecturis firmauit: Sicuti ſcribunt Socin. iunior, Rubeus, & Pariſ. quos Menoch d. num. 82. ad id præcitauit.

In tuto etiam manebit, conciliando opiniones, vt illas conciliant Corn. Iafon, Curtius iunior, & Alciatus, ſtatim commemorandi, ac tres caſus præcipuos diſtinguendo. Primus caſus eſt, quando fideicommiſ ſum fuit relictum ab aliquo aſcendente, vt putà auo, & proauo, & ſimili; & quidem hoc in caſu filium ingredi locum patris, atque ita eum repræ ſentare, vt concurrat cum patruo, fere omnes affirmant; nec vllus, exceptis Baldo, & Comenſi diſ ſentit. Eorum autem rationes, & argumenta ex dictis ſupra confutantur apertè. Secundus caſus eſt, quando agitur de fideicommiſ ſo relicto à tranſuerſali prioris gradus, vt putà à patruo, vel auunnculo, aut ſimili, in cuius ſucceſ ſione locus eſt repræ ſentationi in ſucceſ ſione ab inteſtato. Et hoc ſanè caſu admittitur ſimiliter in fideicommiſ ſi ſucceſ ſione repræ ſentatio. Tertius caſus eſt, quando ſcilicet agitur de fideicommiſ ſo relicto à patruo vel alio ſimili tranſuerſali, in cuius ſucceſ ſione ab inteſtato non datur repræ ſentatio, & hoc ſane caſu nec in fideicommiſ ſo huius tranſuerſalis locus eſt repræ ſentatione. Hanc diſtinctionem probarunt Corneus, in l. vltima, num. 9. C. de verborum ſignificatione, Iafon, in l. 2. num. 4. C. de ſucceſ ſorio edicto. Et ibidem Curtius iunior, num. 9. Andreas Alciatus, in dict. §. in fideicommiſ ſo, num. 11. verſiculo, ego à ſententia. Couar. Nonius, Dec. Anton. Gabriel, Pariſ Decianus, Alciatus, Rubeus, & alij, quos retulerunt, & ita obſeruarunt Antonius Theſaurus, deciſione 65. num. 1. & 2. Menochius, qui prædictorum omnium caſuum concludentem rationem adducit, lib. 4. præ ſumptione 65. ex num. 14. vſque ad numerum 33. & dict. conſil. 124. num. 84. lib. 2. & dict. conſil. 357. num. 22. lib. 4. Michaël Graſ ſus, receptar. ſententiar. §. fideicommiſ ſum, quæ ſt 11. num. 3. & 4. vbi retulit permultos Authores ſic diſtinguentes, & num. 2. recte inquit poſt Mo lineum, quod in terminis in quibus Gloſ ſa loquitur, nullum Authorem inuenit nominatim eam reprobantem, niſi Baldum ibi. Petrus Antonius de Petra, de fideicommiſ ſis, quæ ſt. 11. num. 54. & num. 43. Peregrinus, dict. artic. 21. num. 7. & 8. Humada, in l. 2. tit. 15. part. 2. gloſ. 17. num. 8. in, princip. Couar. practicarum dict. cap. 38. num. 4. Octauianus Cacheranus, in conſil. 72. num. 29. Iacobus Cancerius, variarum reſolutionum, cap. 5. num. 45. verſiculo, veritas eſt. Fabius Turretus, dict. conſil. 12. num. 10. & 11. lib. 1. Ioannes Vincen tius Honded. in conſil. 70. num. 25. & ſequentibus, & magis expreſ ſe, num. 73. lib. 1. Antonius Pichardus, ad titulum Inſtitut. de hæred, quæ ab inteſtato defer. de repræ ſentatione, §. 3. num. 48. & 49. fol. 1261. Cæ ſar Barzius, deciſione Bononiæ 93. ſubdit eleganter Menochius, dict. præ ſumptione 93. num 19. & 32. prædictos duos caſus primos, in quibus repræ ſentatio conceditur locum habere multos magis, quando concurrit aliqua coniectura, qua teſtator ſignificauit, velle filium repræ ſentare perſonam. patris ſui. Sic & ab eis contrariis coniecturis recedi, ſi ex eis colligi valeat, teſtatorem noluiſ ſe filium patrem repræ ſentare, atque eius locum ingredi: ſic etiam, & tertio caſu recedi à reſolutione ſuperiori, quando extat aliqua coniectura, quæ oſtendit teſtatorem voluiſ ſe, filium repræ ſentare debere patris perſonam. Quæ reſolutio mirè conuenit dicendis infrà obſeruatione penultima, & vltima. Et comprobatur teſtimoniis multorum Authorum, quos ipſe Menochius commemorauit ibidem. Atque ex ipſa plane ſequitur, atque deducitur ſingularis obſeruatio ad conſirmandam, & iuſtificandam d. l. Tau. 40. conſtitutionem. Nam ſi in materia fideicommiſ ſaria atque in fideicommiſ ſi cuiuſlibet ſucceſ ſione, etiam inter tranſuerſales, quando extat aliqua coniectura, quæ oſtendit teſtatorem voluiſ ſe, filium repræ ſentare perſonam patris, repræ ſentatio extenditur vltra terminos iuris communis, & ſucceſ ſionis ab inteſtato, & ſic vltra filios fratrum, vt Interpretes relati per Menoch. d. num. 32. ac ipſe cum eis obſeniant; quantò magis in Hiſpanorum primogeniis atque in maioratibus noſtris attenta eorum conſuetudine, & natura ſuccedendi, item præ ſumpta inſtitutoris voluntate, de qua poſt Didacum Couar. & Ludou. Molin. sæpè meminimus: vltra filios fratrum, atque terminos iuris communis, potuit, & in infinitum inter tranſuerſales quoque repræ ſentatio introduci. Similiter etiam, ſi in terminis iuris communis, & ſucceſ ſionis ab inteſtato, repræ ſentatio inter deſcendentes in infinitum, & inter tranſuerſales inter fratres, fratrumque filios inducta, ex præ ſumpta teſtatoris voluntate in fideicommiſ ſis ceſ ſare poteſt, ac etiam multo magis habere locum, quando concurrunt aliquæ coniecturæ, quibus oſtenditur teſtatorem voluiſ ſe, quod filius repræ ſenter perſonam patris: vt idem Menochius, dict. præ ſumptione 95. num. 19. & in conſil. 215. num. 339. poſt Ruinum ſcripſit. Rectiſ ſimè quoque dict. Tauri l. 40. introduxit repræ ſentationem inter deſcendentes, & tranſuerſales ibi inductam, ex contraria inſtitutoris maioratus voluntate ceſ ſare, vt infra dicetur.

His adiiciendum erit, veriſ ſimam eſ ſe Lndouici Molinæ, de Hispanorum primogeniis, lib. 3. dict. cap. 7. num. 20. traditionem illam, ſcilicèt in fideicommiſ ſis familiæ, vel aliis ſub nomine collectiuo relictis, in quibus iure maioratus ſuccedendum eſt, non eſ ſe admittendam repræ ſentationem eo ordine, quo in d. l. 40. Taur. primogeniorum ſucceſſione diſpoſitum eſt, vt ſcilicèt inter tranſuerſales quoſcunque vſque infinitum repræ ſentatio procedat. Quod probatur ex verbis eiuſdem legis Taur. ibi: en ſucceſ ſion dal mayorazgo. Ex quibus verbis deprehenditur, quod ad hoc, vt habeat locum repræſentatio cum qualitatibus in ea lege contentis, prius conſiderandum eſt, an de ſucceſ ſione maioratus tractetur. Si igitur de maioratus ſucceſ ſione non agatur, ſed de fideicommiſ ſo familiæ relicto, in quo iure maioratus ſuccedendum non ſit, id ſane obſeruabitur, quod iure communi attento, ſuprà obſeruandum diximus, nec ex deciſ. d. l. 40. Maur. aliquid innouatum cenſebitur. Et ideo non vnus dumtaxat, ac ſicut in primogeniis ex ſui natura, ſed plures, & nepotes cum patruo ſimul ad ſuccedendum concurrent, vt etiam remanet reſolutum, nec ipſe Molina expreſ ſit. Sic etiam tenuit Blazius Flores Diaz de Mena, in additionibus ad dictam deciſionem Gam. 93. verſic. prima concluſio, fol. 47. vbi dixit, quod in ſucceſ ſione fideicommiſ ſi temporalis, in quo poſt mortem nominatorum vocantur proximiores, & ſic plures poſ ſunt ſuccedere, admittatur ea repræ ſentatio, quæ admittitur in ſucceſ ſionibus ab inteſtato, ſcilicet in linea deſcendentium abſque diſtinctio. ne, & in linea tranſuerſalium vſque ad fratres, & filios fratrum. Sed ſi vnus dumtaxat poteſt ac debet ſuccedere, quod præfertur proximior.

Cæterum ſi fideicommiſ ſi nomine, bona vnita, & perpetuo vinculo coalligata, atque cum clauſulis prohibitionis, alienationis, & perpetuitatis relinquerentur, & vnus dumtaxat ad ſucceſ ſionem admitteretur, ita vt iure maioratus inſtitutio fieret, atque ſucceſ ſio futura eſ ſet, tunc equidem obtineret in eo fideicommiſ ſo deciſio d. l. 40. Taur. & conſequenter perpetua repræ ſentatio in illo admittenda eſ ſe, tam in deſcendentium, quam in transuersalium ſucceſ ſione, ita vt nepos ex primogenito admittendus eſ ſet, ac ipſe ſolus excluſis aliis ſuccederet non ſicut de iure communi, quo nepos & patruus ſimul concurrebat, vt vidimus ſuprà, cum ſucceſ ſio maioratus ſui natura vni dumtaxat deferatur, nec pluribus poſ ſit competere. Quod certiſ ſimum eſt, & ita agnouit Auend. dict. gloſ. 2. n. 40. Humada, in l. 2. tit. 15. part 2. gloſ. 17. num. 8. Sarmientus, in dict. §. in fideicommiſ ſo, num. 17. & ſic accipiendus eſt Molina loco ſupra citato. Loquitur enim ipſe, quando ſimplex fuit fideicommiſ ſum, nec fideicommiſ ſi nomine ſic coalligata, & vnita, atque adiectis vinculis, & prohibitionibus fuere bona relicta. Sic etiam accipiendæ ſunt concluſiones illæ, quas Blazius Flor. Diaz de Mena, in additionibus ad dictam deciſionem Gamæ 93. ex verſiculo, prima concluſio, vſque ad verſiculum, quinta concluſio, confecit. Et hæc reſolutio confirmari poterit ex his, quæ in vinculis, & anniuerſariis perpetuis infrà dicenda ſunt obſeruationibus ſequent.

Deinde conſtituendum erit, atque ſub hac eadem decima obſeruatione principali obſeruandum, quod ex his, quæ hactenus diximus numeris præcedentibus ſuper contrarierate Gloſ ſ ę, & Baldi, petenda etiam, atque deducenda eſt reſolutio alterius quæſtionis, vtrùm ſcilicèt in feudis habeat locum repræ ſentatio? Nam ſi repræ ſentatio locum habet, etiam in ſucceſ ſione pendente ab hominis diſpoſitione, vt cum Accur. & ſequacibus, contra Bal. & ſequaces defendimus: planum equidem erit, in feudis quoque atque indiſtinctè repræsentationem locum habere. Si verò dumtaxat habet locum reprę ſentatio in ſucceſ ſione ab inteſtato, quæ verè hæreditaria eſt, non verò in ſucceſ ſione ex hominis diſpoſitione proueniente, vt Bal. & ſequaces affirmant, planum etiam videbitur in feudi ſucceſ ſione hæreditaria, ſiue quæ ab inteſtato, iure hæreditatio deferatur, locum eſ ſe repræ ſentationi; in ſucceſ ſione vero feudi ex pacto, & prouidentia acquiſiti, repræ ſentationem non admittendam. Et ita huiuſce quæ ſtionis reſolutionem, ex alterius vera reſolutione, ſcilicet Gloſ ſ. & Bald. mentiuntur atque diffiniunt fere omnes, qui articulum hunc ſucceſ ſionis feudi attingunt, atque poſt alios expreſ ſim Menoc. in conſ. 200. n. 56. in fin. & n. 57. 58. & 59. lib. 2. Aluar. Valaſcus, de iure emphyteutico, quæ ſt. num. 1. & num. 7. Caldas Pereira de nominatione emphyteutica, quæ ſt. 17. num. 28. & 29. Craueta etiam, Cephalus, & Burſatus, ac eos referens Petrus Antonius de Petra de fideicommiſ ſis quæst. 11. ex num. 144. vſque ad num. 152. qui dicunt, in materia ſucceſ ſionis feudi idem dicendum, quod in materia fideicommiſ ſi, quia æquiparantur in hoc. Natta etiam, in conſil. 217. à ſucceſ ſione fideicommiſ ſi, & doctrina Bal. in d. §. in fideicommiſ ſo. regulandam præfati dubij reſolutionem exiſtimauit; & ideo deceptus eſt, prout Hippol. Rimin. in conſ. 410. n. 17. & tribus ſeq. & n. 28. cum pluribus ſeq. latius, atque eruditè (vt adſolet) oſtendit.

Ad rem itaque magis accedendo, inprimis conſtituendum erit, quod in feudorum materia licet regula ſit, quod deuoluantur in proximiores, c. 1. in fin. ibi: Et hoc est quod dicitur ad proximiores pertinere, in titulo de natura ſucceſ ſio. feud. per quem ex communi ſententia ſic firmauit Tiber. Decian, in conſ. 55. n. 49. lib. 3. attamen, & in feudis filius intrat in locum patris, & ſuccedit, vti ſucceſ ſiſ ſet pater, eſt enim receptum, vt in illis locum habeat repræ ſentatio: c. 1. §. his verò deficientibus, in tit. de gradibus ſucceſ ſion. in feudis, Gloſ. in d.c. 1. de natura ſucceſ ſionis feudi, & ibi Bald. & alij, & in c. 1. in princip. vbi etiam Bal. & Aluarot. qui dicit hoc eſ ſe indubitatum apud omnes per illum textum, de ſucceſ ſione feudi. Et cum pluribus Authoribus ſic reſoluunt Tiber. Dec. d. conſ. 55. n. 50. lib. 3. Didac. Couar. pract. c. 38. n. 13. Tiraquel. de primogenitura, q. 40. n. 20. Aluarus Valaſcus, dicta quæ ſt. 50. num. 1. vbi ſubdit, id intelligendum in ſucceſ ſione deſcendentium, nepos enim ſuccedit in locum patris, & eum repræ ſentat, tam ſi ſit ſolus, quam ad concurrendum cum patruo filio vaſ ſalli defuncti. Idque probat ex generalitate textus, in cap. 1. circa principium, de ſucceſ ſione feudi, dum vocat ad feudum filios, & nepotes in locum patris ſui, ibi: Succedunt filij æqualiter, vel nepotes ex filio loco ſui patris: & latius id fundat, atque eo caſu ſuccedunt nepotes cum patruo in ſtirpes, & non in capita. Deinde Valaſcus ipſe n. 3. notauit ſimiliter, quod in ſucceſ ſione etiam tranſuerſalium, filij fratris præmortui repræ ſentant patruum ſuum, & ſuccedunt ſimul cum patruo in feudo fratris, qui ſine liberis deceſ ſit, vt notant multi Authores ibi relati. Auend. etiam, gloſ. 2. d. l. 40. Tau. n. 45. & eſt caſus clarus, in cap. 1. incipit Per ſucceſ ſionem, in titulo de ſucceſ ſione fratrum, vel de grad. ſuccedent. in feud. §. 1. ibi: His verò deficientibus, vocantur primo fratres, cum fratrum præmortuorum filiis. Denique eodem n. 3. in fin. recte dixit, & alios Authores ſic tenentes retulit Valaſc. quod repræ ſentationis ius eſt in linea recta deſcendentium in infinitum in feudis, ſicut in allodialibus; in collateralibus vero vſque ad filios fratrum incluſiue; poſt fratrum autem filios non repræ ſentat filius perſonam patris in feudis, ſicut nec in allodialibus bonis, vt etiam Couar. ibi relatus obſeruat.

Secundo deinde, atque in eodem articulo conſtituendum eſt, in feudo hæreditario tradidiſ ſe vnanimiter omnes Interpretes, cum eſ ſe repræ ſentationi, & filium intra locum patris, nec aliquem in hoc hactenus diſ ſentire, prout ſcripſit poſt Angel. Alex. Corn. & Curt. iuniorem, Menoch. in conſ. 200. nu. 54. & 64. lib. 2. & in conſil. 489. num. 20. & 21. lib. 5. & præ ſumpt. 95. n. 41. lib. 4. Hippolit. Riminald. in conſil. 410. ex num. 15. & 16. lib. 4. Roland. in conſil. vltimo, num. 15. & pluribus ſequent. volum. 1. & in conſil. 68. ex num. 28. eodem volumine. Franciſcus Burſatus, in conſil. 1. num. 24. volumine 1. Ioannes Cephalus, in conſil. 313. num. 20. cum ſequentib. lib. 3. & in conſ. 124. num. 40. & pluribus ſequentibus, lib. 2. Tiberius Decianus, in conſil. 3. ex num. 152. lib. 4. Aluarus Valaſcus, de iure emphyteutico, dict. quæ ſt. 50. num. 4. Valaſquez Auendañus, in l. 40. Tauri, gloſ ſa 2. num. 45. & 46. Peregrinus, Molina, Couar. Petra, Cald. Pereira, Matiençus, Pater Molina, & alij. quos infrà commemorabo. Et quidem hic caſus definitur, atque comprobatur ex his, quæ numeris præcedentibus remanent reſoluta, & ſcripta, cum idem iudicemus de feudo hęreditario, quod de aliis bonis hæreditariis, & liberis, ſiue de hæreditariis ſucceſ ſionibus, in quibus repræ ſentatio admittitur regulariter, vt Menochius, dict. præ ſumpt. 95. n. 41. Aluarus Valaſcus, dict. q. 50. num. 4. & Auendañus, num. 46. gloſ ſa 2. rectè perpendunt.

Dicitur autem feudum hæreditarium illud, quod ſcilicet, obtineri non poteſt niſi ab eo, qui ſit hæres, vt Valaſcus, dict. num. 4. Affirmat. Et quod conceſ ſum eſt pro ſe & hæredibus, vt per Iſerniam, Bal. Alexan. Decium, Pariſium, Gozadin. Romanum. Iaſonem, Curtium iuniorem, & alios, quos citat, & quando feudum dicatur hæreditarium, & an in dubio hæreditarium præ ſumatur, vel ex pacto, & prouidentia, latius, atque eruditè explicat Tiberius Decian, in conſ. 24. ex num. 64. vſque ad numerum 71. lib. 1. & in conſil. 9. num. 5. lib. 2. & in conſil. 3. ex num. 152. vſque ad numerum 155. & num. 169. vſque ad numerum 189. lib. 4. vbi inuenies maximam contradictionem in hoc vltimo puncto. Nam in dubio feudum cenſendum eſ ſe potius hæreditarium, quam ex pacto, tenuerunt permulti, quos ipſe Decian, dict conſil. 24. num. 70. volum. 1. retulit, & huic patri acceſ ſit Didacus Couar. practicarum, dict. cap. 39. num. 13. Aluarus Valaſcus, dict. quæ ſt. 50. num. 4. in fine, qui ſecundum frequentiorem ſententiam firmat, etiam in caſu dubio feudum hæreditarium cenſeri, & pro ſucceſ ſoribus, & hæredibus datum, & ideo probabilius eſ ſe, tunc etiam eſ ſe locum repræ ſentationi. E contra tamen, quod in dubio interpretatio capienda ſit, vt ex pacto, & prouidentia cenſeatur potius, quàm hæreditarium: renuerunt permulti alij, quos citarunt Tiraq. de primogenitura, quæ ſt. 35. num. 11. Tiberius Decian, dict. conſ. 3. num. 169. cum ſequentib. lib. 4. vbi in hanc partem magis videtur animum ſuum inclinate, & eſ ſe veriorem dixit Matien. in l. 5. tit. 7. gloſ ſa 5. num. 3. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ. Sed quod attinet ad effectum repræ ſentationis, inueſtigatio hæc & differentia, ideo modicæ vtilitatis viſa eſt, quod in vtraque admittendam eſ ſe repræ ſentationem defendemus ſtatim.

Ex pacto autem, & prouidentia, ſiue familiare, non verò hæreditarium feudum dicitur, quando alicui conceditur pro ſe, & ſuis liberis, & deſcendentibus, vel proximioribus de familia, nec fit aliqua mentio hæredum, vt ex ſuperioribus Authoribus colligitur, & per Pinellum, 3. par. 1. l.C. de bonis mater. n. 84. Roland. in conſ. 55. 9. lib. 3. & poſt alios, Hippol. Riminal. in con. 410. num. 17. lib. 4. In huiuſmodi autem feudo ex pacto, & prouidentia, quem repræ ſentatio non detur, conſtanter defendit Natta, in conſ. 127. cum tribus ſeq. quo in loco, & in conſ. 679. eum retulerunt Riminaldus, & Petra, infrà referendi. Audacitérque affirmat, memoratam concluſionem de repræ ſentatione in feudo admittenda, procedere dumtaxat in feudo hæreditario; non verò in feudo ex pacto, & prouidentia concedentis. Et eſ ſe communem opinionem dixit Menoch. lib. 4. dict. præ ſumpt. 95. n. 42. & in aliis locis ibi relatis. Probauit autem reſtrictionem, ſiue opinionem iſtam Natta, in primis ex doctrina Bal. in dict. §. in fideicommiſ ſo, l. cum ita, ff. de legatis ſecundo, de qua plenè actum fuit num. præcedent. quod ſcilicet nepos non iugrediatur in locum patris in diſpoſitione hominis, & ſic quod in fideicommiſ ſo repræ ſentationi locus non ſit; quę tamen quam falſa ſit, atque communiter reprobata, ex dictis etiam ſuprà, pluſquam manifeſtè deducitur, & in terminis, vt Nattæ reſponderet. ſic obſeruauit Hippol Rimin. d. conſ. 410. n. 37. lib. 4.

Secundò mouetur Natta per Alexandrum, in conſ. 204. Conſideratis verbis, colum. 2. lib. 2. quem etiam retulit, ac etiam in conſ. 129. lib. 5. Auendañ. gloſ ſ. 2. dict. l. 40. Tauri, n. 47. & dict. conſilij Alexand. 129. mentionem etiam fecit Riminaldus ipſe, ibidem n. 40. atque ex n. 38. vſque ad n. 44. eleganter atque erudite Alexand. ſatisfacit, ſic vt in contrarium expendi non debeat, nec ipſius authoritas aliquid vrgeat.

Tertiò corroborat opinionem præfatam Natta, argumento ſumpto ab operis libertorum ad feuda, vt latius recenſet Riminal. idem, eodem conſ. 410. nu. 23. & 24. & numeris ſequentibus, huic fundamento reſpondet adeò concludenter, vt nihil vltrà adiicere, neceſ ſe ſit

Poſtremò ponderat Natta ipſe, vigere contra nepotem doctrinam Bart. in authent. poſt fratres, C. de legitimis hæredibus. vbi loquens in feudo Regni Apulliæ, Bartolus dicit, quod cum non habeatur iure ſucceſ ſionis, ſed ex donatione Dominica, nepos non aſ ſumit locum patris: ſic enim Barrol. ſentit apertè, quod in feudo quod debetur ex prouidentia concedentis, nepos non ingrediatur paternum gradum. Sed & Bart. traditioni illi, ſatisfacit erudite Riminal. ipſe, eodem conſ. 410. n. 49. 50. & 51. & n. 52. dicit, nec eum etiam turbare Butrij conſ. 47. de quo Natta non meminit, & idem Riminald. n. 27. ponderauit, & errore manifeſto Butrium lapſum, dict. n. 52. demonſtrat apertè. Vides ego Nattam nihil firmum aut validum pro ſe adduxiſ ſe, omnibus potius, quæ pro ſe ponderauit, Riminal. reſpondiſ ſe, vt ibidem inuenies, ne ab alio, & ſic erudito admodum Viro plena manu adnotatum, atque ſcriptum tranſcribamus (quod maximum vitium eſt.)

Cumani autem, Rubei, Curt. Couar. & aliorum authoritas, quos Valaſcus, dict. q. 50. n. 5. & Auendañ dicta gloſ ſ. 2. l. 40. Maur. num. 47. retulerunt, turbare quoque nullum debet, vtpote cum ex his, quæ in ſucceſ ſione fideicommiſ ſi, ſuprà diximus, atque ex his, quæ Rimin. ipſe, dicto in loco annotauit, eorum obſeruationes conuincantur, atque deſtruantur aperte, quamuis ipſe horum Authorum mentionem non fecerit. Auendañus etiam, Curtij, & Couar. non meminit. Idcirco diſtinguendum non eſ ſe, an feudum hæreditarium ſit, ſiue ex pacto, & prouidentia concedentis procedat, ſed quod indiſtinctè in feudo etiam ſi iure hæreditario non deferatur, repræ ſentatio ſemper admittenda ſit, validiſ ſime, & conſtantiſ ſimè tuetur Hippol. Riminald. dict. con. 410. ex n. 28. cum multis ſeq. lib. 4. & n. 44. 45. & 48. Iſern. Ioan. Ant. de Ferrariis, Aretin. Bal. Curt. iunior. & plures alios, quibus ſe ſubſcripſit Ioan. de Lignano retulit. In eodem quoque placito firmiter fuerunt, & etiam in feudo familiari, atque ex pacto, & prouidentia repræ ſentationem admitti tenuerunt Aluar. Valaſ. de iure emphyt. dict. q. 50. n. 4. verſ. verum hi Patres. Et ex pluribus probauit Iaſ. in l. ſi autæ, n. 5. C. de ſucceſ ſorio edict. Afflict. Tiraquel. Grammaticus, & Acoſta; cum quibus Ludouic. Molin. de Hiſanor. primogeniis, lib. 3. cap. 6. num. 47. dicens, iure ſingulari in feudo repræ ſentationem ſemper admitti, etiam ſi iure hæreditario non deferatur, & improbans Antonium de Roſellis, de ſucceſ ſionibus ab inteſtato, nu. 118. contrarium tenentem. Id ipſum probarunt etiam Franciſcus Burſatus, in conſil. 1. num. 24. lib. 1. Ioannes Cephalus, in conſil. 313. num. 20. & num. 25. cum ſequentibus, lib. 3. Pancirolus, in conſil. 200. num. 6. Tiberius Decianus, in conſil. 55. ex num. 44. atque ex num. 49. lib. 3. & alij permulti, quos commemorauit Menochius, in conſil. 200. num. 64. & in conſil. 498. num. 21. lib. 5. vt ipſe refert præ ſumptione 95. num. 45. lib. 4. Petrus Antonius de Petra, de fideicommiſ ſis, quæ ſt. 11. ex num. 144. vſque ad numerum 152. fol. 258. Hieronymus Gabriel, in conſil. 86. columna 2. eruditè Marcus Antonius Peregrinus, de fideicommiſ ſis, artic. 21. num. 13. 14. & 15. Caldas Pereira, de nominatione emphyteutica, quæ ſt. 17. num. 28. Ioannes Matiençus, in l. 5. tit. 7. gloſ ſa 5. num. 3. lib. 5. numæ collectionis Regiæ, Auendañus, in l. 40. Tauri, gloſ ſa 2. num. 49. Antonius Pichardus, ad titulum Inſtitut. de hæred, quæ ab inteſt. defer, de repræ ſentatione, §. 2. num. 27. fol. 1245. Sfortia Oddi, in conſil. 39. num. 39. lib. 1. Borgninus Caualcanus, deciſione 21. num. 70. 72. & 73. part. 3. Pater Ludouicus Molina, tom. 3. de iuſtitia & iure, diſput. 626. num. 3. fol. 389.

Et pro hac parte validiſ ſima fundamenta, atque ex eiſdem Authoribus deducta, poſ ſent expendi; ſed aliis conſultò omiſ ſis, illa concludenter adſtringunt: In primis, quod feuda licèt quandoque hæreditaria non ſint, attamen admodum hæreditariorum, & legitimarum ſucceſ ſionum deferuntur, cap. 1. §. his vero de ſucceſ ſ. fratrat. & grad. ſucceſ ſion. Proinde licèt feudum hæreditarium non ſit, nihilominus repræ ſentatio admitti debet, ac ſi iure hæreditario ſuccederetur. Et ita pro ratione præfata reſolutionis conſiderauit Aluarus Valaſcus, dict. q. 50. num. 4. & repetit num. 7. Addiderim ego, abſolutum non eſ ſe, nec ſatis certum, in his dumtaxat repræ ſentationem admitti, quæ iure hæreditario deferuntur: cum etiam in his, quæ non eo iure deferuntur, repræ ſentatio quandoque admittatur, vt ſ æpe ſuprà hoc eodem tractatu contendi; idcirco ex eo capite non debuiſ ſe in quocunque feudo excludi: maximè cum in feudis iuri ſingulari id fuerit admiſ ſum, vt Molin. lib. 3. de Hispan. primog. d.c. 6.b n. 47. probauit.

Deinde & ſecundo pro eadem ſententia illud concludit, quod textus, in d.c. 1. §. 1. de ſucceſ ſion. frat. & in cap. 1. de ſucceſ ſione feudi, generaliter loquuntur de feudo, ad quod moriente vaſ ſallo admittuntur filij, vel nepotes ex filio loco ſui patris, & in defectum filiorum, & deſcendentium vocantur fratres cum fratrum præmortuorum filiis, nec diſtiuguunt ea iura inter feudum hæreditarium, aut ex pacto, & prouidentia concedentis, & ſic generaliter veniunt intelligenda, vt Hippolytus Riminald. dict. conſ. 410. n. 29. ſingulariter probat & n. 47. aliud, ac etiam concludens fundamentum adducit ad fauorem nepotis, videlicèt quod feuda regulantur, ac deciduntur ſecundum ius commune, ſi non reperitur aliud in contrarium deciſum in ipſis feudis, vt eſt textus expreſſus, & ibi Glo. Iaco. de Belui. Bald. Aluarot. & omnes, in c. 1. de feudi cognitione. Sed non reperitur expreſsè deciſum in feudis magis ex pacto, quam hæreditariis, quod patruus excludat nepotem; imò præfata iura ſimpliciter, & indiſtinctè nepotem cum patruo admittunt: ergo debet hic caſus decidi ſecundum ius commune, quod pariter admittit nepotes cum patruo.

Tertio, & vltimo atque in eodem feudi articulo conſtituendum eſt, ſuperius dicta, atque in omni feudo abſque reſtrictione accepta, procedere etiam, atque locum habere in feudis, in quibus primogenituræ aut maioratus iure ſucceditur, in eis namque, & repræ ſentationi locus erit (vt remanet dictum) & nepos patruo debet præferri: vt probat text. in c. 1. vbi Gloſ ſa, verbo, ſolus, de natura ſucceſ ſion. feudi, & ibi Bald. & alij; textus etiam in c. 1. in princip. & ibi Bal. & Aluarot qui hoc dicit eſ ſe indubitatum ſecundum omnes, per illum tex. de ſucceſ ſione feudi: & cum Baldo, Bertrando, Abbate, Iaſon. Rolando, Lecirier, & Tiraquello, ſic reſoluit Aluarus Valaſcus, de iure emphyteutico, dict. quæ ſt. 50. num. 7. & cum Molina, Couar. Tiraquello, & Acoſta, Velaſquez Auendañus, dict. gloſ ſa 2. l. 40. Tauri, num. 50. & reddit rationem, num. 51. & 52. Idcirco ſi feudum iure maioratus relictum fuerit, ac cum clauſulis ordinariis, quæ in maioratuum inſtitutione adiici ſolent, tunc proculdubio omnia in feudi ſucceſ ſione obſeruari debebunt, quæ in maioratus ſucceſ ſione obſeruantur, vt Auendañus ipſe, dict. n. 52. rectè probauit, & Ludouicum Molinam retulit tribus in locis. Sed & alio loco expreſ ſim magis, & magis in propoſito noſtro dixit, lib. inquam. 3. de Hispan. primogen. cap. 7. num. 19. quò loci obſeruauit, quod repræ ſentatio iuxta formam l. 40. Taur. admittenda eſt in feudo iure maioratus relicto. Quod certum equidem eſt, & confirmatur ex his, quæ in emphyteuſi, iure patronatus, & anniuerſario iure maioratus relictis, Author ipſe annotauit ibidem. Et tunc equidem iuxta naturam maioratus, excluſiua aliorum erit neptis admiſ ſio, atque repræ ſentatio, ſicut cæteros omnes excludet, cum ipſe, ac vnus tantum iuxta naturam primogeniorum ſuccedere debeat, vt compertum eſt. Et hactenus de feudi ſucceſ ſione.

Nunc verò de Emphyteuſi agendum eſt, & quidem ſicut in feudo, ita quoque in emphyteuſi an habeat locum repræ ſentatio, dubia & anceps eſt apud Interpretes noſtros indagatio, & reſolutio. Quidam namque negant, repræ ſentationi locum eſ ſe, quidam vero affirmant, alij denique diſtinguunt, an emphyteuſis hæreditaria ſit, an non hæreditaria, ſed potius iure ſanguinis deferenda: vt primo caſu repræ ſentatio admittenda ſit, ſecundo verò deneganda; prout hæc omnia ex Authoribus ſtatim commemorandis colliguntur.

Sed quò abſoluta, & dilucida, atque diſtincta eorum explicatio tradatur, ſequentia erunt conſtituenda, atque in primis obſeruandum eſt, quod ſi quis recipiat emphyteuſim pro ſe & hæredibus, hæc emphyteuſis dicitur mere hæreditaria, & ideo ad quemcunque hæredem extraneum inſtitutum tranſire poteſt: Ita ſanè Calderinus, in conſil. 6. tit. de locato. Alexander, in l. quod dicitur, cum. 125. de verbor. obligat. & in conſ. 129. num. 2. lib. 9. & Socinius iunior, in conſ. 58. n. 8. lib. 2. Iacobus Menochius, in conſ. 200. nu. 50. lib. 5. qui recte dixit, quod hæc emphyteuſis regulatur ſecundum naturam aliarum rerum hæreditariarum. Supponamus ergo. quod emphyteuſis acquiſitor decedat inteſtatus relicto Caio filio, relicto etiam Mæuio nepote ex Titio filio prædefuncto: Et hoc ſanè caſu Mæuius iſte nepos concurrit cum eius patruo, & ſic per repræ ſentationem admittitur. Ratio eſt manifeſta, quia hæc emphyteuſis regulatur ſecundum alias res hæreditarias, in quibus dum ab inteſtato ſucceditur, filius ingreditur locum patris, §. cum filius, Inſtitut. de hæred. quæ ab inteſt. defer. & in hoc in caſu recte loquitur Angel. in l. Gallus, §. quidem, col. 2. verſic. tertia concl. Alexander, in conſil. 129. num. 6. verſic. non enim obſtat, lib. 5. & in conſil. 26. num. 9. lib. 3. Corneus, in conſ. 24. in fin. & in conſ. 131. col. 2. lib. 2. Curt. iun. Crau. & alij. cum quibus erutè, & ſic diſtinctè explicans, obſeruauit Menoch. dict conſ. 200. nu. 53. & 54. eodem etiam caſu rectè ſe habuerunt in hoc articulo, quicunque hactenus ſcribentes Interpretes, qui quotieſcunque emphyteuſis eſt ſecularis, & priuata, atque hæreditaria, vt accepta pro ſe & hæredibus, vel pro filiis tanquam hæredibus, repræ ſentationem admittendam aſ ſeuerarunt, & nepotem cum patruo concurrere expreſ ſerunt. Quorum numero fuerunt Angelus ipſe, Alexander, Curtius iunior, Craueta, Ruinus, cum quibus idem Menochius, præcitato conſil. 200. num. 49. lib. 2. & præ ſumptione 95. num. 41. lib. 4. Alexand. Bened. de Benedict. Iaſon, Corneus, Galiaula, Acoſta, Couarru. & poſt alios Tiraquellus, quos retulit, & cum emphyteuſis eſt hæreditaria, & à perſona priuata pro ſe & hæredibus, aut pro filiis tanquam hæredibus accepta: conſtanter tuetur Aluarus Valaſcus, de iure emphyteutico, dict. quæ ſt. 50. num. 5. per totum, Tiberius Decianus, in conſil. 55. num. 50. lib. 3. & in conſil. 28. num. 36. lib. 1. Rolandus, in conſil. 68. num. 36. lib. 1. Angelus, Alexander, Corneus, Iaſon, Gozadinus, Ruinus, Tiraquellus, & Couarru. cum quibus Hieronymus Gabriel, in conſil. 86. per totum, lib. 1. qui num. 5. & 6. de communi teſtatur. Ioannes Vincentius Hondedeus conſil. 70. num. 67. lib. 1. Antonius Gabriel, commun. concluſ. lib. 4. titul. de ſucceſ ſionibus ab inteſtato, concluſione prima, num. 32. Caldas Pereira, de nominatione emphyteutica, quæ ſt. 17. num. 6. & 11. & 28. Petrus Antonius de Petra, de fideicommiſ ſis, quæ ſt. 11. num. 144. Peregrinus, eodem tractatu, artic. 21. num. 15. & cum Angelo, Alexandro, Corneo, Tiraquello, Aluaro Valaſco, Portio, Gozadino, Galiaula, Rubeo, & Couarru. Velazquez Auendañus, gloſ ſa 2. dict. l. 40. Tauri, num. 53. & 54. Matiençus, in l. 5. titul. 7. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, gloſ ſa 5. num. 4. Borgninus Caualcanus, deciſione 21. num. 70. & ſequentibus, parte 3. Sfortia Oddi, in conſil. 39. num. 39. lib. 1. Hippolytus Riminaldus, in conſil. 410. num. 25. & 41. lib. 4. Pater Ludouicus Molina, tom. 3. de iuſtitia & iure, diſputatione 633. & cum Molina, Couarruu. & Aluaro Valaſco, ſic quoque reſoluit Antonius Pichardus, ad titul. Inſtitut. de hæred, quæ ab intest. defer. de repræ ſentatione, §. 2. num. 25. fol. 1245. & cùm emphyteuſis eſt hæreditaria (vt dixi) hoc eſt alicui & hæredibus ſuis conceſ ſa, idem quoque ius obſeruatur, cum ab Eccleſia conceſ ſa fuerit; nec aliqua conſtituitur differentia inter priuatum & Eccleſiam; & ſic nepos ex filio præmortuo cum patruo ſuccedit. In quo nullus. hactenus dubitationem proponit, ſed communis eſt omnium Interpretum ſententia, vt Matiençus, dict. num. 5. in fine, cum Tiraquello, & Couarru. & Auendañus, dict. gloſ ſ. 2. num. 58. cum eiſdem affirmat.

Secundo deinde atque in hoc articulo emphyteuſis conſtituendum eſt, & hic verſamur in eiſdem terminis, quibus obſeruatione præcedenti verſabamur; quando ſcilicet emphyteuſis vel à perſona priuata, vel ab Eccleſia conceſ ſa, hæreditaria eſt, hoc eſt alicui & eius hæredibus conceſ ſa; ſed differentia eſt in hoc quem caſu ſuperiori acquiſitor ab inteſtato deceſ ſit, relicto filio, atque ex filio præmortuo nepote, vt dixi: Nunc verò agitur, quando emphyteuſis hæreditaria quoque eſt (vt nunc dicebam) ſed acquiſitor ille, vel is ad cuius manus tandem peruenit, decedit teſtatus relicto filio, atque ex altero filio præmortuo, nepote. Quem caſum non ita diſtinctè conſiderarunt, nec à ſuperiori caſu ſepararunt præcitati omnes Authores. Solus Menochius ſic dilucidè & apertè diſtinxit, atque ad modum prædictum caſus hos ſeperauit, dict. conſil. 200. num. 54. in fine, & num. 55. vſque ad numerum 61. quò loci maturè Menochius conſiderauit, quæ ſtionem hanc diffiniendam eſ ſe eo modo, quo diffiniri ſolet ſimilis quæ ſtio de diſpoſitione teſtatoris ſuper qualibet alia re hæreditaria. Et propterea erit conſiderandum, quibus verbis illa diſpoſitio concepta fuerit, nam ſi teſtator particulariter diſponat de ipſa emphyteuſi, vt ſi dicat, Relinquo emphyteuſim Caio filio meo, & Mæuio nepoti meo; ſiue nulla facta mentione ſpeciali emphyteuſis, filium & nepotem in vniuerſum hæredem fecerit: clarum eſt, quod in primo caſu nepos concurrit cum patruo, cùm ita copulatiuè fuerit à teſtatore vocatus. In ſecundo autem caſu, quemadmodum concurrunt æqualiter ad ſucceſ ſionem aliorum bonorum hæreditatis, ita etiam & ad emphyteuſim, quæ nihil ab eis differt.

Dubium ergo eſt, quando is auus teſtator vocaſ ſet in genere proximiores, eos inſtituendo, vel ſubſtituendo; vel quando hi qui de familia ſupereſ ſent, poſt nominatos contenderent ſe admittendos. Hoc autem caſu, cum ſimus in diſpoſitione hominis, non autem legis, & ita cum non agatur de iure hæreditatio, ſed de fideicommiſ ſario, eſt dubium, an nepos ingrediatur in locum patris, vt concurrat cum patruo ad ſucceſ ſionem huius emphyteuſis hæreditariæ? Et tunc quidem meminiſ ſe oportebit, conſtanter nos numeris præcedentibus defendiſ ſe, quod etiam in diſpoſitione hominis, & in fideicommiſ ſi ſucceſ ſione habeat locum repræſentatio. Et Accurſij ſententiam, in ſucceſ ſionibus ex diſpoſitione hominis, filium ingredi locum patris, vt concurrat cum patruo, communiorem, & veriorem agnouiſ ſe, Baldi etiam contrariam ſententiam improbaſ ſe. Quod ſi ita eſt, plane ſequitur, etiam in caſu propoſito emphyteuſis, repræſentationi locum eſ ſe futurum, & nepotem debere cum patruo concurrere: id quod præcitati ſupra Authores omnes ſatis apertè, & velut expreſsè præſentiunt; nullum enim caſum diſtinguunt, cum emphyteuſis hæreditaria eſt, ſed abſolutè, atque indiſtinctè repræ ſentationem concedunt, vt ſuprà vidimus. Prætereà, & in fortioribus terminis, ſcilicèt, quando emphyteuſis hæreditaria, non eſt, idem quoque tuentur conſtanter, ac tunc etiam nepotis, & patrui concurſum admittunt, nec aliquo caſu repræ ſentationem denegant permulti Authores, mox præcitandi. Ergo multo magis, ac indubitatè quidem in caſu prædicto concedi debet repræ ſentatio metipſa. Deinde, hac in ſententia clare fuit Menochius (qui ſolus, vt antè dicebam, in noſtris terminis caſum hunc propoſuit) nam cùm dict. conſil. 200. ex num. 55. dubium proposuiſ ſet, & num. 59. Ruini conſilium expendiſ ſet, quo Ruinus excitatus doctrina illa Baldi, in dict. §. in fideicommiſ ſo. Contra noſtrum placitum caſum ſuperiorem emphyteuſis reſoluebat; tandem num. 60. agnoſcit libenter, veriorem eſ ſe illam opinionem Accurſij, vt in ſucceſ ſionibus ex diſpoſitione hominis, filius ingrediatur in locum patris, vt concurrart cum patruo. Attamen inquit, illam non procedere, quando teſtator nomine proprio filij expreſ ſo, illum vocauit: nam tunc is præfertur nepoti, & ipſe ſolus excluſo nepote admittitur. Dicit ſtatim, quod eo caſu ceſ ſat doctrina illa Angeli, in dict. §. quidam rectè, & procedere poteſt Ruini conſilium, ita intellectum, & declaratum. Et ſic clare decidit, in caſu ſuperiori propoſito, & regulariter locum eſ ſe huic reſolutioni, & caſum illum dumtaxat excipit. Denique huic noſtræ ſententiæ expreſ ſim acceſ ſit (ſed Menochij mentionem non facit) Caldas Pereira, de nominatione emphyteutica, dict. quæ ſt. 17. num. 29. quod ex traditis eo numero deducitur apertè, apertiùs ex ſummario eiuſdem numeri, vbi in hunc modum reliquit ſcriptum: Repræ ſentatio habet locum etiam in ſucceſ ſione pendente ab hominis diſpoſitione, & conſequenter in emphyteuſi, & fideicommiſ ſo, contra Baldum, & alios. Ecce vbi author is loquitur in noſtris terminis, & in terminis dicti §. in fideicommiſ ſo. Clarè quoque eidem acceſſit ſententiæ, & reſolutioni (ac etiam Menochij mentionem non facit) Petrus Antonius de Petra, de fideicommiſ ſis, dicta quæst. 11. num. 144. quamuis enim quæ ſtionem hanc in terminis non excitauerit; generaliter tamen eo numero conſtituit, quod in materia feudi, vel emphyteuſis, & eius ſucceſſione quoad concurſum patrui & nepotis, & repræ ſentationem admittendam, vel non; idem dicendum eſt, quod in materia fideicommiſ ſaria, quia in hoc æquiparantur. Vt etiam agnouit Decius, in conſil. 263. & conſil. 217. ſi ergo in fideicommiſ ſi ſucceſ ſione ita eſt: (vt ſ æpè diximus) ita quoque & in emphyteuſis ſucceſ ſione eſ ſe debet. Prout etiam atque in fortioribus terminis defendit Decianus, in conſil. 28. num. 36. lib. 1. Et hactenus de hoc ſecundo caſu, qui (vt vides) melius, & aliter quàm antea fuiſ ſet, remanet declaratus.

Tertio deinde, atque in eodem emphyteuſis articulo conſtituendum eſt, dubium maius eſ ſe, vtrum repræ ſentatio admittenda ſit, vel non, in emphyteuſis ſucceſ ſione, quando emphyteuſis Eccleſiaſtica eſt, & accepta, (vt regulariter accipi ſolet) pro ſe, filiis & nepotibus. Et hæc ſanè emphyteuſis, hæreditaria non eſt, nec ob id tanquam hæreditaria regulatur, ſed ſolum tranſit ad filios, & deſcendentes: vt obſeruant Gloſ ſa, Bartolus, & reliqui, in l. etiam, ff. ſoluto matrimonio, Imola, Alexander, Corneus, & alij, cum quibus Iulius Clarus, lib. 4. §. emphyteuſis, quæ ſt. 28. Menochius, dicto conſil. 200. num. 51. lib. 2. in ea etiam, vtpote non hæreditaria, filius non ingreditur locum patris, atque ita eius perſonam non repræ ſentat, qua in ſententia fuerunt Bartolus, in authent. poſt fratres, C. de legitimis hæredibus. Cumanus, in dicto §. in fideicommiſ ſo, l. cum ita legatur, de legatis ſecundo. vbi etiam Baldus, Alexander, Ruinus, Curtius iunior, Antonius Rubeus, Iaſon, Decius, Benedictus de Bened. Ancharanus, & alij, quos recenſent Rolandus, in conſil. 68. num. 12. num. 16. lib. 1. Menochius, dicto conſil. 200. num. 63. lib. 2. & in conſil. 498. num. 20. & 21. lib. 5. & repetit præſumptione 95. num. 43. & ita videtur tenere. Alios etiam retulerunt Tiraquellus, & Couarr. in locis relatis per Matiençum, in l. 5. tit. 7. gloſ ſa quinta, num. 5. in principio, lib. 5. nouæ collect. Regiæ. & hanc partem, ſiue diſtinctionem ſuperiorem, an emphyteuſis hæreditaria ſit, vel non: firmiter ſuſtinuit, & nepotem à patruo excludi, cùm emphyteuſis eſt Eccleſiaſtica, & ſic in quæ iure ſanguinis debet ſuccedi, defendit Aluarus Valaſcus, dict. quæ ſt. 50. num. 5.

Hi omnes, & alij quicumque ſunt, quos ipſi commemorant, ea ratione vtuntur, atque principaliter adducuntur, quod ſucceſ ſio iſta non regulatur ſecundum ſucceſ ſiones legales ab inteſtato, ſiue ſecundum hæreditarias ſucceſ ſiones, ex quo non eſt quid hæreditarium, ſed à Domino concedente prouenit, & ſic repræ ſentatio admittenda non eſt.

Cæterum contraria in ſententia, & alij per multi, maximíque nominis Authores fuerunt, qui affirmarunt, etiam in hoc caſu filium ingredi locum patris, vt ad ſucceſ ſionem huius emphyteuſis Eccleſiaſticæ, acceptæ pro ſe, filiis, & nepotibus, admittatur nepos cum patruo: Ita ſane tradiderunt Fulgoſius, in dict. authent. poſt fratres. Alexander, in conſil. 88. num. 1. lib. 1. & in conſil. 26. num. 9. lib. 3. Corneus, Ruinus, Rolandus, & Curtius iunior, quos pro hac parte commemorauit Menochius, dict. conſil. 200. num. 64. lib. 2. & cum Angelo, Alexandro, Corneo, Curtio iun. Ruino, Rolando, Tiraquello, & Antonio Gabriele, hanc opinionem, ſecundam amplectitur Velazquez Auendañus, in l. 40. Tauri, gloſ ſa. 2. num. 57. & Matiençus, in l. 5. tit. 7. gloſ ſa 5. num. 5. lib. 5. nouæ collect. Regiæ, & eſ ſe æquiorem, & magis de veriſimili mente, neque repugnantem verbis, dixit eruditè Modern. Pariſ. in addit, ad Alexandrum, conſil. 129. num. 3. lib. 5. Thobias Nonius, in conſil. 4. in fine, Hieronymus Gabr. in conſil. 86. num. 9. lib. 1. Secure Tiberius Decianus, in conſ. 28. num. 36. & 37. lib. 1. Ioannes Vincentius Hondedeus in conſil. 70. num. 68. lib. 1. qui dicunt, filium ingredi locum patris, eiúſque perſonam repræ ſentare, non ſolum in emphyteuſi hæreditaria, ſed etiam in emphyteuſi Eccleſiaſtica, non hæreditaria: Marcus Antonius Peregrinus, de fideicommiſ ſis, artic. 21. num. 15. hanc etiam ſecundam opinionem libenter ego amplector, & veriſ ſimam puto, nec primam contrariam tenendam. Et ad ſic dicendum mihi admodum placent, & vere concludunt ea, quæ in propoſito conſiderauit, atque perpendit Corneus, in conſil. 131. per totum, volumine ſecundo: vbi expreſ ſim dixit, quod in emphyteuſi Eccleſiaſtica, conceſ ſa pro ſe, filiis & nepotibus, filij fratris præmortui admittuntur vnà cum fratre ad portionem alterius fratris defuncti ſine filiis. Ea ratione, quia contrahentes cenſentur ſe velle conformare cum diſpoſitione iuris Communis: & ſubdit, quod iura communia, vel municipalia diſponentia circa ſucceſ ſiones, quæ ah inteſtaco deferuntur à lege, trahuntur etiam ad diſpoſitiones hominum in particularibus ſucceſ ſionibus, quæ deuoluuntur ex prouiſione teſtatoris, vel contrahentium: & propterea quod diſpoſitio iuris communis diſponens, quod in hæreditate ſuccedant ab inteſtato frater, & filius fratris, trahenda eſt ad interpretationem ſtipulationis paternæ, accipientis atque ſtipulantis emphyteuſim pro filiis & nepotibus. Et quod ita conſulit, & legendo hanc partem tenuit. Tenuit quoque, & conſuluit idem Corneus, in conſil. 24. columna finali, eodem volmnine 2. vbi dicit, quod hæc deciſio probatur ex illa theorica, quæ habet, quod contrahentes cenſentur ſe velle conformare cum diſpoſitione iuris, prout gradatim vocantur ad ſucceſ ſionem. Et repetit, atque eadem ratione excitatur Rolandus, dict. conſil. 68. num. 36. & 37. lib. 2. ipſa quoque ratione in propoſito adductus eſt Tiberius Decianus, dict. conſil. 28. num. 37. lib. 1. & vel vno verbo eruditè annotauit Additionator ad dictum conſilium 129. num. 5. lib. 5. dum dixit, hanc opinionem eſ ſe de veriſimili mente, hoc eſt (vt ego interpretor) iuxta veriſimilem mentem petentis, & concedentis: qui dum concedit alicui, ac eius filiis & deſcendentibus, eo modo videtur eiſdem concedere, atque ipſos admitti voluiſ ſe, quo de iure debent; in huiuſmodi ſucceſ ſionibus ſolent admitti. Dixit etiam Modernus idem, neque repugnare verbis; quod etiam veriſ ſimum eſt: non enim verbis conceſ ſionis repugnat, quod nepos intret in locum patris, ac eius perſonam reprę ſentet, cùm verum ſit, eo caſu filios, & nepotes ſuccedere, pro quibus conceſ ſio facta eſt.

Fundamentum autem contrariæ opinionis præcipuum, quod ſcilicet ſucceſ ſio iſta non reguletur ſecundum ſucceſ ſiones ab inteſtato, ex quo non eſt quid hæreditarium, ſed à Domino concedente prouenit, & ſic quod in ea repræ ſentatio non debeat locum habere: ad quod nullus reſpondet. Facile ſubuerti poteſt, ſi conſideres, in primis, non eſ ſe omnino certum, repræ ſentationem non dari niſi in his, quæ iure hæreditatio deferuntur, cùm etiam in his, quæ alio iure, ac quidem iure ſanguinis proueniunt, aliquando concedatur, vt ſ æpe probatum, atque repetitum eſt. Deinde ſimul ſtare poſ ſe, quod emphyteuſis à Domino concedente proueniat, nihilominus in ea repræ ſentatio locum obtineat, ex ratione prædicta, quod concedens videatur ad modum iuris communis conceſ ſionem facere, & cum eo ſe conformare voluiſ ſe, & ſic repræ ſentationem non excludi. Denique, filium eo caſu debere ingredi locum patris, ex quo excluſus non eſt à concedente, ſed potius ſub verbis conceſſionis comprehenſus, quibus filij, & nepotes, aut deſcendentes vocantur: Ex aliis etiam, quæ Hieronymus Gabriel, in conſilio 86. lib. 1. cum iudicio perpendit.

Quartò conſtituendum eſt, ex dictis hactenus deduci reſolutionem in eadem quæ ſtione emphyteuſis, quæ tamen iure maioratus aut primogenituræ deferatur: nam cùm quæritur, vtrum in ea ſit locus repræ ſentationi, dicendum eſt, repræ ſentationem ſemper admitti, ſiue hæreditaria ſit, ſiue non hæreditaria. Idque tam in terminis iuris communis, iuxta ea, quæ nunc reſoluimus: quamuis in non hæreditaria repugnent hi, quos ſuprà retuli: quàm poſt deciſionem d. l. Tauri 40. poſt quam tamen, ſi emphyteuſis iure maioratus, ac cum clauſulis ordinariis maioratuum relicta ſit, ſemper repræ ſentatio admittenda erit, & in ea omnia ſeruanda erunt, quæ in maioratibus & primogeniis diſpoſita ſunt. Et ſic cum vni duntaxat ſucceſ ſio poſ ſit, ac debeat deferri, nec pluribus conueniat ex natura maioratus, nepos patruo præferendus erit, ſic vt illum excludat omnino à ſucceſ ſione, prout Couarr. practicar. dicto cap. 38. num. 13. columna penultima, in fine, ſingulariter obſeruat. Et ſequuntur eum Aluarus Valaſcus, de iure emphyteutico, dicta quæ ſt 50. num. 5. ad finem, Mariençus, in l. 5. titulo. 5. num. 7. lib. 3. numæ collectionis Regiæ, Ludouicus Molina, de Hiſpan. primog lib. 5. c. 5. nu. 42. & c. 7. n. 19. Auendañus, gloſ ſa 2. d. l. 40. Tauri, num. 60.

Quintò & vltimò conſtituendum eſt, in iure patronatus Eccleſiaſtico repræ ſentationem admitti, cum patruóque nepotem concurrere, quando ius patronatus ad plures deuenire poteſt, nec iure maioratus defertur. Idque tam inter deſcendentes, quàm inter tranſuerſales, inter fratres inquam, & filios fratrum. Nam cum ius patronatus Eccleſiaſticum, iure hæreditario cenſeatur, ſiue hæreditarium dicatur, & conſequenter in eo ius repræ ſentationis locum habere debet: vt pro ratione conſtituunt, & ita præmittunt, atque iure hæreditario cenſeri probant poſt Innocentium, Ioann. Fab. Angelum Guil. Bened. & Tiraquellum, Couarr. practic. dicto cap. 38. num. 13. verſiculo, ſed in iure patronatus. Aluarus Valaſcus, de iure emphyteutico, dicta quæ ſt. 50. num. 10. Acoſta, Gregorius Lopez, Antonius Gabriel, & Pelaez à Mieres, quos refert, & ſic reſoluit Auendañus, gloſ ſa 2. legis 40. Tauri numero 63. & 64. Matiençus, in l. 5. titulo 7. gloſ ſa 5. num. 6. lib. 5. numæ collectionis Regiæ. Antonius Pichardus, ad titulum Inſtit. de hæred. quæ ab inteſtat. defer. de repræ ſentatione, §. 2. num. 25. qui prædictos non refert. Cùm vero ius patronatus (vt frequenter fit) iure maioratus atque primogenituræ relinquitur, & defertur, ſic vt ad vnum duntaxat poſ ſit, ac debeat venire, nec plurium concurſus admittatur (vt de natura maioratus eſt) tunc equidem certiſ ſimum erit, repræ ſentationem in eo admittendam, atque ordinem dictæ l. 40. Tauri, in ea ſucceſ ſione, ſicut in maioratuum ſucceſ ſione ſeruandum, omniáque in primogeniis diſpoſita, locum habitura in eo, vt Couarr. dict. cap. 38. ad finem. Mieres in initio tractatus de maioratu, num. 7. Aluarus Valaſcus, d.q. 50. num. 10. Petrus de Peralta, in rubric. ff. de hæredibus inſtituendis, num. 123. Molina, de Hiſ. panorum primogeniis, lib. 3. cap. 5. n. 42. & cap. 7. nu. 19 Matiençus, in d. l. 5. titulo 7. n. 7. & Velaſq. Auendañ. d. gloſ ſ. 2. l. 40. Taur. expreſ ſim & vere animaduertunt. Et hactenus de obſeruatione 10. principali in hoc tractatu.

Vndecimo deinde loco atque principaliter obſeruandum & conſtituendum eſt, dubium eſ ſe, vtrùm repræ ſentatio admittatur in primogeniis ſeu maioratibus ex contractu, atque inter viuos inſtitutis. Quod dubium in terminis d. l. 40. Tauri, atque eius deciſione attenta, excitarunt Ludouicus Molina, & Velaſquez Auendañus, infrà commemorandi: nec in terminis iuris communis aliquam Interpretum doctrinam ſeu theoriam adducunt, nec aliter inquirunt. Quocirca, vt radicitus atque dilucidè magis ipſum explanetur, ſequentia conſtituenda erunt.

In primis, explorari certíque iuris eſ ſe, ſubſtitutiones, fideicommiſ ſa, & maioratus, non ſolum in vltimis voluntatibus, ſed etiam in contractibus, & diſpoſitionibus inter viuos poſ ſe fieri. Id quod in ſubſtitutionibus, & fideicommiſ ſis, sæpè adnotarunt Interpretes noſtri, ac in terminis ſcripſerunt Doctores communiter, in l. quoties. C. de donat. quæ ſub modo. Socinus iunior, in conſ. 185. num. 6. & in conſilio 118. num. 8. lib. 2. Rolandus, in conſ. 34. num. 67. lib. 4. & in conſ. 58. lib. 3. Craueta, in conſ. 130. num. 10. & 11. Curtius iunior, in conſ. 15. num. 19. lib. 1. Tiberius Decianus, in conſ. 41. num. 17. & in conſ. 31. num. 64. lib. 1. Cephalus, in conſ. 511. num. 11. lib. 4. Burſatus, in conſ. 229. num. 37. lib. 3 Caſtrenſis Natta, Simon de Prætis, Cacheranus, Decius, Abbas, Socin. Franciſc. Marc. & alij cum quibus Sfortia Oddo in conſ. 39. num. 13. & tribus ſequentibus, lib. 1. & in primogeniis ſeu maioratibus latè Ludouicus Molina, lib. 1. cap. 12. per totum, Velaſquez Auendañus, in l. 44. Tauri, gloſ ſa 3. Idque certiſ ſimum, atque indubitarum eſt.

Secundò conſtituo, dubium eſ ſe, vtrum maioratus in contractu inſtituti, vim vltimæ voluntatis obtineant. Quod ex profeſ ſo diſputare ad præ ſens non attinet, eò etiam præcipuè prætermitti debet, quòd plenè explicauerit, & diſtinguendo reſoluerit Ludouicus Molina, de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. d. cap. 12. per totum. Ac poſt eum non ita plenè, nec abſolutè Auendañus, d. gloſ ſa 3. l. 44. Tauri, Molinæ tamen reſolutiones, ideò ad propoſitum notandas, quod in caſibus, in quibus ipſe dixit, maioratum in contractu inſtitutum, ſequi vltimæ voluntatis naturam, planum videbitur, & in eo repræ ſentationem admittendam, iuxta traditionem Accurſij, in d. §. in fideicommiſ ſo. l. cum ita legatur, de legatis ſecundo, cuius opinionem in fideicommiſ ſis veriorem diximus. Id autem eſ ſe, quoties maioratus reuocabiliter inſtitutus fuerit: expreſ ſim aſ ſeuerauit d.c. 12. n. 8. & n. 19. in quibus verò caſibus dixit, maioratum in contractu inſtitutum, quod omnia ſequi naturam contractuum, quod cum irreuocabiliter maioratus inſtitutus eſt, affirmauit ibidem, num. 21. huiuſce articuli reſolutio metienda erit ex his, quæ in fideicommiſ ſis factis in contractu, adnotarunt Interpretes illi, qui an in eo locus eſ ſet repræ ſentationi, inquirunt, & à me commemorabuntur ſtatim. Cæterùm, cum etiam, quando maioratus reuocabiliter conſtituti ſunt, habeant vim & naturam fideicommiſ ſi, & vltimæ voluntatis, vt opinatur Molina ipſe. eodem cap. 12. num. 13. generalius, & verius videbitur dicendum in eis quoad repræ ſentationem, idem quod in fideicommiſ ſis in vltima voluntate relictis, dictum fuit ſuprà numeris præcedentibus, vbi ſemper ſequuti fuimus ſententiam Gloſ ſ æ, in d. §. in fideicommiſ ſo, quam etiam ſequitur conſtanter Sfortia Oddo, in conſ. 39. n. 36. lib. 1.

Idcirco & tertiò conſtituendum erit, in terminis iuris communis, & in fideicommiſ ſis ordinatiis dubium fuiſ ſe, vtrum repræ ſentatio admittatur, vt filij intrent in locum patris, quando fideicommiſ ſum factum fuit in contractu. Quidam namque non modò repræ ſentationem eo in fideicommiſ ſo concedunt, verumetiam fortius, aut ſecurius admittendam putant eam in fideicommiſ ſo facto in contractu, quàm ſi in vltima voluntate fuiſ ſet factum. Alij verò repræ ſentationem denegant, qui maiori ex parte fuere hi, qui in feudi, & emphyteuſis ſucceſſione repræ ſentationem denegarunt. Alij denique ex iure tranſmiſ ſionis, nepotis cauſam tuentur, dicunt namque, quod in actibus inter viuos habetur fortius ius, ideóque filius primogenitus moriens, antequam caſus eueniat, tranſmittit tale ius ad filium suum, §. ex conditionali, de verbor. obligat. Inſtitut. l. is cui ff. de obligat. & act, in teſtamento autem ceſ ſat talis tranſmiſ ſio ante ius delatum. l. vnica. §. ſin autem aliquid. C de caducis tollendis. Sed repræ ſentationis nomine nolunt ius huiuſmodi tranſmitti in nepotem. Prout hæc omnia, atque diuerſ æ opiniones in articulo præfato de iure communi, colliguntur, atque deducuntur ex his, quæ in terminis reliquerunt ſcripta Præpoſit. Mediolanen. in cap. 1. de feudo Marchiæ. col. 7. verſi. tertio deducitur iſtud. Decius, in l. ſi auiæ, col. 3. C. de ſucceſ ſorio edicto. Socinus iunior, in conſ. 73. Per totum, volum. 1. vbi latè, Antonius Rubeus, in conſ 146. ex num. 6. Iacobus Mandellus de Alba, in conſ. 60. num. 10. lib. 1. latè quoque Ruinus, in conſ. 162. ex nu. 4. cum ſequent. & in conſ. 104. lib. 2. Chaſ ſaneus, in conſuet. Burgun. §. 10. num. 58. fol. 261. Petrus Antonius de Petra, de fideicommiſ ſis, quæ ſt. 11. num. 154. Tiberius Decianus, in conſ. 55. num. 18. lib. 3. qui loquitur ſpecifice in fideicommiſ ſo facto in contractu, ac in eo etiam procedere deciſionem Accurſij, in d. §. in fideicommiſ ſo, affirmat quoque, & conſtanter defendit Sfortia Oddo, d. conſ. 39. num. 39. & 42. lib. 1. & huic ſententiæ clarè accedunt omnes, qui in feudo, & emphyteuſi ex pacto, & prouidentia repræ ſentationcm conceſ ſerunt qui (vt ſupra vidimus) fuerunt quamplurimi & maximi nominis Authores. Et quidem rationes ibi adductæ, æqualiter militant in fideicommiſ ſo facto in contractu, ſicut in feudi, & emphyteuſis conceſ ſione militare poſſunt. Superior etiam contrarietas & varietas opinionis deducitur ex Aluaro Valaſco, de iure emphyteutico, quæ ſt. 50. num. 44. per totum. Nam in quæ ſtione præcipua noſtra, an inquam in maioratu conſtituto per contractum inter viuos, haberet locum repræſentatio, partem negatiuam ſuſtinuit, & repræ ſentationis ius denegauit. Statim tamen in primogeniis per contractum inſtitutis admiſit nepotes aduerſus patruos iure tranſmiſ ſionis. Et de differentia Valaſci amplius deliberandum cenſuit Couar. pract. dicto cap. 38. num. 6. in verſiculo, & quamuis in maioratibus. Sed aliter non deliberauit, & de differentia Valaſci eiuſdem latius egit, & eius ſententiam falſam eſ ſe, & diſcrimen nullum, aſ ſeruit expreſsè pater Ludouicus Molina, tomo 3. de iuſtitia & iure, diſputatione 616. numero 16. & 17. folio 406. & tribus ſequentibus.

Ex ipſis tamen (vtcunque res ſit) clara deducitur confirmatio atque iuſtificatio reſolutionis, ſeu obſeruationis Molinæ (de quæ ſtatim ſermo erit) dum nepotem prætulit patruo, in maioratu quoque in contractu inſtituto, & repræ ſentationem admiſit, attenta deciſione d. l. 40. Tauri, ea namque attenta, iure repræ ſentationis nepotem admitti poſ ſe, & debere, ex ratione decidendi ad ipſammet legem, & tacita primogenitorum vocatione, clarè & concludenter valet deduci. Vtpote cum rationes illæ, quas ſuperius ad eandem legem adduximus, ſic militent in maioratu ex contractu inſtituto propter eius naturam, & perpetuitatem, ſicut in maioratu in vltima voluntate inſtituto. Et cum in vtroque eadem natura, & perpetuitas, atque conſeruationis familiæ æqualis ratio maneat, diuerſum ius quoad repræſentationem conſtitui non debebit, imò & citra l. d. Taur. 40. repræ ſentationem nepotis debere admitti, ex Authoribus ſuperioribus latis poteris confirmare, & his, quæ in feudi, & emphyteuſis ſucceſ ſione ſcripſimus, quæ in indiuidua primogenij ſeu maioratus ſucceſ ſione fortius adſtringunt. Ex ratione etiam, qua Molina ipſe præcipuè excitatur, vt ſtatim videbitur.

Quartò conſtituendum eſt, vno in caſu Ludouici Molinæ ſententiam atque reſolutionem omnino indubitabilem eſ ſe, quando ſcilicet maioratus in contractu inter vinos inſtitutus eſ ſet ex cauſa oneroſa matrimonij, in fauorem alicuius filij, matrimonium contrahentis cum aliqua, atque vt cum ea matrimonium contraheret, & inito pacto, vt maioratus inſtitueretur, (prout ex Tertio & Quinto bonorum frequenter fit) ac ſub ea forma, ſcilicet quod pater inſtituebat maioratum in fauorem eius filij, & poſ ſeſ ſorum, atque deſcendentium ipſius, tunc namque ſi talis filius in vita patris poſ ſeſ ſores maioratus atque eiuſdem inſtitutoris decederet, & filios relinqueret, nepos ex eo filio præferendus eſ ſet patruo, filio ſecundogenito eiuſdem inſtitutoris. Quod pater Ludouicus Molina, tomo 3. de iuſtitia & iure, diſputatione 626. num. 17. folio 408. ſingulariter, & vere animaduertit. Et ſubdit, id procedere, etiam in Luſitania vbi non eſt repræ ſentatio, ſicut in Hiſpania, vt latius ibi obſeruat. Et in hoc caſu dubium non habet quæ ſtio illa excitata per Molinam, & reliquos, nec etiam exemplum poſitum per Aluarum Valaſcum, dicta quæ ſt. 50. num. 44. Procedit igitur quando ex linea eius primogeniti propter defectum deſcendentium ab ea, maioratus exierit, & ad aliam lineam tranſierit, tunc namque & repræ ſentatio admittetur, & nepos patruo debebit præferri, etiamſi in contractu inſtitutus fuerit maioratus. Procedet etiam & generaliter in aliis caſibus præter ſuprà propoſitum, in quo ratione cauſ æ onetoſ æ matrimonij, ex qua inſtitutus fuit maioratus, non poteſt eſ ſe locus quæ ſtioni patrui, & nepotis ſed ad poſteros & deſcendentes eius matrimonij, maioratus tranſire debet.

Quintò conſtituendum eſt, regulariter (vt dixi) veriſ ſimum eſ ſe, quod in primogeniis, non ſolum in vltima voluntate, verumetiam in contractu inſtitutis, repræ ſentatio, de qua in d. l. 40. Tauri admittenda ſit. Nam quamuis eadem l. Tauri dixerit, En la ſuceſ ſion del mayorazgo, quæ verba potius ad vltimam voluntatem, quàm ad contractum referenda eſ ſe videntur, l. fi. nihil aliud. ff. de verborum ſignificatione. Verbum tamen, ſuccceſ ſio, genericè ſumptum, tam ad ſucceſ ſionem vniuerſalem, quàm particularem refertur, & tam ſucceſ ſorem ex vltima voluntate, quàm ex contractu comprehendit, l. fluminum. §. a iicitur. ff. de damno infecto, vbi Gloſ ſa, & communiter Scribentes id notant, l. illud. §. 1. quorum legatorum. Quo fundamento vtitur, & ſic in terminis reſoluit Ludouicus Molina, de Hispanorum primogeniis, lib. 3. cap. 7. num. 14. & 15. & ſubdit num. 16. id confirmari, quoniam primogenitus viuo patre decedens, ſpem ſibi ex donatione competentem, in filium ſuum tranſmittere valet: vt opinantur Oldraldus, Abbas, Caſtrenſis, Decius, & Afflictis, ibi relati: & Molinam ſequitur Velaſquez Auendañus, in dict. l. 40. Tauri, gloſ ſa 2. num. 81. quò loci & eo fundamento vtitur, videlicet, quod in ſpecie fideicommiſ ſi in contractu relicti, locus ſit tranſmiſ ſioni, etiam ſubſtituto mortuo ante donatarium grauatum. Et refert Angelum, Rupam, Decium, Ruinum, Crauetam, & Guil. Benedictum, ſic tenentes. Et repetit gloſ ſa 6. num. 6. vbi dicit, quod in ſpecie l. quoties. C. de donationibus, quæ ſub modo, Secundus donatarius, cui poſt mortem prioris, res reſtituenda eſt, ſi viuo primo donatario decedat, ſpem illius actionis in filium ſuum tranſmittit, & reprobat ſententiam eorum, qui dixerunt contrarium, videlicet quod ius ſecundi donatarij, ſi prædeceſ ſerit in vita prioris expiret, nec ad hæredem ſuum tranſeat. Valaſcus etiam, qui dicta quæ ſt. 50. num. 44. nepotes aduerſus patruos in primogeniis per contractum inſtitutis, iure tranſmiſ ſionis admiſit, iure tamen repræ ſentationis admittendos negauit (vt vidiſti ſupra:) eodem fundamento vtitur, & Oldraldi Conſilium 224. iſtæ ſunt allegationes, num. 28. in fine, Abbatis etiam, Pauli, & aliorum, quæ Auendañus adduxit, refert & ſequitur, defendi poſſe; niſi ex verbis donationis colligatur, quod noluit ſecundo donatario ius acquiti, niſi ſuperuixerit, tunc enim ſecundus donatarius in vita primi, defunctus, cùm conditione defectus videatur, nihil habet, quod in ſuos hæredes tranſmittat: vt voluit eleganter Alciatus reſponſo 9. ex num. 17. in illa ſpecie, Dono Petro ſua vita durante, & poſt eius, &c. Denique eandem Molinæ ſententiam tenuit expreſsè Pelaez à Mieres, de maioratu, ſecunda parte, quæ ſt. 6. num. 33. dicens, quod dicta l. 40. Tauri procedit, non ſolum in maioratu facto per diſpoſitionem teſtamentariam, ſed etiam per viam contractus. Et ſubdit, quod id patet ex eadem l. Tauri 40. in illis verbis: Por el primero que inſtituyò. Et quia eadem eſt ratio in vno caſu, quàm in alio. Quod eſt veriſ ſimum, & conueniens his, quæ ſuprà num. 255. adnotaui. Vbi etiam dixi, eandem militare rationem. Subdit denique Pelaez idem, ita tenendum eſ ſe quicquid in donatione facta primogenito, reſponderit Antonius Rubeus, in conſ. 146. num. 6. cum ſeqq. addiderim ego, Antonij Rubei traditionem illam, in terminis noſtris nihil obeſ ſe, tum ex natura maioratuum, ſeu primogenitorum noſtrorum, & ratione eadem militante (vt nunc dicebam) tum etiam ex his, quæ Oldral. Abb Dec. & cæteri relati per Molin. d. num. 16. & nunc quoque relati animaduertunt, quæ vel efficiunt, Rubei reſolutionem non obeſ ſe, vel noſtram ſententiam concludenter magis confirmant.

Sextò conſtituo, repræ ſentationem de qua in d. l. 40. Tauri habituram quoque locum in his maioratibus, qui abſque inſtitutionis ſcriptura, ex ſola temporis antiquitate, aut conſuetudine conſtant: nam cum eorum inſtitutiones non appareant, nec leges, aut conditiones, quibus à principio fuere inſtituti aliunde ſciri poſ ſint: is ordo neceſ ſariò in eorum maioratuum ſucceſ ſione ſeruandus erit, quem in aliis maioratibus, legibus Regiis inuenimus inſtitutum, atque huius Regni vniuerſali conſuetudine in maioratuum ſucceſ ſione obſeruari ſolitus eſt. Maximè cum ex reſolutione ſuperiùs tradita, nihil interſit, an in vltima voluntate, an in contractu inter viuos ab initio inſtitutus fuerit maioratus, de cuius origine, aut inſtitutione non apparet. Et in dubio inſtitutoris maioratus illius, mens & intentio ea fuiſ ſe videatur, vt nepos præferatur patruo in omni caſu, iuxta communem obſeruationem Hiſpaniæ, prout in terminis dict. l. 40. Tauri expreſ ſim, & veriſ ſimè annotauit Couar. pract. d.c. 38. num. 9. verſicul, Septimò ex his ipſe infero, & lib. 3. variarum, cap 5. num. 8. quem refert, & ſequitur Ioannes Matiençus, in l. 5. titul. 7. gloſ ſa 1. num. 8. lib. 5. numæ collectionis Regiæ, dicens, quod ſi nullis clauſulis adiectis, maioratus factus fuerit, ſed per teſtes, vel ſententiam conſtet, eſ ſe maioratum, quod nepotes ex filio primogenito ante mortem aui defuncto, patruo præfertur. Et confirmat ipſe Matiençus ex his, quæ antea dixerat, in l. 1. eod. titul. 7. gloſ ſ. 7. per totam. Quo loci ex relatione aliorum plurimorum Authorum obſeruauit, quem maioratus mentione in aliqua diſpoſitione, vel ſcriptura facta, omnes clauſulæ cenſentur appoſitæ, quæ ſolent communiter apponi in maioratu; & inde, quod is ordo in ſucceſſione eius maioratus obſeruabitur, qui in aliis obſeruari ſolet. Ac proinde ad maiorem natu pertinebit, & ad maſculos, & in eorum defectum ad fœminas, & ad omnes deſcendentes, & tranſuerſales ordine ſucceſ ſiuo in perpetuum. Id quod ego latiſ ſimè comprobaui, & plura in propoſito vtilia congeſ ſi, harum quotidianarum controu. iuris. cap. 22. per totum, vbi ex num. 33. cum ſequentibus, aliqua adduxi, quæ mire huic caſui noſtro conueniunt. Dixi namque quod ſi maioratus ex ſola temporis antiquitate conſtat, ita vt de eius origine, atque inſtitutione non appareat per ſcripturam, ſed per immemorialis præ ſcriptionis probationem tantum, iuxta deciſionem l. 41. Tauri, quod tunc perpetuus maioratus iudicari debet inter deſcendentes, & tranſuerſales, & in eo ſuccedendum eſt eo ordine, & forma, quo ſuccedi debet regulariter in maioratibus perpetuis ſecundum ius commune regium, de quo in l. 2. titul. 15. partit. 2. quo etiam ordine ſuccedendum, in eiſdem terminis dixit Ludouicus Molina, de Hiſpan. primog. lib. 1. cap. 3. num. 22. qui quamuis non loquatur ſpecificè in ſpecie dictæ l. quadrageſimæ Tauri, genericè tamen in terminis eiuſdem legis, & cuiuſque alterius de maioratu loquentis, obſeruandum eſ ſe ordinem ſuccedendi in Regno, cum maioratus ex ſola temporis antiquitate conſtat. & ab ipſius Regni ſucceſ ſione interpretationem recipere, probauit expreſ ſim. Sanè in Regno nepos primogeniti patruo præfertur, vt in dicta l. 2. titulo 15. partita 2. exprimitur, ergo Ludouici Molinæ locus id apertè inducit. Idcirco pro hac ſententia, videlicet, quod repræ ſentatio admittatur in maioratu ex conſuetudine inducto, citauit eum Auendañus, (tacito tamen Couarru & Matienço, nunc à me relatis) gloſ ſ. 2. d. l. 40. Tauri, num. 7. & 8. & ibidem adducit ſimile ex feudo acquiſito ex præ ſcriptione, in quo neceſ ſariò eſ ſe ſuccedendum ſecundum ordinem in ſimilibus feudorum ſucceſſionibus ſolitum obſeruari, probarunt Baldus, Alexander, Caballinus, Iulius Clarus, & Tiraquellus, ibi relati, quos, & alios plures anteà retulerat Molina, lib. 1. dict. cap. 3. num. 5. & 22. Et ita tenendum eſt, quamuis Aluarus Valaſcus (cuius etiam non meminit Auendañus vbi ſupra) de iure emphyteutico, dicta quæ ſt. 50. num. 43. abſolute, atque generaliter conſtituerit. quod ſi ſucceſ ſio per conſuetudinem, vel ſtatutum proximiori defertur, non ſit locus repræ ſentationi, ſi ſucceſ ſio particularis fuerit, non hæreditaria. Ipſe namque non loquitur in terminis iuris noſtri Regij. nec maioratu, aut primogenito, nec attenta deciſione d. l. 40. Tauri, loquitur etiam, quando conſuetudo proximiorem vocat; non verò loquimur, quando ex ſola temporis antiquitate, & abſque vlla maioratus inſtitutionis ſcriptura, aut vocatione aliqua maioratus ſubſiſtit; quo caſu is debet ad ſucceſ ſionem admitti, qui ex vniuerſali huius Regni conſuetudine admitti ſoler in aliis maioratibus, vt ſupra dixi. Prætereà, Baldi illa doctrina, qua ipſe Valaſcus excitatur præcipuè, non omnino certa eſt, nec ab omnibus approbata, imò in contrarium tenent quamplures, & maximi nominis Authores, quos Guillelm. Benedict. Tiraquel. & Couarr. ab eodem Valaſco citati erunt, vt ipſe quoque fatetur.

Septimò conſtituo. dubium eſ ſe, vtrum in donatione Regia, ſeu Dominica ſit locus repræ ſentationi, vt nepos patruum excludat. Et quidem Bart. in authent, poſt fratres 2. num. 1. C. de legitim. hæred. expreſ ſim tenuit partem negatiuam, quod ſcilicet in ea repræ ſentatio admittenda non ſit, atque ex hoc defendit ſententiam Bonifacij latam pro Rege Roberto aduerſus Regem Hungariæ, Caroli Mattelli filium primogenitum: de qua in Clementina Paſtoralis, de re iudicata, quod etiam ſentit Bald. in l. liberti, libertæque, num. 18. C. de bonis libertor. & Ioann. Lecirier, de primogenitura, lib. 1. quæ ſt. 25. num. 8. Tiraq. de primogenitura. quæ ſt. 40. num. 220. vbi inquit, quod ſi conceſ ſio Dominica, iure maioratus facta, ſit feudalis, nepos patruo propter repræ ſentationem, quæ in feudis admittitur, præferendus ſit: ſi verò non ſit feudalis, præferri debet patruus, quia in hoc caſu repræ ſentatio locum non habet. Bartol, quoque ſequuti fuere Fulgoſius. & Corneus, in dict. authentica poſt fratres. Socinus iunior, Ioannes Lecirier, Alexander, Antonius Rubeus, Couar. & A coſta, quos retulit Auendañus, d. gloſ ſa 2. l. 40. Mauri, n. 70. Atque inde ex ea Bartoli doctrina, & aliis pluribus reſoluit Emanuël Coſta, in quæ ſtione patrui, & nepotis, Pag. 29. cum præcedentibus, & ſequent quod bona quædam, quæ in Regno Portugaliæ, Reges Nobilibus illius Regni donarunt, quæ poſtea eiſdem confirmata fuerunt, ea lege, vt illa iure maioratus poſ ſiderent, prout in Regno Caſtellæ, in bonis à Rege Henrico ſecundo donatis, ex clauſula ſui teſtamenti factum fuit: ea inquam bona non nepoti, ſed patruo deferenda eſ ſent, & ita Acoſtam retulit Molina, lib. 3. cap. 7. n. 13. Quo loco ſententiam quoque Bartoli ſuperiorem commemorauit Molina; ſed quando Regia, ſeu Dominica donatio iure maioratus facta fuit, non amplectitur ſententiam Bartoli, nec Acoſtæ; imò contrariam ſuſtinet validiſ ſimè, vt ſtatim dicetur & expreſ ſim dixit eodem num. 13. in verſiculo, quicquid autem. Male igitur expendit, & citat Molinam ipſum, quaſi eius opinionis ſequacem Auendañus, d. gloſ ſa 2. num. 70. cum contrariam tenuerit expreſsè: vt dixi, ſententiam tamen Bartoli, ac etiam traditionem illam Acoſtæ, firmiter defendit Aluarus Valaſcus, de iure emphyteutico, quæ ſt 50. ex num. 20. vſque ad numerum 28. vbi in effectu in duobus inſiſtit. Inprimis, in donatione Dominica repræ ſentationem non dari, iuxta ſuperiorem Bartoli doctrinam, quam ſequitur. Deinde, in donationibus bonorum Coronæ, quæ per modum maioratus deferuntur, repræ ſentationem quoque non admitti, & inde patruum nepoti præferri, iuxta obſeruationem Acoſtæ, quam etiam probauit: & hic Author ſemper intelligit reſolutionem hanc, prout Tiraquellus ſuprà relatus intellexit, quando conceſſio non eſt feudalis: nam vbi conceſ ſio feudalis eſt, nepotem patruo præfert, ſicut in feudis præferri receptum eſt. Et reddit rationem differentiæ Auend. d. gloſ. 2. l. 40. Taur. n. 74. & anteà gloſ ſ. 1. n. 10. & 11. prout ſtatim dicetur. Denique reſolutionem eandem Bar. ac etiam Acoſtæ obſeruationem ſuperiorem, & differentiam illam Tiraquelli, an conceſ ſio Dominica feudalis fuerit, vel non feudalis, amplectitur quoque conſtanter, & latius proſequitur Auendañus idem nunc relatus, dicta gloſ ſa ſecunda, videndus ex num. 68. Vſque ad numerum 75. vbi inprimis, dicto numero 68. aduertit, articulum hunc, an in Regia, ſeu Dominica donatione, repræ ſentationi ſit locus, necne, non procedere, quando in ea donatione nulla fieret mentio maioratus, vel quando bona diuiſibilia donarentur, vt latius ibi explicat. Sed dumtaxat, quando Regia, ſeu Dominica donatio fieret in aliquibus bonis, vt in eis iure maioratus ſuccedatur, vel ſi oppida cum iuriſdictione, titulo Ducatus, aut Marchionatus, alicui Nobili, & eius filiis, & deſcendentibus fuiſ ſent conceſ ſa in infinitum: quo caſu cenſeretur eo ipſo inductum verum primogenium, vt in eis bonis iure maioratus in perpetuum, atque de primogenito in primogenitum ſuccederetur. Prout Anton. Gom. Greg. Lopez, Pinel. Mier. Molina, & Matienç. relati ibi num. 69. obſeruarunt. In his ergo terminis Auendañus ipſe, num. 70. ſimul iungit Bart. doctrinam ſuperius relatam, & traditionem illam Acoſtæ, atque firmiter (vt dixi) defendit, in donatione Dominica, in qua iure maioratus ſuccedendum eſt, repræ ſentationem non admitti. Statim tamen numero 74. ac etiam gloſ ſa prima eiuſdem l. quadrageſimæ Tauri, num. 10. & 11. diſtinctionem communem Doctorum probauit (vt ſuprà dixi) quod ſi donatio feudalis non ſit, repræſentatio non admittatur: ſi verò feudalis fuerit, admitti debeat repræ ſentatio. Ea ratione, quod reductio de ea ad maioratum, primæuam eius naturam non mutauerit, nec mutare debeat. Idcirco, cùm eſt feudalis repræ ſentatio admittitur, ſicut in feudis: cum verò non eſt feudalis, ideo excluditur, quia ex propria eius natura Dominica donatio repræ ſentationem non admittit, nec ex reductione de donatione ad maioratum, noua qualitas inducitur, aut inducta cenſeri debet. Et refert vtroque loco permultos Authores, ſic tenentes: atque dicto num. 74. & num. 73. in fin. ex præfata differentia, & ratione infert ſolutionem ad id, quod antea dixerat, & conſtituit, non eſ ſe neceſ ſariam conſequentiam: Ex Dominica donatione cum dignitate Ducatus, & Marchionatus inducitur primogenium, ſiue ſic facta ipſa cenſetur, vt iure maioratus habeatur; ergo cum repræ ſentatione haberi debet: tam ex eo, quod in donatione non diceretur eius natura conſeruari ex reductione ad maioratum, ſed de nouo naſci, & creari, quam quod maioratus abſque repræ ſentatione dari poteſt, provt plurima primogenia abſque repræ ſentatione reperiuntur, cum poſ ſit ea repræ ſentatio ab inſtituente excludi. Præcipua enim primogeniorum natura in perpetuitate, atque indiuiduitate conſiſtit. Cæterum (vt ego verè exiſtimo) ratio hæc non adeò fortiter adſtringit (vt Auendañus idem arbitratur) nam ex quo iure maioratus habenda donatio Dominica fuiſ ſet facta, conſiderai non deberet, an eius natura primæua conſeruaretur, ſiue noua qualitas in ea crearetur: ex quo enim iure maioratus concederetur, non modò inconueniens, aut mirum videri non deberet, quod eius natura immutaretur; imò eo ipſo videbitur, cum omnibus qualitatibus, quæ in aliis bonis primogeniorum, & maioratuum inſunt ſui natura, concessa. Et ſic qualitas quoque noua ex qualitate conceſ ſionis iure maioratus facta eſ ſe debebit. Quod autem absque repræ ſentatione maioratus dari poſ ſit, & ſ æpè detur, verum eſt, quia (vt Auendanus inquit) ab inſtituente repræ ſentatio excludi poteſt. Cæterum quod vbi bona iure maioratus donata, ſeu conceſ ſa fuere, nec repræ ſentatio excluſa eſt, excluſam eam intelligamus; & ab ordine ſuccedendi in maioratibus, communíque in eorum ſucceſ ſione conſuetudine alienum eſt, & deciſioni d. l. 40. Tauri, valde repugnans; quippe cùm ea in lege pro regula tradatur: inprimis, in ſucceſ ſione maioratus repræſentationem admittendam, atque nepotem patruo præferendum eſ ſe; poſtmodùm regula ea limitetur dumtaxat vno caſu, quando ſcilicet maioratus inſtitutor aliud ſtatuerit, vt infrà dicetur. Poſt deciſionem ergo eiuſdem l. Tauri quadrageſimæ, repræ ſentationem quoque in huiuſmodi Regia, ſeu Dominica donatione admittere, ſecurius, & verius videtur, vt Molina, ſtatim referendus, animaduertit; ſed ſuperiora non ita conſiderat, nec obſeruat: in terminis autem iuris communis, ac etiam in primogeniis excluſerunt repræ ſentationem Authores ſuprà relati, vt ibi dixi. Ipſique ea excitantur, atque adducuntur præcipuè ratione, vt Molina, libro tertio, dicto capite ſeptimo, numero duodecimo, annotauit, & poſt eum Auendañus, eadem gloſ ſa ſecunda, numero 71. & 72. & 73. ſcilicet, quod affectio Regis, vel alterius Domini donantis, non ſit eadem conſideratione cenſenda, prout cenſentur diſpoſitiones parentum, cognatorum, vel agnatorum, vt primò filium, deinde nepotem ex eo, atque cæteros eius deſcendentes ad ſucceſ ſionem inuitaſ ſe Videantur. Rex namque donans id tantum, conſideraſ ſe videtur, quod potiùs ſuo obſequio, atque Regni commodo, & conſeruationi conuenit, videlicet, vt is admittatur. qui ei melius ſeruire poſ ſit, atque Regnum prudentia, & fortitudine defendere.

Qua ratione in Regia donatione ſemper videtur vocatus patruus, qui ſolet eſ ſe ætate maior, ac ideo prudentior, & fortior præ ſumi debet: vt conſiderarunt Authores relati per eundem Molinam, d.n. 12. & Auendañum, dicto num. 72. qui. num. 73. ſubdit, id & alia ratione comprobari, ſcilicet, quod in Dominica donatione non iure hæreditario ſuccedatur, ac proinde repræ ſentatio admitti non debeat, iuxta illam theoricam, quod in his, quæ iure hæreditario non deferuntur, repræ ſentatio admittenda non ſit, quo fundamento ante Auendañum vſus quoque fuit Aluarus Valaſcus, d. quaeſt. 50. num. 22. & 23. ſed quàm debile, & infirmum illud ſit, ſatis conſtat ex his, quæ ſ æpè in contrarium repetita fuere, ex iliis namque, etiam cum iure hæreditario non ſucceditur, multis in caſibus reprę ſentationem admitti probauimus. Item ex his, quæ Molina ipſe ſtatim referendus, vt huic fundamento ſatisfaciat, obſeruat.

Molina igitur idem, de Hispanor. primogen. lib. 3. d. cap. 7. n. 13. ſuperioribus non obſtantibus, contrarium firmiter, & rectius quidem tenet, & inquit quod quicquid ſit in aliis Regiis donationibus, in quibus Bartoli doctrina, & ſequacium traditiones procedere poſ ſunt; in Regia tamen donatione, ſeu conceſ ſione iure maioratus facta, proculdubio dicendum eſ ſe, diſpoſitionem d. l. 40. Tauri, ſeruandam fore. Cum enim in illis donationibus, iure maioratus ſuccedendum ſit, conſequens eſt, vt ea lex quæ de maioratibus loquitur, ea omnia comprehendat. Cui enim verba legis conueniunt, lex etiam ipſa debet conuenire, l. 4. §. toties, cum vulgatis, ff. de damno infecto. Et ſecundum hanc reſolutionem diſtinguendum non erit. an conceſ ſio feudalis fuerit, vel non feudalis, quod apertiſ ſimè præ ſentit Molina, licèt non ita expreſ ſerit, & differentia illa in maioratibus rectè exploditur ex his, quæ vltra omnes adnotabam ſuprà numeris præcedentibus. Nec obſtat dicere, quod in huiuſmodi donationibus iure hæreditario non ſuccedatur, & conſequenter in eis repræ ſentatio admittenda non ſit, nam huiuſmodi fundamentum quàm debile, & infirmum ſit, ſuprà perpendi, & vltra reſpondet Molin. lib. 3. eod. cap. 7. n. 13. verſ. fina. quod regula hæc in primogeniorum ſucceſ ſionibus triplici ratione non procedit, prout c. 3. eiuſdem lib. 3. ex n. 40. cum ſeq. ipſe probauit. Idque præ ſertim dicendum eſ ſe, extante deciſione legum Partitarum & Tauri, ex quarum diſpoſitione iam dubitari non poteſt, in quacunque diſpoſitione iure maioratus facta, repræ ſentationem admittendam eſ ſe. Id quod ego veriſ ſimum ſemper exiſtimo, nec contrarium probabile puto poſt legum illarum Partitarum, & Tauri conſtitutionem. Et ſic quoque verum putauit, & Molinam ſequutus eſt in omnibus, atque traditionem illam Acoſtæ improbauit expreſsè alter Ludou. Molina, è Societate Ieſu Religioſus, tom. 3. de iuſtitia & iure, diſp. 626. n. 13. per totum. fol. mihi 404. dicens, deciſionem earundem legum Regiarum procedere in maioratibus de bonis Coronæ Regni inſtitutis, ſiue ex donatione Principis factis, atque in eis repræ ſentationem admitti, & filium ingredi locum patris. Dicit etiam, iuxta hæc approbandam eſ ſe sententiam Panormitani, & Caſtrenſis, qui reſponderunt, in donatione facta à Rege Caſtellæ cuidam Petro Afan de Ribera cuiuſdam maioratus ſibi & liberis ſuis, nepotem ex primogenito defuncto præferendum fuiſ ſe patruo, propter reprę ſentationem, qua in Regno Caſtellæ nepos repræ ſentat ſuum patrem, atque eam ſententiam immeritò improbari ab Emanuele Acoſta, de ſucceſ ſione patrui, & nepotis, prima parte, numero 27. loquendo de hoc Caſtellæ Regno, de quo ipſi loquebantur, Molinam quoque ſequitur Blaz. Flor. Diaz. de Men. in addit. ad deciſ. Gamæ 174. in fine.

Probauit etiam ſecurè Pater ipſe Ludouicus Molina, eodem in loco, d.n. 13. fol. 404. repræ ſentationem de quæ in dictis legibus Partitarum, & Tauri, admittendam eſ ſe in his bonis, quæ iure maioratus à Rege Henrico ſecundo Nobilibus Hiſpaniæ donata fuere, quæque redeunt ad Coronam Regni eo ipſo, quod vltimus eius maioratus poſ ſeſ ſor abſque deſcendentibus legitimis maſculis, aut fœminis decedit, iuxta clauſulam eiuſdem Regis Henrici, in l. 11. tit. 7. lib. 5. numæ collectionis regiæ, & in hoc vltimo ſequitur Ludouic. Molinam, de Hiſpan. primog. lib. 3. d cap. 7. n. 12. vbi conſtanter aſ ſeuerauit, in ſucceſ ſione dictorum primogeniorum ex clauſula testamenti dicti Regis Henrici, ſimiliter ſeruandum eſ ſe repræſentationis ordinem in d. l. 40. Taur. præ ſtitutum, cum omnibus extenſionibus, & qualitatibus in eadem lege adiectis, cum in his bonis ex dictis legis diſpoſitione, iure maioratus ſuccedendum ſit. Nec obſtare, ſi dicatur (vt ipſe quoque tradit, num. 13. in verſiculo, Nec obſtat) mentem Principis in hac parte non conuenire cum mente maioratus inſtitutoris, ex rationibus quas in Dominica, ſeu Regia conceſ ſione paulò ante adducebamus: Nam ſi bene id conſideramus, potius ad mentem iuris, & legum de maioratibus loquentium, quàm ad proprium commodum diſpoſitiones Principum referendæ ſunt, l. ex facto, cum ſimilibus ff. de vulgar. & pupil. ſubſtitut. Imò quamuis ad proprium Principis commodum, ac obſequium, diſpoſitio Principis referenda eſ ſet: non eſt cur ex hoc cenſeamus eum à iuris regulis, ac generali Hiſpaniæ conſuetudine in his primogeniis deuiaſ ſe: cum enim in perſonis ignotis in poſterum primogenij inſtitutio verificanda ſit, nulla congrua differentiæ ratio aſ ſignari poterit, ex qua potius de patruo, quam de nepote Princeps confidat, cum poſ ſit eſ ſe nepos patruo prudentior, & fortior, atque etiam ætate maior; prout pluries compertum eſt, in quo caſu nulla ratio particularis aduerſus nepotem, & pro patruo in Regia donatione adduci poteſt, ideóque ex hac tam leui coniectura, à tam ſolidiſ ſimis, & firmiſ ſimis iuris principiis recedendum non erit Et hactenus Molina, cuius ratio (vt vides) non. modò in donationibus Regis Henrici, ſed etiam in quacunque Dominica, ſeu Regia donatione, aut conceſ ſione concludit. Et ideo cum eo ſic firmiter tenendum erit in hoc articulo, & ſuperiori. Nec placere poteſt Auendañi contraria ſententia, in d. l. 40. Tauri, gloſ ſa 2. n. 78. & 79. Imò eiuſdem fundamenta debilia ſunt, atque ex his eliduntur, quæ ipſemet Molina in eodem propoſito annotauit, vt nunc vidimus. Sed & vltra Molinam eundem, ex eo Auendañi fundamenta non adſtringunt, quod cum donationes huiuſmodi Regis Henrici, maioratus iure factæ fuerint, maioratus, ſeu primogenij naturam, & qualitates in omnibus aſ ſumunt, ac ſic factæ videntur, vt legibus, & inſtitutis ordinariis maioratuum regantur, & eiſdem conueniant. Vnde non eſt facienda tanta vis in eo, quod donatio feudalis non fuerit, ſed in eo quod iure maioratus ſit facta, fieri debet. Non etiam in alio vis fieri poteſt, quod ſcilicet iure hæreditario non deferatur: cum vtrumque, in quo fixit magis pedes Auendañus, nihil interſit, vt ſuprà numeris ſuperioribus dilucidé obſeruaui, & oſtendi. Dicere etiam (prout Auendañus dicta gloſ ſa ſecunda, numero 80. dicit) quod primogenia Hiſpaniæ iure ſanguinis non deferuntur, ſed iure hæreditario; ex ſe conſtat, quàm falſum ſit; & contrarium veriſ ſimum, ex his, quæ obſeruationibus præcedentibus plena manu adnotaui, & ſcripſi. Conceſ ſo etiam abſque veritatis præiudicio, quod maioratus, qui ex Regiis donationibus Regis Henrici procedunt, magis ex Dominica donatione, quàm iure ſanguinis videantur deferri, neque hæreditarij dicantur (in quo ſemper Auendañus inſiſtit) quid inde deduci valebit, cùm poſ ſint ipſi non iure ſanguinis, aut etiam non hæreditario, ſed alio iure deferri; & nihilominus, etiam in terminis iuris communis, repræ ſentatio admitti, vt ſ æpè annotaui, & probaui. In terminis autem iuris noſtri Regij, & poſt deciſionem legum Partitarum, & Tauri inspiciendum duntaxat erit, an iure maioratus deferatur ſucceſ ſio, vel non, vt definiri valeat, an ſit locus repraeſentationi, vbi ab inſtitutore repræ ſentatio ipſa non excluditur, nec aliud inſpiciendum, nullus equidem negare poterit, qui earundem legum ac earum conditorum mentem, & intentionem, & primogeniorum peculiarem naturam perſpexerit. Male igitur in bonis à Rege Henrico iure maioratus delatis, repræſentationem denegat Auendañus rectiúſque conceſ ſit eam Molina. Et inde eiuſdem Molinæ opinionem in his Regnis abſque controuerſia ſeruari, & d. l. 40. Tauri conſtitutionem habere locum in bonis Regiæ Coronæ, aut Henriqueños (vt vulgò profertur) reſolutiuè teſtatur; nihil tamen ex ſuperiùs à me nouè adnotatis, conſiderat Blazius Flores Diaz de Mena, in addit. ad deciſ. Gamæ 174.

Octauò conſtituo, certi exploratíque iuris eſ ſe, maioratus, ſeu primogenia non modo cum facultate Regia, ſed etiam abſque ea ex certa parte bonorum liberis exiſtentibus, aut in defectum eorum ex vniuerſis bonis poſ ſe inſtitui: idcirco in huiuſmodi maioratibus omnia procedere, & habere locum, quæ in aliis maioratibus ſuperioribus, aut cum Regia facultate inſtitutis locum obtinent, prout Molina, de Hispanorum primogeniis, lib. 1. cap. 1. num. 25. & ſequentibus. Mieres, in initio 2. partis, de maioratu, ex num. 4. vſque ad numerum 11. Auendañus, in l. 27. Tauri, gloſ ſa prima, numero 1. latiùs probarunt; alios plures referam ſtatim. Maioratus ergo, ſi inſtitutus ſit per viam vinculi particularis, aut meliorationis Tertij, & Quinti bonorum inter liberos, iuxta ordinem l. vigeſimæ ſeptimæ Tauri, aut Anniuerſarij, vel Capellaniæ, Iurisve patronatus perpetui abſque facultate Regia; verus quidem maioratius eſt, ac leges omnes Regiæ, quæ de maioratibus loquuntur, habent locum in eis, ſicut ſi ex Regia facultate inſtitutus fuiſ ſet. Idque (vt dixi) non modo in vinculis, & meliorationibus Tertij, & Quinti bonorum vinculatis, ſed etiam Iurepatronatus, Anniuerſariis, Capellaniis, & aliis ſimilibus diſpoſitionibus, tam factis de bonis vniuerſalibus, quàm particularibus procedit, modo iure maioratus hæc ſint inſtituta. Ita ſané ſuperiora omnia annotarunt Rodericus Suarez, in repetitione l. quoniam in prioribus, C. de inofficioſo teſtamento, ſecunda limitatione ad l. fori, numero 17. Didacus Couar. variarum reſolutionum lib. 3. capite 5. numero 6. Ferdinand. Vaſq. Menchaca, de ſucceſ ſionum creatione, libro 3. §. 26. numero 95. & 96. D. Antonius de Padilla, in rubrica, C. de fideicommiſſis, numero 9. & 10. qui loquitur in vinculis, & anniuerſariis iure maioratus relictis. Idem etiam cenſuit Petrus de Peralta, in rubrica, ff. de hæredibus inſtituend. numero 123. folio mihi 75. vbi dixit, leges Tauri loquentes de maioratibus habere locum in vinculis, ſeu maioriis particularibus, & in meliorationibus Tertij, & Quinti per viam vinculorum, ex legibus Regiis conſtitutis, atque etiam procedere in Iuris patronatibus, quando per viam Iuris patronatus laicorum maioria inſtituitur, vt perueniat gradatim in eos, qui de familia inſtitutoris ſint, cum onere ſuſtinendi, & adminiſtrandi Capellanias, quas vocant. Et Peraltam commemorat, ac ita quoque tenet, & Antonium Gomezium, Ferdinan. Gom. & Palac. Rub. contrarium credentes, improbat Ludouicus Molina, de Hispanorum primogeniis libro primo, capite primo, numero 25. & 26. idem quoque tenuit, & pro ipſa ſententia, Didacus del Caſtill. Ioan. Lup. Tellum Ferdinandez. Gomez. Arias, Gregorium Lopez, Menchacam, Couar. Molinam, & Antonium Gomezium ſibi contrarium refert Ioannes Matiençus, in l. 7. titul. 7. Gloſ ſa tertia, numero 5. lib. 5. numæ collectionis Regiæ. Velaſquez Auendanus, in l. 27. Tauri, gloſ ſa prima, numero primo. Azeuedos, in rubrica titul. 7. lib. 5. numero 7. & in l. 8. eodem titulo, & libro qui verbum illud: de mayorazgo, ea in lege poſitum, intelligit accipiendum quoque in vinculis particularibus factis inter vinos, vel in vltima voluntate, & in Anniuerſariis perpetuis, & in Patronatibus, & Capellaniis ad modum maioratuum conſtitutis, Ioannes Gutierrez, practicarum, lib. 2. quæ ſt. 85. num. 1. verſiculo, Secundò quia ita verus. Hieronymus Cæuallos, practicarum communium contra communes, quæ ſt 398. numer. 14. pater Ludouicus Molina, tomo 3. de iuſtitia & iure, disputatione 576. numero 11. & 13. id ipſum latius quoque probauit, atque infert ad multa, quæ inde deduci, atque decidi poſ ſunt in materia maioratuum Pelaez à Mieres, in initio primæ partis de maioratu, ex numero 4. vſque ad numerum 12. qui rectè conſtituit, appellatione maioratus ex communi vſu loquendi, quodlibet vinculum contineri, & bona vinculata particularia appellari communiter maioratum, & omnes leges de maioratu loquentes, habere locum in eis, & in meliorationibus Tetrij, & Quinti à parentibus vincularis, & in Anniuerſariis, & iurepatronatus, & aliis quæ teſtatores ſolent deſtinare ad ſacrificia, prout frequenter in Hiſpania fir. Alia etiam vtilia Pelaez ibi deducit, vt videri poterit. Et verè reſolutio præfata ex pluribus legibus Tauri probatur, vt deduxit Matiencus in locis relatis d. gloſ ſa 3. l. 8. tit. 7. lib. 5. num. 5. ac inter alias ex l. 44. Tauri, quæ hodie eſt l. 4. titul. 7. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ. ibi: El que hiziere algun mayorazgo, aunque ſea on autoridad nueſtra. Ergo verus maioratus erit, & ſi abſque Regia facultate fiat, adhuc enim maioratus appellatur ibi, atque id dictio iſta, quamuis, importat, vt Molina d. cap. 1. num. 25. & Ioannes Gutierrez dict. quæ ſt. 85. num. 2. obſeruarunt. Mieres etiam, in initio dictæ primæ partis, num. 4. colum. 3. qui & alio quoque modo expendit legem eandem in verbis ſequentibus, iuncta l. 17. Mauri. Dicit enim, quod in caſibus in quibus maioratus, cum facultate Regia inſtitutus, reuocabilis eſt, aut irreuocabilis, in eiſdemmet caſibus liceat, aut non liceat reuocare maioratum, aut meliorationem abſque Regia facultate factam. Sic ergo tenendum erit firmiter, prout præcitati ſuprà Authores omnes reſoluunt, quicquid pauci illi à Molina relati dubitent. Quicquid etiam Petrus de Salazar Aduocatus Granatenſis, in tractatu de vſu, & conſuetudine, capite vltimo, in Iure patronatus. Anniuerſario, & Capellania contrarium intenderit & Molinam, atque ſequaces improbat. Sed præpoſtere equidem & inaniter torquetur is Author, dum tot congerit aduerſus Molinam, & ſuperiorem traditionem communem, atque adeò diffusè loquitur, vtcunque namque res ſit; dato etiam, & conceſ ſo pro vero, quod Patronatus à Maioratu differat, ſeu illi Maioratus diffinitio non conueniat: dato etiam pro vero, quod differentiæ ab eo Authore conſideratæ, & d. cap. vltimo congeſtæ, planè procedant inter maioratum, & ius patronatus, Anniuerſarium, & Capellaniam: nihil inde ad rem proculdubio, nec pro ipſo Authore aliquid vrgens deducitur; poſ ſunt enim ea omnia, quę ita anxie ipſe conatur probare, procedere atque obtinere, & nihilominus ex dictis legibus Regiis, & natura, atque qualitate, & conditione maioratus peculiari, ex communi etiam conſuetudine, atque vſu loquendi, qui arcendi quoque debet, certum, & verum erit, quod ſi Ius patronatus, aut Anniuerſarium, vel Capellania inſtituatur, vt perpetuò duret inter omnes de familia instituentis, gradatim tamen, ac vni dumtaxat ſucceſ ſio deferatur, & per viam vinculi, & maioratus perpetui id fiat, & bonorum alienatio prohibeatur ſiue quod iure maioratus in ea ſuccedendum ſit, exprimatur, verus, & proprius maioratus cenſeri debeat, ſiue omnia, quæ in aliis vinculis, & maioratibus obſeruantur, ſeruanda in eis æqualiter ſint, nulla enim differentiæ ratio excogitari, aut adduci valet, qua in eiſdem diuerſum ius, quàm in aliis vinculis, & maioratibus particularibus, perpetuò tamen relictis, poſ ſit conſtitui, ſi iure maioratus habenda, fuerint inſtituta, aut perpetuò ea duratura, & non alienanda, atque vni deferenda eſ ſe expreſ ſum ſit. Et ita communi praxi inoleuit, quod in iſtis idemmet ius, quod in primogeniis obſeruatur, vt teſtatur Petrus de Peralta, in rubr. ff. de hæred. inſtit. num. 12. & Molina ac ſuperiores ſequuntur. Vides ergo, vel vno tantum verbo Salazaris nouam opinionem conuictam, & ideo alia ſciens conſultòque duxi prætermittenda, quæ aduerſus eiuſdem Authoris ſcripta, & conſiderationes, non abſque ſubtilitate, & veritate poſ ſem perpendere, quod vel ex dictis tantum, ipſius ſententia remaneat concludenter deſtructa. Non enim in propoſito inſpicimus naturam, conditionem, aut iurispatronatus, vel anniuerſarij diffinitionem, nec alia; ſed an iure maioratus diſpoſitio facta fuerit, vt perpetuò duret, inſpiciendum eſt. Quocirca (vt dixi) Salazaris ſententia non ſubſiſtit; quam etiam falſam dixit, ſed nihil ex ſuperioribus conſiderauit Alphonſus Azeuedus, in rubrican tit. 7. n. 7. lib. 5. numæ collect. Regiæ, & in l. 5. in prin. & in l. 8. n. 1. eodem tit. 7. & lib. 5.

Ex his proculdubio nonnulla in propoſito inferre, ac decidere placuit In primis (quod ad noſtrum inſtitutum attinet præcipuè) ex dictis hactenus ex n. 274. ſequi, atque deduci manifeſtè, d. l. Tauri 40. conſtitutionem & repræ ſentationem ibi inductam, procedere & habere locum in vinculis particularibus, in meliorantibus Tertij & Quinti bonorum parentum vincularis, in Anniuerſariis & Patronatibus, ſiue Capellaniis, aut memoriis perpetuis, iure maioratus relictis, & abſque Regia facultate inſtitutis, quando (vt ſuprà dixi) gradatim. ac iure ſanguinis in omnes de familia debent deuenire, ſed vni duntaxat ſuo ordine deferuntur. Idque ex paritate rationis: æqualis namque in eis, ſicut in cæteris maioratibus ratio militat, nec diuerſum ius quoad repræ ſentationem conſtitui poteſt. ex quo in his iure maioratus ſuccedendum ſit, & in ſucceſ ſione maioratus abſolutè adeò, atque indiſtinctè repræ ſentatio introducitur ea in lege. Quod in ſpecie eiuſdem legis quadrageſimæ Tauri, verum eſ ſe cenſuit, & ſic annotauit Didac. Couar. pract. d. cap. 38. num. 13. verſiculo, Ego verò, vſque ad finem, Ferdinand. Vaſq. Menchaca, de ſucceſ ſionum creatione, lib. 3. §. 26. num. 95. Petr. de Peralta, in rubrica ff. de hæred. inſtit. d.n. 123. dicens ita pronunciatum eſ ſe non ſemel in his terminis pro nepote ſuperſtite, patre præmortuo in vita aui contra patruum ipſius, hocque eſ ſe vſitatum, ac ex facto ſ æpè euenire in diſpoſitionibus, quæ fiunt de certis bonis vincularis, aut per viam vinculi & maioratus, aut per viam iuris patronatus laicorum perpetui. Eandem quoque ſententiam tenuerunt Ludouicus Molina, de Hiſpan. primog. lib. 3. cap. 6. n. 42. & cap. 7. num. 19. Antonius Gomeziu, in eadem l. quadrageſima Tauri, num. 56. in fine, D. Antonius Meneſes de Padilla in rubrica, C. de fideicommiſ ſis, ex num. 8. Pelaez à Mieres, de maioratu, in initio primæ partis, n. 5. in principio, & iterum ſecunda parte, quæ ſt. 6. num. 33. Ioannes Matiençus, in l. quinta, titulo ſeptimo, gloſ ſa prima, numero nono, & gloſ ſa quinta, numero ſeptimo & octano, libro quinto numæ collectionis Regiæ. Azeuedus in eadem l. 5. num. 1. & in l. 8. eodem tit. 7. & lib. 5. in principio, & in rubrica tituli eiuſdem ſeptimi, num. 7. vbi reddit rationem veriſ ſimam, atque ex his confirmatam, quæ ex dicto num. 274. adnotata fuere, videlicet, quod cum maioratus iure Anniuerſarium conſtituitur, verus maioratus eſt. Tenet quoque in propriis terminis reſolutionem eandem Velaſquez Auendañus, in l. 27. Tauri, gloſ ſa 1. num. 1. & in dict. l. quadrageſima Mauri, gloſ ſa 2. num. 61. & 62. Blazius Flores Diaz de Mena, in additionibus ad deciſionem Gamæ 59. in verſiculo Sexta & vltima reſolutio eſt, folio 39. in illis verbis: Obtinent etiam in anniuerſariis, & patronatibus, quando in eis ſucceditur per viam maioratus. pater Ludouicus Molina, tom. 3. de iuſtitia & iure, diſput. 627. num. 13. folio 423. & nullo ex his relato, Antonius Pichardus ad titulum Inſtit. de hæreditatibus quæ ab inteſtato deferuntur, §. 2. de repræ ſentatione, num. 25.

Et idem dicendum quoque eſt, atque ex eadem paritate rationis, in caſu legis quadrageſimæ primæ Tauri, prout in ſpecie aduertit Pelaez à Mieres, in initio dictæ primæ partis, de maioratu, nu. 5. in principio. Et comprobatur concludenter ex generali Ludouici Molinæ obſeruatione, de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. dicto cap. 1. num. 25. & 26. Et his, quæ numeris præcedentibus diximus. Id ipſum dicendum etiam eſt quoad hoc, vt quemadmodum in ſucceſ ſione maioratus, proximitas inſpicienda eſt reſpectu vltimi maioratus poſ ſeſ ſoris regulariter, iuxta ea quæ ſuprà hoc eodem cap. reſoluta fuere, ſic etiam & eodem modo in vinculis particularibus, in Anniuerſariis, & Capellaniis, atque aliis ſimilibus diſpoſitionibus, iure maioratus relictis, inſpici debeat. Quod expreſſim annotauit Molin. lib. 3. d. cap. 6. num. 42. idque veriſ ſimum eſt, & comprobatur etiam concludenter ex antea dictis.

Secundò infertur, atque deducitur, l. 45. Tauri remedium poſ ſeſ ſorium, quæ hodie eſt, l. 8. tit. 7. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ. Et ſic beneſicium ipſius legis procedere etiam, & habere locum in vinculis particularibus abſque regia facultate, ſed authoritate legum huius Regni inſtitutis, & in Anniuerſariis, atque Patronatibus, & ſimilibus aliis diſpoſitionibus, iure maioratus relictis. Et conſequenter Competere ei, cui ex diſpoſitione iuris, aut vocatione inſtitutoris, ius ſuccedendi competat in eiſdem. Ita ſanè tradiderunt Didacus del Caſtillo verbo, para ſiempre. Lupus, num. 77. Tellus, num. 2. Gomez. Arias, 59. in l. 28. Tauri, Gregorius Lopez, in l. 2. titulo 15. Partita 2. gloſ ſ. 1. in fine, Couar. variar. lib. 3. cap. 5. n. 6. Menchaca, de ſucceſ ſionum creatione, lib. 3. §. 26. nu. 95. & 96. Padilla, in rubric. C. de fideicommiſ ſis, numero 9. Auendañus, reſponſo 28. in princip. Molina, de Hiſpan. primogen. lib. 1. cap. 1. num. 26. & iterum lib. 3. cap. 13. n. 62. Mieres, in initio primæ partis, num. 5. & iterum atque latiùs 3. p.q. 1. per totam. Matiençus in l. 11. tit. 6. gloſ ſ. 11. num. 4. & in l. 8. tit. 7. gloſ ſa 3. num. 4. & 5. l. 5. nouæ collectionis Regiæ. Azeuedus, in eadem l. 8. num. 1. Ioan. Gutier. pract. lib. 2. quæ ſt. 86. Velaſquez Auendañus, in eadem l. 45. Tauri, gloſ ſa 1. num. 3. Pater Ludouicus Molina, tom. 3. de iuſtit. & iure, diſp. 636. num. 5. folio 521.

Tertiò, & vltimò infertur, l. 46. Tauri, quæ hodie eſt l. 6. tit. 7. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, de ædificiis in rebus maioratus factis loquentem, procedere etiam in vinculis particularibus, abſque regia facultate factis, ſed authoritate legum huius Regni, Tertij, & Quinti exiſtentibus deſcendentibus legitimis, & his deficientibus omnium bonorum, in Anniuerſariis etiam defunctorum, & Patronatibus, atque Capellaniis perpetuis, quando iure maioratus (vt ſemper dixi) relinquuntur. Ita ſanè poſt D. Anton. de Padilla, Rodericum Suarez & Couar. tenuerunt Molina, lib. 1. dict. cap. 1. num. 27. Mieres, de maioratu, in initio primæ partis, num. 5. in principio, & 3. parte, quæ ſt. 1. prima parte quæ ſt 10. num. 21. in fine. Ioannes Garſia, de expenſis, & meliorat. cap. 1. num. 46. Burgos de Paz iunior, ciuilum, quæ ſt. 6. num. 45. Matiençus, in l. vndecima, tit. vndecimo, gloſ. 11. num. 1. & in l. 4. gloſ. 1. lit. 7. & in l. 8. eodem tit. 7. gloſ ſa tertia, num. 5. lib. 5. recopil. Ioannes Gutier. practicar. lib. 2. quæ ſt. 85. vbi hanc reſolutionem legibus Regiis, & rationibus confirmat; & lib. 3. quæ ſt. 71. num. 36. Auendañ in eadem l. 46. Taur. num. duodecimo. Et hactenus de vndecima obſeruatione principali in hoc tractatu.

Duodecimò denique & vltimo loco atque principaliter conſtituendum eſt, hucvſque adnotata, atque ex initio huius tractatus reſoluta, multo magis habere locum, & procedere, quando conſtare poteſt, & vere conſtat legitimè, maioratus inſtitutorem repræ ſentationem admittere, ac filium repræ ſentare perſonam patris ſui voluiſ ſe; ſic è contrario ea omnia non procedere, nec habere locum, quando legitimè conſtat, inſtitutorem repræſentationem excludere, ac filium non repræ ſentare perſonam patris ſui, voluiſ ſe.

Ac denique repræ ſentationis vniuerſam materiam, totúmque tractarum ex expreſ ſa, aut præſumpta teſtatoris voluntate, eiuſdèmque præcepto gubernari, & interpretari debere: ex ipſa namque, vel admitti, vel excludi debit repræ ſentatio. Quod non modo in terminis dictæ legis quadrageſimæ Tauri, referendi ſtatim Authores probarunt: ſed etiam in terminis iuris communis ſic adnotarunt quamplures Interpretes, quos Iacobus Menochius in conſil. 200. num. num. 72. lib. 2. & in conſil. 215. num. 139. lib. 3. & præ ſumptione 95. num. 19. in fine, & num. 32. commemorauit. Alios plures, ideò ſciens, conſultòque prætermitto, quoniam in hoc nullus hactenus diſ ſentit, & ſtatim referam eos.

Id autem eiuſdem legis quadrageſima Tauri Conditores, iuridicè & iuſtè conſiderarunt, ac præ oculis ſemper habuerunt: in præ ſeruando namque voluntatem, vel præ ſumptam, vel diſpoſitiuam primi ſtabilientis, hoc in caſu ſtudiosè & modeſtè proceſſerunt, nec eiuſdem fines, aut terminos vllo modo egreſ ſi fuere. Inprimis namque cum ſuccedendi modum in maioratus ſucceſ ſione, quoad deſcendentes in prima legis illius parte, & in ſecunda quoad tranſuerſales ſtatuiſ ſent, & ſecundogeniti filij excluſionem, nepotiſque ex primogenito admiſ ſonem introduxiſ ſent, qualitérque, & quovſque repræ ſentatio in vtraque linea, formaliter aut virtnaliter locum haberet, declaraſ ſent: & in eo ſemper præ ſumptæ inſtitutoris maioratus voluntati, ac maioratus eiuſdem naturæ & qualitati acceſ ſiſ ſent, vt cum Couarru. & Molina, pro ratione decidendi eius legis, ſ æpiſ ſimè adnotaui. In tertia tandem ac poſtrema legis eiuſdem quadrageſimæ parte, rectè, & iuridicè, atque modeſtè (vt dixi) primi inſtitutoris maioratus, voluntatem diſpoſitiuam præ ſeruantes, omnia ſuperiora, hoc eſt, in prima & ſecunda parte ſtatuta, locum habere, atque intelligenda eſ ſe dixerunt: Saluo ſi otra coſa eſtuuiere diſpueſta por el que primeramente conſtitu y ò y orden ò el mayorazgo, que en tal caſo mandarnos que ſe guarde la voluntad del que lo inſtituyò. Ex quibus verbis ſequentia prænotanda erunt, quæ ex ipſis deducuntur præcipuè.

In primis, dubitatum atque certiſ ſimum eſ ſe, repræ ſentationem ſemper excludi in ſucceſ ſione maioratus, quando id interueniat, quod, dictis in verbis ſpecificè fuit requiſitum: videlicet, quod maioratus inſtitutor expreſ ſe ac dilucide, & clare id diſponat. Et ſic vbi maioratus inſtitutoris voluntas adſit: quæ ex eius diſpoſitione, & verbis, apertiſ ſimè deprehendatur, equidem eſt; ſed non ex verbis ambiguis & incertis, & quæ aliud inducere poſ ſint, à communi horum Regnorum obſeruatione, & locum Partitarum, & Tauri diſpoſitione recedendum erit, conſequenter nec ex eo ſolum excludenda, aut admittenda repræ ſentatio eſt. Id quod Ludouicus Molina, de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. capite 8. num. 1. ſingulariter & vero percipit, ſed alios Authores, vel conſultò omittit, vel ſaltem eo loco tacet: & ante ipſum Didacus Couarruuias practicarum, dicto cap. 38. num. 10. ad finem, & num. 11. Sic quoque notauit Petrus de Peralta, in rubrica, ff. de hæredibus inſtituendis, num. 122. columna tertia, verſiculo, Prima quam modo dixi, folio mihi 72. qui rationem decidendi ad dictam l. in ea parte aſ ſignat, & dicit recte, atque modeſte ſe habuiſ ſe legem illam in præ ſeruando voluntatem diſpoſitiuam primi inſtitutoris hoc caſu, cum rei ſuæ vnuſquiſque legem quam velit à primordio dicere valeat, l. iure mandata, C. mandati, l. in traditionibus, C. de pactis, l. prima & ſecunda, & l. quoties, C. de donation. quæ ſub modo, Matiençus in l. quinta, titul. 7. gloſ ſa ſexta, in principio, lib. 5. nouæ collectionis Regiæ. Idem quoque obſeruauit, & ibidem Azeuedus num. 4. qui etiam rationem ad ipſammet legem Tauri quadrageſimam, in ea parte conſiderai; videlicet, quod voluntas teſtatoris ſequenda ſit, & pro lege ſeruanda, & formam & conditionem inducat, ac primum locum obtineat, vt paſ ſim iura admonent, & vulgatiſ ſimum eſt, pater Ludouicus Molina, tom. 3. de iuſtitia & iure, diſputat. 629. num. 1. fol. 437. & diſputat. 631. num. 7. fol. 466. qui. rectè admonet, ante omnia cum tractatur de iure eius, qui ſucceſ ſionem maioratus prætendit, tenorem diſpoſitionis videndum, & diſpoſitioni inſtitutoris ſtandum, illamque conſiderandam eſ ſe, vt dignoſcatur, quis ſuccedere debeat, Velazquez Auendan. in eadem l. 40. Tauri, gloſ. 20. quò loci verba ilia Que en tal caſo mandamos que ſe guarde la voluntad del que le inſtituyò . intelligit de expreſ ſa voluntate, cùm lex ipſa dixerit: Saluo ſi otra coſa eſtuuiere dispueſta. Quæ ad dispositionem expreſ ſam maioratus inſtitutoris ſunt neceſ ſariò referenda, vt ibi demonſtrat, & gloſ ſa 18. num. 1. & 2. Idemmet Author rationem etiam legis illius in poſtrema ſui parte aſ ſignat, & in illis verbis: Saluo ſi otra coſa eſtuuiere diſpueſta. Subdit in hunc modum: Et meritò, cùm prouiſio hominis faciat ceſ ſare prouiſionem legis: & citat Ancharranum. & Tiraquellum dumtaxat, vt id confirmet. Verè tamen aſ ſumptum id de prouiſione hominis probare poſ ſet per textum in l. vltima, C. de pactis conuent. tam ſuper dote, &c. & in l. cum ex filio, §. filio, ff. de vulgar. & pupil. ſubſtitut. 1. & habet, §. cum quis, ff. de precario, atque multis Authoribus exornare, prout ego retuli eos, & ipſum aſ ſumptum ſingulariter explicaui harum quotidianarum controuerſiarum iuris, lib. 1. de vſufructu, cap. 19. num. 15. & tribus ſequentibus. Deinde Auendañus quoque dict. gloſ ſ. 18. num. 2. 3. 4. & 5. rectè obſeruauit, ad maioratus ſucceſ ſionem tamen tantum admitti eos, quos admiſiſ ſé inſtitutorem, ex verbis diſpoſitionis conſtiterit. Vnde voluntas facit ceſfare tranſmiſ ſionem; & è contra tranſmiſ ſibile, quod ex propria ſua natura tranſmitti non poterat, vt multi ibi relati dixerunt; & numeris præcedentibus ego quoque notaui Sic etiam efficere teſtator poteſt, quod in caſibus in quibus non eſt locus repræ ſentationi, ea admittatur, vt deducitur ex Socino, Decio, & Pariſio, per eundem relatis: & vltra eos idem etiam tenuit Iacobus Menochius, in conſ. 215. num. 139. lib. 3. & præ ſumptione 95. num. 19. in fine lib. 4. Tiberius Decianus, in conſil. 1. num. 155. & num. 347. lib. 1. Denique num. 6. & 7. eiuſdem gloſ. 18. Rectè etiam annotauit ipſe Auendañus, quod repræ ſentatione excluſa in ſucceſ ſione aſcendentium, cenſetur etiam in ſucceſ ſione tranſuerſalium excluſa. Idque ea ratione fundat, quod repræ ſentatio tranſuerſalibus per ampliationem fuerit conceſ ſa, & deficiente regula, ampliatio finitur, nec extenſio poteſt ſine regula ſuſtineri, ſicut nec acceſ ſorium ſine principali; licèt è contra principale poſ ſit ſine acceſ ſorio: potuiſ ſet ipſe concludenter magis traditionem eam probare alia ratione, videlicèt in dubio credendum eſ ſe, maioratus inſtitutorem habuiſ ſe maiorem affectionem ad deſcendentes, quàm ad tranſuerſales, vt compertum eſt; & inde excluſa, atque denegata in eorum ſucceſ ſione repræ ſentatione, multo magis in tranſuerſalium ſucceſ ſione excluſam cenſeri debere. Eò etiam, quod in dubio, vna atque eadem diſpoſitio diuerſo iure cenſenda, ſiue accipienda non, eſt, l. eum qui ædes. ff. de vſucapionibus, quam nonnullis exornant Abbas, Tiraquellus, Menochius, & Martinus Monter à Cueua, quos harum quotidianarum controuerſiarum iuris, lib. 2. cap. 23. num. 28. commemoraui, vbi videri poterit, niſi ex verbis diſpoſitionis aliud colligatur apertè. Inde etiam (& vltra Auendañum) dici poteſt, quod ſi in aliqua parte diſpoſitionis, aut inſtitutionis maioratus, ſiue in aliqua vocatione, aut ſubſtitutione, vel reſpectu alicuius nominati, aut nominatorum ad maioratum, repræ ſentatio fuerit excluſa; non leue, imò validiſ ſimum argumentum poſ ſit deduci ad credendum, in alia parte diſpoſitionis eiuſdem, aut in cæteris vocationibus excluſam fuiſ ſe repræ ſentationem. Ex quo vna pars teſtamenti, aut diſpoſitionis aliam declarat (vt notum eſt) & qualitas vni gradui, aut ſubſtitutioni adiecta, in cæteris quoque repetita eſ ſe cenſetur, niſi diuerſa ratio, aut diuerſitas rationis, aliave ſimilis ratio contrarium ſuadeat. In quo equidem attentè & maturè procedendum erit, ne facile quiſquam decipiatur, ac ea debebunt ſano iudicio perpendi, & originaliter prælegi, quæ lib. 2. harum quotidianarum controuerſiarum iuris, cap. 4. ex num. 10. Cum pluribus ſequentibus, & num. 37. 38. 39. & 44. num. 68. 69. & 70. & num. 94. vbi vide omnino; & num. 126. cum aliis numeris ſcripta reliqui, vbi plene explicaui, An, & quando præcedentia declarent, ſiue determinent ſequentia: quando etiam vna pars diſpoſitionis, aut ordo datus, inter aliquos nominatos, ſeruari debeat inter reliquos ſubſtitutos, ſiue conditio, aut qualitas adiecta vni gradui, vel perſonæ iam nominatæ, quando cenſeatur repetita in perſona alterius ſubſtituti. Deinde, quando, quibusve ex cauſis, atque dictionibus repetitio qualitatis præcedentis induci, aut ceſ ſare debeat. Semper tamen (vt dixi) quid veriſimilius ſit, teſtatorem voluiſ ſe, quidve ex verbis diſpoſitionis colligatur apertiùs, inſpiciendum erit, cùm voluntas eiuſdem totum efficiat. Vide etiam in propoſito huius conſiderationis regulas generales nonnullas traditas per Ioannem Gutierrez, practicarum lib. 3. quæ ſt. 67. in antiquis, num. 6. 7. 8. 9. & ſequentibus, & num. 55. 56. & ſequentibus, vſque ad finem q. ex ibi namque traditis, poteris deducere aliqua ad ſuperioris obſeruationis reſolutionem, ſeu declarationem. Ibi enim (vt conſtat ex ſpecie propoſita num. 1. ibi: vel fortè in repræ ſentatione) loquutus eſt in terminis, quando teſtator in vna dumtaxat perſona repræ ſentationem admiſit, vel ad eam ſe reſtrinxit, & tunc in propoſito argumentatur pro & contra, ſiue generalia nonnulla, & vulgata Doctorum placita perpendit.

Illud tamen certiſ ſimum erit, quod cùm in dubio (vt ſuprà diximus, & infrà dicetur) in hærendum ſit regulæ, & generali deciſioni dict. legis quadrageſimæ Tauri, ac per conſequens in caſu dubio admittenda repræ ſentatio ſit, nec aliter excludenda, quam ſi sua diſpoſitione eam excluſerit inſtitutor maioratus, (vt ſupra quoque dictum fuit) quod ſi ponamus, repræ ſentationem in aliqua, vel in aliquibus perſonis, vel in aliquo, aut aliquibus gradibus inſtitutorem maioratus admiſiſ ſe, vel induxiſ ſe; tunc proculdubio planum & certum erit, in cæteris quoque perſonis ſuccedere volentibus, aut in cæteris gradibus locum habituram repræ ſentationem: nam ſi nullo in caſu, vel perſona, vel nullo in gradu repræ ſentatione inducta, vel admiſſa ab inſtitutore, repræ ſentationem admittimus indiſtinctè ex dictæ legis quadrageſimæ Tauri conſtitutione, niſi inſtitutoris expreſ ſa diſpoſitione fuerit excluſa, quanto magis id dicendum erit, vbi aliqua in parte, vel in perſona aliqua repræ ſentatio admiſſa fuerit, quo caſu compertum eſt, in cæteris idem inſtitutorem voluiſ ſe. Et hæc ratio concludit, vt in hac ſpecie magis ex deciſione & vocatione dict. l. Quadrageſimæ Tauri, in cæteris perſonis admittatur, atque admitti debeat repræ ſentatio, vel ex vi comprehenſiua in cæteris (vt ego exiſtimo) quam ex aliqua extenſione caſus expreſ ſi ad alium: & ita tenendum arbitror, quamuis Ioannes Gutierrez, practicarum lib. 3. dict. quæ ſt. 67. ex num. 55. cum ſequentibus, vſque ad finem quæ ſtionis, ſuperiorem rationem non attingat, & virtute extenſionis de caſu ad caſum, in cæteris perſonis admittat repræſentationem, quando teſtator ad vnam perſonam ſe reſtrinxit in repræ ſentatione, quam admiſit.

Regulariter tamen, ac cum nulla in parte repræ ſentatio excluditur, & ſic in caſu dubio ſtandum eſt verbis, & diſpoſitioni præfatæ legis Tauri 40. vt ſcilicet repræ ſentatio admittatur, nec de facili, aut ex verbis ambiguis, & quæ aliud inducere poſ ſunt, cenſeatur excluſa, aut excludi poſ ſit. Quod pro regula, & certa doctrina tenendum eſt in hac materia; & ſic securè obſeruandum, prout ſecurè, & verè obſeruarunt, atque ex eadem Taurina conſtitutione deduxerunt Ludouicus Molina, de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. cap. 8. num. 1. in fin. & num. 5. ad fin. Ioannes Gutierr. practicarum, lib. 3. dict. quæ ſt. 67. num. 39. Pater Ludouicus Molina, tom. 3. De iuſtitia, & iure, disputation. 629. num. 1. in princip. fol. 437. Et hactenus de prima obſeruatione, ſiue illatione ex dict. l. Tauri 40.

Secundò deducitur, quod quamuis dictum fuerit ſuprà, ad hoc, vt præfatæ legis in poſtrema ſui parte deciſio obtinere poſ ſit, requiri neceſ ſariò, quod teſtator id expreſ ſe ac ſpecifice diſpoſuerit, & ſic quod neceſ ſaria ſit expreſ ſa diſpoſitio; nec tacita diſpoſitio, hoc eſt ex coniecturis collecta, ſufficiat, prout authoritatibus, & traditionibus Interpretum, atque fortiter, & ingeniosè ponderando verba eiuſdem l. 40. Tauri, probauit Molina, lib. 3. cap. 8. num. 2. 3. & 4. nihilominus tamen ad huius rei, & voluntatis inſtitutoris probationem non excludi coniecturas legitimas, & quæ ex verbis ipſius diſpoſitionis deprehendantur. Idcirco ſi coniecturæ ipſ æ adeò præciſ æ ſint, vt ex illis nihil aliud, quàm repræ ſentationis excluſio deduci poſſit, ex eiſdem à præfatæ l. 40. Tauri diſpoſitione recedi poterit, ac debebit. Idque manifeſta ratione deducitur, quoniam lex ipſa Tauri, voluntatem inſtitutoris maioratus, & ab eo diſpoſitum obſeruari præcipit; voluntas autem non tantum dicitur ea, quæ expreſ ſa eſt, ſed etiam illa quæ tacitè, & coniecturaliter ex verbis deducitur; expreſ ſum namque, & euidens, & manifeſtum dicitur id, quod ex coniecturis colligitur, ſi illæ legitimæ, & probabiles ſint: Et ita eruditè reſoluit Molina, lib. 3. dict. cap. 8. num. 5. per totum. Quò loci refert Palac. Rub. Didacum del Caſtill. & Greg. Lopez, qui in terminis dict. l. 40. Taur. ſic obſeruarunt. Couar. quoque practicar. dict. cap. 38. num. 10. ad fin. in eadem ſententia fuit, inquit enim, quod ad excludendam repraeſentationem in caſu dict. l. quadrageſimæ Tauri, requiritur diſpoſitio expreſ ſa, aut ira tacita, quod in dubium reuocari non poſ ſit. Et tandem Molina vbi ſuprà, concludit, id ſibi veriſſimum videri, dummodo coniecturæ, ex quibus prætenditur, quod repræ ſentatio excludatur, vrgentiſ ſimæ ſint, atque eius conditionis, vt nihil aliud ex eis deduci valeat: aliàs autem quod legum diſpoſitio ſequenda erit, nec ab eius diſpoſitione ex leuibus, aut incertis coniecturis recedi poterit: & eodem num. 5. in fine, & num. 6. Molina idem his fundamentis ſatisfacit, quæ antea num. 2. 3. & 4. adduxerat, vt probaret, quod repræ ſentatio ex ſolis coniecturis excludi non poſ ſet. Et Ludouici Molinæ reſolutiones amplectuntur in omnibus Iacobus Menochius, lib. 4. præ ſumptione 95. num. 4. quò loci aſ ſeuerauit, quod filij repræ ſentatio in locum patris non poteſt dici ſublata quibuſcunque coniecturis, in illis caſibus, in quibus, vel lege, vel hominis diſpoſitione ſancitum eſt, ei locum eſ ſe: ſed illis tantum coniecturis, quæ ex verbis diſpoſitionis colliguntur, Velaſquez Auendañus, qui pluribus rationibus idem comprobat, omnes tamen eius rationes in id tendunt, quod expreſ ſa diſpoſitio dici debeat ea, quæ ex coniecturis colligitur, in dict. l. Tauri 40. gloſ. 20. ex num. 2. vſque ad num. 15. ſequuntur etiam Ioannes Matienç. in l. 5. tit. 7. gloſ. 6. in princip. ibi: expreſsè, vel tacitè, vt Dominus Couar. &c. lib. 5. nouæ collect. Regiæ, vbi (vt vides) Didaci Couar. & Molin. veſtigia, atque traditiones ſequitur, expreſsè ſequitur etiam Azeued. in eadem l. 5. num. 5. & 6. in verſiculo, Saluo ſi otra coſa. Pater Ludouicus Molina, tom. 3. de iuſtitia & iure, diſput. 629. num. 1. in principio, fol. 437. & 458. in illis verbis: Si coniectura ex ipſamet dispoſitione ſint tales (etiam ſi extrinſecus aliis coniecturis adiuuentur) vt ſemoto omni dubio ſecurè intelligatur, id iuſtitutorem intendiſ ſe, ac voluiſ ſe, standum tunc erit eius ita perſpicuè coniecturatæ voluntati, ac diſpoſitioni, posthabita ea in parte dispoſitione legis Tauri; quoniam tunc vere dicitur diſpoſuiſ ſe, ac voluiſ ſe. Si verò coniecturæ non ſunt tales, quæ omne dubium ſemoueant tunc poſ ſ habitis eis, ſtandum eſt diſpoſitioni legis Tauri. Didaci quoque Couarr. & Ludouici Molinæ veſtigia & reſolutiones amplectitur Ioannes Gutierrez, practicarum lib. 3. Quæ ſt. 67. in antiquis, num. 37. 38. & 39. Et liquidiſ ſimas, atque apertiſ ſimas coniecturas requirit, prout præfati exigunt, & ſic conciliat contrarias opiniones, prout Molina conciliauit. Quod etiam liquidiſ ſimæ coniecturæ neceſ ſariæ ſint, vt repræ ſentatio in caſu dubio excludatur, requirunt Tiberius Decianus, in conſil. 1. num. 394. lib. 1. & in conſil. 55. num. 24. volumine 3. Franciſcus Molina, de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 8. titul. 9. num. 2. Et in terminis dictæ legis 40. Tauri, Petrus de Peralta, in Rubrica, ff. de hæredibus inſtituendis, num. 130. in verſiculo, Et ne id prætermittam, & in verſiculo, Si autem. Et ad hæc reduci debent ea, quæ poſt alios ſcripta reliquit Iacobus Menochius in propoſito, in conſil. 215. ex num. 137. vſque ad numerum 141. lib. 3. & præ ſumptione 95. num. 19. in fine, lib. 4. dum ſufficere coniecturas ad excludendam repræ ſentationem aſ ſeuerauit. Decianus quoque, in conſil. 1. num. 89. lib. 1. & in conſil. 63. num. 7. & 16. lib. 2. Debent enim coniecturæ eiuſmodi eſ ſe tales, quales neceſ ſarias eſ ſe ſuprà diximus. Sic quoque intelligenda, atque accipienda ſunt illa, quæ lib. 2. har. quoti. contro. iur. cap. 20. ex num. 28. in eodem propoſito obſeruaui.

Deducitur & tertio loco ex eadem l. 40. Tauri in poſtrema ſui parte, ibi: Saluo ſi otra coſa eſtuuiere diſpueſta por el que primer amente inſtituyò y ordenò el mayorazgo. Vbi (vt vides) de primo inſtitutore dumtaxat lex ipſa mentionem fecit: ſucceſ ſoreni ſequentem poſt illum, alios etiam ſucceſ ſores in maioratu futuros, non poſ ſe, neque in vltima mente id diſponere, nec aliud diſponendo, repræ ſentationem excludere. Non enim poteſt aliquis ſucceſ ſor in futurum diſponere vllo modo in præiudicium nepotis, vel patris perſonam repræ ſentantis, quem lex illa prætulit filio ſecundogenito vltimi poſ ſeſ ſoris maioratus, eiúſque patruo, aut proximiori conſanguineo, nec ius illi auferre, quod ex legis, non hominis prouidentia eidem nepoti competit, I. ſi arrogator, ff. de adoptionibus, l. 3. ff. de interdictis & relegatis. Idque certiſ ſimum eſt, vt Petrus de Peralta in rubrica, ff. de hæredibus inſtituendis, num. 122. verſiculo Prima quam modo dixi, fol. 72. annotauit expreſ ſim, & eo non relato, ſic quoque obſeruauit Velazquez Auendañus, gloſ ſa 19. dictæ l. 40. Tauri. Et confirmatur ex his, quæ ſuprà, hoc eodem lib. 3. cap. 10. plena manu ſcripſi, vbi probaui, maioratus ſucceſ ſores, aut poſ ſeſ ſores, poſt primum inſtitutorem non poſ ſe vllo modo alterare, ſeu mutare vocationes, aut ſubſtitutiones ab inſtitutore factas, nec ordinem ſuccedendi ab eo præſcriptum, quouis, modo præuertere, vt Molina, Mieres, & alij multi eodem cap. 10. commemorati obſeruarunt. Et ea etiam ratione innititur Peralta vbi ſuprà, dicens, quod nullus ſucceſ ſor in maioratu poſt primum ſtabilientem illum, poteſt apponere aliquod grauamen perſonis vocatis ab illo ſtabiliente ad ſucceſ ſionem eiuſdem maioratus, cùm capiant illum de manu primi inſtituentis, vt pluſquam vulgatum eſt, & probatur in, l. vnum ex familia, §. ſi de falcidia, ff. de legat. 2. Et ſic non modo pari ratione, ſed etiam fortiori, nec repræ ſentationem excludere, aut ius nepoti ex primogenito competens auferre, cum ille authoritate, & diſpoſitione dict. l. Taur. 40. vocetur. Et inde inquit eſ ſe, quod pater ipſius nepotis, idémque filius primi inſtituentis, in vita ſua non poteſt cedere iuri ſuo in præiudicium nepotis, & in fauorem fratris minoris ſecundogeniti, etiam maioris nepote, vt pene in his terminis decidit Bald. in conſ. 389. incipien. Conſuetudo eſt, colum. penultima, lib. 5. Addiderim ego Petri de Peralta traditionem hanc, veriſ ſimam, & indubitatam eſ ſe, & eiuſdem nullum Recentiorum omnium mentionem feciſ ſe, confirmaríque concludenter & vere ex his, quæ eodem cap. 10. huius libri, cap. etiam 12. eiuſdem libri, latius ego obſeruaui, tam in illa quæ ſtione, Vtrum maioratus ſucceſ ſor poſ ſit clauſulas maioratus declarare, aut circa voluntatem obſcuram, ſeu ambiguam inſtitutoris, declarationem aliquam facere: quam in alia quæ ſtione, Vtrum maioratus poſſeſ ſor poſ ſit cedere iuri maioratus in fauorem alterius, atque ceſ ſione ſua aliquibus præiudicium generare. Deinde addiderim, id quod in filio primi inſtituentis Peralta ipſe dixit, ſimiliter quoque, atque eadem ratione in aliis deſcendentibus, ſiue ſucceſ ſoribus vlterioribus obſeruandum eſ ſe: omnes namque ſuo, ordine ex eadem l. ad ſucceſ ſionem inuitantur, atque ab ipſo primo inſtituente capere dicuntur; idcirco alterius facto, aut diſpoſitione grauari non poſ ſunt, nec eo iure priuari. Subdit denique Petrus idem de Peralta (mihi equidem ſemper eruditiſ ſimus, & in rebus nouis detegendis, atque ad leges huius Regni reducendis, cæteros alios Scriptores facile ſuperans) dict. num. 122. dict. verſiculo, Prima quam modo dixi, in fin. Præfatæ l. 40. Tau. conſtitutionem in poſtrema ſui parte, dum ex voluntate primi inſtitutoris maioratus excludi repræ ſentationem ſtatuit, eſ ſe iuri communi affabrè & ad amuſ ſim conſonam: quod etiam veriſ ſimum eſt, cum etiam in terminis iuris communis, ex voluntate teſtatoris induci, aut ceſ ſare ſoleat repræ ſentatio, etiam in caſibus, in quibus alias haberet, vel non haberet locum, vt numeris præcedentibus remanet dictum, & alios ſcripſit à me ſ æpè relatus Menochius, dict. conſil. 215. num. 139. lib. 3. & dict. conſil. 200. num. 72. lib. 2. & præ ſumptione 95. num. 19. In fine, & num. 32. lib. 4. ſed & in cæteris ante poſtremam eam partem ſtatutis, legem ipſam Tauri eſ ſe iuri communi conſonam, nec dici poſ ſe iuris communis correctoriam, poſt Didacum Couarru. & Ludouicum Molinam, ſ æpè etiam ſuprà obſeruaui. Et poſt ipſos, & alios tenuit etiam Ioannes Gutierr. practicarum, lib. 3. dict. quæ ſt. 66. num. 16. clare Auendañus, in eadem l. 40. gloſ ſa 18. ex num. 6. Vſque ad num. 13. quò loci in effectu reſoluit, ſingularem eſ ſe legis eiuſdem deciſionem, quatenus repræ ſentationem admittit regulariter in teſtamentaria ſucceſ ſione ex hominis diſpoſitione, quando à teſtatore non excluditur. Quod & iure communi attento receptius, & communiter magis probatum, atque verius fuit ex ſententia Accurſij, in dict. §. fideicommiſ ſo, l. cum ita legatur, de legatis ſecundo. Quam ſuprà ſequuti fuimus, & veriſ ſimam atque omnino tenendam diximus, & Baldi ſententiam contrariam reiecimus, prout eadem Tauri conſtitutio apertè reiicit, & ſententiam Gloſ ſ æ ſequuta, in maioratuum ſucceſſione ſic ſtatuit, atque nouum ordinem. & formam ſuccedendi in primogeniis præ ſcribit.

Quarto deinde loco, atque ex ipſamet l. 40. Taur. deducenda, atque petenda eſt reſolutio quamplurimarum quæ ſtionum, eandem vltimam partem illius legis attinentium. Ac primo quidem, vtrùm repræ ſentatio in dict. l. 40. Tauri introducta, tam inter deſcendentes, quam inter tranſuerſales, vt ex 1. & 2. ſui parte apparet, atque ob contrariam inſtitutoris voluntatem, & diſpoſitionem in vltima parte eiuſdem excluſa, cenſeri debeat excluſa ex vocatione proximioris, aut proximiorum: vel cum inſtitutione maioratus cauetur, quod deficientibus deſcendentibus, ſiué aliquibus vocatis ſuccedat proximior (& vt vulgo dicitur) EI mas propinquo, o mas cercano pariente. Quo equidem in dubio, contrariæ omnino extant Interpretum ſententiæ, & opiniones, prout ego quotidianarum harum controuerſiarum iuris, lib. 2. cap. 20. ex num. 5. cum pluribus ſeq. oſtendi, atque retuli eas. In primis namque, quod repræ ſentatio excluſa cenſeatur ex vocatione proximioris, vel cum proximior poſt nominatos vocatur, tam in fideicommiſ ſis, quàm in primogeniis tenuerunt expreſ ſim Angelus, Iaſon, Pariſius Couar. Acoſta, & Antonius Gomezius, quos retulit, & improbauit (vt infrà dicetur) Ludouicus Molina, de Hispanorum primogeniis, lib. 3. cap. 8. num. 11. Rolandus, qui pro iſto caſu reſpondit latiſ ſimè, in conſil. vltimo, volum. 1. Latè Portius, in conſil. 128. ex num. 8. cum pluribus ſequent. & cum Riminald. ſen. Pariſio, Couar, & Roland. Franciſcus Mantica, de coniecturis vltimarum voluntat. lib. 8. tit. 9. num. 10. Alex. Angel. Pariſius, Socinus, Baldus, Ancharanus, Aluarus Valaſcus, Antonius Gomezius, Acoſta, Couar. & Tiberius Decianus, quos pro hac parte congeſſit Velazquez Auendañus, gloſ ſ. 20. dict. l. 40. Taur. num. 16. Ipſe tamen contrariam firmiter ſuſtinet, vt ſtatim videbimus. Plures alios huius opinionis Authores commemorauit Menochius, lib. 4. præſumptione 95. num. 21. Alexander Raudenſis, qui firmiter eam ſuſtinet, in conſil. 142. ex num. 40. inter conſilia vltimarum voluntatum volum. 2. Petrus Antonius de Petra, de fideicommiſ ſis, quæ ſt. 11. num. 100. Octauianus Cacheranus, in conſil. 72. ex num. 10. cum ſeq. vſque ad numerum 22. vbi eadem quoque ſententiam magis amplectitur. Antonius Theſaurus, deciſione Pedemontana, 61. num. 1. & 2. Caldas Pereira, de nominatione emphyteutica, quæ ſt. 17. num. 24. Michaël Glaſ ſus, receptar. ſentent. §. fideicommiſ ſium, quæ ſt. 11. num. 9. Anguiſ ſola, Marzarius, Gaſpar Fabianus, & alij, quos pro eadem hac opinione retuli ego dict. lib. 2. cap. 20. num. 5. vbi etiam commemoraui Pelaez à Mieres, de maioratu, 2. part, quæ ſt. 9. num. 12. qui in terminis, dict. l 40. Tauri, ſecurè probauit, quod in diſpoſitionibus, quæ proximioribus deſeruntur, non habet locum deciſio eiuſdem l. Taur. Blazium quoque Flores Diaz de Mena, idem dicentem, retuli ibidem. Et vltra tunc relatos, eandem inuenio opinionem tenuiſ ſe Menochium, in conſ. 269. num. 49. lib. 3. qui tamen aliis in locis, atque ex profeſ ſo magis articulum attingendo, & ſpecificè magis loquendo, contrariam ſententiam probauit, vt ſtatim videbitur.

Præfati hi Authores, rationes & fundamenta expendunt quamplurima, pro hac parte, verè tamen omnia ea ad tria, vel quatuor fundamenta reduci debent principaliter, vt dict. cap. 20. num. 6. Ego animaduertebam, atque hoc loco ideò non refero illa, quod ibidem ex propoſito hanc quæ ſtionem ſcripſerim, eo etiam, quòd Ioannes Gutierrez, practicarum lib. 3. dict. Quæ ſti. 67. ex num. 1. vſque ad numerum 18. adduxerit rationes præcipuas eiuſdem opinionis, atque eiſdem reſpondit ex n. 31. cum pluribus ſeq. Ego quoque dict. cap. 20. ex num. 22. cum ſeq. eiſdem concludenter, & verè ſatisfeci, ſic vt præfata ſententia nullo firmo, aut vero fundamento, ſubſiſtat. Sed vltra ea, quæ præcitato loco dixi, monendum nunc lectorem inſtitui, ex ſuperioribus Authoribus negari non poſ ſe, quin nonnulli minus bene pro ea ſententia, & parte expendantur; poſito namque quod in fideicommiſſis ordinariis, & attento iure communi, ſiue in terminis §. in fideicommiſ ſo, leg. cum ita. ff. de legatis ſecundo. ei parti acceſ ſerint: in maioratibus tamen noſtris; ſiue in primogeniis perpetuis, id non ita ſtatuunt, nec verę poſ ſunt pro eadem ſententia, ſic ſimpliciter perpendi. Et vt alios omittam, Antonius Gomezius (qui pro ipſa ſententia ſuperiori ſemper adducitur) in lege 40. Tauri, num. 41. non loquitur in maioratu, ſed in fideicommiſ ſo familiæ relicto, vt conſtat ex his, quæ antea ſcripſit nu. 40. quæ dict. num. 41. Proſequitur, & continuat. Nec ponit caſum in noſtris terminis iuris communis quæ ſtionem diſputando, ſequutus eſt opinionem Baldi contra Accurſium, in dict. §. in fideicommiſ ſo. Et inquit, repræ ſentationem non dari in ſucceſ ſione, quæ prouenit ex hominis diſpoſitione: quod etiam iure communi attento verum non eſt, & Accurſij ſententia contraria verior, vt ſuprà vidimus. Attento autem iure Regio Partitarum, & dict. l. 40. Tauri, adeò falſum eſt, vt in terminis eius iuris, ab erudito aliàs Viro dici non potuerit, nec dictum fuiſ ſe credendum ſit,

Didacus autem Couar. pract. cap. 38. num. 4. verſic. 3. ad intellectum Gloſ ſ æ loquitur etiam in fideicommiſ ſo familiæ relicto, in quo vocantur proximiores per teſtatorem; & tunc diſputat intellectum Accurſij, in dict. §. in fideicommiſ ſo. Idque in terminis iuris communis. Poſtmodum autem multo, cum aggreditur tractatum repræ ſentationis in maioratibus perpetuis, & agit de intellectu dict. l. 40. Taur. non modo id dicit, ſed apertiſ ſimé contrarium ſtatuit, idque tam in ratione decidendi ad eandem l. tradita ex num. 6 & ibidem dictis, quam in eo quod repræ ſentationem ſtatuit in infinitum, tam inter deſcendentes, quàm inter tranſuerſales, vt sæpé dixi. Et ſecundum hæc minus bene præfatus Author (quem ad maioratus perpetuos attinet) dicto in loco pro ea parte citatur, cum numeris & locis ſequentibus prælectis, contrarium eum clare tenuiſ ſe, deducatur apertè. Alij etiam exteri Authores in eiſdem terminis, & iure communi attento, non in primogeniis Hiſpaniæ, nec attenta noua forma ſuccedendi in eis, in d. l. 40. Tauri ſtatuta, loquuntur. Sic Antonius Theſaurus, deciſ. Pedemontana 65. num. 3. cum numeris præcedentibus, reſoluiſ ſet, in ſucceſ ſione fideicommiſ ſi non eſ ſe locum repræ ſentationi, quando proximior vocatur, ſequutus eos, quos antea retulerat; tandem dict. num. 3. id limitat, quando agitur de fideicommiſ ſo patrui carnalis, vel aui, quia tunc (inquit) filij fratris ſuccedent, vti proximiores, cum ſit repræ ſentationi locus, ſed in primogeniis, & maioratibus perpetuis, cum abſque dubio ſit, repræ ſentationem abſque vlla limitatione graduum admitti, poſt d. l. Tauri 40. vt ſuprà probatum eſt; in eiſdem ſatis clare agnoſcit Antonius Theſaurus, non ſuperiorem opinionem traditam ſuprà, ſed potius contrariam veram eſ ſe. Et apertius agnouerunt Marcus Antonius Peregrinus, & alij, quos ſtatim commemorabo. Eò magis, quod etiam in fideicommiſſo familiæ: relicto, locum eſ ſe repræ ſentationi, etſi proximior vocatus fuerit; tenuerunt permulti Authores, quos ſtatim opinione ſequenti recenſebo. Qui & ipſam ſententiam veriorem eſ ſe profitentur. Et in maioratibus noſtris nullus equidem exterorum in caſu propoſito repræ ſentationem denegaret ob vocationem proximioris, fi ipſorum naturam, & deciſionem præfatæ l. 40. Taur. agnouiſ ſet, prout lib. 2. d.c. 20. n. 7. in fine annotaui, neque Humadam in eiſdem noſtris maioratibus tenuiſ ſe contrarium, demonſtraui.

Denique & vltimo loco (& vltra ea etiam quæ d.c. 20. obſeruaui) monendum quoque lectorem duxi, Emanuelem Coſtam, in quæ ſt. patrui, & nepotis, pag. 130. aliàs 2. part. n. 27. quem pro ſuperiori opinione, repræ ſentationis negatiua, Lud. Mol. lib. 3. d.c. 8. n. 11. præcitauit minime poſ ſe pro ea opinione, aut parte adduci. Ibi namque Coſta diſputat. vtrum ſi in Regno Portugaliæ ad ſucceſ ſionem maioratus filius maior vocatus ſit, debeat præferri nepos ex filio maiori patruo, qui eſt filius ſecundogenitus, aut è contrario patruus nepoti ſit præferendus: quod claré conſtat in dict. 2. parte, in principio, vbi ex num. 1. Vſque ad numerum 9. arguit pro nepote filio filij maioris, & dict. num. 9. in verſiculo Sed his argumentis. In fauorem patrui, hoc eſt filij ſecundogeniti, & contra nepotem, filium filij maioris, quæſtionem reſoluit, & aſ ſerit repræ ſentationi locum non eſ ſe, & fundat vſque ad numerum 20. ex quo numero, vſque in finem dict. 2. partis, ex hac ſua opinione infert, quod illa in maioratibus Hiſpaniæ abſurda eſ ſet, & nonnullas concluſiones conficit, quarum quinta, quæ: ad propoſitum præ ſens attinet, & n. 26. in verſiculo Quintò infero, apponitur, eſt: Quod in maioratu, cuius vocatio concepta fuit per ea verba, Ao parente maschegado, patruus præfertur filio fratris. Et loquitur in caſu, quo prius vocatus, cum abſque deſcendentibus deceſ ſiſ ſet; lis & quæ ſtio erat inter fratrem fundatoris, & filium alterius fratris, ætate maiorem. Et dict. num. 27. intelligit Gloſ ſam, dict. § in fideicommiſ ſo. l. cum ita, de legatis ſecundo. Quando teſtator fideicommiſ ſum familiæ reliquit nomine collectiuo, & nu. 28. ſatis aperte oſtendit, ſiue expreſ ſim obſeruat, qua præcipuê, atque deciſiua ratione ad ſic dicendum fundetur: verèque illa eſt, videlicet quod reſpectu vltimi poſ ſeſ ſoris frater ſit vt non gradu proximior, quam filius alterius fratris, & quod filius ille iure repræ ſentationis ſuccedere non poteſt, quia exiſtit vltra gradus, in quibus ius admittit repræ ſentationem inter tranſuerſales. Et allegat text. In auth. poſt fratres C. de legitimis hæredibus. Et ſecundum hæc, & ea quæ præfatus Author ibi dicit, certiſ ſimum eſt, diſputationem ipſius verſari in terminis legum Portugaliæ, in quibus (vt idemmet opinatur) repræ ſentatio non admittitur, Aut in terminis iuris communis, quod inter tranſuerſales non admittit repræ ſentationem poſt filios fratrum. Cæterum in terminis primogeniorum noſtrorum, aut maioratuum perpetuorum ipſemet Coſta reſoluit ſtatim n. 29. & ſeq. inter quoſcunque tranſuerſales attenta deciſione dict. l. 40. Tauri, repræ ſentationem admitti, prout numeris præcedentibus in eum ſenſum expendi: Et num. 32. eodem in loco inquit, hoc procedere, etiamſi vltimus poſ ſeſ ſor, & inſtitutor eſ ſent ex emotioribus tranſuerſalibus. Remanet ergo, quod cum Emanuel Coſta, inter tranſuerſales id ita expreſ ſim ſtatuerit attenta dict. l. Tauri conſtitutione: cum etiam eius ratio in quæ ſtione illa propoſita. quæ iure communi attento vigebat, poſt eandem tamen legem Tauri ceſ ſat omninò: in maioratibus noſtris locum non habeat, nec in eis deciſio dict. authent. poſt fratres, poſ ſit adduci: vt numeris præcedentibus dilucidé oſtendi: quod eius reſolutio, aut authoritas pro ſententia præfata negatiua, de qua ſuprà, ex n. 300. allegari, aut perpendi non poſ ſit.

Succedit ergo ſecunda opinio affirmatiua, & verior quidem, atque omnino tenenda, videlicèt quod repræ ſentatio non excludatur, nec excluſa cenſeri debeat ex eo, quod maioratus inſtitutor vocauerit proximiorem, aut proximiores (vulgo al pariente mas propinquo, o mas cercano) quam ſententiam non modo in primogeniis, & maioratibus Hiſpaniæ probarunt Hiſpani, nunc præcitandi ſed etiam in fideicommiſ ſis tenuerunt firmiter, atque validiſ ſimè comprobarunt ſequentes Authores, Baldus, Alexand. Iaſon, Corneus, Decius, Ruinus, Craueta, Portius ſibi contrarius, Cephalus, Decianus, Hippolytus Riminaldus, Petrus Antonius de Petra, Marcus Antonius Peregrinus, Iacobus Menochius, Angelus Matthæatius, Ludouicus Molina, Velazques Auendañus, Ioannes Gutierrez, Doctor Spino, Additionator deciſionum Gamæ, & Hieronymus de Cæuallos, quos ego recenſui, & pro hac parte commemoraui, quotidianarum harum controuerſiarum iuris, lib. 2. dicto cap. 20. num. 7. per totum. Et vltra relatos ibi eandem ſententiam amplectuntur Gratus, in conſilio 27. num. ſexto, lib. 1. Iacobus Mandellus de Alba, in conſil. 51. numero quinto. Et alij quos retulit Iacobus Menochius, in conſilio 357. numero 27. lib. 4. vbi ſequitur, & copiosé comprobat: Et lib. 4. Præ ſumptione 95. num. 21. pater Ludouicus Molina, tom. 3. de iuſtitia & iure, diſputat. 329. num. 3. fol. 440. Et vere pro hac parte concludunt rationes plures à me conſideratæ, & adductæ dict. cap. 20. ex num. 8. cum pluribus ſeq. vbi videri poterunt. Rationes etiam, quas in propoſito ex mente aliorum congeſ ſit Ioannes Gutierrez, practicarum lib. 3. dicta quæ ſt. 67. ex num. 18. cum pluribus ſeq. quarum nonnulla adduxit Petra, dict. quæ ſt. 11. Ex num. 102. & Menochius, dict. num. 27. Et quod attinet ad maioratus noſtros, rationem concludentem tradidit Molina, de Hiſpanor. primogen. lib. 3. cap. 8. num. 11. & Rurſus in additionibus poſitis poſt librum 4. ad finem libri, num. 12. in fin. vbi dicit, nullo iure probari, quod conſtituenda ſit differentia inter vocationem proximioris factam à lege, vel ab homine. Sane cum à lege proximior ad ſucceſſionem vocatur, repræ ſentatio admittitur, & proximior illa dicitur, qui mediante beneficio reprę ſentationis, locum & gradum primogeniti prædefuncti occupat, & ingreditur, quamuis alter proximior ſit, vt in l. 2. tit. 15. part. 2. probatur, ibi: Deue heredar el Reyno el mas propinquo pariente. vbi (vt vides) lex vocat ad ſucceſ ſionem proximiorem, & nihilominus repræ ſentatio admittitur, & idcirco idem quoque ſtatui debet in hominis diſpoſitione, ex vulgatis iuris regulis, & tritis Doctorum allegationibus. Eò præcipuè, quod is qui per repræ ſentationem ſuccedit, in linea cæteros præcedit, & quia ex linea primogeniti deſcendit, proximioris vocatio verificatur in eo, & cæteros omnes excludit, iuxta ea, quæ plena manu, ſuprà hoc eodem capite adnotata fuere: & textum ſingularem in propoſito, in c. 1. de natura ſucceſ ſionis feudi, ibi: Et hoc eſi quod dicitur ad proximiores pertinere, iſti vero proximiores eſ ſe dicuntur reſpectu aliarum linearum. Iuxta ea etiam, Alexand. Rauden. de analogis lib. 1. cap. 15. num. 267. ſingulariter, & notabiliter annotauit, qui ex hac maioritate, & præcedentia lineæ concludit locum eſ ſe repræ ſentationi, vbi vocatur ad ſucceſ ſionem maior: & reddit rationem; nam licèt vox illa maior, ex primæua ſignificatione denotet primo natum, per Hiſpanos tranſlata eſt ad procreatum ex linea primogeniti, idque ad imitationem ſobolis Regiæ, in qua præfertur in ſucceſ ſione Regni, ille qui eſt ex linea primogeniti. Addiderim ego id etiam Hiſpanos introduxiſ ſe, ex deciſione dict. l. 40. Tauri, ex qua linearum diſtinctio illa, continuatio, & præcedentia introducitur, vt quovſque de linea primogeniti aliquis ſupereſt, ad lineam alterius ſucceſ ſio tranſire non valeat, prout ſ æpè dictum fuit ſupra hoc eodem cap. & latiùs explanatum.

Ex quibus equidem, & conſideratione illa, tradita à me dict. cap. 20. num. 28. ad fin. in verſic. prætereâ. quæ valde adſtringit, & concludens equidem eſt, nec ei valet congruum aliquid reſponſum aſ ſignari: ſuperior ſententia amplectanda erit omnino (vt dixi) & Pelaezà Mieres, ad dictam l. 40. Taur. traditio quædam, ſeu minus iuridica reſtrictio, de qua ſuprà, deſtruitur euidenter. Rectius proculdubio pater Ludouicus Molina, tom. 3. de iustitia & iure, dict. disp. 629. intellexit, dum dixit, quod clauſula illa ſolita apponi in maioratuum inſtitutione, videlicèt, quod ſemper ſuccedat proximior cognatus, nihil derogat diſpoſitioni dict. l. 40. Tau. Rectius etiam atque eruditè admodum intellexit Marcus Antonius Peregrinus, de fideicommiſ ſis art. 21. num. 9. & 11. qui vbi vocatur ad ſucceſ ſionem proximior, locum eſ ſe repræ ſentationi, ex eo fundauit, quod vocatio illa, aut ſubſtitutio proximioris, intelligi debeat, atque vere intelligatur de proximitate reſpectu ordinis ſuccedendi, non reſpectu propinquitatis. parentelæ, vel ſanguinis. Et citat Socinum, Corneum, Hieronym. Gabrielem, & alios Authores, ſic tenentes. Subdit etiam n. 17. quod nepos reſpectu ſucceſ ſionis eſt eiuſdem gradus, & in eodem gradu cum patruo ſuo, vel conſanguineo alio, prout eius Author; & quod præfata clauſula ad iuris intellectum, & mentem eſt referenda, ex qua is, qui repræ ſentat alium, proximior iudicatur repræ ſentationis virtute, & effectu. Item ſecundum ſubiectam materiam ſucceſ ſionis maioratus accipi debet, de qua teſtator loquitur, vt latius probauit Ioannes Gutierrez, lib. 3. diſput. 67. ex num. 19. vſque ad num. 33. Ego quoque dict. cap. 20. ex num. 14. cum ſequentibus, ſic obſeruauit: Atque ex num. 30. cum ſeq. vſque in finem capitis, dilucide explicaui, atque enucleaui textum in l. ſi libertus præterito. § 1. ff. de bonis libertorum. Quo præcipuè excitari, atque adduci ſolent Authores hi, qui ex vocatione proximioris, repræ ſentationem excludi a aſ ſeuerarunt: vt ibi videri poterit. Atque ex ibidem dictis maximè n. 8. & 9. cum ſeq. & n. 13. & n. 25. & concludentes alias rationes vltra ſuperiores pro hac eadem parte deducere vnuſquiſque poterit.

Sed & vltra ego conſidero, quod ſi poneremus, maioratus inſtitutorem proximiores ad ſucceſ ſionem eius inuitaſ ſe, & vocaſ ſe, dicendo, quod poſt tales, aut tales nominatos ſuccederet proximior, Vulgo, el mas propinquo, o mas cercano pariente, & adiiceret ſecundum ordinem, vel diſpoſitionem iuris: tunc proculdubio res eſ ſet clara, ex quo videretur eis verbis ſe conformare voluiſ ſe cum diſpoſitione, & deciſione dict. l. 40. Taur. ex qua in terminis tam inter deſcendentes, quàm inter tranſuerſales repræ ſentatio admittitur indiſtinctè, ſi maioratus inſtitutor ſua diſpoſitione aliud non ſtatuerit. Sane ex eo quod ipſe dixerit, ſecundum ordinem, vel diſpoſitionem iuris, dici non poteſt, quod repræ ſentationem excludere voluerit, ex quo expreſ ſa ſua diſpoſitione repræ ſentationem non excluſit, quod erat neceſ ſarium ex eiuſdem l. conſtitutione in tertia, & poſtrema ſui parte. Imò aperte admiſiſ ſe repræ ſentationem eundem maioratus inſtitutorem dicendum eſt, ex quo ex diſpoſitione, & iure dict. legis Tauri 40. eo ordine, atque modo ſucceſ ſio defertur, vt tam inter deſcendentes, quàm inter tranſuerſales, filius aut deſcendens ex eo. qui ſi viueret, ſucceſ ſurus eſ ſet, ad ſucceſ ſionem admittatur, & reliquos etiam proximiores excludat. Ad quam diſpoſitionem, & ordinem ſe videtur inſtitutor retuliſ ſe, ac cum ea ſe conformare voluiſ ſe, iuxta vulgatas iuris regulas, & communes Interpretum traditiones.

Nec huic reſolutioni obſtabit vllo modo eorum Authorum obſeruatio, qui ea in ſententia fuerunt, vt exiſtimarent, clauſulam ordine ſucceſ ſiuo operari debere, vt filius non intret locum patris, ſed admittatur proximior in gradu, & conſequenter, quod repræ ſentatio excludatur: prout renuerunt Decius, Pariſius, Marzarius, & Portius, quos in id retulit Petrus Antonius de Petra, de fideicommiſ ſis, quæ ſt. 11. nu. 131. Tiberius Decianus, in conſ. 1. n. 373. lib. 1. qui dicunt, quod ſi teſtator ad fideicommiſ ſum plures nomine collectiuo vocauit, & adiecit clauſulam illam, ordine ſucceſ ſiuo, tunc patruum nepoti præferendum eſ ſe nec nepotem intrare in locum patris Non inquam obſtat eorum traditio; nam præter quam quod hi Authores loquuntur in terminis iuris communis, ac in fideicommiſ ſis, ad quæ plures nomine collectiuo vocantur, nec diſpoſitionem d. l. 40. Taur. agnouerunt, ex qua (vt dixi) diuerſum ius reſultar, & ipſummet conſtituiſ ſent, ſi legem eandem vidiſ ſent, vt pote cum in fauorem repræ ſentationis, tam inter deſcendentes, quàm inter tranuerſales, sic præcisè lex ipſa lata fuerit, vt qui ad iuris ordinem, & diſpoſitionem in his Regnis ſe retulit, plane videatur repræ ſentationem conceſ ſiſ ſe indiſtinctè, niſi contrarium expreſsè diſpoſuerit. Præter hoc, inquam, quod dict. l. 40. Tau. attenta concludit in terminis etiam iuris communis, quod imò prædicta clauſula, ordine ſucceſ ſiuo, operetur, vt nepos intret in locum patris; rectius proculdubio defendit Petrus Paulus Pariſius, in conſ. 38. n. 20. in fin. & numeris ſeq. vol. 2. Cuius ſententia ex eo mihi arridet magis, quod licèt verum ſit, proximiores vocari ad ſucceſ ſionem veteri lege, nec ea attenta nepotes concurrere cum patruis: repræ ſentationis tamen priuilegio & beneficio introducto, effectum eſt, vt remotior in proximiori gradu conſtituatur, ac in eo videatur eſ ſe, in quo pater eius erat, & ſic ad ſucceſ ſionem admittatur, ac ſi pater eius viueret admittendus eſ ſet. Plane cum inducto repræ ſentationis priuilegio, ita de iute ſit, vt nepos cum patruo concurrat, tàm inter deſcendentes, quàm inter tranſuerſales, vſque ad filios fratrum; certum equidem & planum redditur, etiam iure communi attento, ex vi eorum verborum, quæ ad ordinem & diſpoſitionem iuris referuntur, repræ ſentationem debere admitti: quæ eſt ſingularis & noua conſideratio in hac materia, nec ab vllo Scriptorum omnium huius Regni tacta, atque ex ea, non modò attenta deciſione dictæ legis 40. Tauri, ſed etiam diſpoſitione iuris communis, procedit ampliatio ſuperior. Et confirmatur ex reſolutione Franciſci Manticæ, de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 8. tit. 9. num. 9. in fine. Qui quamuis negauerit, repræ ſentationi locum eſ ſe, quando adiicicitur clauſula ſaluâ gradûs prærogatiuâ (vt infra dicetur) ſtatim tamen dicit, id intelligendum eſ ſe, niſi teſtator dixerit, ſalua gradus prærogatiua, & ſeruato ordine ſucceſ ſionis ab inteſtato, vel à iure tradito: tunc namque repræ ſentationi locum eſ ſe affirmat, & ante ipſum ſic adnotarunt Decius, & Couarr. ibi relati per eum, & ſequuti fuere alij relati per Ioannem Gutierr. practic. lib. 3. q. 67. n. 51. vt ſtatim dicetur. Nec id alia ratione contingit, quam quod ad iuris communis ordinem teſtator ſe retulerit, quo attento certum eſt repræ ſentationi locum eſ ſe, vt filij intrent in locum patris defuncti.

Procedit etiam eadem opinio, ex dicto num. 302. approbata, etiam ſi inſtitutor maioratus ad ſucceſ ſionem eius non ſimpliciter proximiores (vt dictum fuit) inuitauerit, ſed etiam ſi ſuos proximiores vocauerit, vt ſi dixerit: Suceda el pariente mio mas cercano, o el mas propinquo pariente de mi el teſtador: Nam adhuc non videtur, nec cenſeri debet repræ ſentatio excluſa, imò fortior ratio militat, vt repræ ſentatio admitti debeat, quàm cum ſimpliciter proximiores vocantur, vt tenent & fundat Auendañus, & pro hac ſententia citat Baldum, Alexandrum, Socinum, Ruynum, Tiraquellum, Alciatum, Anguiſ ſolam, Ferretum, Iaſonem, Manticam, Curtium ſeniorem, Portium, Torniellum, & Cardinalem Albanum, tenet etiam Ioannes Cutierrez practicarum lib. 3. quæ ſt. 67. num. 28. Idquè veriſsimum quidem eſt ex deciſione dictæ l. 40. Tauri, § his rationibus, quas lib. 2. dicto cap. 20. ex num. 8. cum ſequentibus. Et ſuprà hoc eodem capite, num. 303. ego adduxi, quæ ſic concludenter militant, cum adiicitur pronomen iſtud meum, ſicut quando ſimpliciter proximiores vocantur: ſemper namque verum éſt, verba ea ſecundum iuris intellectum accipienda, & de proximitate reſpectu ordinis ſuccedendi, non reſpectu propinquitatis parentelæ, vel ſanguinis intelligenda, vt ſuprà dicebam, & poſt Baldum in alio loco, non in locis citatis per Auendañum, tenuit idem Alexander quoque, in conſil. octuageſimo octauo, num. 2. lib. 1. Iaſon, in conſil. 215. columna quinta, lib. 2. in verſiculo, Iſtam partem, tenet etiam Baldus, & in conſil. 159. num. 2. lib. 3. Roland. in conſ. 68. num. 31. lib. 1. Tiber. Decian. in conſ. 9. num. 44. & num. 31. lib. 1. Iacob. Menoch. in conſ. 357. nu. 27. lib. 4. Cou. pract. c. 38. n 11. qui ponit caſum, quando inſtitutor maioratus vocauit proximiorem ex ſuis deſcendentibus & agnatis, & loquitur in hac eadem repræ ſentationis materia, qua verſamur, & ſic velut expreſsè profitetur, non excludi repræ ſentationem, ex pronomine illo. meum, aut, ſuum, iuncto vocationi proximioris conſanguinei. Et in ſimili caſu, quod huiuſmodi verbum, El pariente mio mas cercano. potius referendum ſit ad conſanguinitatem, quàm ad proximitatem, concludit Gama, deciſ. Luſitaniæ. 7. n. 6. Et latiùs proſequitur eius Additionator ibidem. Non ergo credendum eſt adiecta ea verba fuiſ ſe per maioratus inſtitutorem, vt repræ ſentationem excluderet, vel iuris ſuccedendi ordinem, in dictis legibus ſtatutum, præuerteret; ſed potius, vt diſponeret ſecundum ius, & quaſi diceret, ſuccedat vnus conſanguineus meus, debet enim conſanguineus eſ ſe, vt in maioratu ſuccedere poſ ſit: vt per textum, in cap. 1. § finali, de ſucceſ ſione fratrum, obſeruauit Molina, de Hispanorum primog. lib. 3. cap. 9. num. 19. In reliquis verò, ſiue, in modo definiendi, quis ex conſanguineis præferendus ſit, ad iuris diſpoſitionem, & ordinem ſe retuliſ ſe: vt etiam profitetur Decianus in conſ. 100. volum. 3. & ita tenendum eſt, nec repræ ſentatio denegari debet ex adiectione dictionis, meum, aut, tuum, quicquid Ludou. Caſanate in conſ. 59. n. 16. dixerit.

Denique, eadem reſolutio, & ſententia procedit, etſi maioratus inſtitutor vocauerit proximiores in gradu, adhuc enim ex ea vocatione non excludetur, ſed potius admitti debebit repræ ſentatio, quoniam linea primogenitorum cæteras ſemper lineas præcedere debet; & in primis linea, poſtmodùm gradus conſideratur; ac de vna linea non fit tranſitus ad aliam lineam, dum aliquis ſupereſt ex illa, nec proximior in gradu dicitur, niſi qui proximior ſit conſideratis lineis, prout conſiderari debere, ſ æpè diximus: Ita ſane reſoluit Auendañus, & in propoſito caſu repræ ſentationem admitti, gloſ ſa 20. dict l. 40. Tauri, num. 29. & citat pro hac reſolutione Ludouicum Molinam, de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. cap. 8. num. 17. qui quamuis loquatur eo loco, quando adiicitur clauſula illa ſalua gradus prærogatiua, atque in. eis terminis rationem ſuperiorem adductam per Auendañum, adduxerit; ex quo tamen eadem ſic æqualiter militat, & in effectu idem eſt, proximiores in gradu ad ſucceſ ſionem vocare, vel proximiores ſaluâ gradus prærogatiuâ inuitare: rectè potuit Molina per Auendañum ad id commemorari, & citari, ſed & ipſum Auendañum, in ipſis terminis, in quibus idem loquitur, quando in qua proximiores in gradu vocantur, ſequutus eſt, & eo caſu repræ ſentationi locum eſ ſe probauit Ioannes Gutierrez, practicarum lib. 3. Quæ ſt. 67. num. 28. & 53. Et hactenus de prima quæ ſtione, & dubio ad dictam l. 40. Tauri, in poſtrema ſui parte attinenti.

Nunc verò de alia quæ ſtione, quæ ad eandem poſtremam partem attinet ſimiliter agendum eſt, vtrùm inquàm repræ ſentatio excludatur ex eo, quod maioratus inſtitutor præceperit, quod in eo ſuccedatur ſaluâ gradus prærogatiuâ. Quo in dubio ſic extant diuerſ æ, atque contrariæ ſententiæ, ſicut in præcedenti, quando proximiores vocantur. In primis namque quod repæ ſentatio excludatur propter clauſulam illam, ſalua gradus prærogatnia; deduci videtur ex auth. defuncto, C. ad Trebe. vbi diſponitur, quod quando in aliqua hæreditate ſuccedendum eſt ſaluá gradus prærogatiuâ, in ea ſucceſ ſione repræ ſentatio non admittitur. Per quem textum ſic adnotarunt, atque id verum eſ ſe profitentur Paulus Caſtrenſi, & Raphaël Fulgoſius, & communiter Scribentes ibi; Curtius iunior, Decius, Pariſ. Didac. Couar. Gozadi. Crauet: Marzar. Peral, & Alua. Valaſcus, quos pro parte hac negatiua retulit Molina, de Hiſpan. primog. lib. 3. cap. 8. num. 16. & in eadem ſententia fuerunt & alij iuris Interpretes, commemorati per Antonium Gabrielem, commun. concl. lib. 4. tit. de fideicommiſ ſis, concl. 3. n. 3. per Menoch. qui ipſe eos ſequitur, in conſ. 124. nu. 85. & in conſ. 200. n. 39. & 40. lib. 2. & in conſ. 215. nu. 138. & in conſ. 269. n. 51. lib. 3. & in conſ. 367. n. 31. lib. 4. & præ ſumpt. 95. n. 20. lib. 4. vbi diuerſis modis hanc ſententiam declarat, regulariter tamen huic opinioni accedit. Quam etiam renent Authores alij relati per Franc Burſ. in conſ. 71. n. 5. lib. 1. Nonius latè, in conſ. 34. ex n. 4. cum pluribus ſeq. Alexand. Raudenſis, in conſ. 2. Super ſucceſ ſione Regni Portugaliæ, nu. 51. ex ſeq. contra alios contradicentes, quos ipſe reprobat: Aliàs in conſil. 142. ex num. 51. cum ſeq. inter conſilia vltimarum voluntatum, volumine 2. Ferretus, in conſil. 272. num. 4. & ſub num. 9. lib. 2. ſequuntur etiam Octauianus Cacheranus, in conſil. 72. num. 14. Franciſcus Mantica, de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 8. tit. 9. num. 9. qui limitat, niſi teſtator dixerit, ſalua gradus prærogatiua, & ſeruato ordine ſuccedendi ab inteſtato, vel à iure tradito, quo caſu poſt Decium, & Couar. repræ ſentationem admittit. Probauit etiam ſententiam ſuperiorem indiſtinctè, Michaël Graſ ſus, receptarum ſententiarum, §. Fideicommiſ ſum, quæ ſt. 11. num. 8. Hippolyt. Riminaldus, in conſ. 75. num. 29. & pluribus ſequent. volumine 1. Tiberius Decianus, in conſil. 44. num. 66. lib. 3. Pancirolus, in conſil. 170. num. 16. vbi dicit, quod ſtante hac clauſula, nunquam datur gradus repræ ſentatio. Et idem eſ ſe, ſi dictum fuerit, gradibus ſeruatis, vel gradibus in ſuo ordine ſeruandis, vt refert Marcus Antonius Peregrinus, de fideicommiſ ſis, art. 21. num. 3. Mumada, in l. 2. tit. 15. part. 2. gloſ ſa 17. n. 13. qui decipitur proculdubio, dum dicit, quod fatetur Molina hanc eſ ſe veram opinionem, & procedere in fideicommiſ ſis familiæ relictis: id enim Molina de plano non fatetur, ſed inquit, quod quamuis communis hæc opinio, in fideicommiſ ſis familiæ relictis, ſiue in aliis ſucceſ ſionibus, quæ non iure maioratus deferuntur, admittenda ſit, in primogeniorum tamen ſucceſ ſione admittenda non videtur. Et ſic non dicit de plano admittendam opinionem eam, ſed quod in fideicommiſ ſis licèt admittenda eſ ſet, non tamen in primogeniis. Fatetur tamen de plano communem ſententiam eſ ſe, in quo ſenſu rectè eum expendit, atque citat Ioannes Gutierrez, practic. lib. 3. dict. quæ ſt. 67. num. 5.

Verumenimverò, in fideicommiſ ſis etiam, & iure communi attento, quod repræ ſentatio non excludatur, nec excluſa cenſeatur ex eo, quod teſtator præceperit, vt ſalua gradus prærogatiua, vel gradibus ſeruatis, ſiue gradibus in ſuo ordine ſeruandis, ſuccedatur: alij quamplures Interpretes firmiter, atque è contrario tenuerunt, vt aduertit Petrus Antonius de Petra, de fideicommiſſis, quæ ſt. 11. num. 127. & hanc partem ſequitur n. 128. & 129. aduertit etiam, & eos commemorat Iacobus Menochius in conſil. 269. n. 51. lib. 3. Simon de Prætis, qui hanc quoque ſententiam veriorem putat, & ſequitur eam, de interpretatione vltimarum voluntatum, lib. 3. interpretatione 3. dubitat. 4. ſolutione vltima, n. 23. fol. 227. & n. 31. fol. 229. & in conſil. 37. num. 26. 27. & 28. vbi refert alios. Et eandem opinionem aduerſus communem conſtanter defendunt Socinus iunior, in conſil. 126. num. 12. & 13. lib. 1. & Portius, in conſil. 54. nu. 14. quos duos retulit Molina, lib. 3. dict. cap. 8. num. 17. in principio. Ioannes Cephalus, in conſil. 489. nu. 80. lib. 5. eruditè Marcus Antonius Peregrinus, de fideicommiſ ſis, dict. art. 21. n. 20. quo loco, ſuperioris ſententiæ contrariæ fundamento præcipuo reſpondet, videlicèt, quod clauſula prædicta gradus reſeruatiua, refertur ad intellectum iuris, ideò non excludit gradus repræ ſentationem, ex quo gradus ipſe eam prærogatiuam habet, & ideò inter patruum, & nepotem ius repræ ſentationem non immutat, quia nepos quoad effectum ſucceſ ſionis eſt eiuſdem gradus. Et ſubdit in hunc modum: Sic præcisè, quod ea clauſula ad mentem iuris referatur, nec per eam nepos repellatur, conſuluit Paul. Caſtren. dict. conſil. 454. ad finem, in 2. Socinus iunior, d. conſil. 126. n. 13. & 14. & Portius Imolenſis, conſ. 55. num. 64. 65. & 105. Quod ſi in fideicommiſ ſis relictis pluribus nomine çollectiuo, ac etiam pluribus, non vni duntaxat, ſicut in primogeniis, & cum excluſione aliorum deferendis: ita ſtatuerunt Authores ſupradicti, & quamuis difficultatem, & contrarietatem contineat articulus (vt vidimus) negari non poſ ſit, quin ratio illa Caſtrenſis qua poſt ipſum, & alios vtebatur nunc Peregrinus, videatur concludere: quantò magis id dicendum erit in Hiſpanorum primogeniis, atque maioratibus, qui vni duntaxat deferuntur ſui naturâ, atque eius conditionis ſunt, vt in eis linea primogenitorum, cæteras lineas præcedere debeat, etſi deſcendentes ex illa in remotiori gradu conſtituti ſint, vt pluries diximus. Et ſic linea potius, quàm gradus inſpici debet, nec prærogatiua gradus infringere poteſt lineæ prærogatiuam. Eo præcipuè, quòd verba illa, ſalua gradus prærogatiua, ſi ad mentem iuris referantur, & maximè ad dict. l. Tauri 40. mentem, & deciſionem ita claram, prout referenda dixerunt Caſtrenſis, & ſequaces nunc relati: ſic intelligi ſano modo debent, vt prærogatiua gradus ſeruetur inter eos, qui in eadem linea conſticuti ſunt, non autem inter eos, qui in potiori linea inueniuntur, hi namque debent cæteros ex alia linea procedentes præcedere, & ſi ab eis in gradus proximitate præcedantur. Et ita in terminis noſtris obſeruauit Molina, lib. 3. dict. cap. 8. num. 17. qui tandem concludit, quod ex verbis prædictis ſalua gradus prærogatiua, quæ nimis generalia ſunt, poſ ſuntque diuerſimodè intelligi, atque præcisè repræ ſentationem non excludunt, à diſpoſitione dict. l. 40. Tauri, recedi poſ ſe non videtur, tametſi (ipſe inquit Molina) propter huius articuli difficultatem, id non præcisè verum eſ ſe profiteamur. Et Molinæ ſententiam, atque reſolutionem ſequuti fuere Humada, in l. 2. tit. 15. part. 2. gloſ ſ. 17. n. 15. Velaſquez Auendañus, gloſ ſa 20. dict. l. 40. Tauri, num. 29. Ioannes Gutierrez, practicarum lib. 3. dict. quæ ſt. 67. qui latius proſequitur, atque confirmat ex num. 43. vſque ad num. 55. vbi videri poterit. Sed omnes eius conſiderationes, atque fundamenta ex mente Molinæ deducuntur, vel ad rationem ſuperiorem Molinæ eiuſdem reducuntur, ſiue ex aliis generalibus doctrinis ab eodem traditis, eliciuntur.

Ego verò non modò ſententia hanc in Hiſpanorum primogeniis, atque maioratibus, & vinculis perpetuis veriſ ſimam, & omnino tenendam arbitror, atque eam admitto, ſed etiam abſque dubio, & formidine, & non timidus, ſicut Molina, eam præcisè veram, & veriſ ſimam reputo, nec poſt deciſionem dict. l. 40. Tauri, aliud dici poſ ſe aſ ſero, quamuis in fideicommiſ ſis articulus ſit diſputabilis, vt ſuprà vidimus. Conſidero namque, regulæ generali dict. 40. Tauri, firmiter inhærendum (vt ſ æpè diximus) quotieſcunque ſua diſpoſitione expreſ ſim, aut tacitè, ita tamen, quod in dubium reuocari non poſ ſit: repræ ſentationem inſtitutor maioratus non excluſerit, quare cum in articulo præ ſenti, ex adiectione verborum illorum ſalua gradus prærogatiua, expreſ ſim excluſa non ſit repræ ſentatio, nec etiam tacitè, ita quod in dubium reuocari non poſ ſit: ſane maximum dubium eſt, nec certe poteſt cuiquam de voluntate inſtitutoris conſtare, quod neceſ ſe eſt poſt illam legem vt repræ ſentatio nou admittatur, vt ſuprà quoque diximus. Cum etiam, licèt ſimpliciter gradus prærogatiua non ſeruetur; per repræ ſentationem tamen, atque eiuſdem l. Tauri conſtitutionem, nouùmque ſuccedendi ordinem nouiter ſtatutum, ſic seruari videatur, vt deſcendens quicunque, ac etiam tranſuerſalis repræ ſentando perſonam patris ſui, ad ſucceſ ſionem admittatur, ac ſi in eo gradu eſ ſet, qui non corrumpi, nec alterari, ſed repræ ſentari dicitur (vt etiam pluries repetitum eſt) & ſic eos excludere debeat, qui aliàs linearum diſtinctione illa, & primogenitura non conſiderata, in proximiori gradu eſ ſent, vt reprę ſentationem excluderent: credendum equidem eſt in dubio, cum eiuſdem legis deciſione ſe conformare inſtitutorem voluiſ ſe, & gradus prærogatiuam ſeruari præcipientem, eo modo ſeruandam videri præcipere, quo in his Regnis in ſucceſ ſione primogeniorum, atque legis illius diſpoſitione ſeruari ſolet, nec eo ſolo verbo, repræ ſentationis effectum, eadem lege introductum, & communem ordinem ſuccedendi euertere intendiſ ſe, niſi ſimul adſint aliæ circunſtantiæ & coniecturæ cum præfatis verbis, quæ ſimul perſuadeant efficaciter, contrariam fuiſ ſe mentem maioratus inſtitutoris. Quod ſingulariter dixit, atque etiam abſque dubio, & formidine ſententiam Molinæ amplectitur pater Ludouicus Molina, tom. 3. de iuſtitia & iure, diſput. 629. num. 4. in fin. fol. 442. & 443. qui & ea ratione vtitur, quod in his Regnis linea primogenitorum præfertur cuicunque alteri lineæ, etiam ſi propter mortem antecedentium primogenitorum, is qui ſuperſles ex illis manet, longiùs diſtet gradu ab vltimo poſ ſeſ ſore, quam alij ex reliquis lineis (vt ſupra quoque ego defendi:) quare is, ſeruata graduum eius lineæ prærogatiua, quæ cæteris lineis præfertur, ſuccedit vltimo poſ ſeſ ſori; eſto habita ratione ſoluis gradus, & non lineæ, alius ſit proximior in gradu vltimo poſ ſeſ ſori. Si ergo ita eſt, & vt certum tradidit pluries Molina, vt ſuprà vidimus, nulla ratio eſt, nec eſ ſe potuit (vt ego arbitror) ex qua ſententia ſuperior, quam defendimus, vera non videretur Molinæ: nam vel traditio illa, atque linearum & primogenituræ conſtitutio, de qua ipſe nunquam dubitauit, vera non eſt, nec certa: aut ſi vera eſt, vt idem Molina aſ ſeuerauit, & veriſ ſimam ego credo, & hæc quoque vera eſ ſe debet. Er conſequenter in caſu propoſito repræ ſentationi locus eſ ſe debebit, & firmiter erit inhærendum regulæ generali d.d. 40. Tauri, in prima & ſecunda ſui parte, niſi cum clauſula illa, ſalua gradus prærogatiua, vel gradibus ſeruatis, aut ſeruandis, alia ſimul concurrant, quæ repræ ſentationem excludere debeant, vt ſuprà pungebam,

Erit deinde & tertio loco de alia quæ ſtione agendum, quæ ad eandem & poſtremam præfatæ l. 40. Tauri partem pertinet: vtrum inquam repræ ſentatio excludatur, atque excludi debeat, vel non, ex vocatione filij primogeniti, aut filij maioris. Et in primis quoad vocationem filij maioris, ſiue cum cauetur, quod filius maior natu ſuccedat, & filius ſecundogenitus, nepote ex filio primogenito relicto, maior eſt: dubium videtur facere, quod maioratus inſtitutor, qui dixit, quod ſuccedat filius maior na tu, cenſetur ſolum prærogatiuam ætatis conſideraſ ſe, ita vt is ſolus, qui verè ætate maior ſit, cenſeatur vocatus. Qualitas autem maioris ætatis non eſt tranſmiſ ſibilis de patre in filium, cum in hæreat perſonæ l. 3. §. ſi quis minori, in fin ff. de minoribus, priuilegium etiam conceſ ſum propter qualitatem cohærentem perſonæ, non tranſmittitur, & verba præfata, quod filius maior natu ſuccedat, ſecundum veram & naturalem, & non fictam ſignificationem ſunt accipienda. Per textum in l. vltima. C. de his qui veniam ætatis impetr. prout hæc omnia adducit pro ea parte. atque ipſa Interpretum allegatione, & authoritate confirmat Velaſquez Auendañus, in l. 40. Tauri, gloſ ſa 17. ex num. 17. vſque ad numerum 22. vbi dixit, inde quamplures, maximíque nominis Viros aſ ſeueraſ ſe, quod qualitas hæc maioris ætatis conſideranda eſt in perſona ſuccedere volentis, tempore quo ſucceſ ſio defertur, & diſpoſitio ad effectum perducitur, quaſi ſentiant ipſi, mortuo filio maiore, nepotem ab eo relictum, cui qualitas maioris ætatis, tempore euenientis ſucceſ ſionis. verè non ineſt; ſub ea vocatione filij maioris non comprehendi; ſed à ſecundogenito excludi. Et ita in terminis iuris communis, quod in primogeniis, & fideicommiſ ſis, repræ ſentatio excludatur ex vocatione filij maioris, tenuerunt Alexander, Ancharanus, Decius, Alciatus, Socinus, Romanus, Beroius, & alij, quos Tiraquellus retulit, de primogenitura, quæ ſt. 40. num. 159. & 160. Idque in terminis etiam maioratus Hiſpaniæ loquens, reſoluit Emanuël Coſta, in quæſtione patrui, & nepotis, pag. 12. ad finem. Quem, & alios huius opinionis ſequaces retulerunt, ſed ſequuti non ſunt, Ludouicus Molina, de Hispan. primogen, lib. 3. cap. 8. num. 18. & Auendañus, d. gloſ ſa 17. num. 17. & 22. vbi fatetur, ſuperiores rationes fortiſ ſimas eſ ſe pro patruo contra nepotem, niſi dicta l. Taur. 40. prodita fuiſ ſet, quæ nepotem repræ ſentare perſonam parentis ſui ſtatuerer, ex qua perſonæ repræ ſentatione, quæ cum omnibus qualitatibus ipſi cohærentibus repræ ſentatur, maioriæ etiam qualitas, atque prærogatiua tranſmittitur, & per nepotem repræ ſentatur. Hanc etiam eandem opinionem repræ ſentationis negatiuam, & alij Authores probarunt, quos retulit Alexander Raudenſis, de analogis, lib. 1. cap. 15. num. 267. fol. 91 & vide num. 270. & duobus ſeqq. vbi plures alios refert. Aliorum etiam traditionem ſiue diſtinctionem adducit, an ſcilicet maioris æratis qualitas ſit adiecta verbo executio, vt tunc nepos patrem non repræ ſentet, niſi ex aliis verbis ſumeretur argumentum ad fauorem nepotis: An verò qualitas eadem maioris ætatis ſit adiecta verbo diſpoſitiuo. & tunc nepos admittitur: Sed iterum ſtatim Raudenſis, ipſe aliter diſtinguit, eodem cap. 15. num. 176. & 177. & confusè equidem, atque intricatè loquitur, quamuis ſemper in Hiſpanorum primogeniis, atque in Hiſpania fateatur, quod hæc vox maior in famoſiori ſui ſignificatu ſignificat, atque conſiderat maioritatem reſpectu lineæ, vt videre licet, ibidem, numero 268. & ſuprà diximus. Denique pro eadem opinione prædicta fortiter vrgent rationes, atque fundamenta Antonij Galeatij Maluaſ ſiæ (quem nullus hactenus ad propoſitum retulit) in conſilio 22. ex num. 31. vſque ad numerum 70. lib. 1. qui ea, quæ Auendanus conſiderauit, & alia plura quoque conſiderat, & eruditè admodum loquitur, conſultus de facto in conceſ ſione quadam feudi facta vaſ ſallo cuidam, & eius deſcendentibus, vt maior natu pro tempore exiſtens, in feudo admittatur mortuo vaſ ſallo.

His tamen nequaquam refragantibus, in Hiſpanorum primogeniis, atque in maioratibus perpetuis cuiuſque Nationis (ſi eiuſdem naturæ ſint, & vni dumtaxat deferendi.) ex verbis præfatis, quibus cauetur, quod filius maior natu ſuccedat, repræ ſentationem non excludi, nec ab inſtitutore excluſam cenſeri firmiter aſ ſeuerandum eſt, prout Ludouicus Molina, de Hispan. primogen. lib. 3. d. cap. 8. num. 19. aſ ſeuerauit. Et ante ipſum ſic expreſ ſim tenuit Didacus Couar. pract. d. tap. 38. num. 11. ſequuntur Humada, in l. 2. tit. 15. part 2. gloſ ſa 17. num. 16. Matiencus, in l. 5. titulo 7. gloſ ſa 6. per totam, lib. 5. nouæ collect. Regiæ. Velaſquez Auendanus, d. gloſ ſa 17. l. 40. Mauri, ex num. 23. cum ſeq. pater Ludouicus Molina, tomo 3. de iuſtitia & iure, diſput. 629. num. 5. folio 443. Et ij quidem Authores, diuerſis, nonnullíſque adducuntur fundamentis præcipuè. ea tamen fortiùs adſtringunt, ac in propoſito concludunt. In primis, quod inter verbum hoc, filius maior, & filius primogenitus, nulla poteſt differentiæ ratio assignari; imò verè vtrumque verbum idem ſignificat. Quod dixerunt Baldus in l. cum antiquioribus, C. de iure deliberandi, num. 11. verſicul. & primo præmitto. vbi inquit, quod filius primogenitus, idem eſt quod filius maior, vel primò natus: Abbas, Caſtrenſis, Socinus, Barbatia, Pariſius, Palaci. Rubi. Ioannes Lecirier, Tiraquellus, & Couar. quos Molina, d. num. 19. præcitauit, alióſque retulit Auendanus, dict. gloſ ſa 17. num. 23. Vnde ſicut repræ ſentatio non excluditur in ſucceſ ſione maioratus, ad quem primogeniti vocantur, ſed primogenitura tranſmittitur, & repræ ſentatur; ita quoque excludi non debet, nec cenſetur excluſa ab eo maioratu, ad quem filius maior natu, aut filij maiores vocantur, ſed qualitas ea maioris ætatis, ſic repræ ſentari debet, ac tranſmitti, vt ſecundogenitus excludatur, ſicut in caſu prædicto, quando primogenitus, aut primogeniti vocantur. Prout in eis terminis concludunt, ac ex vocatione primogeniti, aut primogenitorum non excludi repræ ſentationem aſ ſerunt Molina, lib. 3. d.c. 8. n. 18. & 19. Couar. d. cap. 38. pract. n. 11 Petrus de Peralta, in l. cum ita, §. in fideicommiſ ſo, n. 15. de legatis 2. Pater Ludouicus Molina, tom. 3. de iuſtitia & iure, diſp. 629. n. 5. in fin. verſic. conuinit fol. 444. Matiençus, in d. l. 5. tit 7. gloſ ſ.. 6. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, Humada, in d. l. 2. tit. 15. part. 2. gloſ ſa 17. num. 16. & cum Socino. Iaſone, Gozadino, Decio, Ancharano, Afflictis, Romano, Pariſio, Socino iun. Grato, Portio, Tiraquello. & Molina. Velaſquez, Auend. d. gloſ ſ. 17. n. 24. qui ſubdit, num. 25. id à fortiori procedere, cum maioratus inſtitutor illos filios filij maioris ad primogenium inuitauerit, aut aliter ad primogenium eos admittere voluerit: tunc namque filij maioris expreſ ſio efficere non poſ ſet, quod nepos admittendus non eſ ſet, & refert alios Authores ſic tenentes. Eandem quoque ſententiam, quod vbi primogenitus. aut primogeniti vocantur, admittatur nepos, & repræ ſentationi locus ſit. tenuerunt & permulti alij Authores, quos commemorauit Alexander Raudenſis, de analogis, lib. 1. d.c. 15. n. 275. & 276. qui concludunt (vt ipſe Raudenſis inquit) quod verbum primogenitus, ſiue ſit adiectum executiuo. ſiue diſpoſitiuo verbo, nepotem ſignificat, & repræ ſentationem admittit. Idque confirmari poterit, ac confirmatur ex omnibus illis rationibus, & fundamentis, quæ arguendo congeſ ſit Antonius Galearius Maluaſ ſia d. conſ. 22. ex n. 1. vſque ad numerum 30. lib. 1. Quamuis ipſe caſum ſibi propoſitum decidendo, contrarium aſ ſeuerauerit in vocatione filij maioris natu (vt ſuprà dicebam) & ad id conuincendum, atque fundandum, quamplurima adduxerit fundamenta, (vt ſuprà quoque dixi:) Quibus tamen, his etiam, quæ in contrarium conſiderauit Auendañus in vocatione filij maioris, vt anteà retuli, n. 320. facilis eſt reſponſio, ſi conſideremus primogeniorum ſeu maioratuum Hiſpaniæ naturam, atque Partitarum, & Tauri legum deciſiones perpendamus: ipſi namque maturè perſpectis, nihil equidem in contrarium adduci, aut excogitari valebit, cum facile (vt nunc dicebam) non ſit, verum & concludens reſponſum præbere. Et ſic facile quoque & rationes omnes contrariæ Antonij Galeatij Maluaſ ſiæ ſubuerti poterunt: ipſ æ namque licèt in terminis iuris communis, ac in fideicommiſ ſis, aut ſucceſ ſionibus ordinariis vrgere videantur, quamuis in eis etiam contradictores habeant; in terminis tamen noſtris, ac poſt deciſionem earundem legum Partitarum, & Tauri, maximéque d. Taur. 40. conſtitutionis editionem, nullam proculdubio vim habent. In primis namque, certum & planum eſt, in maioratu ſemper lineâ rectâ ſuccedendum eſ ſe. Id quod Molina, de Hiſpan. primog. lib. 3. c. 6. n. 33. plene confirmat. Deinde, in eiuſdem maioratus ſucceſ ſione, primò lineam conſiderandam eſ ſe, ſecundò gradum, tertiò ſexum, & quartò ætatem; vt certum quoque, & latius probauit Molina, lib. 1. cap. 3. num. 12. & lib. 3. cap. 4. num. 14. & cap. 6. num. 33. Si autem linea recta ſuccedatur. certum eſt etiam, nepotem eſ ſe ex linea patris prædefuncti, tametſi ſucceſ ſionem non occupauerit filius, vt ſuprà diximus. Et tenuit Molina; lib. 3. d cap. 6. num. 34. quod ſi gradus conſideretur, quicquid ſit in aliis ſucceſ ſionibus, in quibus filij primum, nepotes ſecundum, pronepotes tertium, ac deinceps cæteri deſcendentes gradum conſtituunt, l. 1. §. 1. gradu. l. Iuriſconſultus, §. tranſeamus. ff. de gradibus. l. 2. § legitima. ff. de ſuis, & legitimis. In ſucceſ ſione tamen maioratus quilibet ex filiis diuerſum ab alio gradum conſtituit, filius primogenitus cum eiuſdem deſcendentibus primum, ſecundogenitus ſecundum, tertiogenitus tertium, & ſic deinceps, vt Molina, dictis in locis, & aliis pluribus ſingulariter obſeruauit. Et in terminis noſtris rectè Auendañus, d. gloſ ſ. 17. leg. 40. Tauri, num. 26. Nepos ergo cùm ſit in primo gradu, ex qualitate primogenituræ, atque maioris ætatis patris ſui in eo cum omnibus qualitatibus ipſi cohærentibus repræ ſentatæ, atque ſubrogatæ, dictarum legum huius Regni virtute, & diſpoſitione admitti proculdubio debet, iuxta traditiones, & reſolutiones Ioannis Gutierrez practicarum lib. 3. quæ ſt 66. num. 27. Poſt Molinam, & alios plures ibi relatos. Idque etſi filius maior natu vocatus fuerit, quoniam ſi pater eius viueret, admitteretur, quod dumtaxat principaliter d. l. 40. Tauri, in conſideratione habuit, & in noſtris terminis etiam, d. l. 2. tit. 15. Partita 2. probauit. Ipſa namque mentionem faciens de filio maiore, nepotem ex filio præmortuo admittit, & patruum excludit, vt conſtat ibi, Que ſi el hijo mayor murieſ ſe ante que heredaſ ſe, ſi dexſ ſo fijo, &c.

Deinde, & pro eadem parte fortiter vrget, in dubio ſtandum eſ ſe diſpoſitioni dictæ l. 2. tit. 15. part. 2. & dictæ l. 40. Tauri, ac eorum verbis firmiter inhærendum, donec contrarium non appareat, inſtitutorem maioratus ſua diſpoſitione ſtatuiſ ſe, vt ſ æpè diximus, & in poſtrema eiuſdem legis Tauri parte cautum, pluries repetitum eſt. Sane ex eo quod filius maior natu, aut primogenitus ad ſucceſ ſionem inuitetur, non apparet claré expreſ ſum, an inſtitutor ipſe repræ ſentationem excluſerit; aut excludere voluerit, nec etiam tacite, ita quòd in dubium voluntas inſtitutoris reuocari non poſ ſit; quod eſt neceſ ſe (vt etiam pluries eſt repetitum) vt ex coniecturis à regula, & conſtitutione d. l. Tauri recedatur. Cum ergo in dubio verſemur, maximúmque dubium ſit (quod negari non poteſt) imò veriſimilius contrarium videatur, atque ea lex generaliter, & indiſtinctè nepotem admittat, nec diſtinguar iſtum caſum. potius eidem legi inhærendum erit, ac credendum, cum diſpoſitione ipſius ſe inſtitutorem conformare voluiſ ſe, eàque verba ad intellectum, & mentem iuris referenda fore, & iuxta communem vſum, communemque ſenſum, & interpretationem horum regnorum accipienda, quàm quòd ex verbis non manifeſtis, & claris, à deciſione legum ad eà clara, & expreſ ſa recedatur, & repræ ſentatio excludatur: prout Matiençus poſt Couar. dict. glo. 6. l. 5. tit. 7. num. 5. & pater Ludouicus Molina, tom. 3. dicta disputatione 629. num. 5. fol. 453. rectè contendunt, & nullo modo fundans, ſic quoque atque in fortioribus terminis reſoluit, & in praxi ſeruari affirmat Blazius Flores Diaz de Mena, in additionibus ad deciſ. Gamæ 174. & deciſ. 308. verſ. quæ obtinet. 2. part. fol. 31. & ita tenendum eſt, prout firmiter tenuit Auendañus, atque id declarauit d. gloſ ſ. 17. num. 27. & 28. qui tamen gloſ ſ. 18. ex num. 13. Vſque ad finem gloſ ſ æ, vt diluat ſententiam eorum, qui requirebant præcisè, quod qualitas illa primogenituræ, aut proximitatis gradus, vel maioris ætatis adeſ ſet tempore, quo ſucceſ ſio defertur; nec ſufficeret, quod adfuerit antea, ſiue quod tunc adeſ ſet. ſi primogenitus mortuus non fuiſ ſet: & inde exiſtimarunt, mortuo filio maiore, nepotem ab eo relictum, cui qualitas maioris ætatis, aut proximitatis gradus, vel primogenituræ, euenientis ſucceſ ſionis tempore, verè non ineſt, ſub ea vocatione filij maioris non comprehendi: prout Authores ſic tenentes, aut ſaltem ſic præ ſentientes retulerat anteà gloſ ſa 17. num. 22 vt ſuprà dixi, & in eodem placito firmiter fuit Antonius Galeatius Maluaſ ſia, d. conſ. 22. num. 32. quem nullus hactenus retulit (vt dixi:) ipſe namque Author cum aliis iuris Interpretibus, d. num. 32. obſeruauit, quod qui reſpectu alicuius ſucceſ ſionis maior eſ ſe debet, ad eam non admittitur, niſi tempore quo ipſa defertur, maior ſit: Et num. 33. inquit, quod vbi in ſucceſ ſione conſideratur ætas, ex propria perſona, & non alterius, ſucceſ ſor metiri debet: Et numeris ſeqq. alia ſimilia adducit, maximé num. 35. quod vbi quis ex aliqua diſpoſitione vocatur cum certa qualitate, ſi in eo deficiat qualitas, ad ipſum diſpoſitio non porrigitur. Menochius etiam (quem nullus in propoſito refert) in conſilio 269. num. 9. 11. 18. & 25. lib. 3. alia ſimilia in propoſito recenſet, nec dici primogenitum eum, qui vita functus eſt, vt ſuccedere poſ ſit, ſed requiri quod tempore delatæ ſucceſ ſionis exiſtat, & primogenitus ſit: latius obſeruat, vt numeris quoque præcedentibus diximus. Verum ea omnia, quæ iure communi attento, ac in fideicommiſ ſis ordinariis vrgere viderentur: in terminis noſtris, ac poſt deciſionem dictarum legum Partitarum & Tauri, ex quibus repræ ſentatio illa perſonæ parentis, cum omnibus eiuſdem qualitatibus ſic inducitur, vt antea dixi, nullam equidem vim habent, ex his quæ plena manu ſuperiùs notata & ſcripta reliqui. Sed eiſdem vt Auendañus idem ſatisfaciat dict. gloſ ſa 1. 8. ex. num. 13. ſequentem diſtinctionem proponit, ex qua etiam idem deducitur, quod contendimus, & ſuperiora non obſtare, deprehenditur manifeſté. In primis namque, d. num. 13. 14. & 15. ſecurè & verè obſeruat, quod quando maioratus inſtitutor ſimpliciter ad eius ſucceſ ſionem filium maiorem, ſeu proximiorem conſanguineum vocauit, tunc repræ ſentatio admittitur, vt dictum eſt, & comprobat aliorum Authorum relatione, & ratione etiam, videlicet, quod in dubio cenſendus eſt maioratus inſtitutor voluiſ ſe dubiam ſuam diſpoſitionem regulis iuris communis adæquare, & de legis diſpoſitione cogitaſ ſe, idque ipſum quod lex diſpoſuiſ ſe. Poſtmodum ex numero 17. vſque ad numerum 24. plene probauit, repræ ſentationi locum non eſ ſe, nec aliquod ſuccedendi ius ad ſucceſ ſores ſuos tranſmitti, quoties primogenitus mortuus fuerit, nondum qualitate, ſeu conditione ab inſtitutore maioratus requiſita, verificata. Idque ſiue maioratus inſtituatur in vltima voluntate, ſiue in contractu. Ea ratione, quod effectus conditionis cùm ſit ſuſpendere eo in caſu actum, vſque ad eius implementum, & ipſius conditionis euentus debeat expectari, atque interim vocatio ſit quaſi ſomnium, decedente aliquo pendente conditione, aut nondum in eius perſona qualitate verificata, nihil ad eius ſucceſ ſorem tranſmittit. Prout in ſpecie tranſmiſ ſionis, ſeu repræ ſentationis, in ſucceſ ſione maioratus probarunt Oldraldus, Abbas, Rubeus Gratus, Tiraquellus, Portius, Acoſta, & Aluarus Valaſcus, relati per eundem Auendañum, numero 21. & gloſ ſa 8. num. 19. qui ipſe num. 24. eiuſdem gloſ ſ æ 18. Ex eo eam reſolutionem confirmat, quod quando perſona aliqua indeterminaté ſub aliqua qualitate certo tempore neceſ ſario verificanda vocatur. ſi ante ipſius exiſtentiam mortua fuerit, non diceretur qualificatè vocata, ſed omnino in diſpoſitione omiſ ſa, vt multi Authores relati ibi ab eodem Auendaño obſeruant. Et in hac ſpecie dicit quoque procedere deciſionem dict. l. 40. Tauri, in poſtrema ſui parte ibi: Saluo ſi otra coſa eſtuuiere diſpueſta. Videtur namque tunc aliud diſpoſitum, & ob id repræ ſentationi locus non erit. Denique ex num. 25. vſque ad numerum 29. ex profeſ ſo inquirit, quo inquam tempore qualitas, ſeu conditio in perſona ſucceſ ſorum præcisè requiſita ſuſ ſiciat verificari, an viuo vltimo eiuſdem maioratus poſ ſeſ ſore, ante actualem ſucceſ ſionis executionem, quando ſolam ſpem ſuccedendi primogenitus habet, vel tempore mortis maioratus poſ ſeſ ſoris, quando verè & actualiter defertur ſucceſ ſio, veluti ſi duo reperiantur, quorum vnus filius eſt illius, qui conditionem, ſeu qualitatem ab inſtitutore requiſitam, viuente vltimo maioratus poſ ſeſ ſore, habuit, ſed morte præuentus qualitas in eo verificata expirauit; quique patris ſui perſonam repræ ſentando, qualitatem etiam repræ ſentare prætendit, & conſequenter alterum, cui verè tempore, quo defertur ſucceſ ſio, qualitas ineſt, à maioratus ſucceſ ſione excludere; & dicit, quòd huius difficultatis vera explicatio, clauis totius præ ſentis materiæ eſt: & num. 26. vſque ad numerum 29. eorum ſententiam refert, maximéque Alexan. doctrinam perpendit, qui tempore euenientis caſus ſucceſ ſionis, qualitatem adeſ ſe, atque verificari in perſona ſuccedere volentis, requirunt; neque ſufficere, exiſtere in vita authoris eius, vel per aliquod tempus interueniſ ſe, exiſtimant, niſi duret, & perſeueret vſque ad euentum ſucceſſionis. Prout in qualitate maioriæ, ſiue maioris ætatis, aut primogenituræ, & in vocatione proximioris, tenuerunt Authores ibi relati per Auendañum eundem, & vltra illos alij plures Interpretes, quos ſuperius adduximus, & conſtanter Anton. Galeatius Maluaſ ſia, & Iacobus Menoch. Commemorati ſuprà num. 328. & 329. Ij namque omnes, qualitatem illam maioriæ, aut primogenituræ, vel proximitatis, tempore quo ſucceſ ſio defertur, exiſtere, neceſ ſarium eſ ſe affirmant conſtanter. Cuius tamen contrarium in eadem vocatione proximioris, & in qualitate maioriæ, aut maioris ætatis, vel primogenituræ, tenuerunt alij permulti, & maximi nominis Authores, vt ſuprà vidimus. Qui è contrario eam qualitatem aliquando adfuiſ ſe, & viuente vltimo maioratus poſ ſeſ ſore interueniſ ſe, ſufficere, validiſſimè probauerunt, & aſ ſeuerarunt, & conſequenter nepotem patruum excludere, & repræ ſentationi locum eſ ſe affirmarunt. Pro ipſis autem fortiſ ſimè, atque concludenter vrgent ea, quæ in vnaquaque earum vocationum ſpecificè ſuperiùs diximus. Item etiam quamplurimorum Authorum ſententia, ſuperiori contraria, quam Auend. idem, d. gloſ ſa 18. nu. 29. commemorauit. Ipſi namque firmiter exiſtimant, atque aſ ſerunt, qualitatem eiuſmodi in perſonis in futurum ſucceſ ſurus, ad ſuccedendum requiſitam, non tempore euenientis conditionis fore neceſ ſariò verificandam, ſed ſufficere, quod in vita cuiuſtibet maioratus poſ ſeſ ſoris adfuerit qualitas illa, etiamſi ante euentum ſucceſ ſionis ipſe moriatur. Prout eos omnes recenſet Auendañus, d.n. 29. & num. 30. & 31. Ex abundanti dicit reſponderi poſ ſe præfatæ doctrinæ Alexandri, & aliorum, intelligendo eam, quando qualitas fuit adiecta per modum cauſ æ finalis, aut exiſtentiæ, & fundamentum diſpoſitionis, quia tunc (inquit) veriſ ſimum eſ ſet, tempore quo diſpoſitio ad effectum perducitur, in perſona ſuccedere volentis qualitatem debere verificati, vt dicunt Authores ibi relati. Si verò qualitas non per modum cauſ æ finalis, aut exiſtentiæ, ſed ſimplicis demonſtrationis vocati adiecta ſit, quod in dubio præ ſumitur, vt Auendañus ipſe num. 32. & 33. pluribus Authoribus relatis, notauit: veluti cum qualitas maioriæ, primogenituræ, vel alia ſimilis adiicitur: tunc equidem non requiritur exiſtentia, aut perſeuerantia qualitatis huius, ſed ſufficit, quod in vita poſ ſeſ ſoris adfuerit in eo, cuius perſonam quis repræ ſentat, licèt ante delatam ſucceſ ſionem, mortemque maioratus poſ ſeſ ſoris deceſ ſerit. Quæ omnia mihi admodùm placent, veriſ ſima namque ſunt, maximè in Hiſpanorum primogeniis loquendo, & attenta deciſione d. l. 40. Tauri. His etiam inſpectis, atque in memoriam repetitis, quæ numeris præcedentibus, circa ſucceſ ſionem tranſuerſalium, & eiuſdem legis deciſionem, primogenitorùmque, & eorum deſcendentium incluſionem ſtatim cum naſcuntur; & ſecundogenitorum, aut vltra excluſionem, ſuprà adnotaui. Et poſt Molinam, & alios plures ſcripta reliquit Ioannes Gutierrez, pract. lib, 3. Quæ ſt. 66. ex num. 17. vſque ad numerum 21. & quæ ſt. 67. ex num. 20. ex his etiam, quæ Iacobus Menochius, in conſil. 97. num. 150. Et in conſil. 97. num. 106. & ſeq. lib. 1. Iacobus Bereta, in conſ. 143. lib. 1. Ioſephus de Ruſticis, in conſ. 2. impreſ ſo poſt tractatum, an & quando liberi, &c. ex num. 72. cum ſequent. adnotarunt: Blazius denique Flores Diaz de Mena, in additionibus ad deciſionem Gamæ 308. verſiculo, quæ obtinet. fol. 31. qui in vocatione filij maioris, aut primogeniti, aut proximioris, ſingulariter, & verè requirit, vt repræ ſentatio excludatur, quod ex aliis appareat, verba hæc ex propoſito appoſita fuiſ ſe à fundatore maioratus ad excludendam repræ ſentationem; non ſi fortuitò ad demonſtrationem ſucceſ ſoris, ſcilicèt, quia defunctus voluit ſolum, quod filius maior vltimi poſ ſeſſoris ſuccederet, ad quem demonſtrandum appoſuit dicta verba; quod in dubio præ ſumitur. Et ita dicit concordari diſcordantes opiniones. Ita quoque quod aliæ coniecturæ, & circunſtantiæ vrgentes concurrant, cum vocatione ſic facta, nec ſolam ipſam vocationem ſufficere, tenuiſ ſe patrem Ludouicum Molin, è Societate Ieſu Religioſum, & nobis placere, vt ex ipſis animus, & voluntas inſtitutoris maioratus dilucidé, & claré appareat, nec dubitari aliquo modo valeat, quin repræ ſentationem excludere voluerit, numeris præcedentibus ego dicebam. Et verè, ſi d. l. Tauri 40. conſtitutio, & Conditorum ipſius mens, & intentio perpendatur maturè, ſi etiam primogeniti vniuſcuiuſque, & eius lineæ ſ æpè repetita incluſio, & admiſ ſio præ oculis habeatur, reſolutionem hanc veriſ ſimam eſ ſe, nec eſ ſe neceſ ſe, quod tempore delatæ ſucceſ ſionis is viuat, qui ſi viueret, lis non eſ ſet, nullus negare, imò coacta ratione fateri debebit, qui legis eiuſdem Tauri verba perſpiciat. Sane ſi inter deſcendentes, & inter tranſuerſales repræ ſentatio introducitur ibi, vſque in infinitum, nec intereſ ſe, quod is, cuius perſona repræſentatur, ante ſucceſ ſionem actualem deceſ ſerit, ſic expreſ ſim ſtatuitur: conſequitur euidenter, & neceſſariò, nec etiam intereſ ſe quòd qualitas ea ante delatam ſucceſ ſionem defecerit, quoniam vtrumque idem eſt, & æqualiter verbis eiſdem deciditur, atque explanatur. Quod erit notandum, quia ſingulare eſt, nec hactenus ſic fortiter, & concludenter fuit in propoſito Taurinæ eiuſdem l. conſtitutio ponderata.

Denique, & vltimo ad aliam quæ ſtionem infertur, quæ eandem vltimam partem d. l. Tauri 40. attinet. Vtrum inquam repræ ſentatio excludatur, aut excluſa cenſeatur ex vocatione filij ſuperſtitis, aut primogeniti ſuperſtitis, hoc eſt, Del hijo mayor que fincare viuo al tiempo de la muerte del vltimo poſ ſeedor. Siue cum in defectum vocatorum, ſuperſtites proximiores inſtitutor maioratus vocauit: & conſequenter an eo caſu filius ſecundogenitus ſuperſtes, nepoti ex filio primogenito in vita vltimi poſ ſeſ ſoris mortuo præferendus ſit. Quo equidem in dubio pro vtraque parte diuerſ æ, atque contrariæ: extant Interpretum ſententiæ, eorum autem quidam in fideicommiſ ſis, quidam in primogeniis omnium gentium, & nationum, alij denique in maioratibus Hiſpaniæ loquuntur: & verè pro vna, & altera parte expenduntur, ac expendi poſ ſunt fortiſ ſima fundamenta. Ad rem igitur accedendo, quod in ſimili vocatione, de filio ſuperſtite facta, nepos ad filij ſecundogeniti excluſionem ex repræ ſentatione perſonæ parentis admittendus non ſit, imò quod ipſe à filio ſecundogenito debeat excludi: verum eſ ſe cenſuit Gloſ ſa ordinaria, in l. qui plures, verbo, ad ſuperſtites. ff. de vulg. & pup ſubſtitut. cui eſt alia conſimilis, in lege Lucius, §. pater puerum, verbo, pertinere. ff. ad Trebellianum, & alia, in l. cum quidam, verbo, hæredes eius. Et in verbo, notat, ff. de legatis ſecundo. Et alia, in lege hæredes mei. §. peto, verbo, ſuſcepiſ ſet, & verbo, vel vni. ff. ad Trebellianum. Et id ipſum voluerunt, & ſic quoque conſulendo quandoque, & quandoque decidendo, & legendo firmiter obſeruarunt Azo, Gofredus, Baldus, Paulus, Ancharanus, Corneus, Bertrandus, Cumanus, Alexander, Socinus, Aretinus, Ripa, Romanus, Iaſon, Decius, Socinus, Sadoletus, Carolus Ruinus, Curtius iunior, Anton. Rubeus, Socinus iunior, Beroius, Riminaldus ſenior, Gozadinus, Chaſ ſaneu, Alciatus, Nata, Philippus Portius, Iacobus Mandellus de Alba, Aluarus Valaſcus, Acoſta, & Antonius Gabriel, quos omnes in vnum congeſ ſit, & pro hac parte commemorauit Ludouicus Molina, de Hispan. primogen. lib. 3. cap. 8. num. 20. in principio. Et eandem opinionem veriſ ſimam, & communiter receptam dixerunt quamplurimi ex eiſdem à Molina præcitatis. Et vitra ipſos ſic quoque tenuerunt Cumanus, Ioannes Faber, Socinus vterque, Iaſo, Caballinus Albanus, Sadoletus, Ancharanus, Baldus, Alexander, Ripa, Alciatus, Afflictis, Ruinus, Decius, Beroius, Gregorius Lopez, Cœpola, Bertrandus, & Acoſta, quos refert, & hanc opinionem conſtanter defendit, etiam in Hiſpanorum primogeniis & maioratibus, Velaſquez Auendañus in d. l. 40. Tauri, gloſ ſa. 8. num. 37. videndus ex propoſito per totam illam gloſ ſam. Ipfe tamen Auendañus, d. num. 37. minus bené dixit, nullum ex ſuperioribus Authoribus à Molina relatum, cum verè (vt nunc vidimus) Ioanne Fabro, Caballino, Afflictis, Cœpola, & Gregorio Lopez exceptis, cæteros Molina retulerit. Tenent etiam opinionem eandem Franciſcus Burſatus, in conſ. 41. num. 6. lib. 1. Michaël Graſ ſus, receptarum ſententiarum, §. fideicommiſ ſum, quæ ſt. 11. num. 10. Hippolytus Riminaldus, in conſilio 75. num. 18. in fine, cum ſequent. lib. 1. Petrus Antonius de Petra, de fideicommiſ ſis, quæ ſt. 11. num. 134. & 135. Franciſcus Mantica, de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 8. tit. 9. num. 5. Simon de Prætis, de interpretatione vltimarum voluntatum, lib. 3. interpretatione 3. dubitatione 4. ſolutione vltima, numero 26. fol. 227. Alexander Raudenſis, in commentariis, de analogis, cap. 15. num. 275. folio 92. qui loquitur in maioratu, in quo fuit adiecta clauſula, Quem maiorem reliquerit tempore mortis ſuæ, & dicit, quod tunc, ſiue verbo diſpoſitiuo, ſiue executiuo adiecta ſit qualitas ea, cum verbo reliquerit, patruus nepoti præfertur: & citat Iſerniam, Mandellum Albenſem, Alciatum, Cardinal. Albanum, Chaſ ſaneum, Corneum, Anton. Gabrielem, Socinum, & Berengarium. Idem Raudenſis in appendice, prima parte, nu. 168. qui loquitur quando expreſsé vocantur filij, qui erunt ſuperſtites tempore mortis grauati, & tunc poſt alios multos aſ ſerit, nepotem non repræ ſentare gradum patris. Antonius Galeatius Maluaſ ſia, in conſ. 22. per totum, lib. 1. qui propoſuit quæ ſtionem, quando conceſ ſum fuit feudum vaſ ſallo, & eius deſcendentibus vt maior natu pro tempore exiſtens, in feudo admittatur mortuo vaſ ſallo: Iacobus Menochius, qui multos etiam huius opinionis Authores commemorat, & ſequitur eos, in conſilio 124. num. 95. & in conſ. 200. num. 36. lib. 2. & in conſ. 269. num. 54. lib. 3. & in conſ. 795. in primo dubio, lib. 8. quò loci, & lib. 4. præ ſumptione 95. num. 22. dixit, coniecturam hanc intelligi, niſi teſtator dixerit, quod ſuperſtites ſuccedant eo ordine, & modo quo eſ ſent ſucceſ ſuri ab inteſtato; vel etiam quando vocauit ſuperſtites, & eorum filios, & citat Alex. Ruinum, Decium, Alciat. Pariſium, & Couarruuiam.

Pro hac autem ſententia & opinione repræ ſentationis iuris negatiua, quamplurima expendunt fundamenta, & rationes permultas conſiderant Curtius iunior, qui latè & notabiliter id proſequitur, in conſ. 57. num. 9. cum ſeq. & in conſ. 69. ex num. 2. & in conſ. 161. num. 16. Panſius, qui latiſ ſimè etiam proſequitur materiam, in conſilio 37. numero 46. cum pluribus ſequentibus, libro ſecundo, & in conſilio 9. num. 19. & 23. cum ſequent. eodem libro, & in conſilio 63. nu. mero 4. cum ſequentibus lib. 3. latè Antonius Galeatius Maluaſ ſia, dicto conſilio 22. ex num. 30. cum ſequentibus, lib. 1. Latiſ ſimè Velaſquez Auendañus, in dict. l. 40. Tauri, gloſ ſa 8. ex num. 4. vſque ad numerum 37. qui & iura quoque diuerſa pro ipſamet ſententia perpendunt. Maximè, l. cum pater, §. hæreditatem, el primero, ff. de leg. 2. l. generali capite, §. filios ex Seio, ff. de vſufructu legato, l. quoties la 1. ff. de reb. dubiis, l. hæredes mei, §. cum ita. ff. ad Trebellianum. l. filiæ §. Attia. vxor mea; ff. de conditionibus, & demonſtrationibus. Quibus tamen iuribus, atque etiam eiuſdem partis fundamentis ſtatim verè, & breuiter reſpondebitur in confirmatione ſecundæ opinionis, ſuperiori omnino contrariæ. Ibidem etiam reſpondetur rationi illi, qua præcipuè eadem opinio ſuperior ſubſiſtit, videlicèt quod maioratus inſtitutor ex verbis præfatis, dumtaxat voluerit ad maioratus ſucceſ ſionem inuitare, atque demonſtrare illum, qui tempore mortis vltimi poſ ſeſ ſoris, verè viuus ac ſuperſtes fuerit, atque ideò videatur nepotem excludere, & filium ſecundogenitum vocare, quoniam hîc verè filius ſuperſtes eſt, & non primogenitus, qui non ſuperuixit.

Succedit ergo contraria ſententia, imò quod ex verbis prædictis repræ ſentatio non excludatur, nec ab inſtitutore maioratus excluſa cenſeatur: quam firmiter tenuerunt, & ſecundum eam pluries reſponderunt permulti etiam, & maioris nominis Authores, Romanus in quam, Bellamera, Cuman. Fulgo. Corneus, Alexander, Barbacia, Modern. Pariſ. Iaſon, Crotus, Ruinus, Gratus, Riminaldus, Socin. iunior, Pariſius, Grauera, & Zanchus, quos retulit Ludouicus Molina, de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. dict. cap. 8. num. 20. verſic. contrariam autem ſententiam. Et ſubdit, quod in propriis terminis Hiſpanorum maioratuum, ſic concludunt, atque reſoluunt Abbas, in conſilio 85. lib. 1. Romanus, in conſilio 29. Caſtrenſis, in conſ. 164. lib. 2. Bologninus, in conſ. 62. col. 6. in fin. cum ſequent Bellamera, deciſ. 723. num. 16. & 17. cum ſequent. Barbacia, in conſ. 10. lib. 2. & in additionibus ad Baldum, in l. cum antiquioribus. C. de iure deliberandi, verbo, conſtat. Idem Barbacia vltra locum à Molina relatum, in conſ. 61. lib. 1 vbi latè per quatuor columnas. In Hiſpanorum quoque primogeniis, & maioratibus noſtris hanc ſententiam amplectuntur Ioannes Matiençus, in l. 5. tit. 7. gloſ ſ. 6. numero 2. in principio, lib. 5. nouæ collectionis Regiæ. Ioannes Gutierrez, practicarum libro 3. Quæ ſtione 67. ex numero 35. vſque ad numerum 43. pater Ludouicus Molina, tomo 3. de iuſtitia & iure, diſpoſitione 629. numero 5. verſiculo, vtrum autem, folio 443. Blazius Flores Diaz de Mena, in additionibus ad deciſionem Gamæ 308. verſiculo, quæ obtinent, parte 2. folio 31. qui dicit, nepotem patruo præferri in ſucceſ ſione maioratus, poſt deciſionem dictæ l. 40. Tauri, etiam ſi filius maior ſuperſtes vocetur, niſi ex aliis contrarium appareat, ſcilicet verba illa ex propoſito à fundatore appoſita eſ ſe ad excluſionem repræ ſentationis, non ſi fortuitò ad demonſtrationem ſucceſ ſoris (quod in dubio præ ſumitur) & ita dicit practicari, nec ſolum ex his verbis repræ ſentationem excludi, vt dixi.

Et quidem ſecunda hæc opinio, atque ſententia verior eſt, & probabilior, atque in hiſce Regnis, in noſtris primogeniis ſeu maioratibus, omninò amplectenda, & vt alia plurima omittam, quæ ex Abbate, Caſtrenſi, & Bolognino deduci poſ ſent pro validiſ ſimis huius partis fundamentis, ex Barbacia quoque, d. conſ. 61. lib. 1. Ea dumtaxat perpendam fundamenta, quæ nullo pacto vitari poſ ſunt, & verè in propoſito concludunt.

Ac primum illud, videlicèt conditionem etiam filio appoſitam eiuſmodi, in nepote, patre defuncto per repræ ſentationem verificati, vt ſuperiores Authores longa ſerie probarunt, & infrà dicam. Deinde, conditionem eandem à iure tacitè ineſ ſe, cum ſemper filius maior, qui tempore mortis ipſius ſuperfuerit, ad primogenij ſucceſ ſionem admittatur, vt notum eſt, & probatur in l. 2. tit. 15. part. 2. & in dict. l. 40. Tauri. Vnde quamuis exprimatur, nihil operatur, nec operari debet, ex l. 3. ff. de legatis primo, l. 1. ff. de condit. & demonſtrat. quo modo ex traditionibus quamplurimorum. hanc ſententiam fundauit Molina, lib. 3. d. cap. 8. num. 20. verſic. contrariam autem ſententiam, in principio, nec ſatisfacit Velaſq. Auendañus, d. gloſ ſ. 8. l. 40. Tauri, n. 8. dum dicit, quod in primogeniorum ſucceſ ſionibus, id tantum ex ipsorum natura ineſ ſe dicatur, vt filius maior primogenitus ſemper admittatur, nepóſque ex prædefuncto præferatur ſecundogenito ipſorum, & hæc qualitas ſeu conditio primogenituræ, aut maioriæ ſemper ineſt de iure tacitè, & ideò ſi exprimatur, nihil operatur. Aliæ verò qualitates ſeu conditiones extraordinarie, vt ſuperexiſtentiæ, atque ſimiles, dici non poteſt (vt ipſe Auend aſ ſerit) quod de iure tacitè inſint, imò contra ius, & ordinariam primogeniorum naturam eſ ſe videntur; & ideò ſi exprimantur, multum debent operari. Hæc inquam ſolutio, ſiue euaſio Auendañi non mihi placet, nec ſatisfacit ex eo, quod ſi verum eſt (vt idemmet fatetur) conditionem ſeu qualitatem primogenituræ, & maioriæ, atque vt filius maior primogenitus ſemper admittatur, nepóſque ex ipſo prædefuncto præferatur secundogenitur, ſemper de ipſorum natura in primogeniis ſeu maioratibus ineſ ſe, & ideò ſi exprimatur, nihil operari: verùm etiam erit, qualitatem illam ſeu conditionem extraordinariam ſuperexiſtentiæ, atque alias ſimiles, de iure, atque ex natura eorundem primogeniorum in neceſ ſariam conſequentiam ineſ ſe videri, & conſequenter repræ ſentationem non excludere, niſi ita exprimantur, vt excludendi repræ ſentationem animum, atque voluntatem denotent apertè. Idque ex deciſione dictæ l. 2. titulo 15. Partita 2. ſatis clare probatur, ſi ipſa perpendatur, prout perpendi debet, & ſtatim animaduertam. Expreſ ſiúſque ex deciſione d. l. 40. Tauri, ibi namque (vt pluries repetitum eſt) nepotem patruo præferri, regulariter, atque indiſtincte ſtatuitur, nec caſus hic excipitur, aut diſtinguitur, ſed dumtaxat caſus ille excipitur, quando; expreſ ſa diſpoſitione aliud inſtitutor maioratus cauerit, atque ſtaruerit; ergo ſi expreſ ſa diſpoſitione id non ſtatuat credendum erit, id ſemper ineſ ſe, atque præfatis verbis adiectis, dumtaxat ex preſ ſiſ ſe illud, quod de iure inerat ſecundum mentem, & intellectum iuris, atque iuxta deciſionem l. partitæ, & Tauri, ea verba accepiſ ſe, ex quibus equidem, atque ex vi repræ ſentationis perſonæ parentis prædeſuncti, ſic filio ſecundogenito nepos præponetur, & conditionem illam faciet deficere (ſi aperte, & expreſsè à deciſione earundem legum non recedatur) cum vna, & eadem perſona reputetur cum illo, & quoad effectum ſucceſ ſionis iure metipſo, maximéque Taurinæ illius legis deciſione aperta (cui in hoc articulo firmiter eſt inhærendum) non modo eiuſdem gradus videatur eſ ſe cum filio ſecundogenito, ſed etiam præcedere eum propter primogenituram parris ſui, cum in omnibus perinde res habeatur, ac ſi tunc pater prædefunctus ſuperſtes eſ ſet, vt cum Caſtrenſi, Socino, & Portio, ſingulariter obſeruauit Marcus Antonius Peregrinus (quem in idem retuli numeris præcedentibus) in commentariis de fideicommiſſis, articulo 21. numero 20. Repræ ſentatio ergo illa, ſic fauorabiliter in dicta l. Tauri introducta, perinde facit rem in omnibus haberi, vt idem ius concedatur perſonam parentis repræ ſentanti, quod ipſimet parenti concederetur; ſane ſi parens viueret, nullam id dubitationem haberet, & ideò nec dubium quoque eſ ſe debet, cum filius ex repræ ſentatione ſucceſ ſionem prætendit. Idquę cum in fortiſ ſimis terminis verſaretur, quando inquam adiecta fuit clauſula. ſalua gradus prærogatiua, vel gradibus ſeruatis, aut gradibus in ſuo ordine ſeruandis, & in vocatione proximioris, aut maioris, vel primogeniti agnouit libenter Auendañus; nec ideò repræ ſentationem denegauit, vt numeris præcedentibus vidimus. Et tamen eiſdem in caſibus certum eſt, qualitatem illam maioris ætatis, aut primoge ituræ, vel proximitatis tempore ſucceſ ſionis non adeſ ſe, cum proximior, vel maior, aut primogenitus verè non adſit, ſed mortuus fuerit, & nihilominus non excluditur repræ ſentatio, ſed adhuc locum obtinet, vt ipſe Auendañus conſtanter & firmiter ſuſtinuit. Vnde eodem modo, nec in caſu præ ſenti excludi debet, nam licet ille ſuperſtes non ſit, filius tamen eius qui ſupereſt, ſic facit habere locum diſpoſitionem, & deciſionem d. l. Tauri, procedere, ac ſi verè pater ſupereſ ſet; quod ſi negetur, negari etiam deberet repræſentatio in caſibus prædictis.

Non etiam ſatisfacit ſolutio ſecunda eiuſdem Auendañi, d. gloſ ſa 8. n. 32. Imò intentum noſtrum, & quæ nunc obſeruamus confirmat, iamiam enim Author hic, velut veritati magis accedens, in eodem noſtro placito condeſcendit, & venit agnoſcere id, quod nos profitemur, ſed ſolutione ſuperiori ipſe negauit. Inquit namque d.n. 39. quod quamuis fateamur, prædictam ſuperexiſtentiæ conditionem tacitè de iure ineſ ſe, negari tamen non poſ ſe, expreſſam multum operari, cùm exprimatur per viam conditionis, habentis ſe ad eſ ſe, vel non eſ ſe. per textum in l. ſi ita legatum §. illi ſi volet, ff. de legatis 1. Et communem Interpretum traditionem, quod in legato ita relicto, ſi legatarius voluerit, antequam voluntatem ſuam declaret, ipſe deceſ ſerit, nihil ad hæredes ſuos tranſmittet. Quod tamen (vt dixi) non ſatisfacit, tum, quia in caſu propoſito negamus, qualitatem illam per modum conditionis expreſ ſam, aut ſuperexiſtentiam neceſ ſariam eſ ſe tempore euenientis ſucceſ ſionis. Ex quo in d. l. 40. Tauri, (qua totus hic articulus, & repræ ſentationis materia in hiſce Regnis gubernari & regi debet) requiſita non eſt, imò indiſtinctè repræ ſentatio admiſ ſa, & ſi is ad quem ſucceſ ſio pertineret, ſi viueret, ante delatam ſucceſſionem ipſam deceſ ſit. Tum etiam, quia d. §. ſi volet. Caſus, ad oculum patet quàm diuerſus ſit à caſu præſenti, ex natura primogeniorum, in qua verſamur, vtpotè cum ipſa incluſio primogeniti omnes alias aliorum vlteriùs genitorum lineas excludat, & naſcendo ipſe primogenitus ſic ſe, atque ſuos deſcendentes includat, & primum caput lineæ, quoad ſeipſum, & ſuam poſteritatem efficiat, quod ſecundogenitum perpetuò excludat, etiamſi in vita poſ ſeſ ſoris maioratus, & ſic ante delatam ſucceſ ſionem decedat nec ſe velle ſuccedere declarauerit. Id quod nec eadem legis Tauri conſtitutione requiritur, quoad tranſmiſ ſionem, aut repræ ſentationem, nec etiam ex ipſa primogeniorum natura, & perpetuitate effici poſ ſet. Contrarium potius de nouo inducitur, atque admodum eruditè, & ſingulariter ſtatuitur (vt vidiſti) mortuo inquam eo, qui ſi viueret ſucceſ ſurus eſ ſet, viuente ad huc maioratus poſ ſeſ ſore, repræ ſentationem concedi, nec ius aliquod conditionale, conditionémve aliquam lege illa conſiderari, quæ repræſentationi huic impedimento eſ ſe poſ ſit.

Tertia autem eiuſdem Auendañi ſolutio non etiam ſatisfacit, nec ſatisfacere poteſt alicui, inquit namque Author is, n. 40. quod quamuis ea ſuperexiſtentiæ conditio tacitè de iure ineſ ſet, dici non poteſt, in eſ ſe de neceſ ſitate, ſed de voluntate, cum ex ſola inſtituentis primogenium voluntate, facilè poſ ſet variarti; quo caſu non procedit d. l. 3. ff. de legatis primò, deciſio, quod nos libenter admittimus: inde tamen contra eundem Authorem argumentum retorquemus, nam ſi de voluntate dumtaxat ineſt, atque ex ſola voluntate inſtituentis maioratum variari poteſt, ſane voluntas, ſic eſ ſe videtur, vt repræ ſentatio admittatur, nec excludatur, niſi tum inſtitutor ipſe aliud expreſsè ſtatuerit, quod pro regula in eadem l. Taur. conſtitutum eſt. Non ergo poteſt ex voluntate id deduci, quod Auendañus contendit, niſi voluntas ex diſpoſitione expreſ ſa; aut ſi tacita, indubitata, & certa deducatur, atque colligatur. Idque ex ipſamet l. Tauri 40. ex qua rem hanc definimus, atque definiendam aſ ſerimus.

Idcirco, & facilè etiam reſponderi poterit omnibus illis iuribus, quæ pro opinione prima repræ ſentationis negatiua. latè ponderauit Velaſquez Auendañus idem. Nam præterquam quod omnia ea iura, quæ contra Molinam, & ſequaces ipſe perpendit, ex num. 12. vſque ad numerum 37. loquuntur in aliis diſpoſitionibus, & in ſucceſ ſionibus, factíſque diuerſimodè contingentibus de iure communi, in quibus iuxta ſubiectam materiam, de qua agebatur, verborum proprietatem, caſuum circunſtantias, & alia ibi ſimul concurrentia, recta iuris ratione ſic ſtatuitur, & procedunt: Non verò in primogeniorum ſeu maioratuum inſtitutionibus, & ſucceſ ſionibus, in quibus ex ſui natura, & perpetuitate, atque per ſubrogationem omnium de familia, diuerſorúmque diuerſis temporibus ſucceſ ſione, aliud ſtatui, nec ſuperexiſtentiæ qualitatem adeſ ſe præcisè tempore delatæ ſucceſ ſionis, ſed primogenitum quem natum, fuiſ ſéque aliquando, & ex tunc ſe incluſiſ ſe, ſufficere, ipſamet eorundem primogeniorum natura, progreſ ſus, & perpetuitas exigit; & d. l. Tauri 40. decidit expreſ ſim, & in vocatione primogeniti, ſeu maioris, vel proximioris, agnouit firmiter Auendanus (vt dixi) præter hoc inquam, ex verbis manifeſtis, & claris, eiſdem in iuribus adiectis, ipſorum prolationis modo, ſucceſſioniſque caſu vno actu finiendo, ſic apertè de voluntate teſtatoris in illis omnibus iuribus constabat, vt aliter dici ſalua diſponentium voluntate, & mente, & verborum rigore, & proprietate non poſ ſet, nec in dubium eadem voluntas reuocari valeat, ſiue aliquo modo in mortuis, aut tunc non exiſtentibus verificari; quod ſecus eſ ſe in caſu noſtro, atque primogeniorum ſucceſ ſione, etiam cum verba præfata adiecta fuerint, diuerſ æque naturæ, & qualitatis ſucceſ ſiones eſ ſe, nullus equidem negare poterit. Et ſecundum hæc apparet, ab eis iuribus non rectè argumentum ſumi ad propoſitum deciſionis d. l. Tauri. adeò apertæ, & in ſucceſ ſione diuerſ æ naturæ loquentis. Apparet etiam, primum fundamentum adductum ſuprà pro hac parte repræ ſentationis affirmatiua, fortiter, & verè hactenus vrgere, nec ex ſolutionibus Auendañi conuinci.

Sed & ſecundum extat pro eadem ſententia affirmatiua fundamentum, quod deducitur ex ſ æpè præcitata l. 2. tit. 15. p. 2. vbi lex illa facit mentionem de filio maiore ſuperſtite tempore mortis vltimi poſ ſeſ ſoris, & nihilominus ex primogenito prædefuncto nepotem, vel neptem ſecundogenito filio in ſucceſ ſione Regni præferendum ſtatuit. Quod conſtat ibi, El hijo mayor despues de los dias de ſu padre, quod idem ſignificat, ac ſi diceret, El hijo mayor al tiempo de la muerte de ſu padre, cum expreſ ſe conferantur in tempus mortis patris, argumento l. Titius ff. de militari teſtamento l. ex facto §. penultimo. ff. ad Trebellianam. Et ita in propoſito noſtro l. illam 2. expendit Molina, lib. 3. d.c. 8. num. 20. ad finem, verſic. pro eadem, & ante ipſum Panormitanus, Paulus, & Bologninus, quos ipſe non refert: Panormitanus, d 85. vol. 1. Paul. d. conſ. 164. col. 1. ante med. verſ. videtur dicendum. Bologn. conſ. 62. col. 6. ad finem.

Nec etiam ſatisfacit, imò præcedentibus deterior eſt eiuſdem Auend. ſolutio, tradita eadem glo. 8. n. 41. & 42. Primò enim dicit, legem illam 2. non bene inductam per Molinam, in quo equidem labitur, idque eademmet ratione, quæ ſtatim notandus eſt in 2. ſolutione ad eandem l. tradita. Reſpondet ſecundò, quod ipſa lex 2. loquitur in ſucceſ ſione regnorum quæ non ex hominis diſpoſitione, ſed ex iure ſanguinis, & naturæ, vel ex antiquiſ ſima conſuetudine conſtant, atque deferuntur, in quibus habet locum repræ ſentatio: nos verò loqui in longè diſ ſimili primogeniorum ſucceſ ſione, quæ ex diſpoſitione hominis deferuntur, in qua non ſemper repræ ſentatio admittitur, ſed ita demum ſi ex voluntate expreſ ſa, aut coniecturis deducta, primogenium inſtituentis, excluſa non reperiatur; vt eſt, quando ſuperuiuentem filium vocauit, vel aliam ſimilem vocationem repręſentationis excluſiuam facit. Hactenus præfatus Author, circa quem attentè, atque ex propoſito inſiſtere neceſ ſe eſt. In primis namque inquit, quod lex illa loquitur in Regnorum ſucceſ ſione, quæ non ex hominis diſpoſitione, &c. Id autem nihil concludit: verum enim adhuc eſt, ea in l. vocari filium maiorem aut primogenitum cum hac adiectione: Deſpues de la muerte de ſu padre, quod idem eſt. (vt ſupra dixi) Ac ſi vocaretur el hijo mayor que quedare al tiempo de la muerte de ſu padre. Et nihilominus inquit præfata lex quod eo defuncto, nepos excluſo patruo, ad Regni ſucceſ ſionem admittendus ſit. Aliud autem quod in ſecunda ſolutione ſtatim dicit, nos loqui in ſucceſſione ex hominis diſpoſitione, & ſic in aliis primogeniis inferioribus, non etiam concludit. Nam licèt lex illa loquatur in ſucceſ ſione Regni Hiſpaniæ, idem locum habet, atque dicendum eſt in cuiuſcunque maioratus priuati inferioris ſucceſ ſione: quia regula eſt communis, & vera in Hiſpanorum primogeniis. Quod Regnum ipſum eſt caput ipſorum primogeniorum Hiſpaniæ, ab eóque cætera primogenia, tanquam à capite deriuantur, ſucceſ ſioniſque ordinem & rationem accipiunt, adeò vt ſi de ſuccedendi ordine in Hiſpaniæ maioratibus contendatur, ea lis ſecundum leges ad Regni ſucceſ ſionem inſtitutas decidenda ſit. Prout ex Paulo Caſtrenſe, Abbate, Bolognino, Sigiſmundo, Peralta, Menchaca & Couaruu. obſeruauit Ludou. Molina, lib. 1. cap. 2. n. 16. cum ſeq. & c. 3. per totum, & lib. 3. c. 3. n. 2. & c. 4. n. 5. Pelaez à Mieres de maior. p. 2. q. 6. n. 3. Ioan. Gutierr. pract. lib. 3. q. 67. n. 35. & 36. Idque alio in loco non modo negauit, imò pro regula certa in hac materia conſtituit, atque expreſ ſim obſeruauit Auend. idem, gloſ ſ 5. d. l. 40. Tauri, n, 14. dicens, quod omnia membra Hiſpaniæ, tanquam membra inferiora, à Regno capite ipſorum (quod verum & proprium primogenium eſt) deriuantur, & reguntur, & eiſdem legibus, quibus Regnum, ſemper & vbique interpretantur, & lites circa eorum ſucceſ ſionem finiuntur. Idque iuſtiſ ſimè fieri, aſ ſerit, & decipi Acoſtam contrarium dicentem, eodem nu. 14. & 15. & n. ſeq. probauit.

Sed & dum dicit, nos loqui in longè diſ ſimili primogeniorum ſucceſ ſione, in ea inquam, quæ ex hominis diſpoſitione in poſterum deriuatur, in qua (vt ipſe cantat) non ſemper repræ ſentatio admittitur, ſed demum ſi ex voluntate expreſ ſa, aut coniecturis deducta inſtituentis primogenium excluſa non cenſeatur, vt quando filium ſuperuiuentem vocauit, &c. Iterum decipitur manifeſtè, & iniuſtè præuertit ordinem d. l. 40. Taur. pro regula namque tradit id, quod pro exceptione traditur ea in lege, & eiuſdem legis Regulam ad exceptionem reducit. Quod patet ad oculum; in prima enim, & 2. p.d. l. Taur. 40. pro regula proponitur, atque indiſtinctè cauetur quod nepos ex primogenito viuo auo præmortuo, patruum excludit, tam inter deſcendentes, quam inter tranſuerſales; & sic regula eſt, nepotem patruo præferri, & repræ ſentationem admitti. Regulæ autem huius ſic generaliter, atque indiſtinctè traditæ exceptio, ſiue declaratio eſt, quæ in 3. & poſtrema d. l. parte apponitur, ibi, Saluo ſi otra coſa eſtuuiere diſpueſta, &c. Vbi caſus huius articuli, quem ex n. 336. hactenus proſequimur, nequaquam expreſ ſus, aut diſpoſitus repetitur, nec etiam dici poteſt, quod comprehendatur, ex quo ſua diſpoſitione expreſ ſa, & clara, repræ ſentationem non excluſit inſtitutor, nec ex verbis dubiis, à legis deciſione tam clara recedi poteſt.

In alio etiam, ſic Auend. ipſe decipitur, vt ſuprà ſuo loco notauimus, quod in eadem ſolutione, ſicut in aliis locis, atque gloſ ſis eiuſdem l. 40. Taur. contendit ſemper, primogenia, & maioratus inferiores, non iure ſanguinis deferri, ſed potius hæreditario; quod falſum omnino eſ ſe, nec ſuſtineri poſ ſe, ſuprà quoque oſtendimus.

Tertio denique, & vltimo loco eadem ſententia repræ ſentationis affirmatiua, quæ defenditur, probatur ex deciſione d. l. Taur. inducendo eam, prout n. præced. nunc inducebam, quod in 1. & 2. parte, indiſtinctè, ac pro regula repræ ſentatio admittitur; poſtmodum in 3. & vltima parte, vt repræ ſentatio excludatur, & ab ea regula recedatur, expreſ ſa & indiuidua inſtitutoris maioratus diſpoſitio requiritur, quæ in ſpecie propoſita non interuenit. Nec ſatisfacit Auend. ſolutio, ead. gloſ. 8. n. 42. in fine, dum reſpondet non eſ ſe neceſ ſariam expreſ ſam & indiuiduam teſtantis diſpoſitionem ad excludendam repræ ſentationem. Deinde, quod ſuperuiuentium vocatio expreſ ſa, excluſio eſt filiorum præmortuorum, atque per eam repræ ſentatio expreſsè excluditur. In primis enim libenter fateor, non adeò præcisè expreſ ſam diſpoſitionem requiri, vt tacita aliquando non ſufficiat: cæterum requiri ſemper, ac ex diſpoſitione eiuſdem legis Tauri, neceſ ſarium eſ ſe, Vt diſpoſitio tacita, ex qua excludendi repræ ſentationem, voluntatem elicere quis contendit, euidens & aperta ſit, & coniecturas ex verbis ipſius diſpoſitionis deprehendi, vel aliunde, concludenter tamen, ſempérque adeò præciſas eſ ſe, vt ex illis nihil aliud, quàm repræ ſentationis excluſio deduci poſ ſit: nec aliter recedendum ab eiuſdem legis Tauri conſtitutione, firmiter & verè ſuprà reſolui, & tenuit Molina, lib. 3. d.c. 8. n. 5. quem cæteri Hiſpani Interpretes communiter ſequuti ſunt, vt conſtat ex reſolutione Ioan. Gutier. pract lib. 3. d. q. 67. n. 38. & 39. ſane in caſu propoſito dubia adhuc remanet diſpoſitio & voluntas, nec dici poteſt. quod ſuperſtitum, aut ſuperuiuentium vocatio, excluſio ſit expreſ ſa filiorum præmortuorum, vt probatum fuit ſuprà, & de ſe patet manifeſtè. Coniecturæ autem ex ſolo verbo ſuperſtitum deductæ, fallaces multùm ſunt, & plerumque nos deciperent, atque voluntatem inſtitutoris torquerent, ſi ex ipſis duntaxat res hæc dicenda eſ ſet, & in caſu dubio, à legis diſpoſitione ſic expreſ ſa recederetur.

Ex his, & hactenus numeris præcedentibus adnotatis, facili quoque negotio fundamentis aliis reſpondebitur, quæ pro patruo contra nepotem, ſiue pro parte repræ ſentationis excluſiua, in eadem ſpecie propoſita, longa ſerie Auendañus ipſe deduxit dicta gloſ ſa 8. ex num. 4. vſque ad numerum 22. ad quæ etiam reducuntur, atque reduci debent Antonij Galeatij Maluaſ ſiæ rationes plures, adductæ dicto conſil. 22. ex n. 22. vſque ad numerum 70. lib. 1. Quæ verè fortiter adſtringunt: vnius antem, atque alterius Authoris conſiderationes & fundamenta eò tendunt, quod verba illa, Qui ſuperſtes fuerit tempore mortis vltimi poſſeſ ſoris, neceſ ſariò ſint referenda ad illum, qui verè viuus & ſuperſtes fuerit tempore, quo defertur ſucceſ ſio, neque poſ ſunt (ſi naturaliter & verè, ac in propria ſignificatione accipiantur) ad filium prædefunctum referri, cum præmortuus non ſit ſuperſtes, neque nepos ex præmortuo verè filius, neque etiam habens ſuperexiſtentiam tempore requiſito ſit. Et quod non verbum ſuperſtes, ponitur ad differentiam prædefuncti, & habet vim taxatiuam, & inducit veram. atque propriam demonſtrationem ſuperuiuentis, aut ſaltem veram conditionem, proprietatem etiam quandam in ipſa naſcendi origine demonſtrat, vt latius exornant, atque iure, & ratione, & authoritate comprobant. Verumenimuerò, & eorum, & aliorum fundamentis omnibus, vel vno tantum verbo ſatisfieri poteſt, ſi conſiderentur, atque maturè perpendantur ea, quæ numeris præcedentibus contra ſolutiones Auendañi ad fundamenta Molinæ adduximus. Poſito namque, quod ea omnia in terminis iuris communis ponderata, adſtringerent fortiter (vt dixi:) adhuc tamen etiam eodem iure communi attento, certa omnino non ſunt: ex quo repræſentationis beneficium & priuilegium, iure etiam communi inductum eſt. non obſtante, quod proximiores verè eſ ſent ij, cum quibus ex repræ ſentatione alij concurrunt. Ex quo etiam in eadem facti ſpecie, ſic contrarię extant ſententiæ vt hanc partem, quam defendimus, ſecurè & firmiter tueantur grauiſ ſimi Authores, qui dict. Taurinæ l. 40. conſtitutionem non agnouerunt. Sed poſito (vt dixi) quod fundamenta eadem iure communi attento adſtringant, poſt deciſionem tamen d. l. 2. part. & d. l. Tauri 40. Cui firmiter ſemper in hærendum, atque ex ipſa rem hanc definiendam, ſ æpè diximus: nec aliquo modo adſtringunt, nec etiam in conſideratione, ita haberi debent, vt ex eis, atque ex ſolis coniecturis in caſu ſadeò dubio, ab expreſ ſa, & clara deciſione legis Regiæ Tauri recedatur. Et verè ſuperexiſtentiæ huius, aut alterius qualitatis circunstantia illa in conſideratione haberi non debet, niſi ſua expreſ ſa, aut saltem ſi tacita, certa omnino diſpoſitione, contrarium inſtitutor maioratus ſtatuerit. Quod equidem maturo, & ſingulari iudicio aſ ſequutus eſt Lud. Mol. lib. 3. d.c. 8. n. 20. in fine. Ipſe enim licèt reſolutiuè, & deciſiuè. expresseque ſententiam ſuam, quia lis pendebat, non interpoſuerit (vt ibi dixit) ſatis tamen apertè eam demonſtrauit, & clarè dixit, dubium hoc non tam decidi poſ ſe ex rationibus iuris communis, quam ex eo eiuſdem deciſionem pendere, Vtrum ſtantibus legibus Partitarum, & Tauri, hodie ex his verbis, qui ſuperſtes fuerit, &c. Repræ ſentatio excluſa cenſenda ſit: Molinam autem firmiter eo loco credidiſ ſe, repræ ſentationem non excludi, nec ab inſtitutore excluſam cenſeri ex eis verbis, quamuis (vt dixi) quia lis pendebat, id non aſ ſeuerauerit deciſiuè, ſatis clare inſinuat ratio illa ab eo appoſita in verſ. cum l. Tauri, &c. Item alia ratio, quod hanc opinionem vltimo loco retulit, & pro ea citauit, atque ponderauit d. l. 2. p. in illis verbis: deſpues de la muerte de ſu padre, quæ dubium hoc decidunt apertè. Pater etiam Lud. Mol. è Societ. Ieſu religioſus, tom. 3. de iuſtitia, & iure, diſp. 729. n. 5. in verſ vtrum autem, fol. 443. in fin. & 444. in princ. maturè rem hanc percipit (ſed nihil ex ſuperius à me annotatis obſeruat) dixit enim torum hoc operari deciſionem dictarum legum Partitæ, & Tauri, & verba præfata ab inſtitutore maioratus adiecta, iuxta ipſaſmet leges, & conſuetudinem huius Regni intelligi optimè poſ ſe de filio maiori, qui tempore mortis vltimi poſ ſeſ ſoris viuus remanſerit in ſe, aut in ſobole legitima ab eo relicta, quæ locum illius ſubit ex diſpoſitione eorum iurium in hoc Regno. Quæ ſunt verba notabilia in propoſito, & veriſ ſima.

Addiderim ego vltra vtrumque Molinam, non modò ſic expreſsè partem hanc amplecti videri d. l. Tauri, vt contendimus, ſed etiam eandem leg. in huius articuli deciſione, iuris principiis conſonam, poſ ſe contendi: vtpote cum ex repræ ſentatione, in qua pater, & filius, vna & eadem perſona eſ ſe cenſentur, & quodammodo non extinctus pater videtur. quando filius remanet, quia eadem caro, & pars viſcerum patris iudicatur, vt latius ſuprà hoc eodem cap. reliqui probatum: indiſtinctè potuerit repræ ſentatio introduci, atque ad omnem caſum trahi, illo excepto, quando contrarium inſtitutor maioratus ſua diſpoſitione expreſ ſerit. Caſus etiam præ ſens aliis quoque rationibus comprehendi, aut pro nepote contra patruum, vel contra alium conſanguineum inter tranſuerſales decidi potuit, & ſi Conditores eius legis. de eo ſpecificé tractaſ ſent, aut meminiſ ſent, decideretur. quas perpendunt, atque ipſis ad ducuntur Interpretes hi, qui etiam interminis iuris communis pro nepote contra patruum reſponderunt, nec tanti in caſu non expreſ ſo ea verba habuerunt, vt repræ ſentationem excludere auſi fuerint, imò eam admiſerint, vt ex ſuperius citatis Authoribus, atque eorum fundamentis deducitur. Et plures rationes pro ea parte arguendo, in eiſdem terminis vocationis ſuperſtitis, aut qui ſuperſtes remanſerit, adduxit Anton. Galeatius Maluaſ ſia, d. conſ. 22. ex n. 1. vſque ad num. 30. lib. 1. quæ pro confirmatione, & iuſtificatione d. Taur. leg. ſi hic articulus expreſ ſim decideretur ibi (qui tamen virtualiter. ita deciditur) poſ ſent perpendi. Quamuis pro eiuſdem iuſtificatione, & iuridica ratione in omnibus ibi deciſis, ſatis ſit, totum hunc repræ ſentationis effectum, & tractatum, in voluntate inſtitutoris maioratus relictum, vt poſ ſit ipſe ſua diſpoſitione expreſ ſa inducere, aut excludere repræ ſentationem: quod ſi expreſsè id non fecerit, ſua diſpoſitio eiuſdem legis deciſioni potius conſona videbitur, quàm contraria, nec ab ea recedetur in dubio, vt ſ æpè dictum eſt.

Ipſius autem Taurinæ legis conſtitutio, quam neceſ ſaria fuerit in his Regnis, vt tot ambages, & contrarietates ceſ ſarent, & certum ius ederetur, nemo eſt qui ignoret, atque ex notatis longa ſerie per diſcurſum totius huius tractatus euidenter deducitur, vtpote cum etiam in quæ ſtione patrui, & nepotis, ſic difficilis articulus eſ ſet de iure communi, & contrarij extitiſ ſent Doctores, vt ſuo loco ſuprà vidimus. Ij namque qui pro patruo contra nepotem reſpondebant, non eſ ſe vllum primogenituræ ius conſiderabile, & quod poſ ſet aliqua ratione tranſmitti, ſi filius viuo patre moriatur, conſtanter aſ ſeuerarunt, vt ex relatis ſuprà in eo articulo conſtat. Et longa ſerie oſtendit Tiraq. de primogen. q. 40. Aluar. Valaſc. de iure emphyteut. q. 50. n. 6. Peralta, in rubr. ff. de hæred. inſtit. n. 121. pag. 69. col. 1. cum ſeq. Auend. gloſ ſ. 17. ex n. 5. quem retuli ſuprà, n. 51. ad fin. Ex his autem qui pro nepote contra patruum reſponderunt, permulti eodem in placito fuere libenter, & primogenitura: quoque ius eo caſu denegarunt, ſiue conſiderabile non eſ ſe affirmarunt, vbicunque repræ ſentatio non eſ ſet, vt ex eiſdem quoque Authoribus ad quæ ſtionem patrui, & nepotis congeſtis ſuprà, colligitur. Alij verò, atque è contrario primogeniture ius conſiderandum in caſu propoſito, aſ ſeuerarunt, vt ex eiſdem conſtat Authoribus, & ex Auend. d. gloſ ſ. 17. n. 8. Moderno in conſuet. Pariſ. tit. 1. §. 3. gloſ 1. nu. 8. Deinde, articulus quoque ille de iure communi difficilis videbatur, Vtrum inquam repræ ſentationis ius in ſucceſ ſione quoque indiuidua admittendum eſ ſet, vt vim excluſiuam haberet, prout ſuprà n. 87. in 3. col. ad fin. & 4. col. adnotaui, atque contrarias ſententias retuli. Et quamuis ex deciſ. l. 1. tit. 15. p. 2. in Regni ſucceſ ſione antiqua difficultas ceſ ſaret, ea namque lege Regia diſpoſitum eſt, quod ſi filius primogenitus moriatur antequam ſuccedat in Regno, relicto filio, vel filia primogenitis, quod eius filius, vel filia debeat cæteris excluſis, in Regno ſuccedere: idemque in cæteris primogeniis ex eademmet lege obſeruari deberet, vt eruditè admodum, atque copiosè oſtendit Molin, lib. 3. cap. 6. ex numero 3. vſque ad numerum 28. quia tamen plures lites ſuper hoc oriebantur, & frequenter in controuerſiam deducebatur, vtrum d. l. 2. deciſio ad omnia primogenia trahenda eſ ſet, vel non, & ſuper hoc quoque opiniones erant diuerſ æ: d. lex Maur. 40. edita, atque promulgata fuit, ex qua omnia dubia ſupprimerentur, & repræ ſentationis ius ſic amplè, & fauorabiliter concederetur (vt vides) quod vt plenius, ac melius fieret, perſonæ parentis, & non gradus repræ ſentatio introducta eſt (vt ſ æpè dixi) primogenituræ quoque ratio ſic habita, vt pluries repetitum eſt. Et non modò inter deſcendentes, ſed inter tranſuerſales quoque, & vſque in infinitum repræ ſentatio conceſ ſa fuit, nec ad filios fratrum reſtricta. Et ſic inter ipſos etiam tranſuerſales primogenituræ ius conſtitutum, quod Anton. de Butr. & alij Interpretes relati ſup. num. 177. in fin. & per Auendañ. gloſ 14. num. 19. Ioan. Gutier. pract. lib. 3. q. 66. num. 4. denegabant, quamuis alij concederent, vt Auendañ, num. 20. & Gutier. num. 30. ibidem oſtendunt. Fuit ergo valde neceſ ſaria, & vtilis eius legis deciſio vt dubia præfata, & alia ſup. hoc eodem cap. adducta, ceſ ſarent.

Denique neceſ ſaria fuit ad effectum earum quæſtionum, quæ num. præcedentibus agitatæ fuere, & & vltimam partem ipſius attinent. Ipſa namque ſi prodita non fuiſ ſet, maximum adhuc dubium remaneret in artic. ſuperiori, quando ſuperſtes tempore mortis vocatur; in aliis etiam, quando proximiores, aut primogeniti, vel maiores, vocantur. Poſt eandem autem legem (vt ſupra quoque oſtendi) omnia ea dubia ceſ ſarunt (ſi ipſius intentioni, & deciſioni verè, & firmiter, vt debetur inhærentur) nec ſuperexiſtentiæ qualitas requiſita eſt. Vt inde ceſ ſet omnino ſententia eorum, qui aſ ſerebant contrarium; & ſuperexiſtantiam tempore delatæ ſucceſ ſionis requirunt. Et de his hactenus.

CAPVT XX.

Ad ea, quæ Hieronymus de Cæuallos ſub quæ ſt. 749. nouiſ ſimè ſcripſit, & pœnas ſimul criminis falſi: Obiectionibus deinde eiuſdem contra Authorem, non modò, falſis, & iniquis, verum etiam à veritate, & bono quoque Viro, maximè iuris profeſ ſore, valde abhorrentibus non vt ſatisfiat (ſatisfactione namquè non indigent, & veritas patet, & clamat:) ſed vt iuſtis aliis de cauſis reſponſum præbeatur hoc loco, & è Petri Richardi commentariis in titulum Inſtitut. de vſufructu, multo pò ſt peractum, & abſolutum tractatum de vſufructu ab Authore perlectis, & in hiſce Regnis præhabitis, nec vnum nec ſyllabam Authorem metipſum ſubtraxiſ ſe; nihil etiam Ricciardum eundem attigiſ ſe, obſeruaſ ſe ex infinitis, quæ per totum tractatum, & in vnoquoque capite de vſufructu, ab eodem Authore traduntur, & ingenti ſtudio, & diligentia, originalíque, & prolixa omnium tunc vſque Scribentium lectura ſic digeruntur, & vltra alios animaduertuntur, vt inuincibiliter oſtendatur, ac etiam (vt aliis opus non ſit, & tacuiſ ſe placeret) Ricciardum eundum in materia vſusfructus quatuordecim duntaxat (nec eas omnes ex profeſ ſo) Authorem vero centum, & quadraginta fere quæ ſtiones eo tractatu congeſ ſiſ ſe, atque ſcripſiſ ſe; quò magis malitia eiuſdem Cæuallos detegitur, & falſitatis adeò grauis crimen euincitur, nec aliquid Authori detrahitur. Ricciardum potius, & Caualcanum ex propoſito inquirere, & perlegere, & iuxta tractatum Authoris apponere, laborémque, & diligentiam vniuſcuiusque metiri, nimis glorioſum, & iucundum futurum, modò eorum omnium, & aliorum quamplurimorum, quæ typis mandabuntur, honor, & gloria tribuatur ſoli Deo, à quo cuncta procedunt, & ſine quo factum eſt nihil.

SVMMARIVM.

- 1 Hieronymi de Cæuallos obiectioni, & falſiſ ſimæ propugnationi, vt reſpondeat Author, præmittenda duxit nonnulla, quibus eiuſdem malitia, & Authoris veritas magis euincitur, atque detegitur.
- 2 Authorem quemque, ſiue Scriptorem neotericum, eorum omnium, quæ recenſet, lectura originali non excuſari; aliorum autem relatione ſatisfieri, maximum eſ ſe & deteſtandum vitium.
- 3 Et eo vitio vtrum Cæuallos metipſe notari poſ ſet ab Authore in commentariis de vſufructu, & tamen conſultò prætermiſerint; viderint alij.
- 4 Verè tamen, nec credi poſ ſe, nec eſ ſe poſ ſibile, quod idem Author Petri Ricciardi commentaria in titulum Inſtitut. de vſufructu, nec etiam tractatum de vſufructu Authoris prælegerit, imò nec quoquo modo viderit.
- 5 Ricciardum namque ſi prælegiſ ſet, quomodò ab eo ſubtrahere omnia Authorem diceret, à quo nec verbum vnum, nec ſyllabam, nec aliquid ſubtraxit, vt hic oſtenditur, & num. 14.
- 6 Quomodo etiam Authores quamplures relatos in dicto tractatu de vſufructu per Authorem, in alium, atque omnino contrarium ſenſum, ita falsò aggregaſ ſet. Et reſpuere, atque improbare Authorem eos diceret, quos vel expreſ ſim probauit, & ſequutus eſt. Vel ideò improbare deducitur, quod communes Interpretum ſententias, & traditiones tueri conſtanter, & nouè duxerit.
- 7 Quocirca non ei ſatisfacere (ſatis factio namque, & veritas patet omnibus) ſed iuſtis aliis de cauſis reſpondere intendit, prout hic exprimitur, & Prouerbiorum locus expenditur.
- 8 Falſi crimen grauiſ ſimum eſ ſe, imò atrociſ ſimum, ac enormiſ ſimum delictum appellari, & ideò acriter puniendum.
- 9 Falſi criminis, & olim, & hodie varias pœnas fuiſſe conſtitutas .
- 10 Falſi crimen committi, quando veritas mutatur, ſiue alteratur.
- 11 Falſitatem committi, & grauiſ ſimè puniri, concurrentibus tribus, quæ hic enumerantur.
- 12 Hieronymi de Cæuallos notam aliquam non adieciſ ſe, ſiue mentionem illius non ita feciſ ſe Authorem, vt eum aliquo modo prouocare iuſtè potuerit, vt latius hic demonſtratur, aliáque pronuntiantur contra illam.
- 13 Hieronymum de Cæuallos, vſusfructus materiæ difficultatem, & ſubtilitatem, atque ipſorummet Iureconſultorum, & Imperatorum ambiguitatem, & altercationem, Doctorumque in reſolutione eiuſdem diſ ſenſum, & contrarietatem negantem, ferri vllo pacto non poſ ſe, & lapſum errore manifeſto, vt hic probatur.
- 14 Hieronymus de Cæuallos, dicens Authorem in commentariis de vſufructu, ſubtraxiſ ſe omnia à Petro Ricciardo, ita manifeſtè, & verè de falſo conuictus, vt falſitas eius celari non valeat; excuſari namque non poteſt vllo modo. Y entre otras coſas, que a eſte propoſito, y para eſte fin ſe dizen, ſe nota aqui, que Pedro Ricciardio en materia de vſufructu, eſcriuio ſolas catorze queſtiones, y algunas dellas no de propoſito, ni a la larga, ſino explicando las gloſ ſas, y con poca relacion de Autores. Y el Author en ſu libro de vſufructu, eſcriuio caſi ciento, y quarenta queſtiones, y iuntò quanto en aquella materia ſe pudo deſ ſear. Y en las catorze que eſcriuio el miſmo Ricciardio, no ay ſino cotejarle con el Autor, y verle atentamente, y no ſe hallarâ notada, ni obſeruada por el coſa alguna, vna ſola digo de tantas, como el Autor notò, y obſeruò en todo el tratado, y en cada vno de los capitulos del. Ni citò infinitos Autores que el Autor cita, ni menos explicò ſus lugares con tantas obſeruaciones nueuas a ellos, como el Autor puſo. Ni a los textos de la materia dio los entendimientos que el da. Y en las demas queſtiones, que ſon tantas en numero, como van de catorze a ciento y quarenta, no de eſcriue, ni habla, ni a vn de paſ ſo, ni de manera alguna el miſmo Ricciardio. Y de aqui es, que en mas de ſeſenta capitulos de ſu libro de vſufructu, aunque le huuiera viſto, quando le acahò, no le pudiera citar el Autor, porque no trata, ni eſcriue coſa alguna dellos, ni de ſus materias Ricciardio.
- 15 El Autor a de yr ponderando vno por vno los Autores que Zauallos juncta contra el, diziendo con exclamacion, que oyga lo que eſcriuio dellos, para tres efectos que aqui ſe notan, y principalmente para que ſe vea como ſe ongaña tantas vezes por no ver los libros originalmente. Y que en realidad de verdad, no vio el Autor como deuiera, o ſi le vio (que es mas de admiracion) cayò en grandes errores.
- 16 Zauallos ſe engaña deziendo, que vn lugar del libro de vſufructu imprueua el Autor a Alexandro, porque no le imprueua, ſino dize, que alli no prueua Alexandro aquello para que Caualcano le cita. Coſa que al miſmo Caualcano, en el tratado de vſufructu le ſucede muchas vezes. Y en otro ſolo lugar, en que dize tambien, que el Autor imprueua al miſmo Alexandro, y a el le atribuye la impugnacion, no aduierte, que antes del Autor, le improbaron Dotores antiquos, y ordinarios, de mucha autoridad, y nombre. Y que el tambien en eſta tercera parte de las comunes, que hallegado amis manos eſtando ſe imprimiendo mi libro, a cada paſ ſo imprueua opiniones de Autores grauiſ ſimos, que es lo que a mi me imputa. Y lo haze muchas mas vezes, que en la primera, y ſegunda parte. Que parece, que ha ya conocido, que quien eſcriue, no puede dexar de aprouar, y de improbar, ſegun lo que ſe ofrece. Y a Bartolo reprouò en la quæ ſtion 754. numero 5.
- 17 El Autor no ſiguio vna deſtincion, y entendimiento de don Antonio de Padilla à vnos textos, laqual no ſiguen, ni los explican de aquella manera otros muchos Autores. Y por eſto le nota, y arguye Zauallos en eſta tercera parte de las communes. Y no aduierte, que en la miſma parte, quæ ſtione ochocientos y quarenta y vna, numero treze, reprobo el tambien otro opinion de miſmo don Antonio.
- 18 El Autor en vn lugar del libro de vſufructu, no ſiguio vnas obſeruationes de Alciato, que eran contra la comun ſentencia de todos los Dotores, y defendio la comun, y dixo expreſ ſamente, que iniustamente Alciato improuaua a Aretino, a Imola, y otros antiguos. En otro lugar ſiguio al miſmo Alciato, y le alabò, y dixo tratar muy bien aquella materia. Y Zauallos le nota, de que en eſtos dos lugares imprueua a Alciato, y le reprehende desto, ſiendo en el vno por defender la opinion comun (como ſe ha dicho) y en el otro todo lo contrario, pues le ſigue y alaba, donde el dize que le imprueua, como alli ſe verà.
- 19 El Autor en el capitulo tercero de vſufructu, numero cincuenta y dos, alabò, y ſiguiò a Hieronymo Gabriel, y encomendò vn conſejo ſuyo, diziendò, que era notable en aquella materia. Y Zauallos tertia parte communium, contra communes, quæ ſtione ſetecientas y quarenta y nueue, numero ſetenta y ſeis, nota al Autor de que el imprueua, y dize con exclamacion, que oyga lo que eſcriuio contra Gabriel. Et vitium hoc an ferri vllo pacto poſ ſit, alij diiudicauerint.
- 20 El Autor en vn lugar, que contra el nota Zauallos, no imprueua a Antonio Gomez, ni eſcrine coſa alguna contra el, ſino dize que el Dotor Molina, y Lara le improuaron bien, y Zauallos le arguye, como que el le imprueua nueuamente. En otro lugar imprueua al miſmo Antonio Gomez el Autor, y tan juſtamente como alli ſe verà, pues habla contra vnos textos, Y de que le imprueue le nota Zauallos, y no aduierte, que en esta parte tercera le imprueua el tres vezes, quæ ſt 751. ex num. 16. cum ſequentibus, quæ ſtione 761. num. 18. quæ ſt. 806. num. 48.
- 21 De Arias Pinelo dize Zauallos, que oyga el Autor lo que eſcriuio, y en ſus libros todos no oye, ni ve coſa alguna contra el eſcrita, y en ellos y aora, y ſiempre confieſ ſa ſer ſutiliſ ſimo, y eruditiſ ſimo Interprete del derecho. Y no por eſ ſo no puede el Autor apartarſe de ſu opinion licitamente, quando otra le parece mas verdadera. Y en ſolo vn lugar ſe hallarà, que no le ſiguieſ ſe, o improbaſ ſe el Autor.
- 22 Al ſeñor Obiſpo Preſidente Couarruuias alaba el Autor, y reſponde al lugar en que le calumnia Zauallos, y mueſtra ſer diferente de lo que el dize, como alli ſe verà. Porque el Autor no le imprueua nueuamente, como Zauallos dize, ſi no ſigue vna opinion del Dotor Nauarro, y de Barboſa, contraria a la del Preſidente. Y el miſmo Zauallos en eſta tercera parte reprobò tres vezes las opiniones del miſmo Preſidente, notando el al Autor, de que vna vez lo hizo, y no lo hizo como ha dicho, ſinoſiguio los Autores dichos. Y que le reprobaſ ſe las vezes dichas, conſta quæ ſt. 756. numero cincuenta y ſiete, & quæ ſtione 759. numero veinte y quarto, & quæ ſt. 802. num. 53.
- 23 Zauallos arguye al Autor, porque improbò vna opinion del Dotor Nauarro, y de Barboſa, como que el ſea el que la imprueua nueuamente; en que ſe engaña manifieſtamente, porque no lo haze, ſino ſigue la opinion contraria del Preſidente Couarruuias, y del Dotor Molina, que ſiempre ſe hà tendo por mas verdadera. Y el miſmo Zauallos, que haze cargo deſto al Autor, improbò a Nauarro tertia parte commun. quæſtione 802. à num. 71. y a Barboſa, quæ ſt. 756. num. quarenta y ſeis.
- 24 Dize Zauallos al Autor, que oyga lo que eſcriuio en ſu libro de vſufructu, contra Pedro de Peralta, y el Autor le alaba, como a hombre de tanta erudicion, ingenio, y nouedad, y verdad, y que eſcriuio tan doctamente, y no halla, que contra el aya eſcrito coſa alguna. En el capitulo ſegundo, num. quarenta y nueue, dixo, que ſe deuia moderar vna opinion ſuya, y que no podia proceder tan abſolutæ, y generalmente como el queria, antes que como ſe fundaua en ſola preſumpcion, podia faltar muchas vezes. Y alli citò à Aluarado, que antes que el Autor, ſe leuantò contra el miſmo Peralta, y dudò de ſu opinion. Demanera, que ſi Zauallos leyera al Autor, no le imputara coſa alguna, ni dixera que le reprouaua, pues es diferente de lo que hizo.
- 25 El Autor alaba a don Franciſco Sarmiento, y aduierte el yerro de Zauallos, que reprehende al miſmo Autor, y le dize, que oyga lo que eſcriuio del miſmo don Franciſco, del qual no halla dicha, ni eſcrita coſa alguna. Lo que hizo fue referit ſu opinion particular contra la comun opinion de infinitos, y caſi de todos Autores, antiguos y modernos, y con verdad y nouedad (que haſta entonces ninguno lo auia hecho) reſpondere a ſus fundamentos, y defender la comun conſtantemente. De manera, que demera ver al Autor Zauallos, para notarle deſto mas de propoſito, y ſi le viera, cierto es que no le notara; de que defendia vna comun, y respondia à las ſubtilezas de vn Moderno. Y el miſmo Zauallos ſe quexa en otra ocaſion en eſta tercera parte, quæ ſt. 847. num. 7. del Doctor Feliciano de Solis, quod accuratiùs ſua ſcripta non inſpexerit, y le imprueua ſu opinion, y de aqui podra ſacar, ſi el Autor ſe puede quexar iuſtamente, de que tantas, y tantas vezes, non modo accuratius, ſed nec vllo modo ſcripta ſua prælegerit.
- 26 Zauallos dize al Autor, que oyga lo que eſcriuio contra Fulgoſio, y notale de que le reprobò, y el Autor admiraſe de auer eſcripto coſa alguna contra el, porque es, y haſido ſiempre del otro Raphaël muy aficionado. Y halla, que no ſolamente eſcriuen coſa alguna contra Fulgoſio, ſino antes le ſigue, y deficiende en dos lugares del libro de vſufructu, como aqui ſe verà. En otro lugar del miſmo libro, pareciole mas ſeguro yrſe con la razan comun de las gloſ ſas de Bertolo, y de los Dotores, que ſeguir vna ſingular del miſmo Fulgoſio.
- 27 Zauallos no pudo notar al Autor, de que huuieſ ſe eſcrito coſa alguna contra Queſada, como aqui ſe mueſtra. Vna diſtincion nueua de Queſada, contra las comunes dotrinas de los Dotores no aprobò el Autor, y ſiguiò la comun. Y ſin ver eſto, o no reparando en ello, le calumnia Zauallos, como aqui ſe vera.
- 28 La opinion ſingular de don Fernando Vaſquez de de Menchaca (a quien aqui alaba) no ſiguiò el Autor, y la improbò, por ſeguir la mas comun, y mas verdadera opinion. Y deſto le nota Zauallos, y dize que atodos imprueua, y que ſe ha hecho otro Martino, y no aduierter, que es en defenſa de vna comun, y que al miſmo Menchaca reprueua el en eſta tercera parte dos vezes, quæ ſt. 757. num. vndecimo, & quæ ſt. 758. num. 20. De manera, que cae infinitas vezes en eſto, de que tanto nota al Autor. Y no apurando, y diſputando las coſas, como el Autor las diſputa, las trabaja, y con letura original de todos las apura.
- 29 A Antonio Galeacio Maluaſia, y ſu opinion ſingular improbò el Autor, en el libro de vſufructu, por ſeguir la comun, y deſto le notò Zauallos, porque mira ſolamente que le imprueua, y no en que ocaſion, y porque razon, y que es defendiendo la opinion comun de los Dotores.
- 30 De Franciſco Connano dize Zauallos, que oyga el Author lo que eſcriuio, y ſi Zauallos lo viera, no le calumniara, antes le deuiera alabar, que defiende conſtantemente vna opinion comun de las gloſ ſas de Bartolo, y de todos los antiguos y de infinitos Modernos. Y a los fundamentos, y ſubtilezas de Connano, y otros Modernos contra la comun ſatifaze, y la defiende, como alli parecera. Y pues aquella es vna queſtion de las que eſcriuio Ricciardio de vſufructu, vayaſe a el, y verà ſi halla alguna coſa en el de tantas como notò, y obſeruò nueuarnente el Autor, en el capitulo primero de vſufructu. Zauallos dize tambien, que oyga el Autor lo que eſcriuio del miſmo Connano en otro lugar, y oyelo, y eſtalo viendo, y halla (colo halla à el lector, y le cauſarà no pequeña admiracion) que expreſ ſamente ſigue, y alaba a Connano, a donde Zauallos dize, que le imprueua, y reprehende. Dize mas, que improuò al miſmo Connano en otro lugar, y le calumnia deſto, y no lo hiziera, ſi leyera al Autor en aquel lugar. Pues en el imprueua a Connano, porque el ſe atreuio a improbar la deciſon del Emperador Iuſtiniano, en la l. cum antiquitas, C. de vſufructu, que confirma vna ley de la Partida. De manera, que con ſubtileza quiſo Connano deshazer, y reprobar la deciſon de vn texto, que no pudo ſufrir el Autor. Y conſiguientemente la quiere deshazer, y la ley de la partida tambien, quien le nota, y calumnia deſto.
- 31 Zauallos dize, que oyga el Autor lo que eſcriuio de Aretino, y Socino, y le arguye, y nota deſto, y aqui ſe mueſtra, quan injuſtamente lo haze.
- 32 Zauallos nota al Autor, porque en el libro de vſufructu improbò vna vez a Corneo; y no aduierte, que lo hizo por defender la comun, y que antes le improbò Menochio, y que el Autor truxo por ſi vna theorica, y distincion de Bartolo.
- 33 A Federico de Senis, a Socino, y Bertrando, refutò el Autor en el libro de vſufructu, y Zauallos le nota deſto, y no aduierte que lo hizo ſiguiendo la opinion comun de muchos Autores, y que truxo el Autor por ſi, y la commun, y contra ellos vn conſiejo de Alexandro en terminos.
- 34 Zauallos arguye, y nota al Autor, porque refutò à Cuiacio en dos lugares, y en ellos (como lo verà el lector) eſt à tan lexos de refutarle, que le ſigue, y aprueua expreſ ſamente. En otros dos lugares, no ſiguio al miſmo Cuiacio, por ſeguir las opiniones communes de los Dotores, como alli ſe verà .
- 35 El Autor refutò vna opinion ſingular de Floriano de S. Petro, que es contra la commun, y defendiò a Bartolo, y la comun, y deſto le nota Zauallo, como no vio ſu lugar.
- 36 A Ripa refutò, o no ſiguiò el Autor, por ſeguir la opinion contraria de ocho Autores graues, que antes que el le refutaron, que fue en efeto ſeguir a Bartolo, y deſto tambien le nota Zaualles, y le atribuye eſta refutacion, que fue de aquellos Autores.
- 37 A Vdalrico Zazio, improbò y refutò el Autor, porque el injustamente reprobò a Bartolo, y la común que el Autor defendió, y Zauallos le nota desto, como ſi fueſ ſe delito defender a Bartolo, y las comunes.
- 38 Zauallos nota el Autor, de que improbò a Iuan Sichardo; y no aduierte porque lo hizo: & ideò labitur errore manifeſto, vt hic oſtenditur.
- 39 El Autor en el libro de vſufructu improbò la opinion ſingular de Martina Monter a Cueba, por ſeguir la comun de Couarrubias, de Coſta, y de Molina: de quo cùm eum notauerit Cæuallos, quanto errore lapſus fuerit, re ipſa demonſtratur.
- 40 Zauallos notando al Autor, porque improbò a Pariſio, y a Paulo de Montepico, echaſe de ver, que ſe engaña, porque nunca lee al Autor.
- 41 Hieronymi de Cæuallas error manifeſtus, eodem vitio nuſquam legendi authorem, quatenus eundem carpit, quod Cephalum improbauerit, euidenter detegitur. Authorémque ſemper laboraſ ſe, atque inſudaſ ſe in defenſione communium opinionum, euincitur, & num. præcedentibus, & ſeqq.
- 42 Ioannem Vincentium Hondedeum, quàm iuſtè Author in commentariis de vſufructu improbauerit: & è contrario ipſum non prælectum, nec viſum arguerit iniquè Cæuallos, hic demonſtratur.
- 43 El Autor refutò a Parladorio, y ſu opinion, en el libro de vſufructu, porque ſe apartò de todas las obſeruationes communes de los Dotores, las quales ſiguio, y defendio el Autor. Y deſto le arguyò tambien, y notò Zauallos, como ſi el en ſu tercera parte, quæ ſt. 820. num. treinta y ocho, no reprobaſ ſe otra opinion de miſmo Parladorio.
- 44 A Azebedo refutò el Autor porque hablò contra la comun ſentencia de los Dotores, y le conuenciò concluyentemente. Y Zauallos que le nota deſto, erro manifieſtamente, como aqui ſe mueſtra. Y el miſmo reprouo en tres lugares las opiniones de Azeuedo en eſta tercera parte, quid. 762. numero cincuenta y ſeys, quæ ſtione 808. numero cincuenta, quæ ſtione 815. numero 17.
- 45 Zauallos arguye y nota al Autor deque refuto al Dotor Espino, à Medez de Caſtro, a Caualcano, y Morla en algunos lugares, en los quales pide el Autor al lector que le vean, y hallaran que no los refuta ſiempre (como el dize) y quando lo hoze, quam juſta y juridicamente procede. Y en eſta tercera parte de las communes, quæ ſtione 779. numero ſexto, dixo, el de Espino eſtas palabras: Eſpino parum diligenter quæ ſtionem examinauit, nec eruditè reſoluit, y ne dixe yo del otro tanto en el libro de vſufructu, como ſe vera. Incautè etiam eum loquutum dixit aliquando Doctor Fœlicianus de Solis, vt ipſe refert tertia parte, quæ ſtione 847. numero ſeptimo, nec ideo prouocatus eſt, ſicut ex verbis à me dictis.
- 46 Hieronymus de Cæuallos, ſi de Authore ſumere vindictam æqualem intendiſ ſet, nec ita malitiosè & temere proceſ ſiſ ſet, vindictam equidem ſumeret, aut ſibi ſatis faceret æqualiter. Si ſuarum communium loco aliquo diceret duntaxat, Authorem in aliquo dubio, aut quæ ſtione perfectè & accuratè ſatis non proceſ ſiſ ſe, aut minus perfectè, vel imperfectè ſe habuiſ ſe. Quod de ipſo tantum dixit Author, & alia conſultò prætermiſit, vt ſuprà num. 12.
- 47 Eruditiſ ſimos ſ æpè Viros commentaria à ſe maximo ſtudio & labore confecta, publicè edi, & Typis mandari, ſumma ratione noluiſ ſe, vt hic adnotatur.
- 48 Et Diui Hieronymi ad Celantiam de inſtitutione matris familias, locus expenditur.
- 49 Hieronymus de Cæuallos, dicens ad ſe vſque, nullum alium aggregationis communium contra communes inſtitutum & tractatum ſuſcepiſ ſe, fallitur apertè, vt hic oſtenditur.
- 50 Communium contra communes aggregationis laborem, & ſtudium comparari non poſ ſe ſtudio & labore, qui in stricta disputatione, reſolutione atque enucleatione quæ ſtionum quarumlibet, & altercationum iuris accuratè peragenda adhibetur. Et ibidem quam facile ſit, communium contra communes, infinitum fere numerum aggregare, & conficere. Imo integre, & abſque alio labore ex Recentiori aliquo vnamquanque elicere, & tranſcribere, prout hic obſeruatur.
- 51 Et loco quodam Diui Bernardi, in libro de conſcientia, cap. 2. res hæc circumſcribitur, & abſoluitur.

VT Intentio noſtra exitum, & debitum finem aſ ſequatur, & aduerſus nos Hieronymi de Zauall. nouiſ ſima (ne inſolens ſicuti iam vulgò fertur, dixerim) exclamatio; eiuſdem etiam inæqualis, & falſa, ab homine quoque non ſolum ſanæ mentis, ſed & veritatis, & iuris, atque bonæ artis cuiuſuis profeſ ſore, adeò aliena, & indigna propugnatio, re ipſa, & veritate detegatur, & conuincatur, & non modo confuſionis, verum & maximæ verecundiæ futura illi ſit, nonnulla hoc loco commemorare, & ſilentio rem eiuſmodi non prætermittere, vim ferè fuiſ ſe, fuiſ ſe, nec aliorum aſ ſiduis, importuníſque ſuaſionibus potuiſ ſe non obtemperare, qui & delendi, ab olendique præfati Authoris ſcripta poteſtatem haberent, ſi potius ea viuere, & ſtare, & ab omnibus diiudicari, maioris gloriæ, & honoris laborum noſtrorum eſ ſe non exiſtimaremus.

Atque in primis obſeruandum erit, maximum, & deteſtandum vitium eſ ſe (ne crimen dixerim) Authorem quemque, ſiue Scriptorem neotericum aliorum Authorum relatione, aut allegatione ita ſatisfieri, vt eorum omnium, quæ recenſet, lectura, & euolutione originali excuſetur: ſane quamplures Scriptores, rationes etiam, authoritates, & iura præcitantur, & commemorantur perſepè, quæ ſi origine, & aſpectu non diſcutiantur, eundem Scribentem, aut relatione ſola contentum, non modo decipient, ſed & fallacem, & ſuſpectum reddent, vt pote cum ſoleant frequenter, vel id non probare ad quod perpenduntur, vel aliter enuntiari, atque proferri, quam in veritate expendantur, & ſint; hoc autem vitio quempiam, vel mediocriter tantum de iure inſtructum, atque in eo verſatum, notari, vel affici, & omnia originaliter non legi, ferri equidem nullo pacto non poſ. ſe, nullus negabit, qui veritatem, & diligentiam in iuris vtriuſque indagatione atque enucleatione perhabenda deſiderauerit, & amauerit. An etiam eodemmet vitio a me notari in commentariis de vſufructu Cæuallos potuerit, & tamen ſciens conſoltóque prætermiſerim, ne ipſum recenſere, aut aliquo modo afficere, videri poſ ſem, viderint alij, quibus diiudicandum relinquo. Coactus tamen atque excitatus nunc dixerim, vix eſ ſe poſ ſibile, nec credi poſ ſe, quod idem Author Petri Ricciardi in titulum inſtitutionum de vſufructu commentaria, nec etiam tractatum noſtrum de vſufructu prælegerit, imò necquoquomodo viderit. Ricciardum namque ſi prælegiſ ſet, quomodo ab eo ſubtrahere omnia nos diceret, à quo nec verbum, nec ſyllabam, nec etiam annotationem, ſiue obſeruationem aliquam, nec allegationem nec quid aliud ſubtraximus, vt ex vtriuſque ſcriptis ita dilucidè apparebit, veritas enim omnia vincit, & clamat, nec fallaciis cooperiri poteſt.

Quomodo etiam Authores quamplures ex his, quos ego aſ ſiduo ſtudio, & incredibili labore & diligentia in dictis commentariis de vſufructu commemoraui, & congeſ ſi, in alium, atque omnino contrarium ſenſum, ita falsò tertia parte commun. quæ ſt 749. num. 76. contra me aggregaſ ſet: vt vel reſpuere, atque improbare eos, quos expreſ ſim probaui, & ſequutus ſum, me argueret, vel quod à communibus receſ ſerim, quas vere vt ſequeret, & immunes redderem, atque relinquerem ſubtilitates, argutáſque rationes Recentiorum, ſubtilitate quoque diluebam, & eoſdem communium ſententiarum oppugnatores oppugnabam, § nouis, veriſ ſimiſque rationibus & fundamentis reſpuebam, ſicuti datim conſtabit.

Hæc cum ita ſe habeant, rectius equidem, & conſultius eſ ſet. me tacere, nec aliter reſpondere ei, qui de me adeò falſam accuſationem & querelam propoſuit (ſatis facere namque abſit omnino, cùm res ſatisfactione non indigeat, & veritas clamet, & dilucidè conſtet) niſi vel tacere ſuſpicione apud aliquos non careret, vt ſi hominem ita audacter & libere loquentem, impunitum relinquerem, fallacem & malignum in hoc cum oſtendere non potuiſ ſe, videretur forfan alicui, aut ideo præretmiſiſ ſe diceretur: Vel niſi falſitatem adeò claram & grauem euincere, vis eſ ſet, vt ſuprà pungebam. Laborum etiam & ſtudiorum alterius me detractorem, aut eiuſdem prouocatorem non fuiſ ſe, oſtendere debuiſ ſem, vt mihimetipſi, & dignitati conſulerem. Et prouerbiorum cap. 26. in 4. & 5. commemorationem non omitterem.

Secundo deinde obſeruandum, atque conſtituendum eſt, falſi crimen grauiſ ſimum eſ ſe: imo atrociſ ſimum, ac enormiſ ſimum delictum appellat, & ideò acriter puniendum: vt poſt Caſtrenſem dixit Boſ ſius, titulo de falſis, num. 72. Iulius Clarus, lib. 5. §. falſum, in princip. Menochius, de arbitrariis, lib. 2. Centuria 4. caſu 306. & ſeq. & lib. 1. præ ſumptione 99. Ioannes Cephalus, in conſilio 652. num. 2. & ſequent. lib. 5. Franciſ. Marc. deciſ. 667. & 700. in prin. Franciſc. de Platea, in tract. de examinatione, §. 22. Bonifac. Roger, in conſil. 26. in prin. & in conſil. 29. lib. 1. Marſilius in conſil. 105. num. 7. & ſeq. Petrus Greg. in ſyntagm. iuris, lib. 36. cap. 1. cum ſequent. Chaſ ſaneus in conſuetud. Burg. Rubrica 1. gloſ ſa des iuſtices, ex num. 11. cum ſeq. fol. 14. Antonius Gomez, in l. 83. Tauri in princip. Cardinalis Thuſcus, practicarum concluſion, iuris concluſion. 41. litera F. fol. 557. D. Ioannes Vela, de pœnis delictorum, cap. 10. in principio, & num. 4. Deciſio Rotæ, 111. parte 2. in nouiſ ſimis, Ioannes Philippus, in ſumma vtriuſque iuris, ad titulum, ff. de lege Cornelia, de falſis, Hyppolitus Riminaldus, in conſ. 362. nu. 45. & ſequient. lib. 4. vbi refert Angelum dicentem, crimen falſi deteſtabilius eſ ſe veneficio, & homicidio; & refert Hondedeus, in conſil. 109. n. 9. & 10. lib. 1. Et falſi criminis turpitudinem perpendunt plures Authores relati per Proſper. Farin. primo torn. delictorum, de carceribus, quæ ſt. 33. num. 30. fol. mihi 342. qui & num. 31. agnoſcit, crimen falſi habere multa ſpecialia propter eius enormitatem, idcircò pro eo crimine pœnam quoque grauiſ ſimam impoſitam à iure, vt ibidem probat num. 33. Et vltra relatos ab eo, quod pro crimine falſi olim, & hodie variæ pœnæ fuerint conſtitutæ, conſtat ex his, quæ poſt alios plures obſeruarunt Authores ſuprà præcitati, maximè Boſius, Iulius Clarus, Chaſ ſan. Ioann. Philip. D. Ioann. Vela, & Petr. Greg. dicto lib. 36. cap. 5. ex num. 9. Hippol. Riminal. tn conſ. 345. num. 20. lib. 3. Honded. dict. conſil. 109. nu. 11. & 12. & quidem falſi crimen, ſiue falſitatem committi, quando non verum enuntiatur, dicitur, ſeu ſcribitur, & ſic quando veritas mutatur, ſeu alteratur, nihilque aliud dici falſitatem, quam veritatis mutationem, l. quid ſit falſum, ff. de falſis, authent. de inſtrument. cautela & fide, in princip. collat. 6. l. 1. & per totum titul. 7. part. 7. Azo in ſumma, in tit. de falſis. Hoſtienſis in ſum. de crimine falſi, Marſilius, in conſ. 7. num. 1. Riminald. ſenior, in conſ. 7. num. 8. lib. 1. Ioannes Cephal. in conſ. 652. num. 3. & ſequentibus lib. 5. Antonius Gomez. in dict. l. 83. Tauri, num. 1. Cardinal. Thuſcus, dict. concluſ 41. Chaſſaneus, Boſ ſius, Iulius Clarus, & Menoc. in locis antea relatis, Hondedeus in conſil. 109. num. 1. lib. 1. Hieronym. Gabriel in conſ. 169. num. 14. & ſeq. & in conſ. 180. num. 6. lib. 1. Beccius in conſ. 78. à princip. vſque ad numerum 18. Petrus Greg. in Syntagmate iuris, dict. lib. 39. cap. 1. num. 3. parte 3. folio mihi 948. vbi inquit in hunc modum: Falſitas eſt veritatis immutatio, & falſum aliter, quàm verè factum, dictúmve, proinde veri ſuppreſ ſio falſum habet, & quicquid verum non eſt, falſum eſt. Ioannes Philip. ad titulum præfatum. de lege Cornelia de falſis, in princ. fol. mihi 396. vbi ita reliquit ſcriptum. Generalis eſt falſi ſignificatio, & comprehendit omne id, quod non eſt verum. Et ij omnes conueniunt, falſitatem grauiſ ſimè puniri, tribus copulatiuè concurrentibus. Primò, quod veritas ſit mutata. Secundò, quod dolo. Tertiò, quod alteri ſit nocitura. Sicuti conſtat ex ipſis, atque Cephalo, in conſ. 355. num. 44. lib. 3. Hondedeo, dict. conſil. 109. num. 55. & 56. lib. 1. Petro Gregorio dict. lib. 36. cap. 1. num. 6. Franciſco Beccio, in conſil. 78. ex num. 1. vſque ad numerum 18. Et inde inuincibiliter deducitur: non verum enuntiari, & ſcribi, & veritarem ſubuerti, mutaríque, grauiſ ſimum delictum fuiſ ſe. Id quod ſuo ore cum profiteatur Cæuallos ipſe, tertia hac parte communium contra communes, quæſtione 801. ex numero primo, vſque ad numerum vndecimum, folio mihi, 193. & 194. vbi & num. decimo plura exempla Sacræ: Scripturæ perpendit, non poterit in eum caſum informare, proprióque teſtimonio reſiſtere, vt aliàs Imperatores profitentur in l. generaliter, C. de non numerata pecunia, & dolum, qui (vt certum & vulgatum eſt) coniecturis, atque indiciis probatur, magis argui ex eo, quod commentaria ea tertiæ partis, Toleti emiſ ſa & ſcripta, & Romæ Typis mandata fuerint, vt de ſe conſtat manifeſtè.

Rurſus & tertiò conſtituendum erit, me in commentariis de vſufructu, nec in cæteris libri Secundi, & huius Tertij, Hieronymi præfati notam aliquam adieciſ ſe, ſiue illius mentionem non ita feciſ ſe, vt eum aliquo modo prouocare iuſtè potuerim. Verum eſt, ſex in locis commentariorum de vſufructu, retuliſ ſe, & non ſequutum Authorem eundem, vel ab eius ſententia receſ ſiſ ſe, quod abſque iniuria (dolus namque abfuit omnino) factum putauerim, cum ipſe frequenter etiam aliorum quamplurimorum ſententias improbet, & de me agnouerit expreſ ſim, cæterorum opiniones reſpuere, atque improbare. Quod vere dici non potuit, quippe qui Bartoli opiniones, & communes vix vnquam probare, atque tueri conſtanter contra Recentiores deſierim, & paſ ſim multa adnotauerim, quæ ſic explicata, nec digeſta antea fuerant. Verum quoque eſt prædictorum duobus in locis dixiſ ſe duntaxat, nec vltra progreſ ſum, nec perfectè nec abſolutè, aut imperfectè, & minus accuratè tractaſ ſe ipſum, materiam, de qua eiſdem in locis ſermo fuerat inſtitutus, hoc eſt, capite decimo ſexto, num. 3. & num. 21. & capite 18. num. 12. & 13. An autem id meritò dixerim, nec præmittere, alibi etiam ſ æpiſ ſimè enuntiare potuerim, viderint alij. Si quidem non accuratè, nec perfectè proceſ ſiſ ſe eum in quaeſtionibus dicto capite 16. & 18. à me excitatis, Baldique (adeò præciſam) mentionem non feciſ ſe: quiſque fatebitur, qui vel Ariam Pinellum duntaxat prælegerit. Non etiam vllus negabit Cæuallos eundem, qui dicit ſe eſ ſe Communium compilatorem, & Communes contra Communes aggregare, fere in omnibus, quas hucuſque excitauit, quæ ſtionibus, non omnia aggregare, multa potius, quæ ad Communium neceſ ſariam explicationem pertinent, intacta relinquere, & prætermittere, paſ ſimque per multos iuris Authores (qui in propoſito loquuntur) non recenſet, & tacet eos à quibus communes illas ad literam tranſcribit. Frequenter etiam, cum ſint aliæ sententiæ, atque opiniones diuerfæ, aut etiam contrariæ (& pariter communes) à duabus præcipuis, quas pro Communi & contra Communem expendit, aliæ ſimiliter diſtinguentes, aut mediam viam eligentes, eas non adducit, & ita diminutè procedit. Antonius ille Gabriel, (vt alios plures ſciens conſultòque prætermittam) communium opinionum diligentiſ ſimus Aggregator, non quidem eo morbo laborauit, ad ſua potius vſque tempora dicta & ſcripta, adeò diligenter in vnaquaque concluſione congerebat, vt nihil intactum relinqueret, omnia namque prælegerat, & non modò vnam & alteram sententiam, ſed plures quoque & diuerſas opiniones in articulo de quo agebatur, atque dicta Doctorum proferebat. Diſtinctiones quoque ſiue eorundem Doctorum in propoſito conciliationes, aut mediam viam pronuntiabat. Quod Cæuallos non ita feciſ ſe, licet tunc præ ſenſiſ ſem, tacui tamen atque omiſi, nec in dictis commentariis de vſufructu. Non etiam dixi, quod indoctè ipſe tractaſ ſet quæ ſtiones illas, aut quanpiam aliam rem (litera viuit, & ſcriptura dicit, teſtimonio alio opus non eſt) quod accuratè & perfectè non tractuit materiam eorum capitum dixi duntaxat. Id autem protulerim eo loco, non vt illi detraherem in aliquo, quem nec noui, nec vidi, adeò alienus eram ab iniuria eius, de quo potius bene quam male affectus fueram. Non etiam honoris & gloriæ cupidus, aut alios, tam mortuos, quàm viuos improbandi gratia (vt verba eiusdem repetam) annotationes atque obſeruationes, tot diligentiùs, quàm tunc vſque fuiſ ſent, elaboratas, & aliorum cenſuras tradidi, quem ipſe male de me profeſ ſus eſt. Neceſ ſitate equidem adſtrictus ſum, vt ita efficerem, & labori vlli non parcerem, is qui accuratè & eruditè, ingenio etiam, & ſubtilitate, atque omnium authorum lectura & reſolutione pręferre commentaria intendit, obligationíque neotherici Scriptoris ſatisfacit, & transcribendi vitium ab horret, vis eſt, quod in materia de qua agitur, omnes iuris Interpretes tunc vſque Scribentes euoluerit, & commemoret vis etiam eſt. quod ſi ſtricta iuris diſputatione, & ratione omniùmque antea Scriptorum dilucida annotatione, rei vniuiſcuiuſque veritatem abſolutàmque reſolutionem ſit traditurus, nonnullus Scribentium amplectatur, & approbet, alios verò improbet, vt etiam quis rectius, quis ſubtilius, aut quis præpoſterè loquutus fuerit, explicet: prout regulariter feciſ ſe magnos iuris Interpretes omnium Nationum noſcitur. Atque ex noſtris ita frequentiſ ſimè obſeruarunt eruditiſ ſimi, & maximo nomine colendi, Fortunius Garſia, Roderic. Suarez Gregor. Lop. Didac. Couarr. D. Ferdin. Vaſquez de Mencha. Simanc. Ludou. Molin. D. Franciſc. Sarmient. Petr. de. Peral. Arias Pinel. Emanuel Coſt. Tell. Ferdinan. Petrus Barboſ. & alij plures, qui paſ ſim (vt vides) aliorum ſententias improbant, ſiue annotant, & carpunt, aut aliter accipiunt, & diuerſimodè explicant, nec cum aliorum detractione id fieri putant, prout ego aliorum veſtigia ſequutus, meritò, putaui, & incredibile equidem, aſſiduaque nouem annorum diligentia, & vigilia dictum tractatum de vſufructu confeci: Aliíſque diiudicandum nunc relinquo, ab inſtituto, conditione, & manſuetudine mea, quam alienum ſit alium prouocare, aut excitare ſiue vllo modo iniuria aliqua afficere: quo equidem verba quamplurima, barbarè proculdubio, & omni elegantia non modò, ſed & methodo loquendi deſtituta omninò, quæ per dictum Cæuallos dict. 3. part. commun. q. 1. illius operis, & in ordine 749. ex n. 35. contra me inculcantur & iniquè proferuntur, magis damnantur, & in gloriam meam reducuntur. Vtpote cum inſignis, aut eruditione præditus iuris, nec aliarum artium Interpres vnquam fuerit, qui inuidum aliquem, detractorem, & eiuſmodi emulatorem non habuerit.

Id autem vt dilucide magis appareat, ſilentio prætermitti non poſ ſunt, ſed potius ſeparatim, atque de per ſe, & diſtincte ponderanda duxi, & hoc loco enuntianda ea, quæ dicti. quæ ſt. 749. Hieronymus ipſe de Cæuallos ſcripta reliquit. Ac primum equidem dixiſ ſe ipſum & n. 74. firmaſ ſe, vſusfructus materiam, ita planam, & omnibus manifeſtam eſ ſe, vt nulla ſit in toto iure difficultas, nulla Iis, quia omnes dubitationes, quæ poſ ſent oriri à Iuriſconſultis & Imperatoribus per varios & diuerſos titulos & leges ſunt terminatæ, quo equidem nihil deterius ſibi, nominíque ſuo, & ab ipſa veritate abhorrens dicere potuiſ ſet, nec reſpondere expedit ei, qui rem eiuſmodi pronuntiare, ſuàque propria voce proteſtari auſus eſt: conſultò itaque tacens, & cæteris relinquens, errorem adeò grauem melius, euincam. Quis enim vnquam vſusfructus materiæ difficultatem ſummam, & ſubtilitatem, atque magnitudinem, & ipſorummet Iureconſultorum & Imperatorum ambiguitatem & altercationem, Doctorùmque in reſolutione eiuſdem diſ ſenſum, & contrarietatem negauit, aut eſ ſe tractatum, qui de vſufructu ſuſcipitur, de apicibus iuris & difficillimum, non agnouit expreſ ſim. Fran. equidem Duare. Hotman. & Connan. Eguina. Iacob. Cuiac. & Reuard. Rebuff. Pet. Greg. Hug. Done. Ruſard. Coſtalius, Forcatulus, Ioannes Corraſius, Modern. Pariſ. Sichard. & Fachineus, ita materiam eandem & ipſius ſubtilitatem & difficultatem extollunt, vt ex difficilioribus iuris eam aſ ſeuerauerint. Ex noſtris etiam eruditiſ ſimus & acutiſ ſimi ingenij Pinellus ille, alias materias, atque earum tractatum & diſputationem omittens, huic materiæ induſtriam omnem ſuam, atque ſubtilitatem deſtinauit, eamque explicare contendit in commentariis, l. 1. C. de bon. mat. quo vel solo perlecto, quanta ſit materiæ: eiuſdem, atque iurium permultorum interpretationum difficultas, & ambiguitas, quiſque diiudicauit. Ioan. etiam Garf. Gallæcus ille ſubtilis equidem & doctus, in tract. de expen. & meliorat. duo conficit de vſufructu ipſo capita, vt iurium adeò contrariorum, quæ ſtionùmque variis, diuersíſque & ſubobſcuris Iureconſultorum, Interpretúmque noſtrorum hucuſque valde incertarum, & diuiſarum, interpretationem, reſolutionemque reddendi, occaſionem ſumeret, & vires ſui ingenij oſtenderet, prout de hac materia ipſe fatetur. Caualcanus etiam, D. Spino, Antonius Pichardus, & cæteri alij, qui deipſa ſermonem inſtituerunt, profitentur dilucidè. Lites verò, & in vſu forenſi, & practico altercationes, & conuectiones, & contentiones an ſint, ex eiſdem quoque Authoribus, & commentariis noſtris deducitur manifeſtè. Exterorum etiam Authorum, tam antiquorum, quàm neotericorum volumina conſiliorum fere infinita, veritatem hanc indicant apertius, vt pote cum ipſa tot, tantàque habeat in materia vſusfructus reſponſa, & conſilia in caſibus quotidie ſibi occurrentibus, ſtudio ſummo & laborare reddita, & confecta.

Inquit prætereâ Hieronymus ipſe de Cæuallos, num. 75. quod vltra Doctores ordinarios in ſuis locis confecit integrum tractatum de vſufructu Ricciardus, & quòd ab eo ego omnia ſubtraxi, ſolum addendo Authores huius Regni, qui verè exterorum infinitum numerum non modò præcitaui, ſed & traditionum eorundem notas nouas adieci, quos Ricciardus idem nuſquam commemorauit. Et quidem obiectioni huic, vel vno ſolo verbo reſpondere poſ ſem, ſi ad commentaria eiuſdem Ricciardi me remitterem, quæ melius (ſi ex propoſito prælegantur) pro me reſponderent, & falſitatem, loquendique temeritatem præfati viri detegere valebunt. Latius tamen, ſed breuiter reſpondendum duxi, vt ex profeſ ſo, euidentérque diluerem eam omnino. Et ante alia animaduerto, Petrum Ricciardum, quem ex aliorum voce, & auditu Cæuallos recenſet (nuſquam enim in explicatione Communium retulit eum) nec integrum (vt ipſe cantat) nec diminutum tractatum de vſufructu confeciſ ſe, ſed cum aliis titulis commentaria edidiſ ſe ad titulum Inſtitut. De vſufructu, quod eſt diuerſum (vt vides) Borgninus Caualcanus (quod ipſe Cæuallos contra me non animaduertit, ego tamen libentiſ ſime profiteor) latiori, & maiori manu, quam Ricciardus tractatum de vſufructu mulieri relicto ſcripſit, & plenius proſequutus eſt; ipſum autem Ariam Pinellum, Ioannem Garſiam, D. Spino, Ioannem Sichardum, & Anton. Pichar. non modò tacui, ſed paſ ſim, & in vnoquoque capite, & dubio, præcitaui, omnium etiam tunc vſque ſcribentium in initio, aut in progreſ ſu capitis cuiuſlibet ſpecificam mentionem faciebam, tunc nanque, & nunc ipſorum commentaria perlegi, & videri, & iuxta tractatum noſtrum apponi, laborémque, & diligentiam cuiuſque inſpici, deſiderabam, & deſidero, & Ricciardi reſolutiones, commentariàque reuideri, & prælegi attenté, glorioſum mihi valde futurum certus ſum. Cæual. quoque tractatus ſi videatur (cæteri nanque Authores non ex profeſ ſo materiam explicauerant, & permulta reliquerant intacta, vt tractatus omnino neceſ ſarius eſ ſet) dilucide deducetur, & clariùs, tractatus noſter quàm vtilis, & neceſ ſarius fuerit; vtpote cùm is Author multa quoque prætermiſerit, aut diſtincte ſatis, & abſolute non explicauerit, nec etiam tot Iurium explicationem, & interpretationem ſuſcepit, imò nec textum aliquem in materia loquentem commemotauit, ſed ſola Authorum relatione, & congerie rerum confuſa contentus eſt, vt ibi conſtabit.

Animaduerto deinde, que los comentarios de Pedro Ricciardio, y ſus dos libros ſobre la Inſtituta, vinieron a mis manos, y a eſtos Reynos tambien, mucho deſpues de auer y o acabado de todo punto y pueſto en limpio el libr. de vſufructu, pero antes que ſacaſ ſe priuilegio para imprimitle, ni que ſe Imprimieſ ſe, y etonces le vi, y porque no me notaſſem, que dexaua de citar author que hablaua en la materia, y la eſcriuia, me obligo á hazer al fin del miſmo libro vnas adiciones, y las hize, principalmente, por citarle, y añadirle, como alli ſe hallara citado, y anſi miſmo quando ſe imprimia el libro, y me trahiau los pliegos para corregirlos, por la miſma razon. Y para que ſe vieſ ſe que le auia leydo, le añadi y cité en dos capitulos, que pudo ſer en ellos, ſin detener ſe la imprenta, y en otros no pude, y aſ ſi me contenté con las adiciones.

Rurſus animaduerto, para que no aproueche calumnnia ninguna de Zauallos, que Pedro Riciardio (como el ſe verá) junta y trata en el titulo Inſtitut. de vſufructu, muchas coſas, que no tocan à aquella materia, ni ſon peculiares de vſufructu, ſino diuerſas.

Y en materia de vſufructu eſcriuio ſolas catorze queſtiones, y algunas dellas no de propoſito, ni à la larga, ſino explicando las gloſ ſas, y con poca relacion de Autores, que caſi ſiempre refiere pocos. Y yo en mi libro de vſufructu, eſcriui caſi 140. queſtiones, y junté quanto en aquella materia ſe dudo deſ ſear. Y en las catorze que eſcriuio el miſmo Riciardio. no ay ſino leerle y cotejar le con mi libro, y verle atentamente, y no ſe hallará notada ni obſeruada por el coſa alguna (vna ſola digo) de tantas como y o note y obſerué en todo el tratado, y en cada vno de los capituos del, ni citò (como arriba dezia) infinitos Authores, que y o cito, ni menos inſiſtio en eſplicar ſus lugares con tantas obſeruaciones nueuas á ellos, como y o inſiſti, y las hize, ni â los textos de la materia dio los entendimientos que doy: y en eſtilo, reſolucion, diſtincion. y letura, y nouedad ſe vee con euidencia que no le vi, y que voy por diferente camino, y que vna ſola palabra ni obſeruacion no ſaquê del.

Y en las demas queſtiones, que ſon tancas en numero, como van de catorze â ciento y quarenta, no eſcriue ni habla, ni aun de paſ ſo, ni de manera alguna el miſmo Riciardio. Y de aqui es, que en mas de ſeſenta capitulos de mi libro de vſufructu, aunque le tuuiera y huuiera viſto quando le yua eſcriuiendo, no le pudiera citar; ni hazer mencion alguna del, porque Riciardio no eſcriue ni trata coſa alguna delios, ni de lo que toca á ſus materias.

Y en el cap 2. y. 3 del miſmo libro de vſufructu, adonde del vſufructu de los padres, en los bienes aduenticios de ſus hijos, y del que tiene y goza ſolamente in bonis alterius coniugis, coniux tranſiens ad ſecundas nuptias, y materia legis fœminæ, C. de ſecundis nuptijs, eſcriui tan latamente, y con reſolucion de tantas coſas, y alegacion de tantos Authores, no pude hazer mencion del en las adiciones, porque no hablò en eſ ſas dos materias, y fue lo miſmo en otros 58. capitulos mas (como he dicho) Y ſi la palabra omnia, nihil excludit, ſed omina comprehendit, iuxta tex. in l. Iulianus. ff. de leg. 3. de leg. 3. cum aliis vulgatis, come dize Zaballos, me omnia ſubtraxiſ ſe ab eo, que en tantos capitulos no eſcriue coſa alguna, & â quo en los que ſcriue, nec vnum verbum conſtabit me ſubtraxiſ ſe, vt dictum remanet.

Rurſus animaduerto, que Zauallos, d.q. 749. num. 76. & 77. junta muchos Autrores, que dize que y o citê y reprobe enel lib. de vſufructu, y todos eſtos los tengo de yr ponderando vno pot vno, y de porſi, y ſera para tres eſectos principales. El primero, para que de hazerlo aſ ſi, reſulte, y con euiencia ſe vea, que ſiempre trabajè quanto pude por ſeguir y defender las opiniones communes, y que en todas ocaſiones las de fendi en efeto, y con grande eſtudio y trabajo respondi â las ſutileſas de los Modernos que las impugnan. El 2. para que aſ ſi miſmo ſe vea, que ningun Autor eſt à improuado por mi en todo el libro de vſufructu, que no ſea por que habla ò eſcriue contra la comun, ò tan prouablemente, y con autoridad de de tantos Autores, y ſobre todo ſtricta razon de derecho, que no ſeme puede imputar coſa alguna, ſi no condenar à quien a bulto dize, que reprueuo à todos, ſin ver por que, y como, y en que ocaſion, y ſi bien ò mal lo hize. El 3. paraque vltimamente ſe vea, como Zauallos, tantas vezes, y en tantos Autores como junta contra mi, diziendo con exclamacion, que oyga lo que eſcriui contra ellos (contra quos verè nihil ſcripſi) manifieſtamente, por nover los libros originalmente, y que en realidad de verdad no me vio, ni leyô (tanto le cegò ſu paſ ſion) y ſi me vio (que es mas de admiracion) ipſum perſ æpe longè ab ipſa veritate aberraſ ſe: y dezir, que imprueuo a los que ſigo, ó condenar que refute a los que no pude dexar de refutar, ſi amaua la verdad, y ſeguia la razon que de apurada diſputa del derecho ſacaua.

Inuehit ergo aduerſus me dictus Author, & primo loco inquit, quod audiam, quod ſcripſi de Alexandro, improbando eum cap. 74. de vſufructu. num. 47. quò loci, nec Alexandrum improbo, nec quid de ipſo dico, quod audire cum admiratione debeam; ſed notaui Borgninum Caualcanum citantem eundem Alexandrum duobus in locis, in quibus nihil in propoſito ſcripſit Alexander, ſicuti num. 8. & num 47. dict. cap. 47. protuli. quò loci ſi me prælegiſſet Cæuallos, non ita falsò vrgeret obſeruationem illam. Alio autem in loco, vbi ex toto opere dumtaxat Alexandri ſententiam confutaui, non nouiter (vt ipſe inuehit) nec ex me dumtaxat, ſed ex aliis, maximíque nominis Authoribus id feci, vt ibi conſtabit.

Inquit etiam, quod audiam, quod ſcripſi de D. Antonio Meneſ. de Padil. cap. 7. de vſufructu. num. 18. & verè ibi nihil contra eum ſcripſi, notaui verò diſtinctionem eiuſdem, & intellectum ad quædam iura, eſ ſe imaginarium, nec iuris aliqua deciſione confirmari. Sic nec alij plures Authores eam ſequuntur, ſed aliter, & diuerſimode explicant. Ipſe autem qui impugnationem hanc contra Meneſium adeò expendit, nouiſ ſimè nunc d. 3. p. communium, q. 831. n. 13. expreſ ſim opinionem aliam eiuſdem reſpuit, & impugnat.

Sed & de Andrea Alcia. inquit quod audiam, quod ſcripſi, cap. 31. n. 8. de vſufructu. Quod ſcripſi, non negauerim, repeti potius velim hoc loco, veras non eſ ſe traditiones quaſdam Alciati contra communem Scribentium ſententiam, & ipſum immeritò innuere contra communem, immeritò etiam reprehendere Aretinum, Imolam, & alios antiquos, quos ego cum Communi tueor co capite. Ecce vbi me arguit ex eo, quod communem defendam, & à ſingulari Alciati placito diſcedam.

Alio autem loco, vbi inquit, quod audiam, quod de ipſo Alciato ſcripſi, hoc eſt, cap. 13. num. 8. de vſufructu. Adeò errore manifeſto lapſus eſt, quod me notauerit, improbare eum, quem laudaui, & ſequutus ſum. Profiteor namque ibidem, Alciatum eundem rectè intellexiſ ſe, & tractaſ ſe materiam eius capitis, vt lector inueniet.

De Hieronym. Gabriele inquit deinde, quod audiam, quod ſcripſi cap. 3. de vſufructu, num. 52. & quidem eo loco adeò alienus fui ab eo, quod Cæuallos falsò mihi imputat, vt expreſ ſim laudauerim, & ſequutus fuerim Gabrielem, imò & commendaui conſilium eiuſdem in articulo ibi excitato, dicens eſ ſe notabile in ea materia; an ergo vitium hoc ferri poſ ſit vllo pacto, nec dici me improbare eum quem ſequor, alij viderint, & diiudicauerint.

De Antonio quoque Gomezio inquit, quod audiam, quod ſcripſi cap. 60. num. 12. de vſufructu, qui locus ſi prælegatur, alius detegitur Authoris ipſius vitio me non legendi error, ſiquidem ibi dumtaxat ſcribo, Antonium Gomezium conſtituentem de iure Regio differentiam inter Falcidiam, & Trebellianicam, recte confutatum per Laram, & Molinam, qui duo improbarunt eum, aliud non adiicio, ſed ab illis improbari dico, Cæuall. autem mihimet improbationem hanc tribuit. Alio verò loco, quo Antonium metipſum refuto, cap. 66. num. 23. de vſufructu, quam iuſte, & iuridicè id efficiam, & loqui illum contra iura quædam expreſ ſa, alij ſimiliter viderint. Quod ſi me Anton. Gomez, ſententiam ſemel impugnare, exclamatione magna perpendit, quomodo non animaduertit ipſum non ſemel, ſed iribus in locis huius tertiæ partis refutaſ ſe, atque improbaſ ſe eum quæ ſt 731. ex n. 16. cum ſeq. quæ ſt. 761. n. 48. quæ ſt. 806. num. 48.

Sed & de Ario Pinello inquit Cæuallos, quod audiam. quod ſcripſi cap. 3. num. 94. de vſufructu. Et quidem hactenus non video, nec audio quid à me contradictum Authorem ſcriptum, ſemper potius agnouerim vnanimiter, ſubtiliſ ſimum, atque eruditiſ ſimum iuris Interpretem eum eſ ſe, & vel vno tantum loco conſtabit me diſceſ ſiſ ſe, tunc autem iuridicè, & rectè ab eius ſententia, & placito, & dicens dumtaxat, Pinellum ipſum, & Ioannem Matiençum, nimis generaliter, & indiſtinctè loquutos in quæstione ibi agitata, aliud non dixi, idque aliorum quamplurimorum Authorum authoritate corroboraui.

Rurſus Cæuallos inquit, quod audiam, quod de Domino Præ ſide Epiſcopo Didac. Couar. ſcripſi, cap79. num. 16. de vſufructu, & audio quidem libenter, dixi namque ſententiam eius improbatam per Nauarrum, & Barboſam, & meritò quidem adieci. Quid ergo eſt, quod audire exclamationem debeam de Viro adeò erudito, præ ſtanti, & religioſo, vt apud omnes gentes, & nationes commentaria eius, vtpote eruditione, & doctrina maxima plena, ſic extollantur, & debitè laudentur. Quod autem Nauarrus, & Barboſa eo in dubio improbauerint eum, & ego illos ſecutus fuerim, quid inde contra me præ ſtat, aut qualiter me impugnationis huius Authorem reddet, qui Nauarrum, & Barboſam Authores eius inſpicit. Videt etiam Cæuallos eundem, non ſemel (quod ita contra me, & falsò, vt dixi perpendit,) ſed rribus in locis, & nunc nouiſ ſimè, atque eadem tertia parte, qua me arguit, eundem Dominum Præ ſidem improbaſ ſe, & refutaſ ſe, quæ ſtione inquam 756. n. 57. q. 759. n. 24. & q. 802. n. 53. vbi & Roder. Suar. opinionem damnat, qui me nunquam aliud notaturum contendit.

Prætereà arguit me Cæuallos ipſe, quod Nauarri, & Barboſ æ opinionem refutauerim cap. 79. de vſufructu, quaſi ego eiuſdem oppugnationis Author fuerim aut nouè ita adnotauerim, nec videt eo in loco me non tueri opinionem aliquam nouam, aut nouè à me excogitatam, ſed ſequutum fuiſ ſe, atque probaſ ſe contrariam ſententiam Didaci Couar. & Ludouici Molinæ, quæ: ſemper verior viſa eſt, de quo equidem me arguere non potuit, nec argueret quidem, ſi commentaria mea prælegiſ ſet. Maximè cum Barboſ æ ipſius præ ſtantiſ ſimi, atque accuratiſſimi Iureconſulti laudes cantauerim, & debitam mentionem fecerim cap. 1. de vſufructu. num. 18. non etiam videt, qualiter ipſe eoſdem refutauerit, atque improbauerit Nauarrum inquam, 3 p. communium, quæ ſt. 802. à num. 71. & Barboſam, quæ ſt. 756. num. 46. vbi num. 67. Bobadilæ opinionem reprobauit, qui ita acriter contra me inſurgit, vt nullum improbem.

De Peralta etiam inquit, quod audiam àme ſcriptum cap. 2. num. 49. de vſufructu, & quidem non inuenio quid à me contra dictum Authorem prolatum, aut excogitatum, eum potius Virum maximè eruditionis, nouitatis, veritatis, & ingenij ſemper exiſtimauerim, & in vnaquaque re diſcutienda diligentiſ ſimum, & accuratiſ ſimum Interpretem inuenerim: dixi dumtaxat, obſeruationem, ſiue opinionem quandam eiuſdem Peraltæ: temperandam eſ ſe, nec poſ ſe ita abſolutè, & indiſtinctè procedere, vt ipſe enuntiabat, cum ſ æpe præ ſumptio illa (qua idem adducitur præcipue) deficere poſ ſet, & dolus ac machinatio abeſ ſe. Et citaui Aluaradum, qui antea excitatur contra Peraltam in caſu illo, & de eius opinione dubitat. Non ergo diceret Cæuallos, quod improbauerim noue Peraltam, ſi me prælegiſ ſet, nec de ipſo male ſcripſiſ ſe, quem ſemper laudaui, nec ideo mirum eſt, quod aliquando eius ſententia temperari potuerit. cum Cæuallos ipſe, d. quæ ſt. 749. nu. 10. fateatur proprio ore, parum eſ ſe, quod ſubuerti non poſ ſit: & quæ ſt. 838. num. 11. Pauli Caſtrenſis opinionem reprobauit: & quæ ſt. 797. num. 24. Gregor. Lopez reſolutionem reſpuit, & improbat: & ibidem num. 15. Pichardi quoque opinionem refutat: & quæ ſt. 750. num. 20. Tellum Ferdinandez reprehendit. Eſcobarem quoque notauit quæ ſt. 790. num. 59. & quæ ſt. 750. num. 52. aliorum ſententias damnat, & opinionem Bartholomæ de Ledeſma reprobat, num. 67. atque ex commentariis patris Thomæ Sanchez totam illam quæ ſtionem tranſcribit, ex quo poterit etiam (quoad ſponſalia, & matrimonia attinet, imò, & alias materias) communium contra communes permultas tranſcribere, & ſolum ſcribendi laborem adhibere: Ioannis quoque Gutier. diſtinctionem, & opinionem reprobauit quæ ſt. 755. num. 3. Didacum etiam Perez improbat quæ ſt 762. num. 56. Iaſonem quæ ſt 768. num. 2. Matienç. & Ceruantes, quæ ſt. 779. num. 85. & 87. infinitos alios, quos ipſe paſ ſim refutat, conſulto prætermitto, nec id poſ ſe vllo modo Scriptorem effugere ſiue excuſare fateor vt ſuprà dicebam: non ergo Hieronymum de Cæuallos notauerim, quod eos improbet, quos ſ æpè iuſte improbati continget, ſed quod me nullum refutare neque improbare, ita ſtricte voluerit, qui tot tantoſ que Patres ſe improbare non animaduertit.

De D. Franciſco Sarmiento inquit etiam, quod audiam, quod ſcripſi cap. 2. de vſufructu, num. 88. & 89. & num. 91. & 96. & 115. & quidem nihil ſcripſi, quod tanto Viro, & adeò erudito, atque religioſo obeſ ſe poſ ſit aliquo modo: Lo que hize fue referir ſu opinion particular contra la opinion comun de infinitos, y caſi de todos Autores, antiguos, y Modernos, y con verdad y nouedad (que haſta entonces ninguno lo auia hecho) responder a ſus fundamentos, y defender la comun conſtantemente. De manera, que me deuiera ver, y leer Zauallos, para notarme, y ſi me viera, cierto es, que no me notara. de que defendia vna opinion commun, y reſpondia alas ſubtilezas de vn Moderno. Y el miſmo Zauallos ſe quexa en otra ocaſion en eſta 3. parte. quæ ſt. 847. num. 7. del Doctor Feliciano de Solis, quod accuratiùs ſua ſcripta non inſpexerit, y le imprueua ſu opinion, y de aqu. Podraſacar, ſi me puedo yo quexar iuſtamente, de que tantas, y tantas vezes, non modò accuratiùs, ſed nec vllo modo ſcripta prælegerit.

Contra Fulgoſium etiam inquit Cæuallos, quòd audiam, quod ſcripſi; & quod eum improbauerim, me eodem loco notauit; de quo equidem inſtè admirabar, vtpote cum de vno, & altero Raphaele ita bene affectus ſemper fuerim, vt eorum ſcripta diligenter prælegerim. Et verer in commentariis de vſufructu, cap. 9) . num. 11. (quo loco ipſe me citat) nec de Fulgoſio mentionem aliquam facio, nec ipſum recenſeo. Aliis autem duobus in locis non modò contra præfatum Authorem aliquid non ſcribo, ſed potiùs expreſ ſim approbo, vt dilucide apparet in eiſdem commentariis de vſufructu, cap. 13. n. 7. vbi noue, & vltra alios adduxi, & ponderaui ſubtilem quandam, & ingenioſam eiuſdem reſolutionem, & eam ſequutus ſum: & cap. 35. n. 16. & ſequent. Expreſ ſim etiam ſequutus fui Fulgoſium eundem, & defendi illum noue contra Pinellum, noue etiam Pinelli fundamentis contra ipſum Fulgoſium, reſpondi, vt eum immunem redderem, nec Pinelli obſeruationem placituram oſtenderem: cap. autem 27. n. 15. ſecuriùs equidem, & meliùs putaui cum ratione quadam communi Gloſ ſarum, Bartoli, & Antiquiorum inſiſtere, & manere, (quos & communiter omnes ſequuntur) quam ſingularem quandam rationem Fulgoſij eiuſdem probare, quæ (vt ibi conſtabit) negari non poteſt, quin contra mentem Communis tendat in effectu. Quare ergo Cæuallos exclamet, quod audiam, quod de Fulgoſio ſcripſi, cùm ita (vt dixi) ſcriptum à me appareat, vnuſquiſque etiam diiudicabit.

Sed nec notare me potuit Cæuallos ipſe, quod aliquid ſcripſerim contra Queſadam, ipſe autem exclamat etiam, quòd audiam quod de Queſada ſcripſi cap. 4. de vſufructu, num. 49. Addiderim ego, & vltra eum, & numerum 53. eiuſdem cap. & cap. 75. num. 15. quibus in locis Authorem illum commemoro. Cæterum d. num. 49. & 53. dixi dumtaxat, quod reiectis his, quæ Queſada, & Cæual. ad text. quendam notarunt; non aliud dixi. Eoſdem etiam minimè aſ ſecutos fuiſ ſe cuiuſdam legis rationem, d. num. 53. notaui; non aliud protuli: id autem an liceat, vel non, Scriptori, an etiam frequentiſ ſimé fiat ab aliis, & 3. hac parte communium contra communes ab eodem Cæuallos ſit factum, lector viderit, & diiudicet. Videat etiam, an me nullo modo prælectum, notare iuſtè potuerit Cæuall. idem, quod Queſadam ipſum ſequutus non fuerim cap. 75. num. 15. ſi quidem dilucidè ibidem inueniet. adduxiſ ſe Queſadam diſtinctionem quandam nouam contra communes Doctorum doctrinas, ipſóſque improbaſ ſe, me autem communi Scribentium ſententiæ magis accedendo, explicaſ ſe, atque nouè in eo articulo de quo ibi agebatur, eaſdem exornaſ ſe, & vere ſemper placitis communibus maiorem fidem, & authoritatem quám Neotericorum nouis obſeruationibus exhibere.

Ob eundem quoque defectum pariter, & me notauit, & inquit, quòd audiam, quod ſcripſi de D. Ferdinan. Vaſquez de Mencha. (Viro equidem, & erudito mihi, & ſumma laude digno) verè autem cap. 17. de vſufructu, num. 26. (quò loci me arguit) ideo præfati Authoris opinionem improbaui, quod (vt ibi animaduerto) in contrarium extaret & verior, & communior omnium Scribentium ſententia & ſingularis eſ ſet eiuſdem traditio, nec probaretur ab aliis. An autem ob id iuſtè me notauerit Cæuall. ipſe, dixerit quoque omnes improbare, & factum fuiſ ſe alium Martinum, diiudicent omnes, qui in defenſione communis ſententiæ improbaſ ſe Menchacam inuenient; qui etiam improbare eundem Mench. Cæuall. ipſum, 3. hac part. communium, quæſtione 757. num. 11. & quæ ſt. 759. n. 20. pariter etiam inuenient, idque paſ ſim efficere, de quo ita grauiter me notauit.

Ob defenſionem etiam eiusdem communis in eodem caſu improbaui conſiderationem quandam, atque ſingularem opinionem Antonij Galeatij Maluſ ſiæ, & ſequutus fui communiorem Interpretum ſententiam, vt conſtat ex eodem cap. 17. de vſufructu, num. 28. iunctis num. præcedentibus, & ſequentibus, de quo etiam me arguit Cæuallos, & dicit, quod audiam, quod de Authore præfato ſcriptum reliqui; nec animaduertit, me loco præcitato in deferenda communi opinione inſiſtere, atque Maluaſ ſiam ipſum fateri poſtmodum verius eſ ſe id, quod ego tueor, vt ibidem aduerto d. n 28. & num. 30. poſtquam ſingulares ſententias, atque obſeruationes Neothericorum quorundam nouiter improbaui, ſequutas ſum expreſ ſim communiorem, & veriorem ſententiam, quod cum non viderit Cæuall. de eo me notat, de quo ſine veritatis fraude, & malitia me laudare debuiſ ſet.

Rurſus & de Franciſco Connano exclamat Cæuallos d. quæ ſt. 749. dicto num. 76. quod audiam à me ſcriptum in eiſdem commentariis de vſufructu, cap. 1, num. 30. Que como no vio los lugares atentamente, ò no los vio de ninguna manera, no me cita en aquel cap. en otro num. mas que en el 30. dicho. Hablando tam bien como hablo del miſmo Connano en el nu. 9. y en el num. 37. His autem in locis non aſ ſequor quid audire poſ ſim, aut debeam, quod notari potuerit, Cæual. autem ſi me exaudierit, & verba, atque reſolutiones d.c. 1. prælegerit, non ſine maxima confuſione id efficiet; inueniet ſi quidem. me eo in cap. nouiter, & conſtanter inſudaſ ſe in defendenda Communi quadam Gloſ ſarum, Bartoli, & omnium Antiquorum Neotericorum etiam permultorum: & num. 43. à communi illa opinione recedi nullo modo poſ ſe profiteor expreſ ſim. Fundamentis etiam & ſubtilitatibus Connani, & aliorum Recentiorum contra Gloſ ſ. Bart. & Communem nouiter, & ſubtiliter ſatisfacio, & in effectu relicta communi Doctorum sententia immuni, ita Neotericorum argutas rationes, & fundamenta elido, vt ipſorum placita placere cuique, vel mediocriter tantum de iure inſtructo nullo modo valeant in futurum.

Y pues aquella es vna queſtion de las que en materia de vſufructu eſcriuio Ricciardio, vayaſe a el, y veraſe ſi notô, apuntò, o eſcriuio el miſmo Ricciardio alguna coſa de tantas como el Autor notò, y obſeruò nueuamente, d. cap. 1. de vſufructu, en la diſtincion del vſufructu formal, y cauſal, que leer ſolo aquel cap. y cotejarle con Ricciardio, baſtarâ, para que el lector vea la verdad de lo que queda dicho.

Pariter etiam inquit, quod audiam, quod de eodem Franciſco Connano, cap. 27. de vſufructu, num. 16. ſcriptum reliqui, idque non modo exaudire, ſed & hoc loco repetere, ſiue tranſcribere, ideo decreui, vt non ſine maxima cuiuſque admiratione, atque indignatione id fiat. Itaque in ſummario dicti cap. nu. 12. ſic ſcripſi: Franciſcum Connanum, optimè & verè intellexiſ ſe iſtam materiam Et num. 18. in hunc modum adieci: Et Franciſci Connani opinio magis probatur. Et num. 16. quo expreſ ſim me arguit, quod Connanum eundem improbauerim, quem laudaui, & ſequutus ſum, ita ſcriptum apparet: Cuius rei rationem eleganter explicant Franciſcus Connanus, & Hotmanus.

Inquit deinde, & me non leuiter notat, quod cap. 28. de vſufructu, num. 28. & 29. eundem Connanum improbaui: id quod non efficeret, ſi me eo in loco prælegiſ ſet, quo neceſ ſariò, & verè, atque ideò Connanum improbo, quod ipſe auſus fuerit ſecurè, atque expreſ ſim improbare deciſionem Iuſtiniani in l. cum antiquitas, C. de vſufructu, quam confirmat, & ſequitur Regia lex 27. titulo 31. par. 3. De manera, que con ſu ſubtileza, y ingenio quiſo Connano des hazer la deciſion de vn texto expreſ ſo (que no pude ſufrir iuſtamente) y conſiguientemente la quiere deshazer, y la ley de la partida tambien, quien me nota, y calumnia deſto: y no aduierte, que en el c. 22. num. 4. eundem Connanum laudaui, & mihi ſemper eruditiſ ſimum profeſ ſus ſum.

Prætereà: & de Aretino, & Socino inquit, quod audiam, quod ſcripſi cap. 12. de vſufructu, num. 32. 33. & 37. & cap. 25. num. 4. quo loco (vt ibi videbitur) nec de Aretino, nec de Socino vllam ego mentionem facio, ſed in alio propoſito ſum præfato num. 4. Eoſdem autem commemoraui d. cap. 12. num. 32. & 33. & 37. & verè nihil de ipſis ibidem ſcriptum inuenio, quod mihi imputare Cæuallos potuerit, nec quouis modo tantorum Authorum authoritati detrahere; ſed apparet dumtaxat, me eorundem opinionem quandam non probaſ ſe, imò & illam refutaſ ſe, vt probarem, & defenderem contrariam omnino ſententiam, quæ fuit Innocentij, Baldi, Caſtrenſis, Romani, & Ripæ, eiuſdem etiam Socini alio in loco, & aliorum quamplurimorum Authorum. quos Antonius Gomezius, & Antonius de Leon ibi relati congeſ ſerunt, & ſecuti ſunt. Et pro Innocentio, Baldo, & ſequacibus ſunt adeò vrgentia iura vt ab eis recedi non potuerit, nec ſimilium Authorum ſequaces vllo modo argui.

Alio etiam loco, non in relato ſuprà a Cæuallos, Aretinum iterum improbaui, ſiue ſententiam eius ſecutus non fui, hoc eſt cap. 9. de vſufructu, num. 20. & ab eius opinione receſ ſerunt antea Ripa, Alciatus Pinellus, Graſ ſus, & Dueñ. ibidem relati; ego etiam pariter receſ ſi, & contra eum fundamenta concludentia conſideraui, & adduxi Bartoli theoricam, & doctrinam omnino contrariam Aretino, atque Bart. eundem probaui, vt ibidem conſtat, num. 19.

Sed & de Philippo Corneo dicit Cæuallos, quod audiam ſcriptum à me cap. 30. num. 50. quò loci vere nihil contra eum ſcripſi, ipſum tamen in articulo de quo agebatur ideo dereliqui, nec ſecutus ſum, vt communem Interpretum ſententiam probarem, & defenderem, prout ibi feci, & Menochij locum adduxi, quo ante me, Corneum improbauit, ſed intacta reliquit nonnulla, quæ ibidem ſcripſi, & Bartoli diſtinctionem pro eiſdem ponderaui, vt à Corneo recederem.

Vlterius Cæuallos ipſe inquit, quod audiam, quod cap. 18. de vſufructu, num. 12. de Federico de Senis, de Socino, & de Bertrando ſcripſi; idque & audio, & video, & inuenio me Authores præfatos improbaſ ſe, quoniam ipſorum opinio erat omnino contraria communi, & receptæ ſententiæ, contraria quoque & alteri permultorum opinioni, quæ à communi differt in eo articulo, de quo ibi agitur. Adduxi autem contra Authores eoſdem, & pro Communi, Alexandri conſilium in terminis, qui expreſsè tenet opinionem contrariam, quam, & cum aliis tenuit Pinellus ibi relatus. Hæc qui non vidit, nec conſiderauit, quam iniquè & indigné de me querelam proponat, vnuſquiſque diiudicet.

Inquit ſimiliter, quod audiam ſcriptum à me cap. 11. de vſufructu, num. 17. contra Cuiacium, y pido al lector, que en eſte lugar en que me cita Zauallos, para calumniarme, me lea originalmente, porque eſto y tan lexos de improbar à Cuiacio (a quien el dize que imprueuo) que le aprueuo expreſ ſamente, y en el ſumario d.n. 17. digo aſ ſi: Cuiacium, lectura, intellectu, & reſolutione huius materiæ, alios antecellere. Et num. 18. ſic ſcribo: Cuiacij interpretatio ad textum in l. 4. ff. de ſeruitutibus: relata, & probata per authorem. De manera que conſorme a eſto, el no me veia, ni leia, ſino anduuo por los indices, y en hallando que de algun Autor hazia mencion, y todos los Autores que hallaua, los iuntaua para hazerme cargo de que imprueuo a los que ſigo y defiendo, o no viendo la razon, porque alguna vez imprueuo a algunos Autores, y caſi ſiempre en defenſa de las opiniones comunes.

Deinde, cap. 12. num. 24. vbi eiuſdem Cuiacij obferuationem quandam carpebam, ſumma ratione, & velut neceſ ſitate adſtrictus, id efficere debui, vt ibi videbitur. Ab eius autem opinione recedens, Bart. Aretini, Caſtrenſis, Corraſij, & aliorum Interpretum ſententiæ magis acceſ ſi, vt ex numeris ſeqq. dilucidè conſtat.

Denique num. 15. cap. 77. de vſufructu, quò loci expreſ ſim me arguit, & notat Cæuallos, quod Cuiacium ipſum improbauerim, communem omnium Doctorum ſententiam ſequutus, ideò Authorem præfatum improbo, quod contra veriſ ſimam, & receptam non modò traditionem, ſed etiam contra textum expreſ ſum alloquutus fuerit. Quod etiam ſi Cæuallos vidiſ ſet, me nulla poſ ſet nota afficere.

Deinde inquit etiam Cæuallos, quod audiam, quod de Floriano de Sancto Petro, cap. 2. de vſufructu, num. 3. ſcriptum reliqui. Et vere loco prædicto nihil ſcripſi, quod audire debeam, aut præfatus Author mihi iuſtè imputare potuerit: retuli tamen ſingularem quandam Floriani opinionem, quæ eſt directò communi Interpretum ſententiæ contraria; & defendi communem opinionem conſtanter, quæ originaliter fuit ſententia, & opinio Bartoli, prout Bartolum ipſum retuli, & ſequutus ſum in addit. ad Commentaria ipſa de vſufructu, additione tertia.

Bartolum quoque in effectu, atque eius veſtigia ſequutus, refutaui, aut minimè probaui Ripæ ſententiam, cap. 70. de vſufructu, num. 31. de quo etiam Cæuallos me arguit; nec aduertit ante me Ripam eundem improbaſ ſe Authores octo à me citatos ibi, vt n. 33. nouè animaduerto, & cum Communi remaneo contra Ripam.

Similiter, & Bartoli ſententiam probaui, & conſtanter defendi cap. 13. de vſufructu, num. 6. quæ eſt fere ab omnibus communiter recepta, vt conſtat ex multis relatis à me in principio illius capitis atque n. 5. Vdalricum verò Zaſium ideo improbaui, quod ipſe iniuſtè non modò, ſed etiam contra rectam, atque ſtrictam iuris rationem, Bartolum impugnauerit, & ſecurè refutare contenderit.

Prætereà, & de Ioanne Sichardo inquit Cæuallos, quod audiam, quod ſcripſi cap. 7. de vſufructu, num. 25. quò loci duntaxat dixi Sichardi ſententiam mihi non placere; non aliud verbum contra illum protuli. Dixi etiam expreſ ſim, quare mihi non placuerit, hoc eſt, quod in caſu de quo ibi agitur, qualitatem quandam, & circunſtantiam requirit, quam communis Interpretum ſententia nec requirit, nec exiſtimat neceſ ſariam eſ ſe: ſic ego tueor ibidem communem opinionem, aut ſaltem aliam quoque communem multorum Authorum ſeruandam, & ſequendam fore aſ ſero, nec ſingulari vnius Authoris traditioni accedo, quod mihi exclamatione imputare non abſque iniuria, & malitia maxima fieri potuit, vt de ſe patet apertè.

Singularem pariter Martini Monter à Cueua opinionem quoad diuiſionem fructuum inter hæredes vltimi maioratus poſ ſeſ ſoris, & eiuſdem ſucceſ ſorem cap. 80. de vſufructu, num. 16. improbaui. Et ſequutus ſum communem ſententiam, quæ Didaci Couarruuias, Coſtæ, Ludouici Molinæ, & aliorum grauiſ ſimorum Authorum fuit, & de hoc etiam me norans Cæuallos ipſe, quanto errore lapſus fuerit, re ipſa, & veritate demonſtratur.

Sed & de Petro Paulo Pariſ. & Paulo de Montepico inquit etiam, quod audiam, quod ſcripſi cap. 17. de vſufructu. num. 27. & verè loco præfato dixi dumtaxat, horum Authorum opinionem improbaſ ſe Borgninum Caualcanum, & Achillin. Pedrocham, pro quibus (vltra ab eiſdem dicta) iura nonnulla, & Ferdinan. Vaſquez, Menchac. locum ponderaui, & communem ſententiam magis probaui.

Capit, etiam 25. num. 20. quo loco arguit etiam me Cæuallos, quod contra eundem Picum ſcripſerim: oſtendi duntaxat, Authorem illum deceptum fuiſ ſe in allegatione textus cuiuſdam contra Communem, & eandem Communem defendi conſtanter.

Rurſus & inquit, quod audiam, quod de Ioanne Cephalo, cap 20. de vſufructu, num. 18. ſcriptum reliqui: & quidem ſequutus ſum eo loco Angeli, & Alberici opinionem, quæ eſt in effectu opinio communis, & per iura expreſ ſa probatur, recipitùrque, & defenditur à Modern. Pariſ. & Antonio Galeatio Maluaſ ſia. Inde neceſ ſariò duxi notandum, deceptum Cephalum, qui contra communem, & iura præfata tenuit contrarium, vt ibi videbitur.

Similiter cap. 4. de vſufructu, num. 8. vbi etiam inquit Cæuallos, quod audiam, quod de ipſo Cephalo ſcripſi, inueniet lector errore manifeſto lapſum Cæuallos eundem, ob ipſummet vitium nuſquam me legendi: ibidem namque communem omnium ſententiam ſequutus, nouè animaduertebam, deceptum Cephalum in opinione quadam ſingulari contra communem, vt ibi conſtabit.

De Ioanne quoque Vincentio Hondedeo, inquit Cæuallos, quod audiam, quod ſcripſi cap. 79. nu. 14. de vſufructu: & verè eo loco Hondedeum notaui, quod in reſolutione quæ ſtionis, quæ agitabatur, diminutè loqueretur, aut eam non explicaſ ſet cum omnibus qualitatibus, & circunſtantiis, quas petit, & requirit; quod etſi nouiter obſeruauerim, adduxi pro me communem quandam opinionem, quam ſequor, retuli etiam Doct. Nauarrum. D. Franciſcum Sarmientum, D. Barboſam, & D. Ioannem Gutierrez, qui expreſsè placitum meum adiuuant, & in illo articulo requirunt id, quod Hondedeus non exprimit, aut non aduertit; quem tamen Authorem aliàs valde eruditum, & in ſuis ſcriptis diligentem, non ſemel notaui.

Deinde, & de Ioanne Parladorio inquit, quod audiam, quod ſcripſi, cap. 75. de vſufructu, ex num. 10. cum ſeqq. quò loci contra Authorem hunc nihil à me ſcriptum inuenio, eundem tamen ideo notaui, nec ſequutus ſum, quod in articulo de quo ibi agitur, communes omnium Scribentium traditiones, atque reſolutiones nouis quibuſdam fundamentis, & rationibus impugnauit. Ego verò qui eiſdem communibus magis accedo & ipſas nouè explico, nouè etiam obſeruo quamplurima, quæ tunc vſque ſic explicata, & obſeruata non fuerant, ex ipſis tamen communibus, atque ex iure deducuntur; Parladorium idcirco atque iuſtè carpebam, quod ab eis receſ ſerit, vt ibi conſtabit. Ipſum tamen Parladorium & Cæuallus notauit, atque refutauit 3. hac parte communium, q. 80. n. 38. opinionem illius.

De Azeuedo etiam inquit, quod audiam à me ſcriptum cap. 2. de vſufructu, num. 48. quo numero de Azeuedo nihil ſcripſi: cæterum num. 67. nouè animaduerto, ipſum deceptum in opinione quadam ſingulari, quam tenuit contra communem obſeruationem permultorum, quos ibidem retuli num. 65. & maximè contra Imolam, Florianum, Corneum, Ioannem de Garronibus, & Palacios Rubios, qui verius ſe habuerunt in articulo illo, vt dilucidè ibidem oſtendi. Ipſe autem Cæuallos tribus in locis Azeuedum notat, atque eius opiniones refutat 3. hac parte communium, quæ ſt. 762. n. 56. q. 808. n. 50. q. 815. num. 17.

Denique & me notat & arguit, quod D. Spino, Mendez de Caſtro, Caualcanum, & Morlam nonnullis in locis improbauerim, & inquit, quod audiam contra eos à me ſcriptum, contra quos verè nihil ſcripſi, imò nec improbo aliquando (vt ipſe malè profeſ ſus eſt) aliquando verò non potui non improbare, & aliorum ſententias recipere, vt ibidem latiùs apparet. Ipſe autem Cæuallos 3. hac parte communium, quæ ſt. 779. num. 6. de. D. Spino verba ſequentia profert. Eſpino parum diligenter quæ ſtionem examinauit, nec eruditè reſoluit. Incautè etiam loquutum Cæuallum eundem dixit D. Felicianus de Solis, vt ipſe refert 3. hac parte communium, quæ ſt 847. num. 7. nec ideo prouocatus eſt, ſicut ex verbis à me dictis. De quibus & me ſi vindictam æqualem ſumere intendiſ ſet, nec ita temerè & malitiosè proceſ ſiſ ſet, vindictam equidem ſumeret, aut ſibi ſatisfaceret æqualiter, ſi ſuarum Communium loco aliquo diceret duntaxat, me in aliquo dubio, aut quæ ſtione, perfectè & accuratè fatis non proceſ ſiſ ſe, aut minus perfectè, vel imperfectè me habuiſ ſe, quod de ipſo ego tantum dixi, & alia conſultò prætermiſi, vt ſuprà notaui. Aliter autem atque ita id efficit, vt eruditiſ ſimus ſ æpè Viros, magnò ſque iuris Interpretos commentaria à ſe non mediocri ſtudio & labore confecta, typis mandare, nec publicè edere voluiſ ſe, ne inuidi, aut ignorantis, ſiue ea non percipientis iudicio ſcripta ſua ſubiicerentur, ſumma ratione mihi ſuadeam. Similiter etiam & notanda ſingularia quædam diui Hieronymi ad Celantiam de inſtitutione matris familias, verba, inquit namque in hunc modum: Eo fit, vt qui adulari neſcit, aut inuidus, aut ſuperbus putetur. Eſt ſanè grande & ſubtile artificium laudare alterum in commendationem ſui; & decipiendo, animum ſibi obligare decepti: quódque hoc maximè vitio agi ſolet, fictas laudes certo pretio vendere. Quæ hæc tanta eſt leuitas animi, quæ tanta vanitas, relicta propria conſcientia, alienam opinionem ſequi, & quidem fictam atque ſimulatam.

Subiicit tandem Cæuallos ipſe d. quæ ſt. 749. num. 75. vt ſua ſcripta, & communium contra communes congeriem laudet, atque extollat, quod nec titulum, nec tractatum inueniemus de communibus opinionibus adinuicem contrariis: in quo equidem nollem notam aliquam adiicere, ſed rem hanc ſilentio prætermittere, ſicut aliquando prætermiſi, & non modò in commentariis de vſufructu, ſed & in libro 2. controuerſiarum iuris, hoc quoque lib. 3. tacueram, & tacerem, niſi 3. hæc communium pars ad manus meas, ipſo equidem iam abſoluto perueniſ ſet, & ſuperiora legiſ ſem. Verum autem qui profitentur, & Interpretum omnium iuris notitiam, atque aſ ſiduum lecturam habent, viderint melius, & diiudicauerint, an plena volumina extent communium opinionum adinuicem aduerſantium. Quis namque hactenus communium aggregationem, & tractatum ſuſcepit, qui relata in articulo, aut dubio de quo agitur communi Interpretum ſententia, contrariam ſtatim aliorum opinionem non attuliſ ſet Antonius ille Gabriel, & cæteri qui cum eo aggregantur communeſque ediderunt, an aliquando id omiſerint, an etiam qui plenos tractatus diuerfarum materiarum con fecerunt (de quibus tot extant ſimul iuncta volumina) aliquando in vnoquoque articulo, aut quæſtione excitata, non modò) duas communes contrarias, ſed & plures inuicem aduerſantes, aut diuerſas ſententias deſierint recitare, ipſi pariter diiudicent. Nec ideo intenderem præfati Authoris labori in aliquo detrahere, nec etiam laborem eundem inanem vllo modo dicere, ſed duntaxat ſuaderi Authorem ipſum (quod nullus negabit) difficilius equidem eſ ſe, quæ ſtiones decem accurata & ſtricta iuris ratione, atque diſputatione, & abſque tranſcribendi vitio peragere, eatenus ab aliis ſcripta congerere, & omnium quæ in propoſito antea dicta fuerant, notas, & obſeruationes veras adiicere, ac denique ſubtilitate, nouitate, & ingenio eas abſoluere, quàm communium contra communes mille recitationem, & relationem ſuſcipere; vtpote cum ſi viginti iuris Interpretes ex Recentioribus iunxeris, ex vnoquoque quamplurimas quæ ſtiones accuratè diſputatas, & tunc vſque Scribentes omnes congeſtos, & inde conſequenter communes contra communes quamplures facile deduxeris, imò integre, & abſque alio labore quàm tranſcribendi, ex Recentiori aliquo vnamquamque elicies, nec aliam quàm ſcribendi curam habebis. Quæ namque in iure quæſtio eſt, qui articulus, aut dubium excitatur, in quo ſtatim Doctorum contrarietatem, atque diuerſitatem maximam non inuenias; exemplo ſunt vltimarum voluntatum, contractuum, rerum, perſonarum, cæterorúmque materiæ, cuiuſuis generis illæ ſint; in eis namque pleniſ ſimi ſunt tractatus, & nouiſ ſimorum ſcripta, rerum omnium congerie exornata, vt alio quàm tranſcribendi labore opus non ſit (vt dixi) ſi duntaxat recenſere, & aggregare communes contra communes intentio, & finis fuerit, imò & iura, & rationes pro vna, & altera parte deduci valebunt ex eiſdem, atque vniuſcuiuſque capitis, ſiue quæ ſtionis, aut communis omnia neceſ ſaria ſimul iuncta tranſcribi, & plura volumina communium confici. Et de his hactenus, quæ abſoluenda, atque circunſcribenda Diui Bernardi in libro de conſcientia, cap. 2. loco quodam duximus, vbi inquit notabiliter, vt inſtitutum huius capitis perficiam: Vnicuique liber propria conſcientia eſt, & ad hunc librum emendandum & corrigendum, omnes alij ſcripti ſunt, per hunc Dominus cum ex hac vita vnuſquiſque diſceſ ſerit, rationem accipiet, an bene, an malè geſ ſerit.

CAPVT XXI.

Ad Titulum, ff. ad S.C. Turpilianum, & de calumniatoribus, in Decretalibus. Vbi nonnullis de calumniatoris crimine (quod graue eſt) breuiter commemoratis, aliiſque omiſ ſis conſultò, ne tranſcribantur; id præcipuè intenditur (quod in vſu forenſi controuertitur ſ æpè, & dilucidè ſatis explicatum non eſt) vtrum calumniator etiam præſumptus, is ſcilicet, qui vel accuſationem non probauit, vel ab ea deſtitit, teneatur ad damna, expenſas, & intereſ ſe: & ibidem Bartoli ſententia (quæ in puncto iuris veriſ ſima eſt, quicquid de conſuetudine contra ipſum alij enuntiauerint) conſtanter, ac ita defenditur, vt omnino debeat obſeruari, prout hic explicatur.

SVMMARIVM.

- 1 Accuſatores temerarij, aut præuaricantur, aut tergiuerſantur, aut calumniantur.
- 2 Præuaricator, vnde, & quis dicatur remiſ ſiuè.
- 3 Tergiuerſator, quis dicatur, & vnde, & de pœnis eius, remiſ ſiuè.
- 4 Calumniatores appellantur, qui falſa crimina intendunt.
- 5 Idque eo ipſo præ ſumitur, quòd intentatum crimen non probauerint.
- 6 Vt poſ ſint de calumnia ſine aliis indiciis condemnari, & num. 9.
- 7 Et ratio vera, ac communis redditur.
- 8 Calumnia duplex, vera ſcilicet, & praeſumpta, & vtriuſque exemplum proponitur.
- 9 Calumniator nedum verus, ſed etiam præ ſumptus de calumnia punitur.
- 10 Calumniatoris crimen graue eſ ſe, & varias pœnas pro eo impoſitas.
- 11 Regulariter tamen pœnâ arbitrariâ puniri. Idque tam in vera, quàm in præ ſumpta calumnia; numero ſequenti.
- 12 Quoniam talionis pœna ab aula hodie receſ ſit omnino, de generali conſuetudine.
- 13 A calumnia excuſure cauſas nonnullas, tam in ciuili, quàm in criminali. Modò probentur, quoniam non præ ſumuntur.
- 14 Succumbens in criminalibus, vtrum debeat in expenſis condemnari, ſicut in ciuilibus; & n. ſeq. Quod debeat, & ſic affirmatiua pars probata per Bartol. quem ſequuntur Authores innumeri hîc relati.
- 15 Et pro ſententia ipſius adducta iura nonnulla.
- 16 Lex etiam quædam partitæ, nouiter ponderata per Authorem.
- 17 Rationes quoque vrgentiſ ſimæ expenduntur.
- 18 Et Iulij Clari fundamentum, aut ratio præcipua contra Bartolum, diluitur concludenter; & num. ſeq.
- 19 Improbatur etiam eorum ſententia, qui contra Bartolum in præfato articulo ſcripſerunt.
- 20 A calumnia, & eius pœna licèt cauſa iuſta excuſet, non tamen excuſat ab expenſis, & earum condemnatione, ex ſententia quorundam.
- 21 Contra verò ex ſententia Prosperi Farinacij, quæ ab Authore probatur.
- 22 Et per ipſum nouiter adnotantur nonnulla, quibus magis ipſa corroboratur, ac explicatur per totum numerum, & ſequent.
- 23 Et lex quadam Partitæ nouiter declaratur.
- 24 Ac demum, boni, & diſcreti Iudicis arbitrium in propoſito commendatur.
- 25 Iuſtam cauſam non excuſare accuſatorem, quin poſ ſitipſe actione iniuriarum conueniri ex ſententia quorundam.
- 26 Contrà ex veriori ſententia, qua ab Authore probatur.
- 27 Et pro ea ſingulariter, & nouè expenditur text. in §. ſed non vtique, l. primæ, ff. ad Turpilian.

PRo dilucida huius capitis explicatione conſtituenda erunt nonnulla, antequam ad præcipuam eiuſdem quæ ſtionem (quæ de expenſis eſt) deueniamus, verè namque prætermitti illa non non poſ ſunt, ſiue eademmet quæ ſtio non ita diſtinctè, & dilucidè (vt neceſ ſe eſt) explicari, ſi ipſa non præmittantur.

Ac primum quidem conſtituendum duxi, quod accuſatores temerarij, præuaricantur, aut tergiuerſantur, aut calumniantur, l. 1. ff. ad S.C. Turpilianum. Præuaricator, vnde, & quis dicatur, & de pœnis eius, ex eadem l. 1. §. præuaricatorem, cum ſeq. colligitur, & poſt infinitos alios Authores explicant plena manu Iacobus Menoch. de arbitrariis, lib. 2. caſu 223. Ioſeph. Maſcard. tom. 1. de probationibus, concluſio. 322. Proſper Farinac, criminalium lib. 2. tit. 1. quæ ſt 4. num. 14. cum ſequentib. vſque ad numer. 20. & vltra relatos ab eo Ioannes Philipp, in ſumma vtriuſque iuris, ad tit. ff. ad S.C. Turpilianum fol. 400. Sebaſtian. Næuius nouiſ ſime, ſelect. iur. ad eundem titulum, §. præuaricatorem, cum ſeq. folio mihi 345. tergiuerſator ſimiliter, vnde, & quis dicatur, ac de pœnis, ex eadem l. prima, ff. ad Turpilianum colligitur, & explicant latè poſt: alios multos Tiberius Decianus, criminalium libro tertio, capite 35. & lib. nono, capit. 40. Petrus Gregorius, in Syntagmate iuris lib. 32. capit. 22. & ſequent. Proſper. Farinacius, lib. 1. criminal. quæ ſt. 7. & quæst 10. ex num. 14. Ioannes Philippus, ad dict. tit. ff. ad Turpilian. & ibidem nouiſ ſime Sebaſtianus Næuius, ex § ſi quis, cum ſequentib. Calumniatores autem (quod ad nos attinet) appellantur, qui falſa crimina intendunt, per textum. in eadem l. prima. §. calumniari, ff. ad Turpilian. vbi Bartol. & Doctores communiter, cap. notandum, quæ ſtione tertia, Ioannes Philippus in eodem loco relato ſupra, fol. 400. in principio, Sebaſtianus Næuius eodem in loco, atque in dict. l. prima, & §. calumniari, & §. calumniatoribus, folio mihi 345. Proſper. Farinac. lib. 1. quæ ſt, 16. ex numero 14. cum ſequentib. Hippolyt. Riminald, in conſilio. 303. in principio, & per totum, lib. 3. Iacob. Menoch de arbitrariis, libr. 2. caſu 321. num. 1. & n. 2. calumniati quid ex Laurent. Valla, Hieronymus Teutler. volumine 1. diſput. in pandect. diſput. 10. theſi final. Ioannes Baptiſt. Vveber. diſt. Bartoli 680. Idque eo ipſo præ ſumitur, quod intentatum crimen non probauerint. Et ideo Iudex in. dubio illum calumniatorem eſ ſe iudicauerit, qui accuſationem quam intendit, non probauit, ſi quidem extat contra eum iuris præ ſumptio, ita Bartolus, ini. prima, in princ. numer. 7. ff. ad Turpilian. Angel. Felin. Craueta, Petr. Benintendus, & Iulius Clarus, quos refert, & ita reſoluit Menochius dicto caſu 321. num. 4. & duob. ſequentib. Gloſ ſa, Bartol. Baldus, Abbas, Felinus, Craueta, & Iulius Clarus, cum quibus ſic etiam Ioſephus Maſcar, de probationibus, lib. 1. concluſione 244. num. 1. vbi de communi omnium ſententia fidem facit, & inquit numer. ſecundo, poſt Gloſ ſam, Abbatem, & Benintend. quod de calumnia ſine aliis indiciis poteſt puniri accusans, ſi defecerit in probatione. Boſ ſius in tit. de præuaricatorib. & calumniatoribus, num. 7. & 8. & clarè Proſper Farinarius criminalium libro primo, quæ ſt dicta 16. num. 11. Ioannes Baptiſt. Vveber. præcitata diſtinction. 680. Sebaſtianus Næuius ad tit. ad S.C. Turpilianum. §. calumniari, Ioannes Philippus, iu ſumma vtriuſque iuris, ad eundem tit. & melius ad tit. de calumn. in decretal, fol. mihi 469. qui pro eadem ſententia (ſcilicèt quod calumnia præ ſumatur eo ipſo, quod intentatum crimen non probatur) citat text in cap. 2. illius tituli. Et reddit rationem communem, & veram, quia cum is, qui alium ad indicium prouocat, probationes ſuas paratas habere debeat, l. qui accuſare 4. C. de edendo, ſi probatione defecerit, videtur ſine cauſa, ideſt calumniosè litem mouiſ ſe: Petrus Gregorius, in Syntagmate iuris, lib. 32. capit. 20. fol. 499. in illis verbis: Accedunt & ad calumniam alij, qui non probant, quod intendunt. Verè igitur calumnia præfata ex defectu probationis reſultans, præ ſumpta appellatur communiter à Scribentibus noſtris, & iuris vtriuſque Interpretibus.

Verè etiam ab eiſdem, & placito communi obſeruatum eſt, quod duplex eſt calumnia, vera ſcilicèt, & præ ſumpta. Vera calumnia dicitur, quando quis ſciens, aut ſcire debens aliquem innocentem, proponit contra eum accuſationem, aut querelam Præ ſumpta autem calumnia eſt, quando accuſator (vt dixi) crimen obiectum, vel quod intendit, non probat, vel quando poſt cœptum iudicium, accuſationémque inſtitutam, ab ipſa deſiſtit; nam his caſibus præ ſumitur calumniari (vt dictum fuit ſupra) & ita expreſ ſim diſtinxit Iulius Clarus, lib. 5. § finali, quæ ſt. ſexageſimaſecunda, num. 4. in verſic. pro reſolutione, & ita tenuiſ ſe Scribentes antiquos communiter ex Saliceto notauit, & ita pariter diſtinxit Gregorius Lopez, (quem nullus citat) in l. 5. tit. primo, partita 7. verbo: tal malicia. Hippolytus Riminaldus, qui Iulium Clarum refert in conſilio 303. num. decimo, & vndecimo, libr. Tertio, Maſcardus, dicta concluſione 254. numero quadrageſimo, & apertè præ ſentiunt, Iacobus Menochius, Petrus Gregorius, Ioannes Philippus, Sebaſtianus Næuius, Ioannes Baptiſt. Vveber. & cæteri relati ſuprà. Proſper. Farinarius, lib. 1. dicta quæ ſt. decimaſexta, numero decimo, & vndecimo, vbi vtitur expreſ ſim diſtinctione præfata veri, & præ ſumpti calumniatoris, pro qua miror equidem non expendiſ ſe relatos Authores text. velut expreſſum in dicta l. prima, ff. ad Turpilianum, nam dum dixit, quod calumniatores appellantur, qui falſa crimina intendunt, ſubdit ſtatim, quod non protinus calumniari videtur, aut dicitur, qui in probatione defecit, ſed præ ſumitur tantum, ac ideo calumniæ in contrarium, & pro accuſatore probatio aſ ſumitur, & res relinquitur inquiſitioni Iudicis, qui cauſa cognitione præhabita, fortaſ ſis pro eodem accuſatore inueniet talia, quæ eundem excuſent, & calumniæ præ ſumptionem ex defectu probationis euenientem elidant, vt ſatis claré eodem in textu innuitur. Vbi poſtmodum dicitur, quod ſi iudex accuſatorem in euidenti calumnia deprehenderit, & ſic agitur de vera calumnia, quæ nulla ratione, nec cauſa excuſari, vel iuſtificari poteſt. Et de eadem agitur in dicta l. quinta, tit. primo, part. 7. ſubiicit deinde Farinacius eadem quæ ſt. 16. num. 10. & 11. Et poſt infinitos alios Authores rectiſ ſimè probat, de calumnia, nedum verum calumniatorem, ſed etiam præ ſumptum, qui in probationibus defecit, vel ab ea deſtitit, poſ ſe condemnari, per textum in l. prima, §. 1. C. de Aduocatis diuerſ. indic. per Gloſ ſas etiam, Bart. Hoſtienſ. Præpoſitum, Angelum, Felinum, Crauetam, Hieronym. Cucchal. Aufrerium, Capel. Tholof. Salicet. Benintendum, Bernardum Diaz, Grammaticum Marſil. Conrad. Abbat. Alex. Villalob. Boſ ſium, Iulium Clarum, Maſcardum, Menochium, Gigant, & alios ibi relatos. Et vltra eum idipſum firmauit apertè Gregorius Lopez, in dicta l. quinta, part. dicto verbo, la tal malicia. Petrus Gregorius, dicto cap. vigeſimo, in principio, & iterum numer. ſeptimo, Baiardus, in addition, ad dictam quæ ſtionem 62. Iulij Clari, numero 32. & 35. Ioannes Philippus, ad dictum titulum, ad Turpilianum, & ad titulum de calumniatoribus, in Decretalibus, in principio, iuncto verſic. ſin in euidenti. Nec excluditur præfata communis ſententia (quod vltra omnes animaduertitur) ex deciſione dictæ l. primæ, ff. ad Turpilianum: Nam & ſi dixerit, quod Iudex eum, quem in euidenti, & ſic in vera calumnia deprehenderit, legitima pœna coërcebit, non tamen denegat, quin etiam legitimam pœnam ei irrogare valeat, quem in præ ſumpta calumnia deprehendat, imò id efficiendi poteſtatem concedit apertè Iudici, quatenus eidem cauſ æ cognitionem & rei inquiſitionem relinquit, quando crimen obiectum non probatur, ac etiam in præ ſumpta calumnia, ſiquidem ſubdit, quod non protinus calumniari videtur, qui crimen obiectum non probat, ſed quod Iudicis inquiſitioni, & arbitrio id relinquitur: & conſequenter conceditur eidem damnandi præſumptum calumniatorem facultas, ſicut & absoluendi, ſi iuſtas excuſationis cauſas repererit, quod ibi exprimitur. Remanet ergo, præ ſumptum quoque calumniatorem poſ ſe condemnari, ac ſine alijs indiciis equidem, vt ex communi Maſcard. poſt relatos ſuprà, num. 6. obſeruauit.

Idipſum autem, vt dilucidè magis, & apertiùs explicetur, reuocare in memoriam, atque obſeruare neceſ ſarium erit, calumniatoris crimen graue eſ ſe, & varias pœnas pro eo impoſitas, ſicuti Farinacius ipſe poſt multos alios Authores latiùs explicat, & proſequitur libro primo, dicta quæ ſtione decimaſexta, ex numero primo, vſque ad numerum octauum, & numerum vndecimum, cum ſequentibus, ad quem lectorem remitto, quoniam tranſcribendi vitium ſemper abhorreo. Regulariter tamen pœna arbitraria puniri, ita vt Iudex iuxta obiecti criminis, & accuſatoris qualitates, aliáſque debitas circunſtuntias, & rationes id arbitrari, & definiri de iure debeat. Quod Menochius, Boſ ſius, & Clarus relati, & ſequuti per Farinacium vbi ſupra, n. quinto, & ſequentibus (vbi ex profeſ ſo declarat) rectè animaduertunt Gregorius quoque Lopez eruditè reſoluit in dicta l. quinta, partitæ, verbo, la tal malicia, Nec ob deciſionem eiuſdem legis tolli arbitrium, ſiue arbitrandi facultatem Iudici, claré præ ſentit, dum arbitrio eius totam hanc rem relinquit, quamuis non ita expreſ ſim animaduertat: Petrus etiam Gregorius, vbi ſupra, Didacus Couarruuias libro ſecundo variarum, capite nono, numero primo, Doctor Paz, in praxi, quinta parte, primi tom. capit. 3. §. 7. n. 54. fol. mihi 159. Sebaſtian. Næuius nouiſ ſimè, ad dict. tit. ad Turpilianum. n. 10. & 11. & 14. vbi Iureconſultorum verba repetit, & concluſiones elicit breuiter in materia, quod calumniatores lege Rhemia puniuntur, & magis ex Iudicis cognitione, & arbitrio, quam ex probationis deſectu deprehenduntur. Facti etiam quæ ſtio, quod eſt in arbitrio indicantis, pœnæ verò perſecutio legis authoritati reſeruatur, vt exprimit textus, in §. calum. dict. l. primæ, ad Turpil. Ioannes Philippus, ad dict. tit. de calum. vbi etiam Iureconſultorum verba tranſcribit, & diſquiſitionem calumniæ Iudicis cognitione totam dependere obſeruat, deberèque illum de accuſatoris conſilio quærerere, qua ſcilicet mente, & animo ad accuſationem proceſ ſerit, ex eiſdem Iure consultis reperit; & ſecundum hæc, ſic etiam in vera calumnia, aut vero calumniatore pœna arbitraria non excluditur, & totum hoc Iudicis arbitrio relinquitur Quoniam talionis pœna ab aula hodie receſ ſit omnino, de generali conſuetudine, prout aſ ſerit Farinacius, & permultos Authores in id congerit. lib. 1. d. quæ ſt. 16. num. 4. vbi lector videbit, quamuis aliquando poſ ſit propter grauitatem, & atrocitatem criminis locum habere. vt ibidem oſtendit; nec diſ ſentit Gregorius Lopez, in loco relato ſuprà; quanto magis in calumnia præ ſumpta, arbitraria eſ ſe debebit pœna, & totum id Iudicis arbitrio relinqui? In quo vnanimiter omnes conueniunt, & pœna arbitraria præ ſumptum calumniatorem puniunt, ſicuti expreſ ſim dixit Gregorius Lopez, dicto verbo, la tal malicia, & concludit Farinacius poſt alios, vbi ſuprà n. 5. Imò & á calumnia, eiúſque pœna eundem calumniatorem præ ſumptum excuſant propter cauſas iuſtas nonnullas, quæ etiam Iudicis arbitrio remittuntur, an ſcilicèt iuſtæ ſint, necne, iuſta namque cauſa excuſat à calumnia tam in ciuili, quàm in criminali cauſa, modo probetur; quoniam non præ ſumitur. prout hæc omnia poſt Boſ ſium, Iulium Clarum, Maſcardum, Marſilium, Crauetam, Benintendum, Menochium, & alios quamplurimos obſeruauit, & latè comprobauit Proſperus Farinacius, lib. 1. d. quæ ſt. 17. ex num. 33. Vſque ad numer. 70. qui erit videndus omnino, congerit enim ex profeſ ſo omnia in propoſito neceſ ſaria, & cauſas illas iuſtas repetit, quas Menochius ante ipſum latè recenſuit. Et vltra eum eodem in placito fuerunt Petrus Gregorius, l. 32. dicto capit. 20. Ioannes Philippus, ad dictum tit. de calumn. Sebaſtianus Næuius, ad dict. tit. ad Turpilianum, num. 15. & 17. Baiardus, in addition. ad quæ ſt. prædictam 62. Iulij Clari, Et hactenus de prima obſeruatione, aut primo præmiſ ſo, ex quo (vt vides) tituli illi ad Senat. Conſult. Turpilianum, ff. & de calumniatoribus, in Decretalibus, exornantur, atque enucleantur in aliquibus, in cæteris verò ſcienter conſultoque alia prætermittuntur, quoniam á præcitatis Authoribus ſuſcipiuntur, & longa ſerie traduntur.

Secundò deinde, & principaliter conſtituo, dubium maximum eſ ſe, an quemadmodum calumniatores, qui ſalſa crimina intendunt, ex iuſtis illis cauſis á præfatis Authoribus commemoratis, & á Iureconſultis ipſis in conſideratione habitis in §. ſed non vtiquè, dictæ l. primæ, ff. ad Turpilianum, liberantur, atque excuſantur; ita quoque, & ab expenſis, earumque refectione, aut præ ſtatione liberentur. Quod dubium antequam abſoluatur, inquirendum erit, an. ſimpliciter loquendo, nec iuſtam aliquam cauſam conſiderando, ſiue iuſta accuſandi cauſa non probata, regulariterve ſuccumbens in cauſa criminali debeat in expenſis condemnari, & conſequenter vtrum in criminalibus, ſicut in ciuilibus victus victori in expenſis condemnetur.

Et quidem communis noſter preceptor Bartolus, & iuris ciuilis Interpres inſignis, in authent. de mandatis Principum. & deinde, numero 3. & in l. prima, in principio, circa finem, ff. ad Turpilianum, partem affirmatiuam ſuſtinuit, & profeſ ſus eſt teneri communiter, quod in criminalibus ille qui ſuccubuit in cauſa, debeat in expenſis condemnari. Et Bartolum refert Socinus iunior, in conſilio 36. numero 14. lib. 2. hanc etiam opinionem dicit eſ ſe communem Aretinus, in cap. accedens, numero 13. de accuſationibus. Quem refert Nicellus, in concord. Gloſ. cap. 47. idémque tenent Gratus, & Cardinalis Alexander, qui dicit, quod de iure Canonico ita communiter tenetur, Angelus Aretinu, Albericus, practica Conradi. Apoſtil. ad Angelum Marſilius, Bernardus Diaz, Viuius, Albanus, Padill. & Didac. Couar. quos retulit, licèt ipſe contra Bartolum tenuerit (vt ſtatim dicetur) Iulius Clarus, libro 5. §. final. Quæ ſtione 62. num. 4. & eoſdem cumulauit Marſilius, in practica criminali, §. ſupereſt, in prima columna, & in l. patre, vel marito, numero 27. ff. de quæ ſtionibus, qui firmat hanc eſ ſe communem opinionem, & ab ea non eſ ſe recedendum. Cumulauit etiam eoſdem Authores, Catald. etiam, Capel. Tholoſanam, Auguſtin. de Arismin. & Hieronymum Cucadon. & Abbatem, Hippolytus Riminaldus, in conſilio 303. numero quinto, cum ſequentibus vſque ad numerum decimum, vbi firmat hanc receptiſ ſimam opinionem, & defendit, in criminalibus ſuccumbentem in cauſa condemnandum eſ ſe in expenſis reo abſoluto. Commemorat etiam Bernardi Diaz Hiſpani obſeruationem in propoſito; ille namque dixit, eas impenſas ſoluendas eſ ſe reo abſoluto, quas verè conſtiterit expendiſ ſe in ſubſtituendis procuratoribus loco ſui, in euocandis teſtibus, & miniſtrandis illis ſumptibus itineris, ac in ſolurionibus Tabellionum, & ſimilium rerum, in quibus certum erit, aliquid eum conſumpſiſ ſe. Quod idem tenuit Lancelot. Conrad. ibidem relatus: commemorat etiam Hippolyt. ipſe Riminaldus Gloſ ſam notabilem in cap. cum dilecti, de dolo, & contumacia, quæ dicit, quod in cauſa criminali, ſiue agatur per viam denunciationis, ſiue accuſationis, ſiue inquiſitionis, locum habet condemnatio expenſarum. Hanc quoque partem, & opinionem Partoli firmiter renuit Boſ ſius, in titulo de præuaricatoribus & calumniatoribus, numero 9. folio 405. vbi quod deficiens in probationibus in cauſa criminali, punitur in expenſis, & damnis: & numero decimo. ſubdit, quod ad condemnandum in expenſis non requiritur calumnia, ſed ſufficit temeritas. Et eo loco nullus Boſ ſium præcitauit. Alio tamen, hoc eſt titulo, de accuſatione, numero vigeſimeſeptimo, & vigeſimooctauo, fol. mihi 99. Maſcard. & Menochius ipſum recenſent, ibi autem reliquit Boſ ſius in hunc modum ſcriptum: Et ne erres, ſcias, quod pœna, calumniatoris eſt propriè pœna, condemnatio verò expenſarum, eſt intereſ ſe respectu rei familiaris, non pœna, & ideo calumniator patitur vtramque condemnationem. Subditque ſub eodem numero vigeſimooctauo: Quis tamen excuſabitur à calumnia, & tamen non excuſabitur ab expenſis, in his enim expenſis non ſuſ ſicit color querelantis ad eum excuſandum ſed vbi ſuccumbat etiam propter rei legitimas defenſiones, vel penuriam probationum, vel alia cauſa tenebitur; niſi tamen eſ ſet tam magnus color, quod præberet iuſtam cauſam litigandi, ſicut in ciuilibus, l. properandum, §. ſin autem, C. de iudiciis. Et hactenus Boſ ſius. Sunt quoque eodem in placito condemnationis expenſarum contra ſuccumbentem in criminalibus, atque in fortioribus terminis, videlicet, data etiam iuſta cauſa agendi criminaliter; & Abbatis ſententia adducuntur Menochius, & Maſcardus, ille de arbitrariis, libro ſecundo, caſu 321. numero trigeſimoquarto, iſte tomo primo de probationibus concluſione 254. numero decimoquinto, eandem denique Bartoli ſententiam putat veriſ ſimam in puncto iuris, & ſeruandam in vſu forenſi, & praxi, Proſperus Farinacius, criminal, libro primo, dicta quæ ſtione decimaſexta, numero 13. folio mihi 227. & cum ipſa remanet in effectu Baiard. ad d. q. 62. Iulij Clari, n. 36.

Verè autem pro hac opinione (quæ erit omnino amplectenda cum occaſio ſe offeret, modò bonus, & diſcretus Index iuxta obiecti criminis, & accuſatorum qualitates, rei defenſiones, aliáſque debita circunſtantias id arbitretur & definiat) & iura extant, & rationes fortiſ ſimæ. Ac primum quidem vrget textus, in l. prima, §. calumniatoribus, iuncto §. quæri poſ ſit, ff. ad Turpillianum, quem ita ſimpliciter retulit Farinacius, dicta quæ ſtione 16. numero 13. nec induxit. Tamen id non probat textus ille vllo modo, quicquid magis legatur, & ponderetur, non enim de expenſis agit, nec de alio ſermonem inſtituit, quo expenſarum condemnatio deduci valeat, quæ ex temeritate poteſt etiam iuſtificari. Sed eo caſu, quando Iudex ita fuerit interlocutus: Lucius Titius temerè accuſaſ ſe videtur. Quod eum calumniatorem pronuntiaſ ſe non cenſetur, & in dubio temeritatis verba ad calumniam non referenda, Iureconſultus exprimit: ex eo autem dumtaxat, ex dictis etiam in alio §. aſ ſumptum prædictum elici claré non poteſt, nec eò tendit Iureconſultus, vt dilucidè conſtat ibidem.

Marſilius autem, in dicto §. ſupereſt, in prima columna, & in dicta l. patre, vel marito, numero 27. ff. de quæſtionibus, pro Bartolo expendit text. illum in verſicuIo: Mancipiorum, quæ mortua fuerint æ ſtimatio debetur. Et vere cum textus ille indicet apertè, quod pars ſuccumbens in criminalibus teneatur ad intereſ ſe alteri parti, & teneatur reſarcire illi damna, quæ paſ ſa ſuit; idem poteſt (& recta quidem iuris ratione) de expenſis in cauſa criminali factis intelligi, cum diſcriminis ratio, aut diſparitas non ſubſit, nec intereſ ſe aut damna paſ ſa recuperaret accuſatus, ſi expenſ æ eidem non ſoluerentur. Et ita textum illum optime id probare dixit Riminaldus (ſed non ita fortiter inducit) dicto conſilio 303. numero 5. lib. 3. quò loci, & pro hac parte dicit eſ ſe textum pulcherrimum, in l. ſi poſtulauerit, §. ſi reus, ff. ad l. Iuliam, de adulteriis, vbi ſi ſerui fuerint accuſati, & quæ ſtionibus ſubiecti, demúmque abſoluti, inquit Vlpian, quod æ ſtimari per indices lex damnum voluit, ſiue mortui fuerint, quantæ pecuniæ ante quæ ſtionem fuerint; & ſiue viuerent, quantæ pecuniæ damnum in his datum fuerit, factúmve eſ ſet. Vnde ſubdit Riminaldus ipſe patere, abſoluto reo reficienda eſ ſe ſua damna, ſub quibus indubitanter continentur impenſ æ per eum factæ. Et ante Riminaldum ſic quoque notauit Bartolus in eadem lege, dicens ibi eſ ſe quaſi caſum, quod in criminalibus victus victori debet ad expenſas, & alia damna condemnari, ſicut in ciuilibus, l. non ignorat, C. de fructibus, & litium expenſis. Sed & Bartol. aſ ſumptum atque inductio præfata probatur quoque ex lege quadam Partitæ, quam nullus hactenus ponderauit, l. 5. tit. 1. p. 7. vbi in verſiculo: e porque podria acaeſcer. Agitur de eo qui malitiosè, & per calumniam accuſationem inſtituit, nec illam probauit, quo caſu reo abſoluto, ſimilitudine ſupplicij accuſatorem puniendum dicitut expreſ ſim, ac ſtatim in hunc modum ſubiicitur: E demas que peche todos los danos, e menoſcabos que le viuieren por eſta razon. Quibus in verbis ponderari debet verbum illud, todos, quod de ſui natura cum omnia comprehendat, atque includat, & nihil excludat, l. Iulianus, cum vulgatis, ff. de legatis 3. expenſas quoque litis comprehendit abſque dubio, aliàs todos los danos, emenoſcabos, non resarcirentur; quod eſ ſet contra verba expreſ ſa, & claram intentionem illius legis, cum ex erogatione, atque expenſarum præ ſtatione maxima damna incurrat accuſatus. Quocirca Bartoli opinionem dixit etiam veriſ ſimam Antonius Theſaurus, libro ſingular. quæ ſt. forenſ quæ ſt. 45. n. 3. & pro ea eſ ſe text. ad literam, in c. accedens, de accuſat. in fine.

Ratione quoque pariter eadem Bartoli ſententia confirmatur; nam in criminalibus ad inſtar ciuilium procedi, idemmet Riminaldus poſt Riminaldum ſeniorem dicto conſilio 303. numero 28. rectè adnotauit, ſed in ciuilibus victus victori in expenſis condemnatur, dicta l. properandum, §. ſiue autem, C. de indiciis, cap. calumniam, de pœnis, cap. finem litibus, de dolo, & contumacia, l. octaua, titulo tertio, & l. ſeptima, titule 22. partita tertia, & latius explicant Didac. Cou practicarum cap 27. vbi de expenſis, & earum condemnatione agit per totum caput D. Paz, in praxi, primæ partis, primi tomi, tempore 4. numero 37. & 38. fol. 39. Iacobus Menochius, de arbitrar. libro 2. centuria 2. caſu 177. Andreas Gail. practicarum obſeruat. libro primo, obſeruatione 151. Minſingerus, centuria 4. obſeruatione 55. & centuria 2. obſeruatione 22. alios permultos prætermitto conſulto. Ergo & in criminalibus condemnari debebit; nec ratio diſcriminis conſiderari poteſt, quæ vrgeat. Maximè cum temeritatem ſufficere ad earum condemnationem, nec requiri calumniam, Bartolus & Doctores communiter ſctipſerint in l. eum quem temere, ff. de iudiciis, & in criminalibus aſ ſeuerauerit Boſ ſius, titulo de præuaricatoribus, num. 9. vt ſuprà vidimus. Aſ ſerit quoque Riminaldus, d. conſ. 303. n. 23. qui dixit, expenſas deberi ratione temeritatis, & eſ ſe minoris præiudicij pœna corporali.

Rurſus, & pro ſententia Bartoli vrget, quod cum is qui alium ad iudicium prouocat, probationes ſuas paratas habere debeat (maximè in criminalibus vbi ita claræ, & dilucidæ probationes requiruntur) profecto ſi probatione defecerit, videtur ſine cauſa, ideſt calumniosè litem mouiſ ſe, cum debuerit inſtructus ad accuſandum venire, vt ſuprà dixi, & Ioannis Philippi in ſumma vtriuſque iuris, locum adduxi, & ideo excuſari non poteſt ab expenſis, qui à præſumpta calumnia non excuſatur, & probare adſtringitur (ſi ſe excuſare intenderit) innocentiam ſuam, ſcilicet quod non calumniandi animo ad huiuſmodi crimen proponendum acceſ ſit, vt inquit textus notabilis in cap. 2. ad finem, de calumniatoribus, debuitque prius peritiores conſulere, & ſi inconſultè voluit inſtigare, vel querelare, damnum expenſarum meritò incurrit; & tale damnum ſua culpa contingens, debet sibi imputati, cap. damnum, de regul. iur. in 6. cum vulgat, quam rationem expendit Riminaldus, præcitato conſ. 303. n. 12. & per eum dicit tolli rationem principalem, quam contra Bartolum, & ſequaces expendit Iulius Clarus, d.q. 62. n. 4. nec eam eſ ſe tutam. Aſ ſerit namque Clarus ipſe contrarium eius, quod Bartol. & permulti alij docuerunt, vt ſtatim videbitur. Et ea præcipuè excitatur, atque adducitur ratione, ne metu condemnationis expenſarum querelantes deterreantur ab accuſando, & delicta remaneant impunita; quæ puniri Reipublicæ intereſt, l. ſi ita vulneratus, ff. ad legem Aquiliam.

Addiderim ego (& vltra Riminaldum vtque fortius, & concludenter magis rationem eam diluam) verè ratione ipſam non concludere, nam ſicut Reipublicæ intereſt, ne delicta impunita remaneant, ita quoque intereſt, ne innocentes vexentur, & quod ab accuſando, atque de aliorum infamia, & moleſtia arceantur hi, qui probationes paratas non habent. Satius enim erit impunitum relinqui facinus nocentis, quam innocentem vexare, & moleſtare, ex ratione legis, abſentem, ff. de pœnis, & textu in propoſito valde ſingulari in d.c. 2. de calumniator. in final. verbis, quem text. ideo in hac materia commendandum, atque dilucidè expendendum duxi, quod tres in ipſo concluſiones commemorandas, & notandas inuenerim, nec ab alio hactenus ſic perpendantur.

Primò namque reſolutio illa ſ æpè tradita ſuprà, totam hanc materiam eſ ſe arbitrariam, & Indicis diſpoſitioni relinqui, an quis per calumniam, an inſta aliqua de cauſa accuſauerit, deberèque ipſum qualitates perſonarum, rerum, & temporum, & alias debitas circunſtantias inſpicere, atque præ oculis habere. Singulariter equidem comprobatur ex illo textu; nam cum Magiſter quidam ſcholarum Palentinus ad Sedem Apoſtolicam acceſ ſiſ ſet, & de ſuo Epiſcopo exceſ ſus varios nuntiaſ ſet, & ipſorum examinatio commiſ ſa fuiſ ſet quibuſdam: Innocentius tertius Pontifex maximus in hunc modum ſcribit: Cum autem proceſ ſum negotij examinauerimus diligenter, nec intelligere potuerimus, probatum eſ ſe ſufficienter aliquid de prædictis, &c. Ecce vbi diligens negotij examinatio præcedit, eademque iudicibus in futurum indicatur atque proponitur, quibus in effectu res relinquitur definienda, vt ibidem apparet.

Deinde, & ſecundò, calumniatorem quem præ ſumi, eo ipſo quod obiectum crimen ſufficienter non probatur, & innocentiam ſuam probandi, atque non calumniandi animo ad accuſationem proceſ ſiſ ſe, onus eidem accuſatori incumbere: expreſ ſim ſtatuitur ibidem, in ver ſiculo, vobis mandantes, in hæc verba: Vobis mandantes quatenus memoratum magiſtrum ſcholarum, donec canonicè ſuam purgauerit innocentiam, ſcilicet, quod non calumniandi animo ad huiuſmodi crimina proponenda proceſ ſit, &c.

Tertiò denique & vltimò, ratio illa à me conſiderata ſuprà, qua Iulij Clari rationem dilui concludenter notaui, ita expreſ ſe & ſingulariter eo in textu probatur, vt eiuſdem Authoris aſ ſumptum ſtare non valeat vllo modo, dicitur namque in finalibus verbis eiuſdem: Vt cæteri ſimili pœna præteriti, ad infamiam ſuorum non facilè proſiliant prælatorum. Quibus equidem fatis clarè innuitur, atque oſtenditur, quantum interſit puniri eos, qui in criminum obiectorum probatione deficiunt, non modo vt innocentes non vexentur; ſed etiam vt alij ab accuſando arceantur, niſi probationes paratas habuerint. Quocirca temeritatem non probantis & ſuccumbentis in criminalibus, condemnatione quoque damnorum & expenſarum coërcendam, atque puniendam rectiſ ſime Bartolus docuit. & relati ſuprà ſequuntur.

Nec placere poteſt quouis modo contraria ſententia, quod ſcilicet accuſator qui in cauſa criminali ſuccubuit, non ſit condemnandus in expenſis; quam tenuerunt Albericus, Baldus, & Anania, & Cardinalis Alexander, qui dicunt rarò, aut nonnunquam vidiſ ſe in praxi talem condemnationem expenſarum, & quod vſus communis contrarium obſeruat. Et eos refert, atque in præ ſumpta calumnia, hoc eſt in ea, quæ ex defectu non probandi inducitur, vt ſupradictum eſt ſ æpè, defendit conſtanter Iulius Clarus d.q. 62. n. 4. Qui fallitur apertè. attento iuris rigore, & ratione ſtricta, vt ſuprà vidimus. Vſus autem quando in contrarium eſ ſet, attendi non deberet, nec etiam id quod fieri ſolet, ſed quod de iure ſieri debet; vt Grammaticus, deciſ. 39. in fine, obſeruauit. Et contra Baldum, & Albericum commemorauit Farinacius, in loco relato ſuprà numero 13. Bartolum etiam conſtanter defendit Hippolytus Riminaldus, & authoritatibus Baldi, & Alberici, & ſequacium ſatisfacit dicto conſilio 303. ex num. 20. cum ſeqq. lib. 3. quæ ideò non repeto, quod eruditè & plenè ſcripta ſint ibi. Dixerim tantum & vltra relatos, Clarum ipſum teſtari, vidiſ ſe multos in facto condemnari in expenſis, cum in probatione deficiunt. Deinde in vera calumnia verius reſoluiſ ſe, & diſtinxiſ ſe Iulium Clarum, eodem in loco, & eiuſdem diſtinctionem, excepto primo membro, calumniáque præ ſumpta excepta, à me probari, ſeruandàmque fore, cùm occaſio ſe offeret.

Imò & in fortioribus terminis, quod licet cauſ æ nonnullæ iuſtæ ab Authoribus conſideratæ, & à iure deductæ, excuſent accuſatorem à calumnia & eius pœna, non tamen excuſent ab expenſis & earum condemnatione, poſt Abbatem, in conſ. 78. columna finali, lib. 1. concludit Boſ ſius, dict. tit. de accuſatore, num. 28. vt ſuprà retuli. & referunt, atque ſimpliciter alitet non inquirendo veritatem, ſequuntur Menoch. lib. 2. de arbitrariis, dict caſu 321. num. 9. & num. 34. Maſcardus, dict. Concluſione 254. num. 15. Hippolyt. Riminald. dict, conſil. 303. num. 8. volum. 3. Refert etiam, & ſimpliciter quoque tranſit, nec inſiſtit Gregorius Lopez, in dict. l. 5. tit. 1. part. 7.

Contrarium tamen rectius poſt Crauetam, in conſ. 178. num. 16. defendit Farinacius, dict. quæ ſt. 16. libri primi criminal. num. 70. & 71. vbi conſtanter & verè quidem tuetur, quod cauſa iuſta excuſat à condemnatione expenſarum, tàm in ciuili, quàm in criminali; & quòd in criminali fortius id eſ ſe debet, quod in ciuili cauſa eſt. Inſuper adiicit, quod Doctores omnes in hac materia loquentes, quod cauſa iuſta excuſet ab expenſis, dicunt generaliter; non diſtinguendo inter cauſam criminalem & ciuilem; & quod Boſ ſius ab eodem Farinacio, & à me ſuprà relatus, contrarium non probat, prout probare intendunt nonnulli, cum fateatur Boſ ſius ipſe, quod quando color eſ ſet tam magnus, quòd præbuerit iuſtam cauſam litigandi, quod excuſat ab expenſis in criminalibus, ſicut in ciuilibus, quia in effectu res redigitur ad pares terminos, & ita quod ad expenſarum ſolutionem & condemnationem attendendum omnino, an iuſta cauſa interuenerit, necne, & non dubitandum, quin iuſta cauſa excuſet ab expenſis; atque ita quotidie practicari communiter concludit Farinacius dict. quæ ſt. 16. num. 13. & dict. num. 71. in fine. Quò loci reſponſum præbuit ad fundamenta, quæ in contrarium poſ ſent adduci, & Crauetæ rationem rectè ponderauit, maximum inquam aliàs Reipublicæ damnum futurum, nam ſi ab expenſis non liberarentur, niſi qui perfectas haberent in manu probationes, pauci reperitentur, qui ob expenſarum periculum & intereſ ſe non deterrerentur ab accuſando, & ſic delicta non probarentur, nec punirentur. Eandem quoque ſententiam defendit And. Fachin. in conſil. 8. num. 56. & ſequent. lib. 1. Addiderim ego (& vltra Crauetam, Farinacium, & cæteros) tria à me conſiderata, atque obſeruata.

Primum, huic ſententiæ apertè ſuffragari, atque ipſam iuuare textum, in dict. l. prima, ff. (ad Turpillianum, in §. ſed non vtique, vbi dicitur, quod is qui non probauit crimen, quod intendit, non protinus calumniari videtur, ſed quod eius rei inquiſitio ſpectat ad Indicem, qui de conſilio & animo accuſatoris incipiet quærere, qua, ſcilicèt, mente & intentione ad accuſandum deuenerit, & an iuſto errore, iuſtàve cauſa motus fuerit, an per calumniam id fecerit. Et quidem quamuis calumnia præ ſumatur, vbi non probatur, quod intenditur: probatio tamen in contrarium non excluditur, & Iudici inquiſito remittitur, vt iuſtam, vel non iuſtam accuſandi cauſam inſpiciat, & perpendat; ad quam, cùm lex habuerit expreſ ſam adeò rationem, ideò videtur proculdubio feciſ ſe, vt ei qui cauſa probabili & iuſta defecerit omnino, pœna legitima irrogetur, prout ſtatim in eodem §. exprimitur. Alioquin autem ſi iuſto errore, vel colore, aut iuſta, & probabili cauſa excitatus fuerit, vt querelam, vel accuſationem ſuſciperet, in nihilo puniatur, qui iuſtæ cauſ æ cogitatione, & interuentu debet excuſari, & veriſimiliter crediderit, ſe crimen obiectum probaturum, quamuis poſtmodùm non probauerit.

Secundò deinde, præfatam hanc diſtinctionem, an ſcilicet iuſta cauſa interuenerit, vel non, vt à condemnatione expenſarum excuſetur, vel non, ſuccumbens; minime excludi in dicta lege partitæ, nam et ſi generaliter lex illa dixerit: Que peche todos los danos, è menoſcabos. Loquitur equidem, ac intelligi debet in vera calumnia, & malitia, & cum iuſtæ cauſ æ colore iuuari, vel excuſari non poteſt vllo modo, qui accuſationem inſtituit. Cæterum ſi iuſta cauſa accuſandi interuenerit, cum eo textu contrarium non dicatur, non excluditur, quin recta ratione iuris, ac illo quidem, quo iuſta cauſa excuſat in ciuilibus, quo etiam in dict. §. ſed non vtique, in delictis ſic ſtatuitur, excuſari debeat qui in criminalibus ſuccubuit, cum ratio diſcriminis reddi non poſ ſit; & ita fortiter, atque expreſ ſim adſtringat textus ille, & in criminalibus militet fortior, aut ratio illa, quæ in ciuilibus non militat, intereſ ſe ſcilicet, aut damni Reipublicæ, delicta inquam non remanere impunita, quæ licet non attendatur quoad expenſarum condemnationem, quando quis ſuccubuit in criminalibus, nec iuſta cauſa, aut color apparuerit accuſandi, quando tamen illa adſuit, & probabilis eſt, & legitima, & qua quiſque (etiam bonus, & probatus vir) adduci potuit & excitari, tunc equidem excuſare debet omnino, & conſequenter Farinacij ſententia practicari, & obſeruari, quæ fuit antea Crauetæ, vt ſuprà dixi, & per textum etiam, in d. cap. 2. de calumniatoribus, dilucide poteſt comprobari, cum diligens illa proceſ ſus negotij examinatio, quæ illo caſu tunc ſuit, & Iudicibus in futurum indicatur, vt ſuprà dicebam, non ad alium tendat finem, quam vt dilucidè conſtet, an crimen obiectum probatum fuerit, necne, an etiam iuſte, vel iniuſtè, aut per calumniam quis criminale iudicium ſuſceperit, vt ſtatim oſtenditur eodem in textu.

Tertiò denique, & vltimo, iuxta facti occurrentis, & criminis obiecti naturam, accuſatoris, & accuſati qualitates, aliáſque debitas circunſtantias rem hanc definiendam omnino, & boni diſcretíque Iudicis arbitrio protinus relinquendam. Ipſe namque id arbitrari debebit ex his, quæ acta fuerint, & viderit ex diligenti etiam proceſ ſus examinatione, vt nunc dicebam per text. in dict. cap. 2. de calumniatoribus. Ex cæteris denique, quæ in caſu occurrerint, iuxta quæ aliquando ſuccumbentem condemnabit in expenſis, nec quocunque colore, cauſa ab eiſdem liberabit eundem; ſed ea duntaxat, quæ probabilis videatur, & iuſta, & malitiæ, aut calumniæ ſuſpicione caruerit. Aliquando ob iuſti erroris, vel doloris, vel coloris, iuſtæve, & probabilis cauſ æ interuentum, & rationem non condemnabit. Et de conſilio, atque intentione, & mente accuſatoris ſic inquirere debebit, vt da eiuſdem animo inſtruatur, & placitum, atque finem dicta l. primæ, ff. ad Turpillianum, & dicti cap. ſecundi, de calumniatoribus, adimpleat. Quibus equidem iuribus materia hæc efficitur omnino arbitraria, & animi accuſatoris inquiſitio Iudici relinquitur.

Quod ſi iuſta cauſa á condemnatione expenſarum excuſat (vt dictum remanet) negari equidem vllo pacto non poteſt, quin ideo id contingat, quod dolus & fraus, ſiue machinatio, aut calumniandi, & iniuriandi animus, in accuſatore deficiat, aut ſaltem ob iuſtam cauſam agendi non præ ſumatur, ſiue non attendatur: & inde falſam videri omnino ſententiam eorum, qui aſ ſerunt, iuſtam cauſam non excuſare accuſatorem, quin poſ ſit ipſe actione iniuriarum conueniti, quod Alexander, Socinus ſenior, Boſ ſius, Menochius, & Maſcardus tradiderunt ſimpliciter, & aliter non inquirendo veritatem.

Cæterum eorundem ſententiam non modò ſibi non placere, ſed nec veram credere, rectiùs dixit Farinacius ipſe, criminal. lib. 1. dict. tit. 1. quæ ſt decima ſexta, num. ſexageſimo ſeptimo, cum ſequentibus. Cui ego acceſ ſerim libenter, & contrariam ſententiam probandam crediderim, ob rationem illam, quod iniuria ſine dolo & animo iniuriandi non committitur, l. quod Reipublicæ, ff. de iniuriis, l. prima, §. primo, l. tertia, §. penultimo, & §. finali, cum ſequentibus, ff. eodem, l. ſi non conuitij, C. eodem titulo. Soláque culpa non ſufficit, vt ibidem probatur per Farinacium; ſed in eo, qui habet aliquam iuſtam cauſam, ceſ ſat omnis dolus, & prauus animus, vt in crimine iniuriarum probatur ſpeciſicè in leg. item apud Labeonem, §. ſi quis Aſtrologos, ff. de iniuriis. Et tenent ibi relati per Farinacium: ergo iuſta cauſa quemadmodum à calumnia excuſat, ita pariter & ab actione iniuriarum excuſare debet. Et hactenus Farinacius, loco relato ſuprà, qui ipſe ibidem num. 69. rectè aduertit, Boſ ſium alio in loco huius ſententiæ fuiſ ſe, & iuſtæ cauſ æ interuentum ab actione iniuriarum ſuccumbentem liberare, potiúſque omnium, quàm probationis deſectum inſpiciendum, expreſ ſim dixiſ ſe.

Addiderim ego (& vltra Farinacium & omnes) pro hac ſententia textum expendi poſ ſe ſingularem & apertum, in dicto §. ſed non vtique, dictæ l. primæ, ff. ad Turpillianum, Iureconſultus namque eo loco dixit expreſsè, quod ſi accuſator in probatione criminis obiecti defecerit, non protinus calumniari videtur: Sed abſoluto reo, de accuſatoris conſilio quærendum eſt, qua mente ductus ad accuſationem proceſ ſit; nam iuſtus error excuſat á pœna, qua euidens calumnia coërcenda eſt: idcirco eius rei, ac animi, mentis, & intentioni inquiſitio Iudici relinquitur, in dicto §. & probatio in contrarium admittitur in dicto cap. 2. de calumniatoribus, vt Iudex ipſe de præfatis diligenter inquirat, & errorem, vel iuſtam cauſam, aut non iuſtam conſideret; quòd ſi eam conſiderandam, vt à calumnia & eius pœna accuſator excuſetur, Iureconſultus exprimit, apertè ſentit excuſandum ipſum non modò à calumnia, ſed ab aliis criminalibus actionibus, cæteriſque, in quibus animus & intentio attenditur, provt attendi in actione iniuriarum nunc diximus. Rurſus in eodem §. ſed non vtique, ſubjicit Iureconſultus, quod ſi in euidenti calumnia Iudex deprehenderit accuſatorem, legitimam ei pœnam irrogabit; ſane in euidenti calumnia non eſt, qui iuſto errore, iuſtáve cauſa, & illis quidem, quæ ab Authoribus perpenduntur, adductus, accuſationem inſtituit, ſiue crimen obiecit: ergo iniuriarum actione non tenebitur, qui nec de calumnia tenetur, & iuſtæ cauſ æ interuentum & ratione adeò iuuatur, vt eiuſdem inquiſitio in dicto §. ſed non vtique, & innocentiæ probatio in dicto cap. 2. de calumniatoribus, Iudici commendetur. Et de his hactenus, quæ ſunt notanda, quia nullibi ſic explicata, nec ab Antonio Theſauro in lib. ſingular. quæ ſt. forenſ. quæ ſt. 45. obſeruata, vt ibi videbitur. Non etiam á Cardin. Thuſc. practicarum concluſionum iuris, lib. 3. litera E. concluſ. 634. fol. 492. nec á Cæ ſare Barzio deciſ. Bononiæ 145.

CAPVT XXII.

Ex l. nihil. C. de vſucapione pro hærede. vbi quamplurimorum interpretationibus argutè, & ſubtiliter refutatis, & nouiter conuictis, multiſque ingenti ſtudio, & diligentia in propoſito eius textus; ſuitatis etiam, & præteritionis, atque exhæredationis liberorum obſeruatis; & viuo quoque patre, an dominium, an poſ ſeſſionem bonorum paternorum habere, ſiue domini aliquo modo dicantur? Textus ille adeò vulgatus, vt in ſcholis per manus tradatur quotidie, ita dilucidè & ingeniosè enucleatus relinquitur, vt Authoris ſtudium, & laborem fatearis libenter.

SVMMARIVM.

- 1 Authoris in confectione huius capitis finis & intentio, vtilitas etiam, labor & induſtria proponitur. Et in propoſito deciſionis l. nih. C. de vſucapione pro hærede; eiúſque dilucida & abſoluta interpretatione, plures caſus diſtinguuntur numer. ſequentib. Et diſtinctè, atque abſolutè magis proceditur, quam hactenus factum fuiſ ſet ab alio.
- 2 Suitatis diffinitiones variæ, remiſ ſiuè.
- 3 Suitatis effectus octo præcipui, remiſ ſiuè, & infra num. 38.
- 4 Sui hæredes qui dicantur.
- 5 Sui hæredes quare dicantur liberi, qui in poteſtate erant mortis tempore, & cum ſucceſ ſio defertur, primum gradum obtinent.
- 6 Vbi Gloſ ſ æ ratio, ſiue ſententia probatur, quæ in effectu communis eſt, & ipſam lege quadam Partitæ confirmari, nonè adnotatur hoc loco.
- 7 Vaconij etiam rationem in hac materia ex mente Gloſ ſ æ proceſ ſiſ ſe, nouè animaduertitur.
- 8 Filij viuente quoque patre, vtrùm patris hæredes dicantur, vbi ſententia Gloſ ſ æ probatur, & contraria reijcitur, & numeris ſequentibus.
- 9 Tradita etiam in propoſito per Alciatum, & Pinel. nouè declarantur, nec aliter procedere poſ ſe, demonſtratur, & n. ſeq.
- 10 Ioan. Bolog. in eodem propoſito optime & vere loquutum, noue conſideratum ab Authore,
- 11 Filij, vino quoque patre bonorum & hæreditatis eius domini veri dicuntur ex ſententia Vaconij, & Ferd. Vaſq. Mench.
- 12 Ex ſententia vero Bartoli & communi veri domini non ſunt, ſed impropriiſ ſimè, ſiue fictè domini dicuntur: & Communis probatur, & numero ſeq.
- 13 Dictio quodammodo improprietatem denotat.
- 14 Verbum, videtur, improprietatem inducit.
- 15 Guill. Benedict. verba in propoſito articuli excitati ſuprà ex num. 11. ponderata, & probata per Authorem.
- 16 Filios viuente patre non habere dominium bonorum eius, coacta, & concludenti ratione faciendum, vt hic oſtenditur.
- 17 Hæreditatem veram, & effectualem mortuo patre incipere deferri filijs, Baldum rectè docuiſ ſe.
- 18 Filij viuente patre quare domini vocentur quodammodò, verè tamen domini dici non poſ ſint.
- 19 Filij viuente patre dicuntur improprijſ ſimè bona poſſidere parentum, ex ſententia communi.
- 20 Sed nullo modo poſ ſidere, ex ſententia Viglij, quæ ab Authore probatur, & num. ſeq.
- 21 Et Ferdin. Vaſq. Menchac. ſententia contraria improbatur.
- 22 Eiúſque fundamento præcipuo, nouè & ſubtiliter respondetur. Optimèque explicatur textus, in l. in ſuis, ff. de liber. & poſthum.
- 23 Filius ſuus hæres non acquirere hæreditatem paternam, ſed retinere dicitur mortuo patre.
- 24 Et non audire, ſed ſe immiſcere.
- 25 Suitas in ſuis hæredibus tantum operatur, quantum in extraneis aditio.
- 26 Adire, & repudiare, extraneorum hæredum proprium eſt, immiſcere, & abſtinere, ſuorum.
- 27 Filij ſui hæredes, titulo pro hærede vſucapere non poſ ſunt ex ſententia communi.
- 28 Communis ſententiæ fundamenta, reduci principaliter ad tria, prout hic expenduntur.
- 29 Filij ſui hæredes, ſicut & cæteri, titulo pro hærede vſucapiunt ex ſententia aliorum contra Communem, quæ verior eſt, & probatur per Authorem, & num. ſeq.
- 30 Vbi fundamenta fortiſ ſima contra Communem expenduntur.
- 31 Fundamento præcipuo, quo adducitur, atque excitatur Communis, respondetur, & num. ſeq.
- 32 Hæreditas iacens, an detur in ſuis hæredibus.
- 33 L. 2. §. filium, pro hærede, verus intellectus adducitur, & ſecundo fundamento Communis reſpondetur.
- 34 L. nihil, C. de vſucapione pro hærede, de intellectu, & vera interpretatione agitur, & multis, num ſeq. vbi adnotantur quamplurima, quæ alibi non erant antea ſic digeſta, nec obſeruata per alium.
- 35 Cald. Pereir. Luſitani inconſtantia, & contrarietas in hac materia, nouè ponderata, atque notata per Authorem.
- 36 Ioannis Garſiæ in propoſito huius materiæ obſeruationes, nouitatis nihil continere, quamuis ipſe vt nouas afferat illas.
- 37 L. nihil. C. de vſucapione pro hærede, nouus quidam intellectus, nouè etiam & concludenter confutatus per Authorem, & num. ſeq.
- 38 Filij poſt mortem patris dicuntur, & ſunt ſui hæredes, licet tunc in poteſtate non ſint.
- 39 Ioannis Gutierrez ad text. in dicta l. nihil, noua interpretatio, nouè, & verè conuicta per Authorem.
- 40 Contra ſuos hæredes vſucapere alios non poſ ſe titulo pro hærede, & multis numeris ſeq.
- 41 Suum hæredem exiſtere, aliud eſ ſe; & aliud extare.
- 42 Suus hæres quando exiſtere dicatur, & quando extare.
- 43 Iacobi Cuiacij opera omnia, attente, atque ex propoſito prælegiſ ſe, euoluiſ ſe, numquam Authorem pœnitebit.
- 44 Iacobi Cuiacij ſententia in articulo præfato relata, & probata; & ſuprà num. 40.
- 45 Suis hæredibus exiſtentibus, quare alius titulo pro hærede vſucapere non poſ ſit.
- 46 Titulus putatiuus iuſto errore procedens, quamuis ſufficere ſoleat ad vſucapionem.
- 47 Non tamen ſufficit ad vſucapionem titulo pro hæredibus exiſtentibus, cum Sarmiento contra Pinellum.
- 48 Et pro Sarmiento contra Pinellum eundem ponderata ratio quædam per Authorem hoc loco.
- 49 L. captum, C. de captiuis, & poſtlim. reuer. pro Pinello non vrgere, nouè, & argutè conſideratum ab Authore, & num. ſeqq.
- 50 Iuri adeundi contra extraneum legitimo tempore, id eſt, triginta annorum præ ſcribitur.
- 51 Ius immiſcendi ſuis hæredibus competens, quanto tempore præ ſcribatur.
- 52 Vſucapio titulo pro hærede an procedere poſ ſit inſtituto alio cum filio, noua Pinelli conſideratio. Que ab Authore probatur, & legibus huius Regni nouè etiam applicatur.
- 53 Suis hæredibus exiſtentibus, vtrum poſ ſit alius tertius non tanquam hæres patris, ſed tanquam alterius hæres pro hærede vſucapere, & num. ſeq.
- 54 Vbi reſolutio traditur, & reſpondetur ad ea, quæ in contrarium excitari, atque conſiderari poſ ſunt.
- 55 Contra ſuos hæredes poteſt quis cum titulo, & bona fide vſucapione ſe tueri, ſi tempore legitimo poſ ſideat.
- 56 Et Antonij Pichardi ſententia in propoſito refertur & num. ſeq.
- 57 D.D. Gabriel. Enriquez, olim in Salmanticenſi ſchola iuris Cæ ſarei primarij, inſigniſque moderatoris, nunc vero præ ſtantiſ ſimi, meritiſ ſimique Senatoris Regij ſententia probata, & num. præcedent.
- 58 Suis hæredibus exiſtentibus vſucapio pro hærede non procedit, non modo teſtato, ſed etiam inteſtato decedente patre familias, & num. ſeq.
- 59 Sui hæredes licet inſtituti hæredes non ſint, domini tamen quodammodo cenſentur, & num. ſeq.
- 60 Vbi expenditur l. in ſuis, ff. de liber. & poſth. pro hac ſententia.
- 61 Filiorum in ſucceſ ſione parentum prima cauſa eſt ab inteſtato patre defuncto.
- 62 Ioannem Vaud. Ari. Pinel. & Iacob. Cuiacium, rectè ſe habuiſ ſe, atque verè loquutos in reſolutione caſus propoſit ſuprà num. 59.
- 63 Præteritus qui dicatur.
- 64 Suis hæredibus exiſtentibus etiam ſi illi præteriti ſint à parente, hoc eſt, nec inſtituti, nec exhæredati, vſucapio pro hærede non procedit ex ſententia Pinelli. Quæ probatur, atque nouè, & verè exornatur, & num. ſeq.
- 65 Teſtamentum, in quo filius in poteſtate præteritus eſt, ipſo iure ciuili nullum est, & num. ſeq.
- 66 Gallum Aquilium pro conſtanti habuiſ ſe, filium hæredem inſtitutum fuiſ ſe, & de inſtitutione poſthumi nepotis dumtaxat dubium habuiſ ſe.
- 67 Teſtamentum Galli formulâ factum, defendi non potuiſ ſe, ſi filius nec expreſ ſim fuiſ ſet hæres inſtitutus, nec etiam exhæredatus.
- 68 Liberorum appellatione omnes deſcendentes vſque in infinitum veniunt.
- 69 Vltra trinepotes etiam ſecundum propriam verbi ſignificationem.
- 70 L. inter cætera, ff. de liberis & poſthum. explicatur.
- 71 Inſtituendi, aut exhæredandi liberos neceſ ſitatem, ſeculo & ætate Iureconſultorum, ſiue Iure Digeſtorum ad filios primi gradus ſuos hæredes reſtringi.
- 72 Filia, ſuus hæres eſt patri, quemadmodum filius.
- 73 Et tamen ea præterita, teſtamentum Iure digeſtorum non erat nullum.
- 74 Nepotes ſui hæredes; & alij deſcendentes ſecundi, vel tertij gradus, vel vlterioris non efficiebant iure Digeſtorum nullum teſtamentum auitum, in quo præteriti fuiſ ſent.
- 75 Accreſcendi ius olim filiabus, nepotibus, & aliis ſuis hæredibus præteritis conceſ ſum fuiſ ſe, & quale illud eſ ſet.
- 76 Hodie ex nouiori Iuſtiniani conſtitutione, differentiam inter maſculos & fœminas, & inter liberos primi, vel ſecundi gradus, vel vlteriorum, ſublatam.
- 77 Vſucapio pro hærede quod procedat, nec habeat locum deciſio dictæ legis, nihil, filia familias, vel alio deſcendente ſecundi gradus, vel vlteriorum, præteritis, noua & vera Authoris conſideratio in hac materia.
- 78 Teſtamentum in quo filius in poteſtate præteritus eſt, ipſo iure ciuili quare nullum ſit, & numeris ſequentibus. Vbi Bartoli ratio recenſetur, quæ à nonnullis recipitur, & improbatur ab aliis.
- 79 D. Franciſci Sarmienti, Bartoli rationem impugnantis, nota adiicitur.
- 80 Contra rationem Bartoli primum motiuum adducitur. Et Caldas Pereiræ Luſitani ſolutio non probatur.
- 81 Secundum motiuum contra rationem eandem proponitur. Et elegantiùs reſpondetur eidem, quàm à præfato Luſitano Pereira factum eſ ſet.
- 82 Poſ ſe etiam rationem Bartoli defendi dicitur, prout hic adnotatur.
- 83 Et dilucida, atque notanda alia ratio proponitur, & diluitur dubium excitatum ſuprà ex num. 78.
- 84 Diluitur etiam & dubium aliud, quare ſcilicet filia & nepotes nominatim exhæredari non deberent Digeſtorum tempore.
- 85 Filius olim tribus emancipationibus de patris poteſtate exibat; filia & nepos, vnicâ.
- 86 D. Ægidij Ramirez de Arellano inſignis Iureconſulti laus & mentio honorifica.
- 87 Suis hæredibus exiſtentibus, ipſis tamen exhæredatis, vtrum vſucapio pro hærede procedat, & num. ſeq. Vbi Iacobi Cuiacij ſententia in propoſito (quæ nouè expenditur) noué etiam declaratur.
- 88 Exhæredare quid, & de exheredationis diffinitione.
- 89 Exhæredatio quare inuenta, ſiue introducta.
- 90 Exhæredari dicuntur propriè ſui hæredes.
- 91 Exhæredatio in extraneis inepta est.
- 92 Matris, vel aui materni præteritionem pro exhæredatione haberi, falsò ſibi perſuaſiſ ſe Doctores, & num. ſequentibus.
- 93 Mater, vel auus maternus non habet liberos in poteſtate, nec ſuos hæredes.
- 94 Text. in §. mater, Inſtitut. de exhæredat. librorum, non probare id ad quod recenſetur communiter, ſed potius contrarium, vt hic oſtenditur.
- 95 Exhæredato filio non competit bonorum poſ ſeſ ſio contra tabulas, ſed inofficioſi teſtamenti quærela datur.
- 96 Filio à matre præterito, ius dicendi nullum, vel bonorum poſ ſeſ ſio contra tabulas non conceditur, ſed inofficioſi querela datur.
- 97 Præteritio matris, & militis præteritio, qualiter differant.
- 98 Exhæredatio tollit ſuitatem ex ſententia Bartoli, & aliorum.
- 99 Exhæredatio duntaxat ſuſpendit ſuitatem, non tollit illam ex ſententia Angeli. Quæ ab Authore probatur, & iure ipſo confirmatur.
- 100 Ac denique Ioannis Bologneti locus commemoratur, vbi plena manu articulus hic diſcutitur, & omnibus reſpondetur, quæ contra Angelum excitari, aut conſiderari poſ ſunt. Nouè etiam Ioannis Marci Aquilini locus explicatur & notatur.
- 101 Quæstionis propoſitæ ſupra num. 87. breuis, & vera reſolutio, & num. ſeq.
- 102 Parentibus licuiſ ſe olim, ſine vlla cauſa liberos exhæredare, ius ſuitatis abſcindere, & dominij continuationem illam impedire.
- 103 Exhæredati liberi, ſi inique exheredati eſ ſent, de inofficioſo teſtamento parentum querebantur.
- 104 Pater ſi hodie iure nouiori filium hæredem non instituat, neceſ ſe est, quod cum cauſa eum exheredet, & quod cauſa illa inſeratur, & probetur.

E Xtat ſane Cæ ſarea quædam, ſiue Imperatorum conſtitutio, in l. nihil. C. de vſucapione pro hærede. Qua duntaxat dicitur, Nihil pro hærede vſucapi poſ ſe ſuis hæredibus exiſtentibus: & nihil aliud præterea eſt in ea lege vt ſatis difficilis explicatu ſit, prout Cuiacius ibidem profitetur. Et quamuis ad ipſius legis enucleationem, atque interpretationem permulta tradidiſ ſe iuris Interpretes multis in locis non ignorem, ea potius, quæ hactenus in propoſito deciſionis illius adnotata fuere ex profeſ ſo diligentèrque prælegerim, & euoluerim, non tamen ita diſtinctè, nec abſolute declararunt eandem, vt plura alia adiicere, & nonnulla à me prolixa equidem Authorum omnium lectura nouè conſiderata, in medium proferre, atque hoc loco recenſere, vtiliſ ſimum non videatur. Sic enim fiet, vt in futurum quamplurima, quæ ſubobſcurè explicantur ab aliis, dilucidé, & explicité reſoluta habeantur; & quod attinet ad legem prædictam, alibi quærendi, aut latius cogitandi neceſ ſitate non grauetur quicunque. Idcirco, vt abſolute, & diſtincte magis procedatur, quam hucuſque factum fuerit, plures caſus diſtinguendos ſuo ordine duxi, quam per Interpretes conſtituantur, atque diſtinguantur communiter, & vere ex illis dilucida, & genuina deciſionis præfatæ interpretatio elicietur.

Sit igitur primus caſus, cum quæritur, An ſui hæredes pro hærede vſucapere poſ ſint? Et pro huiuſce caſus explicatione præmittenda ſunt nonnulla, quæ clariorem præ ſtabunt rerum omnium intelligentiam, & adeò neceſ ſaria ſunt, vt omitti non poſſint, vt infrà dicendum eſt. Ac Primò equidem cum de ſuis hæredibus diſputatio tota inſtituatur, ac de ipſis adeò expreſ ſim in dict. l. nihil, agatur, ſuitatem, ſiue illam ſuorum hæredum in multis prærogatiuam, varie diffiniri per Scribentes, nec amplius in eo articulo immorandum, ſcienter conſultóque potius prætermittendum, legendos tamen nonnullos, qui quamplurimas congerunt Suitatis diffinitiones. Sunt igitur in propoſito legendi Fabius à Corombon. in l. qui ſe patris, n. 3. C. vnde liberi, Loriotus, de apicibus iuris, in rubrica de conſanguin. & affinitate, Axiomate 15. Minſingerus, in §. ſui, n. 4. & 5. Inſtit. de hæred. qualit. & differt. Antonius Gomezius, tom. 1. variarum, cap. 9. n. 16. Vaconius (qui nouam tradit diffinitionem ſuitatis,) declarat, iur. lib. 3. declaratione 50. num. 17. Menchaca, de ſucceſ ſion. creatione, lib. 2. §. 19. n. 2. Ioannes Gutierrez, in repetit, ad text. in dict. §. ſui ex n. 2. & n. 39. Ioannes Oinotomus, ibidem in principio. D. Franciſ. Sarmientu, ad l. in ſuis, num. 3. ff. de lib. & poſthum. & ibidem Cuiacius, Michaël Grasſus, receptarum ſentent, §. ſuitas, q. 1. late Ioannes Bolognetus, in dict. l. qui ſe patris, ex num. 4. Cum ſeq. C. vnde liberi, vbi num. 10. noue diffinit: Arias Pinellus 2. parte rubricæ. C. de bonis maternis, ex num. 36. Ioan. Marc. Aquilin. 1. part. §. & quid ſi tantum, l. Gallus, ex num. 1. & num. 32. & his non relatis Antonius Pichardus, in dict. §. ſui num. 17. vbi inquit, Suitatis nomen veteribus Iureconſultis inuſitatum fuiſ ſe, aptum tamen eſ ſe ad docendum, & ab Interpretibus noſtris facilioris doctrinæ gratia inuentum, atque introductum, eſ ſ èque Suitatem in effectu qualitatem quandam, ſecundum quam quis dicitur ſuus hæres, in quo, & ſuperiùs relati conueniunt, quamuis diuerſimode diffiniant. Congerunt etiam ſuitatis effectus permultos, vt penes ipſos pariter videbitur, & per Graſ ſum, d. §. ſuitas, q. 7. Anton. Gom. d.c. 9. variar. ex n. 17. vſque ad n. 20. vbi octo præcipuos ſuitatis effectus cumulauit. Octo etiam congessit Ioan. Oinotomus, in d. §. ſui, n. 8. fol. mihi 230. Vigli. Pinel. Guil. Bened. Mencha. & Sarmien. quos infrà n. 38. in verſ. ſuitatis etiam effectus, commemorabo.

Secundò deinde præmittendum erit, ſuos hæredes dici, ſiue ſuos liberos, filios qui ſunt in poteſtate patris morientis eiuſdem mortis tempore, & primum gradum ſeu locum obtinent delatæ hęreditatis tempore; id eſt, quod nemo præcedit gradu eo tempore, vel à morte parentis, vel apertis tabulis ſecundum ius vetus, & nouum. Prout dixit Cuiacius recitat. ſolemni. in libros. C. ad titulum. C. vnde liberi, fol. 486. & probatur in præcitato. §. ſui, Inſtitut. De hæred. quali. & differen. §. ita demum, & §. Cum filius, Inſt. de hæred. quæ ab inteſt. deferun. l. in ſuis. ff. de liber. & poſthum. l. 1. §. qui ſunt in poteſtate. ff. ſi quis omiſſa cauſa teſtamenti. l. 1. cum ſuis §§. ff. de ſuis, & legit. hæred. l. 21. tit. 3. p. 6. in princip. ibi: E ſuyos ſon llamados aquellos que ſon fijos, o nietor, o viſnietos del fazedor del teſtamento, ſi fueren en poder del, a la ſazon que los fiziere herederos. Et ibi notauit Gregorius Lopez, gloſ. 1. 2. & 3. ſic etiam notarunt, & latius explicarunt poſt: ordinarios in locis prædictis, Antonius Gomezius, tom. 1. variar, dict. cap. 9. num. 14. in fin. Menchaca, de ſucceſ ſion. creatione, lib. 2. §. 19. nu. 4. per totum, Briſ ſonius, de verbor. ſigniſ. lib. 17. pag. 620. Minſingerus, in dict. §. ſui, num. 2. Vaconius, declarat. iuris, lib. 3. dicta declaratione 50. num. 6. & 7. Franciſcus Connanus, comment. iur. lib. 10. cap. 5. num. 7. Guil. Bened. in cap. Rainuntius, de teſtamentis, verbo, mortuo itaque teſtatore, el 2. ex num. 9. cum ſeq. Ioannes Bolognetus, in dict. l. qui ſe patris, ex nu. 11. cum ſeq. Anton. Pichardus, in dict. §. ſui, n. 1. & n. 10. vſque ad num. 18. vbi ex ſententia communi diffinit, quod ſui hæredes ſunt liberi, qui in poteſtate morientis fuerunt, & quos mortis illius tempore nemo proximiori gradu antecellit. Et ſingula verba explicat, atque ſuo ordine proſequitur.

Dicuntur autem liberi ſui hæredes, ſiue ſuorum nomen eis indultum eſt, quia domeſtici hæredes ſunt, & ſuus quaſi proprius domi, ex ſuo corpore natus, non aliunde accitus hæres, vel quaſi ſui ipſius hæres. Quia filius, & pater vna. & eadem perſona eſ ſe cenſetur, & vox filij, vox patris, & è conuerſo. Imò filius viuo etiam patre dominus quodammodo bonorum paternorum exiſtimatur, prout in dict. §. ſui, & in dicta l. in ſuis cum aliis citatis ſuprà, ſcribitur, & in dict. l. part. ibi: E llamaron los ſabios antiguos a tale hærederos como eſtos ſuyos, porque ſon como vna perſona, e vna coſa con el teſtador. E aun demos dixeron ſon como ſeñores de la herencia, viuendo con ſus mayorales, porque en ſu vida han todo lo que les es meneſter de los bienes, tambien como los padres, e los abuelos. E otro ſi, por que a la ſu fin no los pueden desheredar, ſin cierta, e derecha razon. Et Gloſ ſa in præcitato §. ſui, verbo, exiſtimantur, ſic adnotauit, & aduertit expreſ ſim, ex artiſicio iuris ciuilis id euenire, quod fingit patrem, & filium, vnam & eadem perſonam eſ ſe, per textum vulgatum (quem in commentariis de vſufructu, multorum Authorum allegatione exornauimus) in l. finali. C. de impuber. & aliis ſubſtit, Item eandem vocem vtriuſque, §. ei qui, Inſtitut. de inutilibus ſtipulation. & ideò videri dominium bonorum paternorum viuo quoque patre, quia in bonis patris alitur, ſicut ipſe pater. Et Gloſ ſ æ ſententiam (vt vides) ſequuti ſunt expreſ ſim dictæ legis Partitæ: Conditores, ſequuntur etiam Doctores ibidem communiter, & in dicta leg. in ſuis, vbi Iaſon, ex num. 14. & non facta mentione Gloſ ſ æ, rationem eandem adduxit Guil. Benedictus, in dicto cap. Rainuntius, dicto verbo, mortuo itaque testatore, ſecundo, num. 20. in principio. Et tanquam nouam ſibi tribuit Vaconius, dicta declaratione 50. lib. 3. num. primo, ſecundo, & tertio, poſtquam enim probauit, filium eſ ſe patris partem, & eandem perſonam etiam naturâ infert ſtatim dicto numero tertio, hanc ob cauſam ius Ciuile videns patrem, & filium eſ ſe eandem perſonam, & bona patris ratione naturali, quaſi debita filiis, impoſuit eis nomen ſuorum hæredum. Et in idem pungit Sarmientus, in dict. l. ſuis, ante numerum 1. & num. 2. ad medium, & Viglius, in dicto §. ſui, num. 1. Alciatus, lib. 4. de verbor. ſignificat. pagina vltima. Et tenuerunt expreſsè Ioannes Oinotomus, in dict §. ſui, n. 3. ibidem Pichardus, n. 16. & 18. Ioannes Coraſius, Miſcel. lib. 3. cap. 16. Iacobus Cuiacius, recitation. ſolemn. in lib. C. ad titulum (vnde liberi, fol. 484. & 485. Antonius Gomezius, tom. 1. variar. dict. cap. 9. nu. 17. Franciſcus Connanus, commen. iur. lib. 10. dict. cap. 5. n. 7. Caldas Pereira, in dict. l. ſi curatorem habens, verbo, ſine curatore, num. 22.

Hæredes autem, & ſui hæredes, vſque adeò dicuntur, vt viuo quoque patre, & tempore præ ſenti, id eſt vitæ patris ipſius attento hæredes dicantur filij. Idque ex ſententia Bartoli, Socini, & Cornei, quos retulit, & ſequutus eſt Emanuel Coſta, in relectione, §. & quid ſi tantum, legis, Gallus, ff. de lib. & poſthu. 4. part. n. 8. & tribus ſeqq. vbi pro certo conſtituit. Quod etſi viuens, hæredem non habeat, l. 1. cum ſimilibus, ff. pro hærede; Pater tamen ſuum hæredem, aut ſuos hæredes habet, & viuo parenti quis ſuus hæres dicitur. Cæterum atque in contrarium, quod id dici non poſ ſit tempore præ ſenti inſpecto, id eſt vitæ parentis, ſed inſpecto potius futuro euentu, atque tempore, quo pater morietur viuo filio; colligitur ex ſententia Gloſ ſ æ, in eodem §. ſui, verbo, deſierit. Quam cum aliis Authoribus defendit, & comprobat Menchaca, de ſucceſ ſionum creatione, lib. 2. §. 19. n. 19. in verſiculo, & ita eo etiam viuo, & nu. 20. Vltra quem animaduerto, ſententiam Gloſ ſ æ veriorem equidem eſ ſe, ſi effectum, & veritatem temporis præ ſentis inſpiciamus, tunc ſi quidem verum eſt, filios adhuc hæredes non eſ ſe; futuros tamen hæredes, cum pater morietur. Quod ſi iuris ſubtilitatem, & futurum tempus præoculis habeamus, dici ſanè poteſt, quod viuo etiam parenti qui ſuus hæres eſt, cum regulariter, ac niſi alia de nouo emergant, filij parenti futuri ſint hæredes, verè tamen tunc hæredes non ſunt, vt ſtatim dicetur. Animaduerto deinde, ſic etiam intelligenda fore ea, quæ in hac materia reliquerunt ſcripta, atque obſeruarunt Andr. Alciatus, in l. hæredes, 75. num. 4. ff. de verborum ſignificat. Arias Pinellus, 2. parte rubricæ, C. de bonis maternis, num. 38. in verſic. quibus addendum eſt. Nam etſi in pluribus legibus ſuorum hæredum viuentis mentio fiat, idque ob rationem præfatam identitatis, & coniunctionis perſonarum contingat, propter rationem etiam illam naturalem, quæ ſtatim, vt nati ſunt liberi, ad ſucceſ ſionem parentum eos inuitat, ipſiſque rationibus conſideratis, & ad differentiam extraneorum, ſiuè non ſuorum, pater etiam viuens ſuos hæredes habeat, ipsíque viuenti etiam hæres, & ſuus hæres filius dicatur: quia hæres futurus eſt. Tamen quia eſ ſe poteſt, vt in futurum hæredes non exiſtant, ſi ſui eſ ſe deſierint, aut viuo patre moriantur, ſi certis etiam de cauſis à ſucceſſione remoueantur; negari non poteſt reuera ante mortem parentum eos hæredes non eſ ſe, quibus viuente patre ſuccedendi ius non conceditur, quamuis eo etiam tempore ſuitas detur, vt dicetur ſtatim. Idque aſ ſequutus videtur Ioannes Bolognetus (licèt non ita explicet) in dict. l. qui ſe patris, n. 13. in verſiculo, item dum dicitur. Scribit namque, id quod dicitur, quod ſunt ſui hæredes, & in poteſtate, intelligi de ſuitate ſeu hærede ſine executione cum ſola ſpe, quia in vita ſuitas non operatur executionem, cum pater remaneat dominus verus, & adminiſtrator. Et contradictio eſt, quod viuat pater, & ſit hæres, & ideò in vita eſt ſuus hæres, ſed poſt mortem dicitur exiſtere ſuus hæres. Item dicitur hæres, id eſt, quaſi dominus nunc, & ſuturus effectualiter dominus per mortem, ſed poſt mortem hæres eſt propriè, & ſic in effectu futurum euentum, ſiue ſuturum tempus conſiderat Bolognerus, & Gloſ ſ æ ſententiam probat, quamuis eam non referat. Etſi aliter intelligatur reſolutio illa Coſtæ, procedere non poteſt de iure, ſiue ita explicari debet, vt diximus; & nunc relatus Bolognetus explicat. Nam etſi ſuos hæredes habeat pater, qui liberos habet in poteſtate, futuros tamen hæredes ſperari, non hæredes eſ ſe effectualiter, & de præ ſenti certum eſt Et Bologneto, non obſcure conueniunt Iacob. Cuia. & Ioan. Oinotomus, vbi ſuprà Andr. etiam Fachi. controu. iur. lib. 6. c. 11. in final. verbis. dum dicit, quod filij ſunt veri, & proprij hæredes, & hoc amplius quàm cæteri hæredes habent, quod viuente patre quodammodo domini exiſtimantur, & ideò videntur potius liberam bonorum adminiſtrationem conſequi, quam hæreditatem percipere. Sed quod non impedit hæc res quominus filij mortuo patre hæredes dicantur, erant ſi quidem viuente patre exiſtimatione quadam hæredes, & domini, ſed mortuo patre verè ſunt hæredes, vere ſunt domini; nec continuatio illa dominij ex legis interpretatione impedit, vt hæredes non dicantur poſt mortem patris. Conuenit denique Ant. Pichar (ſed nullum ex præcitatis Authoribus, nec ſuperiora commemorat) in d. §. ſui, n. 18. & 19. vbi ex nonnullis ibi adductis concludit, quæ filius etiam viuo patre ſuus hæres dici poteſt, & quod dicitur hæres, non attento tempore præsenti, ſed futuro euentu, quo pater morietur viuo filio.

Domini etiam bonorum paternorum, quod dicantur filij viuo quoque patre, dicebamus ſuprà ex ratione illa, quod cum filius ſit vna & eadem perſona cum patre, efficitur equidem, vt ſicut pater eſt dominus bonorum, ita & filius bonorum eorundem dominus dicatur: imò & in fortioribus terminis, quod ſicut mortuo patre penes filium eſt verum do. minium; ita & ipſo patre viuente; quòd dominum eſ ſet verum, quippe cum illud idem ſit continuatum; & conſequenter, quod viuente etiam patre dicantur filij vere, & propriè domini, ſecurè affirmat, & constanter tuetur Vaconius, lib. 3. d. declaratione 50. n. 4. in fin. & n. 15. & contra Communem tentauit Mencha. De. ſucceſ. creat. lib. 2. §. 19. n. 18. qui verè errore manifeſto labuntur, vtpote cum iuri ipſi id repugnet, & multo verius ſit, filios viuente patre interpretatione quadam ſiue fictione iuris ciuilis, atque impropriiſ ſimè dici dominos, aut bonorum paternorum habere dominium. Quod docuit Bartol. n. 4. & ſequuntur Doctores communiter in d.i. in ſuis. ff. de liber. & poſthum. qua in lege Iureconſultus vtitur dictione quodammodo, quæ improprietatem denotat, ſicuti Bart. ſcripſit in l. ſi is qui pro emptore, n. 5. ff. de vſucapionibus, vbi communem ſententiam profitetur Iaſon, n. 79. & n. 92. & ad interpretationem d. l. in ſuis, aduertunt Bartol. d. n. 4. Duaren. in tit. ff. de liber. & poſthum. c. 3. pag. 910. Alij etiam Authores, quos ſtatim commemorabo. Prætereà, & verbo videntur, vtitur, quod etiam improprietatem inducit, ex ſententia eiuſdem Bartoli, in d. l. ſi is qui pro emptore, n. 5. & Iaſon ibid. n. 90. & notauit Caſtrenſis, in eadem l. in ſuis, n. 4 dicens, dominium illud conſideratum à Iureconſulto, viuente quoque patre, à lege introductum fuiſ ſe; non tamen eſ ſe plenum. ſed fictum quoddam dominium, quod ex permiſ ſione legis poteſt pater auferre filio, & impedire, ne verum dominium acquiratur illi, vt verba finalia eiuſdem legis oſtendunt. Sic quoque & Bolognetus, in d. l. qui ſe patris, n. 13. notauit vt ſuprà vidimus, n. 10. Guil. Bened. in cap. Rainuntius, verbo, mortuo itaque teſtatore, el 2. n. 20. vbi dixit ſingulariter in propoſito, dominium illud, quod viuente patre habet filius in paterna hæreditate, eſ ſe dominium interpretatiuum, & intellectuale; quia ex quo lex interpretatur filium eſ ſe eandem perſonam cum patre, noſtro intellectui declaratur illum, ſcilicet filium eſ ſe dominum, & patrem. Secus quoad dominium verum, & effectuale, quia dominium eſt quædam plenitudo, quæ plures non capit inſolidum. Quam plenitudinem non habet filius, cum ei deſit adminiſtratio & facultas diſponendi, & ſic impropriè, & fictè dicitur dominus. Et id ipſum ita pariter aſ ſecuerarunt, & ratione comprobarunt Franciſcus Connanus, commentar. iur. ciu. lib. 10. d.c. 5. n. 7. Viglius, in d. §. ſui, n. 1. in fin. Minſingerus, nu. 2. & 3. Ioannes Oinotomus, num. 4. D. Franc. Sarmientus in præallegata l. in ſuis, n. 9. in princip. & n. 10. in fine, & n. 11. vbi dominium, & alia, quæ viuente quoque patre in filio conſiderantur, ſiue eidem tribuuntur, dicit eſ ſe conſiderabilia impropriiſ ſimè, cum vere filij in vita patris nihil iuris habeant. Ioannes Gutierrez, in repetitione ad text. in d. § ſui, n. 69. & n. 88. in verſic. 1. quia filius in vita, & n. 89. & mutata priori ſententia, quam periculoſam profitetur, dominum impropriiſ ſimum eſ ſe filium patre viuente; agnoſcit Mencha. Ipſe, lib. 1. de ſucceſ. creat. d. §. 19. n. 18. in fine. Idque coacta ratione concedendum eſt, & tenendum; aliàs namque ſi filij, aut ſui hæredes domini eſ ſent, parentes non poſ ſent eſ ſe domini, vt grauiter argumentatur Iureconſultus, in l. hæreditatem. §. pater peculij ff. de Caſtren ſi peculio, & cum iudicio expendit, & ita tuetur expreſ ſim Emanuël Coſta, ad §. cum in bello. l. qui duos. ff. de rebus dubiis, verbo, patris, n. 4. & 5. ne daretur ille concurſus duorum dominorum, vt præfatorum Authorum adnotarunt nonnulli, & optimè Iaſon, in d. l. in ſuis, n. 14. & tribus ſeqq. Atque ex his apparet, inſignem illum iuris Interpretem Bald. rectè dixiſ ſe in l. potuit, quæ ſtione 7. C. de iure deliberandi, veràm hæreditatem mortuo patre filio deferri, & ante mortem eius verum, & proprium dominium penes patrem fuiſ ſe.

Apparet etiam, filios viuente patre dominos quodammodo vocari propter rationem eandem, propter quam dici hæredes, obſeruauimus ſuprà, propter identitatem inquam, & coniunctionem perſonatum, & rationem illam naturalem, quæ velut quædam tacita lex filiis hæreditatem parentum tribuit, quaſi ad debitam ſucceſ ſionem eos vocando, & quia futuri ſunt hæredes mortuo patre. Cæterum ratio illa naturalis, non adeò potens eſt, vt parentibus viuentibus poſ ſit, aut debeat quouis modo auferre dominium, nec filiis dominium aliquod conſiderabile tribuat, quamuis interpretatione, & ratione quadam ſ æpè repetita, dominos eos quodammodo dixerit in vita parentum, qui poſt mortem veri domini futuri ſunt, nec antea dominium plenum, aut verum aliquod dominium conſequuntur, quod & vltra relatos ſuprà agnoſcit Alciatus (ſed nullus ita dilucide explicat) in d. l. in ſuis. n. 14. & 17. & n. 8. & 20. & melius Iaſon, ibid. n. 40. optimè Ioan. Oinotomus, in d. §. ſui. de hæredum qual. & differ. n. 3. & 4. vbi ex ſententia communi obſeruauit, illud quod dicitur, quod filius viuo patre dominus quodammodo bonorum paternorum exiſtimatur, ita vt non dicatur acquirere nouum titulum ſeu dominium, ſed in eum moriente patre illud continuari, d l. in ſuis. Ita etiam, quod ſola adminiſtratio filio obueniat, non nouus titulus; illud inquam, quod ita dicitur, impropriiſ ſimè dici, proptereà quod de bonis paternis filius alendus eſt, ſicut pater, & propter ſpem futuræ ſucceſ ſionis. Verè tamen & plenariè filius conſequitur bona poſt mortem patris, nec dicitur dominus quoad plenum dominium, quia res paternas viuo patre filius alienare non poteſt, nec etiam aliquod ius habet in legitima viuo patre, nec pater ei cogitur dare legitimam. Remanet ergo, filios viuente patre, impropriiſ ſimè, & quodammodo ex legis interpretatione propter rationes prædictas dominos dici; mortuo vero patre, veros dominos dici, & veros hæredes; vt etiam Fachineus, controu. iur. lib. 6. c. 11. in finalib. verbis (quem ſuprà retuli) rectiſ ſimè aduertit.

Remanet deinde, ex ſuperiùs obſeruatis petendam reſolutionem alterius articuli, in quo (vt video) variant Interpretes noſtri, & circa possessionem diuerſimodè ſe habent. In primis namque quod propter easdem rationes, propter quas viuente quoque patre filij hæredes appellantur, & domini; dicantur etiam, & bona paterna poſ ſidere, impropriiſ ſimè tamen, id dici, colligitur ex ſententia Glo. in d. l. in ſuis, quæ firmat apertè, quod ſicut filius viuo patre eſt quodammodo dominus, ita & quodammodo bonorum paternorum posseſ ſor. Atque in hunc ſenſum acceperunt Gloſ ſam, & ſequuti ſunt eam Baldus, Angelus, Cumanus, & Alexander ibidem. Et cum ipſis tranſit Iaſon, num. 31. Franciſcus Connanus, Commentar. iur. lib. 10. cap. 5. n. 7. & procedere posſe Gloſ ſ æ ſententiam in quadam impropriiſ ſima ſiue imaginaria poſ ſeſ ſione; adnotarunt Alciatus, n. 14. & Sarmientus, n. 11. in eadem l. in ſuis. Ioannes Gutierrez, in dict. §. ſui, n. 69. qui articulum diſputat, ex n. 66. & tandem impropriè filium dici poſ ſidere, reſoluit.

Cæterum contrariam ſententiam, imò viuente patre filios non quaſi poſ ſidere, ſiue nullo modo poſ ſidere, contra Gloſ ſam defendit Vigilius, in dict. §. ſui, num. 5. vbi dicit, fictionem iuris ciuilis circa dominium tantum eſ ſe, non etiam circa poſ ſeſ ſionem, hæredem namque dominium Veteres dixerunt, nuſquam verò legitur, poſ ſeſ ſionis ius filio communicatum fingi, cum poſ ſeſ ſio non tam iuris ſit, quàm facti. Et in idem videtur inclinare Cuiacius, in l. cum hæredes, ff. de acquirenda poſ ſeſ ſione. Idque veriſ ſimum equidem eſt, & iuri magis conueniens, nec aliquo pacto ſuſtineri poſ ſunt ea, quæ in eodem articulo reliquit ſcripta Menchaca, de ſucceſ ſionum creat lib. 2. §. 19. num. 19. quo loco contra Communem tentauit, filium viuo quoque patre eſ ſe verum poſ ſeſ ſorem bonorum patris. Et adducitur duntaxat ex textu, in d. l. in ſuis, in illis verbis: Itaque poſt mortem patris non hæreditatem percipere videntur, ſed magis liberam bonorum adminiſtrationem conſequuntur. Ex quibus infert, quod viuente patre nihil defuerat filiis præter liberam bonorum adminiſtrationem, & ſic ſequitur, quod habebant dominum, & poſ ſeſſionem. Vere tamen errore manifeſto decipitur, nec ex verbis relatis in eum ſenſum inferre, aut aliquid deducere iure potuit, quocirca argumento prædicto (ad quod ex omnibus hactenus Scribentibus nullus præbuit reſponſum) facili negotio, ac vere quidem ſatisfieri, & reſponderi poterit non aliunde, ſed ex his, quæ ſuprà dilucide adnotata, & ſcripta reliquimus, ſiquidem viuente patre dominos, & hæredes dici quodammodo filios, idque fictione quadam, ſiue interpretatione iuris, non rei veritate aut effectu, ibidem probauimus. Et ob eandem fictionem, atque interpretationem mortuo patre hæreditatem etiam non percipere de nono videntur, licèt reuera percipiant; quod vt Iureconſultus ſignificet in eadem l. in ſuis. Vtitur verbo illo videntur, quod improprietatis ſignificatiuum eſt, vt ſuprà quoque adnotaui. Et dum dicit, quod magis liberam bonorum adminiſtrationem conſequuntur, vtitur prædicto verbo, conſequuntur, quod veritatem, & non fictionem aliquam ſignificat. Et ita in effectu Paulus Iureconſultus eruditè ſe habet, & maximo cum myſterio loquitur ibi, nam etſi dixerit, quod filij, viuente patre domini quodammodo exiſtimantur; nuſquam tamen dixit, quod poſ ſeſ ſores, nec circa possessionem fictio eſ ſe potuit, quæ circa dominium legis interpretatione illa ſtatuitur. Deinde, nec verbo improprietatis ſignificatiuo vtitur, quando dicit, eos liberam bonorum adminiſtrationem conſequi, cum eo vſus fuerit, quando illos dominos eſ ſe dixit. vt ſuprà notaui, atque ex his deducitur, quæ in eadem l. in ſuis, n. 14. & quatuor ſeqq. Iaſon ſcripſit. Ex his denique, quæ Ioannes Oinotomus in dict. §. ſui, n. 3. & 4. obſeruauit, dicens, quod vt filius poſt mortem patris dicatur poſ ſidere bona ipſius, neceſ ſe eſt, vt poſ ſeſ ſionem verè apprehendat, in quo rectè loquitur; dum tamen inquit, quod non nouus titulus, nec nona poſ ſeſ ſio filio obuenit mortuo patre, ſed ſola adminiſtratio, fallitur apertè; nam ſicut adminiſtratio obuenit, ita & poſ ſeſ ſio, ſi eam apprehendat; non enim viuente patre vllam poſ ſeſ ſionem obtinet, nec poſ ſidet vllomodo, vt rectius cum Viglio reſolui. D. etiam Spino, in ſpeculo teſtamentor. gloſ. 17. principali, num. 10. in verſiculo, quo fit, rectè intellexit; dixit namque mortuo patre licèt continuetur dominium in filium, non tamen continuari poſ ſeſ ſionem, nec in hoc filium habere maius priuilegium, quam habeat extraneus, in quem non tranſit poſ ſeſ ſio, abſque actuali apprehenſione, l. cum hæred. ff. de acquir. poſ ſeſſione. Et id ipſum poſt alios authores firmauit; ſed D. Spino non retulit Antonius Pichardus, in dict. §. ſui, num. 44. & 45. eleganter Cephalus, in conſ. 30. n. 8. lib. 1. Deciſ. Peruſina 69. n. 1. & tribus ſeq. & n. 10. & 11. vbi quod poſ ſeſ ſio non continuatur etiam in ſuos.

Cæterum licèt de poſ ſeſ ſione, ita res ſe habeat, vt dixi aliter de dominio ſtatutum, vt ſuprà reſolui, atque impropriè ſiue largè loquendo, & propter rationem illam ſeu interpretationem conſideratam ſuprà, domini quodammodo vocantur filij viuente quoque patre, & ſui hæredes, quaſi ſibi hæredes, vt dictum quoque fuit. Atque ex hac continuatione dominij, ſiue communicatione illa rerum familiarium, quæ eſt inter patrem & filium, deſcendit, vt filius ſuus hæres non acquirere hæreditatem, ſiue nouum titulum, ſed retinere dicatur, dict. l. in ſuis, ff. de liberis, & poſthumis, l. ſi patronus, verſiculo vltim ff. de bonis libertorum. Et non adire, ſed ſe immiſcere, l. impuberibus, l. cum bonis. ff. de acquirenda hæredit. §. in extraneis, Inſtit. de hæred. qual. & different. Quippe cum aditio neceſ ſaria non ſit in ſuis hæredibus, in quibus ſuitas tantum operatur, quantum in extraneis aditio, vt ex dictis iuribus deducitur, & ibidem obſeruarunt Scribentes communiter; Antonius Gomez. tom. 1. variar. cap. 9. num. 17. Guil Benedict. in cap. Rainuntius, de teſtamentis, verbo, mortuo itaque teſtatore, el 2. num. 1. & num. 21. 22. & 23. eleganter Cuiacius, recitation. ſolemn. in libros C. ad titulum C. vnde liberi, fol. 485 Adire ergo, & repudiare, extraneorum hæredum proprium eſt; immiſcere, & abſtinere, ſuorum, Gloſ ſa ordinaria in rubrica, ff. de acquir. hæred. quam ſequuntur Cumanus, & Iaſon, qui bene explicatu ibidem, iſte num. 2. Minſingerus, in dict. §. ſui, in principio, & in §. in extraneis, num. 10. Inſtit. de hæred. qualitate, & differ. & plura congerit Ioannes Igneus, in authent. ex cauſa, num. 76. C. de liberis præteritis, Antonius Pichardus, in §. extraneis 6. num. 1. & nu. 14. & ſequent. de hæred. qual. & different. Et hactenus de his, quæ non otiosè quidem, aut extra neceſ ſitatem, vel propoſitum ſic adnotata atque dilucidè magis quàm ab alio Recentiorum tradantur, reſoluta fuere; ſed quia ad explicationem, & veram interpretationem præfatæ deciſionis dict. l. nihil, prætermitti non poſ ſunt, atque præoculis illa habere adeò neceſ ſarium, vt ſi in memoriam non reuocentur ſuperiora, & quæ ad ſuorum hæredum priuilegia, & prærogatiuam attinent, vix conſtitutionis eiuſdem iuridica, & vera ratio poſ ſit deduci.

Et verè ex eiſdem petenda eſt reſolutio primi caſus, atque articuli illius propoſiti ſupra ante numerum 2. Vtrum inquam filij ſui hæredes titulo pro hærede vſucapere poſ ſint? Er quidem Gloſ ſa in eadem l. nihil. (de vſucapione pro hærede, & in l. 2. §. filium, ff. eod. tit. in ea opinione fuit, vt exiſtimet, ſuos hæredes non habere ius vſucapiendi illo titulo pro hærede rem in bonis patris rectam, & ab eo ſine titulo poſ ſeſ ſam. Et ſequuntur Bartolus, n. 2. Caſtrenſis, nu. 5. Alexand. & Iaſon num. 7. in dict. l. in ſuis. Idem Iaſon in rubrica, ff. de acquir. hæred. nu. 8. Albericus, Alciatus, Angel. de Periglis, Baldus, Iacobus de Sancto Georgio, Baldus, Guil. Benedictus, Couar. & alij, quos recenſuit Arias Pinellus, 2. part. rubricæ, C. de bonis maternis, nu. 38. in verſic. ſed omiſ ſis. Socinus, in l. ſi filius qui patri, num. 16. ff. de vulg. & pup. ſubſtitut. Menchaca, de ſucceſ ſionum creatione, lib. 2. §. 19. num. 19. Antonius Gomezius, tom. 1. variarum. cap. 9. num. 19. Ioannes Bolognetus, in l. quiſe patris, num. 8. in principio. C. vnde liberi. Alexander Raudenſis, de analogis, lib. 1. cap. 33. num. 76. fol. mihi 311. & nouiſ ſime omnium Sebaſtianus Næuius (qui ſuperiores Authores non refert) Select. iur. ad tit. C. de vſucapione pro hærede, in dicta l. nihil, n. 1. Et communis huius opinionis fundamenta, ſiue rationes præcipuę ad tria principaliter reducuntur. Primum ex his deducitur, quæ numeris præcedentibus adnotata fuere, vt huic loco deſeruirent, nam cum filius viuo quoque patre quodammodo dominus exiſtimetur, & hæres, & poſt mortem patris cenſeatur continuari dominium ipſum, vt magis videatur continuare priſtinum ius, quàm nouum acquirere; deficit equidem nonus titulus, ex quo ius vſucapiendi pro hærede competat, & tamen titulus hic neceſ ſarius eſt, per text. in l. 1. & per totum, ff. & C. pro hærede. Et ponens exemplum oſtendit Antonius Gomezius, dict. c. 9. n. 19. in verſic. 4. infero.

Secundum fundamentum deducitur ex l. 2. §. filium. ff. pro hæred. vbi Iulianus Iureconſultus, in hunc modum ſcripſit: Filium quoque donatam rem à patre pro hærede negauit vſucapere, Seruius ſcilicet, quia exiſtimabat naturalem poſ ſeſ ſionem penes eum fuiſ ſe viuo patre, cui conſequens eſt, vt filius à patre hæres inſtitutus res hæreditarias à patre ſibi donatas pro parte cohæredum vſucapere non poſ ſit.

Tertium & vltimum fundamentum ex textu deducitur in eadem l. nihil. quaſi in illis verbis: Nihil pro hærede vſucapi poſ ſe ſuis hæredibus exiſtentibus: Suis hæredibus denegata ſit expreſsè titulo pro hærede vſucapio; cum tamen illa concedatur hæredibus extraneis, vt certum, & indubitatum eſt, atque ex dictis iuribus probatur apertè.

Cæterum ſententiam contrariam, imò quod filij ſui hæredes, ſicut & cæteri hæredes titulo pro hærede vſucapere poſ ſint; defendit conſtanter Vigilius in dict. §. ſui, num. 4. & ſequent. Forcatulus Æmilius Ferretus, Antonius Rubeus, Franciſcus Connanus, & Iacobus Cuiacius, quos Arias Pinellus commemorauit, & hanc partem rectius tuetur, dict. 2. part. rubricæ. C. de bonis maternis, num. 39. in princip. & ante ipſos contra Gloſ. & communem ibidem tentarunt Raphaël Cumanus, in dict. l. 2. §. filium, & Raphaël Fulgoſius, in l. 1. C. pro hærede, & iſtam opinionem longe veriorem eſ ſe, & iuri magis conſentaneam, profitetur Emanuel Suarez à Ribeira, Antonij Gomezij additionator, in addit. cap. 3. lit. l. fol. 51. & 52. & addit. dicti cap. 9. lit. E. fol. 155. & forte magis veram eſ ſe in puncto iuris ſcripſit Michaël Graſ ſus, recept ſentent. §. ſuitas, quæ ſt. 7. num. 9. ſequuntur etiam Ioannes Vaudus Pedemontanus (cuius in hac materia nullus hactenus fecit mentionem) variar. q. lib. 1. quæ ſt. 4. in principio, fol. mihi 3. Ioannes Garcia, in commentariis de nobilitate, gloſ ſa 12. num. 22. fol. 265. Emanuel Coſta, in cap. ſi pater. de teſtamentis, n. 6. 2. parte, verbo, ſubſequenter ex filia. num. 7. & vehementer in eadem ſententia inſiſtit, & eruditè loquitur Sarmientus, in dict. l. in ſuis, num. 8. in fine, & num. 9. ac denique probarunt eam Ioannes Gutierrez, in repetitione dicti §. ſui, num. 81. & tribus ſequent. Caldas Pereira, in l. ſi curatorem habens. C. de in integrum reſtitut. verbo, ſine curatore, num. 28. in verſic. ſed licèt hæc ſit, D. Spino, in Speculo, gloſ ſ. 17. principali, de inſtitut. hæredum, num. 9. qui dicit hanc opinionem veriorem eſ ſe. Conſtanter Cuiacius, alio in loco vltra locum relatum per Pinellum recitation. inquam ſolemn. in libros C. ad titul. C. vnde liberi, fol. 485. Andreas Fachineus, controuerſiarum iuris, lib. 6. cap. 11. per totum. Antonius Pichardus (qui Authores præcitatos non refert, nec etiam firmiter inſiſtit in certa quadam dict. l. nihil, interpretatione, ſicut nec D. Spino inſiſtit) in dict. §. ſui, num. 38. ſententiam tamen hanc, quod ſui hæredes, ſicut & cæteri titulo pro hærede vſucapiant, longè veriorem profitetur ipſe Pichardus.

Et pro hac ſecunda ſententia (quæ multo verior eſt, & tenenda omnino) ne repetam hoc loco, quæ alius ſcripſerit; ſex adducit fundamenta Arias Pinellus, dict. num. 39. in verſic. & antequam illis iuribus. Quorum vnumquodque verè concludit, & ad ea reduci debent omnia ferè argumenta, quæ in articulo præ ſenti cæteri expendunt, vtpote cùm ea omnia ex mente, atque obſeruationibus eiuſdem Pinelli deſcendant, exceptis nonnullis, quæ ponderauit Sarmientus, in dict. l. in ſuis, num. 9. per totum, & ab illis differunt. Vnicum etiam expendit Ioannes Vaudus, dict. quæ ſt. q. in princip. Illo etiam, quo Doctores vtuntur communiter, deterioris conditionis non debere eſ ſe filios, quàm extraneos, cùm reuera fauorabiliores ſint; adducitur principaliter Fachineus, lib. 6. dict. cap. 11. in principio, D. Spino, dict. gloſ. 17. principali, num. 9. qui adiicit, quod filiis ſuitas non debet eſ ſe damnoſa, l. ſi filius, qui patri. ff. de vulg. & pup. ſubſtit. l. 3. §. ſi emancipatus, ff. de bon. poſ ſ. contra tabulas. Et quod ſi filio ſuo hæredi denegaretur vſucapio pro hærede, deberet eidem etiam denegari hæreditatis petitio, quia titulus pro hærede, eſt titulus petitionis hæreditatis. I. pro hærede. ff. de petitione hæreditatis, & tamen ſuo hæredi etiam competit hæreditatis petitio, l. 3. verſ ab inteſtato, ff. de petitione hæred. vnde & vſucapio pio hærede debet illi competere.

Retenta igitur ſecunda hac ſententia, facile & vere diluitur ratio illa, qua præcipuè excitatur Communis, continuationis ſcilicèt dominij in ſuos; ex his inquam, quæ eruditè, & cum iudicio adnotauit Pinellus, dict. 2. part. rubricæ, C. de bonis maternis, nu. 39. in finalibus verbis. Quem ſequuti ſunt Sarmientus, Caldas, & reliqui citati ſuprà. Ioan. Gutier. in repetit. dict. §. ſui. num. 81. in verſ. 3. probatur. Nam licèt in filium continuetur dominium, vt nulla videatur hæreditas fuiſ ſe, ex textu in dict. l. in ſuis, hoc tamen procedit in rebus, quæ patris erant, in quibus vſucapio neceſ ſaria non eſt, non tamen obtinere poteſt continuatio illa dominij, quæ eò vſque rem perducit, in rebus alienis, in quibus dominium quod nunquam fuit, nec pater ipſe habebat, continuari non poteſt. Ex regula l. nemo plus. ff. de regulis iuris. Idcirco in eis neceſ ſaria eſt vſucapio, quam ex ſua perſona incipere poteſt filius titulo pro hærede, quia quoad ſuos hæredes licèt non detur hæreditas iacens, prout eſt perſona ficta, quæ defunctum repræ ſentat, vt gloſ ſa 2. & multorum Authorum teſtimonio comprobantes, ſcripſerunt Antonius Gomezius, tom. 1. variar. c. 9. n. 17. Guil. Benedict. in cap. Rainuntius, de teſtament. verbo, mortuo itaque teſtatore, el 2. nu. 47. & 48. Sarmientus in dict. l. in ſuis, num. 6. in ſin. Graſ ſus, §. ſuitas. q. 7. num. 7. Ioannes Gutierrez, in dict. §. ſui. num. 98. Caldas, in dict. ſi curatorem habent, verbo, ſine curatore, n. 31. datur tamen hæreditas, prout ſignificat patrimonium defuncti, & tunc vere hęres eſt, quod negari non poteſt, & agnoſcit Spino, in ſpeculo, gloſ ſa 20. principali, n. 11. & gloſ ſa 33. n. 4. 5. & 6. ac proinde filius rem alienam inuentam in hæreditate vſucapiet titulo pro hærede. Prout etiam reſoluit, & ita quoque reſpondet pręfato fundamento Communis, ſed ſuperiores Authores non citat, Antonius Pichardus, in dict. §. ſui, n. 38. in verſic. nec in contrarium. Eò magis, quòd reuera in ſuis hæredibus, & filiis, mortuo patre titulus nouus eſt, nouæ etiam hæreditatis tunc vſque nondum delatæ acquiſitio, plenùmque, & perfectum dominium eo tempore datur, quod ante mortem patris improprium erat, ſiue imperfectum, & inefficax dominium, cùm domini quodammodo antea exiſtimarentur duntaxat, qui vere domini non erant, vt ſuprà notaui. Et conſiderarunt rectè Sarmientus, in d. l. in ſuis, n. 9. in princip. Caldas, in d. l. ſi curatorem habens, dicto verbo, ſine curatore, num. 22. in fin. optimè Fachineus, controu. iur. lib. 6. d.c. 11. in verſ. poſtremum argumentum eſt. Qui eidem argumento Communis ex communione illa, & continuatione dominij, atque ex d. l. in ſuis, deducto reſpondet, & inquit, filiis optimè ac præ cæteris conuenire titulum pro hærede, quia ſunt verè, & proprij hæredes, & conſequenter vſucapere titulo pro hærede poſ ſunt, & licèt hoc amplius, quàm cæteri hæredes habeant, quod viuente patre quodammodo domini exiſtimentur; id non impedit titulum hæredis, nec facit quominus filij hæredes dicantur. Erant ſi quidem (vt ſuprà ex eodem Fachineo recenſui) viuente patre exiſtimatione quadam domini; mortuo verò patre verè ſunt domini, verè ſunt hæredes. Continuatio autem illa dominij ex legis acuta interpretatione, rei veritatem non immutat, nec filiis ius, & titulum hæredis aufert.

Secundum etiam fundamentum, quo adducta eſt communis, ex textu in l. 2. §. filium. ff. pro hærede, diluitur manifeſtè ex verbis eiuſdem §. potiùs namque ille textus contra communem retorqueri debet, ſicuti Viglius, in d. §. ſui ſcripſit, & diligentiùs Pinellus, d. 2. parte rubricæ, C. de bonis maternis, num. 40. per totum. Ioannes Vaudus, variar. dict. q. 4. in verſic. ſed nec ad rem pertinet. Sarmientus, in d. l. in ſuis, num. 8. in fin. Caldas, dicto verbo, ſine curatore, num. 29. Ioannes Gutierrez, in d. §. ſui. n. 82. Ioannes Garcia, de nobilitate, d. gloſ ſa 12. n. 22. Fachineus, lib. 6. d.c. 11. in verſic. pri. num eſt. vbi Pinelli ſolutionem ſequitur, & tranſcribit. Filius ergo ea in lege vſucapere non potuit titulo pro hærede rem à patre ſibi donatam, quia alio titulo poſ ſidebat, ex cauſa ſcilicet, ſiue titulo donationis: nec cauſam poſ ſeſ ſionis ſibi mutare poterat, §. quod vulgo, eiuſdem l. 2. l. 3. §. illud, ff. de acquir. poſ ſeſ ſ. & conſequenter, nec titulo pro hærede vſucapere, qui aliàs vſucapere poſ ſet, vel dicendum eſſet, dubium eiuſdem legis ineptè excitari, ſi nunquam vſucapere poſ ſet, ſicuti Arias Pinellus vbi ſuprà. ſubtiliter adnotauit.

Rurſus, nec fauet ſententiæ communi argumentum deductum ex eadem l. nihil, C. de vſucapione pro harede. Qua etiam decipitur Communis; vere namque in eo textu pro hærede vſucapio ſuis hæredibus non denegatur, ſiue eos pro hærede vſucapere non poſ ſe, verba eiuſdem legis non indicanti, ſed aliud, atque omnino diuerſum ſtatuitur, videlicet alium titulo pro hærede vſucapere non poſ ſe, ſuis hæredibus exiſtentibus. Male igitur contra ſuos hæredes expenditur, quod in eorum fauorem introductum apparet. Et ita legem illam rectius intellexerunt Fulgoſius, & Cumanus, & cæteri commemorati ſuprà, n. 29. & vltra fundamenta adducta per Pinellum, & Sarmientum in locis ibidem relatis, & ea, quæ numeris ſeq. adnotabuntur in illo articulo, an contra ſuum hæredem vſucapi pro hærede poſ ſit: concludens mihi videtur illud, quod ex verbis ipſiuſmet legis deducitur, dum dicitur: Nihil pro hærede vſucapi poſ ſe ſuis hæredibus exiſtentibus, quæ verba, Suis hæredibus exiſtentibus, cum imperſonalia ſint, referri ad ſuos hæredes, vt ipſi pro hærede non vſucapiant, nullo modo poſ ſunt; ea ſiquidem eſt orationis imperſonalis ratio, vt abſolutè accipiatur, vt certum eſt; atque ex eo probatur etiam, quod verba ipſa, Suis hæredibus exiſtentibus, cùm ablatiui abſoluti ſint, conditionem præ ſeferunt l. ab emptione, in principio, vbi Bart. ff. de pactis. l. euictis agris, ff. de vſur. l. à teſtatore. ff. de condit. & demonſtr. & latius explicant Doctores in rubrica, ff. ſoluto matrimonio, vbi Iaſon, ex n. 1. Ripa, n. 30. & ſeq. cum aliis congeſtis a Ioanne Vincent. Hondedeo, in conſ. 49. n. 26. & conſ. 78. n. 23. & conſ. 101. n. 34. lib. 1. Ioſepho de Ruſticis, qui plene agit in tractatu, an & quando lib. in cond. poſi. cen ſean. vocati, lib. 6. c. 1. & 2. Petro de Barboſa. qui optime tractar de hac materia, & de intellectu d. l. à teſtatore, 1. p. rubricæ, ff. ſoluto matrimonio, n. 24. & ſequen. vt hîc non de ſuis hæredibus diſpoſitum fuerit, vt ipſi pro hærede vſucapere non valeant; ſed eo caſu quo ipſi exiſtunt, alium vſucapere non poſ ſe pro hærede, deciſum ſit manifeſtè, nec poſ ſit vllo pacto negari.

Et ita tenendo, ex præfatis inferam ad nonnulla, quæ hucuſque in hac materia ſic conſiderata, aut per alium tacta non ſunt. Et primo infertur, ſilentio prætermittendam non eſ ſe inconſtantiam illam, ſiue varietatem, contrarietatem etiam Luſitani Caldas, in d. l. ſi curatorem habens, verbo, ſine curatore, nu. 28. & 29. Ipſe namque eo loco communem ſententiam improbat, & contrariam quam defendimus, vt ſcilicet poſ ſint ſui hæredes titulo pro hærede vſucapere veriorem dixit, & profitetur eſ ſe verum ſenſum d. l. nihil, quod vbi ſuus hæres exiſtit, non poſ ſit alius dici hæres, nec pro hærede vſucapere. Poſtmodum verò ſub eodem verbo, ſine curatore, n. 79. expreſ ſe ſentit contrarium, & in ſententiam communem incidit, vt ſuus hæres titulo pro hærede vſucapere non poſ ſit, & quamuis aſ ſerit, ſe nouum, & elegantem intellectum aſ ſignare, & qui. tollit omnes alios intellectus, & remouet omnem difficultatem d. l. nihil, tamen in effectu, & rei veritate communem tantùm intellectum tradit, & Communis etiam rationem aſ ſignat, nec nouum quid detegit. Idque euidenter colligitur ex verbis, quibus ipſe Caldas vtitur, primò enim dicit, quod ea in l. ob eam rem titulus, & vſucapio pro hærede denegatur in ſuis hæredibus, quoniam ſui hæredes conſequuntur dominium rerum hæreditariarum per quandam dominij paterni continuationem, iuxta textum in d. l. in ſuis. Cuius verba eo ſenſu ponderat, quo Bart. & Communis (quæ improbata fuit ſuprà ) ponderabat illa, & illis ad eum modum ponderatis, adiicit ſtatim, quod ex illa lege facilis apparet intellectus ad text. in d. l. nihil, in qua ideo remota eſt vſucapio pro hærede, quoniam ille titulus habet locum in extraneis, non verò in ſuis hæredibus, qui poſt mortem patris non hæreditatem percipere, ſed magis liberam bonorum adminiſtrationem conſequi videntur, quod Communis dixit, & ſequaces eius ſ æpe repetunt. Nihil ergo nouitatis Author ille affert, & non modò ſibi contrariatur, ſed verum, aut certum ſenſum d. l. nihil, non aſ ſequitur.

Secundo infertur, Ioannem Garciam, tractatu de nobilitate gloſ ſ. 12. n. 22. dictorum ſuperius immemorem, minus bene dixiſ ſe, quod ſibi non placent intellectus omnes Doctorum ad text. in d. l. nihil, ſiquidem Fulgoſij, Viglij, & aliorum intellectum (quem probamus) cum remiſ ſiue adduxiſ ſet, conſtituit ſtatim, veriſ ſimum illius legis intellectum deduci ex d. l. 2. §. filium. ff. pro hærede. Videlicet, quod filius ſuus hæres titulum pro hærede habeat, ſed in d. §. non dari eum titulum, quia ibi poſ ſidebat cum titulo filius viuo patre, quem morte eius mutare non potuit, nec amplius dixit; vnde hactenus obſeruatis, & Pinelli traditionibus conuenit expreſ ſe, nec aliquid nouum profert in medium, qui ſibi non placere intellectus omnes Doctorum, antea conſtituerat.

Tertiò in fertur, nullo modo ſuſtineri poſ ſe, neceſ ſe verum, nouum quendam intellectum ad text. in d. l. nihil, quem priuatim Præceptores quidam tradiderunt, atque exiſtimarunt, maxima in conſideratione habenda verba illa, Suis hæredibus exiſtentibus Supponunt etiam, ſuos hæredes dici illos, quorum proprium, & eſ ſentiale, & ſuum eſt, patris hæredes eſ ſe. ex text. in d. §. ſui, vnde ſubiiciunt, quod ſuitas, & ſic ſignum illud, quo declaratur quis eſ ſe futurus neceſ ſarius hæres, ſolum datur in vita eius, cui ſuus hæres eſt, & poſt eius mortem ceſ ſat ſuitas, & ſuccedit neceſ ſitas, quoniam cum illud fore hæredem ſuum, reducatur ad veram exiſtentiam hæredis, ceſſat iam ſuitas. Senſus igitur d. l. nihil, ſecundum eoſdem erit, quod donec ſui hæredes ſunt, hoc eſt, viuente eo, cui ſunt ſui hæredes, indiſtinctè non ſit locus vſucapioni pro hærede, ex regula l. 1. ff. de vſucapione pro hærede, viuus enim hæredem non habet.

Verè tamen (vt dixi) intellectus prædictus ſuſtineri non poteſt, atque ex eo manifeſtè conuincitur, quod ſuppoſitum illud primum falſitatem in ſe contineat, nec dici valeat, ſuos hæredes in vita tantum patris dici ſuos, cum etiam mortuo patre ſui dicantur, qui mortis tempore in poteſtate erant, & primum locum in ſucceſ ſione obtinebant, vt ſupra diximus, & probatur apertè, ex d. §. ſui. d. l. in ſuis. l. 3. in ſine. ff. de iniuſto rupto. l. captum. C. de captiuis, & poſtlim. reuer. & his etiam, quæ in initio huius capitis adnotata reliquimus. Filij ergo poſt mortem patris, licèt non ſint in poteſtate (patria namque poteſtas morte diſ ſoluitur) ſui tamen ſunt, & tunc verè proprij hæredes, & domini ex ibidem etiam notatis, & Communi reſoluta per Bolognetum in l. qui ſe patris n. 13. C. vnde liberi, ſuitatis etiam effectus, qui maximi ſunt, & permulti, vt ſuprà quoque diximus, n. 3. mortuo etiam patre perdurant, ſiue magna ex parte tunc propriè incipiunt in executione, & effectu reduci, vt conſtat ex his, quæ: ſcripſerunt Doctores communiter in d. l. in ſuis, & in d. l. qui ſe patris, & in l. ſi filius qui patri, ff. de vulg. & pupil. ſubſtit. Anton. Gomez. & Ioannes Oinotomius, relati d.n. 3. ſupra, Viglius, in d. §. ſui. n. 6. Guil. Benedict. Igneus, Loriotus, Decius, & Tiraquel. in locis congeſtis per Pinellum, 2. p. rubricæ, C. de bonis maternis, n. 38. in verſiculo, ex illis autem. Sarmientus, in d. l. in ſuis, n. 12. & Cuiacius ibidem: Graſ ſus, §. ſuitas, quæ ſt. 7. Menchaca, de ſucceſ ſion. creation. lib. 2. § 19. per totum, Card. Thuſcus, practic. concluſ. iuris, tom. 8. litera S. concluſion. 1383. Suitate autem finita, ſiue ea ceſ ſante, aut non exiſtente, ceſ ſant etiam, ſiue non dantur ſuitatis effectus, ex eiſdem iuribus, & Authoribus. Et ſic non modò viuente patre, ſed etiam ipſo præmortuo filius ſuus dicitur, vt antea dictum eſt, atque ex Communi reſoluta per Caldas Luſitanum, in dicta. l. ſi curatorem habens, dict. verbo, ſine curatore, num. 23.

Conuincitur deinde, & concludenti ratione intellectus ipſe; nam ſi ita eſ ſet, fruſtratoria aut indubitabilis videretur Cæ ſarea illa conſtitutio, aut quid dubitationis eſ ſe poſ ſet in eo, quod viuente illo, cui ſui hæredes ſunt. vſucapio non procederet indiſtinctè; Nam prædictæ interpretationis Authores, ant loquuntur de vſucapione pro hærede inchoanda à filio viuo patre, quo tempore re vera & effectu hæres non eſt, nec dominus (licèt hæres futurus ſperetur) nec res hæreditarias poſ ſidet (quippe cùm nondum hæreditas verè ſit, nec poſ ſeſ ſio viuente patre, vt ſupra dixi) & tunc qui nondum hæres eſt, qui etiam contingere poteſt vt nullo tempore futurus hæres ſit, qui res paternas non poſ ſidet, quo pacto dici poteſt, quod pro hærede vſucapere poſ ſit, aut quod non poſ ſit, terminatum fuiſ ſe ab Imperatoribus ea in lege? Aut loquuntur de extraneo vſucapionem inchoare volente, & tunc viuente adhuc patre, quo titulo vſucapere poterunt, qui eo quoque mortuo vſucapere prohibentur ſuis hæredibus exiſtentibus, ſicuti adeò expreſ ſim ibi dicitur?

Quarto infertur, omitti non poſ ſe alium intellectum, quem vt nouum, & elegantem tradidit Ioannes Gutierrez, in repetition. dicti §. ſui, n. 84. & eo non relato, eundem putat veriſ ſimum D. Spino, in Speculo, gloſ ſ. 17. princip. n. 10. Tentari etiam poſ ſe, vt ita intelligatur text. ille, eis non relatis dixit Antonius Pichardus, in d. §. ſui, n. 43. & ij quidem conſtituunt, pro conſtanti habendum eſ ſe, ſuppoſitum fuiſ ſe in d. l. nihil, ſuum hæredem titulo pro hærede vſucapere posſe, in quo conueniunt ſententiæ prædictæ, quam defendimus, & dubitari dumtaxat, an ſola exiſtentia ſui hæredis ad vſucapionem titulo pro hærede ſufficeret? Et non ſuſ ſicere conſtitutione ea cautum; quia licet, ſui hæredis exiſtentia operetur alios multos effectus in iure, vt ſuprà, n. 3. & nu. 38. diximus, ad vſucapionem tamen exiſtentia eiuſmodi non ſufficit, ſed requiritur actualis immiſtio, & apprehenſio poſ ſeſ ſionis, ſine qua vſucapio non procedit, l. ſine poſ ſeſ ſion, cum vulgatis, ff. de vſucapionibus. Et quamuis in filium ſuum hæredem continuetur dominium bonorum paternorum ipſo iure, poſ ſeſ ſio tamen eorum minime continuatur, prout ſupra oſtendimus. Et poſt Gloſ ſam docuerunt Bartol. n. 5. Sarmientus, n. 11. Cuiacius, n. fin. in d. l. in ſuis. Idem Cuiacius, recitat ſolemn. in libros, ff. ad l. cum hæredes, ff. de acquir. poſ ſeſ ſione, vbi huius rei differentiam, at que diſcriminis elegantem rationem aſ ſignat Iaſon, in eadem in ſuis, à n. 19. Graſ ſus, §. ſuitas, quæ ſt. 7. n. 7. Ioannes Gutierrez, in d. §. ſui, ex n. 66. cum ſeq. D. Spino, d. glo. 16. n. 10. in fin. Caldas, d. verbo, ſine curatore, n. 36.

Verum interpretatio hæc placere mihi non poteſt vllo modo, tum quia certum ita non eſt, filium ſoum hæredem quoad effectum præ ſcribendi, poſſeſ ſorem eſ ſe oportere, cum in contrarium tenuerint Authores nonnulli, quibus adductus Caldas, dicto verbo, ſine curatore, n. 30. in fine, præfatum intellectum reiicit: Tum etiam, & vltra omnes, quod vere dici non poſ ſit, ſuppoſitum fuiſ ſe in d. l. nihil, filium ſuum hæredem pro hærede vſucapere poſ ſe, id quod aliis iuribus expreſ ſum erat; ſicuti Pinellus, & Sarmientus in locis antea relatis obſeruarunt contra communem. Non enim de eo agebatur, ſed potiùs de alio, de vſucapione inquam contra ſuos hæredes, & ſic non dicitur ſuos hæredes vſucapere poſ ſe, ſed ſuis hæredibus exiſtentibus minime vſucapi poſ ſe, ſicuti ex verbis imperſonalibus, & ablatiui abſoluti natura anteà ponderaui. Quocirca dici non poteſt, actualem immiſ ſionem, ſiue apprehenſionem requiſitam in ſuo, de cuius vſucapione ſermo non erat, ſed de vſucapione contra ipſum. Et verè ſi id decidere Imperatores in ea l. intendiſ ſent, aut id exprimerent aperte, & de actuali immiſtione, aut apprehenſione poſ ſeſ ſionis mentionem facerent, aut ſaltem alio loquendi genere vſi fuiſ ſent.

Et hactenus de primo caſu, ex quo remanet firmiter, ſuum hæredem titulo pro hærede vſucapere poſ ſe. Remanet etiam in d. l. nihil, id non excludi, nec contrarium probari, ſed id potius decidi, quod Raphaël vterque, atque Viglius, & Pinellus obſeruarunt dilucidè. Ac denique ad textum eundem omnes alias interpretationes reiiciendas, eamque amplectendam dumtaxat, quæ verba eiuſdem ita ſimpliciter vt iacent, intelligit.

Secundus caſus principalis ſit, cum quæritur, an contra ſuos hæredes titulo pro hærede vſucapere alij poſ ſint? Cuius reſolutio deducitur negatiue ex his, quæ caſu præcedenti ſcripta, atque obſeruata ſunt, ex tex. etiam in d. l. nihil, vbi deciditur adeò expreſ ſim, vt nihil prætereà dici debuerit, ſiquidem dicitur, nihil pro hærede vſucapi poſ ſe, ſuis hæredibus exiſtentibus, magis obtinuiſ ſe; & ſic intellexerunt legem eandem, & concluſionem hanc tuentur Fulgo. in l. 1. C. pro hæred. Cuman. in l. 2. §. filium. ff. eod. vt ſuprà retuli ipſos, Vigli. in d. §. ſui, num. 4. Ioan. Vaud. variar. q. lib. 1. q. 4. in princip. Emanuël Suarez à Ribeira, Anton. Gomez. additionator in addit. ad cap. 9. lib. 1. varia. lit. E. nu. 7. & 8. fol. 155. Arias Pinellus, 2. parte rubricæ, C. de bonis maternis, n. 41. Sarmientus, in d. l. in ſuis, n. 9. in fine, & num. 10. Ioannes Gutierrez in d. §. ſui, n. 83, Cald. Perei. in d. l. ſi curatorem habens, verb. ſine curatore, n. 28. in fin. D. Spin. in Speculo, gloſ ſ. 17. in princip. n. 9. Andreas Fachin. controu. iur. lib. 6. cap. 11. per totum, Iacobus Cuiacius, in d. l. in ſuis, melius recitat. ſolemn. in libros C. ad titulum C. de vſucapione pro hærede, circa finem, folio mihi 670. vbi ad explicationem d. l. nihil, ingeniosè obſeruauit, aliud eſ ſe, ſuum hæredem exiſtente, aliud extare. Suus hæres exiſtit ſtatim ipſo iure, etiam à morte patris, etiam clauſis tabulis teſtamenti, ſi teſtatus pater deceſ ſerit, atque etiam inuitus, ignorans, & hæres exiſtit, id eſt apparet: Sui ergo hæredes exiſtunt ſtatim ipſo iure; extant autem, ſi ſe immiſceant bonis. Et horum verborum diſtinctio, l. ſi operarum. §. 1. ff. de operis libertorum, cum l. patronus §. 1. ff. eodem, ſubdit deinde, obſeruandum eſ ſe, quod in d. l. 8. nihil, non dicitur, ſuis hæredibus extantibus, ſed, ſuis hæredibus exiſtentibus nihil pro hærede vſucapi poſ ſe. Quia ſui hæredes manent ipſo iure, etiam ſi abſtinuerint, hæredes ſui, l. cum quaſi. §. ſed & ſuus, ff. de fideicommiſ ſ. libertat. l. etſi ex modica. §. ſi filius. ff. de bonis libertorum, igitur ſiue ſuis hæredibus exiſtentibus, licet abſtinuerint ſe, agnati item legitimo iure venire non poſ ſunt ad hæreditatem, denique res alienas in hæreditate pro hærede vſucapere non poſ ſunt, quia ipſi non ſunt hæredes, ſed ſui, licet abſtinuerint. Sed ſuis hæredibus ſe abſtinentibus, agnati iure prætorio venire poſ ſunt, & vſucapere pro bonorum poſ ſeſ ſore, non etiam pro hærede. Et hactenus Cuiacius, cuius opera omnia olim, & nunc recitationes ſolemnes in libros, ff. & C. & Decretalium, attentè, atque ex propoſito prælegiſ ſe, & euoluiſ ſe nunquam equidem pœnitebit. Et eandem ſententiam repetit Cuiacius ipſe. ad titulum C. vnde liberi, ſol. 485. dicens, quod ſui exiſtunt ſtatim hæredes, etiam inuiti, & ignorantes, quod eſt, apparent, vt inquit l. vltima. §. ſi vero perpetuo. C. de curatore furioſi. Igitur ſi vel exiſtant ſui hæredes, impediunt alios quoſcunque, ne quid ex ea hæreditate pro hærede vſucapere poſ ſint, licèt abſtinuerint ſe hæreditate, exiſtere ſatis eſt, nec neceſ ſe eſt, vt attingant, vel teneant bona, vel ſe immiſceant. Nam & ſui hæredes qui abſtinent ſe, beneficio Prætoris, vel Principis, hæredes manent. Hæredes manent nomine, & iure; non re, quatenus re vltrò ſe abſtinent. id eſt, hæredes ſine re, quæ res tamen, id eſt nomen hæredis excludit cæteros omnes, ne hæredes eſ ſe poſ ſint, & conſequenter ne quid pro hærede vſucapere poſ ſint.

Ratio autem quare contra ſuum hæredem titulo pro hærede vſucapi non poſ ſit, in eo conſiſtit, quod ex verbis Cuiacij, nunc relati, colligitur expreſ ſim. ex Pinello etiam, d. n 41. Ioanne Gutierrez, d. num. 83. & aliis ſuprà relatis. Quia non poteſt alius dici hæres, ſuis hæredibus exiſtentibus, quia hæredes exiſtunt ſui ſtatim ipſo iure, atque in eos tranſit dominium rerum hæreditariarum, ex text. in d. l. in ſuis, & in l. 2. C. vnde liberi, & ſic quia ipſo iure hæredes fiunt, & domini, etiam ignorantes; alij res alienas pro hærede vſucapere non poſ ſunt, quia ipſi non ſunt hæredes, ſed ſui, licet abſtinuerint: vt Cuiacius dicebat, qui præ ſtat eo verbo ſingularem ampliationem ad text. in d. l. nihil, vt procedat, etiam ſuis ſe abſtinentibus. Et ad hanc rationem reducitur in effectu eiuſdem Cuiacij, in eadem l. in ſuis, ratio Ioannis Vaudi, variar. d. quæ ſt. 4. in principio, dum dicunt, quod ſuorum conditio talis eſt, vt retrò paterna bona obtinuiſ ſe videantur, & ſtatim magis hæres exiſtant, quàm fiant, nec acquirere bona dicantur, ſed retinere, & ideò ea bona, quaſi viuentis pro hærede vſucapi non poſ ſe.

Imò quamuis iuſto errore procedens titulus putatiuus ad vſucapionem ſufficere ſoleat, l. non ſolum. §. 1. ff. de vſucapionibus, l. quod vulgo, ff. pro emptore, l. pro legato, ff. pro legato, Bartolus, & Doctores communiter, in l. Celſus, ff. de vſucapionibus. Non tamen ſufficit ad vſucapionem titulo pro hærede, ſuis hæredibus exiſtentibus, etiam ſi iuſto errore ductus, quis ſe hæredem crediderit; talis enim opinio, vel error, ſuo hærede exiſtente, non admittitur; idque ex obſeruatione quadam; atque ſententia Sarmienti, in d. l. in ſuis, n. 10. qui duplici, & concludenti ratione excitatur, & iuridicè (vt arbitror) ſic adnotauit, quicquid Arias Pinellus, in contrarium ſenſerit, aut de hoc dubitauerit vbi ſuprà, n. 42. quem meritò Sarmientus ipſe reprehendit præcitato n. 10. vbi videri poterit. Addiderim tamen, & vltra eum, rationem ſuperiorem militare etiam hoc caſu, ad impediendam vſucapionem, & verè ad concedendam, vel denegandam vſucapionem titulo pro hærede, inſpiciendum dumtaxat, an ſui hæredis exiſtant, nec ne; ſola namque ſui hæredis exiſtentia id operatur, quod ex Cuiacio, eodem Pinello, & aliis ſuprà diximus: Et in d. l. nihil, apertè probatur, vbi generaliter, & indiſtinctè dicitur, nihil pro hærede vſucapi poſ ſe, ſuis hæredibus exiſtentibus: nec attenditur opinio, aut error credentis ſe hæredem eſ ſe, cum error contrarius, vel opinio falſa exiſtentiam ſui hæredis, atque effectum eius impedire non valeat, nec errore, aut opinione contraria quis deſinat eſ ſe ſuus. Quamuis ergo de hoc dubitari poſ ſet propter rationem Pinelli, magis tamen obtinuit (vt rectius animaduertit Sarmientus) Suis hæredibus exiſtentibus nihil pro hærede vſucapi poſ ſe. Et ſic ceſ ſat difficultas prima, ſiue motiuum primum Pinelli aduerſus prædictam doctrinam. Contra quam etiam, & ſecundo loco ponderauit textum in l. captum, C. de poſtlimin. reuerſ. nec eidem reſpondit, ibidem autem ſic ſcripſerunt Imperatores: Captum ab hoſtibus filium (patre mortuo medio tempore) lex Cornelia reuerſum, ſi in poteſtate patris tempore, quo capiebatur, fuit, ſuum facit hæredem. Vnde ſiue ex teſtamento ad te, ſiue inteſtato, ſucceſ ſionem patris tui pertinere apud Præ ſidem Prouinciæ probaueris, reſtitui tibi res hæreditarias iubebit; ſi non tantum poſtquam reuerſus es, tempus effluxit, quantum intentionem tuam temporis prolixitate conquieſcere facit. Cæterum reſponſo præfato, & huic difficultati, vt euidenter ſatisfacerem, non inconſulto verba dictæ l. recenſui: illa namque ſi & verè, & maturè perpendantur, ad vſucapionem pro hærede expendi, nec induci, minimè poſ ſunt; ſiquidem vniuerſa hæreditas vſucapta eſ ſe potuit, & tamen non titulo pro hærede, ſi res hæreditariæ omnes ſigillatim vſucaptæ eſ ſent: ideò non abſque myſterio textus ille dixit, Reſtitui tibi res hæreditarias iubebit. Cum poſ ſet dicere, reſtitui tibi hæreditatem iubebit. Præterea, quod non agatur ibi de excludendo filio propter res hæreditarias ab aliis vſucaptas, ex eo neceſ ſarium eſt agnoſcere, quod licet vniuerſ æ res vſucaptæ fuiſ ſent, adhuc filius ad intellectualem hæreditatem admittendus eſ ſet, l. hæreditas, ff. de petition. hæreditat. iunctis his, quæ ad ipſius explicationem lib. 2. obſeruaui, eſſétque maximum abſurdum dicere, filium ab hæreditate excludendum eſ ſe, proptereà quod res hæreditariæ vſucaptæ fuiſ ſent. Loquitur ergo ille textus de excludendo filio propter tranſcurſum temporis, intra quod hæreditati ſe debuit immiſcere, vel bonorum poſ ſeſ ſionem ex aliis capitibus petere, vt in l. licet, l. ſi curatoris, l. cum in antiquioribus, C. de iure deliberandi, l. prima. § quemadmodum, ff. de ſucceſ ſorio edicto. & cum enim receptum eſt, iuri adeundi contra extraneum legitimo tempore, ideſt, triginta annorum præ ſcribi, vt cum gloſ ſa, Bart. Imola Caſtrenſi, Aretino, Alberico, Alexandro, & aliis antiquis credit veriſ ſimum Antonius Gomezius, tom. 1. variarum. cap. 9. num. 27. in fine, & Additionator eius, litera F. fol. 155. D. Spino in Speculo, gloſ ſ. 33. de aditione hæreditatis, num. 53. & 54. Padilla in l. ſi emancipata, n. 40. C. de iuris & facti ignorantia, Menchaca, de ſucceſ. creat. lib. 3. §. 22. n. 26. Lara, in l. ſi quis à liberis, §. vtrum, n. 55. & 56. ff. de liberis agnoſcendis, vbi in fine d.n. 56. explicat l. 2. tit. 6. p. 6. & vide Gregorium ibidem, verbo, alomenos, Padillam, vbi ſupra, n. 43. Sic & in ſuis hæredibus ius immiſcendi competens illis tempore triginta annorum excluditur. ſiue præ ſcribitur, ſicuti permultorum Authorum relatione comprobantes, defendunt Antonius Gomezius, d. cap. 9. n. 28. in. verſic. Sed his non obſtantibus, Pinellus ſecunda parte rubricæ, C de bonis maternis, n. 42. Padilla in d. l. ſi emancipata, n. 41. & 42. Lara, d.n. 56. Rodericus Suarez, titulo, de las herencias, ex. n. 42. cum ſeq. fol. mihi 214. Antonius Gabriel, communium, titulo de præ ſcriptionibus, concluſ. 9. Ioannes Gutierrez, in d. §. ſui, n. 108. Caldas Pereira (qui latius declarat) in l. ſi curatorem habens, verbo ſine curatore, n. 78. licet contra teneant Bolognetus, in l. vnica, C. quando non petentium partes, num. 31. & 32. Ioann. Marcus Aquilin. 1. part. §. & quid ſi tantum, ex num. 20. & 24. D. Spino d. gloſ ſ. 33. de aditione hæreditatis, n. 66. & præfatam interpretationem ad textum in d. l. captum, velut manifeſtè inſinuant verba illa, Quantum intentionem tuam temporis prolixitate conquieſcere facit: quæ referri non poſ ſunt ad poſ ſeſ ſorem vſucapione tuendum ſed ad filium, temporis prolixitate excludendum. Remanet ergo, non poſ ſe alium vſucapere titulo pro hærede, exiſtentibus ſuis hæredibus.

Quod tamen explicandum eſt, niſi ponamus, teſtamentum validum dari, in quo cum filio inſtitueretur extraneus tunc namque ex inſtitutione negari non poteſt nomen hæredis extraneo, & conſequenter, nec pro hærede vſucapio. Quod ex omnibus iuris Interpretibus, quos adhuc viderim, ſolus Pinellus adnotauit in hac materia, d. 2. p. rubricæ, C. de bonis maternis, n. 41. in fine: & in idem pungit apertè Ioannes Vaudus Pedemontanus, variarum quæ ſt. lib. 1. quæ ſt. 4. in princip. in illis verbis: Quid, an non vſucapere pro hærede poſ ſit, qui ſuo hæredi teſtamento cohæres datus eſt? Videtur etiam præ ſentire Sarmient. in d. l. in ſuis, in principio, ibi: Cohæres enim pro parte cohæredis titulo caret. Ergo pro ſua parte titulum habet. Id quod legibus huius Regni applicari poteſt, ſi ponamus, parentes relicta filiis debita legitima, hoc eſt, omnibus bonis excepta quinta parte eorum, coniugem ſuperſtitem, vel conſanguineum, aut alium in Quinto bonorum inſtituiſ ſe, vel aliqua ex parte; tunc namque pro ea parte pro hærede vſucapio non negaretur.

Explicandum etiam & ſimiliter eſt, ſuis hæredibus exiſtentibus, alium tanquam hæredem patris vſucapere non poſ ſe titulo pro hærede, niſi cum filio inſtitutus fuerit, vt nunc dicebam, ſed tanquam hæredem alterius mero iure poſ ſe, & idcirco conſtituendum, at que obſeruandum, quod licet ſui hæredis exiſtentia impedire debeat, ne alius poſ ſit res ex hæreditate pro hærede vſucapere, hoc eſt, tanquam hæres patris, licet ſe hæredem diceret, & iuſtiſ ſimo etiam errore duceretur, vt ſuprà dixi, & Sarmientum ſequutus ſum, tamen non debet impedire, quin alius tertius non tanquam hæres patris, ſed alterius, penes quem res aliqua patris depoſita fuerat, vel commodata, poſ ſit eam rem ex hæreditate pro hærede vſucapere, cùm ipſe vere ſit hæres, & rem alienam inuentam in hæreditate, putanſque illam hæreditariam eſ ſe per legitimum tempus poſſederit, quo caſu habet locum titulus pro hærede, vt docuit magiſtraliter Caſtrenſis in l. prima, ff. pro hærede, & ex communi reſoluit Antonius Gomez. variarum lib. 1. d. cap. 9. num. 19. nec excluditur in d. l. nihil. Vbi re vera negatur vſucapio pro hærede ſuis hæredibus exiſtentibus, quando quis tanquam verus hæres, vel putatiuus patris, qui ſuos hæredes reliquit, vſucapere vellet, idque ex ratione dicta ſupra, num. 45. Non tamen negatur ei, qui tanquam hæres alterius rem repertam in hæreditate titulo pro hærede vſucapiat, etſi defunctus vſucapere non poſ ſet eam, quia ſibi deficiebat titulus, nec huic reſolutioni contradicit aliquis ex omnibus Authoribus relatis ſuprà, cum ipſi de eo loquantur, qui tanquam hæres patris, titulo pro hærede vſucapere intendit, non de eo qui tanquam hæres alterius; habet enim pro ſe regulam d. l. 1. & per totum. ff. & C. pro hærede, & lege nulla prohibetur vſucapere.

Rurſus, nec in contrarium vrget, alium non poſ ſe dici hæredem, dum exiſtit ſuus, atque in ſuos tranſlatum fuiſ ſe dominium rerum paternarum vbicunque exiſtentium, ipſo iure: quia verum eſt, & ſ æpiſſimè repetitum, exiſtentibus ſuis, alium hæredem eſ ſe non poſ ſe patris; alterius verò qui rem alienam patris abſque titulo poſ ſidebat, eſ ſe poſ ſe hæredem, vel re ipſa deducitur, & conſequenter ius vſucapiendi pro hærede illi competere, & quamuis eius rei dominium fuerit ipſo iure tranſlatum in filium ſuum hæredem, nihil impedit ad vſucapionem, cum eiuſdem virtus & natura ea ſit, vt vero domino auferat dominium, & tribuat illud vſucapienti, l. 3. ff. de vſucapionibus, in princip. Inſtit. eodem titulo, & ſi vino patri, qui alicuius rei verum habebat & præ ſens dominium, potuit alterius hæres titulo pro hærede vſucapiendo, auferre dominium, cur & filio auferre non poterit, cui per ſuitatis exiſtentiam, plenius ius, aut dominium quæ ſitum eſ ſe non poteſt, quam quod ipſe pater habebat. Præ ſertim cum ſciamus, aduerſus ſuos hæredes poſ ſe quem cum titulo & bona fide vſucapione ſe tueri, ſi tempore legitimo poſ ſideat, vt ex Caſtrenſi, Corneo, & Balbo obſeruauit Arias Pinellus, d. 2. p. rubricæ, C. de bonis maternis, n. 42. in fin. & eo non relato tenuit idem Caldas Pereira, d. verbo, ſine curatore, n. 30. Exiſtentia ergo ſui hæredis licet impediat vſucapionem pro hærede patris, non tamen eam, quæ titulo alio, & diuerſa ratione procedit. Vt non ſine myſterio maximo Cuiacius, Pinellus, & Sarmien, in locis antea relatis, loquuti ſemper fuerint, ac rem intellexerint in eo, qui tanquam hæres vſucapere intendit, & licet Pinellus de hærede putatiuo dubitet, vt ſuprà vidimus, de eo ſcilicet, qui errore aut opinione ductus, ſe hæredem patris exiſtimat; Sarmien. tamen errorem aut opinionem in conſideratione non habendam, rectius defendit, vt ſuprà quoque vidimus.

Et ſuperioribus conuenit expreſ ſim Anton. Pichar, (qui non ita ex profeſ ſo explicat, vt ibi videbitur) in d. §. ſui, n. 40. & 2. ſeq. & dicit, ſe cum doctiſ ſimo, egregiòque D.D. Gabriele Enriquez, primario iuris Cæ ſarei inclytæ Salmanticenſis ſcholæ Moderatore tunc, nunc verò Senatore Regio meritiſ ſimo, & præ ſtantiſ ſimo, tueri, quod de rebus alienis in hæreditate inuentis, quas putans hæreditarias, per legitimum tempus poſ ſidet alius, vſucapio procedat, vt nunc dicebamus. Sed non firmiter (vt debuiſ ſet) in eo placito, ac Viri præfati adeò eruditi ſententia remanet, ſed adhuc reſtare ſcrupulum ex eadem l. nihil, profitetur, & ideò aliter declarat legem eandem, cum verè ita intelligendo, ſcrupulus non reſtet, nec in caſu prædicto lex illa loquatur, ſed in alio protinus diuerſo, & pro hærede vſucapio denegetur dumtaxat, vt dilucide apparet ex ſuperioribus. Cum etiam intellectus aſ ſignatus ab eo nu. 43. verbis eiuſdem legis non conueniat, & à me fuerit euidenti, atque concludenti ratione ſuprà conuictus.

Nunc verò extenditer præfatus caſus ſecundus, & regula d. l. nihil, vt procedat non ſolum teſtato decedente patre familias; ſed etiam inteſtato; verum namque eſt, hæredes ſuos exiſtere, cum pater non facto teſtamento decedit, ſicut quando teſtamentum condidit, & licèt hæredes inſtituti non ſint, domini tamen ſunt, ſicuti expreſ ſim dixit Paulus Iureconſultus, in dict. l. in ſuis. ff. de liberis, & poſthumis, in verſiculo, hac ex cauſa. quæ verba cum Accurſio ibidem, verbo, domini. Bartolo, numero 3. in verſiculo, Quintum dictum eſt. Caſtrenſi, in principio, in verſiculo, Tertiò ſequitur, Coſta 3. parte. §. & quid ſi tantum, numero 56. & 57. neceſ ſario intelligenda ſunt ab inteſtato patre defuncto; quo etiam caſu ipſo iure, atque ex legis poteſtate exiſtunt hæredes, qui viuo quoque patre ſui hæredes, & domini quodammodo exiſtimabantur; nec intereſt, hæredes eos inſtitutos non fuiſ ſe, quorum cauſa in ſucceſ ſione parentum ab inteſtato decedentium prima eſt, vtpote cum illa debeatur eis omni iure, ſicuti latius probarunt, atque exornarunt Anton. Gomez. tomo primo variarum, capite primo, numero primo, & quatuor ſequentibus, Guil. Benedict. in capite Rainuntius, de teſtamen. verbo, & vxorem nomine Adelaſiam. ex numero 176. & eodem verbo, deciſione 5. ex n. 41. Chaſ ſaneus, in conſuet. Burgund. rub. 7 §. 1. gloſ ſa, Le plus. Menchaca, de ſucceſ ſionum creatione, lib. 2. §. 20. ex num. 297. & num. 320. Rodericus Suarez, in l. quoniam in prioribus, limitatione 2. ad l. fori à principio, Rojas, in epitome, ſucceſ ſionum, cap. 7. per totum, Matiençus, in l. 1. titulo 8. lib. 5. nouæ collect. Regiæ, gloſ ſa 2. & 4. & Azeuedus, ibidem. Ioſephus Ludouicus, deciſione Peruſina 11. num. 11. D. Spino, in ſpeculo, gloſ ſ. 17. num. 19. & ſeq. & gloſ. 19. num. 23. Et præfatam doctrinam, videlicet quod text. in d. l. nihil, procedat etiam inteſtato patre defuncto, imò propriùs tunc habeat locum, & verificentur verba eiuſdem, Suis hæredibus exiſtentibus, obſeruarunt ſingulariter Ioannes Vaudus Pedemontanus, variarum lib. 1. quæ ſtione 4. in principio, in verſiculo, & dicendum eſt. Et eo non relato Arias Pinellus, dicta 2. parte rubricæ. num. 41. in verſiculo, quod propriè congruit, & nu. 43. in principio, quo loco non dubitauit aſ ſerere, in ſucceſ ſione ab inteſtato pro hærede vſucapionem contra ſuos non procedere, quamuis poſ ſeſ ſor errore putaret, ſe habere titulum iuſtum cùm tamen in ſucceſ ſione ex teſtamento dubius fuiſ ſet; immeritò tamen, vt cum Sarmiento ſcriptum reliqui num. præced. Idem etiam ante ipſos ingeniosè aſ ſequutus eſt Iacobus Cuiacius in ead. l. in ſuis, & in ead. l. nihil. Et hactenus de caſu 2.

Tertius caſus ſit, cum quæritur, an deciſio textus, in d. l. nihil, obtinere debeat ſuis hæredibus exiſtentibus, ipſis tamen præteritis, hoc eſt, nec hæredibus inſtitutis, nec exhæredatis. Præteritus namque ille propriè dicitur, qui nec inſtitutus eſt, nec exhæredatus, ex Gloſ ſa, verb, præterierit, in principio, Inſtit. de exhæred. liberorum, quæ approbatur communiter, ſecundum Bellonium ibi, num. 4. Viglium. Pichardum, & Oinotomum, n. 1. per illum textum, & alia iura. Et quidem deciſionem textus, in d. l. nihil, propriè etiam obtinere, vbi ſuo præterito alius inſtitutus ſit; agnouit expreſ ſim Arias Pinellus (qui ſolus caſum iſtum attingit) dicta 2. part. rubricæ. C. de bonis maternis, n. 41. in verſiculo, idem etiam conuenit, & n. 43. in principio, & reddit rationem, quia ſuo præterito teſtamentum non valet, & ſic cauſa inteſtati ſuccedit ipſo iure: l. 1. ff. ſi tabulæ teſtamenti nullæ extabunt. Et verè Pinelli ſententia veriſ ſima eſt, atque in dicta conſtitutione Cæ ſarea caſus iſte comprehenditur, clariùs etiam apparebit ex nonnullis, quæ: de filiorum præteritione inſerere hoc capite velut neceſ ſarium ad huiuſce caſus explanationem duxi Verum itaque eſt Pinelli motiuum ſiue fundamentum, ſi in memoriam reuocemus ea, quæ de dominio, & illius continuatione in filios viuente, & mortuo patre ſuprà dicta ſunt, & ſtatim dicentur. Item ſi aduertamus, teſtamentum in quo filius in poteſtate præteritus eſt, ipſo iure ciuili nullum eſ ſe: l. prima, cum ſequentibus. l. filio præterito, ff. de iniuſto, rupto, l. ſi filius, l. cum apud, l. inter cætera, ff. de liber. & poſthum. l. ſi quis eum. §. finali. ff. de vulgar. & pup. ſubſtit. d. l. 1. ff. ſi tab. teſtam. nul. ex tab. l. maximum vitium, C. de liber præterit. l. 10. tit. 7. & l. 1. tit. 8. partit. 6. l. Gallus, ff. de liberis, & poſthumis. In qua credendum eſt, Gallum Aquilium pro conſtanti habuiſ ſe, filium hæredem inſtitutum fuiſ ſe, ideóque inſtitutionis filij mentionem non feciſ ſe, quia de illa non dubitauit, ſed ſolum de inſtitutione nepotis poſthumi habuit dubium, vti apertè colligi poteſt, ex §. quidam recte §. in omnibus, & §. idem credendum, legis illius; l. ſi mater. §. primo. ff. de vulgar. & pup. ſubſtitut. l. cum inteſtamento. ff. de hæred. inſtitut. & tanquam certum obſeruarunt Gloſ ſa, verbo, poſ ſe. & Bartolus, num. 5. in eadem l. Gallus in principio, & ſequuntur communiter Doctores ſecundum Coſtam, prima parte, §. & quid ſi tantum, ex numero primo, vſque ad numerum 8. Sarmientum, in principio dictæ l. Gallus, numero 36. vbi numero 40. & Coſta, dicta prima parte, ex numero 20. Bolognetus etiam, in principio eiuſdem l. Gallus, numero 133. & Antonius Gomezius, tomo primo variarum cap. 3. numero 23. contra Bartolum ibi, dicto numero 5. Et alios plures rectè tuentur, teſtamentum Galli formula factum, defendi non potuiſ ſe, ſi filius, nec expreſ ſim fuiſ ſet inſtitutus hæres, nec exhæredatus, vt latius ipſi comprobarunt, & deducitur ex deciſione l. inter cætera ff. de liberis, & poſthumis, de cuius intellectu poſt Coſtam, & alios agit Antonius Pichardus, in principio, de exhæredat. liberorum, numero 31. & Iureconſultus in hunc modum ſcribit: Inter cætera, quæ ad ordinanda teſtamenta neceſ ſario deſiderantur, principale ius eſt de liberis hæredibus inſtituendis, vel exhæredandis, ne præteritis illis rumpatur teſtamentum, namque filio qui in potestate est præterito, inutile testamentum est. Et quamuis in ea l. Iureconſultus adiecerit verbum liberos, liberorum autem appellatione, omnes deſcendentes vſque in infinitum veniant, l. prima, in verſiculo, & generaliter, ff. de legat. præstandis, l. liberorum, ff. de verborum ſignificat. plene Tiraquellus, in l. ſi vnquam, verbo, ſi abſque liberis, C. de reuocand. donation. Pinellus, in l. prima, C. de bonis maternis, prima parte, numero 69. Antonius Theſaurus deciſione Pedemontana 269. Mieres, de maioratu, prima parte, quæstione decima quinta & decima ſexta, Tiberius Decianus, in conſilio 74. num. 10. & 11. lib. 3. Menochius, lib. 4. præ ſumptione 84. numero 25. Et ſic vltra trinepotes etiam ſecundum propriam verbi ſignificationem, vt contra alios Authores magis verum firmat, & multos pro ſe adducit Caldas Pereira, in l. ſi curatorem habens, verbo, ſine curatore, ſub numero 48. verſiculo, ſed licet hæc ſit communis ſententia. Et idem tenuerunt Camillus Gallinus, de verborum ſignificatione, libro 8. cap. 27. folio mihi 213. Simon de Prætis, de interpretatione vltimarum voluntatum, lib. 3. ſolutione 11. numero 24. folio 150. Carolus de Tapia, in l. final. ff. de conſtitut. Principum, 2. part. cap. 3. num. 51. & ſequent. fol. mihi 199. Marcus Antonius Peregrinus, de fideicommiſ ſis, articulo 22. numero 43. & articulo 25. numero 8. quicquid aliter inuoluat Ioannes Petrus Mollignati, de appellat: vtriuſque iuris, ſignificat. verbo, Liberorum, ex n. 641. fol. mihi 81. Tamen in d. l. inter cætera, liberorum appellatio ex ſubiecta materia. de qua ibi agitur, reſtringi debet ad filium in poteſtate & primo gradu conſtitutum, prout deducitur ex finalibus verbis eiuſdem legis: Namque filio, qui in potestate est præterito, inutile testamentum eſt. Quibus in verbis aſ ſignatur ratio verborum præcedentium, atque oſtenditur, ſeculo & ætate Iureconſultorum, ſiue Digeſtorum tempore, neceſ ſitatem inſtituendi, aut exhæredandi liberos, reſtringi ad liberos primi gradus, ſuos hæredes dumtaxat, eiſdémque præteritis, nullum ipſo iure eſ ſe testamentum. vt ibid. exprimitur, & in aliis iuribus citatis ſuprà, n. 65. & notarunt, atque explanarunt dilucidè Authores nonnulli, qui ſtatim commemorabuntur.

Deinde, & ſecundò filiam familias ſuam, & primi gradus, etiam præteriti à patre eo tempore potuiſ ſe, quamuis filia ſuus hæres ſit patri, atque eo tempore fuerit, quemadmodum filius, ſicuti probauit Pichardus, in princ. de exhæredat. liberor, n. 24. & conſequenter ea præterita, non eſ ſe teſtamentum patris nullum quod filio in poteſtate præterito, nullum erat, vt in d. principio, Inſtit. de exhæredat. liberor. & in d. l. maximum vitium. Nam illud ius, cui derogatur ibidem, obſeruatum fuiſ ſe tempore Digeſtorum certum eſt, atque ex eiſdem iuribus apertè colligitur, & Authores ſtatim referendi latius probarunt.

Præterea & tertiò nepotes, & alios deſcendentes ſecundi, vel tertij gradus, etiam ſuos, non efficere nullum teſtamentum, etſi præteriti eſ ſent, idque ex eiſdem iuribus, vbi probatur, filio in poteſtate præterito nullum teſtamentum eſ ſe, non tamen dicitur, ita ſolitum in aliis ſuis hæredibus, hoc eſt, filiabus, nepotibus, & deinceps cæteris.

Rurſus & quartò, filia & nepotibus, etiam ſuis hæredibus præteritis, nullum ius illis competere, quo patremfamilias inteſtatum facerent, ſed accreſcendi ius dumtaxat ad certam portionem eiſdem dari, ex d. princ Inſtit. de exhæred. liber. vbi Ant, Pichar. n. 2. & 3. & d. l. maximum vitium, l. certum §. filia. ff. de iniuſt. rup. in d. prin. de exhæred. liber, & Viglius ibi, n. 6. vbi dicunt, perſonas quæ accreſcunt extraneis, totius hæreditatis ſemiſ ſem auferre, ſuis verò tres tantum vncias, ideſt, quantum ab inteſtato erant habituræ. Et Viglij ſententia probatur per Coſt. vbi infra, n. 36. & authoritate Vlpiani, in fragmen. tit. 22. verſ. in ſuis, Iulij Pauli, tit. de teſtam. lib. 3. ſent. in verſ. filio & extraneo, & tradit Caius lib. 2. Inſtit. titulo 3. Pichardus in d. principio, num. 29. & hoc ius accreſcendi longe differt ab eo, quo non petentium partes petentibus accreſcunt, vt de ſe patet apertè, & notauit Viglius, d.n. 6. in principio.

Deinde, & 5. præfatam differentiam inter maſculos, & fœminas, & inter liberos primi, & ſecundi gradus, & vlteriorum (quae Digeſtorum tempore vigebat, vt dixi) ſublatam eſ ſe, & omnes liberos, & maſculos, & fœminas ad æquale ius redactos fuiſ ſe, tam quoad præteritionem, quàm quoad ex hæredationem. Ex eiſdem iuribus, & d. l. maximum vitium, & ita in effectu (prolixius tamen) reſolutiones ſuperiores probarunt Coſta 3. part. d. §. & quid ſi tantum, ex numero 26. vſque ad numerum 54. Sarmientus, in l. 2. ex num. 18. cum multis ſeqq. ff. de liber. & poſthum. Menchaca, lib. 2. de ſucceſ ſionum creatione, §. 2. numero 112. & lib. 3. §. 30. numero 82. Theophilus, in dicto principio de exhæredat. liberorum, Cuiacius, lib. 8. obſeruat. c. 18. Franciſcus Connanus, comment, lib. 10. c. 2. num. 11. Ioan. Marcus Aquilinus, in dict. §. & quid ſi tantum. in verſic. quod ſi nepos, ex num. 13. D. Spino, in Speculo, gloſ ſ. 20. principali, num. 7. & his non relatis Antonius Pichardus, in dict. principio de exhæredat. liberor. num. 30. Iureconſultus ergo in d. l. inter cætera, quod de filio tantum ſuo, & in poteſtate alloquutus fuerit, ex ſuperioribus deducitur manifeſtè.

Quocirca, & conſequenter (quod eſt notandum, quia nonum, & ſingulare) Pinelli ad text. in d. l. nihil, declaratio, quod præterito filio ſuo hærede, lex illa obtineat, & vſucapio pro hærede ſuis hæredibus exiſtentibus, etiam præteritis, non obtineat, quia ſuccedit cauſa inteſtati, & nullus alius hæres eſ ſe poteſt; minime haberet locum in filiafamilias, & in nepotibus, & aliis deſcendentibus ſecundi, aut tertij gradus, vel vlteriorum, qui præteriti eſ ſent. Et ratio diſcriminis ex reſolutione, & differentia ſuperiori petenda eſt; quia licèt ſui hæredes ſint, præteriti tamen à patre, vel ab auo potuerunt, nec præteriti faciunt nullum teſtamentum, nec remedium aliquod habent, quo patrem familias faciant inteſtatum, ſed tantum conceditur ius accreſcendi ad certam portionem; vnde ceſ ſat ratio illa Pinelli, quod cauſa inteſtati ſuccedat, cum perſonae prædictæ non faciant inteſtatum patremfamilias. Similiter, & ceſ ſat ratio fundamentalis d. l. nihil, cum alij hæredes tunc exiſtere poſ ſint, & ſic pro hærede vſucapio contra eaſdem perſonas rectè procederet olim, hodie verò præfatis differentiis ſublatis, ex d. l. maximum vitium, æqualis erit omnium conditio, æquale ius obſeruabitur, id quod eorundem iurium rationi, & deciſioni valde conuenit, nec vllus hactenus ſic explicauit.

Prætereà, & 6. inquirendum hoc loco, quare teſtamentum in quo filius in poteſtate præteritus eſt; ipſo iure ciuili nullum eſ ſet, in cæteris verò ſecundi vel tertij gradus, vel vlteriorum liberis, & in fœminis diuerſum ius ſtatutum fuiſ ſet, nec exhæredatio pro forma in eis requiſita eſ ſet illo ſeculo. Et quod attinet ad filium in poteſtate, Bart. in d. l. in ſuis. n. 7. ff. de lib. & poſthu. & in l. pater filium, n. 8. & in lectura, n. 3. ff. de inoſ ſicioſo teſtamento, ideò inſtituendum, aut nominatim exhæredandum filium exiſtimauit, quod cum viuente patre ſit quodammodo dominus (vt ſ æpè dictum eſt) in eum continuatur dominium, ideòque non poteſt alium hæredem inſtituere pater, vt in eum bona ſua, & hæreditatem transferat. niſi prius per exhæredationem priuet filium illo dominio, ne aliàs duo in ſolidum domini remaneant, quod eſ ſe non poteſt, ex l. ſi vt certo. §. ſi duobus ff. commodati. Quod attinet verò ad matrem, & aſcendentes ex linea materna, ex ſuperiori quoque ratione deducit rationem Bart. in d. l. in ſuis, n. 8. dicens, matris & aſcendentium ex linea materna præteritionem pro exhæredatione haberi, nec eſ ſe neceſ ſariam exhæredationem, quia matris reſpectu ſuitas non conſideratur, nec datur, nec etiam dominij continuatio illa locum obtinet, ideòque ceſ ſat ratio illa principalis, qua in filio reſpectu patris adducuntur DD. communiter. Quoad alios autem deſcendentes ſecundi, vel tertij gradus, vel vlteriorum, quare inquam ipſi nominatim exhæredari non debuerint illo iure, nec præteriti rumpebant teſtamentum; nullam rationem aſſignauit Bartolus eo loco: Scribentes, etiam fere omnes qui huiuſce materiæ diſputationem, & tractatum ſuſcipiunt, rationem eandem prætermittunt, quam tamen adiiciemus ſtatim. Et interim (quò diſtincte magis, & dilucide procedatur) animaduertenda nonnulla duximus.

Inprimis Bartoli rationem, probatam à multis, quos congeſ ſit Anton. Gomez. (qui ipſe dixit ſubtilem eſ ſe rationem Bart. & defendi poſ ſe) var. reſol. tom. 1. c. 11. de ſucceſ ſ. contra teſtam. n. 1. eandem etiam conantur defendere Aretinus, & Iaſon, in d. l. in ſuis, ex n. 39. vſque ad n. 45. & in l. ſi filius, qui in poteſtate, n. 16. & 17. ff. de libe. & poſthum. Alciatus, in eadem l. in ſuis, num. 20. & 21. per totum, Minſingerus, Instit. in principio de exhæredat. liberor. n. 4. & 5. Hotman. enunciatione 1. Vveſembecius, n. 2. & 3. ibid. Franciſc. Connanus, commentar. iur. lib. 10. c. 2. ex n. 2. cum ſeq. & cum eadem ratione Bartoli tranſeunt Guil. Bened. in cap. Rainun. de teſta. verbo, mortuo itaque testatore, el 2. n. 59. Michaël Graſ ſius §. ſuitas, q. 7. n. 5. & §. teſtam. q. 35. n. 2. Cald. Pereir. in l. ſi curatorem habens, verbo, ſine curatore, n. 34. per totum, Ioan. Bolognetus, in auth. ex cauſa. C. de liberis præteritis.

Secundo deinde animaduertendum erit, rationem præfatam Bartoli magis communiter improbari, quod & ſuperiores Authores agnoſcunt expreſsè, tametſi ſequantur eam, & profitentur Rub. in repetit. l. pater filium, n. 101. ff. de inoffic. teſtam. Menchaca, de ſucceſ. creat. lib. 2. §. 20. n. 43. in fine, quem vide ex n. 39. Io. Gut. in d. §. ſui, n. §. ſui, n. 88. per totum, qui Bartoli rationem improbat, & Caſtrenſis rationem ſequitur. Nicolaus Bellonius, in rubrica de exhæredat liber. num. 3. & 4. & 5. vbi reddit nouam rationem, & vide eundem, in §. emancipatas, eiuſdem tit. n. 3. Emanuël Coſta, 3. p. §. & quid ſi tantum, num. 55. 56. & 57. vbi nonam rationem adducit. Quæ tamen in effectu conuenire videtur cum alia tradita per Anton. Gomez. d. cap. 1. n. 1. D. Spino, nouam (vt ipſe dicit) rationem proponens, in. Speculo gloſ ſ. 20. de exhæred. & præterit. filior. ex n. 4. cum tribus ſeq. D. Franciſcus Sarmientus, in d. l. in ſuis, n. 6. in verſicu. ego credo, quò loci iuſtè reprobari Bartoli rationem profitetur, & ſe verius conſtituere, filio præterito nullum eſ ſe teſtamentum, quia teſtator formam à lege datam non obſeruar, nec aliquid prætereà dicit, ex quo magis ipſe notari, atque refutari debuiſſet, vtpote cum eius, de quo quæritur, aut rationis eius rationem non aſ ſignet. Fatemur ſi quidem formam à lege datam fuiſ ſe, ſed quare, atque ad eum modum data fuerit, dubitamus. Idcirco, non ſine recto conſilio Iaſon, in eadem l. in ſuis. n. 41. (quem Sarmientus non refert) poſtquam dixit, legem pro forma introduxiſ ſe, quod filius deberet inſtitui, aut nominatim exhæredari, ſtatim eius rei rationem inquirit, & ſubtilem aſ ſignat, vt ibi videbitur.

Rurſus, & tertio animaduertendum eſt, reuera negari non poſ ſe; quin fortiter vrgeant fundamenta, & rationes nonnullæ. quæ contra Bartolum expenduntur communiter: inter alia tamen duo principaliter vrgere. Primum, quia in filiabus, in nepotibus, & deinceps cæteris ſuis eadem eſ ſet ratio, cùm ſui hæredes ſint: l. vlt. ff. de collat. dotis, d. §. ſui. Inſtit. de hæredum qualitate, & differentia, §. inteſtatorum §. ita demum, Inſtit. de hæred. quæ ab inteſt. defer. & tamen illis præteritis teſtamentum non eſ ſe nullum, ex ſuprà adnotatis remanet certiſ ſimum. Nec huic rationi, & motiuo contra Bart. ſatisfacit Luſitan. Cald. d. verb. ſine curatore, n. 34. in verſ. ad 3. reſpondeo. Poteſt. tamen eidem motiuo ſatisfieri ex his, quæ adnotabuntur inferiùs, vbi inter has perſonas, & filios in poteſtate rationem differentiæ à Iureconſultis metipſis conſideratam protulerim, Ipfa namque præcipuum illud motiuum ceſ ſabit, quo etiam excitantur, præcipué Menchaca, d. §. 20. n. 40. in verſic. & contra hanc rationem, Sarmientus, d.n. 6. & Coſta, d.n. 55.

Secundum etiam contra Bartolum eundem vrgere fundamentum, quod prætertio, tacita exhæredatio ſit, ſicuti clare colligitur ex theorica, atque diſtinctione eiuſdem Bartoli, in l. filio præterito, n. 5. ff. de iniuſto rupto. & in authen. ex cauſa, n. 3. C. de liberis præteritis. Vbi docuit, exhæredationem accipi poſ ſe tribus modis, ſtrictè, largé, & largiſ ſimé. Et Bartoli doctrinam exornarunt, atque declararunt Franciſcus Mantica, de coniecturis vltimar. volunt. lib. 4. tit. 11. nu. 8. & 4. ſeq. Ioan. Bolog in d. auth. ex cauſa, n. 23. & 24. n. 39. & 40. & ſic pater qui extraneum hæredem inſtituit, licet filium non exhæredauerit nominatim, eum tamen exhæredem facere, & á prædicto dominio bonorum excludere tacitè videtur eo ipſo. quod alium hæredem facit: l. Paulus §. vlt. ff. de bon. libert. l. ſicut certi. l. ſi cum vel in vtero. C. de testamen. militis l. ſi inter me. in verſ. nam eo ipſe, ff. de except. rei iudicat. l. ſicut. ff. de adimendis legatis, & latius probarunt Mantica, vbi ſuprà, num. 9. & 10. & Bologn. n. 24. ideò filius præteritus, qui ob præteritionem ſatis excluſus videbatur, neceſ ſe non erat, vt nominatim exhæredaretur (ſi propter rationem Bartoli dumtaxat, id ſuiſſet introductum) vtpote cum inſtitutio, & admiſ ſio alterius, exhæredationem ſiue priuationem filij, vel vt expreſ ſam induceret ex ſuprà citatis Authoribus.

Cæterùm motiuo huic, atque contra Bart. argumentationi reſpondere conatur Cald. Luſit. d.n. 34. in verſiculo ad primum, dicens, quod licet pater inſtituendo extraneum hæredem, tacitè videatur filium exhæredare, tamen hæc tacita voluntas non eſt potens ad priuandum filium hæreditate ſibi debita, vt vix ſolemnis exhæredatio admittatur. Potuiſ ſet tamen congruentius, & dilucidè magis reſpondere, argumentum prędictum non obſtare, ex quo lex voluit pro forma filium nominatim exhæredari, quia voluit eſ ſe certa de voluntate patris (vt dicetur ſtatim) & quod certo, & determinato iudicio filius excludatur: l. 1. & 2. ff. de lib. & posthum. l. ſub conditione. ff. de contra tabulas Et ſic tacitè, & in conſequentiam exhæredatum videri filium, non ſufficit; ſed expreſſ è. & directo excludi, neceſ ſarium eſt, vt aliàs dicebat Iaſon, in d. l. in ſuis, n. 42. in fin. Bellonius, in principio de exhæred. liber. num. 1. & ante ipſos enunciauit Angelus, in eadem l. in ſuis, n. 53. & videtur id ipſum clarè proſentire Viglius, in §. mater. n. 2. Instit. de exhæred liber. Dicit namque, in præteritione patris, in matris etiam præteritione, reuera eſ ſe tacitam voluntarem exhæredationis filiorum; ſed præteritionem patris ideò pro exhæredatione non haberi, vt matris præteritio habetur, quia ius propter ſuiratem vel ſuitatis imaginem, certam ſolemnitatem in exhæredatione præ ſcripſit, vt tacita non ſufficeret. Menchaca etiam d. §. 20. n. 40. vbi ob prædictum motiuum contra Bartolum fatetur, præteritionem ſufficere ad impediendam illam dominij continuationem, adimendàmque tacitè hæreditatem filiis; loco tamen priuilegij datum eſ ſe illis, & ſic contra ſtrictam iuris rationem, vt non impediatur dominij continuatio, nec prætertione & alterius hæredis inſtitutione exhæredati intelligantur, ſed neceſ ſaria ſit nominatim facta exhæredatio, reliquis verò non ita. Et id ipſum conſiderauit Emanuël Coſta, 3. par. dict. §. & quid ſi tantum, ex num. 51. & numero 56. Ex quibus Authoribus; & hucuſque obſeruatis. Bartoli rationem tueri quis poterit, cùm in Scholis occaſio ſe offeret, aliis etiam fundamentis, quæ contra eum excitari ſolent; reſpondere cum Alciato, inpræcitata l. in ſuis, numero 20. & 21. & videre Iaſonem ibidem, numero 39. & Caldas vbi ſupra, num. 34. per totum, Pichardum quoque in dicto principio de exhæredat. liberorum, ex numero 4. vſque ad numerum 23. qui nullo ex ſuperioribus Authoribus relato, nec præfatis eorundem notis adiectis, omiſ ſis etiam quamplurimis ex nunc à me obſeruatis; ideò concludit num. 21. & 22. filium in poteſtate neceſ ſariò hæredem inſtitui, aut exhæredari debuiſ ſe Digeſtorum tempore; quia cum ſuus hæres ſit, & quodammodo mortuo parte bonorum eius dominium continuet: ſuitatis illa qualitas à iure Ciuili introducta, ciuili aliquomodo debebat remoneri, ne mortuo eo filius adhuc eſ ſet ſuus, quamuis præteritus in teſtamento (quia præteritionis qualitas, ſuitatis qualitatem non tollit) & ideò ad ſucceſ ſionem admittendus; repugnat enim ſuum hæredem eſ ſe, & non ſuccedere, & ſic neceſ ſarius fuit certus, & conſtitutus modus remouendæ ſuitatis propter illam repugnantiam. Et conſequenter exhæredatio requiſira fuit meritò, quæ eſt ab hæreditate excluſio expreſ ſa, & certiſ ſimam ſuitatis remotionem induct: & hactenus Pichardus metipſe, cuius ratio (vt vides) ex ſententia, & mente præfatorum Authorum procedit, & eorundem in ipſo dubio rationibus comprobatur.

Eſt denique, & quartò animaduertendum, ex dictis per Iaſonem, in dict, l. in ſuis, numero 42. Antonium Gomezium, tomo 1. variarum, dicto capite 11. numero 1. in fine. Coſtam, 3 part. dict. §. & quid ſi tantum, numero 56. Viglium, in dicto principio de exhæredat. liberor, numero 2. ex adnotatis etiam numeris præcedentibus, atque à me longa conſideratione deductis, aliam quoque, & non modo apparentem, ſed & veram rationem aſ ſignari poſ ſe. Videlicet, olim filio ſuo hæredi maximum fauorem, & priuilegium à iure tributum (quod Viglius, Menchaca, & Coſta fatentur, vt ſuprà viſum eſt, & communi Interpretum omnium placito corroboratur) probatur etiam velut expreſsè in §. emancipatos, Inſtitut. de exhæredat. liberor. vbi proponitur, emancipatos filios de iure ciuili fuiſ ſe incognitos, ſiue non illo fauore, & priuilegio affectos; & redditur ratio, quia non ſunt ſui hæredes. Inde factum eſt, vt cùm patri neceſ ſitatem imponi inſtituendi præcisè filios, iuſtum non eſ ſet, cùm fortaſ ſis non inſtituendi eos, ſed potius à ſucceſ ſione remouendi, atque priuandi, iuſtis quibuſdam de cauſis excitari, atque adduci potuiſ ſet; non etiam conueniret patriæ illi poteſtati, quam in liberos ita plenam habebant parentes, vt & occidere liceret, d. l. in ſuis. ff. de liberis, & poſthum. l. 2. C. de patria poteſtate. Saltem eoſdem filios nominatim exhæeredandi, atque certo, & expreſ ſo iudicio ab hæreditate, & ſucceſ ſione debita excludendi, neceſ ſitas imponi deberet; aliàs namque poſ ſet contingere, vt per obliuionem, aut per errorem, ſiue tacitè, & in conſequentiam filij metipſi hæreditate priuandi venirent, quos naturæ, & parentum ſimul commune votum, ad hæreditatem eorundem vocat, & inuitat, & qui viuo quoque patre, ſuorum hæredum nomen non modò habent, ſed & domini quoque exiſtimantur quodammodo. Sic enim exhæredatione (quæ fiat nominatim) pro forma requiſita, non ita facilè filij à ſucceſ ſione ſibi debita excludentur, ſiue facilior ad eandem patebit illis aditus, ſi forma exhæredationis nominatim non ſit ſeruata. (Nam vt pungit Iaſon, in d. l. in ſuis, num. 42. licet non ita declaret) faciliùs pater præteribit filium ſilentio, memoriam eius, ſiue nominis mentionem non faciendo, quam nominatim eum exhæredabit; vel ſaltem de voluntate, & iudicio parentis lex erit certa, aliter autem non modò certa eſ ſet, ſed vix credi poſ ſet, quod pater vellet filium ſucceſ ſione ſua, & hæreditate adeò debita priuare, non etiam atque infamia eum afficere: l. multi non notæ cauſa. ff. de liber. & poſthum. l. non putauit. ff. de contra tabulas.

Cæterum in filiabus, & nepotibus, & deinceps cæteris diuerſum ius ſtatutum fuit ſeculo, & ætate Iureconſultorum; eo quod Iureconſulti metipſi recta iuris ratione conſideraſ ſent, filias, & nepotes, & deinceps cæteros non tam arcta neceſ ſitudine cum patre, vel auo coniungi, nec ſuitatis rationem ſic vigere in filiabus, & nepotibus, ſicut in filiisfamilias. In filiabus, quia finem paternæ; familiæ eas eſ ſe inſpiciebant, l. pronuntiatio §. familiæ ff. de verborum ſignificat. In nepotibus, quia propter mediam patris perſonam ſanguinis vinculum remiſ ſius, & tempore ratum eſ ſe credebant. Ac proinde filius familias olim non exibat de patris poteſtate, nec nomen ſui hæredis amittebat niſi per trinam emancipationem, vt ſuprà probaui. Filia verò, & nepos vna dumtaxat emancipatione de poteſtate parentis exibant, vt ſuprà quoque dixi, & obſeruarunt Coſta, 3. p.d. §. & quid ſi tantum, n. 48. 49. & 50. Sarmientus, in l. 2. ff. de liberis & poſthumis, num. 25. & 26. Pichardus, in principio de exhæredat. liberor. num. 28. & hanc puto ſubtilem, & veram rationem, & omnino tenendam, atque ideò libentius amplector eam, quod videam prædictorum Authorum placitis, & obſeruationibus conuenire; & eandem probauerit olim excellentiſ ſimus, atque conſummatiſ ſimus Iureconſultus D.D. Ægidius Ramirez de Arellano, tunc primariæ Cathedræ iuris Ciuilis, valde inſignis, atque eruditus Moderator, & leg. Gallus. ff. de liber. & poſthum. Interpres ſubtiliſ ſimus. Poſtmodum in Regia Cancellaria Valliſoletana, nunc verò in ſupremo Regio Senatu Conſiliarius, & Senator Regius præ ſtantiſ ſimus, & vigilantiſ ſimus, quem habuiſ ſe Magiſtrum, & audiuiſ ſe, ſemper placebit.

Subtilitates tamen prædictæ, & inter filiosfamilias, & filias & nepotes, & deinceps cæteros differentiæ illæ nimia ſubtilitate à Iureconsultis inductæ; ſcrupuloſ æ, & rigoroſ æ nimis viſ æ ſunt Imperatoribus, & nouioribus conſtitutionibus ideò abrogatæ, quod ſanguinis vinculum, & ſucceſ ſionis rationes inter has perſonas æquè vigere animaduerterent, quocirca in filiabus, & nepotibus, ſicut in filiis familias æquale ius introduci, & vel inſtitutionem, vel exheredationem requiri, diſpoſuerunt æquè in d. l. maximum vitium. C. de liber. præterit. vt ſuprà diximus & optime explicat Sarmientus, in d. l. 2. ff. de liber. & poſthum. n. finali.

Quartus, & vltimus caſus ſit, cum quæritur, vtrum ſuis hæredibus exiſtentibus, ipſis tamen exhæredatis procedat d. l. nihil, deciſio, vt ſcilicet titulo pro hærede vſucapi, poſ ſit contra eoſdem. Et quidem huiuſce caſus articulum, & dubium, ex omnibus quos viderim, & legerim, excitauit ſolus Cuiacius, in d. l. in ſuis, in fine, & breuiter nimis abſoluens eam, in hunc modum ſcribit: Sed ſi exhæredatus ſit filius, ius ſui abſcinditur. l. 9. §. filium. ff. de lib. & poſthum. Hoc eſt dicere, per exhæredationem tolli ſeu abſcindi ſuitatem, & conſequenter ſuitate abſciſ ſa, non dici ſuos hæredes exiſtere, & vſucapionem pro hærede contra filios exhæredatos procedere. Cæterum Cuiacij hæc reſolutio, vt dilucidè magis explicetur, conſtituenda erunt nonnulla, quæ prætermitti non poſ ſunt.

Ac primum quidem, quod exhæredare nihil aliud eſt, quam eum qui alioquin futurus erat hæres, ab hæreditate remouere, & iure ſuccedendi priuare; ita quod exhæredatio ſit excluſio à ſucceſ ſione, vel hæreditate, quando ſcilicet liberi, quibus omni iure bona parentum debentur, ab illis excluduntur. l. quidam cum filium, in verſiculo, ſed videamus. ff. de verbor. oblidat. vbi Bartolus, nu. 6. Iaſon, n. 1. & 17. ſic adnotarunt, Idem Bartol. in l. 3. §. filius, num. 4. ff. de liber. & poſthum. & Iaſon, in l. 1. num. 1. ff. eodem titulo, Menchaca, de ſucceſ ſionum creatione, lib. 2. §. 20. num. 33. Viglius, in rubrica de exhæredat. liberor. num. 2. ibidem Ioannes Oinotomus, n. 5. D. Spino, in Speculo, gloſ ſ. 20. principali, n. 4. Michaël Graſ ſus, §. teſtamentum, quæ ſt. 38. in principio, Franciſcus Mantica, de coniecturis vltimar. volunt. lib. 4. tit. 11. ex num. 1. cum ſeq. vbi n. 12. probauit diffinitionem Baldi, in d. l. in ſuis, n. 7. & in authent. ex cauſa, n. 42. C. de liber. præterit. vbi Baldus dixit, exhæredationem eſ ſe excluſionem, ſiue priuationem alicuius ab hæreditate ſibi debita, in teſtamento ſolemniter facta. Quam diffinitionem ſequitur etiam, & declarat, atque defendit Ioannes Bolognetus in d. authent, ex cauſa, num. 4. per totum, Antonius Pichardus, in rubrica de exhæredat. liberor. qui Authores hos non recenſet, inquit tamen num. 2. quod exhæredatio eſt debitæ ſucceſ ſionis, & hæreditatis ademptio.

Videtur autem exhæredatio inuenta, atque introducta, vt abſcindatur ius illud ſeu priuilegium ſuitatis. vel impediatur ius ſuccedendi, quod ſit per legem à patre in filium, cuius aliàs in ſucceſ ſione prima cauſa eſ ſet futura, niſi hæreditate priuaretur, idque ex adnotatis per Iaſon. in l. 3. §. pure, n. 8. ff. de lib. & poſthum. Alexandrum, Cuman. & Socinum, in d. l. in ſuis. Vnde ſoli ſui hæredes, qui l. 12. tabularum hæredes futuri eſ ſent, ipſo iure, niſi hæreditate priuarentur, exhæredari propriè dicuntur. In extraneis verò inepta exhæredatio eſt, ex text. in d. l. quidam cum filium, in fine principij, & constat ex formula creationis, quam retulit Vlpianus, in fragmentis, tit. 22. & vltra Authores ſuprà relatos (inter quos Mantica, & Menchaca ſic adnotarunt. & eis non relatis latius explicat Antonius Pichardus, in d. rubrica, num. 4. 5. & 6. ) docet etiam Quintilianus, lib. 3. inſtit. cap. 6. Vt obiter, & breuiter animaduertens, non poſ ſim non mirari, quanto errore lapſi fuerint Interpretes noſtri variis in locis, maximè in d. l. in ſuis, vbi Baltol. n. 8. Alexander, & Iaſon, num. 43. & in §. mater. vbi Scribentes communiter, Instit. de exhæredat. liberor. Bellonius, & Oinotomus, in princip. Bolognet. in l. poſthumo, num. 38. C. de contra tabulas, Guil. Bened. in cap. Rainuntius, de teſtamen. verbo, mortuo itaque teſtatore, el 1. nu. 116. Luſitanus Caldas, in dict. l. ſi curatorem habens, verbo, ſine curatore, num. 35. Antonius Gomezius, tom. 1. variar. cap. 11. num. 35. D. Spino, in Speculo, gloſ ſa 20. principali, ex nu. 116. Graſ ſus, §. teſtamentum, quæ ſt. 36. in principio. Ipſi namque, & alij plures quos recenſent, exiſtimarunt equidem, matris, vel aui materni præteritionem pro exhæredatione haberi; quod vtique falſum eſ ſe ex ſuperius dictis apparet; nam cum mater, & auus maternus liberos in poteſtate non habeant, §. fœmina. Inſtitut. de adoptionibus. Nec ſuos hæredes, l. nulla fœmina. ff. de ſuis, & legi. hæred. §. cæteri, Inſtitut. de hæred. quæ ab inteſt. deferun. Fatendum neceſ ſariò eſt, præteritionem matris pro exhæredatione non haberi, quia ceſ ſat ratio præcipua, qua in patre erga filios in poteſtate adducimur. Nec aſ ſumptum prædictum probat text. (quo decipiuntur Scribentes communiter) in dict. §. mater. Inſtitut. de exheredat. liberorum. Verè namque text. metipſe in contrarium retorqueri debet, cum non dixerit Iuſtinianus, matris vel aui materni ſilentium, aut præteritionem pro exhæredatione haberi, ſed tantum facere matris, vel aui materni præteritionem, quantum patris exhæredationem; ſicuti in initio eius text. exprimitur. Nam quemadmodum exhæredato filio non competit bonorum poſ ſeſ ſio contra tabulas, l. non putabit. ff. de contra tabulas, ſed inofficioſi teſtamenti querela datur, l. 1. & per totum tit. ff. de inofficioſo teſtamento. Ita præterito filio à matre ius dicendi nullum, vel bonorum poſ ſeſ ſio contra tabulas, non conceditur, l. illud. §. ad teſtamenta. ff. de contra tabulas, cuius rei plures rationes aſ ſignat Ioannes Bolognetus in l. poſthumo, num. 39. per totum. C. de contra tabulas, ſed querela inofficioſi teſtamenti ei competit: l. 3. l. filiam. C. de inoſ ſicioſo teſtamento. in principio Inſtitut. eodem titulo, & poſt alios multos ſic obſeruarunt Guil. Bened. dict. verbo, in eodem teſtamento, el 1. num. 252. Antonius Gomezius, dict. cap. 11. num. 35. Caldas, dicto verbo, ſine curatore, num. 35. Graſ ſus, dict. §. teſtamentum, quæ ſt. 36. n. 1. & 2. D. Spino dict. gloſ ſa 20. num. 116. & eis non relatis Pichardus, in dict. §. mater, num. 3. & 4. Ex quibus colligitur differentia inter præteritionem matris, & præteritionem patris militis, quæ deducitur quoque ex text. in dict. §. mater. in illis verbis, Nam ſilentium matris, aut aui materni, & cæterorùm per matrem aſcendentium, tantum facit, quantum exhæredatio patris. Er textu in §. ſed ſi in expeditione, eiuſdem tituli, de exhæredat, liberor. vbi Imperator Iuſtinianus alio loquendi genere vſus eſt, non enim dixit, tantum facere patris militis præteritionem. quantum exhæredationem, vt in præteritione matris dicitur in d. §. mater, ſed ſilentium & præteritionem patris militis pro exhæredatione nominatim facta valere, conſtitutionibus Principum cautum eſ ſe; quod non alia, quàm ſuperiori ratione, & differentia factum, vnuſquiſque fatebitur, qui verba dictorum iurium perpendet maturè.

Secundo deinde conſtituendum eſt, veram reſolutionem quæ ſtionis propoſitæ ſuprà, num. 87. ex eo pendere, an ſcilicèt verum ſit aſ ſumptum illud Cuiacij, ius ſuorum per exhæredationem abſcindi, & conſequenter effectum d. l. nihil, ceſ ſare. Et quidem eandem Cuiacij ſententiam, videlicèt tolli ſuitatem per exhæredationem: tenuerunt antea Bart. in l. 1. §. ſciendum. ff. de ſuis, & legit. hæred. Alex. in l. ſi filius, qui patri, num. 9. & num. 20. in fin. ff. de vulg. & pup. ſubſtit. Iaſ. in l. ſi quis poſthumos. ſi filium, n. 10. ff. de lib. & poſthu. & in l. 2. in fin. C. de poſth. hæred. inſtit. Socin. in conſil. 75. num. 8. lib. 3. Aretinus, in l. 3. C. de iure deliberandi, num. 6. Guil. Bened. in d.c. Rainuntius, Verbo, mortuo itaque testatore, el 2. n. 211. Gregor. Lop. in l. 21. tit. 3. part. 6. verbo, Desheredar, & communem ſententiam profitentur Anton. Gomezius, tom. 1. variar, cap. 11. num. 19. Ioan. Gutierrez, in dict. §. ſui, num. 124. & pro hac parte, & iura, & rationes nonnullæ expenduntur per Authores prædictos, & congeruntur per Bolognetum, in l. qui ſe patris, n. 15. & 16. C. vnde liberi.

Verùm, ſententiam contrariam (quæ longè verior mihi ſemper viſa eſt) vt ſuitas exhæredatione ſuſpendatur duntaxat, non verò tollatur, ſiue deleatur: firmauit Angel. in l. Papinianus §. ſi ex cauſa. ff. de inofficioſo teſtament. & in l. ſi filius à patre, in princ. ff. de libe. & posthu. & Angelus ipſe adductus eſt iuribus nonnullis, quæ velut expreſ ſa videntur, ex textu inquàm, in dict. §. ſi ex cauſa, & in d. l. ſi filius à patre, & in l. filium. §. ſed cum exhæredatio. ff. de contra tabulas, quia ſi filius exhæredatio, in querela inofficioſi teſtamenti obtinuerit, ſuus hæres patri ab inteſtato efficitur, & ſic non fuerat ſublata ſuitas in totum, quia non debet poſ ſe per momenta tolli, & redire: argumens. l. finalis, & penul. ff. de curatore furioſi, & cum reciſ ſo teſtamento per querelam non poſ ſit adiri hæreditas ex teſtamento, ſequitur, quod exhæredatio habere vires non poſ ſit, ex d. §. ſed cum exhæredatio, Alciato, & Anton. Gomezio, in locis ſtatim referendis. Et ita opinionem Angeli ſequuntur, aliiſque tuentur fundamentis eam Andreas Alciatus, in l. in ſuis, num. 21. in verſic. ego vero didici, ff. de liber. & posthu. Curtius iunior, in l. qui ſe patris, num. 10. C. vnde liberi Anton. Gomez, tom. 1. variar. cap. 11. num. 19. in verſ. aduertendum tamen. Menchaca, de ſucceſ ſionum creatione, lib. 2. §. 21. num. 211. Vaconius, declarat, iuris, lib. 3. declarat. 50. num. 8. Caldas, dict. verbo, ſine curatore, num. 26. in verſ. ſed licèt morte, qui ita declarat, & limitat doctrinam Bart. Ioann. Gutierrez, in dict. §. ſui, num. 124. & 125. & conſtanter defendit hanc partem Ioan. Bolognetus, in d. l. qui ſe patris, num. 15. & 16. vbi explicat text. in l. qui in aliena. §. interdum, ff. de acquir. hæred. & plena manu articulum præfatum proſequitur, & omnibus fundamentis reſponſum præbet, quæ contra Angelum excitari, aut conſiderari poſſunt. Et quàmuis Curtium iuniorem, & Bolognetum hallucinari, dum Angelum ſequuntur, dixerit Ioannes Marcus Aquilinus, in præfatione §. & quid ſi tantum, legis, Gallus, ff. de liber. & posthum. num. 37. in effectu tamen eandem tenet ſententiam, & ſuſpendi ſuitatem exhæredatione, non tolli concludit: id quod dilucidè, & manifeſtè demonſtrabitur, ſi verba eiuſdem ſub num. 36. tranſcribantur hoc loco, ſcripſit namque in hunc modum: At ego (omiſ ſis aliorum responſionibus) dico quod exhæredatus non ſimpliciter, ſed limitatè ſuus hæres eſ ſe deſinat, ſcilicèt, reſpectu hæreditatis, quæ ex testamento; non etiam, quæ ab inteſtato defertur nam quandiu valet teſtamentum, ſen exhæredatio durat, hæreditas ex teſtamento, non autem ab inteſtato deffertur, l. quandiu. ff. de acquir. hæred. & exhæredatio operatur, ne exhæredatus ex teſtamento ſuus hæres existat: deſtituto autem testamento, ſiue non adita hæreditate, ſiue quærelâ reſciſso, hæreditas non ex testamento amplius, ſed ab intestato proximiori defertur, dict. l. ſi quis filio exhæredato, cum concord. & tunc filius ceſ ſante exhæredatione, cum in primo gradu, & in poteſtate patris manſerit, ſuus hæres ipſe exiſtet. Hactenus Ioann. Marc. Aquilini verba, quæ ſi vt traduntur, accipiantur, ac ſ æpiſ ſimè prælegantur, non aliud equidem ex ipſis deduci valebit, quàm id, quod ex ſententia Angeli, & ſequacium ſuprà deduximus, & à Curtio iuniore & Bologneto probatur, vtpote cum exhæredatum non ſimpliciter, ſed limitatè ſuum hæredem eſ ſe deſinere per exhæredationem, dixerit expreſ ſim; cum etiam futurum euentum, deſtituti inquàm, aut querelâ reſciſ ſi teſtamenti, ſiue non aditæ hæreditatis, expreſ ſim etiam præ oculis habuerit, & eo caſu filium ſuum hæredem futurum dixerit; quod in effectu nihil aliud eſt, quàm ſuitatem ſuſpendere, donec appareat, an ſucceſ ſioni ex teſtamento locus ſit, vel non ſit, vt ipſe quoque ex regula d. l. quandiu, obſeruauit, & quatenus num. 37. Aquil. metidem dixit, Curtium iun. & Bolog. halucinari, quia quoad hæreditatem, quæ ex teſtamento defertur, ſuitas exhæredatione ipſo iure tollitur, quo verò ad eam, quæ ab inteſtato defertur, hæreditatem, ſuitatem nec ſublatam, nec ſuſpenſam vnquàm fuiſ ſe, cum illico deſtituto teſtamento, ab inteſtato hæreditas ipſi filio proximiori deferatur, ex d. §. ſi ex cauſa, & d. §. cum autem, proculdubio magis hallucinatus eſt ipſe, nam ex teſtamento licèt hæres eſ ſe filius non poſ ſit facta exhæredatione, nec ex teſtamento hæreditas eidem deferri, non ideò tolli ſuitatem dicendum eſt, cum illico teſtamento deſtituto, tanquàm proximiori, & ſuo hæreditas deferatur: quod ramen nec præ ſtat, vt ſuſpenſam etiam non fuiſ ſe ſuitatem eandem, ſiue ſuitatis effectum non obtinere, quouſque appareat, an ſit locus ab inteſtato ſucceſ ſioni, vel non ſit; meritò dixerint Authores præfati Cum igitur id ſpectari debeat, ſuſpenſum ſuitatis effectum meritò dicimus, quem antea non aſ ſe quimur, nec impedit hæreditatem ex teſtamento adiri à ſuo hærede non poſ ſe, cùm aliud id ſit, aliud verò quoad ſucceſ ſionem ab inteſtato futurum euentum ſpectare. Si ergo filius in querela obtinuerit, ſiue deſtitutum teſtamentum fuerit, aut non adita hæreditas, ſuitas ſic operatur, ac ſi exhæredatio non præceſ ſiſ ſet, ſuus remanet filius; & deciſio d. l. nihil, procedit abſque dubio, cum & verba eius verificentur, & verum ſit ſuos hæredes exiſtere. Si vero ex teſtamento ſucceſ ſioni locus fuerit, aditáque hæreditas, & victus in querela filius, ius ſui abſcinditur, & verba eiuſdem text. non militant, Cuiaciíque ſententia obtinebit.

Idque iure antiquo Digeſtorum procedit, quo iure licebat parentis, ſine vlla cauſa, nec teſtamento expreſ ſa, nec vera, ſuos hæredes exhæredare, ſuitatis ius, & dominij continuationem illam impedire ex d. l. in ſuis, ipſi tamen liberi exhæredati, de inofficioſo teſtamento querebantur, colore quodam in uento, de quo in l. 2. ff. de inofficioſo testamento, vt ſi inique ſe exhæredatos probarent, teſtamentum ſubuerterent, ex eadem l. 2. & l. 1. l. 5. §. fin. & per totum, ff. de inofficioſo testam. l. liberi. C. eod. tit. atque ex ſententia communi tradiderunt Emanuel Coſta, 3. p.d. §. & quid ſi tantum, n. 58. & 59. Anton. Gom. tom. 1. variar. c. 11. num. 10.

Hodie verò, vt ius ſuitatis abſcindatur cum effectu per exheredationem, vt etiam teſtamentum paternum vites obtineat, ac filius ſucceſ ſione, & hæreditate paterna priuetur; neceſ ſe eſt, quod pater exhæredans filium, cauſam exhæredationis inſerat in teſtamento, & illa poſtmodum per hæredem probetur, ex auth. vt cum de appellat, cognoſcitur, §. aliud quoque collatione 8. l. 1. & l. 8. & 10. tit. 7. part. 6. & latiùs explicant, atque proſequuntur Antonius Gomezius, dict. cap. 11. nu. 10. in verſ. hodie vero. Chaſ ſane. in conſuet. Burg. rubrica. 7. §. 2. gloſ ſ. ſi non pour, per totam, & §. 3. in princip. Didac. Couarr. in cap. Rainuntius. de teſtam. in princip. num. 6. cum ſeq. & ibid. Guil. Bened. verb. in eodem teſtamento, el 1. Ludou. Molin. de Hiſpan. primog. lib. 1. cap. 9. ex num. 9. cum ſeq. Ioan. Garcia, de expen & meliorat. cap. 20. num. 2. D. Spino in Speculo, gloſ ſa 20. num. 55. cum ſeq. & ſic quoad dubium excitatum per Cuiacium, & reſolutionem eiuſdem, idem erit ius obſeruandum, iſto quoque nouiori iure attento, atque ex futuro euentu, an ſublata fuerit ſuitas, vel ſuſpenſa tantùm, diffiniri debebit, vt inde locus ſit, vel non ſit deciſioni d. l. nihil.

CAPVT XXIII.

Ex Cap. Salubriter, de vſuris, vbi Pontificia ea conſtitutio, adeo vulgata, ſed ſummè difficilis, cap. etiam Ad noſtram, 11. de rebus Eccleſiæ non alienandis, & cap. ad nostram 7. de iureiurando, ita accuratè & verè explicatur, vt aliorum intellectus quàmplures verè & nouiter conuincantur, nonnulla in propoſito dicti cap. Salubriter, dilucidè obſeruata tradantur, & verus, atque genuinus ſenſus eiuſdem deciſionis oſtendatur. Denique & infertur ad quæ ſtionem practicam, vtrùm hodie in terminis legis Regiæ taxantis dotes, procedat dicti cap. Salubriter, conſtitutio, ſi fructus ex poſ ſeſ ſionibus pignori datis, excedant quantitatem dotis à lege Regia taxatam, & quæ ſtio metipſa accuratius, & dilucidè magis, quàm hactenus fuiſ ſet explicatur, & l. cum debitor, ff. in quibus cauſ. pignus, vel hypot. tacit. contrah. ſingulariter expenditur & declaratur.

SVMMARIVM.

- 1 Dos quid, ex ſententia Azonis.
- 2 Dos quid, ex ſententia Bartoli.
- 3 Azonis, & Bartoli contrarietas in quo conſiſtat, & de concordia eorum, remiſ ſiuè.
- 4 Generum à crimine vſuræ defendere in ſpecie cap. ſalubriter, de vſuris: eximium laborem apud omnes turis Interpretes fuiſ ſe.
- 5 Creditor tenetur in ſortem principalem computare fructus ex re pignori ſibi data perceptos, alioquin vſuram committit.
- 6 Vbi de ratione, & materia l. 1. & 2. C. de pignoratitia actione, plenius actum, remiſ ſiuè.
- 7 Creditor habitans domum pignori datam, tenetur in ſortem debitam imputare penſionem; prout latiùs explicatur, remiſ ſiuè.
- 8 Authores nonnulli recenſentur, qui de intellectu, & materia dicti cap. Salubriter, tractarunt vtiliter.
- 9 Authorem aliis ſcienter conſultóque prætermiſ ſis, inſistere hoc loco dumtaxat in eis interpretationibus ad dictam Decretalem confutandis, quæ à nullo hactenus approbantur, nec confutantur.
- 10 D. Spino ad text. in d.c. ſalubriter, intellectus, nouè notatus, & improbatus.
- 11 Feliciani de Solis interpretatio ad eundem text. adducitur.
- 12 Et confutatur nouè, & num. ſeq.
- 13 Maritus an expellere poſ ſit vxorem à domo, & mutua cohabitatione, ſi dos ſibi promiſ ſa non ſoluatur.
- 14 Vbi de ſententia quorundam relata ſuprà, nu. 11. dubitatur.
- 15 Fideiuſ ſor ob periculum fideiuſ ſionis, vtrum aliquid recipere valeat, & ſuprà num. 11.
- 16 An etiam pignus poſ ſit recipere.
- 17 Fideiuſ ſor aliquid recipiens pro fideiuſ ſione, conueniri potest priuſquam principalis faciat bonorum excuſ ſionem.
- 18 De fideiuſ ſore ad maritum aequiparationem factam ſuprà num. 11. procedere non poſ ſe, vt hic oſtenditur.
- 19 Maritus fructus ex pignore ſibi dato perceptos non imputat in ſortem dotis quamuis illi, & onera matrimonij, & intereſ ſe excedant.
- 20 Cumani ad text. in dict. cap. ſalubriter, intellectus refertur, & numeris ſeqq. confutatur.
- 21 Cumanni, & Nauarri ad eundem text. intellectum probari per D. Barboſam, vt hoc numero nouè adnotatur, & num. ſeq. improbatur.
- 22 Vincentij, & Iaſon. aduerſus Cumanum argumentationem, & motiuum, contra eoſdem concludere, quicquid D. Barboſa in contrarium contendat, vt num. ſeq. obſeruatur.
- 23 Dicti cap. ſalubriter, deciſio, an ſpeciali fauore dotis procedat, specialitas etiam in quo conſiſtat ex ſententia D. Barboſ æ, quæ num. ſeq. improbatur.
- 24 Cumani, Nauarri, & D. Barboſ æ interpretatio ex quibus Authori diſpliceat, & numeris ſeq.
- 25 Pactum eſt facti.
- 26 Facta non præ ſumuntur, niſi probentur.
- 27 D. Barboſ æ ad textum in dict. cap. ſalubriter, obſeruatio, & nouè, & verè confutata.
- 28 Dicti cap. ſalubriter, de vſuris, deciſio, vt procedere poſ ſit, neceſ ſarium non eſ ſe tacitum, nec etiam expreſ ſum pactum contra Barboſam cum ſententia communi.
- 29 D. Barboſ æ motiuum ſiue argumentum præcipuum non concludere, prout hic adnotatur.
- 30 Expenditur noua & ſingularis ratio aduerſus Nauarrum, & Barboſam.
- 31 Maritus etiam ſi diues ſit, & habeat aliunde vnde viuere, & onera matrimonij valeat leuare, fructus pignoris ſuos facit.
- 32 D. Barboſa ſententia confutatur.
- 33 Maritus facit ſuos fructus rei pignori ſibi datæ, non ratione damni emergentis, nec lucri ceſ ſantis contra Didac. Couar. & ſequaces, cum alis Authoribus.
- 34 Et magis ex legis beneficio, & prouiſione, quam ex tacita voluntate ſoceri, contra Barboſam, atque ex mente Iaſonis, vt nouiter hic adnotatur.
- 35 Traditur verus, & proprius intellectus ad text. in d. cap. ſalubriter, & num. ſeq.
- 36 Vſura eſ ſe non poteſt, niſi quando datur lucrum.
- 37 Lucrum dicitur illud quod ſupereſt deducto omni damno.
- 38 Dotales res abſque matrimoniò eſ ſe non poſſunt.
- 39 Matrimonium habet onera maxima.
- 40 Quæ ſubiturus eſt maritus.
- 41 Dos datur propter onera matrimonij.
- 42 Et licèt reſpectu vxoris contineat titulum lucratiuum, respectu mariti continet titulum oneroſum.
- 43 Emptor ſicut conſequitur rem venditam propter pretium, quod à ſuo patrimonio abeſt, & illud diminuit, ſic & maritus dotis fructus conſequitur propter onera matrimonij, quæ ſubeunt locum pretij.
- 44 Matrimonij onera tot eſ ſe, vt vix fructus dotis illis ferendis ſufficiant.
- 45 D. Feliciani de Solis ad textum in dict cap. ſalubriter, de vſuris, conſideratio quædam probatur, & num. ſeq.
- 46 Onera matrimonij in quibus conſiderentur.
- 47 D. Feliciani de Solis ad text. in cap. ad noſtram, de reb. Eccle. alien. vel non alien. interpretationem Authori non placere, & conuinci, prout hîc adnotatur.
- 48 Eccleſiæ, & Minori in conceſ ſione feudi læ ſis, fructus etiam reſtitui petita in integrum reſtitutione.
- 49 Reſtitutionem in integrum propter læ ſionem Minori, & Eccleſiæ competentem, fieri cum fructibus, etiam ſine mora.
- 50 Ad text. in cap. ad noſtram, de rebus Eccleſ. alienand. vel non alien. plures intellectus, remiſſiuè.
- 51 D. Sahagun de Villaſante, ad text. in dict. cap. ad noſtram, interpretatio probatur.
- 52 Et quod de mente Abbatis proceſ ſiſ ſe videatur, nouiter adnotatur.
- 53 Antonij Pichardi ad eundem text. obſeruationes ponderatæ, & nouiter in aliquibus approbatæ, in aliis verò reiectæ, vt hic obſeruatur.
- 54 Ioannis Marci Aquilini in eodem propoſito reſolutiones, eodem iure habitas.
- 55 Petri quoque Aug. Morlæ in ipſo articulo traditiones, eodem pariter iure diiudicatas.
- 56 Iaſonis verbum in hac materia, nonè ponderatum, & per Authorem.
- 57 Maritum non imputare in ſortem fructus rei ſibi pignoratæ pro dote, & dict cap. ſalubriter, deciſionem, explicari, ampliari, & reſtringi multis modis per Surdum.
- 58 Maritus moram paſ ſus in dotis ſolutione, ſi tria concurrant, petit vſuras.
- 59 Maritus recipiendo dotem ſimpliciter, an videatur remittere vſuras dotales, plena manu explicatum per Surdum.
- 60 Dicti cap. ſalubriter, deciſio, non habet locum in vxore, ſed tantum in marito; & inde ipſa imputat in ſortem fructus perceptos ex re pro dote ſibi pignorata.
- 61 Intereſ ſe lucri ceſ ſantis, & damni emergentis deberi mulieri viduæ moram paſ ſ æ, ratione dotis non ſolutæ.
- 62 Mulier vidua, an ſit alenda ab hæredibus viri intra annum luctus, & poſt annum remiſ ſiuè.
- 63 Antiqui, & neoterici iuris Interpretes maiori ex parte quod aſ ſequuti non fuerint veram rationem ſpecialitatis in marito, ad text. in d cap. ſalubriter. Nonnullos tamen ius ſpeciale eo in caſu rectè conſtituiſ ſe, vt hic obſeruatur.
- 64 Dicti cap. ſalubriter, de vſuris, conſtitutio, procedit aequaliter, ſiue pactum adiiciatur de lucrandis fructibus, ſiue non, & ſuprà num. 28.
- 65 Creditor, nec etiam pacto, aut conuentione fructus pignoris ſuos efficit, ſed illos computat in ſortem principalem.
- 66 Cum alioquin vſura committeretur. Quæ iure naturali, & Canonico, & vtriuſque Teſtamenti pagina deteſtatur, iure etiam Regio punitur.
- 67 Ioannis Copi lapſus, nouè notatus.
- 68 Vſura iure Ciuili, quæ permiſ ſa fuiſ ſet.
- 69 Vſura legitima iure Ciuili, ad quem numerum relata.
- 70 Et Dominici Soti in propoſito reſolutio confutata.
- 71 Gloſ ſa etiam ſententia damnata.
- 72 Creditor tenetur computare in ſortem fructus pignoris, etiam ſi longo tempore retinuerit illos tanquam proprios, & num. ſeq.
- 73 In fructuum computatione, vel pignoris liberatione inutilis eſt longi temporis tranſcurſus.
- 74 Poſ ſeſ ſor bona fidei per triennij vſucapionem fructus perceptos, irreuocabiliter ſibi acquirit.
- 75 In fructuum præ ſcriptione, non modò iure Pontificio, ſed etiam iure Ciuili bona fides requiſita.
- 76 Creditor in pignoris fructibus bonam fidem habere non poteſt, quia ſcit, vel ſcire debet pignoris naturâ fructus in ſortem imputandos.
- 77 Cap. ad noſtram, el 1. de iureiuran. difficultas proponitur.
- 78 Et refertur aſ ſumptum communem Doctorum ex illo textu, quod compenſationem obijcere non poſ ſit is, qui certam quantitatem mutuo receptam, iurauit ſoluere.
- 79 Adducitur etiam alia Communis in contrarium, quod compenſationem obijcere poſ ſit, qui ſe ſoluturum iurauit.
- 80 Didaci Couar. ad text. in dict. cap. ad noſtram, intellectus refertur.
- 81 Et nouiter, vere tamen, & concludenter confutatur.
- 82 Iacobus Mandellus de Alba, in conſ. 228. nouè notatus.
- 83 Beroum, Ancharan. & Alciatum aſ ſequutos non fuiſ ſe veram rationem dicti cap. ad noſtram.
- 84 Proponitur Decretalis eiuſdem vera relatio.
- 85 Et ibidem vſuræ periculum nullum eſ ſe, vere conſtituitur.
- 86 Adducitur etiam vera ratio, quare ibidem debitores qui iurauerunt, compenſatione non liberentur.
- 87 Bartoli denique ad explicationem l. ſolutam, & l. ſolutionis, ff. de ſolut. diſtinctio, & concordia refertur, & probatur.
- 88 Promiſ ſio, ſiue obligatio ſoluendi pecuniam, in ſola numeratione verificatur propter adiunctum verbum pecuniam.
- 89 Promiſ ſo, ſiue obligatio ſoluendi, compenſatione, & quacunque liberatione tollitur.
- 90 M. Ant. Nattæ, & Ioan. Pet. Surdi obſeruatio quædam probatur.
- 91 Articulum, & dubium excitatum ſuprà ex num. 78. duplici via dilui, & explicari poſ ſe, prout hic adnotatur.
- 92 Interpretes nonnulli, qui in eodem articulo nimis indistinctè loquuntur, nouè & verè confutati.
- 93 Dicti cap. ſalubriter, de vſuris, deciſio, vtrum procedat hodie in terminis legis Regiæ taxantis dotes, ſi fructus ex poſ ſeſ ſionibus pignori datis percepti, excedant quantitatem dotis lege Regia taxatam, & num. ſeq.
- 94 Intereſ ſe dotis promiſ ſ æ, & non ſolutæ, non debet computari in legitima.
- 95 Diluitur atque reſoluitur dubium excitatum n. 93. & fructus eo in caſu computari non debere ad effectum conſiderandi exceſ ſum vltra ſummam lege Regia taxatam; nouæ Authoris conſideratione defenditur.
- 96 Expenditur etiam nouè, & ſubtiliter l. cum debitor. ff. in quibus cauſis pign. vel Hypoth tacit. contrahit.
- 97 Et communis Doctorum interpretatio ad eum text. damnatur.
- 98 Cogitatio etiam quædam Hotmanni reijcitur.
- 99 Et nouè & eleganter explicatur textus metipſe.
- 100 Et ſuperiùs dictis applicatur.
- 101 Dict. cap. ſalubriter, deciſio non procedit, vbi ſocero volente ſoluere dotem, gener illam recipere noluerit, petieritque ſibi dari pignus fructiferum, caius fructus ſingulis annis percipiat, non computando illos in ſortem.
- 102 Et multo magis, ſi dote accepta iam actu à genero, ille ſub eodem paño mutuet, vt quandiu illa apud ſocerum manebit, habeat ipſe pignus fructiferum, cuius fructus ita faciat ſuos, vt non detrahantur à ſorte illa mutuata.

PRo dilucida huius capitis explicatione obſeruandum, atque conſtituendum erit primo loco inter alias plures, eam magis probari dotis diffinitionem ab Interpretibus noſtris, quæ ab Azone quondam tradita fuit, in ſum. C. de iure dotium. Dotem inquam eſ ſe illud, quod datur à muliere, vel eius patre marito, propter onera matrimonij ſupportanda, & Azonem ſequuti fuere Lancel. Deci. col final. Bulgarius num. 6. Crot. num. 65. Alciat. num. 25. Zaſius num. 14. & 21. in rubrica. ff. ſolut. matrim. Ioan. Coraſ. in l. qui liberos, num. 39. ff. de ritu nuptiarum, & alij plures, quos congeſ ſit in vnum Pet. de Barboſa, tertia parte rubricæ, ff. ſolut. matrim. num. 1. fol. 93. vbi refert aliam Bart. diffinitionem dicentis, dotem eſ ſe ius quoddam vniuerſale, in ſe continens, quod à muliere, vel eius patre traditur marito ab ſuſtentanda onera matrimonij: & improbantis Azonis diffinitionem: & Bartolum ſequuntur Authores permulti ibidem num. 2. commemorati ab eodem Barboſa, vbi eruditè (vt adſolet) oſtendit, in quo conſiſtat controuerſia, ſiue contrarietas, quæ ex præfatis diffinitionibus inter Azonem & Bartolum conſiderari ſolet communiter, & tandem illos ad concordiam reducit, num. 8. in verſiculo ex quibus ita præmiſ ſis. Vtcunque tamen ſe res habeat; vtriuſque Azonis ſcilicèt, & Bartoli diffinitio in idem tendit, & quod ad noſtrum propoſitum attinet, vnum atque eundem dotis conſtituendæ, & tradendæ, finem demonſtrat, vt ſcilicèt onera matrimonij ſuſtinere valeat maritus, atque ex ea elici poſ ſe videtur vera, & genuina decidendi ratio Pontificiæ cuiuſdam deciſionis, quæ ſummè difficilis reputari ſolet ab omnibus, in cap. ſalubriter, de vſuris. Nam cùm Romanus Pontifex in hunc modum ſcripſiſ ſet: Sanè generum ad fructus poſ ſeſ ſionum, quæ ſibi à ſocero ſunt pro numerata dote pignori obligatæ, computandos in ſortem non credimus compellendum. Subdit ſtatim, & pro deciſionis præfatæ ratione præcipua: Cùm frequenter dotis fructus non ſufficiant ad onera matrimonij ſupportanda. Et quidem apud Scribentes omnes labor eſt anxius, & eximius, generum à crimine Vſuræ in ea ſpecie defendere, quatenus ipſe in ſortem non computat principalem promiſ ſ æ dotis fructus perceptos ex poſ ſeſ ſionibus ſibi pro dote pignori datis, imò potius, atque adeò expreſ ſim reſpondet Pontifex idem, Vſurarium non eſ ſe generum, eriam ſi præcipuos percipiat, atque retineat ſibi fructus vltra ſortem ipſam. Cùm tamen, atque regulariter creditor quicunque teneatur in ſortem principalem computare fructus ex re pignori ſibi data perceptos, alioquin Vſuram committat: cap. 1. & 2. cap. conqueſtus, de vſuris, cap. cum contra, de pignoribus, l. prima, & ſecunda, C. de pignoratitia action. l. prima, C. de diſtraction. pignor. ex quibus iuribus ita adnotarunt, quamplurimis exornarunt, atque explicarunt poſt alios multos, Socin. regul. 3. Dueñ. regul. 308. Neguſan. de pignorib. 5. p. memb. 5. num. 1. Medin. de reſtitut. fol. 133. col. 3. Didac. Per. in rubrica, tit. 2. lib. 8. Ordinamenti, pagin. 7. col. 1. in princip. Olanus, in antinomia turis, litera F. ex nu. 102. cum ſeq. Couar. in cap. quamuis pactum, 1. part. §. 4. num. 8. de pactis in 6. & vltra relatos à Petro Cenedo, collectan. 6. ad Decretales, num. 1. Iacob. Mandel. de Alba, in conſ. 509. num. 14. Pater Ludouic. Molin. in commentar, de iuſtit. & iure, tractatu 2. tom. 2. disputatione 320. per totam. Pater Michaël Salon, de iuſtitia, & iure, in ſecundam ſecundæ Diui Thomæ, quæ ſtione 78. art. 2. controuerſia duodecima, & 13. folio mihi 808. cum ſequentibus, vbi congerit multa in propoſito vtiliter, & huiuſce rei tres aſ ſignat rationes, vt videri poterit. Denique & nouiſſimè, atque multo poſt hæc à me ſcripta, Alexander Trentacinquius, variarum reſolutionum volumine primo, lib. 3. de pignoribus, & hypoth. reſolutio. 1. ex fol. 219. vbi doctrinam ſuperiorem, quod fructus per creditorem percepti ex pignore, in ſortem computentur. ampliat num. 2. 3. 4. 5. 6. & 7. & declarat num. 8. 9. 10. 11. 12. & 13. & ſubdit num. 7. quod ſicut hæc concluſio procedit in pignore conuentionali, ita etiam, & in pignore prætorio, l. Titia, & ibi notat Bartol. ff. de ſolutionibus, l. is cui. §. quæri, ff. vt in poſ ſeſ ſion. legat, l. ſi is qui §. primo, ff. de pignoribus, & Bartolus etiam ibidem. Addiderim ego, pro vtroque pignore extare, atque vrgere deciſionem, l. 2. titulo 13. partita quinta, quæ ſingularis eſt, quatenus confirmat ius commune, & inquit: Pero que quier que eſquilme, ò desfrute destas coſas ſobredichas, el que las tuuiere a peños, tenudo es de lo deſcontar de aquello que dio ſobre aquella coſa empeñada, o de lo dar al ſeñor de la coſa. Et in l. 21. eodem titul. 13. & partita quinta, in illis verbis: Deſcontando en la debda los frutes que ouieſ ſe ende cogido aquel que la tenia empeños, & ibi: O el alquiler de la caſa, ſi morò en ella. Vbi expreſ ſim approbari videtur opinio Gloſ ſ æ ordinariæ in dicta l. ſi is, §. primo, in verbo, habitanda, ff. de pignoribus, Caſtrenſis, in l. prima, ad finem, C. de pignoratitia actione. Alexandri, in conſilio 141. num. 7. lib. 5. videlicèt, quod creditor habitans domum pignori datam, teneatur in ſortem debitam imputare penſionem, quia creditor habitando, dicitur fructus percipere, per text. in d. l. ſi is qui, quem ex aliis declarauit Gregor. Lopez, in eadem l. 21. in verbo: ſi morò en ella, vt intelligatur procedere quando creditor, aliam domum eſ ſet conducturus, ſi hanc non habuiſ ſet. Aliis etiam modis declarauit Vincent. Caroc, de locat. & conducto, par. 2. gradu 3. q. 2. per totam, fol. mihi 110.

Quam igitur ob cauſam ſpeciale adeò ius, & ſingulare, atque ab aliis diuerſum, vt vidimus circa generum ſtatutum fuerit Pontificia dict. cap. ſalubriter, conſtitutione, difficile admodum videri ſolet Scribentibus, qui diuerſimodè deciſionem eandem explicarunt, ſicuti conſtat ex infinitis ferè interpretationibus, quas & antiquiores, & recentiores iuris Interpretes ad illius Decretalis explicationem excogitarunt, & poſt ipſos antiquos Didac. Couar, var. reſolution, lib. 3. cap. 1. ex num. 3. Nauarrus, in manuali, cap. 17. num. 213. & 273. & in cap. 1. 14. quæst. 3. ex num. 64. cum ſequentib. Petrus à Nauarra, de reſtitutione, tom. 2. lib. 3. cap. 2. ex num. 352. Lara, in l. ſi quis à liberis, §. ſi quis ex his, ex num. 56. ff. de liberis agnoſcendis. Caballinus, milleloquio 432. qui quamuis plurima inuoluat ad dict. cap. intellectum, nullum tamen certum, aut verum, & firmum aſ ſignat, & vltra relatos à Petro Cenedo, collectaneo 14. ad Decretales, num. 1. Aluarus Valaſcus, conſultatione 8. per totam, qui de materia eiuſdem cap. ſalubriter, excitat octo quæſtiones præcipuas, & vtiliter, atque practicè procedit, D. Spino, in Speculo, gloſ ſa rubricæ, part. 13. num. 44. Pater Ludouicus Molina, tom. 2. de iuſtit. & iure, tractatu 2. disputat. 321. per totam. Mexia, de taxa panis, concl. 3. Anton. Theſau. deciſ. Pedemont. 43. & 45. Achil. Pedrocha, in conſil. 14. num. 23. & 4. Petr. de Barboſ. in l. 2. in princ. n. 40. & in l. de diuiſione, ex num. 1. ff. ſolut. matrim. Pater Michaël Salon, de inſtit. & iure, controu. 14. per totam, fol. mihi 818. cum ſeq. D. Felicianus de Solis, in tractatu de cenſibus, lib. 2. cap. 5. ex num. 20. Alex. Trentacinquius, variar. reſolut. tom. 1. lib. 3. de pignor. & Hyp. reſol. 2. ex n. 13. fol. mihi 222. vbi pluribus modis limitat, atque deciſionem eiuſdem cap. ſalubriter.

Et vere cùm Authores præfati permultos adduxerint intellectus, & antiquiorum, neotericorum etiam quorundam interpretationes retulerint, & improbauerint ad textum eundem, ego nunc aliis ſcienter conſultóque prætermiſ ſis, in eis duntaxat inſiſtam interpretationibus confutandis, quæ à nonnullis ex ſuperioribus Authoribus aſ ſignantur, & à nemine hactenus approbantur, nec confutantur; in aliis verò (quoniam tranſcribendi vitium abhorreo) ad eoſdem me retulerim.

Primò autem loco ſe ſe offert D. Spino ad dictam Decretalem intellectus quidam, quem ipſe dicit eſ ſe verum vbi ſuprâ, gloſ ſa rubricæ, dicta parte 13. num. 44. videlicet, quod cum maritus ſit adſtrictus de reſeruanda dote illæ ſa vxori, quoties matrimonium ſolutum fuerit, ſi fructus percepti ad ſuſtinenda onera matrimonij eſ ſent deducenda in ſortem, iam maritus nullum commodum, imò potius incommodum ex dote perciperet; qua ratione, ſiue maritus negotiator ſit ſiue non, fructus ex pignore percepti, præcipui illi ſunt, cum præ ſumendum ſit, quod ſi dos ſibi ſolueretur, vt fuit promiſ ſa, emeret aliquam rem, quæ poſ ſet ſufficere ad onera mammonij, & familiæ ſupportanda. Et hactenus Doctor Spino; qui decipitur proculdubio, dum dicit, iſtum intellectum verum eſ ſe, & tanquam nouum recenſet eundem, at Magiſtrum Dominicum Sotum ipſius authorem lib. 7. de iuſtitia & iure, quæ ſt. prima, artic. 2. ad ſecundum ſilentio prætermittit. Præterea, quod immemor fuerit quamplurimorum, quæ aduerſus intellectum præfatum adnotauit D Nauarrus, in dict. cap. 1. 14. quæ ſt. 3. num. 65. Pater Michaël Salon, dicta controuer. 14. in verſic. loco citato, pag. mihi 821. quæ inuincibiliter, & concludenter ipſum elidunt. Denique, quod non attingat Spino metipſe rationem præcipuam Pontificiæ illius conſtitutionis, in verſiculo, cum frequenter, quæ aliò tendit, & diuerſo fine, atque reſpectu excitari Pontificem demonſtrat apertè.

Quocirca, cum aliam quærere interpretationem neceſ ſarium ſit, D. Fœlicianus de Solis, de cenſibus, lib. 2. dict. cap. 5. num. 20. Quinque in primis intellectus ad d. cap. impugnat, poſtmodum verò nonnullis præmiſ ſis conficiendam veram ipſius interpretationem arbitratur. Et primo loco præmittit, quod maritus quandiu ſibi dos non ſoluitur, non tenetur vxorem alere, quoniam ea obligatio patri incumbit, imò non ſolum alere non teneretur maritus, ſed expellere à domo vxorem iure poteſt, ex ſententia Gloſ ſ æ, in l. vltima, C. ad Senatus conſultum Velleianum, per illum textum, Gloſ ſ æ etiam verbo, onera, in authent. de non eligen, ſecun. nuben. Lara, & nonnullis aliis Authoribus per eundem adductis ibidem. Præmittit ſecundò, quod is qui ſubit, ſibíque imponit onus & obligationem, ad quam ipſe non tenetur, poteſt percipere aliquid pro onere & obligatione illa ſubeunda. Ponítque exemplum in fideiuſ ſore, quia accipere poteſt aliquid à debitore pro ipſa fideiuſ ſione, vt frequentiſ ſimum eſt Doctorum placitum ex ſententia eiuſdem, qui Didac. Couarruu. Didacum Perez, Padillam, & Valaſcum ita tenentes retulit. Et vltra eum in eadem quoque ſententia fuerunt Gaſpar. Baëtius, de decima tutori præ ſtanda, cap. 2. num. 82. & de inope debitore, cap. 5. num. 23. Matiençus, in l. prima tit. 11. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ, gloſ ſa 8. num. finali, Doctor Spino, in Speculo, gloſ ſa rubricæ, part. 13. num. 41. Doctor Barboſa tertia parte, l. primæ, ff. ſoluto matrimonio, num. 54. Pater Ludouicus Molina, de iuſtitia & iure, tractat. 2. disputat. 319. latè Rodriguez, lib. 2. de annuis redditibus, quæ ſt. 12. per totam, vbi plene, an liceat aliquid accipere pro fideiuſ ſione, & vide Ioannem Gutierrez practicarum lib. 2. quæ ſt. 142. Eſcobarem, lib. 2. computat. 16. per totam Ex his itaque conficitur (ſi D. Fœliciani placitis ſtamus) vera interpretatio textus in dict. cap. ſalubriter. Quod cùm alendi filiam onus, quandiu dos promiſ ſa non ſoluitur marito, incumbat patri, maritúſque ſubeat obligationem iſtam, ſuſcipiátque in ſe onus alendi vxorem, poteſt iure optimo lucrifacere fructus ex pignore dotali, & de illis lucrifaciendis cum ſocero paciſici.

Verum præfata interpretatio, nec verè conficitur ex præcedentibus, nec noua etiam eſt, quicquid aliter ipſe præ ſenſerit, & manifeſtè innuit, quatenus ipſius Authorem nullum recenſet, imò dum ab aliorum ſententiis Vir equidem ingenioſus & eruditus ſe recedere firmat, incidit proculdubio in eaſdem, vel in communem, generum inquam facere ſuos fructus pignoris dotalis, ratione damni emergentis, aut lucri ceſ ſantis, quæ aduerſus antiquos Authores nonnullos, & Didac. Couarru. variarum reſolutionnm, lib. 3. cap. 1. num. 3. improbari ſolet communiter; vel incidit in eam interpretationem, quam Nauarrus tradidit, in dict. cap. 1. 14. quæ ſt. 3. nu. 65. cum ſequent. maritum facere fructus ſuos, tanquam neceſ ſarios ad ſubeunda onera matrimonij, ne ex propriis bonis compellatur illa ſuſtinere, ad quæ ſuſtinenda minimè tenetur, interim dum ſibi dos non ſoluitur. Deinde non ita certum eſt, quod maritus expellere poſ ſit vxorem à domo & mutua cohabitatione, ſi dos promiſ ſa non ſoluatur: nam contrarium, imò quod ob cauſam prædictam vxor expelli non poſ ſit per maritum, elegantiſ ſimè comprobauit Couarr. in 4. ſecunda part. cap. 7. in princ. num. 2. & eandem ſententiam tenuerunt Authore s alij. quos retulit Doctor Barboſa, 3. parte, l. primæ ff. ſolut. matrim. n. 55. vbi n.. 56. in hanc partem magis inclinat, dum approbat diſtinctionem Sylueſtri in ſumma, verbo Dos, n. 11. vt ibi videri poteſt, & reſpondet etiam ad textum, qui videtur probare contrarium (ſed non probat) in c. per veſtras, de donat. inter vir. & vxor. Ac denique Laræ diſtinctionem in propoſito confutat iuridicè, Stephan. Gratian. diſcept. forenſ. c. 65. n. 23. & ſequent. Non etiam ita certum eſt, quod maritus quandiu ſibi dos non ſoluitur, non teneatur vxorem alere, nam etſi renuerint ita Authores permulti; contrarium tamen & alij tenuerunt, quod imò alere teneatur, quamuis contra ſocerum habeat recurſum ob retardatam ſolutionem dotis, ſicuti ex his deducitur, quæ poſt alios multos ſcripta reliquerunt Lara in dicta lege, ſi quis à liberis, §. ſi quis ex his, num. quinquageſimo tertio, & numero quinquageſimo ſexto, cum ſequentibus, vbi quod maritus, cui tradita dos non fuit, dotis vſuras petere poteſt licitè: Alexander Trentacinquius variarum reſolutionum, tomo primo, libro tertio, titulo de actionibus, reſolutione tertia, ex folio ſeptuageſimo ſecundo. Barboſa, prima parte leg. ſecundæ, in principio, num. 18. & 19. ff. ſoluto matrimonio.

Rurſus nec vrget id, quod de fideiuſ ſore præmittit Fœlicianus ipſe; tum quia dubitationem quoque continet reſolutio ea, tradita ſuprà num. 11. ſicuti conſtat ex his quæ Gallinus, Laurent. Rodulph. & D. Anton de Padilla adnotarunt in locis relatis per Aluarum Valaſcum, conſultatione 18. num. 2. Barboſam etiam 4. parte, l. prima, ff. ſoluto matrimonio, num. 108. Tum etiam, quia poſito quod verior & communior ſententia ſit, quod ſit licita receptio pretij pro fideiuſ ſione alterius, vt etiam in foro conſcientiæ poſt Nauarrum affirmat Valaſcus, dict. num. 2. & tenent Authores citati ſuprà, dicto num. 11. longe diuerſa ratio militar in eo, quipro alio fideiubet, quàm in marito, nec poteſt ex ea æquiparatione deciſionis dict. cap. ſalubriter, & propoſitæ difficultatis ſolutio emanare: fideiuſ ſor namque ob periculum illud cui ſe ſubmitti patitur, præmium aliquod, ſiue mercedem iuſte percipit, iuſtéque conuenit de periculi pretio, pro quo pecunia accipi poteſt, l. periculi pretium, ff. de nautico fœnore, nec mutuat, vt plus accipiendo, dici poſ ſit vſutam exercere, quod eſ ſet neceſ ſarium, vt conuentio eſ ſet illicita, ſicuti poſt Nauarrum Valaſcus metipſe, dicta conſultatione 18. nu. 2. ſingulariter obſeruauit. Sic de iure Cæ ſareo licitam eſ ſe pactionem huiuſmodi, probatur apertè in l. ſi verò non remunerandi, §. Maurus, ff. mandati in illis verbis: Mercedem pactus, ob ſuam fideiuſ ſionem, & in l. hoc iure, §. Laneo, ff. de donationibus, per quem textum ita reſoluit Iaſon in additionibus ad Porti, in principio Inſtitut. de fideiuſ ſoribus, Decius, in l. ſi fundus, ff. de regulis iuris. Vnde & pignus accipere poteſt pro fideiuſſione l. ſi res, §. 1. ff. de pignoratitia actione. Periculo enim pro principali ſoluendi ſe exponit, & aliis moleſtiis ſe ſubiicit, Vt Didacus Couarruuias variarum reſolutionum libro tertio capitulo ſecundo, num. ſexto in principio, recte oſtendit, & vltra eum Boërius, deciſione 255. num. 5. vbi dicit, quod fideiuſſor mercedem recipiens conueniri poteſt, priusquàm principalis faciat bonorum excuſ ſionem: Maritus autem recipiens pignora pro dote ſibi promiſ ſa, periculo alicui ſe non exponit, imò ſibi magis conſulit, & pro ſecuritate maiori recipit illa, vt de ſe patet mani feſte: quod ſi in marito conſideratur onus & periculum reſpectu alimentorum & reſtitutionis dotis, ſicuti in dotis reſtitutione conſiderauit Doctor Spino, vt ſuprâ vidimus, adhuc. æquiparatio eadem non recte procedit, & ſcrupulus reſtat, nam æquiparatione præfata admiſ ſa, ſequeretur inde non poſ ſe maritum lucrifacere omnes fructus rei pignori ſibi datæ, imò lucrum illud, ſiue fructus percepti deberent commenſurari oneri aut periculo: in fideiuſ ſore namque ita ſtatuiſ ſe Interpretes noſtros, ex relatis ſuperiùs dicto num. vndecimo dilucide conſtat, & cum indicio adnotauit Didacus Couarruuias libro tertio, dicto capite ſecundo, numero ſexto. Maritus autem indiſtincte fructus omnes pignoris ſibi retinet, nec comparat illos, etiam ſi excedant onera matrimonij & intereſ ſe, cum non habeatur conſideratio veriſimilis æqualitatis damni emergentis, aut lucri ceſ ſantis, ſiue certæ fructuum quantitatis, vt expreſ ſim adeò innuit Romanus Pontifex in eodem capite, ſalubriter, in verſiculo, cum frequenter; ſed principaliter perpendatur id quod frequentius accidit, dotis inquam fructus non ſufficere ad onera matrimonij ſupportanda. Vnde etſi pauciores ſint fructus doris, quàm matrimonij onera, nihilominus tenetur maritus ſupportare, l. ſi filia, ff. familiæ herciſcundæ, & cum Medina, Adriano, & Couarruuia, reſoluit Aluarus Valaſcus, conſultatione octaua, num. 3. tenent etiam relati per Barboſam, cuius ſtatim ſpecificam faciam mentionem. Eleganter pater Michaël Salon, de iuſtitia, & iure, dicta controuerſia 14. fol. mihi 825. in verſiculo, ſed hæc ratio duplici nomine. Vides ergo Romanum Pontificem, alia equidem adductum, atque principaliter excitatum ratione, non illa periculi, quam Doctor etiam Spino, & alij Authores per multi, non modò Fœlicianus metipſe, in propoſito perpendunt præcipue.

Vnde Cumanus in l. de diuiſione, num. 2. ff. ſoluto matrimonio, aliter explicat textum eundem in dict. cap. ſalubriter, & ideò arbitratur, maritum lucri ſibi facere omnes fructus indiſtincte in ea ſpecie, quod interuenerit pactum de lucrandis fructibus, & in ſortem principalem non imputandis quod pactum admittitur fauore doris, quamuis extra. cauſam dotis non admitteretur, tanquam vſuram inducens: quem intellectum exiſtimat verum, & ſequitur eum Doctor Barboſa, in eadem l. de diuiſione, numero primo in fine, & numero ſecundo, folio mihi 807. vbi latius proſequitur, & declarat, & in effectu coniungit Cumani & Nauarri interpretationem, ex quibus vnam conficit, eamque retinet reſolutiuè, & inquit, Cumani interpretationi prædictæ non obſtare argumentum ſiue motiuum Vincentij, & Iaſonis, num. 2. in dicta l. de diuiſione, dicentium, diuinatorium videri, in ſpecie dicti capitis, ſalubriter, prædictum pactum interueniſ ſe; cum de eo in litera nulla mentio fiat: quia reſpondendum eſt (vt ipſe Barboſa exiſtimat) ipſummet pactum ex ſubiecta materia dotis ſemper tacitè cenſeri interueniſ ſe: nam cùm dos detur, vt ſit patrimonium mulieris, l. tertia, §. ſed vtrum, in fine, ff. de minoribus, l. Pomponius Philadelphus, ff. familiæ herciſcundæ. Et cum ea intentione, vt illa ſeruetur & cuſtodiatur, nec conſumatur, l. vbi adhuc, C. de iure dotium, ex illiuſque fructibus onera matrimonij ſuſtineantur; qui dotem promittit, tacitè prædictos fructus marito videtur concedere, & conſequenter qui dat fructus pro ſecuritate huiuſmodi obligationis, tacitè videtur velle, vt lucretur maritus fructus perceptos ex pignore dato pro ſecuritate dotis, & ſic cedant in ſolutionem illius tacitæ promiſ ſionis quam videtur feciſ ſe ille, qui dotem promiſit. Quod neceſ ſariò dicendum proteſtatur ipſe Barboſa, ſi quidem in dict. cap ſalubriter, pro conſtanti prę ſupponitur illos fructus factos fuiſ ſe mariti; cùm alias ſi pactum ſaltem tacitum non interueniſ ſet de lucrandis fructibus, maritus fructus perceptos ex re aliena ſuos non faceret.

Inquit deinde idemmet Barboſa, quod ex ſuperioribus deduci debet vera reſolutio ad eam Doctorum controuerſiam, vtrum deciſio dicti capitis, ſalubriter, fauore dotis ſpeciali procedat?In qua variæ extant, & contrariæ ſententiæ, ſicuti ex his Authoribus deducitur palam, quos ſuprà numero octauo commemoraui, atque ex nonnullis relatis per eundem Barboſam, qui dotis ſpecialitatem in hoc conſiſtere arbitratur, quod propter ipſius naturam videatur ſemper interueniſ ſe tacitum pactum de lucrandis fructibus, donec dos ſoluatur. Quod autem huiuſmodi pactum valeat, non procedit ex dotis fauore, ſed potius quia illi fructus, vel cedunt loco damni emergentis, vel etiam loco ſatisfactionis, illius tacitæ promiſ ſionis fructuum, quam videtur facere ille, qui dotem promittit. Et hactenus Doctor Barboſa, qui (vt ſuprà dixi) expreſsè approbat Nauarri interpretationem in capite primo, 14. quæ ſt. 3. num. 72. & 75. quam etiam probabiliorem, & tenendam dixit, ſed Barboſam non refert Pater Michaël Salon, in tractaru de iuſtitia, & iure, controuerſia 14. in verſiculo, his ergo dimiſ ſis, fol. mihi 826. in fine.

Verumenimverò præfata hæc interpretatio, licet grauiſ ſimorum Virorum authoritate & ſententia munita, nec per aliquem hactenus confutata, placere mihi nullo pacto, nec attenta iuris ratione ſtricta poteſt; & aliis omiſ ſis, ex eo magis diſplicet, quod re vera negari non poſ ſit quouis modo, Vincentij & Iaſonis motiuum, ſiue argumentationem ſuperius aduerſus Cumanum propoſitam, concludenter quidem vrgere, & in dict. cap. ſalubriter, de pacto huiuſmodi vel expreſ ſo, vel tacitè ſubintellecto, nullum verbum præmiſ ſum, nec habitum, quo id dici potuerit, & cum pactum ſit facti, l. ſi vnus, §. pactus ne peteret. ff. de pactis, & facta non præ ſumantur, l. in bello, §. factæ. ff. de captiu. & poſtlimin. reuerſ. non debemus præ ſumere, quod in illo textu fuerit factum pactum. Nec ſatisfacit eiuſdem D. Barboſ æ ſolutio illa, quod ſaltem tacitum pactum cenſeatur interueniſ ſe; cum etiam tacitum præ ſumi non debeat, nec veriſimiliter credendum ſit, quod ſi virtute expreſ ſi, ſiue taciti pacti excitatus fuiſ ſet Romanus Pontifex, vt ita decideret, id non expreſ ſiſ ſet, aut faltem aliquo modo id ſignificare prætermiſiſ ſet, quod ſuę deciſionis fundamentum erat præcipuum. Deinde, longè diuerſum eſt dicere, Cum frequenter dotis fructum non ſufficiant ad onera matrimonij ſupportanda. Quod pro ratione præcipua conſtitutionis illius aſ ſignatur, quàm ſubintelligere tacitum, vel expreſ ſum pactum de lucrandis fructibus, & in ſortem non computandis. Quis enim ſuadere ſibi poterit, eo loquendi modo vſurum, qui propter pactum ita ſtat. uiſ ſet, aut pacti rationem habuiſſe, habiturúmve, qui ex ratione ſuperiori ad fructus non computandos, expreſ ſum nec tacitum pactum neceſ ſarium fore, aperté demonſtrauerat, prout communis, Doctorum ſententia in eodem cap. ſalubriter, intellexit, & rectiſ ſimè obſeruauit Aluarus Valaſcus conſultatione octaua, numero primo, quò loci poſt Bartolum, quem refert, expreſ ſim firmauit, dicti capitis, ſalubriter, deciſionem procedere, nec fructuum computationem fieri, etiam nulla præhabita conuentione. Imò conuentionem generare ſuſpicionis rationem, & præ ſumptionem aliquando, & illicitam eſ ſe, ex his deducitur apertè, quæ ipſemet Valaſcus, eadem conſultatione octaua, numero quinto per totum, ſcripta reliquit in illa quæſtione, An maritus paciſci poſ ſit, dari ſibi certam quantitatem quotannis, interim dum ſibi dos non ſoluitur. Ex his etiam, quæ in eodem dubio reſoluit nouiſ ſimè Alexander Trentacinquius, variarum reſolutionum, tom. 1. lib. 3. de pignoribus, & Hyppolit. reſolut. 2. num. 13. pertotum fol. mihi 222. & 223.

Nec prodeſt dicere intellectum eundem neceſſarium eſ ſe, aut neceſ ſariò tenendum, quia aliàs male ſtatutum fuiſ ſet, quod gener faciat fructus ſuos, nec teneatur eos in ſortem computare: Id enim eſt de quo quæritur principaliter, & dubium inſurgit, quare gener fructus ſuos faciat, nec computer: non tamen inde ſequitur. dictæ Decretalis deciſionem ad eum intellectum neceſ ſariò reſtringendam eſ ſe, aut aliter dilui non poſ ſe propoſitam difficultatem, quam ſi interpretatio Cumani admittatur. Præterea, quamuis fateamur verum, eſ ſe, prædictorum Authorum aſ ſumptum, quod dos detur, vt ſit patrimonium mulieris, & cum ca intentione, vt illa ſeruetur & cuſtodiatur, nec conſumatur, ſed ad ſuſtinenda onera matrimonij illæ ſa & ſalua permaneat: adhuc tamen non ſequitur concludens ratio deciſionis ipſius, quæ indiſtincte fructus omnes perceptos ex pignore marito concedit, vere namque ſi fructus onera ipſa matrimonij excederent, & extarent, nec eſ ſent conſumpti, ita quod ſocero reſtitui poſ ſent, dici non poſ ſet, dotem in aliquo diminutam eſ ſe, nec deſinere eſ ſe patrimonium mulieris. imò ſaluam remanere ad onera matromonij ſupportanda, etiam ſi fructus huiuſmodi reſtituerentur, vnde à ceſ ſante ratione reſtitui deberent, nec maritus eos ſibi retineret, & lucraretur, & nihilominus omnes fructus, etiam extantes, & onera matrimonij excedentes, ſibi retinere, ſeu lucrifacere maritum, Romanus Pontifex indiſtincte voluit ibidem, & firmarunt Authores relati ſuprà, num. 19. & ex Caietano, Soto, Nauarro, & aliis, ſecure quoque reſoluit Salon, dicta controuerſia 14. in verſiculo, ſequitur ſecundo, fol. 834. vbi dicit, quod maritus, etiam ſi diues ſit, & habeat aliunde vnde viuere, & onera matrimonij valeat leuare, fructus omnes pignoris ſuos facit. Denique Barboſa ipſe minus bene conſtituit, pactum huiuſmodi tacitum, ſiue tacite ſubintellectum ab eo, non procedere dotis fauore, ſed potius quia illi fructus, vel cedunt loco damni emergentis, vel etiam loco ſatisfactionis, illius tacitæ promiſ ſionis fructuum, quam videtur facere ille, qui dotem promiſit. Nam quod attinet ad primum, loco damni emergentis cedere non poſ ſunt, quia ſequeretur inde; quod ſi nullum marito damnum eueniſ ſet, non lucri faceret ipſe, nec retinere poſſet fructus ex pignore perceptos, cuius contrarium indicat apertè textus in dict. cap. ſalubriter. Indiſtinctè namque fructus omnes genero concedit, nec damni reſpectum aut conſiderationem habet, quod communis Doctorum ſententia in eodem textu fatetur, & probarunt Authores per multi relati ſupran. 19. ſequerentur etiam & alia multa abſurda, quæ eandem deciſionem Pontiſiciam non modo reſtringerent, ſed etiam refringerent, & quæ adnotari ſolent aduerſus Authores eos, qui ratione damni emergentis, aut lucri ceſ ſantis, lucrari generum fructus, falsò exiſtimarunt, ſicuti eoſdem improbantes, & non ratione damni emergentis, aut lucri ceſ ſantis fundari conſtitutionem illam, rectius obſeruarunt, & fructus etiam excedentes onera matrimonij, genero conceſ ſerunt aduerſus Didacum Couarruuiam, & alios, Aluarus Valaſcus, conſultatione octaua, num. 3. Doctor Fœlicianus de Solis, lib. ſecundo, de cenſibus, dicto capite quinto, num. vigeſimo, Salon dicta controuer. 14. in principio, fol. 218.

Similiter nec dici poteſt, quod fructus pignoris cedant loco ſatisfactionis, tacitæ illius promiſ ſionis fructuum, quam videtur facere ille, qui dotem promittit; nam ſi ad tacitam iſtam promiſ ſionem reſpectus haberetur, potius dicendum eſ ſertorum contrarium, imò ſatisfactionem debere eſ ſe conformem oneribus matrimonij, aut fructibus promiſ ſ æ dotis correſpondere, non verò fructus omnes ita abſolutè deducendos per maritum, quippe cum ille, qui dotem promiſit, præ ſumi non valeat, nec debeat, quod ita liberalis extiterit, vt ita liberaliter fructus omnes conceſ ſerit, etſi in magna quantitate illi eſ ſent, argumento leg. cum de indebito, cum vulgatis, ff. de probationibus. Maritus ergo non tàm ex voluntate tacita, ſiue tacita promiſ ſione ſoceri, quàm ex legis beneficio & diſpoſitione fructus omnes ſuos facit in ea ſpecie, ſicuti ingeniosè viſus eſt præ ſentire Iaſon in l. de diuiſione, num. 2. in fine, ff. ſoluto matrimonio, qui poſtquam intellectum Cumani improbauit, totum hoc abſolutæ illius fructuum acquiſitionis tribuit principaliter legis beneficio, & æquirati iuris, quod ſane ex dict. cap. ſalubriter, negari non poteſt, ſiquidem ita expreſ ſim, atque ob illam rationem, Cum frequenter dotis fructus, &c. Ita ſtatutum apparet, nec ad tacitam vllam promiſ ſionem habetur reſpectus, ſed ratio illa frequentiæ: dumtaxat attenditur reſpectu mariti, qua equidem attenta, illius Decretalis deciſio generalis eſt, vt generaliter procedat, non modo in filia dotata, ſed etiam in extranea alia quacunque muliere, cui dos promiſ ſa fuerit; verum namque erit, ex rebus pignori datis, fructus omnes ſibi percipere, atque indiſtinctè retinere maritum, nec poſ ſe diſcriminis rationem vllam reddi, beneficium potius, atque prouiſionem text, illius, ſicut in genero, ita & in alio quocunque marito procedet, quod Doctor Nauar. in repetitione c. primi, 14. q. 3. n. 72. eruditè obſeruat, & contra Fortunium, & Couar. rectiùs defendit Aluaros Valaſc. conſultatione 8. nu. 2. & fundamento Fortunij principali ſatisfacit concludenter; in hęrede autem mariti, quicunque ille ſit, ſanè non procedit eiuſdem cap. conſtitutio, nec hæres ipſe beneficio illo legis afficitur: idcirco quamuis perſeueret in tenendo poſ ſeſ ſiones pignori datas pro dote, & fructus percipiar, tenebitur illos in ſortem principalem computare, quia deficit ratio illa præcipua. Et ita adnotarunt expreſsè Abbas, & Innocentius, quæ ſt. 2. Hoſtienſis, Ioannes Andreas, & Ioan, de Ligna, in eod. cap. ſalubriter, & cum S. Anton. & Neguſantio. Alexan. Trentacinquius, variar. reſolut. tom. 1. lib. 3. de pignoribus, & Hiſp. reſolut. 2. num. 13. in princ. fol. mihi 222.

Quapropter ſuperioribus interpretationibus, & aliis pluribus reiectis, quæ non conueniunt verbis, nec menti dictæ Decretalis, verus & proprius, atque genuinus intellectus eiuſdem, ex verbis, & ratione ibidem præfixis, petendus, atque deducendus erit; nam cùm vſura eſ ſe non poſ ſit, niſi quando datur lucrum, cap. 1. cap. 2. cum ſequentib. cap. conſuluit, & per totum titulum, de vſuris, cap. 1. 14. quæ ſt. 3. & in dict. cap. ſalubriter, non detur lucrum, ceſ ſat vſura, & conſequenter recta & acuta iuris ratione ita decidit Romanus Pontifex, & eo caſu fructus omnes indiſtinctè concedit marito. Et quod lucrum non detur, pater in hunc modum, quia lucrum dicitur illud, quod ſupereſt deducto omni damno, l. Mutius. ff. pro ſocio, at vero quando datur, aut promittitur dos genero, vel alij marito, neceſ ſarium eſt, quod conſter matrimonium, quia abſque matrimonio res dotales, aut dos conſiderari non valent, l. 3. ff. de iure dotium, l. 26. titul. 11. part. 4. & latiùs tradit D. Barboſa, in l. de diuiſione, in princip. ff. ſoluto matrimonio. Matrimonium verò tot habet onera, & adeò grauia, vt non modò permulta illa eſ ſe lex diiudicauerit, ſed etiam maxima in conſideratione habuerit, l. ſi filia, § 1. ff. familiæ erciſcundæ, Panormitanus, in conſil. 79. col. 3. poſt medium, lib. 2. Petrus Gregorius, in Syntagmate iuris, lib. 9. cap. 19. & latius comprobans D. Barboſa, prima parte rubricæ, ff. ſoluto matrimonio, num. 6. fol. 6. quæ omnia onera ſubiturus eſt maritus, dict. §. 1. dict. l. ſi filia, l. ſi maritus, eiuſdem tituli, l. attiene, §. final. ff. pro ſocio, l. ſi is qui Stichum, §. ibi dos, ff. de iure dotium. Ideo dos ipſa, quæ datur propter onera matrimonij, l. dotem, ff. de caſtrenſi peculio, cum aliis multis vulgatis. Aluarus Valaſcus, conſult. 2. num. 9. & conſultatione 84. num. 2. Licèt reſpectu vxoris contineat titulum lucratiuum, verè namque ex parte concedentis, atque ex parte mulieris dicitur mera liberalitas, & titulus lucratiuus, l. fina. C. de dotis promiſ ſione, Bartolus, in l. 1. in principio, in verſiculo, quod videtur eſ ſe, ff. pro dote, cum aliis adductis per Phanutium de dote, gloſ ſ. 8. in verbo, & vir lucretur, vbi congerit multa ad reſolutionem eius articuli, quando dos dicatur ex titulo lucratiuo, tàm ex parte vxoris, quàm viri: Stephanus Gratian. diſceptationum forenſium, cap. 98. num. 27. & 28. tamen reſpectu mariti titulum oneroſum continet, vt ex multis adnotarunt Phanutius, vbi ſuprà, Pinellus 3. part. l. 1. C. de bonis maternis, num. 62. Ioan. Matienç. in l. 5. titul. 1. gloſ ſ. 4. num. 4. & in l. 1. tit. 6. gloſ ſ. 11. num. 4. lib. 5. nouæ collect. regiæ, ideſt, ſicuti emptor conſequitur rem venditam propter pretium, quod tradit, & à ſuo patrimonio abeſt, & illud diminuit, ſic & maritus conſequitur dotis fructus propter onera matrimonij, quæ ſubeunt locum pretij, ex text, ſingulari (qui ita enucleari, atque accipi debet) in l. ex promiſ ſione, ff. de obligat. & action. & ita accipienda ſunt ea, quæ ex Tiraquello breuiter reſoluit Barboſa, in dict. l. de diuiſione, num. 12. fol. 814. ideo quando gener in ſpecie dict. cap. ſalubriter, ex poſ ſeſ ſionibus pignori datis fructus percipit, cuiuſcunque quantitatis, aut ſummæ illi ſint, non computat eos in ſortem, quia regulariter, & frequenter, ideſt ſecundum legem, quæ ad ea, quæ frequenter, aut frequentiùs accidunt, adaptatur, tot & tanta, atquè adeò grauia ſunt onera matrimonio annexa, quæ maritus (vt dixi) ſubiturus eſt, vt fructus dotis, iuxta ea, quæ frequentiùs accidunt, vix oneribus eiſdem ferendis, & compenſandis ſufficiant, & ſic illorum reſpectu nullum lucrum videtur conſequi maritus, aut cum oneribus ita compenſatur à lege, vt vſura dari non poſ ſit, nec etiam attendi, niſi id quod frequantiùs accidit, dotis inquam fructus non ſufficere ad onera matrimonij ſupportanda (vt experientiâ apparet) licèt aliquando accidere poſ ſit, fructus dotis ſufficere ad onera matrimonij ſupportanda, imò & aliquando etiam onera eadem ſuperare, quod Romanus Pontifex maxima equidem, & recta iuris ratione habuit in conſideratione principaliter, ve eò magis, atque frequentioris euentus ratione adduceretur, atque excitaretur, nec damni emergentis, aut lucri ceſ ſantis rationi; & diſquiſitioni rem relinqueret; vtpote cum ita frequenter, aut frequentiùs accidere, ſic deciſionem ipſam Pontificiam iuſtificet, vt omni ex parte, æquitate inquam, & iuris ratione, eadem ſit munita. Et hic eſt veriſ ſimus & genuinus intellectus illius Decretalis, qui non aliunde quam ex ratione ibidem expreſ ſa debuit deduci, & opportunam tribuit inferendi occaſionem ad nonnulla, quæ nec ſcripta per alium, nec alibi ſic adnotata hactenus erant.

Et primo quidem infertur, intellectus quamplures Interpretum iuris vtriuſque, ideo à me non modò con futatos, ſed nec etiam relatos, quod viderim eos, nec intentioni, nec etiam verbis Romani Pontificis conuenire, vtpote cum aliunde, non ex ratione illa ab eodem R.P. principaliter conſiderata proceſ ſerint. Deinde, in propoſito facilius equidem Interpretes omnes relatos ſuprà, n. 8 interpretationes aliorum improbaſ ſe, quam veram aliquam interpretationem aſ ſignaſ ſe, & idcirco intellectus quamplures per D. Nauarrum, Didac. Couar. D. Spino, D. Felician. de Solis, & alios, eodem num. 8 commemoratos, rectè confurari rationibus eiſdem, quas ipſi excogitarunt ibidem.

Rurſus Felicianum metipſum, lib. 2. de cenſibus, d. cap. 5. num. 20. in verſiculo, adhuc etiam instabit aliquis. Recte conſtituiſ ſe (licèt interpretationem nunc traditam non aſ ſignet) in d. cap. ſalubriter, verbum illud, onera, non reſpicere ſolum ſumptus, & expenſas, quas circa vxorem, & familiam facit maritus: Sed etiam onera quæcunque conſiderabilia, & ſic anxietatem, ſtudium. & diligentiam, & laborem etiam mariti, quem erga vxorem ipſam, & familiam gerit, quæ equidem æ ſtimationem non recipiunt & inde maritum fructus omnes ſuos facere, nec cos computare quouis modo in ſortem dotis conſtitutæ, aut promiſ ſ æ, quia non ſolum habetur conſideratio in eo textu ad quantitatem pecuniarum ſiue expenſarum, quæ æ ſtimari poſ ſent iuridicè; ſed etiam ad onera prædicta, & alia multa matrimonio annexa, quæ vix æ ſtimationem recipiunt. Addiderim ego D. Feliciani de Solis obſeruationem veram equidem eſ ſe (vt dixi) nec excludi ex verbis illis: Cum frequenter dotis fructus, &c. nam etſi videantur expenſarum magis, & ſumptuum, quam aliorum onera reſpicere; omnium tamen, & quarumcunque rerum onera, ſub eiſdem verbis comprehendi, & à Romano Pontifice præ oculis habita, vt ita decideret, veriſſimum equidem eſt, & plane ex verbis eiſdem deducitur.

Prætereà D. eundem Felicianum expreſ ſim exiſtimaſ ſe, placitum prædictum corroborari ex interpretatione quadam, quam ad text. in capite, Ad noſtram, de rebus Eccleſiæ non alienandis, excogitauit olim D. Hector Rodriguez primarius iuris Ciuilis Profeſ ſor Salmanticæ, videlicet in ſpecie eius text. Bernardum illum reſciſ ſo contractu non reſtituere fructus Monaſterio, quoniam cum in feudum villam accepiſ ſet, ex natura feudi ad fidelitatem, & plurima alia obſequia & ſeruitia perſonalia tenebatur, quæ cum æ ſtimationem non recipiant, pro labore Bernardum ipſum retinere fructus, Pontifex maximus reſpondit expreſ ſim.

Cæterum placitum prædictum, atque ad text. in d. cap. ſalubriter, corroborationem, Hectoris etiam Luſitani interpretationem, nec tutam, nec veram mihi videri: tum quia beneficio, atque prouiſione legis ius illud habendi percipiendíque ſibi fructus omnes, genero conceſ ſum expreſ ſim in d. cap. ſalubriter, ob peculiarem illam rationem ſuprà aſ ſignatam; vaſ ſallo ſimiliter iure aliquo conceſ ſum, nullibi equidem apparet apertè: tum etiam quia verum non eſt dicere, Innocentium tertium, d. cap. Authore, in ſeruitio, aut labore ordinario fundari dumtaxat, ſiue ordinaria ſeruitia feudatarij adeò habuiſ ſe, atque æ ſtimaſ ſe, vt ex eiſdem fructus omnes Bernardo relinqueret, qui ex natura feudi ad ea teneri eundem ſciebat; nec alia etiam perpendiſ ſe, quæ magis ipſum Pontificem excitarunt; nec ſola ipſa feudatarij ordinaria onera, ſeruitia mouiſ ſe: quod ex verbis eiuſdem text. deprehenditur: nec inde poteſt placitum illud generaliter ita deduci, vt propter onera & ſeruitia feudo annexa, fructus omnes ſibi retineat feudatarius, ſi alia non interueniſ ſent, quibus eo in text. Pontifex ipſe fuerat adductus. Eo maximè, quod in reſtitutione feudi, cenſus, vel emphyteuſis, Eccleſiæ, & Minori læ ſis fructus etiam reſtitui, petita in integrum reſtitutione, ex text. & communi Doctorum ſententia, in cap. 1. de in integrum reſtitutione, deducitur manifeſtè. Ex his etiam quæ Aluarus Valaſcus, de iure emphyteutico, quæ ſt. 32. ſcripta reliquit. Er Redoanus, in tractatu de rebus Eccleſiæ non alienandis, rubrica de feudi alienatione, quæ ſt. 26. n. 6. & 7. expreſ ſim notauit, & dixit ex aliis, Eccleſiæ, & Minori læ ſis in feudi datione, fructus etiam reſtitui debere.

Quocirca ea interpretatione reiecta, pro vero d.c. ad noſtram, intellectu, conſtituenda erant nonnulla, quibus dilucidè magis explicatus manebit text ipſe, quam hactenus fuerit per Scribentes. Et primò quidem certiſ ſimi iuris eſ ſe, reſtitutionem in integrum propter læ ſionem Minori, & Eccleſiæ competentem, fieri cum fructibus, etiam ſine mora, l. quod ſi minor, §. reſtitutio, l. patri pro filio, § ſi pecuniam, verſiculo, item ex diuerſo, l. minor. §. 1. l. ſi res, ff. de minoribus, l. ſi præ ſidium, C. de prædiis minorum, l. 1. C. ſi maior fact. alienat. rat. habue. c. 1. de in integrum reſtitut. l. 1. l. 8. tit. 19. part. 6. & cum Gloſ ſa, Iaſon. Coſta, Couarr. Pinel. Gregorio Lopez, Padilla, Menchaca, Gama, Simoncello, Octauiano, Caualcano, Ioan, Marco Aquilino, obſeruarunt Antonius Pichardus, in §. extraneis, 6. n. 40. Inſtit. de hæred. qualit. & differ. Pet Auguſt. Morla, emporij, prima part. tit. 5. de in integrum reſtitutione, nu. 31. & vltra relatos ab eis, Bernard. Diaz, regul. 219. Gratianus, regul. 316. Sfortia Oddus, de reſtitutione in integrum, quæ ſt. 45. Mieres, de maioratu, 4. p.q. 23. ex n. 34. Menchac. controu. vſufrequent. c. 71. n. 6. Caualcan. de tutore, & curat, num. 145. fol. 88. Caldas Pereira, in l. ſi curatorem habens, verbo, implorare, numero 13. folio mihi 164. Iacobus Menochius, lib. 5. præ ſumpt. 46. & 47.

Secundò obſeruandum eſt, Eccleſiam in reſtitutionibus iure Minoris fungi, capit. 1. capit. 3. cap. auditis, de in integr. reſtit. c. 1. eod. tit. lib. 6. l. Orphanotrophos, C. de Epiſcopis & Clericis, l. 10. tit. 19. part. 6. & exornant poſt alios, quos referunt Didac. Couar. variar. reſolut. lib. 3. c. 17. n. 4. Coſta, in c. 1. ſi pater, de teſtam. in 6. 2. p. verbo, ipſis pauperibus, n. 4. Caldas Pereira, in d. l. ſi curatorem habens, verbo, minoribus, n. 60. Sebaſtia. Medices, de acquir. rerum dominio, gloſ ſa 2. p. 3. n. 195. Idque certiſ ſimum eſt, & tanquam indubitatum, vel præmiſ ſum, vel ſaltem ſuppoſitum ab omnibus, qui pro interpretatione d.c. ad noſtram, mox referuntur.

Tertiò obſeruandum eſt, eiuſdem cap. caſum colligi manifeſtè ex litera ipſius, atque ex integra Decretali, quam adduxit Anton. Auguſtin. collect. 3. decret. lib. 3. tit. 14. fol. 87. videlicèt, Monaſterium Tuſienſ. onere maximo debitorum depreſ ſum, villam quandam (quæ Iannuenſ. appellabatur communiter, vt ex integra conſtat) in feudum conceſ ſiſ ſe Boneuardo laico ea condictione, & pacto, ve ipſe laicus octoginta libras perſolueret creditori Monaſterij, pro quibus eadem villa extiterat obligata; quod laicus ipſe impleuit, & primo anno ex prouentibus villæ prædictam quantitatem, & plus percepit: Monaſterium enormiter læ ſum poſt multos annos petiit, vt ſibi reſtitueretur villa prædicta: & R.P. Innoc. 3. in hunc modum reſpondet: Mandamus quatenus, ſi prædictum Monaſterium propter hoc inueneritis enorme diſpendium incurriſ ſe, dictum laicum vt (pecunia quam pro exoneratione fundi, ſeu etiam pro vtilitate ipſius Monaſterij expendiſ ſe noſcitur, ab eiſdem Abbate, & Conuentu recepta, cùm ſibi fructus percepti ſufficere debeant pro labore) præfatum feudum eidem Monaſterio dimittat liberum & quietum, appellatione poſtpoſita compellatis.

Quartò obſeruandum eſt, Monaſterium Tuſienſ, non intra quadriennium, ſed & port multos annos egiſ ſe. auditúmque fuiſ ſe, ſicuti egregiè aſ ſeuerauit Hoſtienſ ibidem, & verè probauit Arias Pinel. 2. p.C. de reſcin. vendit. c. 4. n. 14. verſ. prima difficultas, & n. 15. quò loci ex Panorm. & Imol. ad difficultatem de lapſu quadriennij, rectè reſpondet, ex variis cauſis potuiſ ſe poſt quadriennium reſtitui Eccleſiam, prout ex enormiſ ſimo damno, vel quia vixerat idem Prælatus alienans. Et eodem modo reſpondet Morla, de in integrum reſtitut. dict. titu. 5. numer. 33. in verſ. vnde tertio, & vltra quadriennium ex enormi læ ſione Eccleſiæ competere reſtitutionem, per text. & Gloſ ſ. in c. 1. de in integrum reſtit. lib. 6. Abbatem, Couar. & Suarez, ibi relatos, Monaſteriumque audiri debuiſ ſe, rectè animaduertit, & id ipſum probauit Ioan. Marcus Aquilinus, in §. quid ſi tantum, l. Gallus, in verſicul. quid enim ſi aqua & ignis interdictionem pateretur, num. 139. folio mihi 59. Hoſtienſ. autem aſ ſertionem, & communem traditionem Doctorum eſ ſe veriſ ſimam, deprehenditur manifeſtè ex verbis eiuſdem integræ ab Antonio Auguſtino relatis, ibi: Cum idem laicus primo anno de ipſius prouentibus vltra ſummam perceperit prætaxatam, & per multos poſtmodum annos ſuppreſ ſit eius fructus. Quæ equidem ad quadriennium reſtringi nullo modo poſ ſunt, vt Pinellus non facta mentione integræ, nec verbis ſuperioribus commemoratis, optimè probauit vbi ſuprà, & iterum, n. 23.

Quintò obſeruandum eſt, Monaſterium metipſum Tuſienſ. auditum fuiſ ſe non ex capite nullitatis, quod feudi conceſ ſio ex defecto formaæ, & ſolemnitatis nulla fuiſ ſet, aut Epiſcopi authoritas defuiſ ſet (vt male arbitrabatur Hoſtienſis) ſed per auxilium reſtitutionis in integrum, ad cuius conceſ ſionem Romanus Pontifex principaliter fundatur in eo textu ex diſpendio, & laeſione, non ex aliqua nullitate, ſiue ſolemnitatis defectu, quod ex integra eiuſdem cap. negari non poteſt vllo pacto, & obſeruarunt poſt alios conſtanter Arias Pinellus, dicto numero 15. & 16. Aquilinus, num. 133. & 134. Morla, num. 33. in verſiculo, vnde tertio, in locis ſuprà relatis; & repetit iterum, atque in eadem perſiſtit ſententia Pinellus, num. 23. qui num. 20. & 21. pertotum, eruditè, & verè contra Coſtam, & alios probauit, reſtitutionem eam Monaſterio conceſ ſam, non gratiæ, ſed iuſtitiæ fuiſ ſe, atque ex iure ordinario, non de iure ſpeciali proceſ ſiſ ſe, & ſequuntur poſt alios Aquilinus, vbi ſuprà, numero 133. ante finem. Morla, dicto numero 33. in verſiculo, vnde tertio. Idque veriſ ſimum eſt ex verbis eiuſdem integræ, in verſiculo: Nos autem volentes Monaſterio prouideri, vt aliis iniuriam non irrogemus. Quæ non extraordinariam, aut ſpecialem, vel gratioſam, ſed magis iuridicam, & ordinariam reſtitutionis conceſ ſionem indicant apertè.

Sextò obſeruandum eſt, circa interpretationem dict. cap. ad noſtram, nihil firmum, aut certum Interpretes ferè omnes, tàm antiquos, quàm neotericos tradidiſ ſe, maximámque eorum varietatem fuiſ ſe, ſicuti eis prælectis conſtabit, qui nunc commemorabuntur. Et quidem re vera eximiam eſ ſe eius text. difficultatem ob id quod de reſtitutione cum fructibus facienda, ſuperiùs diximus. Item ex eo, quod & ſi Eccleſia ex cauſa nullitatis, non reſtitutionis in integrum, egiſ ſet in eo caſu, reſtitui quoque debebant fructus cum re ipſa, ex text. in cap. ſi quis presbyterorum, eiuſdem titul. l. ſi prædium, C. de prædiis minorum, l. 2. C. ſi quis ignorans rem minoris, l. iubemus nulli, §. ſanè, C. Sacroſan. Eccleſ. & recte aduertunt Pinel. vbi ſuprà, num. 16. Aquilinus, num. 134. Morla, num. 33. Idcirco ob prædictam fructuum difficultatem magis variaſ ſe, & permultos excogitaſ ſe intellectus Interpretes omnes, qui hactenus in propoſito commentaria ediderunt. Inter alios tamen, & antiquorum interpretationes commemoraſ ſe, & confutaſ ſe, & plures alias excogitaſ ſe ad text. eundem, Coſtam, in §. & quid ſi tantum, 2. part. num. 75. Menchacam latiſ ſimè controu. illuſt. lib. 3. cap. fin. num. 6. vbi quamplurimos recenſet intellectus, Didac. Couar, variar, reſolut. lib. 1. cap. 3. ex num. 3. Ariam Pinel. 2. part. l. 2. C. de reſcindenda vendit. rap. 4. ex num. 14. vſque ad numerum 27. Padillam, in eadem l. 2. numero 50. Ioann. Marcum Aquilinum, in dict. verſiculo, quid enim ſi aquæ & ignis, dict. §. & quid ſi tantum, ex numero 133. vſque ad num. 140. vbi antiquorum, Didaci etiam Couar. & Pinelli interpretationes improbat; P. Auguſtin. Morlam, emporij prima part, dicto tit. 5. de in integrum reſtitutione, ex num. 31. vſque ad numerum 37. vbi etiam antiquorum, & Couar atque Pinelli interpretationes improbat, quas ideo hoc loco non recenſeo, quod tranſcribendi vitium abhorream, & penes præfatos Authores plena manu reperiam ſcriptas, non etiam (& iuſtè equidem) eaſdem recenſuit Anton. Pichard. in d. §. extraneis, Inſtit. de hæred. qualit. & differ. n. 50. & duob. ſeqq vbi Coſtæ interpretationem improbauit dumtaxat, & ſuam aſ ſignauit ſtatim, n. 52.

Omiſ ſis ergo prædictorum intellectibus, verior, & ſecurior mihi ſemper viſa eſt interpretatio illa, quam ad text. in d. cap. ad noſtram, olim excogitauit, & tradidit D. Sahagun de Villaſancta, cùm textum eundem interpretaretur. & tunc Veſpertinæ Cathedræ Sacrorum Canonum, poſtmodum verò primariæ Iuris eiuſdem inſignis, ſubtilíſque, & valde eruditus Moderator exiſteret. Et conſtituit, regulam, ſiue doctrinam prædictam reſtitutionis fructuum cum re ipſa (quæ regulariter locum obtinet) limitandam eſ ſe, quoties æquitatis ratio contrarium poſtuler, iudicémque ad remittendos fructus mouere poſ ſit, ac debeat, vt in d. cap. ad noſtram, æquè & iuſtè Innocentius tertius obſeruauit, qui ſciens, & prudens feudatarium grandi labore, & maxima induſtria Monaſterium ære alieno oppreſ ſum, propria pecunia liberaſ ſe. eius negotia geſ ſiſ ſe, villámque in feudum conceſ ſam diligenter coluiſ ſe, & adminiſtraſ ſe, fructus laico illi pio labore remiſit, ſicuti text. indicat in verſicul. quod non diſtulit, & in verſic. cum ſibi fructus. Et inde, ſicut Scæuola I.C. in l. quod ſi minor, §. non ſemper, in verſicul. Scæuola, ff. de minoribus, ad partam pecuniam induſtria, & laboribus ſubſtituti, Minori reſtitutionem denegauit; ita & Innocentius tertius, in dict. cap. ad noſtram, Monaſterio quoad fructus reſtitutionem negauit, idque propter feudatarij laborem in colenda villa, & in exonerando Monallerio ſic oppreſ ſo, & quamuis videretur poſ ſe laborem, & induſtriam feudatarij ad æ ſtimationem aliquam reducere, & cum fructuum quantitate computare, vt iuberet Monaſterio reſtitui, quod ex his ſupereſ ſet; tamen ob rationem ſuperiorem (qua principaliter adducebatur, atque excitabatut) vtque liti finem imponeret, & circuitum vitaret, nec etiam feudi, ſeu villæ reſtitutionem, laboris, & induſtriæ feudatarij æ ſtimatione, & fructuum computatione inuolueret, ita equidem decreuit, atque prædictorum ratione, non ſola ſeruitiorum ordinariorum (ad quæ præ ſtanda feudatarij tenentur) ratione excitatus fuit, vt ex Hectore Roderico male ſibi ſuadent nonnulli, & contrarium, atque nunc dictum ex integra decretali deducitur non obſcurè. Et hactenus Doctor Sahagun, cuius interpretationem dicit ſe non latere, & eam refert, ſed non commemorat ipſum, non etiam in ea inſiſtit firmiter Pater Auguſtin. Morla, relatus ſuprà. nu. 50. in verſiculo, nec me latet, & penes eum, n. 35. in fine, & n. 36. Vltra quem & eundem Doctor Sahagun, nouiter ego adnotauerim, Abbatem in eodem c. ad noſtram, n. 8. videri interpretationem hanc praeſentire, ſiue ſuperioribus magis accedere, licet non ita ea explicauerit: dicit namque, quod laicus ille feudatarius pro laboribus & ſumptibus, quos paſ ſus eſt, ſibi retinuit, atque percepit fructus: & quamuis poſ ſet Eccleſia petere omnes fructus, & ſatisfacere illi de ſumptibus, & laboribus; tamen Roman. P. ex officio ſuo fecit iſtam prouiſionem, vt euitaret ut magnus circuitus. Et iterum dixit idem Abbas, eodem n. 8. in fine, quod ibi habetur reſpectus ad laborem proprium, putà, quia erat ruſticus, & perſonaliter extirpauit terras: & n. 4. vbi pro notabili tradidit, ratione ſumptus, & laboris dimitti fructus, quos aliàs feudatarius reſtituere teneretur, ſi non expoſuiſ ſet labores, putà in extirpando terras incultas, & non feciſ ſet ſumptus. Et ſecundum hæc (vt ego nouiter, & verè animaduerto) cùm ob rationes ſuperiores, non ob ſeruitia tantum ordinaria, ad quo feudatarij tenentur, excitatus fuerit R.P. (vt iam dixi) non inde deduci valebit aſ ſumptum generale, ſiue regula generali decerni, vt in ſeudi datione, & conceſ ſione, ſui naturâ fructus non veniant reſtitutione petita, cùm id (vt etiam dixi ſuperiùs, n. 47. ) nullo iure caueatur aliquo modo; contrarium verò, & iure metipſo probetur, atque ex his deducatur Authoribus, quos retuli ſuprà, num. 48.

Quocirca prætermittendum non erit, Antonium Pichardum, in dicto §. extraneis, numero 52. rectè accepiſ ſe text. in dict. cap. ad noſtram, in feudi datione, & conceſ ſione, id namque ex integra conſtat, atque eodem textu cauetur expreſ ſim. Deinde, Roman. P ad laborem laici illius feudatarij, magis quàm ad alia conſiderationem habuiſ ſe, recte etiam obſeruaſ ſe ad finem dicti numeri, 52. Cæterum laborem ipſum, non ita ſtrictè accipere ipſum debuiſ ſe, cum poſ ſet is labor in multis interuenire, & verè interueniſ ſet, vt rectiſ ſimè docuit Abbas nunc relatus, & ſuprà adnotaui. Prætereà textus eiuſdem difficultatem aſ ſequutum Pichardum eundem in loco prædicto ex numero 48. deceptum tamen in ipſius ratione, atque interpretatione reddenda: (quæ in effectu Hectoris interpretatio á D. Feliciano relata fuit) tum, quia in feudi reſtitutione fructus non venire, verum non eſt, vt ſuprà probaui, & deducitur ex Morla, vbi ſuprà, num. 36. tum etiam, quia Innocent. III. non habuit in conſideratione obſequium, quod domino à feudatario præ ſtatur dumtaxat, non etiam onera tantum, quo ſi occaſio eueniat, ſubire debet feudatarius (vt arbitrabatur Pichardus) quia ſecundum id, etiam ſi occaſio non eueniſ ſet ſubeundi onera, reſtitutio villæ fieret abſque fructibus, ſi etiam onera, quæ ſubire poſ ſet feudatarius, licèt ea non ſubiiſ ſet, in conſideratione habuiſ ſet Pontifex (vt adeò apertè Pichardus ipſe ſupponit) & tamen reuera. non onera, quæ non ſubiit, ſubire tamen poſſet feudatarius, non obſequium tantum, & laborem ordinarium domino à feudatario præ ſtandum, in conſideratione habuit P.R. ſed videns, & conſiderans ea omnia, quæ diximus ſupra in vtilitatem, & commodum Monaſterij, actu, & re interueniſ ſe, ita & iuſtè ipſemet. P. decreuit, vt dictum quoque remanet ſuprà.

Prætermitti etiam non poteſt Ioannis Marci Aquilini, in d. §. & quid ſi tantum, dicto verſic. quid enim ſi aquæ, & ignis interdictionem pateretur, numero 139. ad text. in d. cap. ad noſtram, interpretationem, eiſdem rationibus diſplicere, atque confutari, quibus D. Feliciani, & Pichard. interpretationem confutauimus ſuprà, vtpote cum Hectoris Roderici mentionem ipſe fecerit expreſ ſim, & illius intellectum probauerit in effectu, nec ea conſiderauit eo in tex. interueniſ ſe, & Romanum Pontificem principaliter excitaſ ſe, quæ nunc dicebamus, ſed ad ſeruitia feudatarij ordinaria reſpectum tantum habuerit. Cæterum obſeruationes omnes in eodem propoſito, & circa intellectum eiuſdem cap. traditas ab ipſomet Aquil. ex num. 133. vſque ad d. num. 139. & veras eſ ſe, & his conuenire, quæ ſuprà ſuo ordine, diſtinctè præmiſimus.

Denique nec prætermitti poteſt, Petri Auguſt. Morl, de in integr. reſtit. d. tit. 5. ex num. 31. vſque ad numerum 36. obſeruationes, eodem iure diiudicandas, quo Pichardi, & Aquilini adnotationes diiudicauimus nunc; omnia namque, quæ ad intellectum d. cap. ad noſtram, præmittit, & in confutandis aliorum intellectibus conſiderat, rectè equidem, & de iure procedunt; deficit tamen Author metipſe in duobus. Primò, quatenus Hectoris Roderici interpretationem relatam, videtur magis probare ſub num. 33. ad finem, quæ tamen ex dictis ſuprà probari non poteſt. Secundò, quatenus ſtatuit ſtatim, num. 35. ad finem, & num. 36. ſe non latere, placere quibuſdam nouiſ ſimè intellectum à me ex Abbate, & Doctor. Sahagun probatum ſuprà, & tamen dumtaxat refert, ſed non approbat, neque improbat eum, ſiue certum quid non proponit pro dictæ Decretalis intellectu; aut ſaltem, cum Hectoris interpreta, tione magis videtur perſiſtere. Et hactenus de his atque de intellectu d.c. ad noſtram, de quo, eorum occatione, quæ D. Felician. ad textum, in d. cap. ſalubriter, adnotauit; tractatum, atque diſputationem ſuſcepimus.

Nunc verò ad text. metipſum in d.c. ſalubriter, redeundo, & continuando ea, quæ ex num. 44. in verſic. & primo quidem, & num. 45. ſuprà aſ ſumpſeram, & in eadem materia verſando; Infertur ſecundò, Iaſonem, in d. l. de diuiſione, num. 2. in fine, ff. ſoluto matrimon. recte in hac materia agnouiſ ſe, legem ſtatuiſ ſe, maritum lucrari fructus rei datæ in pignus, ratione cuiuſdam æquitatis propter onera matrimonij, quæ ſubiit, quod eſt optimum verbum, & rationi dict. Decretalis, cum frequenter dotis fructus, &c. valde conueniens.

Tertiò infertur, ex dictis hactenus, & d.c. ſalubriter, deciſione, dilucide, & certo conſtare, maritum non imputare in ſortem fructus rei pignori ſibi datæ, non alia, quàm eodem in textu expreſ ſa ratione, & idcirco procedere ipſius deciſionem donec maritus viuit, & ſupportat onera matrimonij, nec in hærede mariti locum obtinere; & ideò ſi hæres perſeueret in tenendo poſ ſeſ ſiones pro dote pignori datas, & fructus percipiat, tenebitur illos in ſortem computare, vt ſuprà dixi, & cum aliis reſoluit Alex. Trentacinquius, variarum reſolutionum, lib. 3. de pignoribus, & hypoth. reſolutione 2. num. 13. in principio, fol. 222. Similiter eiuſdem capit. deciſionem explicari, ampliari, & reſtringi multis modis iuxta Authores relatos ſuprà, num. 8. & latius per Surdum, qui late, & vtiliter declarat, & materiam exornat in tractatu de alimentis, titul. primo, quæ ſt. 42. per totam, cuius occaſione conſultò hic prætermitto nonnulla. Maritus etiam moram paſ ſus in dotis ſolutione, vt petat vſuras, quod tria concurrere debeant copulatiuè, dotis inquam promiſ ſio, nuptiæ, & quod maritus ſubeat onera matrimonij, ex aliis multis reſoluit idem Surd. & latiùs explicat d.q. 42. n. 3. cum multis ſeq. & num. 147. & vide etiam ex num. 125. & num. 133. & 140. & 144. vbi explicat, quando mora contracta dicatur, vt maritus vſuras dotis exigere poſ ſit. Et recipiendo dotem ſimpliciter, an videatur maritus remittere vſuras dotales, vide eundem Surdum, d. tit. 1. q. 43. per totam.

Quartò infertur, deciſionem eiuſdem c. ſalubriter, dumtaxat procedere in marito, in quo ſpecialiter loquitur propter onera matrimonij, quæ ſuſtinet, non in alio quocunque; & inde nec etiam in vxore locum obtinere; & conſequenter ſi habeat rem obligatam pro dotis reſtitutione, tenetur fructus computare in ſortem, nec poterit ſoluto matrimonio vſuras dotis non ſolutæ petere. Ratio eſt, quia in vxore non conſideratur ratio ſupportandi onera matrimonij, per quam inducta eſt deciſio d.c. ſalubriter. ltem id permittitur marito ratione, & fauore dotis, & matrimonij; ſed ſoluto matrimonio deſinit non ſolum eſ ſe matrimonium, ſed etiam dos; l. 3. ff. de iure dotium. Et ſic ceſ ſat ratio, vt Surdus, d. tit. 1. q. 45. n. 3. recte obſeruauit. Et repetit num. 45. vbi quod vxor vidua fructus percipiens ex re pignorata, tenetur computare ſibi ad extinctionem dotis. Et idem quoque ex ſententia communi reſoluunt Didacus Couar. variar. lib. 3. cap. 1. n. 3. verſiculo Sextò. Aluarus Valaſc. conſultatione 8. num. 4. Antonius Queſada, diuerſarum quæ ſtionum iuris, cap. 25. num. 17. Petrus Cenedus, collectaneo 14. ad Decretales, n. 3. Anton. Gama, deciſ. 71. n. 2. Alex. Trentacinquius, variar. reſolut. lib. 3. de pignor. & hypoth. reſol. 2. n. 14. in verſicul. Tertius, & vltimus caſus eſt, fol. 223. & eod. lib. 3. tit. de iure dotium, reſolut. 6. n. 2. cum ſeq. fol. 308. erudite D. Barboſa 1. p.l. 2. in princip. ff. ſoluto matrimon. ex num. 40. vſque ad n. 48. fol. mihi. 593. cum ſeq. vbi inquit, quod text. in d.c. ſalubriter, permittens vſuras fauore dotis, loquitur in marito, qui ſuſtinet onera matrimonij, in quorum compenſationem licitè vſuras recipit: quæ ratio ceſ ſat in muliere; & ideo ratione retardatæ ſolutionis, nihil recipere poteſt, cap. in ciuitate, de vſuris, & tenent Bartolus Panormitan. Rubeus, Alexander, Plotus, Menoch. & alij ibidem relati. Quicquid Molina, & Theſaurus, ibi etiam rectè improbati, inter maritum, & vxorem, in hac quæ ſtione nullam eſ ſe conſtituendam differentiam contendant, & inde infert ipſe Barboſ. quod ſi prædium aſ ſignetur mulieri, vt ex eo fructus percipiat, donec dos ei reſtituatur, quod fructus perceptos tenetur in dotem imputare, quia aliàs vſuram committeret, vt etiam & alij Authores permulti ibidem relati probarunt: Et n. 41. ampliat hæc procedere, etiam ſi in inſtrumento dotali dicatur, quòd vxor nomine alimentorum, vel intereſ ſe aliquid recipiat, donec dos reſtituatur; videtur enim color quæ ſitus, & ſemper ex prædicta receptione videtur reſultare vſura prohibita. Ampliat 2. etiam ſi maritus in ſuo teſtamento caueat, quod aliquid annuatim ſoluatur vxori, donec ei dos cum effectu reſtituatur; nam cum id ſit vſura, teſtator in ſuo teſtamento non poteſt cauere, vt vſura ſoluatur, vt tenent quamplurimi Authores per Barboſ. congeſti, qui Ampliat. 3. non valere conuentionem, quod ratione retardatæ ſolutionis aliquid ſoluatur mulieri, ſiue ſit ſoluendum à marito, ſiue ab eius hærede, & d. num. 41. 42. & 43. aliorum Authorum ſententias, & reſolutiones contrarias rectiſ ſimè confutat: & num. 44. Ampliat 4. etiam ſi conuentio fiat nomine intereſ ſe, vt latius ibi videri poteſt, & iungi Surd. in locis ſuprà relatis. Alexand. Trentacinq. variar. reſolut. lib. 3. de pignor. & hyp. reſolut. 2. ex fol. 307. Aduertit etiam, pro dotis reſtitutione retardata, poſ ſe vxorem moram paſ ſam, percipere intereſ ſe damni emergentis, vel lucri ceſ ſantis, vt poſt alios obſeruant Afflictis, deciſ. 284. n. 3. Couar. reſolut. lib. 3. cap. 1. num. 3. in verſiculo, Sextò. Theſaurus, deciſ. Pedemont. 45. num. 2. Menochius, conſil. 7. ex num. 15. lib. 1. Anguiſ ſol. conſil. 2. lib. 5. Petrus Surdus, de alimentis, titulo primo, dicta quæ ſtione 45. numero 31. 32. & 33. Alexand. Trentacinq. de pignor. & hypol. & Hippolyt. dicta reſolutione 2. numero 14. per totum, folio 223. & de iure dotium, dicta reſolutione 6. ex fol. 307. eruditè Barboſa, prima parte dictæ legis ſecundæ in principio, ff. ſoluto matrimonio, numero 43. in verſiculo, pro concordia, vbi inquit, quod quamuis mulier in propoſitis caſibus, ſi petendo ſibi promiſ ſum, aut fructus vel intereſ ſe, ſolo inſtrumento dotali, aut ſola promiſ ſione niteretur non audiretur, quaſi vſuram petens, ſi tamen articulet & probet intereſ ſe damni emergentis, vel lucri ceſ ſantis, obtinebit equidem, & audietur: nam certum eſt, etiam hodie licitè peti, & percipi poſ ſe intereſ ſe, ſiue ſit damni emergentis, ſiue lucri ceſ ſantis. Et quando in propoſito dicatur intereſ ſe damni emergentis, vel lucri ceſ ſantis, vide omnino per eundem Barboſ. d.n. 43. in verſic. dicitur autem in hac materia, fol. 596. vſque ad n. 52.

Obligatio autem alendi vxorem incumbens marito, an ceſ ſet ſoluto matrimonio: & an mulier ipſa vidua ſit alenda ab hæredibus viri intra annum luctus, & poſt annum? quid ſi diues ſit, & quid ſi pauper, quid ſi prægnans? vide omnino Barboſam eundem, 1. p.d. l. 2. in principio, ex n. 17. fol. mihi 579. vſque ad num. 37. & iunge Surdum, de alimentis, dict. tit. 1. q. 44. & 45. Alexand. Trentacinquium, variarum reſolut. lib. 3. de iure dotium, dicta reſolutione 6. per totam, ex fol. 307.

Quintò infertur, non modo antiquos, ſed neotericos etiam iuris Interpretes maiori ex parte aſ ſequutos non fuiſ ſe veram rationem ſpecialitatis in marito, ad text. in d.c. ſalubriter, nonnullos tamen ius ſpeciale eo in caſu rectè conſtituiſ ſe; cum vere in marito dumtaxat, non in alia perſona eiuſdem capitis conſtitutio procedat, vt dictum latius remanet. Specialitatis autem rationem, non aliunde, quam ex ratione expreſ ſa eodem in capite, atque ex oneribus matrimonij ſupportandis à marito, ex dictis etiam conſtat dilucidè, & obſeruauit Surdus, de alimentis, tit. 1. q. 45. n. 4. Barboſa 1. p.d. l. in prin. n. 40. ff. ſolut. matrim. quamuis ergo Barboſamet ipſe, Nauar Fœlician. & alij iuſtè improbauerint aliorum interpretationes ad illum textum: malè proculdubio ita abſolute eoſdem damnarunt, quod ius ſpeciale in marito conſtituiſ ſent, ſiue iure ſpeciali proceſ ſiſ ſe eandem Decretalem dixiſ ſent; cùm re vera ius ſpeciale in marito fuerit: nec proſit dicere, neque ex cauſa dotis vſuram permitti debere (vt iidemmet Authores, vt ſpecialitatem excludant, argumentantur) id enim ſpeciale eſt in dote in hoc caſu, vt abſque periculo vſuræ maritus non computet fructus ex pignore propter onera prædicta, quæ matrimonio insunt, ad quæ ſupportanda frequentius fructus dotis non ſufficiunt, vnde hoc eſ ſe ſpeciale in dote, alia tamen ratione, quàm ea quam ſuprà aſ ſignauimus, agnoſcunt Didac. Couar. variar. lib. 45. cap. 1. n. 2. verſ. tertio conſtat, Aluarus Valaſcus, conſulat. 8. Antonius Theſaurus, deciſ. Pedemon. 45. Anguiſ ſol. conſ. 2. lib. 5. Alexan Trentacinq. in duobus locis relatis ſuprà, n. 61. Barboſa etiam alio in loco, hoc eſt, in l. de diuiſione, n. 2. in fin. in verſic. ſed ex prædictis, fol. 880. qui in principio illius leg. verſi. infertur etiam explicatio, indiſtinctè impugnauit Caſtrenſis, Vinc. Ioan, Andr. & aliorum ſententiam, qui ſpecialem eſ ſe deciſionem d.c. ſalubriter, aſ ſeuerarunt, & tamen poſtmodum idipſum fatetur; alium tamen intellectum ad eundem tex. aſ ſignat, ſiue alia ratione procedere ſtatuit: vtcunque ergo res ſit, negari non poteſt, quin ſpeciale ius ſit in marito, quod alteri, nec etiam vxori communicatur, quicquid in intellectu eius text. aut in ratione Authores diſ ſentiant.

Sextò infertur, dictæ Decretalis conſtitutionem procedere æqualiter, in marito affirmatiuè, & in vxore aliiſque perſonis negatiuè, ſiue pactum adiiciatur, ſiue non, de fructibus non computandis; nam cum in marito vtroque caſu militet ratio cap. eiuſdem, & in vxore, & aliis perſonis ceſ ſet; idem ius obſeruari debebit: nec pacti adiectio aliquid operabitur, vt vel ius illud mutetur, aut vxoris, & aliorum melioretur. Quod deprehenditur ex reſolutionibus traditis, & interpretationibus quamplurimis relatis ſuprà, num. 28. & num. 60. per totum, & in terminis vltra commemoratos ibidem, obſeruauit pater Salon, de iuſtitia & iure, in 22. Diui Thom. quæ ſt. 78. controuerſia 14. verſic. 4. ſi tempore matrimonij, folio 829. qui id intelligit procedere, ſiue à patre, ſiue ab alio dos fuerit conſtituta, & ſiue fructus excederent onera, ſiue non; nam contractus huiuſmodi eſt licitus, etiam ſi pactum adiiciatur prædictum, vt vir accipiens pignus, faciat fructus ſuos, quandiu illi non detur dos.

Septimò infertur, creditorem nec etiam pacto, aut conuentione fructus pignoris ſuos efficere poſ ſe, ſed illos computare in ſortem principalem debere; quod ex textu, in d. l. 1. & 2. C. de pignoratitia actione, ſatis deprehenditur, & tenuerunt Authores relati ſuprà, num. 6. Dominicus, in conſ. 12. Bald. in l. 1. C. de diſtractione pignorum. Neguſantius, de pignoribus, in 5. membro 5. p. nu. 10. Alexand Trentacinquius, variar. reſolut. lib. 3. de pignar. & hypoth. reſolut. 2. n. 6. fol. 216. Cum alioquin vſura committeretur, quæ iure naturali, iure gentium, iure etiam canonico, & iure diuino, atque vtriuſque Teſtamenti pagina deteſtatur, iure etiam Regio punitur. Sicuti iure naturali prohiberi vſuram ex his rationibus deducitur concludenter, quas poſt D. Thom. 2. 2. q. 78. art. 3. conſiderarunt Conradus, de contractibus, quæ ſt. 22. Villagutta, de vſuris, quæ ſt. 3. Ioannes Bapt. Lupus, Didacus Couar. Gaſpar Rodericus, & alij Authores ſtatim commemorandi & iure etiam gentium, ex ratione illa, quam ex mente communi perpendit Rodericus ipſe, de annuis reditibus, lib. 3. quæ ſt. 4. nu. 4. Iure autem Canonico prohiberi, pluſquam maniſeſtum eſt ex cap. 1. cum ſequentibus, cap. quia in omnibus, cap. ſuper eo, cap. conſuluit. cap. cum tu. & per totum, de vſuris, Clementina prima, eodem titulo, Iure etiam diuino, atque vtriuſque Teſtamenti pagina vſuram deteſtatam fuiſ ſe, Exodi. cap. 23. Leuitici, cap. 25. Lucæ, cap. 6. dicto cap. conſuluit, cap. quia in omnibus, & d. cap. ſuper eo, & latius proſequuntur, atque eas authoritates explicant Couar. Ioan. Baptiſta Lup. Gaſpar Rodericus & alij ſtatim citandi, qui latius ſuperiora probant, atque exornant poſt alios multos, Didac. Couar. variar. reſolut. lib. 3. cap. 1. num. 5. per totum, Conradus de contractibus, quæ ſt. 22. Ioannes Baptiſta Lupus, de vſuris,, commentario 1. §. 3. ex. num. 20. cum pluribus ſeq. Menochius, de arbitrariis, lib. 2. Centuria 4. caſu 398. Villagutta, de vſuris, quæ ſtion. 3. Maranta, in pract. 6. part. cap. de inquiſitione, ex n. 110. Vincent. Carocius, de locato & conducto, quæ ſt. 13. rubricæ de vſuris, Lancelotus, in Inſtitutionibus Canonicis, titulo de vſuris § 1. Renatus Chopinus, de domanio Franciæ, lib. 2. cap. 6. in fine, Iulius Clarus, receptarum lib. 5. § vſura, Nauarrus, in Manuali, cap. 17. num. 223. latiùs in cap. 1. 14. quæ ſt. 3. Palacios, in praxi Theologica, lib. 4. cap. 11. Petrus Cenedus, collectaneo 41. ad Decretales. numero 1. vbi congerit permultos D. Spino, in Speculo, gloſ ſ. rubricæ, parte 13. ex numero 13. vſque ad numerum 17. & latiſ ſimè omnium pater Michaël Salon, de iuſtitia & iure, controuerſia 1. & 2. per totam, pag. 518. vſque ad pag. 584. Gaſpar Rodericus, de annuis reditibus, lib. 3. quæ ſt. 4. ex num. 1. vſque ad num. 8. Alphonſus Azeuedus. in l. 1. titul. 6. lib. 8. nouæ collection. Regiæ, qui & iure Regio prohiberi vſuram, oſtendit, & probatur ex eadem l. 1. cum ſeq. l. 9. titulo 13. partita 1. l. 4. titulo 6. part. 7. & Couar. Spino, & Rodericus, vbi ſuprà adnotarunt. Imò & iuris Ciuilis traditione ſuſtineri non poſ ſet tale pactum in hoc caſu ex deciſione d. l. 1. & 2. C. de pignorat. actione, pactúmque huiuſmodi omni iure illicitum fore hodie, & vſurarium, ex ſuperioribus ſatis deducitur apertè, & Salon, vbi ſupra, controuerſia 12. pagin. 807. & 808.

Et inde ſequitur, errore manifeſto lapſum fuiſ ſe quod nullus hactenus animaduertit) Ioannem Copum in tractatu de fructibus, lib. 4. cap. 3. num. 2. vbi contrarium tenet, & decipitur ex text. in l. ſi ea pactione. C. de pactis, & in l. ſi ea lege, C. de vſuris. Quæ tamen obtinebant eo tempore, quo vſuræ permittebantur iure Ciuili, quæ reuera eodem iure non ita indiſtinctè permiſ ſ æ fuere, ſed cum moderatione, aut taxatione quadam: quod euidentius conſtabit, ſi obſeruemus Digeſtorum iure centeſimam vſuram permiſ ſam fuiſ ſe, & iure Codicis confirmaram, & à Iuſtiniano ſequutam. Vnde ca appellatur vſura legitima, quæ Centeſima erat, & ſi partium conuentione maior conſtitueretur, ad legitimam reducebatur, quia vltra Centeſimam à Iureconſultis etiam prohibita fuit, ſi autem minor aſ ſignaretur, ea dumtaxat debebatur: l. 1. & 2. ff. de vſuris. l. ſi non ſortem. ff. de condictione indebiti. l. eos. C. de vſuris, ante quam legem licebat de iure ſtipulari paulò ſuprà Centeſimam in traiectitiis; & ante Iuſtinianum, leges Romanæ duplicem Centeſimam infligebant debitoribus condemnatis, & poſt trimeſtre tempus non ſoluentibus, ex l. 2. C. de vſuris rei indicatæ, quod ibi moderatur. Aliàs autem, & regulariter Romanis legibus nunquam fuit communiter licita vſura maior Centeſima, vt docent Authores permulti, qui mox referuntur, Nauarrus, in capite primo, 14. quæ ſt. 3. num. 14. Legitimáque vſura ad centenarium numerum referebatur, vt qui Centum mutuo recipiebat, quolibet menſe denarium vnum pro vſura præ ſtaret. Sic Cenceſima ſeu drachmalis vſura dicebatur, cùm pro Centum aureis, ſingulis annis duodecim pendebantur; ſecupla verò, ſeu hemiolia, cum pro Centum aureis, ſingulis annis decem & octo ſoluebantur. Ita ſane ſuperiora tradiderunt, & latius comprobarunt, atque exornarunt Hotomannus, de vſuris, lib. 1. cap. 7. Prateius, in ſuo lexico iuris, verbo, Vſura centeſima, Briſ ſonius, antiquarum lectionum, lib. 3. cap. 1. Cuiacius, ad Iulium Paulum, lib. 2. tit. 14. & lib. 7. obſeruat. c. 35. Alex. ab Alex. Dier. Genial. lib. 3. cap. 7. Petrus Gregorius, in ſyntagmate iuris, lib. 22. cap. 3. Antonius Guibertus, quæ ſtionum iuris, lib. vnico, c. 1. per totum, D. Spino, in Speculo, gloſ ſa rubricæ, p. 13. n. 14. & 15. pater Salon, de iuſtitia & iure, controuerſia 3. pag. 585. & 586. & nullo ex his relato, Gaſpar Roderic. de annuis reditibus, lib. 3. q. 4. ex n. 8. vſque ad n. 15. Ex quibus conuincitur manifeſtè Dominicus Soto, de iuſtitia, & iure, lib. 6. q. 1. art. 1. ad finem, qui exiſtimauit, in ſolis traiectitiis Centeſimam licitam fuiſ ſe; cùm tamen ex ſuperioribus euincatur aliter ſe rem habuiſ ſe, & in omnibus licitam fuiſ ſe, prout remanet explicatum. Conuincitur etiam Gloſ ſ æ opinio, verbo, duplum, in d. l. ſi non ſortem. ff. de condict. indeb. quæ docuit, Centeſimam vſuram eſ ſe, quæ per vnius anni decurſum, æquabar, vel implebat ſortem principalem; quod verum non eſt, & contra ea, quæ à præcitatis Authoribus adnotantur, & contra Gloſ ſam aduertit parer Salon, d. controu. 3. verſic. centeſima non erat, pag. 585. & contra alias gloſ ſas, ex Tiraquello, & Couar. id ipſum obſeruat; ſed Salonium non citat Gaſpar Roderic. d.c. 4. lib. 3. n. 9. & 10.

Octauò infertur, creditorem fructus pignoris teneri computare in ſortem principalem, etiam ſi longo tempore retinuerit illos tanquam proprios: Quia in fructum computatione, vel pignoris liberatione, inutilis eſt longi temporis tranſcurſus, l. vltima. C. de pignoratitia actione. Et ſic in hoc caſu ceſ ſat omnino vulgatum illud Doctorum aſ ſumptum, quod ex ſententia Glo. in l. ſequitur. §. fructus. ff. de vſucapionibus, ſequuntur Interpretes iuris permulti commemorati per Didac. Couar. variar. reſolu. lib. 1. c. 3. n. 7. in verſic. quarta concluſio, Menochium, recuperandæ poſ ſeſ ſionis remedio 15. n. 588. Pinel. 2. p.l. 2. C. de reſcindenda, c. finali, n. 48. videlicèt ſecurum eſ ſe poſ ſeſſorem, qui fructus perceptos triennio ſibi habuerit, quia per triennij vſucapionem acquirit illos ſibi irreuocabiliter. Illud namque ita demum procedit, ſi poſ ſeſ ſor bonam fidem habuerit, quæ non ſolum iure Pontificio neceſ ſaria eſt, ex generali deciſione e finalis de præ ſcription. ſed etiam Ciuili iure in præſcriptionibus huiuſmodi. ex d. §. fructus, l. vnicæ, C. de vſucapione transformanda, & per totum titulum, C. de longi temporis præ ſcriptione. Et ita ex ſententia communi explicarunt Couarruuias, Menochius, & Pinellus in locis præcitatis. Sed creditor in fructibus ex pignore perceptis bonam fidem habere non poteſt, quia ſcit, vel ſcire debet, pignoris natura fructus in ſortem imputandos; ex conuentione autem vſuram reſultare, etiam iure Ciuili, vt ſuprà dicebam; ergo longi temporis tranſcurſus quoad prædictum effectum nihil operatur, ex d. l. vltima, C. de pignoratitia actione, ſic intelligenda.

Nonò infertur, ſuperiùs dictis, & hactenus obſeruatis refragari videri Pontificiam aliam, & quidem difficilem explicatu deciſionem, in c. Ad noſtram el primero, de iureiurando, vbi ſtatuitur, eum, qui datis creditori pignoribus, iurauerit quantitatem mutuo datam ſe ſoluturum, teneri præcisè ad eius ſolutionem, nec poſ ſe obiicere fructuum ex pignoribus perceptorum computationem in ſortem principalem: cum tamen alioquin contractus ſeu conuentio vſuraria futura ſit, ex d. num. præced. nec alia perſona, quam in marito procedere poſ ſit d.c. ſalubriter, conſtitutio. Quocirca, vt propoſitam difficultatem diluant, & deciſionis eiuſdem capitis, Ad noſtram, rationem congruentem reddant, totum hoc effectui & virtuti iuramenti tribuere ſolent Interpretes infiniti iuris vtriuſque, & inde ſtatuunt, quod licet regulariter quando hinc inde verſatur debitum liquidum, purum, & exigibile, ſiue de quantitate ad quantitatem, aut de ſpecie ad ſpeciem, compenſatio fieri poſ ſit, l. vltima. ff. de compenſat. l. ſi conuenerit, ff. de pignoratitia actione. Etiam ſi quantitates hinc inde pares non eſ ſent, aut inter partes aliter conuentum, vt ex aliis Seraphinus probauit, in tractatu de priuilegiis iuramenti, priuilegio 74. num. 35. fol. mihi 597. Tamen quando interuenit iuramentum, etiam eius quantitatis, quæ certa & liquida ſit, compenſationem obiicere non poſ ſe eum, qui ſe ſoluturum iurauit, quia iuramentum præcisè obligat ad ſoluendum. Ita ſane ex eo textu deduxerunt, atque probarunt Innocentius, Hoſtienſis, Ioannes Andr. Collectarius, Antonius, & Imola, in d. cap. ad noſtram, vbi communem ſententiam profitetur, & eam ſequitur Felinus, col. penult. omnes etiam DD. Baldo excepto, ſequuntur ibidem, Alexander in conſ. 91. vol. 2. Iaſon, in l. eum qui. § ſi iurauero. ff. de iureiurando, vbi latè diſputat hunc articulum col. 2. & in §. in bonæ fidei, col. penult. Inſtit. de actionem, Afflictis, deciſione 163. Gozadinus conſilio 69. Marſilius, ſingulari 208. Gregorius Lopez, Rolandus, Mod. Pariſ Antonius de Fano, Sylueſter, & alij, cum quibus hanc opinionem, & iure veriorem, & magis communem, ac proinde tenendam in iudicando & conſulendo, & ab ea non eſ ſe recedendum firmauit reſolutiuè Ioannes Gutierrez, de iuramento confirmatorio 3. parte, capite 6. numero 3. 4. & 5. & numero 6. in verſicul. Ego profecto, & eſ ſe crebriorem opinionem, dixit Oſaſc deciſion 92. numero 33. ſequuntur etiam plores alij relati per Tiraq. de retract. lign. §. 3. gloſ ſ. 3. numero 6. per Anton. Gabriel, (qui ipſe eos ſequitur) commun. tom. 3. lib. 2. tit. de iureiuran. concluſ. 7. Tindar, in tractatu compenſat. artic. 7. numero 10. Mattheſil. Aretin. Zaſi. Corſet. Gozad. & alij quos Couar. in cap. quamuis pactum, 1. p. §. 4. num. 9. folio mihi 503. recenſet Natta, in conſil. 54. Ioan. Cephal in conſil. 47. num. 50. lib. 1. Vincent. Annibal. in addit. ad conſil. 228. Iacob, Mandel. de Alba, litera A. & litera B. Franciſcus Viuius, communium opinionum in verbo, iuramentum, verſi. promittens ſoluere, & in verſic. compenſatio, Cotta in memerab. verbo, Iuramenti religio, column. fin. in fine, Anton. de Petru. Aufred Laurent. de Rodul. Neguſantius, & alij, cum quibus Seraphinus, de priuilegiis iuramenti, dicto priuilegio 74. numero 36. qui latiſ ſime omnium rem hanc proſequitur, & diſputat vſque ad num. 140. quo loci, communem hanc opinionem retinet, quod ſtante iuramento non poſ ſit obiici compenſatio. Et pluribus modis limitat eam ex numero 141. cum multis ſeqq. & omnes tenuiſ ſe opinionem eandem, teſtatur Ioſephus Ludouicus, deciſione Peruſina 15. num. 10. videndus ex num. 7. & eſ ſe veriorem opinionem, & rationibus melioribus comprobatam, & à Canoniſtis firmatam, poſt Nattam, & alios multos profitetur Petrus Surdus, in conſilio 82. numero 25. lib. 1. & his non relatis, ex Angelo, Cumano, Neguſantio, Socino, Cuttio, Caſtrenſi, Capicio, Pariſio, & Syluano, hanc eandem Canoniſtarum opinionem probauit nouiſ ſimè Alexander Trentacinquius, variar. reſol. tom. 1. lib. 3. tit. de pignoribus & hypot. reſol. 2. num. 12. folio mihi 222.

Et hi quidem iuris vtriuſque Interpretes ſi originaliter prælegantur, quamplurima expendunt fundamenta, & rationes permultas conſiderant pro hac parte, quæ ideò non repeto, quod penes ipſos videri poterunt, maximè penes Seraphinum, d. priuileg. 74. ex n. 37. vſque ad n. 100. vbi decem & ſex motiua adducit pro ſententia prædicta, eiſdem etiam figillatim reſpondet, vt ex ipſo conſtiterit, quanta ſic huiuſce articuli difficultas, cum nihil pro vtraque parte adducatur, nec expendatur, cui reſponderi non valeat dilucidè, ac ipſe reſpondet, vt dixi. Conſtat etiam ex ipſismet Interpretibus, fundamenta vrgentiora eo inniti, quod iuramentum obliget, quem præciſe ad id, quod promiſit, ſicuti Didac. Couar. Ioan. Gutier. Cephal. Oſaſc. & Petrus Surd. in locis relatis adnotarunt. Deinde ex text. in d.c. Ad noſtram, de iureiurando, & in c. debitoris, eodem titulo, nihil tamen adeò firmum, aut certum fundamentum eſ ſe, etiam pro hac Canoniſtarum ſententia, quod dilui non poſ ſit, vt dixi.

Quocirca, in eodem articulo contrariam ſententiam, imò quod obiicere poſ ſit compenſationem abſque metu periurij, qui ſe ſoluturum pecuniam, aut quantitatem receptam promiſit, tenuit Bart. ſibi ipſi contrarius, in l. amplius non peti. colum. finali. ff. rem ratam haberi, & in l. Iulianus ff. de condit. & demonſtrat. Panormitan. colum: vltima. in d.c. ad noſtram, & in cap. cum dilectus, col. 8. de ordine cognition. ſequuntur Alexand. & Imola ſibi contrarij. Baldus, Cumanus, Angelus, Ioannes Faber, Modern. Pariſ. & alij, quos in vnum congeſ ſit Didac. Couar. in d.c. quamuis pactum, 1. p §. 4. n. 9. verſic. cæterum contraria ſententia, qui ipſe ſequitur etiam, & contrariam ſupra relatam improbat: ſequuntur etiam & plures alij relati per Afflictis, deciſ. 163. Rolandum, conſ. 17. n. 5. lib. 1. Gratum, conſilio 121. n. 10. lib. 1. Parberium, de virtute iuramenti, verſiculo 33. Cenedum, collectaneo 155. ad Decretales, n. 1 Beroius, qui latè diſputat, & hanc secundam opinionem amplectitur, in c. 1. de vſuris, n. 62. & n. 68. cum ſeq. Iacobus Mandellus de Alba, qui nonnullis comprobat, & ſequitur eam, in conſilio 228. per totum, Sebaſtianus Medices, de compenſationibus, 1. par. q. 25. Gaſpar Rodericus, de annuis redditibus, lib. 2. quæ ſt. 18. num. 5. & 6. qui dicit ſibi magis placere Legiſtarum opinionem, de compenſatione facienda ipſo iure ad debita iurata, ad impediendum periurium, & conditionem ſoluendi, compenſando impleri, contra Canoniſtas.

Pro hac autem ſecunda opinione, & ſuperiori contraria, quamplurima perpendi poſ ſe fundamenta, atque rationes permultas conſiderari, ex eiſdem etiam Authoribus deducitur, quos nunc citauimus & ſex rationes recenſuit Couarr. vbi ſuprà, concludens, veriorem eſ ſe hanc ſententiam regulariter, & inde poſ ſe iure defendi, quod debitor iurans ſoluere creditori certam quantitatem ſibi mutuo datam ſub pignoribus, optimè poſ ſit abſque vlla periurij labe opponere compenſationem fructuum, quos ex pignoribus percepit. Et ibidem reſpondet rationibus, atque fundamentis contrariæ partis. Pro eadem etiam ſecunda hac opinione multa adduci poſ ſe fundamenta, rectè aſ ſequitur, & ſeptem principaliter expendit Seraph. d.q. 74. de priuileg. iuram. ex n. 101. vſque ad n. 127. ſed nihil eſ ſe firmum, nec ſatis certum, ex ipſomet Authore deprehenditur, cum & eiſdem omnibus reſponſum præbuerit, & primam opinionem, tanquam communiorem, & veriorem tenendam dixerit n. 127. præfato, & n 140. Et quidem maiori ex parte motiua præcipua huius ſententiæ ad id reducuntur principaliter, quod ſoluere videatur compensans, & ſic promissa implere, ex tex. in l. 4. §. ſoluiſ ſe, ff. de re iudic. 1. 2. in fine. ff. de compenſat. iunctis his, quæ adnotarunt Ioan. Gutier. de iuram. confirm. 3. p.c. 6. n. 1. & 2. Cagnol. in l. nemo dubitat. ff. de regul. iur. & text. etiam, in l. ſi peculium. la 1. §. de illo, verſic. quid ſi hæredi. ff. de ſtatuliberis, vbi conditio, etſi in forma ſpecifica impleri debeat (vt iura vulgata cantant) tamen compenſando impletur, Ratione prætereà, quia debitor facto creditoris ſui, qui quod debet, non ſoluit impeditur, & ſic inutilis eſt actio ei, per quem ſtat, l. potior, in fin ſi. qui potiores in pig. habean. & eco ipſo, quod impeditur à creditore, ſoluere, vel ſoluiſ ſe videtur: l. Iulianus. ff. de condit. & demonſtr l. 3. in princ ff. de ſtatu lib. quibus tamen motiuis (vt dixi) reſpondit ſpeciſicè Seraphinus. Et adhuc inſtat deciſio d.c. ad noſtram, in contrarium, & primam opinionem magis videtur probare. Ad quem tamen Didac. Couar. vbi ſuprà n. 10. tres adducit intellectus, & eos improbat, tandem exiſtimat in eo tex. ideò fructuum compenſationem admiſ ſam non fuiſ ſe ante veram debitæ quantitatis ſolutionem, quia nondum erat liquidum, quantum creditor ex fructibus percepiſ ſet. compenſatio verò nuſquam admittenda eſt, niſi de ea liquidò fiat, ex l. ſi debeas. ff. de compenſationibus, & traditis per Seraphin, d. priuil. 74. n. 66. quod autem in d.c. ad noſtram, non fuerit liquida quantitas à creditore ex fructibus pignorum percepta, patet, quia expenſ æ erant ex fructibus deducendæ. Quod ſi quis dixerit, ſecundum hanc conſiderationem, nuſquam fore locum compenſationi fructuum in debitam quantitatem, cum ſemper ſint expenſ æ deducendæ, reſpondet Didac. ipſe Couar. vbicunque promiſ ſio ſolutionis abſque iuramento præceſ ſerit, poſ ſe compenſationem opponi, ſi breuiter Iudicis, aut boni viri arbitrio poſ ſit ad liquidum deduci quid ex fructibus deductis expenſis creditor perceperit: ſed ſi iuramentum præ ſtitum fuerit, tunc compenſatio non poteſt opponi, niſi omnino & ſtatim appareat liquidò, quod ex fructibus creditor perceperit. Et dicit hunc eſ ſe iuramenti effectum. & proprium intellectum d.c. ad noſtram.

Qui tamen, verè loquendo, nec verus eſt, nec proprius intellectus, nec cuilibet, vel mediocriter tantum in iure verſato, placere poterit quouis modo, atque aliis omiſ ſis, ex eo redarguitur neceſ ſariò, quod diuinatorium non modo, imò deciſioni, & rationi ipſius Decretalis valde repugnans videatur dicere, ideò compenſationem ibi non admiſ ſam, quia nondum erat liquidum quantum creditor ex fructibus percepiſ ſet, cum hoc longè diuerſum ſit à Romani Pontificis intentione, ex qua planè deducitur, compenſationem non admittendam, etiam ſi omnino liquidum eſ ſet quantum ex fructibus creditor percepiſ ſet, atque iuramentum ſui virtute, & effectu, etiam liquidi compensationem excludere, ex generali text. eiuſdem conſtitutione, quæ ita reſtringi non debet, cum liquidum, aut non liquidum id non operetur in illo caſu; ſed iuramentum interpoſitum principaliter excitauerit Romanum ipſum P. vt ita decideret. Idque manifeſtè deprehenditur ex illis verbis: Deinde debitores eius, qui prædictas poſ ſeſ ſiones, & redditus contra iuramentum ſubtraxiſ ſe dicuntur, ſi ita eſt, eos Eccleſiaſtica cenſura cogatis, vt hæc reſtituant: nec ſibi moleſtias inferant donec ei pecunia perſoluatur: cum autem ei pecuniam, ſicut iurauerunt, perſoluerint; vos ipſum ad reſtituendum quicquid, deductis expenſis, vltra ſortem recepiſ ſe conſtiterit, inducere ſtudeatis. Quæ verba vltima fortiſ ſimè vrgent, nec cauillari poſ ſunt, probant namque apertiſ ſimè, ſolutionis vere actum (vtcunque res ſit) præcedere debere ad ſatisfactionè & implementum iuramenti, poſtmodùm verò ſolutione iam facta pecuniæ illius reſtituendum eſ ſe quicquid deductis expenſis vltra ſortem receptum fuerit. Prætereà, dici non poteſt, quod etiamſi iuramentum præ ſtitum fuerit, compenſatio admittatur, vbi omnino & ſtatim apparet liquidò quantum ex fructibus creditor perceperit, verè namque liquidatio ea, non ita apparere, aut breui fieri poteſt, vt ſtatim expedita, & certa ſit, cum potius computatio ſaltem aliqua fieri, & alia intercedere debeant, de quibus per Nartam, in conſ. 510. & in conſ. 536. n. 5. Ex illis autem moleſtiam aliquam inferri, & deciſionem eiuſdem capituli infringi, nullus negauit, qui ſuperiora cum iudicio perpendat, verba etiam cap. illius conſideret ibi: Vt hac reſtituant. nec ſibi moleſtias inferant, donec ei pecunia perſoluatur. Quod videntur præ ſentire Innocentius, Ioan Andr. Hoſtienſ Anton. & Imola, in eod. c. ad noſtram. Aretin. in conſ. 10. col. 2. dum intelligunt eo in text. compenſationem admitti non debere, etiam eius quantitatis, quæ teſta ac liquida ſit, in quo ſenſu eos, & alios plures Authores retulit Couar. d.n. 9. in principio, & Pontificiam eam conſtitutionem accepit contra Couar. metipſum Ioan. Gutier. de iuramento confirmatorio, 3. p. cap. 6. n. 6. ad fin. in verſ neque obſtat intellectus, quò loci, & alia ratione Didaci intellectum recte damnauit, & de ipſo dubitauit etiam Seraph. d. priuileg. 74. n. 70. videndus ex n. 66. Hi tamen duo, nihil ex ſuperioribus adnotarunt. Ipſe autem Seraphinus cum indicio animaduertit, promiſſionem illam de nulla moleſtia inferenda, operari debere virtute iuramenti, vt non modo facti ſiue de facto moleſtia inferri poſ ſit, aut debeat, ſed nec etiam de iure inferatur, & per iuramentum cenſeatur ſublata moleſtia, quæ aliàs á iure permittebatur, qualis eſt compenſationis moleſtia, vt aliquid operetur, ſicuti ipſe concludit ibidem, n. 51. & 52. videndus ex n. 38. non ergo placere poteſt, nec etiam ſtante deciſione Decretalis illius, Didac. Couar. Interpretatio ſuſtineri.

Diſplicent etiam ea, quæ in eodem propoſito ex Socino tradidit, atque ſcripſit Iacob. Mand. de Alba, in conſ. 228. per totum, ipſa namque vera non ſunt, & apertè conuincuntur ex his, quæ adnotata ſuprà reliquimus, ex his etiam, quæ Did. idem Cou. ſub eod. n. 9. in verſ tertio, ex Bartholom. Socin. expreſ ſim ſcripſit.

Quamobrem pro vera d.c. ad noſtram, enucleatione atque interpretatione, obſeruanda, atque conſtituenda erunt nonnulla quibus ipſa diſtinctè, & dilucidè explicata, & ornata manebit. Ac primò quidem conſtituendum eſt Beroi. in cap. 1. de vſuris, ex num. 62. Anchar. ibidem, q. 31. Alciatum, de verbor. ſignific. lib. 2. num. 23. aſ ſequutos non fuiſ ſe veram rationem d.c. ad noſtram, eorúmque placita ex his dilui manifeſtè, quæ numeris præcedentibus adnotauimus, idcirco hoc loco præmittuntur conſultò, nec repetuntur.

Secundò conſtituendum eſt, veram illius textus relationem ex integra Anton. Conſc. & Anton. Auguſtin. deducendam, ex qua colligitur apertè, debitores propria authoritate ſubtraxiſ ſe creditori poſſeſ ſiones pignori datas, eo quod ex pignoris fructibus ſortem ſolutam eſ ſe creditori exiſtimaſ ſent, vt Conſtat ex illis verbis: Deinde debitores eius, qui prædictas poſ ſeſ ſiones, & redditus contra iuramentum ſubtraxiſ ſe dicuntur, &c. Creditorem ex iuriſiurandi obligatione repetere, debitores fructuum computatione ſe defendere. Alex. III. conſultus decidit, debitores ſtatim compellendos eſ ſe, vt pignora creditori reſtituant, nec illi moleſtiam inferant; deinde vt pecuniam mutuam eidem ſoluant ſicut iureiurando ſe obligauerunt, quod verba ſequentia magis declarant (Si ita eſt, eos Eccleſiaſtica cenſura cogatis, vt hæc reſtituant: nec ſibi moleſtias inferat donec ei pecunia perſoluatur) tandem pecunia ſoluta creditorem ad fructuum reſtitutionem (deductis expenſis) cogendum eſ ſe, ex illis verbis: Cum autem ei pecuniam ſicut iurauerunt, perſoluerint; vos ipſum ad reſtituendum, &c. Ex quibus ſane verbis, & integra præfata, admitti non poſ ſunt diſtinctiones nonnullæ, quas ex Abbate, Socino, & aliis adduxit Seraphin de priuilegiis iuramenti, dict. priuilegio 74. ex num. 130. vſque ad num. 140. vt contrarias ſuperiùs relatas opiniones concordaret; nam (vt conſtat ex verbis eiſdem integræ illius) & caſus ipſi repugnat, & Romani Pontificis intentionem, atque iuramenti religionem, & virtutem ſubuertunt, nec eo textu probantur.

Tertiò conſtituendum eſt, in ſpecie d.c. ad noſtram, el 1. de iureiurando, nullum eſ ſe vſuræ periculum, ſiquidem ex eadem integra ita apertè deducitur, creditorem proteſtatum fuiſ ſe, ſe pecunia, quam crediderat, contentum eſ ſe, fructuum etiam computationem, & reſtitutionem non auferri (quod vſuræ prauitatem induceret) ſed differri dumtaxat, idque iuridice equidem, vt prius debitor iuriſiurandi vinculo ſatisfaciat: quocirca Alexand III. P. M. prudentiſ ſimè ſtatuit, compellendos eſ ſe debitores, vt prius ſoluant, creditorem ſtatim etiam compelli, vt acceptum reſtituat. Quod vtrumque factum ideò fuit, quod iuramentum non implere, aut eidem quouis modo contrauenire, periculoſum videretur; quod etiam iuramento impleto aliquid vltra ſortem recipere creditorem, periculum etiam induceret vſurariæ prauitatis, cuius crimen deteſtabile, & horrendum profitentur non ſemel Romani ipſi Pontifices, dict. tit. de vſuris. Ita autem factum de iure, deducitur etiam text. in cap. debitores, eod. tit. de iureiur. vbi debitores, qui ad ſoluendas vſuras ſe obligauerunt, propter periurij periculum, iuramentum adimplere, atque illas ſoluere compelluntur, ſed ſtatim repetere poſ ſunt, & creditor reddere adſtringitur, ne aliàs committeretur vſura. Et ſecundum hæc, cum fructuum computatio, & reſtitutio fiat effectualiter, licèt ſolutio quantitatis debitæ pręcedente debeat, nihil eo textu deciditur, quod ſuperiùs obſeruatis refrageretur aliquo modo nec etiam ius ſpeciale d. cap. ſalubriter, alio in caſu communicet.

Quartò conſtituendum eſt, in ſpecie eiuſdem c. ad noſtram, debitores, qui ſe ſoluturos iurarunt, ideò non liberari compenſatione, quod non ſimpliciter ſe obligauerint ad ſoluendum, quo caſu promiſ ſio ſoluendi tolli poſ ſet compenſatione, & quacunque liberatione, l. ſolutionis, 54. ff. de ſolutionibus, vbi Paulus Iureconſultus in hunc modum ſcripſit: Solutionis verbum pertinet ad omnem liberationem quoquo modo factam: magiſque ad ſubſtantiam obligationis refertur, quàm ad nummorum ſolutionem. Sed ſe obligarunt ad ſoluendum pecuniam, quo caſu, niſi numeratione, liberari non poſ ſunt, propter adiunctum verbum, pecuniam l. ſolutam, 49. ff. de ſolut. vbi Marcian. I. C. S. ita ſcripſit: Solutam pecuniam intelligimus vtique naturaliter, ſi numerata ſit creditori, &c. Vnde ipſemet P. Alex. III. in eodem c. ſ æpè repetit promiſ ſionem, ſiue obligationem ſoluendi cum adiuncto verbo pecuniam, quaſi ſentiat apertè, ea principaliter ratione debuiſſe debitores pecuniam prius numerare, vt conſtat ex illis verbis: ipſos iuramenti religione adſtringens, quod ſuper illis, donec ſoluerent ſibi pecuniam, nullum ei grauamen inferrent. Et ibi, Nec ſibi moleſtias inferant, donec ei pecunia perſoluatur. Et ibi, cum autem ei pecuniam, ſicut iurauerunt, perſoluerint. Quibus ex verbis manifeſte adeò comprobatur interpretatio prædicta, vt retineri debeat omnino. Et corroboratur authoritate Bart. in d. l. ſolutionis, oppoſition. 1. vbi opponit de d. l. ſolutam, & pro ſolutione refert theoricam Dyni, dicentis, quod verbum ſolutionis accipitur largè quandoque, & ita l. ſolutionis, quandoque accipitur ſtrictè, vt in lege contraria; ſed dicit, quod iſta doctrina niſi magis declaretur, eſt nullius momenti; Ideò Bar. ipſe & magiſtraliter conſtituit, quod quandoque verbum ſolutionis non profertur ſimpliciter, ſed cum adiuncto, v.g. tu promittis ſoluere pecuniam, vel dicit Statutum, ſi non ſoluens pecuniam. & ſimiliter, & tunc accipitur ſtrictè, & requiritur naturalis ſolutio rei adiectæ ad verbum ſolutionis, & ita loquitur, d. l. ſolutam. Ecce vbi Bart. tradit expreſ ſim, promiſ ſionem, ſiue obligationem ſoluendi pecuniam, in ſola numeratione velificari propter adiunctum, pecuniam, Quandoque verò (ſubdit idem Bart.) adiungitur verbum obligationis, v.g. ſi ſoluta fuerit obligatio, vel promiſ ſio, & iſto caſu refertur ad omnem liberationem, quouis modo; ita loquitur d. l. ſolutionis. Idem ſi verbum ſolutionis ſine aliquo adiuncto profertus, quia refertur ad obligationem, & quacunque modo ſit ſoluta obligatio, ſufficit, & eſt caſus in lege noſtra (dixit idem Bart.) Vbi docet apertè, promiſ ſionem tolli compenſatione, & quacunque alia liberatione. Et Bart. diſtinctionem ſequuti fuere Caſtrenſ. in d. l. ſolutam, Ripa, in l. ſi ſe non obtulit, §. condemnatum, verſ. ſoluiſ ſe, n. 2. ff. de re iudic. Alci. in l. liberationis, n. 2. ff. de verb. ſignif. Natta, in conſ. 54. num. 5. & in conſ. 60. n. 4. lib. 1. Petr. Surd. in conſ. 82. n. 15. in fin. lib. 1. vbi poſtquam hi duo dixerunt, veriorem eſ ſe ſententiam, vt compenſare non poſ ſit, qui iurauit ſoluere, ſubdunt, id multo magis procedere, quando debitor promittit cum iuramento ſoluere pecuniam vel in pecunia, & reddunt rationem, quia verbum ſoluere adiectum verbo pecuniæ, ſtricte accipitur, & importat veram, & naturalem ſolutionem; compenſatio autem non eſt vera, ſed ficta ſolutio, vt ipſi latius probant ibidem, & Bart. quoque ſequitur Petr. Cened. collectaneo 155. ad Decretales, num. 2.

Et ſecundum hæc vides apertè, intellectum ſuperiorem differre ab intellectu communi: Interpretes namque communiter intellexerunt, compenſationem obiici non potuiſ ſe in d.c. ad noſtram, quia debitor iurauit: nullum creditori grauamen, aut moleſtiam illaturum, donec ſolueret ſibi pecuniam, & ſic tacitè viſus ſuis iurare, non compenſare. Quo modo explicarunt permulti ius Interpretes, quos retulit, & ſequutus eſt Ioan. Gutier. de iuram. confir. 3. p.q. 6. num. 5. Sed quia aduerſus hunc intellectum communem excitari poſ ſunt rationes nonnullæ, de quibus per Seraph. d. priuileg. 64. num. 40. 41. & pluribus ſeqq. licèt rationes metipſ ę etiam vitari poſſint, vt idem obſeruat, tutius videtur, interpretationem præfatam probare.

Vides etiam, articulum & dubium excitatum ſup. ex num. 78. duplici via dilui, atque explicati poſ ſe; Primò, quod compenſare non poſ ſit indiſtinctè, qui ad ſoluendum ſe iuramento adſtrinxit: quam ſententiam probarunt infiniti iuris Interpretes, quos eodem num. 78. retulimus, & iidem validiſ ſima fundamenta pro ea parte adduxerunt. Eandémque sententiam multo magis, aut ſine dubio procedere, vbi is, qui ſe ſoluturum iurauit pecuniam, compenſationem obiiceret, idque propter adiunctum, pecuniam, vt ſuprà diximus ex eodem cap. ad noſtram, & Natta, & P. Surd. ibi relati, ita quoque intellexerunt. Aut quando in promiſ ſione iurata de ſoluendo, adiectum quoque fuerit de moleſtia non inferenda, ex communi interpretatione DD. & ſententia ad text. in eodem cap. ad noſtram. Secundò, quod compenſare poſ ſit is, qui iureiurando ſe ſoluturum promiſit: & tunc omnibus fundamentis, & rationibus contrariæ partis reſponderi, atque ſatisfieri, prout Didac. Couar. in d. cap. quamuis pactum, 1. p. §. 4. nu. 9. reſpondit: & latè Seraph. d. priuileg. 74. ex nu. 37. cum multis ſeq. Ad tex. etiam in eod. c. ad noſtram, reſponderi poteſt, vt ſuprà, contrarium inquam ibi ſtatutum propter adiunctum verbum pecuniam, & promiſ ſionem ſoluendi non ſimpliciter, ſed cum aiuncto ſoluendi pecuniam, factam. Vel communis reſpondet, ex adiectione de non inferenda moleſtia id proceſ ſiſ ſe. Nihilominus tamen diſtinctionem, & concordiam ſuprà traditam videri veriſ ſimam ex eodem cap. ad noſtram, & citata Bartoli doctrina. Vides denique, nullo pacto excuſari poſ ſe, & errore manifeſto lapſos eos Interpretes, qui indiſtinctè arbitrati fuere, compenſare poſ ſe promittentem ſoluere ſimpliciter, & etiam promittentem ſoluere pecuniam, vel quantitatem receptam (in hoc enim non diſtinguunt, ſed vniformiter vtrumque accipiunt) plures ex his Authoribus, quos retuli ſup nu. 79. cùm tamen, quando cum adiuncto verbo pecuniam, promiſ ſio facta fuerit, compenſationem admitti non debere, ex deciſione Decretalis eiuſdem, & ſuperiùs reſolutis, pluſquam manifeſtè conſtiterit. Et hæc ſunt notanda, quia nullibi ita plene, & diſtinctè reſoluta: alia verò, quæ pertinent ad limitationes Communis præfatæ, & deciſionis d.c. ad noſtram, vide latiſ ſimè per Seraphinum, dicto priuilegio 74. ex num. 141. cum multis ſequent.

Quoad text. verò in d. cap. ſalubriter, de quo adeò plene num præced. Decimo & vltimò infertur, ex relata ad eundem text interpretatione, atque in terminis deciſionis eiuſdem Pontificiæ inferri poſ ſe ad quæ ſtionem vtilem, & praxi neceſ ſariam, nun quid attenta diſpoſitione l. primæ, tit. 2. lib. 5. nouæ collect, Regiæ, vbi taxantur dotes, prout ibi adnotarunt & latius declarant Ioan. Matiençus, & Alphonſus Azeuedus, Gaſpar Baëtius, de non meliorandis dotis ratione filiabus, cap. 1. per totum, & cap. ſeq. Ioan. Gutierrez, pract. lib. 2. quæ ſt. 11. & duabus ſeq. ſi pater poſtquam promiſit ſummam à lega Regia taxatam, vel minus, ante traditam dotem, certas poſ ſeſ ſiones pignori pro dote ipſa ſoluenda obligauerit, quarum fructus aliquot annis percepti, excedant in quantitate maxima, vel in aliqua quantitate ſummam à lege Regia taxatam, vtrum talis exceſ ſus qui datur in fructibus, non pertineat ad generum, ſed ipſo iure debeatur hæredibus patris, ex deciſione dictæ l. Regiæ. Et quidem in terminis, d.c. ſalubriter, quod intereſ ſe dotis promiſ ſ æ, & non ſolutæ, non debeat computari in legitima; obſeruarunt Gratus, in conſ. 57. num. 5. lib. 1. Alex. in conſ. 69. col. 1. lib. 1. Baldus, in conſ. 237. in fin. lib. 1. Decius, in conſ. 119. Corneus, in conſ. 240. In præ ſenti conſultatione, lib. 3. & reducens ad terminos præfatæ Regias legis dotes taxantis; quòd tale intereſ ſe non imputetur in legitima, nec habeat locum eiuſdem legis conſtitutio, ſi dos non excedat de per ſe ſummam taxatam ibi, quamuis iuncta ſimul cum intereſ ſe, aut cum fructibus ex poſ ſeſ ſionibus perceptis excedat; tenuit expreſ ſim Gaſpar Baêtius, & nonnullis rationibus confirmat, de non melior. dot. rat. filiab. cap. 25. n. 7. & tribus ſeq. Cuius reſolutionem, & veram, & iuridicam eſ ſe exiſtimo, aliter tamen decidi debere eum articulum, & ratione, & lege confirmandum arbitror: Ratione, ex conſtitutione dictæ Pontificiæ decretalis ſalubriter, ſic inducta; nam prohibitio d. l. Regiæ non poteſt maiori, aut fortiori ratione fulciri, quàm fulta ſic ea, ex qua vſurarum prohibitio deſcendit, ſed vſura tot iuribus, & rationibus prohibita, non impedit, quin maritus ob rationem illam ſuperius conſideratam, & in eodem cap. expreſ ſam, fructus omnes indiſtinctè ſibi retineat, nec eos teneatur in ſortem principalem imputare, nec per hoc cenſetur contra prohibitionem vſurarum aliquid induci, nec fraudem committi, imò ex lege fructus conceduntur marito propter onera matrimonij, quæ ſuſtinet: ergo ſimiliter, atque ob eandem rationem vniformiter militantem, in terminis d. l. Regiæ, maritus ſuſtinens onera matrimonij, debet fructus percipere, & ſibi retinere ex poſ ſeſ ſionibus pro dote conſtituta pignori obligatis, nec debent imputari ad effectum conſiderandi exceſ ſum vltra ſummam ea leg. Regia taxatam, cum in ipſa dotis promiſ ſione exceſ ſus non fuerit.

Lege etiam comprobari poteſt eadem reſolutio, ponderando text. valde ſingularem, & extraordinarium, in l. cum debitor. 8. ff. quibus in cauſ. pig. vel hyp taci. contrah. vbi Paulus I. C. S. ita ſcripſit. Cum debitor gratuita pecunia vtatur, poteſt creditor de fructibus rei ſibi pignoratæ ad modum legitimum vſuras retinere. In cuius legis explicatione, ne aliàs ſibi ipſi contradicat, dum dicit gratuitam fuiſ ſe pecuniam, ideſt, gratis datam, l. ſi gratuitam, ff. de præ ſcriptis verbis. Et dum dicit, competere retentionem vſurarum, cum non præceſ ſerit ſtipulatio, contra text. in l. 4. C. de vſuris, mirabile videri, id exiſtimauerunt Gloſ ſa, & Doctores communiter, qui diuinatoriè, & malè intelligunt, ea in l. per pactum modum promiſ ſas fuiſ ſe vſuras creditori; quod vel falſum eſ ſe, ex eo deprehenditur, vt alia prætermittam, quia ſecundum eam interpretationem iam non eſ ſet gratuita pecunia.

Nec etiam ſuſtineri poteſt cogitatio quædam Hotomanni, obſeruation. lib. 1. cap. 4. dicentis, negatiuè legendum eſ ſe eum text. cum tamen verus, & Germanus eiuſdem ſenſus deduci debeat ex rubrica & titulo, cui ipſe ſubiacet. Ex quibus neceſ ſario equidem fatendum eſt, in ea l. de tacito pignore tractari, & Paul I. C. S. eò tendere, vt ſignificaret, quod ſi aliquis poſtquam recepit mutuam pecuniam gratis, det pignori creditori poſ ſeſ ſiones aliquas, ipſo creditore non petente, nec modo aliquo cogente, quod præ ſumi debeat, voluiſ ſe conſtituere tacitum pignus in fauorem creditoris, vt fructus earum ipſe lucretur, idque ex eo, quod ex beneficio recepto propter mutuum, remanſit illi naturaliter obligatus, l. ſed & ſi lege §. conſuluit, cum vulgatis ff. de petitione hæreditatis, quod beneficium cenſetur velle rependere ex ipſis fructibus, ideò Paulus metipſe I. C. S. acutè, & eleganter decidit, poſ ſe creditorem de fructibus rei ſibi pignoratæ, ad modum legitimum vſuras retinere. Et non ineleganter ex eadem l. ſumitur argumentum ad reſolutionem propoſitæ quæ ſtionis; nam cum dote ſemel conſtituta, ſiue perfecta iam promiſ ſione dotis, nullo iure cogente, ſocer faciat hanc præ ſumptam donationem genero in fructibus poſ ſeſ ſionum, ſicuti & cuilibet extraneo poſ ſet, d. l. cum debitor, vel poſ ſeſ ſiones tradat, quia dotem promiſ ſam non ſoluit; valere equidem, & de iure ſubſiſtere debet, nec per hoc induci debet aliqua fraus ipſi legi Regiæ, quia non fit hæc donatio præ ſumpta tempore, quo dos promittitur, neque vt fraudetur eadem lege quæ loquitur, quando in ipſa promiſ ſione dotis, aut cùm dos conſtituitur, datur exceſ ſus, ſed poſt perfectam dotis promiſ ſionem, ſocer ſentiens beneficium quod ſentit ex dilata ſolutione dotis, rependit tale beneficium ob cauſam dotis, quæ cauſa dotis in hac præ ſumpta donatione non eſt finalis, neque præciſa quoad ipſum ſocerum, ſed impulſiua, & præ ſtat aliqualem occaſionem. Imò non ſolum ex ea Pauli I. C. S. ſubtilitate, & præ ſumpta illa donatione, ſed ex conſtitutione d. cap. ſalubriter, idem dicendum erit generaliter; cum ob illam rationem onerum matrimonij ſupportandorum (ad quæ frequentius fructus dotis non ſufficiunt) gener fructus omnes ſibi retineat, nec teneatur computare, quocunque tempore poſ ſeſ ſiones pignori obligentur; modo non ſubſit aliqua fraus, tacita, vel expreſ ſa: ſi enim ob fraudandam d. l. Regiæ deciſionem id fieret non procederet equidem ſuperior reſolutio, nec d. cap. ſalubriter, conſtitutio, iuxta ea, quæ Gaſpar Baëtius, de non meliorand. dotis rat. filia. cap. 19. num. 14. ſcripta reliquit, & quoad deciſionem eiuſdem cap. ſalubriter, & l. Regiæ conſtitutionem, notanda erunt exempla duo fraudis, quæ ex communiter Theologorum ſententia, & aliorum Interpretum traditionibus adducit pater Salon, de iuſtitia & iure, controuerſia 14. in principio, fol. 817.

Primum exemplum eſt, vbi ſocero volente ſoluere dotem, gener illam recipere noluerit, petierítque dari ſibi pignus aliquod fructiferum, cuius fructus ſingulis annis percipiat, non computando illos in ſortem, quia nolle recipere dotem, & manere illam penes ſocerum, perinde eſt, ac ſi illam traderet ſocero in mutuum, & ratione mutui perciperet fructus illos vltra dotem, & fortem eius principalem, quod eſt apertè vſura. Et idem erit in omnibus aliis caſibus, in quibus magis ob præfatam rationem lucri fructuum, quam impotentiam, aut noluntatem dotis tradendæ, fraus aliqua præ ſumi debeat iuridicè.

Secundum exemplum eſt, ſi accepta iam actu dote à genero, ille ſub eodem pacto mutuet, vt quandiu illa apud ſocerum manet, habeat ipſe pignus fructiferum, cuius fructus ita faciat ſuos, vt non extenuent ſortem illam mutuatam, nec detrahantur ab ea.

CAPVT XXIV.

Leg. finalis, C. de edict. Diu. Adri. tol. materia diligenter, & dilucidè; breuiter tamen, & vtiliter diſcutitur: ac inter alia principaliter inquiruntur ex profeſ ſo nonnulla, legis inquam eiuſdem, & l. 3. titul. 13. lib. 4. nouæ collection. Regiæ, (quæ l. Soriana, vulgò nuncupatur) remedium, quibus, & quando competat, vel non; quæ etiam adſtringantur probare, qui legum earumdem beneficium implorant, ſiue quæ requirantur, vt quis in ſummario, poſſeſ ſorióque eius legis iudicio obtineat. Deinde, an ſemiplenæ probationes ſufficiant, an verò plenæ neceſ ſariæ ſint. Rurſum, quando quis dicatur legitimus contradictor ad impediendam miſſionem in poſ ſeſ ſionem ex dictis legibus; & quæ vitia dicantur viſibilia, aut inuiſibilia, eam impediant, vel non? An etiam admittantur probationes, ſeu exceptiones altiorem indaginem requirentes, & quando incontinenti probationes fieri poſ ſe, dicatur, vel non poſ ſe. Succeſ ſori deinde maioratus (quod hactenus abſoluere ſatis explicatum non erat) an remedium dictæ legis finalis, competat, fideicommiſ ſario etiam de iure communi, & hodie de iure Regio poſt deciſionem l. primæ, titul. 4. lib. 4. nouæ collection. Regiæ, etiam nulla reſtitutione facta ab hærede (quod nullus itidem explicauerat abſolutè:) An denique hæres hodie poſt deciſionem eiuſdem l. Regiæ primæ, poſ ſit a fideicommiſ ſario compelli, vt adeat hæreditatem, & ſibi reſtituat, & de intellectu præfatæ legis primæ. Vbi ingenti ſtudio, & labore eximio, Authorem aliorum Interpretum placita, & reſolutiones euoluſ ſie, atque explicaſ ſe, & quamplurima dilucidè, & diligenter magis, quam antea factum eſ ſet, obſeruaſ ſe, libenter fatebitur quicunque.

SVMMARIVM.

- 1 Authoris in ſcripta, & confectione huius cap. finis, & intentio præcipua, labor etiam eximius proponitur.
- 2 Per aditionem hæreditatis tranſeunt omnia iura in hæredem ipſo iure, & acquiritur hæreditati, ſicuti erant penes defunctum.
- 3 Poſ ſeſ ſio autem rerum haereditariarum (niſi ipſa apprehenſa ſit) non acquiritur per ſimplicem aditionem hæreditatis.
- 4 Nec continuatur poſ ſeſ ſio defuncti, etiam in ſuos hæredes.
- 5 Hæres potest propria authoritate ingredi, & apprehendere poſ ſeſ ſionem rerum hæreditariarum, cum bona vacantia ſunt, & à nemine poſ ſidentur, nec iudicis authoritate opus eſt.
- 6 Poſ ſeſ ſionem vacantem alicuius rei poteſt ingredi propria authoritate omnis ille, qui titulum habet.
- 7 Vxor pro dote ſua, an poſ ſit remanere in retentione domus, quam habitabat cum ſuo marito, remiſ ſiuè. Et vide infrà, num. 38.
- 8 An etiam poſ ſit propria authoritate ingredi poſ ſeſſionem hæreditatis ab alio tertio occupatæ, remiſſiuè. Et vide infrà num. 38.
- 9 Filius, vel alius hæres, non modo ex testamento, ſed etiam ab inteſtato potest propria authoritate poſ ſeſ ſionem bonorum apprehendere, modò ab alio non ſint poſ ſeſ ſa.
- 10 Filius abſens tempore mortis patris reuerſus, ſi inueniat fratrem poſ ſidere, poteſt propria authoritate ingredi poſ ſeſ ſionem bonorum patris.
- 11 Hæres ſi accipiat poſ ſeſ ſionem bonorum hæreditariorum vacantium propria authoritate, debet in ea poſ ſeſ ſione tueri, atque defendi, ſi alius Tertius in ea poſ ſeſ ſione ipſium moleſtare voluerit. Intelligendo, & diſtinguendo, prout hic intelligitur, & diſtinguitur.
- 12 Hæredem melius, & vrbanius facturum, ſi poſ ſeſſionem rerum hæreditariarum Iudicis authoritate apprehendat, quamuis poſ ſit propria authoritate, & ſuo iure id efficere.
- 13 Caſtrenſis, & Decij ſententia, quod l. finalis, C. de edict. diui Adrian. tol. ad bene eſ ſe tantum prodita ſit, nec fuerit neceſ ſaria, refertur. Et adducitur Ioſephi Ludouici Placitum quoddam; intellectus etiam eiuſdem ad illum text. contra Communem.
- 14 Qui ab Authore improbatur, ac etiam Caſtrenſis, & Decij ſententia, nouè & verè confutatur.
- 15 L. finalis, C. de edict. diu. Adri. tol. remedium competit omnibus vniuerſalibus ſucceſ ſoribus ex teſtamento, primis ſecundis, & vlterioribus.
- 16 Primis, ſiue primo gradu ſcriptis ex ſola oſtenſione teſtamenti, ſequentibus verò non aliter, quam ſi notorium faciant Iudici, caſum ſubſtitutionis eueniſ ſe.
- 17 L. finalis, C. de edicti. diui Adria. tol. remedium, non competit ſucceſ ſioribus ab inteſtato, ſed ſuccedentibus ex teſtamento.
- 18 Succedentes ab inteſtato, cur non habeant remedium d. l. finalis. Vbi ex ſententia Iacob. Menochij, Achil. Perſonal. & Ioan. Philippi, triplex proponitur ratio, remiſſiuè.
- 19 Succedentes ab inteſtato, vtrum habeant remedium dict. l. finalis, vt officio Iudicis mittantur in poſſeſ ſionem. Vbi Baldi, & aliorum ſententia affirmatiua refertur.
- 20 Et contraria magis probatur.
- 21 L. finalis, C. de edicti, diui Adrian. tol. remedium, competere hodie ex deciſione l. 3. tit. 13. lib. 4. compil. (qua vulgò Lex Soriana nuncupatur) etiam venientibus ab inteſtato. Et ſic non ſolum filio, ſed etiam aliis conſanguineis tranſuerſalibus teſtatoris. Vt latiùs hic probatur, & dict. l. Regia 3. de Soria, declaratur.
- 22 Pelaez etiam à Mieres locus expenditur, & partim probatur, partim improbatur.
- 23 L. finalis, C. de edict. diu. Adri. tol. remedium, legatariis, aut fideicommiſ ſariis particularibus non competit.
- 24 Nec id immutatum eſt deciſione, d. l. Regiæ 3. de Soria, tit. 13. lib. 4. nouæ col. Reg. prout latiùs hic adnotatur. Et vulgatiſ ſima illa, & per manus tradita quotidie quæ ſtio, vtrùm legata, & fideicommiſ ſa particularia habeant executionem paratam, breuiter explicatur, & praxis hodierna ex aliis Authoribus commemoratur.
- 25 L. finalis, C. de edict. diu. Adrian tol. remedium, ſucceſ ſori maioratus competere pro conſequenda actuali bonorum maioratus poſ ſeſ ſione, ſiue vt efficiatur realis, & actualis poſ ſeſ ſor. Idque ex ſententia Anton. Gomez. & Ludouic. Molinæ, quæ ab Authore probatur, & num. ſeq. Nec diſ ſentit Pelaez à Mieres, imò conuenit apertè; vt nouè & verè notatur infra, n. 49. & ſeq. vſque ad num. 15.
- 26 Poſ ſeſ ſor ciuilis, & naturalis poteſt intentare interdictum adipiſcendæ, pro conſequenda actuali, & corporali detentatione.
- 27 Poſ ſeſ ſor ciuilis, & naturalis acquiritur ex Conſtituto.
- 28 Poſ ſidens ex Conſtituto, poteſt inter dictum adipiſcendæ proponere, pro conſequenda actuali poſſeſ ſione.
- 29 Interdicta recuperandæ, & retinendæ, competere maioratus ſucceſ ſori.
- 30 Et poſ ſe ab eo diuerſis reſpectibus cumulari.
- 31 L. finalis, C. de edict. diui. Adri. tol. remedium competere non modo primis maioratus ſucceſ ſoribus, ſed etiam ſecundis, & vlterioribus in infinitum, vt latius hic probatur, atque nouiter exornatur, & n. ſeq. & vide infra. n. 93. vbi ſingulariter declaratur.
- 32 In maioratus ſucceſ ſore longè diuerſam militare rationem, quàm in fideicommiſ ſario, & inde reſolutiones communes Doctorum in quæstione fideicommiſ ſarij ad remedium d. l. finalis, non vrgere contra reſolutionem ſuperiorem, vt hic adnotatur, & num. ſeq.
- 33 In ſucceſ ſores maioratus, vlteriores, tranſit dominium, & poſ ſeſ ſio bonorum maioratus ſine aliqua reſtitutione reali, nec verbali. In fideicommiſ ſarios, contrà, de iure communi, vt nu. præced.
- 34 L. finalis, C. de edicti, diui Adri. tol. remedium, competere fideicommiſ ſario, etiam ſi nec verbo, nec facto reſtitutio fuerit facta, cùm à lege, vel ſtatuto eidem deferuntur iura, & actiones.
- 35 L. 45. Tauri, remedium, competere ei, qui prætendit maioratus ſucceſ ſionem ex immemorabili præ ſcriptione. Nec vrgere in contrarium deciſionem d. l. finalis, C. de edict. diu. Adri. tol. cum Molina probatur, remiſ ſiuè.
- 36 Dict. l. finalis remedium, & competens ſucceſ ſori maioratus, ex l. 45. Taur. dari contra titulo poſsidentem.
- 37 Vxori pro medietate lucrorum, an competat remedium poſ ſeſ ſorium dict. l. finalis, vel de manu hæredis ea capere debeat, & an pro eis ſit legitimus contradictor, remiſ ſiuè, & vide relatos etiam ſupr. n. 7. & 8.
- 38 An etiam pro dote habeat remedium d l. finalis, & pro ea ſit legitimus contradictor ad impediendam miſ ſionem in poſ ſeſ ſionem ex ead. l. finali, remiſſiuè, & vide quoque relatos dict. num. 7. & 8.
- 39 Succeſ ſor in maioratu, an legitimus ſit contradicto ad impediendam miſ ſionem in poſ ſeſ ſionem ex d. l. finali.
- 40 Maioratus vltimus poſ ſeſ ſor, ſi habebat & poſ ſidebat bona, tanquam bona maioratus, ſequens qui de iure debet ſuccedere, legitimus eſt contraditor, etſi non conſtet de titulo maioratus, & debet præferri hæredi in adipiſcenda poſ ſeſſione. Quod eſt notandum, cum frequenter contingere poſſit, vt exemplo nouè oſtenditur hoc loco.
- 41 Plures de familia inſtitutoris maioratus, ſi concurrunt ad ſucceſ ſionem, & vnus de facto ſe ingerit in poſ ſeſ ſionem, an is tuendus ſit in poſ ſeſ ſione contra alios, & quando ſequeſtrum fieri poſ ſit.
- 42 Sequeſtrum, an, & quando admittatur in bonis maioratus, remiſ ſiuè.
- 43 Remedium l. finalis, C. de edicto diu. Adri. tol. an competat filio meliorato, remiſ ſiuè.
- 44 Et an filius ipſe legitimus ſit contradictor ad impediendum eius legis remedium, pro rebus, in quibus fuit melioratus cum reſeruatione vſusfructus, aut clauſula Conſtituti remiſſiuè.
- 45 Remedium d. l. finalis, miſ ſio in poſ ſeſ ſionem ex ea l. vel ex dict. l. 3. de Soria. tit. 13. lib. 4. compil. an habeat locum contra voluntatem teſtatoris, remiſ ſiuè.
- 46 Et quid quando conſtat de iure poſ ſeſ ſoris, vel poſ ſeſ ſor eandem miſ ſionem poſ ſet petere, remiſſiuè.
- 47 Via ordinaria intentata, an poſ ſit quis ad ſummariam, & poſ ſeſ ſoriam viam dictarum legum redire, remiſ ſiuè.
- 48 Filij an poſ ſint agere ad poſ ſeſ ſionem bonorum, quæ pater ante mortem conceſ ſerat filiis, & illorum tradiderat poſ ſeſ ſionem, remiſ ſiuè.
- 49 Pelaez à Mieres, loco hic adducto, nihil decidere, nec etiam ſcribere, quod aduerſetur his, quæ ſoluta fuere ſupra, num. 25. & ſeq.
- 50 Imò ſententiam eandem tenuit expreſ ſim alio in loco, vt nouiter hic adnotatur.
- 51 Succeſ ſor in maioratu, petens à Iudice bonorum maioratus poſ ſeſ ſionem, non amittit poſ ſeſ ſionem, quam ex l. 45. Tauri conſequitur, imò eam confirmat.
- 52 Non etiam amittit ſuam poſ ſeſ ſionem, et ſi minus ſolemniter ei poſ ſeſ ſio concedatur à Iudice.
- 53 Et etiam agendo, adhuc eſt reus. & gaudet commodis poſ ſeſ ſionis.
- 54 Poſ ſeſ ſor bonorum maioratus, ſi non conſentiat poſſeſ ſioni iudiciali alteri conceſ ſ æ, ſibi non præiudicat.
- 55 L. finalis, C. de edict. diui Adri. tol. remedium, an procedat etiam in feudalibus, & libellariis, remiſ ſiuè.
- 56 An quoque procedat, vt vno ex hæredibus in poſſeſ ſionem immiſ ſo, cæteri immiſ ſi videantur. Et quid in creditoribus in bonis debitoris immiſ ſis, remiſ ſiuè.
- 57 Miſ ſus, aut mittendus in poſ ſeſ ſionem bonorum ex remedio dictarum legum, an ſit etiam mittendus in poſ ſeſ ſionem fructuum poſt mortem teſtatoris perceptorum, remiſ ſiuè.
- 58 L. finalis, C. de edict. diui Adrian. tol. remedium competit nedum cum rerum poſ ſeſ ſio eſt vacua, ſed etiam cum occupata eſt, & res poſ ſidentur ab alio.
- 59 Et aduerſus ſingulares rerum poſ ſeſ ſores, ſiue titulo particulari poſ ſidentes, nedum pro hærede, aut pro poſ ſeſ ſore.
- 60 Et cum hæres aliquas res hæreditarias poſ ſidet, alias verò non; nam pro illis, quas non poſ ſidet, datur.
- 61 Citatio non requiritur in immiſ ſione, quæ ſit virtute dict. l. finalis, ſed ſummariè proceditur, quando poſ ſeſ ſo eſt vacans.
- 62 Vt nec citare venientes ab inteſtato opus ſit.
- 63 Nec etiam citatio generalis requiratur venientium ab inteſtato, vel aliorum, qui intereſ ſe poſ ſunt prætendere.
- 64 Quamuis nonnulli citationem requirant ſaltem generalem.
- 65 Cæterum, ſi poſ ſeſ ſio vacans non eſt, ſed res poſ ſidentur ab alio, ſi hæres agit duntaxat de pronuntiando ſe hæredem, citatio etiam poſ ſeſ ſoris neceſſaria non eſt.
- 66 Quod ſi petit miſ ſionem in poſ ſeſ ſionem ex beneficio dict. l. finalis, tunc poſ ſeſ ſor citandus eſt ab hærede.
- 67 Et eo non citato poſ ſeſ ſio, vti nulliter data, infirmanda, & reuocanda eſt.
- 68 Poſ ſeſ ſor quamuis iniuſtus ſemper eſt citandus.
- 69 Nam poſ ſeſ ſio etiam iniuſta nemini eſt auferenda.
- 70 Poſ ſeſ ſio data à Iudice non citato ipſius rei poſ ſeſ ſore nulla eſt.
- 71 Spoliatus à Iudice cauſa non cognita, ante omnia reſtituendus eſt.
- 72 Iudices cauere magnopere debent, ne quempiam in poſ ſeſ ſionem mittant, niſi citato prius ipſius rei poſ ſeſ ſore.
- 73 Poſ ſeſ ſio data à Iudice, non citato ipſius rei poſſeſ ſore, vtrum conformanda ſit, ſi conſtiterit, eum nullam defenſionem habere, etſi citatus fuiſ ſet.
- 74 Poſ ſeſ ſor, ſiue iuſtus, ſiue iniuſtus, regulariter non eſt spoliandus inauditus.
- 75 Nec etiam principis reſcripto, nec Iudicis ſententia, aut manu.
- 76 Et hoc etiam ſi ſit ſimplex detentator.
- 77 Et etiamſi prædo: nam ſtatim ſine citatione reſtitui debet, & eadem celeritate, quæ fuit ſpoliatus, nec requiritur, quod poſ ſeſ ſio aliter iustificetur.
- 78 Et idem ſi de poſ ſeſ ſione iuris incorporalis agatur: ſufficit enim probare ſolam facti poſ ſeſſionem.
- 79 Iudex inauditum, non minus dicitur ſpoliare, quàm pars.
- 80 Hæres ſi ſine Iudicis authoritate in poſ ſeſ ſionem, non citato poſ ſeſ ſore, ingrediatur, à pœna l. meminerint. C. vnde vi, non excuſatur, allegans ſe ignoraſ ſe, poſ ſeſ ſionem fuiſ ſe plenam.
- 81 Iudex immittens aliquem in poſ ſeſ ſionem, debet dicerere, ſaluo iure poſ ſeſ ſoris.
- 82 Poſ ſeſ ſio, quæ opituletur poſ ſeſ ſori, vt ipſe citari debeat. Vbi quod etiam poſ ſeſ ſio momentanea prodeſt. Nam per modicum tempus acquiritur poſ ſeſ ſio mobilium, & immobilium.
- 83 L. finalis, C. de edicto diui Adri. tol. remedium, dari hæredi ſcripto, ve inducatur de nouo in poſſeſ ſionem bonorum hæreditariorum, ſed etiam vt confirmetur in poſ ſeſ ſione illorum, quam prius habebat.
- 84 L. finalis, C. de edict. Diu. Andr. tol. remedium, eſ ſe adipiſcenda poſ ſeſ ſionis.
- 85 Poſ ſeſ ſorium adipiſcenda eſt duplex, alterum ſummarium, citiùs expediendum, quod eſt dict. l. finalis; alterum verò plenarium, plena cognitione determinandum, quod eſt Interdictum Quorum bonorum.
- 86 Remedium poſ ſeſ ſorium dictæ l. finalis, differre in multis ab interdicto Quorum bonorum.
- 87 Remedium dictæ l. finalis, quaſi recuperandæ poſſeſ ſionis dici.
- 88 Remedium dict. l. finalis, C. de edict, diu. Adri. tol. eſ ſe ſummarium, & executiuum, ac celeriter, & de plano expediendum.
- 89 In remedio dict. l. finalis, an ſit neceſ ſarius libellus, & lis conteſtetur, & qualiter libellus formari debeat, remiſ ſiuè.
- 90 Remedium dictæ l. finalis, an cumulari poſ ſit cum interdicto Retinendæ, & cum poſ ſeſ ſorio Recuperandæ, remiſ ſiuè.
- 91 In remedio dict. l. finalis, quis ſit Iudex competens, remiſ ſiuè.
- 92 In remedio dictæ l. finalis, non admittuntur probationes, aut exceptiones altiorem indaginem requirentes, ſed reſeruantur in petitorio, & num. ſeq.
- 93 Inde non auditur fideicommiſ ſarius, qui de iure ſuo non poteſt docere incontinenti, quia non nominatus, ſed ex interpretatione, aut coniectura ſucceſſionem prætendit. Prout ex Decio, & Rolando hic adnotatur. Et infertur nouæ, & vtilis in praxi explicatio ad ea, quæ dicta fuere ſuprà, ex num. 25. atque ex num. 32.
- 94 Exceptiones, quæ defectum proprietatis, & dominij reſpiciunt, ſi ob aliquam dubietatem iuris, aut facti, non facilè, & promptè ſint liquidabiles, ſed cauſ æ cognitionem requirant, relinquuntur alteri iudicio, & interim remoto contradictore hæres ſcriptus mittitur in poſ ſeſ ſionem. & reus conſtituitur.
- 95 In poſ ſeſ ſoriis Adipiſcendæ obſtare exceptionem de notorio defectu in proprietate, quæ ſit facile liquidabilis.
- 96 Secus in poſ ſeſ ſorio Recuperandæ.
- 97 Exceptio defectus dominij, an impediat remedium dict. l. finalis.
- 98 In remedio dict. l. fin. an plenè probationes requirantur, an ſemiplenè ſufficiant, & num. ſeq.
- 99 Plenam probationem fore neceſ ſariam ex ſententia Menochij iuxta communem.
- 100 Probationes luce meridiana clariores requirere iudicium illud poſ ſeſ ſorium dict. l. finalis, ex ſententia Hippolyt. Riminaldi poſt Baldum.
- 101 Plenam etiam probationem requirere Simonem de Prætis hoc loco relatum.
- 102 Et in eodem placito nouiſ ſimè omnium fuiſ ſe Alex. Trentacinquium, & duas Communes contrarias retuliſ ſe in illo articulo, an in poſ ſeſ ſoriis ſufficiant ſemiplenæ præbationes. Et diſtinxiſ ſe, atque verè explicaſ ſe text. in d. l. final. C. de edict. diu. Adri. tol.
- 103 Fuiſ ſe quoque eiuſdem ſententiæ Borgnin. Caualc. ad deciſ. 45. prima part. in add. n. 11. cum ſeq. prout hic notatur.
- 104 Qui alio in loco, in deciſ. 20. num. 28. par. 3. temperari, atque explicari debet, prout hic adnotatur, & num. ſeq.
- 105 Iudex quando in remedio dict. l. fin. & in iudiciis ſummariis non eſt ſeruata forma iudicij, ſed ad vlteriora proceſ ſum, miſcendo petitorium & ordinarium cum ſummario, & executiuo, quomodo debeat pronuntiare, remiſ ſiuè.
- 106 Donatio inter vinos reuocat teſtamentum prius factum irreuocabiliter, & impedit ſecundum, atque teſtamenti factionem ſuper bonis donatis, & conſequenter remedium d. l. fin. C. de edict. diu. Adrian. tol.
- 107 In remedio d. l. fin. vtrum repulſatio teſtium admittatur, remiſ ſiuè.
- 108 Sententia lata in remedio d. l. fin. vtrum ſit diffinitiua, vel interlocutoria.
- 109 Appellare an liceat ab interlocutoria lata in remedio d. l. fin.
- 110 An etiam à diffinitiua, vbi duo principales caſus dictinguuntur.
- 111 Attentata poſt appellationem à ſententia de mittendo in poſ ſeſ ſionem hæredem ex remedio d. l. fin. an ſint reuocanda, ſiue qualiter parti ſit ſuccurrendum, remiſ ſiuè.
- 112 Contra ſententiam latam in remedio d. l. fin. vtrum reſtitutio concedatur, remiſ ſiuè.
- 113 De nullitate vtrum agi poſ ſit contra ſententiam in eodem remedio lata, remiſ ſiuè.
- 114 L. fin. C. de edict. diu. Adrian. toll. remedium, & conſtitutionem, nouam eſ ſe in multis.
- 115 Iuſtinianus quid ſanciuerit de hærede in poſ ſeſ ſionem mittendo ex teſtamento defuncti, in dict. l. finali.
- 116 Hæres inſtitutus, ſi teſtamentum ex omni ſua parte ſaltem iuxta primam fui faciem Iudici oſtenderit legitimè, non abolitum, nec cancellatum, nec vitiatum, ſed ſolemne, mittendus eſt in poſ ſeſ ſionem bonorum, quæ teſtator tempore mortis ſuæ tenebat, & poſ ſidebat.
- 117 Idque, ſiue teſtamentum in ſcriptis factum fuerit, ſiue nuncupatiuum ſit, modo id intelligatur, prout de iure communi, & Regio hic explicatur, remiſ ſiuè.
- 118 Adeò vt teſtamentum ex ſola ſui inſpectione iudicandum ſit in remedio d. l. fin. & prout in ſui prima figura apparet.
- 119 Et præ ſumatur pro eo, ſicut & pro actu quocunque, qui in forma ſolita factus reperitur.
- 120 Et ſolam extrinſecam apparentiam teſtamenti ipſius conſideret.
- 121 Idcirco vitium viſibile impedit miſ ſionem in poſ ſeſſionem ex remedio dict. l. fin.
- 122 Teſtamentum cancellatum, interlineatum abolitum, cum raſura, correctum à Notario, aut cum litera recenti, vel alio quouis modo ſuspicionem inducens, non debet exequi ex remedio dict. l. fin.
- 123 Vitium inuiſibile non impedit remedium d. l. fin.
- 124 Hæres ſcriptus, an & quando non ſit mittendus in poſ ſeſ ſionem bonorum ex remedio d. l. fin. ſi hæredes ab inteſtato opponant de nullitate testamenti ex defectu dementiæ, aut furoris teſtatoris, aut formæ ſtatuti, vel iuris non ſeruati, remiſſiuè.
- 125 Vitia inuiſibilia, ſi incontinenti probari poſ ſunt, impediunt miſ ſionem in poſ ſeſ ſionem ex remedio d. l. fin.
- 126 Remedium d. l. fin. non impediri ob exceptionem Teſtatorem teſtari non potuiſ ſe.
- 127 Impediri tamen, cum incontinenti offertur probatio.
- 128 Remedium d. l. fin. an competat indiſtinctè pro omnibus rebus, quæ teſtatoris fuerunt mortis tempore, tàm corporalibus, quàm incorporalibus, & pro præ ſtationibus, actionibúſque tantum perſonalibus, remiſ ſiuè.
- 129 L. fin. C. de edict. diu. Adr. toll. conſtitutio qua ratione edita fuerit.
- 130 In omni iudicio, quantumcunque ſummario & executiuo, debet perſona legitimari.
- 131 In remedio d. l. fin. perſonam hæredis petentis ſe in poſ ſeſ ſionem immitti, legitimari debere.
- 132 Remedio d. l. fin. vt locus ſit, decem requiri, & per hæredem obſeruari debere, quæ ex ſententia Iacobi Menochij numerantur hoc loco.
- 133 Et per Authorem probantur, vt hic adnotatur.
- 134 Et pract. Pap. ex eiſdem ſuppletur, atque explicatur.
- 135 Hippol. etiam Rimin. in conſilio 585. lib. 5.
- 136 Et Azeu. qui etiam nouè, & verè explicatur, atque notatur.
- 137 Borgninus quoque Caualcanus, deciſ. 21. n. 81. & 28. parte tertia.
- 138 Et D. Spino, prout etiam hic adnotatur.
- 139 Mors teſtatoris, vtrum probanda ſit per hæredem, vt locus ſit remedio d. l. fin. vbi duæ opiniones contrariæ referuntur.
- 140 Et Iacobi Menochij conciliatio profertur.
- 141 Achil. etiam Perſonalis earumdem opinionum conciliatio alia commemoratur.
- 142 Et Authoris ex ſententia communi, & alia Fulgoſij, & Alex. contraria, ex conciliationibus etiam Menoch. & Perſonal. opinio noua, ſiue noua & vera conciliatio conficitur.
- 143 L. finalis, C. de edict. Diui Adri. toll. remedium, non obtinere quoties legitimus adeſt contradictor; tunc namque cauſa cognita is in poſ ſeſ ſionem mittendus, qui iura potiora legitimis modis oſtenderit.
- 144 Quis legitimus dicatur contradictor ad impediendum remedium dict. l. fin. maximum eſ ſe, & præcipuum huius materiæ dubium, & ſubobſcurè, & diffusè explicatum, prout hic adnotatur.
- 145 Atque in eo breuiter ſe habuiſ ſe, verè tamen, & de iure reſpondiſ ſe Roland. duobus in locis, hic præcitatis.
- 146 Breuiter quoque ſe habuiſ ſe Burg. Sal. de Pace, prout hoc numero obſeruatur.
- 147 Hippol. etiam Rimin. iuridicè obſeruaſ ſe nonnulla in hac materia, reliquiſ ſe tamen quamplurima intacta.
- 148 Latius ſe expedire in eodem articulo Anton. Gom. & ſex præcipuè obſeruaſ ſe, quibus non abſolutè ſatis articulus ipſe explanatur.
- 149 Ioannem vero Sichardum ad ſententias Gloſ ſarum, & Alphonſum Azeuedum ad Menoch. ſe retuliſ ſe, vt hic obſeruatur.
- 150 Ioſephum Ludouicum, in eodem articulo legitimi contradictoris ad impediendum remedium dict. l. fin. non ſe geſ ſiſ ſe abſolutè, ſiue ex profeſ ſo ipſum non explicaſ ſe.
- 151 Non etiam explicaſ ſe accuratè articulum eundem Sfortiam Oddum, ſed & tradidiſ ſe nonnulla, quæ maiori indigent declaratione, vt hic adnotatur.
- 152 Ioannes Parlador. in propoſito dubio contradictoris legitimi, quæ adnotauerit, & de tribus eiuſdem concluſionibus in hac materia.
- 153 Ioannes Franciſ. de Ponte in ipſomet dubio, quæ obſeruauerit.
- 154 Borgnini Caualcani in eadem contradictoris legitimi diſceptatione, obſeruationes nonnullæ recenſentur.
- 155 D. Spino, accuratè & dilucidè parum articulum præfatum contradictoris legitimi pertractaſ ſe, & tria duntaxat conſtituiſ ſe, prout hic obſeruatur.
- 156 Marcum Anton. Peregrin. latius atque ex profeſ ſo magis, quàm alij ſuprà relati feciſ ſent, articulum eundem legitimi contradictoris explanaſſe, & plurima adduxiſ ſe quæ haberi præ oculis debent in hac materia, vt hic commemorantur.
- 157 Author hucuſque agitatam legitimi contradictoris diſceptationem & materiam, qualiter reſoluendam exiſtimet, & de ipſius ſententia, & nu. ſeq.
- 158 Iacobum Menochium, diligenter admodum, atque eruditè, abſolutè etiam magis quàm cæteri feciſſent, explanaſ ſe, & perſequutum fuiſ ſe quæ ſtionem præfatam contradictoris legitimi.
- 159 Latius etiam quàm alij feciſ ſent explicaſ ſe Achil. Perſonalem, qui eadem veſtigia Menoch. tentauit, & ſequutus eſt in effectu, vt num. ſeq. oſtenditur.
- 160 Legitimus contradictor ab initio cauſ æ quis dicatur, atque ita antequam Iudex licentiam mittendi in poſ ſeſ ſionem conceſ ſit. Vbi Iacob. Menoch. decem & ſeptem caſus præcipuos conſiderat, & diſtinguit, ex quibus aliorum Interpretum traditiones ſuppleri, atque explicari debent, prout hic adnotatur. Ex traditionibus etiam Perſonalis, vt hic obſeruatur.
- 161 Legitimus contradictor ad impediendam miſ ſionem in poſ ſeſ ſionem ex remedio dict. l. finalis, eſt qui citatus fuit, etiamſi non poſ ſideat vel detineat.
- 162 Contra, ſi non poſ ſideat, nec teneat, nec citatus fuerit.
- 163 Aut ſi allegat titulum diuerſum, cum nec poſ ſidet, nec detinet, nec citatus fuit.
- 164 Aut ſi non ſimpliciter fuit citatus, ſed pro ſuo intereſ ſe, aut ſi ſua putat intereſ ſe, niſi doceat de ſuo intereſ ſe, hoc eſt, ſe ius habere in cauſa.
- 165 Legitimum contradictorem ad impediendam miſſionem in poſ ſeſ ſionem ex remedio dict. l. fin. eſ ſe eum, qui legitimam allegauerit cauſam, illámque incontinenti paratus ſit probare.
- 166 Incontinenti quemadmodum accipiatur, ſiue quid dicatur probari poſ ſe.
- 167 Et ex crebriori Interpretum ſententia, id totum Iudicis ſtatuendum eſ ſe arbitrio.
- 168 Quamuis alij aliter explicent, vt hoc num. adnotatur; & ibidem Hippol. Rimin. poſt Bar. ſententia commemoratur; Authoris etiam reſolutio proponitur.
- 169 Legitimus contradictor quando dicatur, qui comparet poſt ſententiam latam de mittendo in poſſeſ ſionem: vbi duo caſus conſtituuntur, & Authoris placitum profertur.
- 170 Legitimus contradictor quando dicatur, qui comparet poſt miſ ſionem in poſ ſeſ ſionem, vt obtineat eam reuocari, vbi quatuor caſus conſtituuntur.
- 171 Fideicommiſ ſarius vniuerſalis, vtrum legitimus contradictor ſit ad impediendam miſ ſionem in poſ ſeſ ſionem ex remedio d. l. fin. vbi communes DD. reſolutiones probantur.
- 172 Fideicommiſ ſario vniuerſali, an concedatur remedium poſ ſeſ ſorium d. l. fin. vbi etiam proferuntur, atque probantur reſolutiones communes Doctorum.
- 173 Fideicommiſ ſario vniuerſali competere hodie remedium poſ ſeſ ſorium d. l. fin. de iure huius Regni, citra reſtitutionem aliquam ab hærede factam, ex ſententia Burg. Sal. de Pace.
- 174 Contrà ex ſententia Authoris, vbi hæres inſtitutus velit adire, aut miſ ſioni in poſ ſeſ ſionem contradiceret, vel detractionem Falcidiæ, Trebellianicæ, aut Legitimæ, aut aliam quamlibet contenderet locum habituram. Quod numeris ſeq. latiùs oſtenditur, & melius atque dilucidè magis, quam antea factum eſ ſet explicatum relinquitur.
- 175 Quartæ detractionem non ceſ ſare hodie, ex eo quod teſtamentum valeat abſque hæredis inſtitutione, & inde Falcidiam, nec Trebellianicam hodie ſublatam eſ ſe de iure huius Regni.
- 176 Fideicommiſ ſarium, etiam quando à lege tranſeunt iura & actiones, ſiue à lege fit reſtitutio, non poſ ſe apprehendere possessionem, niſi de manu hæredis. Nec poſ ſe obtinere in remedio d. l. fin. Quando hæres contenderet Quartam ſe deducturum.
- 177 Fideicommiſ ſarium, etiam poſ ſidentem, non eſ ſe legitimum contradictorum ad impediendam hæredi ſcripto immiſ ſionem in poſ ſeſ ſionem ex remedio d. l. fin. quoties hæres ipſe ſcriptus, poteſt detrahere Falcidiam, aut Trebellianicam.
- 178 Non ſequi ſanè, Teſtamentum hodie valet abſque hæredis inſtitutione, ergo fideicommiſ ſario abſolute competit remedium d. l. fin. etiam nulla reſtitutione ſibi facta, imò contrarium ſequi, vt hic obſeruatur. Et in fortioribus terminis ſuſtinetur contrarium eius, quod Burg. Sal. de Pace tuetur.
- 179 Et l. primæ, tit. 4. lib. 5. nouæ collection Regiæ, verus intellectus adducitur.
- 180 De iure communi certum eſ ſe, hæreditatem adire, cogi poſ ſe eum, qui ipſam alteri reſtituere grauatus eſt, quoties actionum transfuſio datur.
- 181 Hodie tamen post deciſionem l. 1. titulo 4. lib. 5. nouæ collect. Regiæ, hæredem grauatum cogi non poſ ſe hæreditatem reſtituere, & correctum eſ ſe ius commune ex ſententia quorundam.
- 182 Contra ex ſententia Burg. Salon de Paze, quem Author refutat, & d. l. primæ, verba ſingulariter explicat.
- 183 Adducit etiam Ioannis Matiençi reſolutionem, quod fideicommiſ ſario fit hodie reſtitutio ipſo iure abſque hæredis, vel legatarij reſtitutione, & quod poſ ſeſ ſio fideicommiſ ſi poteſt à fideicommiſ ſario apprehendi abſque hæredis reſtitutione.
- 184 Et vtrumque dictum temperatur, atque explicatur.
- 185 Præ ſcriptionis exceptionem hæredi obijci ita poſ ſe, vt eum in poſ ſeſ ſionem immitti, & remedium d. l. fin. impediat omninò, modò exceptio liquida ſit, vel incontinenti liquidabilis.
- 186 Præ ſcriptio namque tollit tam miſ ſionis in poſ ſeſ ſio. nem articulum, quàm principalem petendæ hæreditatis.
- 187 Præ ſcriptio quæ requiratur, vt beneficium d. l. fin. C. de edict. Diu. Adr. tol. excludatur.
- 188 Remedium poſ ſeſ ſorium dict. l. fin. & legis Sorianæ, anno non excludi, prout hic obſeruatur.
- 189 Authores permulti commemorantur, & ingenti ſtudio, eximióque labore congeruntur in vnum, qui l. fin. C. de edict Diu. Adri. tol. materiam tractarunt, atque exornarunt.

PRo dilucida huius cap. explicatione, obſeruandum, atque conſtituendum erit primo loco, materiam hanc vtilem equidem, & aſ ſiduam, atque in vſu forenſi frequentem admodum, & quotidianam, & non modò in l. fin. C. de edict. Diu. adr. toll. agitatam pleniſ ſimè ab Antiquis, & Recentioribus, qui longa ſerie ediderunt repetitiones ad illum text. & materiam eandem proſecuti fuere latiſ ſimè, ſed etiam in aliis, innumeríſque locis tractatam ab aliis permultis iuris Interpretibus, quorum ſuo ordine ſpecificam faciemus mentionem infrà ad finem huius cap. Interim verò, & ante alia lectorem monendum tranſcribendi vitio relicto, quod quidem ab inſtituto, & conditione noſtra multum abhorret, id dumtaxat intendiſ ſe hoc loco, vt viſis, & prælectis eiſdem infinitíſque iuris vtriuſque Authoribus, & ipſis ingenti ſtudio, & prolixo valde labore euolutis, & ſuo ordine illos recenſeremus, vt & lectori vtilitatem afferat plerumque non modicam, & quærendi alibi neceſ ſitate excuſent omnino, vt etiam ex ipſis veriores ſententias, & quæ frequentius contingunt, in medium proferamus dilucide equidem, atque abſolutè & indiſtinctè forſan magis, quam hactenus factum fuiſ ſet, quamplurima obſeruemus, alia verò cęteris relinquamus, ac in effectu, diſtinctione, breuitate, & reſolutione tradamus hoc capit. reſolutiones quorumdam ex quibus tot, & adeò lata, atque prolixa commentaria in propoſito præ ſentis materiæ prodita ab aliis, prælegendi regulariter, & congerendi, cum caſus, & dubia ſe offerant, neceſ ſitas non immineat.

Obſeruandum itaque erit primo loco, per aditionem hæreditatis omnia quidem iura tranſire in hæredem ipſo iure, & hæreditati acquiri, ſicuti fuerant penes defunctum, hæres namque defunctum ipſum præ ſentat: l. cum hæres, ff. de acquir. poſ ſeſ ſion. l. 1. C. ſi certum petatur, l. 1. & 2. & per totum titulum, C. de hæred. actionib. l. legatorum, ff. de legatis 2. l. ſi ego, §. ſi alicui, ff. de iure dotium. Poſ ſeſ ſionem autem rerum hæreditariarum (niſi ipſa apprehenſa ſit) non acquiri hæredi per ſimplicem aditionem hæreditatis, per text. in d. l. cum hæredes, l. prima, §. Scæuola, ff. ſi quis teſtam. lib. eſ ſe iuſ ſ. fue. Nec continuari poſ ſeſ ſionem defuncti etiam in ſuos hæredes, vt ſuprà hoc eodem lib. 3. cap. 22. num. 19. & tribus ſequentibus, latius probaui, & permultos iuris Interpretes, ita tenentes adduxi. Et aduertit vltra locum ibidem relatum, alio in loco D. Spino, in Speculo, gloſ ſ. 34. principali, de apertura teſtamenti, num. 2. & quinque ſequentibus, Angelus etiam Mattheatius, de legat. & fideicomm. lib. 4. cap. 1. num. 2.

Deinde etiam obſeruandum eſt, poſ ſe hæredem propria authoritate ingredi, & apprehendere poſſeſ ſionem earumdem rerum hæreditariarum, cum bona vacantia ſunt, & à nemine poſ ſidentur, nec Indicis authoritate opus eſ ſe. Quod ſcripſerunt Bartol. num. 16. Bald. num. 3. Decius, num 4. & Zuchard. Num. 107. in dict. l. fin. C. de edict. Diu. Adri. toll. Ripa, in rubrica, ff. quorum bonorum, num. 2. Plotus, in l. ſi quando num. 85. & 93. C. vnde vi, Pariſ. in conſil. 54. num. 1. & ſeq. lib. 3. & in conſil. 37. num. 22. eodem lib. Socinus iunior, in conſil. 75. num. 10. lib. 1. & cum aliis multis ita quoque obſeruarunt Octauianus Cacheranus, deciſione pedemontana 43. num. 5. Ioſephus Ludouicus, deciſione Peruſina 47. num. 2. prima part. & deciſione 69 num. 5. & 16. parte 2. Mieres, de maioratu, part 3. quæ ſt. 17. num. 3. Ioann. Parladorius, rerum quotidianarum lib. 2. cap. 4. num. 1. Marc. Anton. Peregrinus, de fideicommiſ ſis, artic. 48. nu 1. Angel. Matthæa cius, de legatis, & fideicommiſ ſis, lib. 4. cap. 1. num. 3. eleganter Aluarus Valaſcus, conſultatione 191. num. 11. cum ſequentibus, vbi poſt Bartol. Bald Tiraquel. & Roderic. Suarez, quod hæres vniuerſalis poteſt occupare hæreditatem propria authoritate (ſi nemo alius poſ ſideat, vel contradicat) nec re quititur ad hoc licentia Iudicis, qui ex iure ſuo poſ ſeſ ſionem ſuam iuſtificat, & hæc eſt authoritas habentis iura principalia, & directa, vt per ſe ipſum poſ ſideat, nec ab aliis quærat, & id ampliat num. ſeq. vt ibi videbis. Et repetit Valaſcus metidem, in commentariis, de partition. & collation. Cap. 3. per totum, vbi exornat permultis: & num. 3. deducit, quod poſ ſeſ ſionem vacantem alicuius rei poteſt propria authoritate ingredi omnis ille, qui titulum habet: Menoch. etiam, adipiſcendæ poſ ſeſ ſionis remedio 4. num. 183. & an vxor pro dote ſua poſ ſit manere in retentione domus, in qua habitabat cum marito, explicat ipſe Valaſcus, dict. conſultatione 191. num. 44. & de partition. & collation. dict. cap. 3. num. 10. vbi an poſ ſit etiam propria authoritate ingredi poſ ſeſ ſionem hæreditatis ab alio Tertio occupatæ, & quod non poſ ſit, niſi prius eo citato, vt infra dicendum eſt, & latius ibi explicatur, & vide infrà, num. 38. Idem quoque, quod hæres poſ ſit propria authoritate apprehendere poſ ſeſ ſionem rerum hæ reditariarum vacantium, obſeruauit Achil. Perſonalis, de adipiſcenda poſ ſeſ ſione, num. 8. & num. 19. Ioannes Gutierrez, in §. ſui, Inſtitut. de hæred. qualit. & differ. num. 75. & practicarum lib. 1. quæ ſtion. 79. num. 1. & 2.

Vbi inquit, quod filius, vel alius hæres ex teſtamento, vel ab inteſtato, ſi recta via bona ad ſe pertineant, poteſt propria authoritate ea occupare, dummodo ab alio non ſint poſ ſeſ ſa, nec incidit in pœnam l. tertiæ, titul. 13. lib. 4. nouæ collection. Regiæ, quæ eſt l. de Soria, & dict. num. 75. & n m. 2. in dicta quæ ſt. 79. inquit etiam, quod filius abſens tempore mortis patris reuerſus, inueniens fratrem poſ ſidere poteſt propria authoritate ingredi poſ ſeſ ſionem bonorum patris, vt in l. 8. tit. de las herencias, lib. 3. fori, & latius per Roderic. Suarez, ibi relatum, adeò poteſt atque ſuo iure hæres ingredi poſ ſeſ ſionem bonorum vacantium, vt & debeat in ea poſ ſeſ ſione à Iudice defendi, atque tueri, ſi alius Tertius in ea poſ ſeſ ſione ſic apprehenſa ipſum moleſtare voluerit: Decius, in d. l. fin. C. de edict. Diu. Adr. toll. n. 5. in fin. & ibidem Zuchar. num. 102. Plautus in d. l. ſi quando, nu. 84. Pariſ. in conſ. 41. nu. 35. lib. 1. Grammaticus, conſ. 64. in Ciuilibus. Achil. Perſonalis, de adipiſcenda poſ ſeſ ſione, n. 10. & 11. Anton. Gomez. in l. 45. Taur. n. 118. ad fin. qui habetur poſt nu. 102. & diſputans ex profeſ ſo Aluarus Valaſc. d. conſult. 191. per totam, vbi pro vna, & altera parte, quod debeat, & quod non debeat poſ ſeſ ſio huiuſmodi, à Iudice confirmari, & defendi: plurima adducit notanda, & vtilia: tandem num. 23. & ſeq. reſolutiuè inquit, quod ſi is, qui poſ ſeſ ſionem occupauit propria authoritate Iudicis, nec titulo de colore tituli possessionem occupauit, deiiciendus eſt à poſ ſeſ ſione, & tradenda, ei, qui facultatem habuerit à Iudice; quoniam huiuſmodi in beneficialibus, etiam eſt propriè intruſus, vt ibidem probat n. 25. Quod ſi quis habet titulum verum (inquit ipſe Valaſc. nu. 26.) & ius ad bona, quamuis propria authoritate ingrediatur, non erit expellendus; nam talis etiam in beneficialibus non dicitur intruſus, nec incoloratus. Poſtmodùm n. 29. & duob. ſeqq conſtituit differentiam inter beneficialia, & prophana, vbi ad adipiſcendam poſ ſeſ ſionem vacantem, ſufficit, quod quis tanquam dominus, vel quaſi dominus ingrediatur, l. cum quærebatur, vbi Bartol. & omnes, C. unde vi, in beneficialibus verò poſ ſeſ ſio dicitur decolorata, quando quis licèt titulum habeat, ingreditur tamen eam abſque Superioris authoritate, & ſic defectus licentiæ Superioris inficit poſ ſeſ ſionem, vt per Innocentium ibi relatum, & alios Authores. Et Valaſco ſatis apertè conuenit Ioannes Gutierrez, practicarum lib. 1. dicta quæ ſtion. 79. num. 1. licèt articulum non diſputauerit aliquo modo: dixit namque, poſ ſe hæredem ex teſtamento, vel ab inteſtato apprehendere poſ ſeſ ſionem bonorum propria authoritate, ſi recta via ea ad ſe pertineant, vt ſuprà dicebamus, quaſi ſentiat contrarium, vbi ad ſe non pertineant, vt ſuprà retuli Gutier. metipſum. Et ita quoque intelligi debet Azeued. in d. l. 3. tit. 13. lib. 4. nouæ collection. Reg. num. 57. Mieres, de maioratu, part. 3. quæ ſt. 14. maximè ex num. 10. & iunge Menochium, de adipiſcenda poſ ſeſ ſione, remed. 4. ex num. 348. Quocirca, & conſequenter apparet rectius, & vrbanius hæredem facturum, quamuis (vt dictum eſt) poſ ſeſ ſionem bonorum hæreditariorum poſ ſit propria authoritate apprehendere, ſi eam Iudicis authoritate ingrediatur, & antequam in illam apprehendendo, ab alio præueniatur, iuxta conſtitutionem dict. l. fin. C. de edict. Diu. Adri. tol. Cuius prouiſio non fuit neceſ ſaria, ſed ad bene eſ ſe tantum fuit ſancita, proditáque ſecundum Caſtrenſem, & Decium, ibidem, num. 17. in fin. & refert Perſonalis de adipiſcenda poſ ſeſ ſione, num. 20. & vltra relatos ab eo, Ioſep ludou. deciſ. Peruſina 69. num. 5. & ſubdit num. 16. ſibi nunquam placuiſ ſe intellectum Caſtrenſis, Decij, & aliorum, quod lex illa fuerit inducta ad bene eſ ſe, ea ratione, quia lex illa dat formam hæredibus ſcriptis, qui volunt adipiſci poſ ſeſ ſionem bonorum eis relictorum, vt adeant Iudicem, eique oſtendant teſtamentum non abolitum, neque cancellatum, &c. Si ergo hæredes ſcripti poſ ſent ingredi propria authoritate, fruſtatoria fuiſ ſet diſpoſitio illius l. finalis. Propterea Ludouicus metipſe exiſtimabat, vt inquit num. 17. ) intelligendam communem ſententiam Doctorum inhæredibus non ſcriptis, qui per diſpoſitionem illius l. finalis tenentur adire Iudicem: & quod iſte intellectus ſibi videtur veriſ ſimus, quamuis communis opinio ſit in contrarium, à qua profitetur recedendum non eſ ſe.

Ego verò vt meam ſententiam interponam circa prædicta animaduerto in primis, Doctores communiter (quod equidem mirum eſt) non explicaſ ſe placitum illud Caſtrenſis, & Decij, ab bene eſ ſe duntaxat proditam conſtitutionem dictæ l. finalis, nec fuiſ ſe neceſ ſariam. Verè tamen conſtitutionem eandem, nouam eſ ſe in multis, vt Zuchardus ibidem ſcripſit num. 48. & ſequutus eſt Menochius, adipiſcenda remedio 4. num. 13. & hæredibus non modo neceſ ſariam, ſed & fauorabilem, vt ibidem Zuchardus, num. 60. ad finem, num. 187. num. 199. & num. 251. poſt Decium, Curtium iuniorem, & Mantuam, in eadem l. finali, probauit, & ſequitur Menochius, dict. remedio quarto, num. 37. 38. & 39. dari deinde legis ipſius beneſicium, hæredibus ſcriptis duntaxat, vt dicetur ſtatim, & inde falſum eſ ſe intellectum relatum Ioſephi Ludouici, & contra textum eundem, & Communem probandam omnino, vtpote verbis expreſ ſis legis illius deductum: nec iure procedere Aſ ſumptum illud, ſiue argumentandi modum: Hæres poteſt propria authoritate capere poſ ſeſ ſionem bonorum hæreditariorum, cùm vacant, ergo neceſ ſaria non fuit dict l. finalis conſtitutio: fuit namque neceſ ſaria in eo. & aliis multis, & non tantùm ad bene eſ ſe, inſtituta; ob id etiam, quod hæredes ſcripti plerumque nolint propria authoritate, ſed Iudicis licentia, & decreto hæreditariorum bonorum poſ ſeſ ſionem apprehendere, & tunc quomodo id fieri debeat, & neceſ ſarium fuit exprimere, & ea lege ſingulariter ſtatuitur. Frequenter etiam, cum contradictores, & cohæredes etiam exiſtant, inter quos magnæ ſunt contentiones, & alia concurrant, quæ hæredem ſcriptum eius legis beneſicio magis vti, quàm proprio iure poſ ſeſ ſionem aſ ſequuti ſuadeant, neceſ ſarium adeò fuit, formam ſine modum poſ ſeſſionis petendæ ſtatuere, vt prætermitti id adeò frequens, & neceſ ſarium abſque iniuria non poſ ſet; cùm plerumque etiam, & ſi hæredes bona vacantia arbitrentur, poſ ſideantur, vel detineantur ab aliis, quamuis dict. l. finalis beneficium concedatur etiam nemine poſ ſidente, vt per Menochium, dict. remedio quarto, num. 49. & diſ ſentiones maximæ, atque rixæ impediantur, ſi ordo præfatæ legis ab hæredibus obſeruetur: meritò ergo, atque iuſtis, & multis de cauſis proditum fuit poſ ſeſ ſorium, & ſummarium eius legis remedium. Quod competit omnibus vniuerſalibus ſucceſ ſoribus ex teſtamento, primis, ſecundis, & vlterioribus, vt ibidem probarunt omnes Scribentes communiter, & eleganter Achil Perſonalis, de adipiſcenda poſ ſeſ ſione, nu. 185. M. Anton. Peregrin. de fideicommiſ. articul. 48. num. 1. qui rectè obſeruauit, inter hæredes ſcriptos in primo gradu, & inter alios hoc intereſ ſe, quod hæres ſcriptus ex ſola oſtenſione teſtamenti in forma probante, non aboliti, nec cancellati, notorium facit Iudici, in caſu eſ ſe, vt in poſ ſeſ ſionem mittatur. Sequentes verò, veluti ſubſtitutus vulgariter, exemplariter, aut pupillariter, non aliter, niſi notorium Indici faciant, eueniſ ſe caſum ſubſtitutionis. Et idem eſt in hærede hæredis, nam hæreditatem. in eum tranſmiſ ſam liquidare oportet. Et in fideicommiſ ſario, nam caſum fideicommiſ ſi, & ſubſtitutionis liquidare eum, neceſ ſe eſt. Et ita ſanè obſeruauit, atque magiſtraliter docuit Bartol. in d. l. fin. num. 9. 10. & 11. Et differentiam præfatam inter hæredem ſcriptum primo gradu, & alios ſequentes, etiam vniuerſales ſucceſ ſores, poſt Angel. Salic. & alios multos probarunt Zuchar. in eadem l. fin. num. 211. Beroi. in conſ. 57. col. 1. lib. 1. Menoch. d. remed. 4. num. 205. & 212. Anton. Gomez. in l. 45. Taur. num. 39. Achil. Perſonalis, de adipiſcenda poſ ſeſ ſione, num. 185.

Hæredes autem ab inteſtato ſuccedentes, non fruuntur beneficio d. l. finalis, nec eo remedio poſſeſ ſorio vtuntur, quia non ſunt hæredes ſcripti, de quibus lex illa loquitur, ac proinde in eis ceſ ſat ſuppoſitum ipſius legis; & ſic concludunt Interpretes omnes, in eadem l. final, quos longa ſerie congeſ ſit, & ſequutus eſt Iacob. Menoch. dict. remedio 4. num. 54. & num. 64. vſque ad numerum 75. Roland, in conſil. 1. num. 5. lib. 1. Pariſius, in conſil. 60. num. 1. lib. 1. Cephal. in conſil. 4. num. 34. lib. 1. Sebaſtianus Medices, in tract. de acquir. & conſeruand. rerum dominio, gloſ ſa 1. part. 2. num. 194. verſic. Secundo declaratur, fol. 25. columna 3. Borgninus Caualcanus deciſione 20. num. 25. part. 3. Achilles Perſonalis, de adipiſcenda poſ ſeſ ſione, ex num. 4. cum ſequentibus, Molina, de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. cap. 13. num. 44. & 51. Marcus Antonius Peregrinus, de fideicommiſ ſis, articulo 48. num. 2. Ioannes Philip. in ſumma vtriuſque iuris, ad titulum C. de edict. Diui Adriani tollendo, num. 2. fol. mihi 207. Ioannes Gutierrez, in §. ſui, Inſtitut. de hæred. qualitate & differentia, num. 74. per totum, Ioannes Parladorius, rerum quotidianarum, lib. 2. cap. 5. num. 2. Azeuedus in l. 3. tit. 13. lib. 4. nouæ collectionis Regiæ, num. 1. & num. 31. Mieres, de maioratu, parte 3. quæ ſt. 17. num. 25. Cæuallos, commun. contra communes, quæ ſt. 10. num. 6. & rationem, quare ſuccedentes ab inteſtato non habeant remedium d. l. finalis, aſ ſignauit Menochius, d. remedio 4. num. 65. & ſeq. Aliam aſſignauit Perſonalis, vbi ſuprà, d. num. 4. quæ in idem tendit, aliam & ab illis duabus diuerſam, Ioannes Philip. tradidit ad dictum titulum, vbi videri poterit.

Officio tamen Iudicis, quod & ſucceſ ſores ab inteſtato in poſ ſeſ ſionem bonorum mittantur, & conſequantur beneficium dict. l. finalis, ex gloſ ſa, Baldo, Præpoſito, Pariſio, Socino, & Guid. Papa, obſeruauit Marcus Antonius Peregrinus, de fideicommiſ ſis, dict. artic. 48. num. 2. qui num. 3. proptereà inquit videri, nullam ineſ ſe effectualem differentiam inter hæredem ſcriptum, & inter legitimum, nam & hæres ſcriptus Iudicis officio nobili mittitur in poſ ſeſ ſionem, etiam contradictore exiſtente, vt Bald. Salicet. Caſtrenſis, Decius, Mantica, Zuchardus, & Beroius ibidem commemorati tradiderunt, Rolandus in conſ. 1. num. 7. lib. 1. vbi ſequitur opinionem Baldi, ita demum, vt filio ſuo hæredi competat tantum officium Iudicis ab inteſtato, vt mittatur in poſ ſeſ ſionem, non verò extraneo, & ibidem tenuit Achil. Perſonalis, de adipiſcenda poſ ſeſ ſione, num. 7. vbi inquit, filio ab inteſtato ſuo patri ſuccedenti, non competere remedium d. l. finalis, ſecundum crebriorem Doctorum ſententiam: per Iudicis autem officium, tunc fauorabiliter imploratum, in poſ ſeſ ſionem immitti, ex Iaſone. Pariſio, Socino, & Maranta, ibi relatis, quorum opinionem de æquitate veram eſ ſe, cenſuit Perſonalis metipſe, ſi non aliud eidem remedium competat. Et in his terminis, quando inquam filius ſuccedit ab inteſtato patri ſuo, Iudicis officio (vt dixi) beneficium d. l. finalis conceſ ſerunt ei, & alij permulti; in extraneo verò denegarunt. Peregrinus autem (vt vidiſti) omnibus ſucceſ ſoribus ab inteſtato Iudicis officium conceſ ſit, quod Baldus, præcipuus huius ſententiæ author, non ita generaliter ſtatuit. Alij verò & è contra, abſolutè & indiſtincte ſuccedentibus ab inteſtato denegarunt beneficium eiuſdem l. finalis, & ſic nec etiam Iudicis officio implorato. Et horum ſententiam de rigore iuris, & attenta deciſione, verbis etiam expreſ ſis d. l. finalis, ſeruatis, veriſ ſimàmque equidem arbitror, & à Menochio, d. remedio 4. num. 75. & ſeqq, contra Baldum, & alios, rectius probatur. Verè namque etſi filius reipſa hæres ſit, non tamen poteſt oſtendere teſtamenti ſcripturam, qua notoriè conſtet ſe eſ ſe hæredem, quemadmodum conſtitutio d. l. finalis requirit, & Curtius iunior, num. 68. & Zuchardus, num. 11. poſt Caſtrenſem rectiſ ſimè obſeruarunt, & à ſententia Baldi, receſ ſerunt, & ſecundum hæc, æquitas illa DD. ex qua implorari Iudicis officium dicebant hi, qui Baldi partes amplectebantur, iure non modo ſubſiſtit, ſed ex deciſione d. l. finalis ſubuertitur omnino, aliàque via & remedio conſultum eſ ſe poterat filio, vt de ſe notum eſt.

Hodie verò apud nos ex deciſione l. Regiæ, 3. tit. 13. lib. 4. nouæ collect. Regiæ (quæ lex de Soria nuncupatur vulgariter) aliter ſtatutum apparet, vt ſcilicet venientibus quoque ab inteſtato competat remedium. & beneficium d. l. finalis, quod eſt ſummarium & executiuum, vt mittantur in poſ ſeſ ſionem rerum hæreditariarum, & eam conſequantur; quod non ſolum in ſuis locum habet, prout Baldus, & cæteri de iure communi, ex officio Iudicis exiſtimarunt, ſed etiam in quibuſcunque conſanguineis, qui ſuccedendi ab inteſtato in bonis defuncti, ius obtineant, vt probat d. l. Soriana, in ſui principio, ibi: Si alguno finare, y dexare hijos legitimos, o nietos, o dende a yuſo, o otros patientes propinquos, que ayan derecho de heredar ſus bienes por teſtamento y ab inteſtato. Et iterum in verſiculo, Y que las iuſticias, & optimè deduxit Ioan. Gutierrez, in d. §. ſui, num. 72. 73. & 74. & adiicit prædictum remedium non ſolum dari ex l. illa Regia, venientibus ab inteſtato, ſed etiam hæredibus ſcriptis in teſtamento, vt probatur ex verbis ipſius, ibi: por teſtamento, o ab inteſtato. Et ſic approbat in eo quod dicit de teſtamento deciſionem d. l. finalis, & l. partitæ: in eo verò quod dicit de venientibus ab inteſtato, non erat diſpoſitum ſic de iure communi, imò contrarium diſpoſitum, vt dictum remanet, præterquam de Iudicis officio Suis tantum competenti propter exiſtentiam ſuitatis; non verò aliis, quàm Suis competebat dictum officium: imò (vt ego animaduerto vltra Gutierrez eundem) nec Suis competebat, ex ſententia contraria, & veriori, quam ſuprà probaui, aut ſaltem id ſummam difficultatem habebat, nec ita expreſ ſim fuerat, & clarè deciſum. Hodie verò generaliter omnibus venientibus ab inteſtato, competit præfatum remedium poſ ſeſſorium per d. l. Sorianam. Idcirco (vt rectè obſeruauit Gutierrez metipſe, d.n. 74. ante finem) omnia dicta & tradita per DD. in d. l. fi. C. de edict. D. Adrian. toll. & alibi ſ æpè, circa materiam l. eiuſdem, quæ ex teſtamento loquitur, habebunt etiam locum ab inteſtato, & in caſu d. l. Sorianæ, quam fecit practicari quotidie Rodericus Suarez, ibi relatus, & Gutierrez ipſe practicauit vt quoque retulit eodem in loco. Et idem pariter obſeruauit Ioan. Parlador. rer. quotid. lib. 2. cap. 5. num. 2. per totum, vbi recte animaduertit, remedium hoc Sorianæ legis, ab illo à l. final. differre, quoniam remedium hoc datur omnibus ſucceſ ſoribus, ſiue ij conſanguinei fuerint, necne. Cæterum Sorianæ legis remedium ſolum datur liberis, aut conſanguineis. Rurſum illud datur tantum ex teſtamento, Sorianum autem datur tam ex teſtamento, quàm ab inteſtato. Præter has igitur differentias (ſubdit ipſe Parlad.) cæteris in caſibus hæc duo remedia mutuo inter ſe conueniunt, sibíque inuicem reſpondent: proinde, quæ ad interpretationem d. l. fi, ibidem effusè à Doctoribus traduntur, ad dictam quoque l. Regiam pertinere, dicendum eſt, vt ibi probat num. 3. Obſeruauit etiam idipſum Azeuedus, in eadem l. 3. tit. 13. lib. 4. recop. num. 1. vbi inquit, remedium eius legis non ſolum competere filio, verum etiam aliis conſanguineis tranſuerſalibus teſtatoris: & num. 31. vbi inquit, quod communis Interpretum ſententia, quæ erat de iure communi, quod remedium d. l. fi. non competeret venientibus ab inteſtato, corrigitur hodie per legem illam: quod & Cæuallos adnotauit commu. contra commun. quæ ſt. 10. num. 6. Et quamuis Pelaez à Mieres, de maioratu, p. 3. quaeſt. 17. num. 25. rectè obſeruauerit communem opinionem eſ ſe de iure communi, quod filio ſuccedenti ab inteſtato non competat remedium d. l. finalis, quia dicta lex loquitur condito teſtamento, & non aliter eſt locus eidem; in quo (vt vides) conuenit ſententiæ eorum, quam cum Menochio probauimus. Quatenus tamen ſtatuit Mieres metipſe idem quoque hodie obſeruandum poſt dict. l. Regiam 3. decipitur manifeſtè, ſiquidem contrarium adeò expreſ ſim deducitur ex verbis ipſius legis relatis ſupra.

Legatariis verò, aut fideicommiſ ſariis particularibus non competere remedium d. l. finalis, C. de edicto Diui Adriani tollend. Planum equidem eſt, & communi Scribentium omnium placito probatum, quoniam de his non loquitur dicta lex finalis, nec tantus ipſis debetur fauor; & ita ſcripſit Baldus, in eadem l. finali, ante numerum 39. & ſequuntur quamplurimi relati per Menochium, adipiscendæ, dicto remedio 4. num. 132. cum ſeqq. & alij ſtatim referendi. Nec id immutatur ex deciſione d. l. Regiæ 3. titul. 13. lib. 4. Recopilationis. Nam etſi ea in lege expreſ ſum fuerit, hæredibus vniuerſalibus competere remedium executiuum, vt mittantur in poſ ſeſ ſionem bonorum hæreditariorum: legatariis tamen, aut fideicommiſ ſariis particularibus non idem ius conceditur in eadem l. nec alibi in iure, ſicuti explicarunt latiùs, & diſputarunt articulum eum, an ſcilicet legatum relictum in teſtamento habeat executionem paratam, poſt Rodericum, Seguram, & alios multos, Auiles, cap. 10. Prætorum, gloſ ſa, execucion, numero 8. Padilla, in authen. hoc amplius, num. 25. C. de fideicommiſ ſis, Petr. de Peralt in l. prima, num. 85. ff. de legatis 2. Parladorius rerum quotidianarum, lib. 2. c. final. 1. p. §. 9. num. 2. D. Paz. in praxi, 4. parte primi tomi, cap. 1. num. 19. & 3. tomo, cap. 4. §. 1. num. 49. & 50. Ioſephus Ludouicus, deciſione Peruſina 23. per totam, Andr. Fachineus, controuerſiarum iuris, lib. 5. cap. 31. fol. 391. Humada, in l. 1. tit. 11. partita prima, gloſ ſa prima, num. 4. Anton. Gomezius, in l. 45. Tauri, ex num. 137. Doctor Spino, in Speculo teſtamentorum, gloſ ſa 34. principali, ex num. 35. Azeuedus, in l. prima, tit. 21. num. 20. lib. 4. nouæ Collectionis Regiæ, Ioan. Gutierrez, practicarum lib. 1. quæ ſt. 80. per totam, quò loci negatiuè, & Verè reſoluit diſceptationem hanc, videlicet teſtamentum pro legatis & fideicommiſ ſis particularibus non habere executionem paratam, niſi præcepto Iudicis de ſoluendo præcedente, & recognitione, hoc eſt confeſ ſione ipſius hæredis, vel ſi omittatur confeſ ſio, non tamen dubitatur de vitibus teſtamenti, nec ipſum negatur, nec arguitur de falſo, & præceſ ſit præceptum de ſoluendo, hæréſque non ſoluendi nullam rationabilem cauſem allegat: & ſubdit num. 3. & 4. teſtamentum habere paratam executionem pro legato corporis hæreditarij, vel ſpeciei, vel quantitatis ad pias cauſas; ſecus tamen pro alio legato ad non pias cauſas, etiam hodie poſt deciſionem d. l. Sorianæ, vt dixi, Iacobus Valdeſius in additionibus ad Rodericum Suarez, ad l. quoniam in prioribus, §. 7. notabili 6. verſicul ſecundus caſus eſt, folio 107. Dueñas regula 15. Cæuallos, commun. contra commun. quæ ſt. 103. ex num. 38. vbi in omnibus conuenit ſuperiori Ioan. Gutierrez reſolutioni, & inquit, quod pro legato ſpeciei non ſit executio, ſed ſtatim ſit miſ ſio in poſ ſeſ ſionem ipſius rei; at verò pro conſequendo legato quantitatis agitur via executiua, vocando hæredem coram Iudice. exhibito teſtamento, & interrogando, an ſit hæres, necne?etſi confiteatur ſe hæredem eſ ſe, conſequitur legatarius legarum via executiua, virtute confeſ ſionis illius, & refert Doctor Paz, dicentem, receptum eſ ſe in praxi, quod legatum habeat paratam executionem, præcedente Iudicis mandato, facto hæredi de ſoluendo intra breue tempus, eóque tranſacto executioni mandari legatum. Similiter, quod filius melioratus, ſicut nec legatarius, non poſ ſit petere ſe mitti in poſ ſeſ ſionem ex edicto Diui Adriani, & beneſicio d. l. finalis, ſed quod de manu hæredis debeat accipere poſ ſeſſionem meliorantis, ſicut & legatarius rei legatæ, reſoluit Iacob. Valdeſius, vbi ſupra in §. 7. n. 10. & 19. folio mihi 96.

Cæterum obſeruandum eſt, remedium d. l. finalis, C. de edict. Diui Adriani tollend ſucceſ ſori maioratus competere, pro conſequenda actuali maioratus poſſeſ ſione, vt putà ſi ſit inſtitutus vniuerſaliter, & in hæreditate ſunt bona maioratus, vel maioratus eiuſdem ſucceſ ſione vniuerſali delata, nam poterit petere ſe mitti in poſ ſeſ ſionem bonorum, virtute & conſtitutione d. l. finalis. Id quod in terminis adnotauit Antonius Gomezius in l. 45. Tauri, num. 118. qui habetur poſt numerum 192. folio mihi 217. & pro ea ſententia ſeptem præcipua fundamenta expendit iuridicè. Verà namque in ſucceſ ſorem maioratus, tametſi tranſeat Ciuilis & naturalis bonorum maioratus poſ ſeſ ſio, ex miniſterio & diſpoſitione l. 45. Tauri, remedium autem d. l. finalis, ſit adipiſcendæ poſ ſeſ ſionis, vt ſtatim dicetur; quod dari non poteſt illi, qui poſ ſidet, nec illi qui deſiit poſ ſidere, vt Antonius ipſe Gomezius, d. num. 118. in principio, notauit, & vltra eum Iaſon, in d. l. fin. num. 9. Ludouicus Molina, de Hispanorum primogeniis, lib. 3. cap. 13. n. 2. qui etiam dubium metipſum excitauit, videri inquam, quod cùm maioratus ſucceſ ſor, verè, atque ciuiliter & naturaliter poſ ſideat, non poſ ſit intentare remedium adipiſcendæ, Iacobus Menochius, de adipiſcenda, remed. 4. num. 179. Nihilominus tamen obtinuit frequentius, poſ ſe maioratus ſucceſ ſorem intentare dictum remedium, ad hoc vt efficiatur realis & actualis poſ ſeſ ſor. Et ita reſoluit Molina, d. cap. 13. num. 2. qui ſubdit num. 3. Quòd poſ ſeſ ſor ciuilis & naturalis poteſt intentare interdictum adipiſcendæ, pro conſequenda actuali & corporali detentatione: & num. 4. quod poſ ſeſ ſio ciuilis & naturalis acquiritur ex Conſtituto, vt ibi probat, & nihilominus (vt etiam probat num. 5. ) poſ ſidens ex Conſtituto, poteſt interdictum adipiſcendæ proponere, pro conſequenda actuali poſ ſeſ ſione: & num. 6. inquit ipſe Molina, interdicta etiam recuperandæ, & retinendæ competere maioratus ſucceſ ſori: & n. 7. poſ ſe à ſucceſ ſore maioratus diuerſis reſpectibus cumulari. Et ſecundum hæc, clarè ſuſtinet Molina Antonij Gomezij obſeruationem præfatam, tam in loco relato, quàm per diſcurſum totius illius cap. 13. remedium in quam d. l. finalis, C. de edicto D. Adriani tollendo, ſucceſ ſori maioratus competere. Idque quod attinet ad primum vocatum ad maioratum, ſiue ad ſucceſ ſorem primum hæredem ſcriptum, indubitatum equidem erit hodie ex deciſione eiuſdem l. fin. etſi difficultatem propoſitam habere videretur: in aliis verò vlterioribus ſucceſ ſoribus, ſiue in vocatis, aut ſubſtitutis vlteriùs, vel qui progreſ ſu temporis ſucceſ ſionis ius obtinuerunt, id ipſum ſtatuendum equidem erit, & inde in infinitum competere ſucceſ ſori, aut ſucceſ ſoribus maioratus, remedium adipiſcendæ, ex d. l. fin. pro conſequenda actuali & reali bonorum. poſ ſeſ ſione, modo ipſi ſucceſ ſionis caſum eueniſ ſe oſtendant, & ſcripturam maioratus authenticam, atque eiuſdem inſtitutionem, ſeu fundationem claram oſtendant, ſiue legitimis aliis modis ſucceſ ſionem prætendant. Idque ex dictis ſuprà hoc eodem cap. num. 15. & 16. remedium d. l. fin. competere omnibus vniuerſalibus ſucceſ ſoribus ex teſtamento, primis, ſecundis, & vlterioribus, modò Iudici notum faciant. caſum ſubſtitutionis, aut vocationis ſuæ eueniſ ſe; prout Peregrinus relatus ibi animaduertit ſingulariter. Et confirmatur eadem reſolutio, Ludouici Molinæ authoritate, lib. 3. d.c. 13. num. 2. & ſequen. quò loci non diſtinguit inter primum vocatum, & cæteros ſubſtitutos, aut ſucceſ ſores vlteriores, ſed indiſtinctè tradit ſucceſ ſori maioratus competere remedium adipiſcendæ, pro conſequenda actuali & reali poſ ſeſ ſione bonorum maioratus, quaſi indiſtinctè & generaliter ſucceſ ſori cuicunque competat at d. l. finalis remedium, adipiſcendæ eſt, vt ſuprà dixi, & inferiùs obſeruabitur. Authoritate etiam Antonij Gomezij in l. 45. Tauri, num. 139. confirmatur, & Iacobi Menochij reſolutionibus, de adipiſcenda, remedio 4. num. 199. & num. 208. vbi quod ſubſtituti, eueniente conditione inſtituti dicuntur & num. 209. quod ſubſtitutus, hæres dicitur: & num. 210. quod hæredis appellatione, ſubſtitutus venit: & num. 212. quod ſubſtitutus tunc conſequitur remedium d. l. finalis, C. de edicto Diui Adriani tollendo, cum ſubſtitutionis caſum eueniſ ſe probat: & num. 236. & 237. & num. 348. Quæ omnia ita pariter ex aliis multis Authoribus, reſolutiuè tradidit Achilles Perſonalis, in commentariis, de adipiſcenda poſ ſeſ ſione, ex remedio d. l. fin. ex n. 185. cum ſeq.

Comprobatur deinde eadem pars, nam etſi in articulo fideicommiſ ſarij, longa ſerie ab Interpretibus agitato, reſolui ſoleat communiter, fideicommiſ ſario non competere remedium d. l. finalis, cum nec re, nec verbo reſtitutio facta eſt, vt infrà dicetur atque ex communi ſententia tradiderunt Antonius Gomezius, in d. l. 45. Tauri, num. 138. latius Menoch. d. remedio 4. ex num. 178. cum multis ſeqq. Perſonalis ex num. 186. In ſucceſ ſore tamen maioratus longè diuerſam militare rationem, deprehenditur manifeſtè ex his, quæ Ludouicus Molina, de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. cap. 1. num. 14. ſingulariter adnotauit, quòd quamuis de iure communi non dentur actiones fideicommiſ ſario vniuerſali, niſi re, aut verbo fideicommiſ ſo reſtituto, l. prima, in principio, l. reſtituta, ff. ad Trebellianum. In maioratibus tamen Hiſpaniæ ſecus eſ ſe, nam tranſit in ſucceſ ſores vlteriores, & vocatos, dominium & poſ ſeſ ſio ſine aliqua reſtitutione reali, nec verbali. Idque coadiuuatur ex reſolutione alia Burg. Salon de Pace, & Antonij Pichardi, de quibus ad finem huius capitis agendum eſt.

Rurſus & comprobatur, quoniam cùm à iure, à lege, vel ſtatuto deferuntur iura & actiones fideicommiſ ſario, etiam ſi nec verbo, nec facto reſtitutio facta fuerit, competit eidem remedium d. l. finalis, ac ſi reſtitutio ſibi facta fuiſ ſet, ſicuti poſt alios multos obſeruarunt Menochius, dicto remedio 4. num. 199. cum ſequentibus, Perſonalis, de adipiſcenda, ex numero 186. & ſequentibus quorum reſolutiones, atque in eo propoſito obſeruationes mirè conueniunt caſui præ ſenti, extante deciſione dictæ leg. 45. Tauri.

Denique & eadem reſolutio confirmatur, & in fortioribus terminis, ex ſingulari alia Ludouici Molinæ resolutione, lib. 3. eodem cap. 13. num. 50. & 51. quatenus reſoluit remedium d. l. 45. Tauri, competere ei, qui prætendit maioratus ſucceſ ſionem ex immemoriali præ ſcriptione; nec vrgere in contrarium deciſionem d. l. fin. C. de edicto Diui Adriani tollendo, oſtendit admodum eruditè, vt ibi videbitur. Et idem reſoluit, & Molinam ſequitur Azeued. in l. 3. tit. 13. lib. 4. nouæ collect. Regiæ, num. 32. ſed Molinam eundem, d. cap. 13. num. 54. dicentem, remedium dict. l. finalis, adipiſcendæ, & competens ſucceſ ſori maioratus ex l. 45. Tauri, non dari contra titulo poſ ſidentem; meritò improbat Ioannes Parladorius, rerum quotidianarum, lib. 2. cap. 5. num. 8. & vltra eum, idem quoque quod Parladorius reſoluit Marcus Anton. Peregrin. de fideicommiſ ſis, art. 48. numero 51. 52. 53. Menochius, remedio 4. num. 48. vbi ex aliis multis authoribus affirmat, remedium d. l. finalis, dari etiam contra titulo poſ ſidentem: & an vxori pro medietate lucrorum competat remedium d. l. finalis, vel de manu hæredis ea capere debeat, vide Azeuedum in d. l. 3. tit. 13. lib. 4. nouæ collectionis Regiæ, num. 19. & iunge Parladorium rerum quotidianarum lib. 2. d. cap. 5. num. 13. vbi de eadem quæ ſtione, & an pro eis ſit legitimus contradictor: & eodem num. 13. an pro dote habeat remedium poſ ſeſ ſorium, & an pro ea legitimus ſit contradictor ad impediendam miſ ſionem in poſſeſ ſionem ex d. l. fin. & vtramque quæ ſtionem iuridicè equidem & verè reſoluit: & num. 16. & ſeqq. an ſucceſ ſor in maioratu legitimus ſit contradictor, & impediat beneficium d. l. finalis, optimè explicat: & num. 19. & ſeq. vſque ad num. 24. quod quando vltimus maioratus poſ ſeſ ſor habebat bona, tanquam bona maioratus, vocatus ad primogenium, eſt legitimus contradictor, etſi non conſtet de titulo maioratus; & debet præferri hæredi in adipiſcenda poſſeſ ſione: quod recte ibi reſoluitur & iuridicè, & eſt notandum, cum frequenter contingat, maioratus vltimum poſ ſeſ ſorem de bonis maioratus diſponere & contendere, quod in ipſo vocationes omnes, & simul maioratus finiuntur, aliumque hæredem inſtituit, tunc namque, is qui de iure, ac iuxta ordinem ſuccedendi admitti debet impediet equidem hæredi inſtituto remedium d. l. finalis, niſi ipſe in continenti de iure ſuo paratus ſit edocere, vt infrâ dicetur: quod tamen in ſucceſ ſione maioratus, & in caſu propoſito rarò continget; cum niſi altiori indagine quæ ſtio ea, & an maioratus finitus ſit, necne, definiri non valeat, vt alio loco lib. 2. quotid. harum controuerſiarum iur. cap. inquam 22. latiùs ſcriptum reliqui.

An etiam ſi plures de genere & familia inſtituentis maioratum, concurrunt ad ſucceſ ſionem ipſius, & vnus de facto propria authoritate, & non Iudicis ſe ingerit in poſ ſeſ ſionem aliis reclamantibus, vel ignorantibus, aut abſentibus, is ſit tuendus in poſ ſeſ ſione contra alios, vel aliis petentibus ſint bona maioratus ſequeſtranda: & quando ſequeſtrum fieri debeat, explicauit optimè Aluarus Valaſcus, conſultatione 191. per totam, vbi vide omninò, & iunge Mier. de maioratu, p. 3. q. 7. per totam, vbi plenè, an ſequeſtrum admittatur in bonis maioratus, vide etiam Stephanum Gratianum diſcept. forenſi. cap. 114. per totum, vbi latè agit ſequeſtri materiam, & pendente appellatione, quando ſit concedendum ſequeſtrum ex officio Indicis, ſiue ad inſtantiam partis, & an poſ ſit ab eo appellari: reuocatio etiam ſequeſtri an debeat fieri in fine litis, & duret etiam in cauſa appellationis. Et de his & aliis neceſ ſariis in materia ſequeſtri, vide etiam nouiſ ſimè Alexandrum Trentacinquium, variar. reſolut. iur. vol. 1. lib. 3. tit. de tranſactionibus, reſolut. 12. fol. 85 vbi plene, an & quando ſequeſtrum locum habeat; Cardinalem Thuſcam, practicarum concluſionum iuris, tom. 7. litera S. verbo, Sequeſtrum, concluſione 201. cum ſequent. vsque ad concluſionem 217. ex fol. 263. Vſque ad folium 270.

An etiam filio meliorato competat remedium d. l. finalis, vide Azeuedum, in d. l. 3. tit. 13. n. 16. lib. 4. Recop. & iunge Burg. de Paze in conſ. 39. num. 8. & ſeq. vbi agit, an filius ſit legitimus contradictor ad impediendum remedium d. l. finalis, pro rebus in quibus fuit melioratus cum reſeruatione vſusfructus, aut clauſula Conſtituti, ex quibus transfertur poſ ſeſ ſio, vt ibidem num. 8. & 9. & an miſ ſio in poſſeſ ſionem ex remedio d. l. finalis vel d. l. 3. tit. 3. lib. 4. Recopil. habeat locum contra voluntatem teſtatoris, in eodem conſ. 39. num. 11. & 12. explicat. Et quid quando conſtat de iure poſ ſeſ ſoris, vel poſ ſeſ ſor eandem immiſ ſionem poſ ſet petere, ibidem tractat num. 2. & 3. Et via ordinaria intentata, an actor poſ ſit redire ad ſummariam & poſ ſeſ ſoriam viam, vide ibidem, num. 7. Et an filij poſ ſint agere ad poſ ſeſ ſionem bonorum, quæ pater ante mortem conceſ ſerat filiis, & illorum tradiderat poſ ſeſ ſionem, vide Mieres, de maioratu, 3. p.q. 17. per totam, vbi num. 21. ſingulariter explicat dictam l. Regni 3. tit. 13. lib. 4. Recopil. vulgò dictam l. de Soria. Ac etiam animaduerte, Mieres metipſum, eo in loco, ac per diſcurſum quæſtionis prædictæ, nihil decidere, nec etiam ſcribere, quod aliquo modo aduerſari videatur his, quæ ſuperius ſcripta, atque adnotata reliquimus, videlicet, remedium d. l. finalis, C. de edict. Diu. Adrian. toll. ſucceſ ſori maioratus competere: nam loquitur alio in caſu, ac in fauorem filiorum eorum, quibus pater in vita meliorationes fecit & poſ ſeſ ſionem bonorum tradidit, vt ſcilicet ad eorum bonorum poſ ſeſſionem agere non poſ ſint vllo modo alij filij, nec ex propria perſona, quia nullam vnquam habuerunt, nec hodie habent poſ ſeſ ſionem, nec ex perſona parentis, quia pater ipſe tempore mortis ea bona non poſ ſidebat, & iam amiſit poſ ſeſ ſionem illam tradendo, & ideò filij ex perſona patris ſe iuuare non poſſunt, quia poſ ſeſ ſio ſolo animo amittitur. Pro conſeruatione tamen poſ ſeſ ſionis filiis à parente conceſ ſ æ, & in vita traditæ, omnia reliquit iura illæ ſa Author metipſe, & alio in caſu, atque in quæ ſtione præfata, quando ipſimet ſucceſ ſores in maioratu, aut in vinculo, vel melioratione remedium dict. l. finalis, vellent proponere, nec proponeretur contra eos (vt illo caſu loquebatur) competere eiſdem omnia remedia, & dictum remedium, ſi poſ ſeſ ſionem actualem realem, & à patre traditam, non haberent (vt ibi habebant) apertè ſatis ſentit Mieres metidem, nec vnquam aliquid in contrarium ſtatuit. imò ſententiam eandem ſuprà firmatam tenuit expreſ ſim, d. 3. p.q. 16. per totam. Vbi multis Doctorum doctrinis adductus. reſolutiuè & rectè firmauit ſucceſ ſorem in maioratu rectè facere, petendo à Iudice poſ ſeſ ſionem bonorum maioratus, idque facturum tanquam ſucceſ ſorem, & ſequentem in gradu, virtute l. 45. Tauri, dummodo non dicat, quod poſ ſeſ ſione caret, nec ob id amittere poſ ſeſ ſionem, quam ex miniſterio eiuſdem l. 45. Tauri, conſequitur. imò eam confirmari: & ſubdit n. 4. quod ſucceſſor in maioratu, ſi minus ſolemniter poſ ſeſ ſio ei concedatur, ſuam poſ ſeſ ſionem non amittit, & adhuc poſ ſeſ ſio valida eſt, & in illa tueri debet. Quia cum ex prædicta l. 45. ipſo iure efficiatur poſ ſeſ ſor, & hæc ſolemnitas non requiratur, licet interueniat, & minus ſolemniter, nihilominus eſt iuſtus & legitimus poſ ſeſ ſor, vt latius probat ibidem. Et ſubdit etiam num. 5. quod poſ ſeſ ſor bonorum maioratus, ex diſpoſitione d. l. 45. Tauri, agens aduerſus turbantem, adhuc eſt reus, & poſ ſeſ ſoris commodis gaudet. Et repetit num. 7. quod poſ ſeſ ſor, etiam agendo, gaudet commodis poſ ſeſ ſionis. Et tandem inquit eadem q. 16. n. 6. quod poſ ſeſ ſor bonorum maioratus, ſi non conſentiat poſ ſeſ ſioni iudiciali alteri conceſſ æ, ſibi non præiudicat. Et ſic in effectu Mier. metipſe, per totam illam quæ ſtionem, vt certum ſupponi, & aperte tenet idem, quod ſuprà obſeruauimus, poſ ſe inquam maioratus ſucceſ ſorem intentare remedium d. l. finalis, pro conſequenda actuali bonorum poſſeſ ſione, aut pro confirmatione eius, quam ex miniſterio & diſpoſitione d. l. 45. Tauri, ipſe habet.

Denique an d. l. finalis. C. de edict. D. Adr. toll. procedat etiam in feudalibus, & libellariis, vide omne omnino Ioan. Franc. de Ponte, in conſ. 20. ex n. 5. vſque ad n. 9. & iunge poſt alios Roland. in conſ. 1. n. 50. & ſeq. & n. 60. lib. 1. Borgninum Caualcanum, deciſ. 45. in addit. n. 17. prima parte, fol. mihi 243. Achil. Perſo. de adipiſcend. ex n. 104. vſque ad nu. 116. & an procedat vt vno ex hæredibus in poſ ſeſ ſionem immiſ ſo, cæteri immiſ ſi videantur, & quid in creditoribus immiſ ſis in bonis debitoris: vide Azeuedum in d. l. tit. 13. lib. 4. num. 21. & 22. & iunge Parlad. rer. quot. lib. 2. d.c. 5. n. 32. vbi quid fieri debeat, omnibus hæredibus immiſ ſis, & ipſis diſ ſentientibus. An etiam miſ ſus, aut mittendus in poſ ſeſ ſionem bonorum ex remedio d. l. fin. aut d. l. Regiæ de Soria, ſit etiam immittendus in poſ ſeſ ſionem fructuum poſt mortem teſtatoris perceptorum, explicat ipſe Azeued. in dict. l. 3. n. 20 Et hactenus de prima obſeruatione principali in tractatu & materia d. l. fin. C. de edict. D. Adri. toll. quæ continet quamplurima, vt vides.

Secundò deinde & principaliter obſeruandum, atque conſtituendum eſt, eiuſdem l. finalis, remedium competere, nedum, cum poſ ſeſ ſio rerum eſt vacua, ſed etiam cum occupata eſt, & res poſ ſidentur ab alio. Ita ſane obſeruarunt Bart ſub num. 5. & ſub num. 16. & num. 20. Bald. num. 25. & 27. & ſub num. 43. & ſub numero 49. Paul. Caſtr. col. 6. Alexan. numero 27. Decius, num. 41. Mantua in prima lectura, num. 164. Zuccard. num. 339. in eadem l. finali, Menochius, remedio 4. num. 582. Achil. Perſonalis, de adipiſcenda, num. 244. & ſeq. Ioan. Franc. de Ponte, in conſ. 20. num. 1. Hippolyt. Riminaldus, in conſil. 585. num. 35. lib. 5. lib. 5. Aluarus Valaſcus, conſultatione 191. in principio, & omnes iuris interpretes id pro certo ſupponunt, qui poſ ſeſ ſorem in propoſito citandum neceſ ſariò, dixerunt; ſicuti enuntiarunt permulti, qui mox referuntur. Ac etiam competit, remedium metipſum aduerſus ſingulares rerum poſ ſeſ ſores, ſiue titulo particulari poſ ſidentes, nedum pro hærede, aut pro poſ ſeſ ſore. Et poſt gloſ ſam, Bart. Alex. Iaſon. Decium, Angelum, Fulgoſium, Ruinum, Ripam, & alios rectiſ ſimè adnotauit Marc. Anton. Peregrinus, de fideicommiſ ſis, artic. 48. num. 20. & 21. Competit etiam, ſi hæres aliquas res hæreditarias poſ ſideat, alias verò non; nam pro illis, quas non poſ ſidet, datur remedium d. l. finalis, vt poſt Alex. & Fulgoſium tradit Carolus Ruinus, in conſ. 28. in cauſa, numero 1. lib. 5. Franciſcus Beccius, in conſil. 3. num. 8. Eſt tamen in hoc differentia, an ſcilicet res ſine vacuæ, vel poſ ſideantur ab alio; quia citatio non requiritur in immiſ ſione, quæ ſit virtute dictæ l. finalis, ſed ſummariè proceditur, quando poſ ſeſ ſio eſt vacans: nam & hæres poteſt illam ſua authoritate ingredi, vt ſuprà dicebamus. Et ita citationem eo caſu non eſ ſe neceſ ſariam, docuerunt Bart. in ead. l. finali. C. de edict. D. Adrian. tollend. ſub num. 16. Bald. num 6. Angel. Salicetus, Caſtrenſis, & communiter omnes ſecundum Mantuam, num. 129. Zucchardum, num. 311. Menochium, dicto remedio 4. num. 458. Ioannem Franciſcum de Ponte, in conſil. 20. num. 12. & 3. Caualcanum, deciſione 45. in addit. num. 12. & 13. prima parte, Aluarum Valaſcum, conſultatione 191. in principio, & in praxi partitionum, & collationum cap. 3. pertotum. Perſonalem, de adipiſcenda, num. 244. & ſeq. Marc. Anton. Peregrinus, de fideicommiſ ſis, d. art. 48. num. 25. Cæ ſarem Barzium deciſion. Bononiæ 46. num. 42. Idque adeò verum eſt, vt nec citare venientes ab inteſtato opus ſit, nec alium quemlibet, qui non poſ ſideat: imò nec citatio etiam generalis requiratur venientium ab inteſtato, vel aliorum, qui intereſ ſe poſ ſunt prætendere; quamuis nonnulli iuris Authores citationem requirant, ſaltem generalem: id quod ex Curtio iunior, Zuchardo, Mantica, Craueta, & Menochio ſingulariter reſoluit: & rationem reddit M. Anton. Peregrinus, d. art. 48. num. 26. & 27. vbi in effectu concludit iuridicè, præoccupationem poſ ſeſ ſionis prodeſ ſe hæredi ſcripto, nec ex defectu citationis poſ ſe dicere venientes ab inteſtato de nullitate immiſ ſionis, ſententiam autem eiſdem, vtpote non citatis non nocere, quod ita pariter concludit Achilles Perſonalis, de adipiſcenda, num. 244. & 245. dicens, verum eſ ſe. immiſ ſionem valere; & ſic quoad validitatem iudicij, & ſententiæ, citationem non requiri, ſed quoad præiudicium aduerſarij non extendi. Cæsar Barzius, d. deciſ. Bononiæ 46. num. 43. vbi inquit, quod Iudices, quando ſumus in cauſa inteſtati, ſatis eſt, ſi ſe informent, quis obtineat primum locum in gradu, & obtinentem, putà filium, vel filiam, vel ſororem mittent in poſ ſeſ ſionem bonorum defuncti, etiam quod talis diceretur incapax bonorum; & citat alios Authores ita tenentes. Cæterum, ſi poſ ſeſ ſio vacans non eſt, ſed res poſ ſidentur ab alio, ſi hæres agit dumtaxat de pronuntiando ſe hæredem, citatio etiam poſ ſeſ ſoris neceſ ſaria non eſt, quia in poſ ſeſ ſione nullum infertur poſ ſeſ ſori præiudicium, ſiue non agitur tunc de ſua poſ ſeſ ſione, nec de remouendo illum ab ea, ſic ſane poſt Pet. Cinum, Salicet. Alex. Zuchard. & Menoch. reſoluit Peregr. eod. art. 48. n. 22. & vltra eum optime explicauit Perſonalis, de adipiſcienda, n. 249. Si verò aliquis poſ ſidet, tunc equidem poſ ſeſ ſor citandus eſt ab hærede, qui petit miſ ſionem in poſ ſeſ ſionem ex beneficio d. l. finalis. Et, eo non citato, poſ ſeſ ſio vti nulliter data, infirmanda, & reuocanda eſt: quod poſt Bartol. Baldus, Albericus, & alios multos obſeruauit Peregr. metipſe, ibid. n. 18. & n. 35. & vltra relatos ab eo Marſilius in l. de vnoquoque, nu. 145. ff. de re iudicata, Pariſ. in conſil. 31. numero 29. & ſequent. lib. 4. Vantius Craueta, Cephalus, & alij, cum quibus Perfonalis, num. 247. & 250. Ioannes Franciſcus de Ponte, in conſilio 1. num. 1. 2. & 3. & exornat nonnullis Aluarus Valaſcus, in praxi partition. & collation. cap. 3. Parladorius, lib. 2. rerum quotidianarum, cap. 6. per totum. Et eſt ratio, quia poſ ſeſ ſor, quamuis iniuſtus, ſemper eſt citandus, l. meminerint, C. vnde vi, l. finali, C. ſi per vim, vel alio modo, l. prime, §. neceſ ſario. ff. ſi ventris nomine, l. cum fundus, & l. colonus, ff. de vi & vi armata. Nam poſ ſeſ ſio, etiam iniuſta, nemini auferenda eſt, vt ex Innocentio, & aliis, tradit & exornat Peregrinus, dicto art. 48. num. 18. per totum, vbi etiam ſubdit, quod tenuta. ac in poſ ſeſ ſionem miſ ſio conceſ ſa á Iudice, non citato poſ ſeſ ſore ad eius grauamen. vti de facto conceſ ſa de facto, abſque partis citatione reuocari poterit: quod ex multis ibi probat. Et vltra eum idipſum tenuit Parladorius, lib. 2. dicto cap. 6. num. 1. vbi inquit, quod poſ ſeſ ſio data à Iudice, non citato ipſius rei poſ ſeſ ſore, nulla eſt: & num. 5. quod ſpoliatus à Iudice cauſa non cognita, ante omnia reſtituendus eſt: quod vtrumque & iure, & authoritate probauit ibidem: & ſubiicit num. 7. quod cauere magnopere debent Iudices, ne quemquam in poſ ſeſ ſionem mittant, niſi cita o prius ipſius rei poſ ſeſ ſore: & num. 2. & 3. diſputat, vtrùm poſ ſeſ ſio data à Iudice, non citato rei ipſius poſ ſeſſore, confirmanda ſit. ſi conſtiterit, eum nullam defenſionem habere, etſi citatus fuiſ ſet: vt ibi videbitur: & latiùs per Achil Perſonalem, de adipiſcenda, numero 150. & quatuor ſequentibus, quo Authore non relato, ex Romano Decio. & Alexandro affirmatiuè diluit dubium id Peregrinus, dicto articulo 48. numero 28. in fine. Ea ratione, quia cum conſtat. poſſeſ ſori nullum ius competere, poſ ſeſ ſio eo non citato ſibi auferri poteſt. Eandem denique ſententiam de poſ ſeſ ſore citando. vltra locum partitionum ſupra relatum, tenuit & alio in loco Aluarus Valaſcus, in conſultatione, inquam, 191. ex n. 2. cum ſeq. vbi inquit d.n. 2. quod poſ ſeſ ſor, ſiue iuſtus, ſiue iniuſtus, regulariter non eſt ſpoliandus inauditus. Nec etiam Principis reſcripto, nec Iudicis ſententia interlecutoria, aut manu, vt ibidem probat num. 3. Et hoc etiam ſi ſit ſimplex detentator, vt ibi num. 5. & etiam ſi prædo: nam ſtatim ſine citatione reſtitui debet, & eadem celeritate, qua fuit ſpoliatus; nec requiritur, quod poſ ſeſ ſio aliter iuſtificetur, vt ibi n. 6. & etiam num. 7. idem eſ ſe, ſi de poſ ſeſ ſione iuris incorporalis agatur: ſufficit enim probare ſolam facti poſ ſeſ ſionem: & n. 8. Valaſcus ipſe inquit, idem eſ ſe, ſi iudicis authoritate id fiat, quoniam Iudex inauditum, non minus dicitur ſpoliare, quàm pars; & citat tex. in c. conquerente, de reſtit. ſpoliat. & idem reſoluit Perſonalis, de adipiſcenda poſ ſeſ ſione, num. 248. dicens, quod hæres, etiam ſi Iudicis authoritate in poſſeſ ſionem, non citato poſ ſeſ ſore, ingrediatur, a pœna l. meminerint, C. vnde vi, non excuſatur; allegans ſe ignoraſ ſe. poſ ſeſ ſionem fuiſ ſe plenam: prout & multi alij Authores ibi relati tradiderunt. Caualcan. denique in addit. ad deciſ. 45. primæ partis, num. 12. tenuit idipſum: & n. 17. dixit, quod Iudex immittens aliquem in poſ ſeſ ſionem, debet dicere, ſaluo iure poſ ſeſſoris legitimi. Et poſt: alios Rota Bononien. deciſ. 83. num. 8. Menoch. remed. 4. num. 467. Peregr. d. art. 48. n. 36. vbi eleganter declarat. Et vide n. 38. vbi inquirit, quænam poſ ſeſ ſio opituletur poſ ſeſ ſori, vt ipſe citari debeat? & concludit, quod poſ ſeſ ſor per annum & diem, verus poſ ſeſ ſor eſt. Cæterum (vt ex Innocentio, & aliis multis Authoribus probauit eod. num. 38. ) quod poſ ſeſ ſor etiam momentaneus citandus eſt, & ſic etiam poſ ſeſ ſio momentanea apprehenſa proſit, nec aliter de ſua poſ ſeſ ſione poſ ſeſ ſor ſit eiiciendus, niſi prius citetur: quaſi ratione præuentionis ſit potior in poſ ſeſ ſione, nam per modicum temporis ſpatium acquiritur. poſ ſeſ ſio mobilium & immobilium, vt eodem in loco ex multis aliis Authoribus ipſe Peregrinus notauit. Et hactenus de his, ex quibus manifeſtè apparet, remedium dict l. finalis, competere etiam, quando bona non vacant, ſed poſ ſidentur ab alio; & tunc vtrum agens in continenti debeat de iure ſuo edocere, & quæ teneatur probare, quid etiam fieri debeat: conſtabit ex his, quæ dicenda ſunt infrà in eo articulo, quis legitimus ſit contradictor in hac materia. Sed & remedium dict. l. finalis, nedum dari hæredi ſcripto, vt inducatur de nono in poſ ſeſ ſionem bonorum hæreditariorum, ſed etiam vt confirmetur in poſ ſeſ ſione illorum, quam prius habebat, & propria authoritate acceperat: ex dictis quoque ſupra, & dicendis infrà deducitur; & poſt alios multos obſeruarunt Gregor. Lop z, in l. 2. tit. 4. part. 6. gloſ ſ. 1. in principio, Roland. in conſil. 78. num. 12. lib. 3 Iacobus Menochius qui latius explicat dicto remedio 4. ex num. 348. cum ſeq. Anton. Galeat. Maluaſ ſia, in conſil. 54. num. 4. vol. 1. Ioannes Franciſcus de Ponte, in conſil. 20. num. 37. vbi inquit, dict. l. finalis beneficium competere etiam ad confirmandam poſ ſeſ ſionem, Pelaez à Mieres. de maior. p. 3. q. 16.

Rurſus & principaliter, atque tertio loco conſtituendum, & obſeruandum erit, remedium poſ ſeſ ſorium eiuſdem l. final. C. de edict D. Adrian. tollend. eſ ſe adipiſcendæ poſ ſeſ ſionis remedium, de quo nullus ambigit, imò vt certiſ ſimum tradiderunt omnes communiter in d. l. finali. Sic de adipiſcenda poſ ſeſſione ex remedio l. ipſius finalis, titulum adiecerunt Iacobus Menochius, d. remedio 4. Achilles Perſonalis, dicto tractatu de adipiſcenda. Et in terminis eſ ſe adipiſcendæ remedium adnotarunt Pariſius, in conſil. 12. num. 218. lib. 2. Ruinus, in conſil. 27. num. 7. vol. 5. Roland in conſil. 1. num. 25. lib. 1. & in conſil. 78. nu. 4. lib. 3. Franciſcus Beccius, in conſ. 3. num. 1. Ioannes Franciſcus de Ponte, in conſil. 20. num. 52. & 53. M. Anton. Peregrinus, de fideicommiſ ſis, art. 48. num. 30. Marcabrunus, in conſ. 62. num. 27. Ioann. Parladorius, rerum quotidianarum, libro 2. cap. 5. numero 1. & 2. Simon de Prætis, de interpretationi. vltimarum voluntatum, lib. 5. interpret. 2. dubitatione 3. numero 18. & 19. folio mihi 516. Vbi inquit, quod poſ ſeſ ſorium adipiſcendæ eſt duplex, alterum ſummarium, citius expediendum, quod eſt dictæ l. finalis; alterum verò plenarium, plena cognitione determinandum, quod eſt interdictum Quorum bonorum, vt ibidem proſequitur, numero 23. & ſeq. Vbi etiam oſtendit, remedium poſ ſeſ ſorium dictæ l. finalis. differre in multis ab interdicto Quorum bonorum. Quod oſtendit ſi niliter Antonius Gomezius, in l. 45. Tauri, numero 252. cum ſeq. latius Menochius, dicto remedio 4. ex numer. 45. vſque ad numerum 56. vbi vndecim commemorat differentias. Sed & quaſi recuperandæ poſſeſ ſionis dici remedium dictæ l. finalis, poſt Baldum, Decium, & Afflictis, notauit Rolandus, in conſ. 1. numero 76. lib. 1. Franciſcus Beccius, in conſil. 3. num. 10. & vide latius per Menochium, eodem remedio 4. num. 504. & ſeq. Parladorivm, rerum quotid. lib. 2. cap. 5. Et eſ ſe remedium ſummarium & executiuum, ac celeriter, & de plano expediendum, dictæ l. finalis remedium, expreſ ſim deducitur ex loco Simonis de Prætis relato ſuprà, num. 85. & etiam obſeruarunt communiter Scribentes in eadem l. finali, & poſt alios ſcripſerunt Beroi. in conſ. 60. col. 2. & in conſ. 56. col. 1. lib. 2. Roland. in conſ. 78. n. 13. lib. 3. Franciſc. Beccius, in conſ. 13. n. 1. Ioan. Franc. de Ponte, in conſ. 20. n. 51. & 52. M. Anto. Peregr. de fideicom. d. art. 48. n. 56. Cæ ſar Barzius, deciſione Bononiæ 46. numero 43. vbi inquit, quod poſ ſeſ ſorium d. l. final. ſummariè expenditur, & ſine figura iudicij, quia celeritatem deſiderat. Et an libellus neceſ ſarius ſit in eo remedio, & qualiter formari debeat, & an lis contestetur: explicat Peregrinus metipſe, dicto num. 56. & num. 57. cum ſeq. vſque ad numerum 61. & iunge Hypolytum Riminaldum, in conſil. 585. numero 86. lib. 5. Menochium. dict. remedio 4. ex numero 468. vſque ad numerum 476. & numero 485. cum ſequentibus, & numero 551. & 552. Vide etiam eundem Menochium, ex numero 502. cum multis ſequentibus, vbi longa ſerie diſcutit, an remedium d. l. finalis cumulari poſ ſit cum interdicto Retinendæ, & cum poſ ſeſ ſorio Recuperandæ: Et Iudex competens quis ſit in dicto remedio, vide ipſummet Menochium ex num. 402. cum multis ſequentibus, & breuiter explicant Antonius Gomez. in l. 45. Tauri, num. 151. per totum, Azeued. in l. 3. tit. 13. lib. 4. nouæ collectionis Regiæ, num. 52. & ſeq Peregr. d. art. 48. ex num. 62. Idcircò cum adeò executiuum & ſummarium ſit remedium d. l. fin. non admittuntur in eo probationes, aut exceptiones altiorem indaginem requirentes, ſed reſeruantur in petitorio, id quod ſingulariter & vtiliter confirmat, atque multis comprobat Rolandus in conſil. 1. num. 71. & tribus ſequentibus lib. 1. & expendit text. in d. l. finali, C. de edicto Diui Adriani tollendo, & citat Decij conſilium, ſingulare. 424. co. fin. & 467. coi. penultim. vbi inquit Decius, quòd fideicommiſ ſarius, qui offert in continenti probare de fideicommiſ ſo per inſpectionem teſtamentorum, cùm non ſit nominatus in teſtamentis ſi per interpretationem verborum, quæ in teſtamento habentur, vellet eius intentionem probare, talis probatio non eſt admittenda in iudicio poſ ſeſ ſorio, ſed reſeruari debet in alio iudicio cum requirat altiorem indaginem. Quod eſt quidem fummè notandum ad ea, quæ ſuprà diximus, quatenus ſucceſ ſori maioratus competere remedium d. l. finalis reſoluimus. Id enim erit intelligendum, ſi per ſcripturam. aut inſtitutionem maioratus, ex præ ſcriptionéve, aut alio modo legitimo, ſe fore verum ſucceſ ſorem oſtendat in continenti: ſecus tamen ſi ex tacitis vocationibus, aut ſubſtitutionibus, aut per interpretationem verborum, ſiue ex præ ſumpta tantùm, aut tacita defuncti voluntate ſe vocatum contenderet, nec expreſ ſim & aliter tunc poſ ſet de iure ſuo edocere, ita quod altiori indagine, atque exquirendo dubiam teſtatoris. vel inſtitutoris maioratus voluntatem, res debeat definiri: quod ex præcitatis conſiliis Decij, & traditionibus Rolandi certum eſt, & veriſ ſimum, & in eodem placito, quod ſcilicet in remedio d. l. ſin. non admittantur probationes, ſeu exceptiones, quæ altiorem indaginem requirunt, fuerunt Alcia. in conſ. 389. q. 1. n. 4. Pariſ. in conſ. 10. n. 30. lib. 2. Becci. in conſ. 3. n. 12. Ioan. Franc. de Ponte, in conſ. 20. n. 23. Ioan. Philip. ad tit. C. de edict. Diui Adriani tollend. in verſ. putat tamen Bart. Parlad. rerum quotid. lib. 2. c. 5. n. 25. Achil. Perſon. de adipiſ. n. 409. Menoch. d. remed 4. n. 689. & n. 753. & plurib. ſeq. latè Beroi. in conſ. 56. & 57. lib. 2. Bertaz. in conſil. 52. col. vlt. Oſaſc. deciſ. 23. Card. Thuſ pract. concluſ. iur. tom. 3. litera E. concl. 409. fol. 345. Marc. Anton. Peregr. de fideicom. art. 48. n. 29. vbi inquit, quod exceptiones, quæ ad effectum proprietatis & dominij reſpiciunt, ſi ob aliquam dubietatem iuris aut facti, non facilè & promptè ſint liquidabiles, ſed cauſ æ cognitionem requirant, relinquuntur alteri iudicio, & interim remoto contradictore, hæres ſcriptus mittitur in poſ ſeſ ſionem, & reus conſtituitur, & eſ ſe caſum in d. l. finali, C. de edicto Diui Adriani tollendo: & limitat ſtatim num. 30. cum aliis Authoribus quos citat, in poſ ſeſ ſoriis Adipiſcendæ obſtare exceptionem de notorio defectu in proprietate, quæ ſit facilè liquidabilis. Et id ipſum probauit Rolandus, ibi non relatus, d. conſ. 1. num. 26. lib. 1. & in conſ. 78. n. 4. lib. 3. vbi ex aliis iuris Interpretibus notauit, poſſeſ ſorium Adipiſcendæ non excludere exceptionem proprietatis, quæ in continenti probari poteſt. Secus tamen in poſ ſeſ ſorio Recuperandi, Menochius etiam recuperandæ poſ ſeſ ſionis, dicto remedio 4. numero 747. & ſequentibus. Idemmet dubium, an exceptio defectus dominij impediat dictum remedium d. l. finalis; cum tractaſ ſet, & reſolutiue, cum aliis Authoribus dixiſ ſet, exceptionem defectus dominij hanc miſ ſionem in poſ ſeſ ſionem retardare non poſ ſe, atque obiici exceptionem requirentes altiorem indaginem: limitat ſtatim num. 751. vt id non procedat, nec locum habeat, cum probationes in continenti ſuper hac exceptione defectus dominij offeruntur; & citat Bald. Decium, Gozadi. Alcia. Neuizan. Craue. Nattam, Zuccar. & Roland. ſic tenentes, & conuenit Azeuedus. in d. l. 3. tit. 13. n. 25. & 26. lib. 4. nouæ collect. Regiæ. Cæterum de iure huius Regni, atque in ſpecie d. l. Regiæ 3. (quæ vulgò Soriana lex dicitur) admittendam non eſ ſe exceptionem dominij, vel proprietatis, etiam ſi poſ ſeſ ſor paratus ſit in continenti de iure ſuo docere; poſt Roder. Suar. & Didac. Per. conſtanter tuetur, & rationem reddit Parlador. rerum quotidian. lib. 1. d.c. 5. n. 6. & 7 qui inquit, idem dicendum eſ ſe in ſpecie d. l. finalis, C. de edict. D. Adr. toll. nam cum Soriana illa lex edita fuerit cauſa ampliandæ illius legis fin. quod in ampliante definitum eſt, idem quoque, & in ampliato definiendum erit. Et idem ſtatuit in inuaſore rerum hæreditariarum, dicens eum audiendum non eſ ſe, etſi velit in continenti ſuum probare dominium. Quamuis fateatur eodem nu. 7. quod interdicto adipiſcendæ poſſeſ ſionis, dominij, admittitur exceptio, quando probationes offeruntur in continenti.

Quamuis autem executiuum, & ſummarium adeò ſit remedium l. ipſius finalis, dubitari equidem communiter ſolet, vtrum in eo requirantur plenæ probationes, an ſemiplenæ ſufficiant; & Vere hæc iuris quæ ſtio definiri poteſt ex his, quæ Iacobus ipſe Menochius in commentariis de recuperanda poſ ſeſ ſione, remedio 15. quæ ſt. 32. ſcripta, atque notata reliquit, quò loci veriorem eſ ſe exiſtimauit communem illam opinionem, plenam probationem fore neceſ ſariam, & in eadem ſententia perſiſtit in commentariis de Adipiſc. remed. 4. n. 446. & n. 678. & ſeq. dicit etiam in ſpecie ita reſpondiſ ſe Riminald in conſ. 258. n. 32. lib. 2. & ſi diſ ſentiat Beroius, in conſilio 43. numero 47. lib. 3. in ſpecie huius remedij Adipiſcendæ ex d. l. finali competenti. Et illa ratione cum cæteris adductus eſt principaliter Menochius. quod non leuis imò maximi momenti eſt poſ ſeſ ſionis cauſa, §. commodum, cum vulgatis Inſtit. de interdict. & eodem loco confutauit rationes, & fundamenta eorum, qui ab hac vera ſententia diſ ſentiunt, vt ipſe quoque profitetur d. remedio 4. d.n. 678. & vide Achil. Perſon. de adipiſcend. ex n. 485. cum infinitis ſeq. vbi longa ſerie diſputauit iſtum articulum. Addiderim ego, & eandem ſententiam, quod ſcilicet plena probatio neceſ ſaria ſit in iudicio ſummario d. l. finalis, tenuiſſe, & alio in loco vltra relatum ſuprà, Hippolytum Riminaldum, in conſ. 585. n. 81. & 82. lib. 5. vbi inquit, quod iudicium poſ ſeſ ſorium l. fin. C. de edict. D. Adr. tol. requirit probationes luce merediana clariores, ex doctrina Baldi, in l. ſi vnus, C. de teſtamentis. Idque non contigiſ ſe in quæ ſtione ibi agitata, nec ex illo inſtrumento teſtamenti extenſo reſultare probationem luce merediana clariorem, quia ſtante diuerſitate inter ſcripturam ſecundam inſtrumenti releuati, & primam protocolli, ſtandum erat primæ, vt ibt latiùs probat, & concludit, (quod attinet ad noſtrum propoſitum, vt dixi.) Deinde, & in eodem placito ex ſententia Bartoli, Aretini, Alexandri, Ripæ, Rolandi, Menochij, Ploti, Hieron. Gabriel. Miran. & Conrad. & plenam probationem requiri, firmaſ ſe Simon de Præt. in conſ. 114. n. 25. lib. 1. & de interpret. vltimar. volunt. lib. 5. interpret. 2. dubitat. 3. ex numero 26. vſque ad numer. 34. qui hanc opinionem veriorem arbitratur, & tenendam omnino cum nonnullis declarationibus, quas ibidem adducit, & contrariam improbat, vt ibi videbitur. Et cauſam iſtam poſ ſeſ ſoriam reputari magni præiudicij ex magno commodo, quod affert poſ ſeſ ſori, rectè conſiderat n. 28. Rurſum, & nouiſ ſimè omnium ſuſtinuiſ ſe hanc eandem partem, Alex. Trentacinq. variarum reſolutionum, vol. 1. lib. 2. tit. de probationibus, reſolutione 11. fol. 195. vbi inquirit, an in poſ ſeſ ſoriis ſufficiant ſemiplenæ probationes, & refert duas Doctorum ſententias.

Prima eſt, ſemiplenas probationes ſufficere, ex nonnullis Authoribus, quos ibi refert, & Decio, qui in terminis d. l. fin. C. de edict. D. Adr. tol. ſic reſoluit in ipſamet l. nu. 15. & huius partis ſequaces adducti ſunt præcipuè ex text. in l. 2. & in l. fin. in 2. p.C. de edict. D. Adr. tol. vbi in poſ ſeſ ſorio Iudex ſequitur apparentiam, & eſt facilis in mittendo in poſ ſeſ ſionem, idque ex ratione illa per Menochium iuridicè confutata, & per Decium præpoſterè adducta, quod in iudiciis poſ ſeſ ſoriis dicatur agi de leui, & modico præiudicio, ita quod ſufficit ſemiplena probatio per teſtem. & famam; cum imò poſ ſeſ ſionis contentio maximi præiudicij ſit (vt ſuprà dicebam) & poſſeſ ſionis commodum maximum reputetur, & quandoque poſ ſeſ ſionis cauſa proprietatem trahit, vt in cap. ſi à te, de præbendis, lib. 6.

Secunda opinio eſt ſuperiori contraria, quod plenæ probationes requirantur, in eo poſ ſeſ ſorio d. l. finalis iudicio, quam tenent Authores nonnulli relati per ipſummet Trentacinquium, qui tamen eorum iuris Interpretum, quos ego ſuprà retuli, nullam mentionem facit; ſed hanc ſecundam ſententiam rectè tuetur, & ad text. in d. l. fin. C. de edict. D. Adr. tol. reſpondet, n. 2. quod quando dicit, quod Iudex ſequitur apparentiam, procedit, vbi non adeſt legitimus contradictor, ſicque de intereſ ſe Tertij non agitur; nam tunc Iudex facilis eſ ſe debet in faciendo miſ ſionem in poſ ſeſ ſionem requiſitam, & ſufficit ſummaria cognitio, & probatio, ac inſtructio Iudicis, vt inducatur ad concedendum miſ ſionem in poſ ſeſ ſionem.

Denique, & videri apertè probaſ ſe eandem communem ſententiam (licèt articulum in terminis non diſputer) Borgninum Caualcanum, in addit. ad deciſ. 45. 1. p.n. 11. 12. & 13. vbi cum extat contradictor, inquit, quod Iudex debet audire partes, & ſuperſedere in miſ ſione in poſ ſeſ ſionem petita, & ſi de intereſ ſe contradictoris apparenter apparet, debet pronuntiare non eſ ſe locum ſummariæ cognitioni, ſed agendum eſ ſe iudicio ordinario, & ſic poſtea ſeruatis ſeruandis diffinitiuè pronuntiare, aliàs nulliter procederet, & poſ ſet appellari, vt notarunt etiam alij quamplures Authores ibidem relati per Caualcanum eundem. Qui tamen ex ſuperiùs dictis, atque ex his, quæ ipſemet in loco relato notauit, temperari debet alio in loco, in quo apparet, nimis abſolutè loquutum, deciſ. in quam, 20. n. 28. p. 3. fol. mihi 253. vbi inquit, quod quando hæres ſcriptus petit immitti in poſ ſeſ ſionem bonorum ex remedio d. l. fin. ſi comparet alius, qui habet ſimilem, vel diſ ſimilem titulum à teſtatore, vel à lege, per quem poſ ſit poſ ſidere bona petita, ſi in continenti arbitrio Iudicis poteſt ſemiplenè tantum veluti per vnum teſtem probare de ſuo intereſ ſe, non legitimè, & plenariè; quod tunc Iudex debet reiicere remedium d. l. fin. Id tamen nimis generaliter dictum, ſemiplenam etiam probationem, ſic abſolutè admiſ ſam, communi Doctorum traditioni repugnare, viderit vniuſquiſque, quamuis Iudicis arbitrium eo caſu multum valiturum, fateamur libenter, prout Prætis in loco relato ſuprà notauit. Et Iudex quando in remedio d. l. fin. & in iudiciis ſummariis non eſt ſeruata forma dicti indicij, ſed ad vlteriora proceſ ſum, miſcendo petitorium, & ordinarium cum ſummario, & executiuo, quomodo debeat pronuntiare; explicat ipſe Caual. d. deciſ. 20. n. 49. p. 3. qui in addit. ad deciſ. d. 45. n. 11. 1. p. rectius conſtituit, quod Tertius contradictor ad hoc vt audiatur, debet ſaltem à principio ſummariè, & ſic ſemiplene docere de iure ſuo, aliàs audiri non debet. Quod eſt iuridice dictum; ad hoc namque vt audiatur, ſemiplena illa probatio ſufficit, vt ibi ex aliis Authoribus Caualca. ipſe probauit, ſed ad hoc vt remedium d. l. fin. excludatur, ſemiplenam ſufficere probationem, malè equidem d. deciſ. 20. enunciatum, ex ſuperius notatis apparet dilucidè. Sed & eadem deciſ. 45. in addit. ex n. 5. cum ſeq. fol. mihi 142. & 243. recte quidem, atque in facti contingentia probauit, quod donatio inter viuos reuocat teſtamentum prius factum irreuocabiliter, etiam ſi donatarius nolit accipere donationem & impedit ſecundum, atque teſtamenti factionem ſuper bonis donatis, & conſequenter remedium d. l. fin. C. de edict. D. Adr. toll. & loquitur quando is, cui teſtator fecerat donationem inter viuos omnium bonorum ſuorum, cum reſeruatione quadam, contradicebat hæredi, dandam eſ ſe poſ ſeſ ſionem bonorum ex remedio d. l. fin. quod etiam impeditur ex teſtamento ſecundo, quod reuocat primum, vt ibid. probatur, per Caualcanum. Et in ipſo remedio, vtrum teſtium repulſatio admittatur, vide Menoch. de arbitrariis, lib. 1. q. 32. qui d. remed. 4. n. 680. inquit, hanc iuris quæ ſtionem propoſuiſ ſe Zuccardum, in eadem l. fin. n. 302. & eam non infœliciter abſoluiſ ſe. Et remed. eod. 4. n. 802. & quatuor ſeqq. in ea quæ ſtione, an ſententia lata in remedio d. l. fin. diffinitiua ſit, vel interlocutoria; ex communi Doctorum ſententia rectè conſtituit duos caſus. Primus eſt, cum ſine contradictore pronuntiatur, hæredem eſ ſe mittendum in poſ ſeſ ſionem, & hoc caſu ſententia dicitur interlocutoria. Secundus caſus eſt, cùm contradictor comparet, & tunc ſententia in ea partium contentione, & controuerſia lata, diffinitiua dicitur, ſiquidem de cauſa cognoſcitur, & libellus datur, & finis imponitur controuerſiæ, & ſic eſt diffinitiua. Et q. 100. ex n. 807. cum multis ſeqq. vſque ad nu. 826. Eruditè, atque ex profeſ ſo inquirit, appellare an liceat ab interlocutoria lata in remedio d. l. fin. & appellari non poſ ſe concludit multis rationibus, & authoritatibus, de quibus ibidem. Subnectit tamen nonnullas limitationes, in praxi equidem vtiles, & quæ frequenter contingere poſ ſunt, vti ibi videre neceſ ſe eſt, cum caſus ſe offeret. Et in eodem quoque placito, quod appellare non liceat à decreto poſ ſeſ ſionis in remedio d. l. finalis, fuerunt etiam Octauianus Cacheran. deciſ. 47. per totam, vbi an ſententiæ latæ ſuper poſſeſ ſorio, à qua appellatum fuit, executio ſuſpendatur, Ioannes Franciſcus de Ponte, in conſ. 20. num. 53. D. Spino, in ſpeculo teſtam. gloſ ſ. 34. principali, num. 34. Simon de Prætis, de interpretat. vltimar. volunt lib. 5. interpret 2. dubit. 3. n. 35. & ſeq. Porgninus Caualcan. deciſ. 6. n. 2. & 3. & ſeq. & n. 18. vbi quod appellatio à miſ ſione in poſ ſeſ ſionem non ſuſpendit eam: & latiùs explicat deciſ. 7. p. 4. vbi vide omninò. Achilles Perſonalis, de adipiſcenda, ex numero 330. cum multis ſequent. vſque ad numerum 351. vbi latiſ ſime declarat iſtum articulum: Ioannes Parladorius, rerum quotidianarum lib. 2. cap 5. numero 31. vbi inquit, à poſ ſeſ ſionis datione, quæ ex remedio dict. l. finalis, & legis Sorianæ fit, appellationi locum non fore de iure communi, nec etiam de iure Regio, quod attinet ad effectum ſuſpenſiuum, quamuis eodem iure Regio in cæteris iudiciis poſ ſeſ ſoriis appellatio admittatur, niſi quando duæ ſententiæ fuerint concordes, vt in l. 8. titul. 20. libro 4. nouæ collectionis Regiæ, & per Authores ibi relatos. Denique, & id ipſum, quod in remedio poſſeſ ſorio dict. l. finalis, cum ſententia interlocutoria profertur, non admittatur, nec etiam in diffinitiua in caſu ſtatim dicendo; obſeruarunt ex communi, & recepta ſententia Antonius Faber, ad tit. C. de edict. diui Adri. toll. definitione prima, Cardinalis Thuſcus, pract. concluſionum iuris, tom. 1. litera A. concluſione 40. ſol. 367. A diffinitiua autem ſententia lata in iudicio, ex remedio dict. l. finalis, appellare an liceat, explicat etiam diffusè Menochius, eodem remedio 4. ex num. 826. vſque ad num. 879. vbi in effectu diſtinguit duos caſus principales, ſed vnicuique plures anectit declarationes, vt ibi videbitur. Primus caſus eſt, cum lata fuit ſententia ad fauorem hæredis ſcripti, qui petiit ſe mitti in poſſeſ ſionem ex remedio dictæ l. finalis, contra reum conuentum; in quo recepta omnium opinio eſt, reum conuentum appellare non poſ ſe à ſententia contra ſe lata, qua pronuntiatum fuit, hunc hæredem in teſtamento ſcriptum, mittendum eſ ſe in poſſeſ ſionem bonorum teſtatoris defuncti. Secundus caſus eſt, cum iudicatum fuit contra actorem reo abſoluto, quia fuit pronuntiatum, actorem non eſ ſe mittendum in poſ ſeſ ſionem ex remedio dictæ l. finales, & tunc quidem appellatio hæredis ſcripti recipienda eſt, vt explicat ibid. ex num. 876. & in effectu poſt alios Authores ſequitur hanc diſtinctionem Achilles Perſonalis, de adipiſcenda, nu. 343. & 344. qui num. 351. vſque ad num. 356. explicat, vtrum attenta poſt appellationem à ſententia de mittendo hæredem in poſ ſeſ ſionem lata, iuxta text. in dict. l. finali, C. de edict. diui Adr. toll. ſint reuocanda, ſiue qualiter parti ſit ſuccurrendum. Et iunge Ioſeph. Ludouicum, deciſione Peruſina 69. ex nu. cum ſequentibus. Et reſtitutio an concedatur contra ſententiam latam in remedio l. eiuſdem finalis: vide ipſum Menochium, dicto remedio 4. ex num. 906. cum ſeq. Et an de nullitate agi poſ ſit contra ſententiam in eodem remedio latam? explicat idem Menochius, ex num. 879. cum pluribus ſeq. Et hactenus de tertia obſeruatione principali in hac materia.

Nunc verò quarto loco, & principaliter obſeruandum, atque conſtituendum eſt, dictæ l. finalis, C. de edict. diu. Adr. toll. remedium, & conſtitutionem, nouam eſ ſe in multis, ſicuti Zuchardus, ibidem ſcripſit num. 48. Curtius etiam iunior, num. 36. & Sapia num. 35. Iacobus Menochius, præcitato remedio 4. nu. 12. qui rectius quàm alij fecerint, animaduertit, quid Iuſtinianus ſanciuerit de haerede in poſ ſeſ ſionem mittendo ex teſtamento defuncti; & concludit, Viceſimam in vniuerſum ante Iuſtinianum ſublatam fuiſ ſe, quemadmodum Iuſtinianus ea ſua conſtitutione teſtatur; & animaduertens ſublatam eſ ſe viceſimam, & captioſa eſ ſe ab Adriano de aperiendis tabulis, executionique mittendis teſtatorum diſpoſitionibus ſancita; ſua hac conſtitutione in vniuerſum Adriani lege abrogata, cauit: Quod ſi hæredes inſtitutus teſtamentum ex omni ſua parte, ſaltem iuxta primam ſui faciem indici oſtenderit legitime non abolitum, nec cancellatum, nec vitiatum, ſed ſolemne, & legitimo numero teſtium vallatum, mittendus ſit in poſ ſeſ ſionem bonorum, quæ teſtator tempore mortis ſuæ. tenebat, & poſ ſidebat. Sicuti ex textu, in ead. l. final, deduxerunt omnes Scribentes communiter, & poſt infinitos alios Rolandus á Valle, in conſil. 78. num. 11. lib. 3. Antonius Gomez, in l. 55. Tauri, nu. 134. Hippolyt. Riminaldus, in conſil. 585. ex nu. 6. cum ſeq. lib. 5. Simon de Prætis, de interpretat, vltimar. volunt. lib. 5. interpretatione 2. dubitatione 3. nu. 19. fol. 516. Azeuedus, in l. 3. tit. 13. nu. 4. lib. 5. nouæ collect. Regiæ, Franciſcus Beccius, in conſil. 3. n. 4. Borgninus Caualcanus, deciſione 20. nu. 24. part. 3. Angelus Matheacius, de legatis, & fideicommiſ ſis, lib. 4. cap. 1. ex nu. 1. cum ſeq. Ioannes Philippus, in ſumma vtriuſque iuris, ad tit. C. de edict. diui Adr. tollen. in princip. fol. 206. Achilles Perſonalis, de adipiſcenda poſ ſeſ ſione, nu. 103. Sebaſtianus Næuius, ſelectar. iur. ad dictum titul. C. de edict. diu. Adr. toll. nu. 3. fol. mihi 274. qui omnes, & alij quamplures, quos prætermitto conſultò, nunc non commemoro: quoniam ad finem huius cap. aggregandos, & commemorandos duxi; conuenerunt vnanimiter, Aſ ſumptum præfatum, & conſtitutionem dict. l. finalis, procedere, ſiue teſtamentum in ſcriptis factum fuerit, ſiue nuncupatiuum ſit, modo id intelligatur tam de iure communi, quàm de iure huius Regni, prout ex communi vtriuſque iuris ſententia, & de vtroque iure explicarunt, atque intellexerunt poſt ordinarios, & alios multos Iacobus Menochius, dicto remedio 4. ex nu. 91. cum ſeq. Antonius Gomezius, in dict. l. 45. Tauri. nu 135. per totum, Azeuedus, in dict. l. 3. titulo 13. lib. 4. nu. 2. & 3. Conueniunt etiam, teſtamentum ex ſola ſui inſpectione iudicandum in remedio, & beneficio dictæ l. finalis, & prout in ſui prima figura apparet, & præ ſumi pro eo, ſicut & pro actu quocunque; qui in forma ſolita factus reperitur, ſicuti ex communi Interpretum placito tradiderunt Franciſcus Beccius, dict. conſil. 3. nu. 4. 5. & 6. Hippolyt. Rimin. dict. conſil. 585. num. 19. lib. 5. Et ſolam extrinſecam eiuſdem apparentiam per Iudicem conſiderari. Quod poſt alios multos conſiderarunt, atque ſcripſerunt Menochius, dicto remedio 4. ex nu. 683. vſque ad nu. 699. Zuchardus, in ead. l. final. nu. 162. poſt Decium, nu. 15. Marc. Anton. Peregrinus, de fideicommiſ ſis, artic. 48. nu. 30. Idcirco vitium viſibile impedire miſ ſionem in poſſeſ ſionem ex remedio dict l. finalis, prout etiam firmarunt ibidem omnes Scribentes communiter, Bartolus, inquam, nu. 3. Baldus, nu. 42. in verſiculo conſideret. Decius, nu. 36. Curtius iunior, nu. 6. & 11. Sapia, nu. 37. & Zuchardus, nu. 94. Ioannes Philippus, in ſumma vtriuſque iuris, ad dict. tit. C. de edict. diui Adr. toll. in principio, verſiculo, dixi de vitio viſibili. Achilles Perſonalis, de adipſcienda, nu. 11. 9. cum multis ſeqq. Peregrinus, dicto articul. 48. nu. 28. & 29. Hippolyt. Riminaldus, qui loquitur vtiliter, & vitij viſibilis plura exempla adducit; idcirco videndus erit omninò dict. conſil. 585. ex nu. 5. vſque ad nu. 10. & nu. 48. vſque ad nu. 65. lib. 5. Menochius, dicto remedio 4. nu. 699. qui dicit exempla vitij viſibilis afferri poſ ſe plura, vt illud ex raſura, & cancellatione teſtamenti: ſiquidem cancellatio, & raſura reddit teſtamentum de falſo ſuſpectum, vt clare probant verba eiuſdem l. finalis, ibi: Nec abolitum, nec cancellatum. Et nu. 701. vſque ad nu. 726. plena manu explicat, an, & quando teſtamentum cancellatum, interlineatum, abolitum, cum raſura, correctum à Notario, aut cum lite a recenti, vel alio quouis modo ſuſpicionem inducens; non debeat exequi ex remedio dict. l. finalis, & iunge Hippolyt. Riminaldum, dict. conſil. 585. lib. 5. fere per totum, Perſonalem videndum omninò, ex nu. 119. cum multis ſeqq. Inuiſibile verò vitium non impedire remedium d. l. finalis, vt puta ſi hæredi obiiceretur, teſtamentum falſum, inofficioſum, aut iuris diſpoſitioni, vel ſolemnitari contrarium, vel teſtatorem fuiſ ſe inteſtabilem, aut inſtitutum incapacem, vel alia ſimilia, quæ non apparent: ſicuti latius explicarunt, atque exornarunt Iacobus Menochius, dict. remedio 4. ex nu. 726. vſque ad nu. 735. & vide nu. 735. cùm originale teſtamenti non reperitur, an impediatur remedium dict. l. finalis: & nu. 739. 742. & 743. cùm protocollum deficit, Hippolyt. Riminaldus, dict. conſil. 585. ex nu. 10. cum ſequentibus: & nu. 73. & fere per totum, lib. 5. vbi etiam viſibilis, & inuiſibilis vitia exempla plura, & reſolutionem præfatam tradit. Franciſcus Beccius, in conſil. 107. nu 1. nu. 15. Achilles Perſonalis, de adipiſcenda, ex nu. 119. vſque ad nu. 170. vbi plene agit de his, Marc. Anton. Peregrinus, de commiſ ſis, dict. artit. 48. nu. 27. 28. & 29. Ioannes Philippus, in ſumma vtriuſque iuris, ad d. tit. C. de edict. diui. Adr. toll. in princip. vbi inquit, vitium teſtamenti inuiſibile, veluti ſalſitatis, & ſimilium, non impedire hæredem mitti in poſ ſeſ ſionem, ex text. in l. 2. illius tituli; quamuis petitio hæreditatis ob propoſitam cauſam falſi differatur, l. 5. §. vltimo, ff. de petitione hæreditatis, Et reddit rationem, nam illa intenditur ad obtinendum dominium rerum hæreditariarum; hæc miſ ſio tendit tantum ad obtinendam poſ ſeſ ſionem, Borgninus Caualcanus, deciſione 20. ex nu. 24. cum ſeq. parte 3. Vbi vide latè explanatum, an, & quando hæres ſcriptus non ſt mittendus in poſ ſeſ ſionem bonorum, ex remedio d. l. finalis, ſi hæredes ab inteſtato opponant de nullitate teſtamenti, ex deſectu dementiæ, aut furoris teſtatoris, aut formæ ſtatuti vel iuris non ſeruatæ. Quod ſi vitium, aut vitia inuiſibilia incontinenti probari poſ ſunt, aut de illis incontinenti conſtare, impediunt miſ ſionem in poſſeſ ſionem ex remedio d. l. finalis, ita ſanè poſt alios iuris Interpretes ſcripſit Hippolyt. Riminald. d. conſil. 585. nu. 10. lib. 5. Menoch. remed. 4. nu. 730. qui dicit, hoc incontinenti, Indicis arbitrio relinqui, quod ſtatim latius explicabimus. Idem Menochius, nu. 745. & 746. Quatenus cum aliis Authoribus reſoluit, exceptionem, Teſtatorem teſtari non potuiſſe, non impedire remedium d. l. finalis. Impedire tamen, cum ſtatim ſeu incontinenti offertur probatio, vt latius probat ipſe Menochius ibidem. Et Perſonalis in locis antea relatis, & vide ipſum nu. 115. & tribus ſeq, vbi inquirit, an remedium d. l. finalis, competat indiſtinctè pro omnibus rebus, quæ teſtatoris fuerunt mortis tempore, tàm corporalibus, quàm incorporalibus, & pro præ ſtationibus, actionibúſque tantum perſonalibus.

Quinto deinde loco obſeruandum, atque conſtituendum erit, d. l. finalis, C. de edict. Diu. Adr. toll. remedium, & conſtitutionem ea ratione editam fuiſſe, quam ibidem Curtius iunior, nu. 64. ex mente communi conſiderauit, & ſequutus eſt Menochius, d. remedio 4. nu. 44. vbi Zucardi conſiderationibus in contrarium, ſatisfacit dilucidé. Nempe conſtitutum ita eſ ſe, vt quamprimùm teſtatorum voluntates (quod Reipublicæ intereſt) adimpleatur, & exequantur, l. vel necare, ff. quemadmodum teſtamenta aperiantur, l. prima, C. de SS. Eccleſiis, l. verbis legis, ff. de verbor. ſignificat. & id ipſum ſentit apertè Ioannes Philippus, in ſumma vtriuſque iuris, ad d. tit. C. de edict. Diu. Adr. toll. ad finem. Cæterum conſtitutionem eandem, non ſimpliciter, aut abſolutè; ſed cum pluribus qualitatibus, aut requiſitis, pluráve requirentem, proditam fuiſ ſe.

Ac primum equidem certi iuris eſ ſe, quod in omni iudicio, quantumcunque ſummario, & executiuo, debet agens legitimari, id quod poſt alios multos Authores probauit Perſonalis, de adipiſcenda, nu. 175. & exornauit nouiſ ſimè Cardinalis Thuſcus, practicarum concluſionum iuris, tom. 5. litera L. concluſione 244. fol. 270. & vide concluſione 245. & 246. fol. 273.

Idcirco in remedio, & iudicio d. l. finalis, perſonam hæredis petentis ſe in poſ ſeſ ſionem immitti, legitimari debere, quod aſ ſeuerarunt omnes in eadem l. fin. at nullus ſit, qui ab hac opinione diſ ſentiat ex ſententia Menochij, d. remed. 4. n. 441. & ſex numeris ſeq. vbi firmat crebriorem eſ ſe opinionem, vt plena probatio neceſ ſaria ſit ad eum effectum, cum de legitimatione perſonæ hæredis agitur: Perſonalis, num. 175. Roland. à Valle, in conſ. 46. nu. 2. & ſeq. lib. 2.

Deinde, vt beneficio & remedio l. eiuſdem finalis, & miſ ſioni in poſ ſeſsionem locus ſit, decem requiri, & concurrere debere, quæ Iacobus Menoch. d. remed. 4. nu. 56. enumerauit. Primo, quod is, qui ſe in poſ ſeſ ſionem mitti poſtulat, hæres ſit in teſtamento ſcriptus: quod probant expreſ ſim verba dictæ l. finalis, nec vllus Interpretum omnium diſſentit.

Secundò, quod teſtamentum, in quo hæc hæredis inſtitutio ſcripta eſt, Iudici præ ſenterur: quod etiam ex verbis legis ipſius finalis probatur expreſsè.

Tertiò, quod teſtamentum ſit ſolemne, & in aliqua ſui parte non ſit cancellatum, vel abolitum: vt etiam probatur verbis eiuſdem l. fin.

Quartò requiritur, quod bona in quibus miſ ſio in poſ ſeſ ſionem petitur, ſint ex bonis à teſtatore poſ ſeſ ſis tempore mortis ipſius, quod etiam expreſsè probatur eadem in lege, in verſic. mittatur equidem. Et pro requiſito ſubſtantiali illius beneficij, & remedij ſcripſerunt omnes Interpretes vnanimiter, vt ex referendis infrà deducitur, & ex Pelaez à Mieres, de maioratu part. 3. quæ ſt. 17. nu. 8. vbi inquit, quod remedium d. l. finalis, non competit niſi pro rebus, quas teſtator mortis tempore poſsidebat: quod probatur expreſsè in ipſa l. finali, ibi: Mittat quidem in poſ ſeſ ſionem earum rerum, quæ teſtatoris mortis tempore fuerunt. Et ibi, Non autem legitimo modo ab alio detinentur. l. 2. tit. 14. part. 6. ibi: Deuelo meter en poſ ſeſ ſion, y tenencia de heredad, e de todas las otras coſas que auia, y tenia el teſtador, al tiempo y ſazon que fue muerto. Vbi Gregorius Lopez poſt Alexandrum ſingulariter limitat, & refert Mieres vbi ſuprà, & idem tenuit Burgos de Paz, in conſil. 39. nu. 1. qui etiam expendit l. 3. tit. 13. lib. 4. nouæ collect. Regiæ, ibi: Los bienes que el tal difunto dexare. Inde inferens, in bonis alienis immiſsionem fieri non poſ ſe, & exemplis comprobat, num. 8. 9. & 10.

Quintò, & conſequenter requiritur, quod alius legitimè non poſsideat, idque ex verbis ipſius l. fin. ſuprà relatis, in verſ. non autem.

Sextò opus eſt, quod miſsio hæc in actis ſcribatur.

Septimò, quod hæres, qui ſe in poſ ſeſsionem mitti poſtulat, non poſsideat, nec poſ ſederit, quia tunc non adipiſcendæ, ſed vel retinendæ, vel recuperandæ poſ ſeſsionis remedium concederetur.

Octauò requiritur, quod Iudex coram quo miſsio hæc in poſ ſeſsionem petitur, ſit competens, quod probat text. in eadem l. finali, ibi: Competenti iudici.

Nonò requiritur, citatio, & libellus, prout ipſe Menoch. enuntiat d.n. 56. & latius explicat alio in loco, vt ſuprà vidimus.

Decimò, & vltimò requiritur, quod hæres mortem teſtatoris probauerit. Et hactenus Menochius præfato nu. 56. per totum, qui per diſcurſum d. remed. 4. ſuis peculiaribus quæ ſtionibus ſuperiora omnia declarat.

Et quidem ſi verum amamus, & conſtitutionem d. l. finalis, non modò, ſed etiam communes Doctorum traditiones inſpicimus; negari equidem nullo pacto poteſt, quin omnia ſuperiora requiſita, vel neceſ ſaria ſint, vt dictio remedio locus fiat, vt ſaltem interuenire debeant, vt legitimè, & iuxta intentionem ipſiuſmet legis procedatur. Idcirco quamuis permulti alij iuris Interpretes non tanta requirant, ſine ſimul recenſeant, verè tamen non excludere cætera, ſiue non intelligere, quin reliqua neceſ ſaria ſint; ſed ideò eadem non adiicere, quod vel certa ſint, aut ad ordinem iudicij pertinentia, & ſub eis, quæ ipſi principaliter perpendunt, comprehendantur, vel quod ex conſtitutione eiuſdem l. finalis, ita intelligantur, vt maiori expreſsione opus non fuerit. Et inde Practic. Pap. in form. libel. quo petit, hæred. ex teſtam. in gloſ ſa, in verbo, poſ ſideat, num. 1. vbi tria tantum dicit requiri, & probari debere in iudicio d. l. finalis. Primò, quod teſtamentum ſit ſolemne, & non in aliqua parte ſubſtantiali vitiatum. Secundò, quod res, in quibus petitur fieri immiſ ſio, in bonis teſtatoris mortis eius tempore fuerint, & ſic determinato tempore, aliàs ſuccumberet, ſaltem quando legitimus extaret contradictor, vt explicat Perſonalis, referendus ſtatim. Tertiò, quod teſtatoris mors probetur. Suppleri inquam, atque explicari debet iuxta ſuperiora. Perſonalis etiam, de adipiſcenda poſ ſeſ ſione, n. 172. qui eadem tria requirit dumtaxat, nec probationem aditionis hæreditatis exigit. Et eodem pacto accipiendus, atque ſupplendus erit Hippolyt. Rimin. in conſil. 585. nu. 16. & 19. & 21. & 26. & 31. lib. 5. vbi inquit, quod is, qui petit ſe mitti in poſ ſeſsionem ex edicto diui Adrian. debet probare ſe filium. Item producere teſtamentum non abolitum, nec cancellatum, nec vitiatum, & legitimo numero teſtium vallatum. Item probare debet mortem teſtatoris. Demum, quod bona fuerint mortis eius tempore; quæ (vt vides) quatuor ſunt in effectu, eàque potiſsima dicti remedij requiſita, vt ſub eis, vel alia comprehendantur, vel aliter non exprimantur, quia ex conſtitutione dictæ l. finalis, ſupponuntur vt certa.

Rurſum, & eodem modo explican dum Alphonſum Azeuedum, qui in l. 3. tit. 13. lib. 4. nouæ collect. Regiæ, num. 5. & tribus ſequentibus, quatuor duntaxat dicit probare debere eum, qui ex remedio d. l. finalis, poſ ſeſsionem petit. Primò, quod teſtamentum ſit ſolemne, & non vitioſum in aliqua parte ſubſtantiali. Secundò, quo res fuerint in bonis defuncti tempore mortis eius. Tertiò, probanda eſt mors teſtatoris. Quartò, quod Iudex ante omnia inquirat, an alius ſit in poſ ſeſsione bonorum illorum, necne. Aliàs namque (vt vides) ſi Author hic non ſuppletur ad modum aliorum, de quibus ſupra, deficiunt & alia requiſita, quæ miſsionem in poſ ſeſsionem minus legitimam efficerent. Ac deficit equidem Primum illud Hippolyt. Riminald. requiſitum, cuius ipſe mentionem non facit, nec etiam Riminaldum eundem refert in conſilio nunc à me relato. Quartum autem, & vltimum requiſitum Azeuedi, nullibi equidem in iure probatur, & ſi requiratur, quod alius legitimè non poſsideat, vt ex Menochio retuli ſuprà, & infrà dicendum eſt; attamen id intelligitur, quando legitimè obiicitur, ſiue comparet contradictor, aut alius, qui ſe poſſidere, aut impedire debere remedium d. l. fin. contendat: eo autem non apparente, nec aliquo obiecto, ſed teſtamento oſtenſo in ſui facie, & figura ſolemni, nec conſtito de impedimento aliquo legitimo, non etiam contradictore aliquo exiſtente, Iudex non tenetur inquirere id, quod Azeuedus requirit, ſed ſaluo iure poſ ſeſ ſoris hæredem in poſſeſsionem bonorum immittere, ſat eſt, vt ſuprà dicebam.

Sed & magis ſuppleri debebit Borgninus Caualcanus, deciſ. 21. n. 81. & 82. part. 3. fol. mihi. 275. vbi tantum requirit, quod petens poſ ſeſ ſionem ex remedio d. l. finalis, verificet ſe hæredem eſ ſe; aliàs miſsionem fieri non poſ ſe, etiam parte non petente: verificet etiam Notarium eſ ſe Notarium publicum, & teſtamentum non eſ ſe vitioſum; cùm tamen (vt remanet dictum) plura alia verificari neceſ ſarium ſit, ex relatis ſuprà. Subdit tamen Caualcanus metipſe, num. 82. poſt Roman. Guid. Pap. Bald. & alios, quod producens ſcripturam, & teſtamentum, vti hæres, vel procurator, præ ſumitur eſ ſe illemet hæres, & procurator, de quo loquitur teſtamentum, & ſcriptura: quod quidem procedere poſ ſet, niſi alius contradiceret; & ſic nullo contradicente: aliàs namque ex contradictione alterius non ſufficeret ea præ ſumptio, ſed dilucidè conſtare oporteret, produ cenrem eſ ſe eundem, qui in ſcriptura, vel teſtamento refertur.

Denique iuxta ſuperiora intelligendus, atque ſupplendus erit D. Spino, in Speculo teſtam. gloſ. 34. de apertura teſtamenti, qui ex num. 22. vſque ad num. 29. non abſolutè ſatis, nec dilucidè explicat articulum præfatum, quæ inquam requirantur, vt hæres mittatur in poſ ſeſsionem ex remedio dict. l. fin. quamuis quinque requiſita recenſuerit, vi ibi videbis.

Sed & notandum erit, ſuperiores omnes Authores vnanimiter firmaſ ſe, mortem teſtatoris probandam fore vt locus ſit remedio dict. l. finalis, quod tenuit indiſtinctè D. Spino, vbi ſuprà, dicto num. 22. Azeuedus, num. 7. in d. l. 3. tit. 23. lib. 4. dicens, quod hæc opinio obtinet, & ſeruatur in praxi, & cauti Iudices nolunt poſ ſeſ ſionem præbere, niſi de morte teſtatoris prius conſtet, vel notorium ſit eſ ſe mortuum, & quod ita ipſe ſemper facit articulos de morte teſtatoris. Quam quidem opinionem, & probabilem ſatis & veram arbitror, & in praxi tutiorem, prout veriorem dixerunt Fulgoſius, Alexander, & alij quos retulit Menochius, d. remed. l. num. 667. & 668. quamuis contrarium, imò teſtatoris mortem probandam non eſ ſe, firmauerint Bartol. Salicet. Iaſon. Decius, & alij, commemorati per eundem Menoch. num. 661. vſque ad num. 667. vbi & rationes, & fundamenta huius opinionis recenſet. Et tandem num 669. conciliat opiniones præfatas, quando mors teſtatoris probari debeat in remedio d. l. final. duobus caſibus propoſiti. Primus eſt, cum hæres, ſcriptus exhibet inſtrumentum teſtamenti, quod ſibi datum à Notario fuit Prætoris authoritate; & tunc neceſ ſaria non eſt alia probatio mortis teſtatoris, ſiquidem non permiſiſ ſet Prætor ei teſtamenti copiam fieri, niſi cognouiſ ſet teſtatorem fuiſ ſe mortuum; & pro Iudice magna præ ſumptio eſt: & ita procedit opinio Bartoli, & communis. Secundus caſus eſt, quando hæres exhibet inſtrumentum teſtamenti, quod conſequutus eſt aliunde, quàm iudicialiter Prætore authore: tunc quia eadem præ ſumptio non eſt; vel eſt praeſumptio quòd vel illud ſubtraxerit teſtatori, vel quod illud teſtator tradiderit, ita quod non conſtat aliunde teſtatorem mortuum fuiſ ſe; ideò mors probanda eſt, & Fulgoſij, Alexandri, & ſequacium ſententia procedit, ex relata Menochij conciliatione, quæ vera equidem eſt, & probabilis.

Aliter etiam conciliandas eaſdem opiniones putauit Achilles Perſonalis, de adipiſcenda poſ ſeſ ſione, num. 170. in verſiculo, ego autem in tanta Doctorum varietate: & in verſic. ſi vero legitimus contradictor. Vt ſcilicèt non exiſtente legitimo contradictore procedat Bartoli, & ſequacium opinio, atque ex ſola teſtamenti oſtenſione in ſui figura ſolemni, & nulla ex parte vitiati, miſ ſio in poſ ſeſ ſionem concedatur, etſi mors teſtatoris non probetur, quoniam Iudex facilis eſ ſe debet ad immittendum hæredem in poſ ſeſ ſionem, vbi non eſt contradictor. Si verò legitimus contradictor exiſtat, tunc per ſolum teſtamenti exhibitionem, teſtatoris mors non probatur, ſed requiritur, quod exquiſitè teſtatoris mors probetur, vt latius ipſe Perſonalis confirmat.

Addiderim ego, ex ſuperioribus meam equidem eſ ſe, & confici opinionem, regulariter, ab eo qui petit miſ ſionem in poſ ſeſ ſionem ex remedio d. l. fin. mortem eſ ſe, atque aliunde, quam per teſtamenti oſtenſionem probandam, idque iuxta Fulgoſ. Alexand. & ſequacium ſententiam, cum aliàs contingere poſ ſet, ſi mors non appareret, aut non probaretur, quod non mortui, ſed viui bonorum poſ ſeſ ſio concederetur; quod eſ ſet maximum inconueniens, & abſurdum. Deinde, ſententiam eam fortius, & validius obtinere, atque practicari debere, cum cauſ æ legitimus contradictor adeſ ſet, prout perſonalis iuridicè obſeruat, vel quando ſuſpicio aut præ ſumptio aliqua Iudicem in contrarium moueret, vel inſtrumentum teſtamenti aliunde quàm iudicialiter, & Prætore authore conſequutus fuiſ ſet hæres vt Menochius firmauit. Et quidem eis, & ſimilibus caſibus, mortem probandam eſ ſe ab hærede remedio d. l. finalis vtente, nec aliter obtinere poſ ſe, ſicuti omnes iuris Interpretes ſuprà relati arbitrantur, qui teſtatoris mortis probationem pro requiſito adeò neceſ ſario adduxerunt. Mortem verò teſtatoris probare, neceſ ſarium non eſ ſe, vel cum notorium eſ ſet, teſtatorem mortuum fuiſ ſe, vt Azeuedius dicebat, vel nullus contradictor adeſ ſet, qui miſ ſionem in poſ ſeſ ſionem impedire intenderet, cum ſaluo iure aliorum miſ ſionem fieri debere, ſuprà dixerimus. Vel etiam, quando inſtrumentum teſtamenti iudicialiter authore Prætore, & eo modo, quo Menoch. conſtituit in primo caſu relato, eſ ſet exhibitum. Et de his hactenus, quæ ita remanent explicata dilucidè magis, quàm alij feciſ ſent, & aliter quàm explicauerit Ioannes Sichardus, ad dict. l. fin. C. de edict. diu. Adr. toll. num. 34.

Sextò deinde & principaliter conſtituendum, atque obſeruandum erit, d. l. fin. C. de edict. diu. Adr. toll. remedium non quidem obtinere, quoties legitimus adeſt contradictor; eo namque caſu, atque cauſa cognita, is in poſ ſeſ ſionem mittendus, qui iura potiora legitimis modis oſtenderit, prout decidit text. in eadem l. fin. in §. fin autem aliquis. Vbi omnes iuris Interpretes vnanimiter obſeruarunt. Ioan. Philippus, in ſumma vtriuſque iuris, ad titulum. C. de edict. diu. Adr. toll. in verſ. dixi dummodo, fol. 207. Iacobus Cuiacius, in paratitla, ad eundem titulum, in verſiculo, pluribus autem poſtulantibus: Antonius Faber, ad ipſummet titulum, deciſione prima & ſecunda, fol. mihi 679. Iacobus Menochius, d. remedio 4. num. 12. Anton. Gomez, in l. 45. Taur. num. 147. in princip. Burgos de Paz, in conſ. 39. num. 13. Sebaſtianus Næuius, ſelect. iur. ad dictum tit. C. de edict. diu. Adr. toll. num. 4. fol. 274.

Cæterum quis, & quando dicatur legitimus contradictor, maximum eſt, & præcipuum huius materiæ dubium, & adeò ſubobſcurè, & diffusé explicatum, vt vix ſi omnes iuris vtriuſque Interpretes ingenti ſtudio, & labore prælegeris, certam aliquam aut firmam reſolutionem deducere valeas ex eiſdem. Ante alios tamen articulum præfatum tractarunt, atque explicarunt poſt Gloſ ſam, Petrum Cynum, & alios Antiquos in eadem l. finali. C. de edict. diu. Adrian. toll. Bartol. ex num. 20. cum ſeq. Bald. num. 42. Salicetus num. 19 Angelus, num. 6. Alexander, num. 23. Decius, ex num. 40. cum ſequentibus. Iaſon, num. 23. in verſiculo, aſ ſumo. Curtius iunior, num. 70. & ſequentibus, Vbertinus Zuchardus, num. 316. & pluribus ſequentib. Ioannes Sicardus, num. 30. qui equidem, & alij Authores, qui mox referentur, diuerſimodè ſuſcipiunt, atque diluunt diſceptationem propoſitam, ita quo veritas vniuſcuiuſque caſus aut dubij non ſatis dilucidè ex ipſorum dictis deprehendatur. Relictis autem eorundem antiquorum, & ordinariorum traditionibus. de quibus longa ſerie habetur per Menochium, & Perſonalem, in locis infrà referendis, & Recentiorum placita in eodem propoſito (breuiter tamen) ſuſcipiendo. Id primum in propoſito dubio, quiſnam dicatur legitimus contradictor, vt poſ ſit impedire immiſ ſionem & efficere, vt Iudex non ſummè cognoſcat, aut facilè mittat aliquem in poſ ſeſ ſionem; ſed vtriuſque, ideſt, petentis miſ ſionem, & contradicentis iura plene, & in forma indicij examinet, & cuiuſcunque potiora iura reperiat, eum mittar in poſ ſeſ ſionem bonorum: id inquam primo loco notandum duxi, Roland. à Valle, breuiter nimis ſe habuiſ ſe, in conſ. 1. num. 71. lib. 1. quò loci dixit duntaxat, quod legitimus contradictor vt quis dicatur, requiritur Primo, quod poſ ſideat, nec legitimè contradicit, qui non poſ ſidet. Secundò, requiritur, quod bona fide poſ ſideat. Tertiò, quod incontinenti doceat de iure ſuo, quæ tamen ſola non ſufficere, nec etiam ex ſola poſ ſeſ ſione legitimum quem effici contradictorem, ex infrà dicendis conſtabit, Et in conſ. 78. num. 5. & num. 23. & 27. lib. 3. non etiam abſolute reſoluit dubiummetipſum Roland. idem, quamuis d. num. 5. rectè obſeruarit, dici contradictorem legitimum ad impediendam miſ ſionem in poſ ſeſ ſionem ex remedio d. l. fin. qui allegat titulum & poſ ſeſ ſionem, non tamen dici contradictorem legitimum, qui numquam poſ ſedit: & num. 27. rectè quoque ſtatuerit, quod contradictor legitimus vt quis dicatur, requiritur, quod probet ſe poſ ſediſ ſe ante mortem teſtatoris, vel quod habeat titulum ſimilem, prouenientem à teſtatore; & non à diuerſis.

Breuiter etiam ſe habuiſ ſe (duxi pariter notandum) Burg. Sal. de Paze, in conſil. 39. num. 13. & 14. nam cum inquireret d. num. 14. contradictor legitimus quis diceretur? Reſpondet, legitimum illum reputari contradictorem, qui ex titulo à defuncto habito poſ ſideret: quod eſt iuridicè dictum, non tamen comprehenduntur omnia neceſ ſaria in hac materia (vt vides) ſiue alia requiſita omittuntur.

Hippol. quoque Riminald. in conſ. 585. num. 3. cum ſeq. & num. 34. & 46. & num. 87. lib. 5. licèt obſeruauerit nonnulla iuridicè in eadem materia contradictoris legitimi, reliquit tamen quamplurima alia intacta, nec prædictum articulum plene examinat. Per depoſitum tamen non impediri miſ ſionem in poſ ſeſ ſionem, recte obſeruauit num. 34.

Latius equidem ſe expedit, ſed non omnia dubia diſ ſoluit, Anton. Gom. in d. l. 45. Taur. num. 147. per totum, & num. 150. quò loci Primùm, & rectè conſtituit, quod legitimus contradictor in dicitur, qui detinet, vel poſ ſidet res, quando petitur immiſ ſio, & ſimiliter habebat, & poſ ſidebat eas, tempore mortis defuncti, prout ex textu, in eadem l. finali probauit dicto num. 147. in principio. Secundò, inquit, quod erit legitimus contradictor is, qui à defuncto titulum habuit, & de eius voluntate apprehendit poſ ſeſ ſionem poſt mortem ipſius. Tertiò, quòd erit legitimus contradictor, qui poſt mortem teſtatoris habuit titulum verum, & habilem ad tranſlationem dominij, & ſimiliter poſ ſeſ ſionem ab aliquo Tertio, etiamſi tempore mortis teſtatoris fuerint penes eum: Quod proculdubio difficultatem in ſe continet, & improbatur ab aliis, ſicuti ex Perſonalis, & Menochij reſolutionibus conſtat apertiùs. Quartò, quod legitimus eſt contradictor, qui diceret ſe filium, vel ſucceſ ſorem ab inteſtato, & teſtamentum nullum ratione præteritionis, vel diceret nullum ex defectu perſona: teſtantis, vel diceret teſtamentum falſum, & offerret ſe incontinenti probare, quia tunc impeditur miſ ſio, per text. in l. 1. C. de edict. diu. Adr. toll. quod eſt bene, & iuridicè dictum, atque comprobatur ex his, quæ infrà adnotabuntur; ex traditionibus quoque Menochij relati ſuprà, quod attinet ad defectum perſonæ teſtantis, & Parladorij, rerum quotidianarum lib. 2. cap. 5. num. 11. quod ad præteritionem, vel ex hæredationem attinet, dixit namque num. 5. quod filius exhæredatus, legitimus eſt contradictor, hærede inſtituto veras exhæredationis cauſas eſ ſe non probante. Imò ex ipſo, & explicari debuit nouiter Gomezitis metipſe, nam ſi filius ſe præteritum diceret, id equidem probare, & ſe conſilium eſ ſe incontinenti ſufficeret, cauſas autem hæres ſcriptus probare deberet nouiori iure, vt certum eſt. Quinto, inquit idem Antonius Gomezius, quod erit legitimus contradictor, quia allegat aliud teſtamentum ſolemne, quod derogat priori; & inde infert ad quæ ſtionem, ſi duo, vel plura ſunt teſtamenta contraria ab eodem teſtatore, vno, & eodem die ordinata, in quibus diuerſi hæredes ſunt inſtituti, quis inquam debeat admitti: de qua vide etiam D. Spino, in gloſ. 34. principali, num. 32. & poſt alios multos, Iacob. Menochium, remedio 4. num. 781. cum ſeq. vſque ad num. 798. M. Anton. Peregrinus, de fideicommiſ ſis, dict. articul. 48. num. 24. Angel. Mattheacium, de legat. & fideicommiſ ſis, lib. 4. cap. 1. Azeuedum, in l. 3. titul 13. lib. 4. nouæ collect. Regiæ, num. 23. & duobus ſeq. Sextò & vltimò inquit ipſe Antonius Gomezius, quod non erit legitimus contradictor ille, qui habuit titulum habilem ad tranſlationem dominij ab aliquo Tertio in vita teſtatoris, vel poſt eius mortem, ſi nunquam habuit poſ ſeſ ſionem, nec fuit ſibi tradita; ſed poſ ſidebantur, vel detinebantur res à defuncto tempore mortis: quod etiam eſt iuridicè dictum, & rectè probatur ibidem per Gomezium eundem, qui tamen (vt dixi) abſolutè ſatis non explicat articulum præfatum contradictoris legitimi. Et in eodem Ioannes Sichardus, in dict. l. finali, C. de edict. diui Adr. toll. nihil etiam abſoluit, ſed ad Gloſ ſas ſe remiſit, quæ tamen diſtinctè ſatis, nec abſolutè non explicant, vt ex Menochio eodem infrà conſtabit. Ad ipſum autem Menochium in propoſito articulo, non immeritò ſed retulit Azeuedus, nec aliter ipſum explicauit, in dict. l. 3. tit. 13. num. 19. Numero autem 63. & duobus ſeqq. non male conſtituit, miſ ſionem in poſ ſeſ ſionem impediri, ſi ſtatim poſ ſeſ ſionem petens, debet eam condictori reſtituere, vel ſi id ex voluntate teſtatoris valeat deduci, aut ſi non remaneat tuta cauſa proprietatis, putà quia non poſ ſet poſtmodùm facile conueniri poſ ſeſ ſor talis.

Rurſus in eodem dubio non ſe geſ ſit abſolutè ſatis, ſiue ex profeſ ſo non explicauit ipſum, Ioſeph. Ludouicus deciſione Peruſina quadrageſima ſeptima prima parte, nam eum num. 19. perquireret, contradictor legitimus quis dicatur ad impediendam miſ ſionem in poſ ſeſ ſionem, dumtaxat (iuridicè tamen) reſpondet, legitimum contradictorem dici eum, cui teſtator in vita poſ ſeſ ſionem dediſ ſet, vel licentiam ingrediendi poſt eius mortem, vel quando conſtituiſ ſet executores teſtamenti fideicommiſ ſarios.

Non etiam acuratè explicauit articulum eundem contradictoris legitimi Sfortia Oddus, in conſ. 22. lib. 1. Nam etſi in argumento, & ſummariis eius conſilij dixerit, agi de legitimis contradictoribus in remedio dictæ l. finalis, C. de edict. diu. Adr. toll. dumtaxat conſtituit, num. 1. legitimum contradictorem eſ ſe, qui ad hoc iudicium citatus eſt; quod tamen maiori indiget declaratione, nec ita abſolute procedere poſ ſe, conſtat ex his, quæ Menochius, & Perſonnalis commemorandi infrà, obſeruarunt dilucide. Eleganter etiam Hippol. Riminald. in conſil. 585. num. 3. & 4. & 5. & num. 45. lib. 5. vbi dixit num. 2. legitimum eſ ſe contradictorem, qui habet iuſtum titulum ex inſtrumento celebrato ab ipſo teſtatore; quod abſolutè ita non procedit, cum de poſ ſeſ ſione nihil dicatur, quam etiam eo caſu requiri, alij Interpretes affirmarunt, ita vt res fuerit dubia, vt etiam conſtat ex eiſdem traditionibus Perſonalis, & Menochij: & tandem num. 3. ipſe Sſortia inquit, quod clauſula Conſtituti efficit legitimum contradictorem in remedio dicta l. finalis, poſ ſidentem ex ea; id quod iuuari poteſt ex reſolutionibus Burg. Salic, de Paze, in conſil. 39. num. 8. & vide Borgn. Caual, deciſione 45. in addit. 1. parte, num. 7. 8. & 9. & deciſione 5. num. 29. quarta parte. D. Spino, in Speculo teſtament. gloſ ſ. 34. principali, num. 30. in princip. in verſiculo, quo fit quòd etiam. Abi quando titulus deficit, contrarium ſuſtinet.

Deinde & Ioannes Parladorius, rer. quotidianar. lib. 2. cap. 5. ex num. 3. 4. & 5. concluſione 1. & nu. 10. concluſione 2. & num. 26. concluſione 3. non etiam abſolutè explicat præfatum dubium contradictoris legitimi; multa potius valde neceſ ſaria relinquit intacta, vtpote cùm dicto num. 3. duntaxat attulerit Alberi. & Azonis vulgatam illam, & antiquam diſſenſionem, poſtmodùm verò tribus concluſionibus propoſitis, materiam hanc comprehendi, atque explicari poſ ſe arbitratus fuerit, quæ vere, & altiorem indaginem, & concluſionum maiorem numerum expoſtulat (vt vides:) in effectu itaque tres præcipuas concluſiones in articulo adeò dubio conficit, quæ tamen & veræ ſunt, atque ex deciſione dict. l. finalis, deducuntur aperte, legitimúmque contradictorem dicit eſ ſe eum, qui teſtatoris mortis tempore legitime poſ ſidebat, & ad id expendit text. in dict. l. finali, C. de edict. D. Adrian, toll & in l. 2. titul. 14. part. 6. & latius explicat ex num. 5. ſed an titulus vltra poſ ſeſ ſionem neceſ ſarius etiam tunc ſit, non aperit vllo modo. Eum etiam reputat meritò contradictorem legitimum, qui quamuis teſtatoris mortis tempore non poſ ſideret, oſtendit titulum legitimum, atque immiſ ſione ibidem dignum, vt ſi contradictor habeat titulum potiorem, quàm hæres, íſque immiſ ſionem itidem mereatur, præferendus ſit in poſ ſeſ ſione danda, ex textu in eadem l. finali: & in dict. l. 2. partitæ, quæ recte expenduntur ibidem. Eum denique legitimum appellat contradictorem ex num. 26. Parladorius metipſe, qui legitima ſit præ ſcriptione munitus, de quo infrà agendum eſt. Et ſecundum hæc quamuis Author præfatus vere, & ingenioſe ſuperiora proponat, non tamen abſolute ſatis explicauit articulum præfatum contradictoris legitimi, & multa intacta prætermittit (vt dixi.)

Prætermittit etiam quamplurima Ioannes Franciſcus de Ponte, in conſilio 20. ex num. 25. vſque ad numerum 35. articulum tamen illum de habente titulum conſimilem obtentum in vita defuncti, & poſ ſeſ ſionem, aut non poſ ſeſ ſionem; & quæ ſtionem ordinariam Gloſ ſ æ, in eadem l. finali, verbo, legitimo, diſcutit vtiliter; & in effectu ex Butriario, Bartolo, Alberico, Decio, Alexandro, & aliis Antiquis reſoluit, dict. l. finalis remedium ceſ ſare contra habentem titulum conſimilem obtentum in vita defuncti, ſi poſ ſidet; ſecus ſi non poſsidet, & inde eo non poſsidente, iudicium ſummarium illius legis procedere in fauorem hæredis ſcripti: eo tamen poſsidente, qui contradicit, & titulum conſimilem producente, non eſ ſe locum ſummariæ cognitioni d. l. finalis. Sed agendum eſ ſe ordinario iudicio, & illum obtinere debere, qui potiora iura probauerit: in titulo etiam diſsimili communem opinionem tueri, quod ſit idem, quando contradictor allegat illum, & poſ ſeſsionem ſimul, & ceſ ſare immiſsionem ex iudicio ſummario, & diſcuti de potiori in iudicio ordinario, ex aliis probat ibidem, num. 31. vſque ad numerum trigoſimumtertium, quò loci concludit in eo etiam qui non adducit titulum conſimilem, ſed alium titulum habitum à teſtatore in vita; eſ ſe communem opinionem Azonis, quod pariter faciat ceſ ſare iudicium ſummarium d. l. final. & conuenit Burgos de Paz, dict. conſil. 39. Borgninus Caualcanus, deciſion. num. 29. part. 4. & deciſion. 45. in addit, prima parte, num. 5. cum ſequentib. ipſe tamen Caualcanus, deciſ. 20. part. 3. ex num. 24. vſque ad num. 56. & ſi congeſ ſerit nonnulla in propoſito eiuſdem articuli, non etiam abſolutè explicauit ipſum, ſed non malè, atque pro regula conſtituit primo generaliter dict. num. 24. hæredem ſcriptum oſtenſo teſtamento ſolemni, & non vitiato mittendum eſ ſe in poſ ſeſ ſionem bonorum. Dixit autem ſtatim ex num. 26. id fallere, Primò, quando alter haberet titulum à teſtatore, vel à lege, per quem poſ ſet poſ ſidere bona hæreditaria, & incontinenti apparenter poſ ſet illum probare. Secundò fallere, quando tertius contradictor poſ ſidet, & dicit de nullitate teſtamenti, prout latius ibi, num. 27. & num. 42. & 43. Tertiò fallere, quando non eſ ſet ſeruata forma iudicij executiui d. l. finalis, ſed ſunt admiſ ſa alia reſpicientia plenum poſ ſeſ ſorium, & petitorium, vt num. 28. & 43. latius probatur per Caualcanum eundem. Quartò fallere, quando tertius contradictor excipit, & probat ſuas exceptiones plenè, vel apparenter ex actis, Quintò fallere, quando tertius contradictor poſ ſidet, & habet iuſtam cauſam retinendi poſ ſeſ ſionem ſaltem coloratam, vt num. 31. & 45. probauit Author metipſe. Sextò fallere, quando hęres ab inteſtato poſ ſidet, & dicit teſtamentum ex defectu dementiæ falſitatis, præteritionis, aut formæ ſtatuti non ſeruatæ, & ex Iectura teſtamenti, vel ex actis ſtatim poteſt apparere plenè, vel ſemiplene, vt latius ibid. n. 32. 41. 42. 47. & 48.

Sed & D. Spino, in Speculo teſtamentorum, gloſ. 34. principali, de apertura teſtamenti, n. 30. per totum, accuratè, & dilucidè parum articulum metipſum concradictionis legitimi pertractauit, imò nec Menochij locum retulit, nec fecit eiuſdem mentionem aliquam, & in effectu tria obſeruauit. Primò, quod legitimus contradictor dicitur, qui poſ ſidet, & allegat titulum ſimilem; is verò, qui ſola vtitur poſſeſ ſione ſiue titulo, quod non eſt legitimus contractor, quia ſola poſ ſeſ ſio titulo non iuſtificata, vitioſa eſ ſe ſolet, quod eſt benè dictum, & iuxta communes Doctorum doctrinas procedit. Secundò, quod legitimus contradictor dicitur, qui allegat titulum à defuncto, & poſ ſeſ ſionem à ſe ipſo, vt latius ibi explicat. Quod etiam communi Doctorum placito probatur, licet diſ ſentiant Scriptores nonnulli, vt ex Peregr. dicetur ſtatim. Tertiò, quod is dicitur legitimus contradictor, qui vitium viſibile teſtamenti obiicit: quod etiam eſ ſe verum, ex dictis & notatis, n. præcedentibus deprehenditur manifeſtè.

Denique & vltimò (vt alia ſciens, conſultóque prætermittam) Marcus Antonius Peregrinus, de fideicommiſ ſis, dict. artic. 48. ex num. 39. vſque ad numerum 53. latius, atque ex profeſ ſo magis quam cæteri iuris Interpretes ſuprà relati feciſ ſent, articulum eundem contradictoris legitimi explanauit, atque proſequutus eſt, & plurima adduxit, quæ præ oculis haberi debent in hac eadem d. l. fin. materia, & de iure, atque ex communioribus Doctorum placitis procedit, rectiùs tamen feciſ ſet, ſi Menoch. & Perſonal. obſeruationibus atque diſtinctionibus inhærendo, materiam eandem contradictoris legitimi ſuo ipſorum ordine, diſtinctionibus etiam eorundem explanaſ ſet. Vtiliter tamen atque diſtincte conſtituit d. num. 39. quod poſ ſeſ ſor allegans poſ ſeſ ſionem ante mortem defuncti, & eam probans eſt legitimus contradictor: Idem ſi alleget ſe prius poſ ſidere ex teſtamento poſteriori, vel pari in tempore, vt ibidem num. 40. Idem ſi alleget titulum à defuncto, & ab hærede poſ ſeſ ſionem, vel à defuncto ipſo, nam impediretur miſ ſio in poſ ſeſ ſionem, vt ibi n. 41. Idem ſi alleget titulum ab hærede habitum, & poſ ſeſ ſionem ab eodem, aut vacuam adeptam, vt ibi n. 42. Idem etiam ſi allegaret titulum à defuncto, & vacuam poſ ſeſ ſionem per eum adeptam, vt tenent Authores permulti, relati ibidem à Peregrino, n. 43. & ex D. Spino ſupra propoſui. Idem ſi allegaret titulum ſucceſ ſionis ab inteſtato, & vitium viſibile ex teſtamento apparens, vt ibid. n. 44. & 45. Idem etiam ſi allegaret titulum habitum aliunde quàm à defuncto, & promptas, atque in continenti haberet probationes; ſecus ſi de dominio, & proprietate non facile probari poſ ſet, vt per eundem Peregrinum, n. 47. & 48. Si verò allegat titulum ab alio habitum viuente teſtatore, & poſ ſeſ ſionem poſt eius mortem per eum apprehenſam. vel de manu alterius, non eſt legitimus contradictor, & actor præualebit, vt per eundem peregrinum, d. art. 48. n. 49. & 50. & 51. quo poſ ſeſ ſio, & titulus habitus poſt defuncti mortem ab alio, quàm ab hærede non impedit miſ ſionem in poſ ſeſ ſionem remedio d. l. finalis, & hæctenus M. Anton. Peregrin. ex quo, & cæteris ſuprà relatis, quamplurima deducuntur (vt vides) quæ & vera ſunt, & in praxi variis duierſiſque cauſis, & negotiis poterunt deſeruire. Et quamuis (vt quoque dixi ſuprà ) de per ſe non explicent ſatis abſolute dictum articulum contradictoris legitimi, ea tamen ita iunxiſ ſe, & aggregaſ ſe, & ſigillatim enumeraſ ſe, maximę vtilitatis futurum putem.

Et inde, at que in eodem articulo, meam ex ipſis, & aliis iuris Authoribus conficiam opinionem, conſtituendo inprimis, certiſ ſimi iuris eſ ſe, miſ ſionem in poſ ſeſ ſionem impediri, cum legitimus adeſt contradictor, & vtriuſque, ideſt, petentis immiſ ſionem, & contradicentis iura plenè, & in forma iudicij examinanda, vt cuius potiora ſint iura, deducatur apertè; & is in poſ ſeſ ſionem mittatur (vt ſuprà ex multorum aliorum ſententiis probaui.) Prætereà, in poſ ſeſ ſionem & titulum contradictoris, ſiue exceptiones eiuſdem inſpici debere omnino, vt à quo titulus & poſ ſeſ ſio prouenerit, an etiam sufficiens ſit, nec ne, colligi valeat manifeſtius, & circa titulum, & poſ ſeſ ſionem ea magis in conſideratione habeantur, quæ ex M. Anton. Peregrin. præcipuè, & aliis etiam relatis ſuprà deduxi, atque ex ipſis in eodem articulo explicandam primùm illam quæ ſtionem Menochij, de adipiſcenda, remed. 4. num. 554. ex quo num. vſque ad num. 630. diligenter admodum, atque erudite, abſolute etiam, & accurate magis quam cæteri omnes feciſ ſent, proſequutus eſt, atque explanauit diſceptationem propoſitam. Quis, inquam, dicatur contradictor legitimus. Latius etiam quàm alij permulti fecerint, explicauit Achillles Perſonalis, de ad piſcenda, ex n. 391. vſque ad n. 444. eadem veſtigia Menoch. tentauit, & ſequutus eſt in effectu.

Prima igitur illa quæ ſtio ex tribus propoſitis per Menochium, dict. num. 554. quæ eſt, Quis dicatur legitimus contradictor ab initio cauſ æ, atque ita antequam Iudex licentiam mittendi in poſ ſeſ ſionem conceſ ſet: explicati, atque diſ ſolui debet ex omnibus doctrinis ſuprà relatis, & maxime (vt dixi) ex traditionibus Peregrini commemoratis ibidem; in nonnullis verò, in quibus doctrinæ ipſ æ antea relatæ deficiunt, ſupplendæ equidem ſunt ex obſeruationibus, & plurimorum Caſuum diſtinctionibus eiuſdem Menochij, ex n. 555. vſque ad n. 611. vbi decem, & ſeptem caſus conſiderat: & n. 561. & 578. ex multorum Authorum placitis constituit contradictorem legitimum ad impediendum ſummarum proceſ ſum non eſ ſe, qui poſ ſidet, ſi ſine titulo eſt; & n. 574. & 582. contradictorem legitimum non eſ ſe, qui titulum habet ſine poſ ſeſ ſione: & n. 583. contradictorem legitimum ad impediendam eam licentiam de mittendo in poſ ſeſ ſionem eſ ſe eum, qui poſ ſidet à defuncto, vel eum poſ ſidet, vel titulum habet à defuncto, vt num. 586. vel qui à defuncto titulum habuit, à ſe verò poſ ſeſ ſionem, vt ibidem num. 588. & num. 609. vel qui viuente teſtatore poſ ſidebat, & nunc poſ ſidet, vt n. 597. & qui titulum diſ ſimilem habet ab illo hæredis, & in poſ ſeſ ſione eſt, vt ibidem n. 593. vel qui titulum & poſ ſeſ ſionem habuit mortuo teſtatore, vt ibidem n. 604. quibus & aliis numeris quamplurima alia ſimilia continentur, ex quibus (vt dixi) plena & abſoluta deducitur reſolutio, atque Authorum præfatorum doctrina: & reſolutiones ſupplentur, quæ & ſupplendæ quoque ſunt ex traditionibus Achilles Perſon. de adipiſ. poſ ſ. ex n. 392. cum ſeq. vbi conuenit in omnibus Menoch. obſeruationibus, & primam illam quæ ſtionem Menochij ipſius de legitimo contradictore ab initio cauſ æ, atque ita antequam Iudex licentiam mitendi in poſſeſ ſionem conceſ ſit, proſequitur ex d.n. 392. vſque ad num. 439. & plures etiam caſus conſiderat, qui in idem cum Menochio tendunt. Solum etiam titulum abſque poſ ſeſ ſione non proficere, teſtatur ex num. 392. vbi etiam vtrum neceſ ſarius ſit titulus ſimilis titulo hæredis, vel diſ ſimilis ſufficiat, accuratè diſcutit. Et hactenus de prima quæ ſtione Menoch. ex d. num. 554. vſque ad n. 626. iuxta quam, & quatenus ipſe Menoch. inquit n. 555. 556. & 557. quod contradictor legitimus eſt, qui citatus fuit, etiam ſi non poſ ſideat, vel detineat, quod repetit n. 567. Contra ſi non poſ ſideat, nec teneat, nec citatus fuerit, aut ſi allegat titulum diuerſum, cum nec poſ ſidet, nec detinet, nec citatus fuit: animaduertendum erit, ſuperiores omnes Authores, ac maxime Perſon. poſt alios, in eodem quoque placito fuiſſe, & idem voluiſ ſe, vel ſuppoſuiſ ſe ſaltem apertè, atque expreſ ſim ſequutum fuiſ ſe Hippolyt. Rimin. in conſil. 585. num. 3. lib. 5. vbi inquit, quod citatus dicitur legitimus contradictor ad impediendam miſſionem in poſ ſeſ ſionem, & reddit rationem, num. 4. quia fuit approbatus. Cæterum n. 45. id explicaſ ſe, vt procedat, quando fuit citatus ſimpliciter, ſecus ſi pro ſuo intereſ ſe, & ſi sua putat intereſ ſe, niſi doceat de ſuo intereſ ſe, hoc eſt, ſe ius habere in cauſa, vt ex aliis iuris Interpretibus obſeruauit ibidem Hippol. Riminal. num. 45. Erit etiam aduertendum, Menochium eundem, maiori ex parte, & fere in eiſdem, omnibúſque decem & ſeptem caſibus præfatæ primæ quæ ſtionis pro certo tradidiſ ſe, legitimum contradictorem ad impediendum miſ ſionem in poſ ſeſ ſionem remedio d. l. finalis, eſ ſe eum, qui legitimam allegauerit cauſam, illamque in continenti paratus ſit probare, tunc namque audiendus erit, vt docere de iure ſuo poſ ſit, qui vult in continenti probare. Et ita per text. in l. 2. iuncta ſua gloſ ſa, & in d. l. fin. Cod. de edict. D. Adr. toll. obſeruarunt ibidem Scribentes omnes communiter, Menoch. dict. remedio 4. num. 605. Rolan. in conſil. 1. n. 24. & duobus ſeqq. lib. 1. Caualcan. deciſ. 45. in addit, prima part. nu. 11. Hippol. Rimin. d. conſ. 585. num. 67. lib. 5. Ioannes Franciſ. de Ponte, in conſ. 20. n. 54. & 55. & conſil. 21. n. 23. Peregrinus, de fideicommiſ ſis, d. art. 48. n. 42. & 47. Burgos de Paz, in conſ. 39. n. 2. & 3. Parladorius, rerum quotidianarum, lib. 2. cap. 5. n. 4. qui duo rectè expendunt text. in. 2. tit. 14. part. 6. in illis verbis: Fueras ende ſi luego quiſiere probar lo que dize ſin alongamiento ninguno, ca entonces deueſe detener la entrega, e oirle, e recibir las probanças ſobre eſta razon. In continenti verò quemadmodum accipiatur, ſiuè quid dicatur probari poſ ſe; dubitarunt quoque in hac eadem materia Doctores, & diuerſimodè explicarunt, alij namque dixerunt, quod in continenti dicitur fieri, quod infra duos menſes fit, alij quod infra octo dies fit, vel plures, alij aliter ſtatuerunt; ſicuti conſtat ex his, quæ in propoſito reliquerunt ſcripta Pariſius, in conſ. 11. ex num. 18. cum ſeq. lib. 3. Ioan. de Amicis, in conſil. 63. n. 5. & ſeq. Octauian. Cacher. deciſ. Pedemon. 26. n. 16. Achil. Perſon. de adipiſcenda, num. 408.

Crebriori verò Interpretum ſententia receptum eſt, totum id Iudicis ſtatuendum eſ ſe arbitrio: ſicuti ex aliis Authoribus obſeruarunt Guid. Pap. q. 132. num. 2. Plotus, in l. ſi quando, num. 92. C. vnde vi, Ioan. Sichard. in d. l. fin. C. de edict. D. Adr. toll. num. 18. Menoch. de remedio 4. num. 730. & num. 772. Ioannes Franciſ. de Ponte, in conſ. 20. num. 55. & conſ. 21. n. 23. Marcabrunus, in conſ. 62. num. 35. Parlador. lib. 2. d.c. 5. n. 4. Petrus Surdus, deciſion. 333. n. 9. lib. 2. Steph. Gratianus, diſceptationem foreſ. c. 47. num. 5. Et verius quidem mihi videtur, nec aliter poſ ſe propter diuerſitatem caſuum, & negotiorum, diuerſaſque eorum circunſtantias, & qualitates dubium hoc explanari, nec regula alia generali definiri, quamuis aliter explicare contendat Perſonalis, d. num. 408. Et receptam hanc, atque communem ſententiam firmiter impugnet, & refutet Hippolyt. Riminald. in conſ. 585. ex num. 67. vſque ad n. 72. lib. 5. qui poſito, quod Iudex arbitrari debeat in articulo & dubio præfato, inquit, quod debet arbitrari eo modo, quo Bart. & ſequaces eius docuerunt, vt ſcilicet exceptio dicatur in continenti probari, ſi non excedat tempus, intra quod cauſa expediretur exceptione non propoſita; & ſubdit, quod Bart. ſententia magnam habet æquitatem, eo magis quod Ripa relatus ibid. n. 70. per Rimin. non negauerit, quod Iudex poſſit ex cauſa hunc terminum coarctare, & iſto reſpectu dicatur arbitrarium, & ſic ſecundum eundem Rimin. poterit Iudex breuius tempus ad probandam exceptionem præfingere, quam detur ad executionem committendam, longius verò nequaquam. Et loquitur Rimin. metipſe, atque verſatur in materia d. l. fin. C. de edict. D. Adrian. toll. & quidem licèt arbitrium Iudicis attendi debeat regulariter in hoc dubio, ex ſententia communi relata ſupr. Bartoli tamen doctrinam, & ſententiam ſ æpè profuturam & ſeruandam arbitror. Et eidem iungendum Azeued. in l. 1. tit. 5. lib. 4. nouæ collect. Regiæ, n. 71. quò loci, nulla Rimin. mentione facta, relato tamen Molin. de Hiſp. primog. lib. 3. c. 13. n. 16. & Bart. etiam Theorica præcitata; adnotauit, quod exceptiones incontinenti probari, neque altiorem requirere indaginem dicitur. quoties intra terminum à iure aſ ſignatum inſtantiæ, & proceſ ſui probantur. Sed cum totum hoc Iudex bonus inſpicere debeat & cætera quæ occurrunt conſiderare, nihil melius, ac ſecurius ſtatui poteſt (vt dixi) quam vt Iudicis arbitrio res ipſa relinquatur omninò.

Quod attinet verò ad ſecundam quæ ſtionem Menochij principalem, & ſecundum membrum diſtinctionis, quando dicatur legitimus contradictor, qui comparet poſt ſententiam latam de mittendo in poſ ſeſ ſionem: duos caſus principales diſtinxit Menochius dict. remedio. n. 611. & latius explicauit vſque ad num. 626.

Primus caſus eſt, quando is contradictor citatus fuit, quo quidem caſu regula eſt, hunc eſ ſe legitimum contradictorem, quia per citationem cenſetur approbata perſona citati; eſt ergo executio conceſſa: licentiæ interim ſuſpendenda, donec de iuribus citati diſcutiatur, vt latius proſequitur ipſe Menoc. vſque ad n. 622. Perſonalis, de adipiſcenda, ex n. 439. vſque ad num. 442.

Secundus caſus eſt, quando iſte contradictor citatus non fuit, ſed comparet poſt ſententiam demittendo in poſ ſeſ ſionem, vt pro ſuo intereſ ſe audiatur; & hoc caſu ſolum auditur, ſi in continenti paratus eſt de iure ſuo probare, ſicuti explicat ipſe Menoch. ex n. 622. vſque ad n. 626. & conuenit Perſonalis, n. 440. & 441. Addiderim ego, & iſtam quæ ſtionem ſecundam eiſdem regulis, & doctrinis gubernandam, atque definiendam, quibus primam definiri diximus; cum ab initio cauſ æ, & ante licentiam de immitendo conceſ ſam contradictor apparet: & ita inſpiciendum quo titulo, & poſ ſeſ ſione, quáve de cauſa excitetur contradictor, vt immiſ ſionem impedire contendat, & in continenti, idque probare paratus ſit, an ſufficiat de iure, necne: quod eſt certiſ ſimum.

Quoad tertiam verò & vltimam quæ ſtionem Menochij, quando dicatur legitimus contradictor, qui comparet poſt miſ ſionem in poſ ſeſ ſionem, vt eam reuocari, vel nullam pronuntiari obtineat, quatuor caſus conſtituit idem Menoch. dicto remedio 4. ex num. 626. vſque ad n. 630. Primus caſus eſt, cum contradictor non venit directò ad contradicendum primæ: immiſ ſioni, ſed ipſe requirit principaliter, ſe mitti in poſ ſeſ ſionem pro ſuo iure, & teſtamentum producit, quo hæres factus eſt, & in hoc caſu audiendus eſt, & mittendus in poſ ſeſ ſionem ſi ius potentius obtinet, quam obtineat hæres ille. Secundus caſus eſt, cum hic contradictor directò venit contra miſ ſionem illam, petens ipſam reuocari, & annullari: pro ſuo iure, allegans ſe poſſidere, & citatum non fuiſ ſe: & tunc miſ ſionem hanc eſ ſe reuocandam, poſt Bart. & alios plures firmauit Menoch. num. 627. Tertius caſus eſt, cum hic contractor, qui hoc tempore venit, non poſ ſedit, nec citatus fuit, vel ſi poſ ſedit, citatus non fuit: & tunc ſi allegat aliquod ius, quod excluſiuum ſit intentionis hæredis, & beneſicij d. l. fin. hæc miſ ſio in poſ ſeſ ſionem reuocabitur, prout exempla adducens, explanauit ipſe Menoch. num. 628. Quartus eſt caſus, cum contradictor, qui eo tempore venit, non poſ ſedit, vel ſi poſ ſedit, vel non citatus fuit, non probauit ius aliquod, quo mereatur illa miſ ſio reuocari, tunc non reuocatur, ſed ius ſuum proponere eis debet in iudicio ordinario, ex eodem Menoch, n. 629. cui in effectu conuenit Perſon. n. 442. per totum.

Septimò deinde & principaliter obſeruandum, atque conſtituendum eſt, dubium maximum eſ ſe, vtrum ſuperius dicta, & quæ: hactenus reſoluta fuere, procedant quoque in fideicommiſ ſario? Idque vt diſtinctè & breuiter abſoluatur, cum ab aliis tractatum fuerit plena manu, duo caſus conſtituendi erunt, ſiue duæ quæ ſtiones indiſtinctæ agitandæ. Prima eſt, vtrum fideicommiſ ſarius vniuerſalis legitimus contradictor ſit ad impediendum missionem in poſ ſeſ ſionem ex remedio d. l. finalis? Secunda quęſtio eſt, vtrum fideicommiſ ſario vniuerſali concedatur remedium poſ ſeſ ſorium eiuſdem l. finalis? Et quidem quod attinet ad primam quæ ſtionem obſeruandum eſt, plena manu explicatam, atque reſolutam ipſam poſt ordinarios, & alios multos, per Menoch. de adipiſcenda, remed. 4. ex n. 630. vſque ad n. 642. per Roland. in conſil. 78. ex num. 1. & num. 14. cum ſeq. & n. 21. lib. 3. Perſonalem, de adipiſcenda, n. 408. Ioſephum Ludouicum, deciſione Peruſina 47. prima parte, Ioan. Franciſc. de Ponte, in conſil. 20. ex num. 38. & in conſil. 21. num. 26. Marcum Anton. Peregr. de fideicommiſ. art. 48. num. 17. & n. 33. Petr. Surdum, deciſ. 333. lib. 2. Anton. Fabrum, ad tit. C. de edict. D. Adr. toll. definitione 2. fol. mihi 676. Stephanum Gratianum, diſceptationum forenſium, cap. 47. per. totum, Cardinalem Dominicum Thuſcum, pract. Concluſionum iuris, tom. 3. lit. F. concluſione 267. fol. 822 alios permultos ſciens conſultòque prætermitto. Ex ipſis autem ſequentia deducuntur expreſ ſim, & vniformi aſ ſenſu. Primùm, fideicommiſ ſarium eſ ſe legitimum contradictorem, cum ipſe non poſ ſidet. Secundò, eſ ſe contradictorem, legitimum, cum poſ ſidet ſiue vitio, & paratus eſt ſtatim & incontinenti probare de iure ſuo, ſecus ſi in continenti non ſit paratus probare. Tertiò, cum apprehendit poſ ſeſſionem præcedente reſtitutione verbali ſaltem, aut reali facta ſibi ab hærede, aliàs ſecus. Addiderim ego, concurrentibus his, quæ (vt vides) de iure communi abſque dubio, & ex communi Doctorum ſententia procedunt. & de iure huius Regni certiſſimum eſ ſe, imò fortiori ratione fideicommiſ ſarium eſ ſe contradictorem legitimum, prout apertius conſtabit ex his, quæ ſequenti quæ ſtione dicentur.

Quod verò attinet ad ſecundam quæ ſtionem, vtrum fideicommiſ ſario vniuerſali concedatur remedium poſ ſeſ ſorium d, l. finalis, obſeruandum pariter erit, ipſammet plene agitatam, atque explicatam poſt ordinarios, & alios multos, per Menochium, d. remedio 4. ex nu. 166. vſque ad num. 206. Achil. Perſonal. Adipiſcenda, ex n. 186. cum infinitis ſea. Anton. Gomezium, in l. 45. Tauri, num. 137. Simonem de Prætis, de interpretatione vltimarum voluntatum, lib. 5. interpret. 2. dubitatione 3. ex num. 41. cum pluribus ſeq. fol. mihi 518. Peregr. de fideicomm. d. art. 48. ex n. 5. vſque ad n. 17. D. Spino, in ſpeculo teſtamentorum, gloſ. 34.. principali, n. 29. Petr. Surd. d. deciſ. 333. Stephan. Gratian. Diſceptationum forenſium, cap. 47. Ioannes Vincentius Hondedeus, in conſil. 64. num. 56. & tribus ſequentibus, lib. 1. alios etiam plures ſciens conſultóque prætermitto, ſicut quæ ſtione ſuperiori feci. Ex relatis verò nunc, & communibus Doctorum ſententiis, ſequentia deducuntur expreſ ſim. Primum, fideicommiſ ſario vniuerſali, cui nec re, nec verbo facta eſt fideicommiſ ſi reſtitutio, concedendum eſ ſe dict. l. finalis remedium. Secundò, fideicommiſ ſario, cui re facta eſt fideicommiſ ſi reſtitutio, non concedendum l. eiuſdem finalis remedium. Tertiò, concedendum eſ ſe fideicommiſ ſario vniuerſali, facta eſt reſtitutio verbo tantum, idque extendendum eſ ſe quoque ad fideicommiſ ſum in codicillis relictum. Quartò, remedium metipſum dict. l. finalis, concedendum eſ ſe fideicommiſ ſario illi, cui etſi aggrauato hærede nulla facta eſt fideicommiſ ſi reſtitutio, à lege deferuntur iura, & actiones ſine aliqua hominis reſtitutione, quoniam idem operatur lex in hoc, quod verbalis reſtitutio ab hærede facta. Quintò, in omnibus caſibus. in quibus fideicommiſ ſario concedi beneſicium d. l. fin. diximus, intelligendum eſ ſe, dummodo caſus ipſe fideicommmiſ ſi euenerit, atque ita probandum eſ ſe à fideicommiſ ſario quod reſtitutionis caſus euenit, ſicuti Menochius vbi ſuprà n. 205. rectè obſeruauit,

Et hæc quidem de iure communi certiſ ſima ſunt: cæterum de iure huius Regni videndum eſt, vtrum immutentur in aliquo, ſiue an fideicommiſ ſario vniuerſali competat dict, l. final. remedium, etiam nulla reſtitutione, nec verbali ſibi facta per hæredem. Et quidem Burgos Sal. de Paze, in l. 3. Tauri, 1. parte, concluſione 7. num. 958. fol. mihi 298. in eam magis arridet ſententiam, vt fideicommiſ ſarius hodie extante l. ordinamenti, quæ eſt l. prima, titul. 4. lib. 5. nouæ collect. Regiæ, & validum efficit teſtamentum, etſi hæreditas non adeatur, fideicommiſsàque prorſus ſuſtinet, & citra reſtitutionem ab hærede factam, habeat remedium d. I, finalis, vt mittatur in poſ ſeſ ſionem omnium bonorum, & inquit idem tenuiſ ſe in propriis terminis Gregorium Lop. ibi relatum.

Ego verò vt in hoc dubio meam ſententiam interponam, dilucidè, atque abſolutè magis, quàm hactenus factum fuerit, rem ipſam explicem, ſequentia conſtituere, atque præmittere, neceſ ſarium duxi. Inprimis, negari non poſ ſe, quin lex illa Regia, in eo quod de miſsione in poſ ſeſ ſionem iure communi ſtaturum erat, nihil nonum diſpoſuerit, nec innouauerit aliquit circa ea, quæ ex communibus DD. traditionibus ſuprà reſoluimus; remedium, inquam, d. l. fin. non competere fideicommiſ ſario, niſi reſtitutione saltem verbali facta, cum ante reſtitutionem ſaltem verbalem, nullum ius habeat in hæreditare, vnde ad hoc vt iura in ipſum tranſeant, huiuſmodi reſtitutio requiritur, l. facta, & l. reſtituta, ff. ad Trebel. & notarunt Authores ſuprà præcitati. Eleganter Petrus Surdus, deciſ. 333. ex num. 8. Stephanus Gratianus, diſceptationum forenſium, cap. 47. num. 1. & ſeq. & num. 6. & 8. in fine, Anton. Pichardus, ad §. Reſtituta, el 2. ex num. 1. cum ſeq. Inſtitut. de fideicom. hæred. quamuis ergo eadem lex Regia prima diſpoſuerit, teſtamentum abſque hæredis inſtitutione validum eſ ſe, item quod ſi hæres inſtitutus adire nolit, ſoluantur legata, & omnia alia in teſtamento contenta, firmitatem obtineant, cuius contrarium ſtatutum era de iure communi: item quod nolente adire, vel acceptare primo inſtituto, vel legatario hæreditatem, vel legatum, nihilominus ſubſtitutus ad hæreditatem, ſeu legatum admittatur, quod etiam aliter procedebat de iure communi, ſicuti ex aliis Anton. Picard. obſeruauit, in §. inprimis, num. 7. & 8. Inſtitut. de fideicom. hæred. fol. mihi 1094. & 1095. non tamen decidit, quid faciendum ſit hærede inſtituto adeunte, aut adire volente, quando per fideicommiſ ſum vniuerſale tenetur hæreditatem reſtituere, ſi fideicommiſ ſarius contendat ſe mitti in poſ ſeſ ſionem ex remedio d. l. fin. C. de edict. D. Adr. toll. Ideòque ſuperiora omnia ex remedio l. Ipſius finalis, circa fideicommiſ ſum, tanquam ab illa lege non innouata, in iuris communis diſpoſitione remanſiſ ſe videntur, l. commodiſ ſime, ff. de libe. & poſthum. cum aliis vulgatis. Ex quo fit, vt hodie, ſicut & olim reſolutiones illæ communes, quas adduximus ſuprà circa fideicommiſ ſarium, obſeruandæ ſint; maximè cum hæres adire velit, aut fideicommiſ ſario petenti miſ ſionem in poſ ſeſ ſionem bonorum ex remedio d. l. fin, contradiceret quouis modo, vt ſtatim dicetur.

Secundò deinde conſtituo, ex dictis obſeruatione præcedenti, & ad dictam l. Regiam primam, titul. 4. lib. 5. nouæ collect. Regiæ adnotatis, deduci manifeſtè, hodie non ceſ ſare Quartæ detractionem, ex eo quod teſtamentum valeat abſque hæredis inſtitutione, & inde nec Falcidiam, nec Trebellianicam hodie ſublatam eſ ſe; imò hodie, ſicut & olim de legatis & fideicommiſ ſis vniuerſalibus Trebellianicam, de ſingularibus verò falcidiam detrahendam fore: vtpote cùm eadem lex prima Regia deciderit duntaxat tria illa, quæ nunc obſeruaui; non tamen decidat, quid faciendum ſit in hoc caſu, quando teſtator hæredem pluribus legatis, & fideicommiſ ſis onerauit, & ita in terminis poſt alios huius Regni Authores reſoluit eruditè, & optimè comprobat Ludouicus Molin. de Hiſpanor. primog. lib. 1. cap. 17. num. 10. per totum, ſequuntur Gratianus, regula 200. in fine, Lara, in l. ſi quis à liberis, in §. vtrum, num. 18. Ioannes Parladorius, rerum quotidianarum, lib. 1. cap. 11. Matiençus, in d. l. 1. titul. 4. lib. 5. gloſ ſa 19. num. 5. & 11. & num. 18. & tribus ſeq. lib. 5. ibidem Azeuedus, num. 212. Antonius Pichardus, in principio, Inſtitut. de lege falcidia, ex num. 27. vſque ad num. 44. fol. mihi 1042. & 1043. vbi reſpondet fundamentis nonnullis, quæ in contrarium excitari poſ ſunt. Et ita quidem tenendum eſt, tametſi D. Spino, in ſpeculo teſtament. gloſ ſ. 8. ex num. 88. Cæuallos, commun. contra communes, quæ ſtione 30. in fine, & quæ ſt 665. num. 12. & 13. contrarium tueantur præpoſterè.

Tertiò conſtituo, fideicommiſ ſario vniuerſali facta ab hærede reſtitutione saltem verbali, aut cùm à iure transeunt in eum iura, & actiones, & ſic ab eodem iure reſtitutio habetur pro facta; competere remedium d. l. finalis, vt ſuprà ex Menochio, & aliis multis dicebam, & obſeruarunt dilucide Petrus Surdus d. deciſ. 333. ex num. 8. Stephan. Gratian diſcepta. foren. d.c. 47. ex num. 3. Id tamen non procedere, ſiue limitari, quando hæres contradiceret, & contenderet ſe detracturum, aut Falcidiam, aut Trebellianicam, aut legitimam, vel quid aliud, quod detrahere de iure poſ ſet: tunc namque fideicommiſ ſarius non obtineret, ſi ex remedio d. l. finalis, poſ ſeſ ſionem bonorum contenderet ſibi dari; idque iuxta ea, quæ poſt alios Authores ſcripſerunt Octauian. Cacheranus, deciſ. 34. ex num. 22. cum ſeq. Rolandus in conſ. 78. ex num. 14. & num. 21. lib. 3. Ioſephus Ludouic. deciſione Peruſina 47. ex num. 15. cum ſeq. Surdus & Grat. in locis relatis ſupra. Et comprobatur ex his, quæ adnotarunt vnanimiter in hac materia Interpretes noſtri, etiam hoc caſu, quando à lege ſit reſtitutio, ſiue ex iuris diſpoſitione tranſeunt iura & actiones in fideicommiſſarium ipſo iure, non poſ ſe ipſum apprehendere poſ ſeſ ſionem, niſi de manu hæredis, vt ex multis tradidit Petrus Surdus, in conſ. 73. num. 29. lib. 1. & d. deciſ. 333. num. 8. Steph. Gratian. d.c. 47. num. 15. Cardinalis Dominicus Thuſcus, pract, concluſionum iuris tom. 3. lit. F. concluſione 268. fol. 822. quod in dicta l. Regia prima (vt vides) non modò non innouatur, ſed nec vllo modo diſponitur aliquid circa prædicta.

Comprobatur deinde, & in fortioribus terminis ex alia Doctorum doctrina, & ſententia in hac materia, fideicommiſ ſarium, etiam poſ ſidentem, non eſ ſe legitimum contradictorem ad impediendam hæredi ſcripto immiſ ſionem in poſ ſeſ ſionem ex remedio dictæ l. finalis, quoties hæres ipſe ſcriptus poteſt detrahere Falcidiam, aut Trebellianicam, aut Legitimam, aut quid aliud: tunc namque, & generaliter, quando ex aliquibus bonis detrctio competit aliqua, fideicommiſ ſarius poſsidens tenetur bona reſtituere, donec fiat deductio. Ita ſane poſt alios multos iuris Interpretes ſcripſerunt Rolandus, d. conſil. 78. num. 21. lib. 3. Menoch. d. remedio 4. num. 638. Petr. Surdus, d. deciſ. 333. num. 8. & per totam, Octauianus Cacheranus, d. deciſ. 47. num. 18. Steph. Giatian. d.c. 47. diſceptation. forenſium.

Quatró conſtituo, ex hactenus dictis deduci apertè, non ſequi ſané, Teſtamentum valet hodie abſque hæredis inſtitutione ex deciſ. d. l. Regiæ primæ, tit. 4. ergo fideicommiſ ſario competit abſolute remedium dict. l. finalis, etiam nulla reſtitutione ſibi facta: imò contrarium ſequi, atque ex ipſamet l. è contrario deduci palam, quod etiam hodie ſi hæres exiſtat is, qui velit adire, impediri fideicommiſ ſario remedium d. l. fin. aut non aliàs concedendum, quam hærede ipſo ſcripto citato, cùm non conſtet, an ipſe velit adire, necne; an etiam intendat ſe detracturum ea, quæ detrahere poſ ſe ipſum, nunc dicebamus; aut non concedendum, niſi poſſidente ſine vitio ipſo fideicomiſ ſario, ſicuti de iure communi ſupra reſoluimus. Imò abſque dubio hæc procedere, & fideicommiſ ſario denegandum remedium d. l. fin. quando hæres contradiceret, & ipſe peteret miſsionem in poſ ſeſsionem, & allegaret detractiones prædictas, vel aliquam earum locum habituras, quæ etiam, & de iure huius Regni, & poſt deciſ. d. l. primæ Regiæ, locum obtinent. vt ſuprà notaui. Imò nec prodeſ ſet eo caſu fideicommiſſario poſ ſeſsio ad impediendam dictam immiſsionem, ex Rolando, Surdo, Stephan. Gratiano, & cæteris ſuprà relatis. Nec audiretur, ſi diceret, ſe velle docere de iure ſuo in continenti, cùm incontinenti conſtare non poſsit de prædictis, & de iure fideicommiſsi, atque eſ ſe poſsit, quod factis detractionibus nihil ſit reſtituendum ob æs alienum, & alias cauſas, ex quibus non dicitur liquidum, quod eſt reſtituendum, qua liquidatione non facta, non poteſt abiici aliquis dolus hæredi, nec quod dolo faciat petendo poſ ſeſ ſionem eorum, quæ ſtatim reſtitutus eſt; id quod Stephanus Gratianus, diſceptationum forenſium dict. cap. 47. num. 4. & Petrus Surdus, d. deciſ. 333. num. 8. ſingulariter obſeruarunt.

Remanet ergo, Burg. Sal. de Paze ſententiam relatam ſuprà; obtinere dumtaxat, vbi nullus hæres ſcriptus eſt, vel cum ſcriptus nolit adire hæreditatem; nec poſ ſe procedere, vbi hæres velit adire, aut contradicat, & maximè cum detractiones præfatas obiiciat. Id quod apertè ſatis probatur ex verbis d. l. Regiæ primæ, in verſic. Y mandamos que el teſtamento. Et in verſ. Y ſi el teſtador inſtituyere heredero, & in verſ Y ſi alguno dexare. Vbi ita demum ſubſtitutus, aut fideicommiſ ſarius ad hæreditatem, ſeu legatum, aut fideicommiſ ſum admittitur, ſi primus inſtitutus nolit adire, vel acceptare; dicitur enim, Y ſi alguno dexare a otro an ſu poſtrimera volunt ad por heredero, o le legare, o mandare alguna coſa, para que la de a otro alguno, a quien ſuſtituye en la herencia, o manda, ſi el tal heredero, o legatario no qtiſiere aceptar, o renunciare la herencia, o el legado, el ſuſtituto, o ſuſtitutos lo puedan auer todo. Ergo, Si quiſiere aceptar, y no renunciare el heredero, no lo abran los ſuſtitutos, o fideicomiſ ſarios, ſino los herederos: & reſtituent poſtmodum, ſicut de iure communi ſtatutum erat, & ſic non dabitur fideicommiſ ſario remedium d. l. fin. nec aliquid de iure Regio partitarum innouatum dicetur; quod eſt notandum, & à nullo hactenus ſic explicatum.

Quintò, & vltimo conſtituo, de iure communi certiſ ſimum eſ ſe, hæreditatem adire, cogi poſ ſe eum, qui ipſam alteri reſtituere grauatus eſt, quoties actionum transfusio datur, l. 4. l. ille à quo, l. nam quod, §. compulſus, l. recuſare, l. tamen §. qui ſuspectam, ff. ad Trebel. l. non iuſtam, cum aliis vulgatis, C. eod. tit. l. 14. tit. 15. p. 6. l. fin. tit. 11. ead. 5. partit. & poſt alios Authores latiùs exornat Anton. Pichar. in §. ſed ſi recuſabat, 6. Inſtit. de fidecom. hæredit. Hodie tamen poſt deciſionem d. l. Reg. 1. tit. 4. lib. 5. nou. collect. Regiæ, in relatis verbis finalibus, hæredem grauatum hæreditatem reſtituere cogi non poſ ſe, & correctum eſ ſe ius commune ex ea lege, qua non deciditur, vt hæres qui hæreditatem recuſat, eam compellatur adire, ſed tantùm vt eo caſu ſubſtitutus, aut fideicommiſ ſarius ad eam admittatur, reliquerunt ſcriptum Greg. Lop. & cum eo Ant. Pich. vbi ſup. n. 9. fol. mihi 1142. & Matienç. referendus infrà, quem Pichardus non commemorauit.

Cæterum contrariam ſententiam, imò quod hodie etiam poſt deciſ. d. l. Regiæ 1. hæres poſ ſit compelli à fideicommiſ ſario vniuerſali. vt adeat hæreditatem, probabiliorem putauit Burg. Salon de Paze (quem nec retulit, nec de hac contrarietate mentionem fecit Pichardus) in d. l. 3. Taur. 1. p. concl. 8. ex n. 994. fol. mihi 302. col. 4. vſque ad nu. 1001. vbi remanet in hac ſententia, & verba legis eiuſdem Regiæ primæ Sino quiſiere heredar, & ibi: Si el tal heredero o legatario no quiſiere aceptar, non ex eo appoſita inquit, quod hæres ad adeundum compelli non poſ ſit, ſed ob id, quod ſi hæres adire noluerit, fideicommiſ ſario eum ad adeundum non coërcente, legata & fideicommiſ ſa ſint præ ſtanda & ita cum non agitur de compulſione hæredis, dicta verba de ea non loquuntur, de qua ſi tractaretur, leges antiquæ obſeruandæ eſ ſent, quia non correctæ ſunt: & ita intelligenda, atque accipienda eſt eadem l. Regia 1. vt Sal. ipſe profitetur d.n. 1001.

Ego verò non eſ ſe ad eum modum reducendam, nec intelligendam legem metipſam primam, nec verba eius torquenda, ſed prout iacent intelligenda, verius equidem arbitror: & inde Gregorij Lopezij & Antonij Pichardi ſententiam probauerim libentius: pro eis namque claram exiſtimo deciſionem legis illius, cum (vt antea dicebam) Si el hæredero no quiſiere aceptar o renunciare la herencia, quid fieri debeat, ſtatuatur expreſ ſim; & non quidem ſtatuitur, quod hæres adire compelli poſ ſit qui fideicommiſſo grauatus eſt, ſed dicitur, Que el ſubſtituto o ſubſtitutos lo puedan auer todo. Et ſic abſque circuitu coactionis, maxima ratione lex eadem Regia prima ita ſtatuit, & cogendi hæredem ius excluſit apertè, ſatiúſque fideicommiſ ſariis, aut ſubſtitutis conſultum putauit, quàm coactione ipſa conſuli poſ ſet, & ita hanc eandem opinionem contra Burg. eundem Sal. de Paze, tenuit Ioan. Matien. in d l. 1. gloſ ſ. 18. n. 4. lib. 5. Licèt à me nunc obſeruata non ita explicauerit, nec tradiderit. Et repetit num. 8. dicens, quod fideicommiſ ſario fit hodie ipſo iure reſtitutio abſque hæredis, vel legatarij reſtitutione, licet iure communi ſecus eſ ſet: & addit, quod poſ ſeſ ſio fideicommiſ ſi poteſt à fideicommiſ ſario apprehendi abſque reſtitutione: eo quod ius noſtrum Regium voluerit tot ambages tollere, merámque veritatem, & teſtatoris voluntatem omninò ſectari. Verè tamen dictum vtrumque Matienci temperari debebit: Primum ex his, quæ ſuperius diximus, & eadem l. Regia prima, ex qua apparet, ipſum procedere, Quando el heredero no quiſiere aceptar o renunciare. Vnde eo volente, non fiet etiam hodie reſtitutio ipſo iure. Secundum ex ipſa quoque l. 1. & ſuperius etiam notatis; ex quibus etiam cum iura & actiones transferuntur ipſo iure, & reſtitutio habetur à lege pro facta, debere fideicommiſ ſarium de manu hæredis poſ ſeſ ſionem accipere, dicebamus, & ex aliis Authoribus obſeruauit Petr. Surd. d. deciſ. 333. num. 8. vnde ſi hæres renunciauerit, aut acceptare noluerit, poterit fideicommiſ ſarius poſ ſeſ ſionem apprehendere abſque reſtitutione, iuxta intentionem eius legis. Eo autem volente acceptare, contrarium eſ ſe de iure communi, atque etiam ex intentione legis dictæ Regiæ deduci, planum equidem & certum redditur ex eiſdem, quæ ſuperiùs obſeruata fuere. Et hactenus de quæ ſtione fideicommiſ ſarij, & de ſuperioribus, quæ ſunt quidem notanda, quia nullibi ita digeſta, nec diſtinctè ſcripta.

Nunc verò, & ſeptimo loco, atque principaliter obſeruandum, & conſtituendum erit, exceptionem præ ſcriptionis ita hæredi obiici poſ ſe, vt eum immitti in poſ ſeſ ſionem, & remedium d. l. finalis, impediat omnino, modò exceptio liquida ſit, vel incontinenti liquidabilis. Et ita ex ſententia communi reſoluit Iacobus Menochius, dicto remedio 4. n. 768. & quatuor ſeqq. Marc. Anton. Peregrinus, de fideicommiſ ſis, art. 48. ex n. 51. cum ſeq. Angelus Matthæacius, de legatis, & fideicommiſ ſis, lib. 4. c. 1. ex n. 29. cum ſeq. D. Spino, in Speculo teſtamentorum, gloſ ſa 34. principali, num. 33. Perſonalis, de adipiſcenda poſ ſeſ ſione, n. 409. & ſeq. Parladorius, rerum quotidianarum, lib. 1. c. 5. nu. 26. Sebaſtianus Næuius, ſelect. iur. ad d. tit. C. de edict. D. Adr. toll. Præ ſcriptio namque tollit tam immiſ ſionis in poſ ſeſ ſionem articulum, quàm principalem petendæ hæreditatis, vt ex Baldo in eadem l. finali, numero 25. & 28. rectè obſeruauit Næuius metipſe, & conueniunt ſuprà relati Interpretes. Sed & probatur in d. l. finali. C. de edict. D. Adr. toll. in verſic. Nullum ei temporis obſtaculum. Ex qua colligitur, remedium poſ ſeſ ſorium d. l. finalis, non excludi, niſi præ ſcriptione temporis, per quam etiam cauſa principalis, ideſt proprietatis excluderetur, ſicuti deducit Parladorius, d. num. 26. Menochius, d. remedio 4. numero 778. & 2. ſeq. qui eodem modo, ac in præ ſcriptione triginta, vel quadraginta annorum accepit textum illum poſt alios Authores, Peregrinus d. art. 48. num. 54. Dixit tamen num. 774. idem Menochius, obiici etiam poſ ſe præ ſcriptionem triennalem cum titulo, & bona fide: & num. 775. obiici etiam poſ ſe præ ſcriptionem decem, vel viginti annorum, vt latius ibidem declarat. Et ſequitur D. Spino, in Speculo, dict. gloſ ſ. 34. num. 33. Remedium tamen poſ ſeſ ſorium eiuſdem l. finalis, C. de edict. D. Adr. toll. & legis Regiæ Sorianæ, anno non excludi, nec præ ſcriptionem requiſitam in ipſa l. finali, comprehendi ſub deciſione l. 3. tit. 15. lib. 5. nouæ collect. Regiæ, qua ſtatutum eſt, tuendum eſ ſe in poſ ſeſ ſione eum, qui per annum & diem cum titulo & bona fide poſ ſideat. nec teneri ſuper eius poſ ſeſ ſione reſpondere, vt latius explicat Azeuedus, ibidem: concludenti equidem ratione, & veriſ ſimè obſeruauit Parladorius, lib. 2. dicto cap. 5. num. 27. 28. & 29. nec id habet dubitationem aliquam (vt exiſtimo.) Et hactenus de beneficio, & remedio d. l. finalis, & de ipſius materia, circa quam (vt vidiſti) labore equidem, & ingenti ſtudio. adnotauimus, & tradidimus nonnulla vltra alios, & quæ ita explicata non erant. In cæteris verò (quæ conſultò, atque ex propoſito omiſimus) ad alios nos remittimus, & permultos Authores à nobis originaliter, & diligenter prælectos, & à cæteris prælegendos, atque pro vniuerſa legis ipſius finalis materia præoculis habendos monemus, & ſuo etiam ordine commemorandos, duximus hoc loco.

Tractarunt itaque d. l. finalis materiam, & à me fuerunt originaliter (vt moris habeo) ſequentes Authores prælecti, atque euoluti, Cinus, Rainerius, Foroiul. Albericus, Bart. Bald. Salicet. Angel. Caſtren. Alex. Ioan. Faber, Fulgoſius, Corneus, Iaſon, Iacob. à S. Georg. Deci. Curt. iunior, Sapia, & Mantua, in eadem l. finali.

Vbertinus Zuchard. qui materiam proſequutus eſt latiſ ſimè in ipſamet l. finali, & maiori ex parte, vel veſtigia eiuſdem Recentiores ſequuntur, vel quæſtionum altercationes metipſas proponunt; aliquando tamen Menochius, Perſonalis, & alij Authores eum improbant, & à ſuis placitis diſ ſentiunt; aliquando verò, & ſ æpiſ ſimè ſequuti ſunt: nec poteſt ipſe Author radicitus ex relatione aliorum percipi, niſi originaliter prælegatur.

Decius etiam, in conſ. 424. Proponitur, & in conſilio 498. Viſo caſu.

Iaſon etiam, in conſ. 146. lib. 4.

Ioannes Sichard. qui etſi breuiter, diſtinctè tamen & magiſtraliter materiam eandem explicauit, in d. l. finali.

Iacobus Cuiacius, in paratitla ad tit. C. de edict. D. Adr. toll. vbi eius materiæ, & concluſionum legum illius tituli breuem ſummam adducit.

Petrus Paulus Pariſius, in conſ. 81. n. 21. lib. 2. & in conſ. 19. n. 119. & ſeq. eod. lib. 2. & in conſ. 28. ex n. 45. cum ſeq eod. libro, & in conſ. 54. ex n. 1. & in conſ. 53. ex n. 14. cum ſeq. & n. 103. & ſeqq. lib. 3. & in conſ. 111. ex n. 7. lib. 4

Rolandus à Valle, in conſ. 1. per totum, vol. 1. & in conſilio 78. per totum, volum. 3. & in conſilio 48. volumine 4.

Tobias Nonius, in conſilio 80. ex numero 11. cum ſeq.

Corneus etiam, in conſilio 172. num. 10. cum ſeq. lib. 2.

Natta, in conſ. 352. lib. 2.

Iacobus Menochius, qui quæ ſtionum omnium huiuſce materiæ congerie, atque ipſarum reſolutione cæteros alios antecellit; atque abſolutè, & diligenter admodum materiam explicat, remedio 4. adipiſcendæ poſ ſeſ ſionis, per totum, & tradit etiam quamplurima in materia, de arbitrar. iud. lib. 1. quæ ſt. 32. & in conſ. 116. ex n. 54. cum ſeq. & in conſ. 180. ex nu. 32. vſque ad num. 33. lib. 2. & in conſ. 443. num. 21. & ſeq. lib. 5.

Antonius Galeatius Maluſ ſia, in conſ. 2. per totum, & in conſ. 32. & in conſ. 54. n. 4. lib. 1.

Achilles Perſonalis (qui ex numero eorum eſt, qui materiam dictæ l. finalis, pleniori manu tractarunt) de adipiſcenda poſ ſeſ ſione ex remedio d. l. fin. ex n. 1. vſque ad n. 449.

Beroius, in conſ. 54. per totum, cum ſeq. vſque ad conſilium 60. lib. 2. & in conſ. 62. num. 17. & ſeq. lib. 3. & quæ ſt. 44. & 91.

Mirand. in tractatu de adipiſcenda poſ ſeſ ſione. ex n. 1. cum multis ſeq.

Hieronymus Gratus, in conſilio 140. per totum, lib. 1.

Tiberius Decianus, in conſ. 17. ex nu. 1. cum ſeq. & n. 19. & n. 27. & ſeq. & n. 32. lib. 4. & in conſ. 29. n. 93. lib. 2. & in conſ. 22. n. 50. lib. 5. & in conſ. 74. nu. 1. & 4. & 7. & 8. & n. 10. cum ſeq. eod. lib. 5. & in conſ. 41. n. 46. lib. 3.

Curtius iunior, in conſ. 284. lib. 3.

Ferrara, in praxi, titulo de forma libelli, quo pet. hæred. ex teſtament, gloſ ſa, poſ ſideant, & gloſ ſa, non abolitum.

Afflictis, deciſ. 119.

Neuizanus, conſ. 56. & conſilio 81. numero 31. & ſeq.

Boërius, deciſ. 156. per totam.

Guid. Pap. deciſ. 132. & 206. & 362. & 473.

Ripa, in reſponſo finali, Priuſquam diſcutiatur.

Comenſis, in conſ. 43.

Ioannes Cephalus, in conſ. 4. & in conſ. 30. lib. 1. & in conſ. 258. lib. 2. & in conſ. 402. lib. 3.

Marcabrunus, in conſil. 62. ex numero 27. cum ſeq. vſque in finem conſilij, latiùs in conſ. 76. ex num. 2. & in conſ. 95.

Hippolyt. ſingulari 349.

Fabius de Anna, in conſ. 20.

Bellonus, in conſ. 19. ex num. 13. cum ſeq. & in conſilio 35.

Petrus Pechius, de teſtamentis coniugum, lib. 2. c. 11. ex n. 5. cum ſeq.

Forcatulus, in Necyomantia iuris, dialogo 22.

Ferretus, in conſilio primo, ex numero 4. cum ſeq.

Alciatus, diſpunction. lib. 3. c. 6.

Antonius Auguſtinus, emendationum, libro primo, cap. 4.

Antonius Gabriel, commun. concluſ. lib. 4. tit. de fideicom. concl. 5.

Bertazolus, in conſ. 52.

Hieronymus Gabriel, in conſ. 45. ex n. 23. cum ſeq. lib. 2.

Iacob. Philip Portius, regul. ſiue concluſ. lib. 4. concluſione 30.

Octauianus Cacheranus, deciſ. Pedemont. 34. per totam, & deciſ. 47.

Oſaſcus, deciſ. 23. & 32.

Franciſcus Burſatus, in conſ. 129. ex nu. 45. lib. 2. & in conſ. 234. ex num. 19. cum ſeq. lib. 3. & in conſ. 349. lib. 4.

Anguiſ ſol. in conſil. 22. ex numero 33. cum ſeq. lib. 3.

Alphanus, collectaneo 213. fol. 67.

Antonius Gomezius, in l. 45. Taur. ex n. 134. vſque ad n. 252. vbi breuiter agit de materia d. l. finalis, & communes Doctorum reſolutiones recenſet.

Andreas Tiraquellus, in tractatu, Le more ſaiſit, maximè in declarationibus ſextæ partis.

Grammaticus, in conſ. 2. & in conſil. 54. & in conſil. 135. in Ciuilibus.

Franciſcus de Marchis, q. 223. p. 3.

Franciſcus Monald. in conſ. 75.

Ioan. de Amicis, in conſ. 48. & in conſ. 63.

Vincentius de Franchis, deciſ. 204. ex num. 14. cum ſeq.

Cæ ſar de Vrſil. deciſ. 14.

Franciſcus Perſonalis, Miſcellan. quæ ſtion. quæ ſt. 8. Vincentius Carocius, de depoſito, ex num. 1. cum ſeq. fol. 270.

D. Ferdinand. Vaſq. Menchaca de ſucceſ ſionum creatione, libero 3. §. 21. limitatione 7. ex num. 112. cum ſeq.

Hippolytus Riminaldus in conſilio 69. lib. 1. & in conſilio 80. n. 35. & ſeq. eodem lib. 1. & in conſ. 585. per totum, lib. 5.

Contard. in repet. l. primæ, C. ſi de momentanea poſ ſeſſione, ex n. 96. cum multis ſeq.

Borgninus Caualcan. deciſ. 45. in additionibus, 1. parte, & deciſ. 20. per totam, & deciſ. 21. ex nu. 78. p. 3. & deciſione 5. numero 29. & deciſ. 6. & 7. per totam, parte 4.

Villalobos, communium lit. P. ex numero 122. cum ſeq.

Franciſcus Viuius, deciſ. 409. lib. 3.

Franciſ Milanenſ. Rotæ Siciliæ deciſ. 12.

Marcus Mantua, in gloſ ſar. iur. claſ ſi 4. c. 9.

Rota Bononienſis, deciſ. 83.

Verald. deciſ. 178. & deciſ. 317. p. 3.

Vveſembec. in conſ. 81. lib. 2. & in conſ. 100. ex num. 20. eodem libro.

Plotus, in l. ſi quando, ex n. 84. C. vnde vi.

Sebaſtianus Medices, in tractatu de acquir. & Conſeru. rer. dominio, gloſ ſ. 1. num. 162. & num. 187. & ſeq.

Iacobus Mandellus de Alba, in conſilio 771. num. 46.

Franciſcus Beccius, in conſ. 3. ex n. 1. vſque ad n. 13. & in conſ. 107. n. 1. & 15.

Burgos de Paz, in conſ. 39. per totum, & in l. 3. Tauri, num. 958.

Ioſephus Ludouicus, deciſ. Peruſina 47. 1. p. & deciſ. 69. p. 2.

Ludouicus Molina, de Hispanor. primog. lib. 3. c. 1. n. 1. cum ſeq. & n. 44. & ſeq. & n. 54.

Pelaez à Mieres, de maioratu, 3. part. quæ ſtione 16. & 17.

Ioannes Gutierrez, in §. ſui. Inſtit. de hæred. qualitate, & differ, ex nu. 72. vſque ad num. 77. & pract. lib. 1. quæ ſt. 79. & 80.

Ioannes Garſia, de expenſis, & meliorat. capite 6. num. 19.

Ioannes Botta, in conſ. 45. num. 1. & 2. & num. 20. cum ſeq.

Sylueſter Aldobrandinus, in conſ. 32. n. 44. & 45.

Fuluius Pacianus, in conſ. 143.

Franciſcus Viuius, deciſ. 409. lib. 3. & deciſ. 516. lib. 4.

Aluarus Valaſcus, conſultatione 78. & 191. & in praxi partit. & collat. c. 3.

Gerardus, ſingulari 23.

Andreas Rauctibar. quæ ſt. 15. & 16. & 17. prima parte.

Ioannes Parladorius, rerum quotidianarum, lib. 2. cap. 5. per totum, vbi vtiliter, & breuiter de iure communi, & de iure Regio ſummat, & reſoluit materiam; & cap. 6. eiuſdem lib. 2. & cap. finali, §. 9. primæ partis.

Alphonſus Azeuedus, in l. 3. tit. 13. lib. 4. nouæ collect. Regiæ.

Marc. Anton. Peregrin. optimè, & practicè, de fideicommiſ. art. 48. per totum.

Fichard. lib. 6. Syntagm. tit. 22.

Simon de Prætis, de interpretatione vltimarum voluntatum, lib. 5. interpretatione 2. dubitatione 3. ex num. 19. vſque ad numerum 58. folio mihi 516. cum ſeqq.

Hugo Donellus. ad tit. C. de edict. D. Adr. toll. ex folio 467. vſque ad ſolium 474.

Andreas Fachineus, in conſ. 81. lib. 2. & in conſ. 91. & 93. lib. 3. & in conſ. 96. & 97. eodem lib. 3. & controu. iur. lib. 4. c. 22.

Cæ ſar Barzius, deciſ. Bononiæ 46. n. 41. & ſeq.

Petrus Surdus, in conſ. 16. n. 3. & in conſ. 73. ex nu. 28. lib. 1. & in conſ. 263. per totum, & in conſil. 267. ex numero 34. libro 2. & deciſione 333. per totam, parte 2.

D. Spino, in Speculo teſtamentorum, gloſ ſa 34. principali, de apertura teſtamenti per totam.

Cornaſan deciſ. 195. ex n. 1. cum ſeq.

Sfortia Oddus, in conſ 22. per totum.

Ioan. Dauth. in commentariis de teſtamentis, rubrica, de materia teſtamentorum circa quam, limit. 24. ex n. 68.

Ioannes Franciſcus de Ponte, in conſ. 21. per totum, & in conſ. 22.

Angelus Matthæacius, de legatis, & fideicommiſ ſis, lib. 4. c. 1. per totum.

Ioannes Vincentius Hondedeus, in conſ. 64. ex n. 3. cum ſeq. & n. 56. & ſeq. lib. 1.

Antonius Faber, ad tit. C. de edict. D. Adr. toll. definitione 1. & ſeptem ſeq. ex fol. 679.

Iacob. Valdeſius, in addit, ad Rodericum Suarez, ad l. quoniam in prioribus, §. 7. notabili 4. folio 106. & §. 7. n. 10. & 19. folio 96.

Ludouicus Caſanate, in conſ. 29. n. 17. & 18.

Hieronymus de Cæuallos, qui ad præfatam l. Regni, dictam vulgò de Soria, dixit vnum verbum, practicar. commun. contra communes, quæ ſt. 10. n. 6.

Alexander Trentacinquius, variarum reſolutionum, tomo 1. libro 2. de probationibus, reſolutione 11. folio mihi 195.

Stephanus Gratianus nouiſ ſimè, diſceptat. forenſ. cap. 47. per totum.

Sebaſtianus Næuius ſelectar. iur. ad d tit. C. de edict. D. Adr. toll. folio mihi 274.

Cardinalis Thuſcus, practicarum concluſionum iuris, tom. 3. litera F. concluſione 267. & 268. folio 822. & eodem tomo 3. litera E. concluſione 409. folio 345. & tomo 4. litera H. concluſione 35. folio 224. & tomo 5. litera L. concluſione 287. fol. 309. & concluſione 288. fol. 312. & 313.

CAPVT XXV.

Legis vnicæ, C. quando Imperator inter pupillos, & viduas, &c. conſtitutio, & materia exornatur; & priuilegium illud, quo pupilli, viduæ, & miſerabiles Perſonæ euocare ad Curiam Principis aduerſarios quoad primam cauſarum cognitionem poſ ſunt, ſed non euocari; qualiter & quando, & quibus caſibus ac Perſonis competat, tractatur vtiliter. De ratione etiam introductionis priuilegij ipſius, & an præfatis Perſonis, non modò pauperibus, ſed etiam diuitibus concedatur, eleganter diſcutitur. Rurſus, an legis eiuſdem deciſio procedat poſt cœptum coram Ordinario iudicium, ſiue actoris, ſiue rei partes pupilli, & viduæ ſuſtineant: aliter equidem, & dilucidè magis quàm hactenus factum fuiſ ſet, explanatur. Demum inquiritur, an perſonæ prædictæ eo priuilegio vti, fruíque poſ ſint, ſi tanquam hæredes ſucceſ ſerint in lite cœpta. Et de his omnibus vtilis traditur, atque notanda reſolutio, & explanatio.

SVMMARIVM.

- 1 Legis vnicæ. C. quando Imperat. inter pup. & viduas, tractatus, & diſputatio, quare per Authorem ſuſcipiatur hoc loco, & legis ipſius verba recenſeantur.
- 2 L. vnicæ, C. quando Imperator inter pup. & viduas, materiam explicaſ ſe, atque exornaſ ſe permultos iuris Interpretes, qui commemorantur, & aggregantur hoc numero.
- 3 Pupilli, viduæ, pauperes, & miſerabiles aliæ Perſonæ non poſ ſunt trahi, neque vocari etiam per reſcriptum Principis extra prouinciam, aut proprium domicilium, etiam ad curiam Principis, ſed in proprio domicilio ſunt conueniendæ.
- 4 Ipſi tamen bene poſ ſunt trahere, atque euocare quoad primam cauſarum cognitionem, etiam in prima inſtantia aduerſarios extra domicilium coram Principe, & in Curia, etiam per viam ſimplicis quærelæ; & quamuis longè diſtet ab eorum prouincia.
- 5 Hodie nouiori iure Authenticorum, nemo poteſt vocari in ius extra prouinciam, niſi Iudex prouinciæ negligens fuerit in adminiſtranda iuſtitia.
- 6 Sed id non procedi: in viduis, pupillis, & miſerabilibus perſonis, quia etiamſi Iudex prouinciæ in adminiſtranda iuſtitia negligens eſ ſet, non poſſent perſonæ metipſ æ euocari extra prouinciam.
- 7 L. vnicæ. C. quando Imp. inter pup. & vidu. priuilegio, nec per derogationem generalem reſcripti Principis derogati; ſed neceſ ſe eſ ſe, quod ſpecifica mentio fiat de pupillis, viduis, & aliis miſerabilibus perſonis.
- 8 Actor regulariter debet ſequi forum rei.
- 9 Pro lite examinanda in prima inſtantia nemo poteſt etiam ad curiam Principis vocari, tametſi poſ ſit inuitus ad eam trahi per appellationem.
- 10 Id tamen fallit in pupillis, viduis, & aliis Perſonis miſerabilibus, & in quibuſdam caſibus, qui hic adnotantur, & caſus de corte vulgò nuncupantur.
- 11 Siue præfatæ perſonæ conueniantur coram Iudicibus ordinariis, quo caſu electio eſt ipſorum eligendi curiam; ſiue coram Principe conuentæ fuerint, quo etiam caſu poſ ſunt declinare forum Principis, & dicere, quod debent conueniri coram Indice ordinario eius loci, vbi degunt.
- 12 Et quamuis Vinc. de Franchis, deciſ. 100. n. 21. aſ ſeuerauerit, præ ſumptionem eſ ſe contra declinantem à tribunali ſupremo ad inferius.
- 13 Verè tamen præ ſumptionem ceſ ſare debere, & locum eſ ſe deciſioni d. l. vnicæ, prout hic explicatur.
- 14 Et conuenire Didac. Couar. prout hic adnotatur.
- 15 Vidua vocandi ad curiam Regis eius aduerſarios in prima inſtantia, ita demum priuilegium obtinet, ſi honeſta ſit, honeſtámque vitam agat; ſecùs aliàs.
- 16 Fœmina virgo cælibem agens vitam, vtrum gaudeat beneficio, & priuilegio d. l. vnicæ. C. quando Imp. inter pup. & viduas. Quod gaudeat ex ſententia multorum. Quod non gaudeat ex ſententia aliorum. Quæ ab Authore probatur, & concludentibus corroboratur rationibus.
- 17 Pupilli & orphani, qui dicantur in propoſito, vt priuilegio, & beneficio d. l. vnicæ, gaudeant. Et ita inter miſerabiles connumerentur Perſonas. Qualiter etiam, & vſque ad quam ætatem priuilegium illud receperit praxis frequentior.
- 18 Pauperes, vt priuilegio, & beneficio d. l. vnicæ fruantur, qualiter paupertas probari debeat, & an paupertatis definitio Iudicis boni arbitrio ſit relicta.
- 19 Miſerabiles perſonæ, vt gaudeant priuilegio, & beneficio d. l. vnicæ, quæ dicantur, & quid praxis ſeruauerit circa Perſonas eaſdem.
- 20 L. vnicæ. C. quando Imp. inter pup. & vid. beneficium, & priuilegium, obtinere, & competere, tam in cauſis criminalibus, quam ciuilibus.
- 21 Et an competat negotiorum geſtori.
- 22 An etiam perſonis quibuſcunque, quæ per adminiſtratores gubernantur, & reguntur.
- 23 Rurſus, an eidem priuilegio renuntiari poſ ſit expreſ ſim.
- 24 L. vnicæ. C. quando Imp. inter pup. & vid. beneficium, & priuilegium, qua ratione fuerit introductum, & conceſ ſum. Vbi & l. cuiuſdam Partitæ ſingularia verba in propoſito præcitantur.
- 25 Dictæ l. vnicæ, beneficium, & priuilegium, vtrum competat pupillis, & viduis, non modò pauperibus, ſed etiam diuitibus. Quod pauperibus tantum competat, ex ſententia quorundam. Diuitibus etiam competere, ex ſententia aliorum. Et hæc poſterior veriſ ſima, & verior opinio, atque in puncto iuris, & in praxi tenenda omnino. Et pro ipſa concludentes rationes hic perpenduntur, & ſingulariter explanatur text. in d. l. vnica, vt latius hic per totum numerum.
- 26 L. vnicæ, C. quando Imper. inter pup. & viduas. beneficio, & priuilegio, vt locus ſit, potentiam alterius perhorreſcere pupillos, & viduas, & ſimiles Perſonas, neceſ ſe non eſ ſe de iure communi. Nec id immutari ex l. quadam Partitæ, prout Dida. Couarr. ſingulariter, & verè obſeruauit, & Author ſequutus eſt.
- 27 Vidua, pupillus, & alij habentes fori, & d. l. vnicæ, priuilegium, vtrum poſ ſint eo vti aduerſus ſimile & par ius habentes.
- 28 Vidua dotem repetens, an habeat priuilegium ſui iudicij, etiam ſi contra pupillum agat, remiſ ſiuè.
- 29 Viduæ, pupilli, & miſerabiles aliæ perſonæ, quando habent cauſam communem cum aliis perſonis non miſerabilibus, an tunc perſonæ illæ propter communionem gaudere debeant eodem fori, atque d. l. vnicæ priuilegio. Et ibidem ſi communem. ff. quemadmod. ſeruit. amittantur, exornata quamplurimis, remiſ ſiuè.
- 30 D. l. vnicæ beneficium, & priuilegium, vtrum Eccleſiæ Reipublicæ, Vniuerſitati, & Communitatibus competat.
- 31 Ceſ ſionarius, viduæ, pupilli, aut pauperis, vtrum gaudeat priuilegio d. l. vnicæ, vt poſ ſit in prima inſtantia debitorem in Curia conuenire.
- 32 Et an pupilli, viduæ, & pauperes metipſi ex ceſ ſione alterius non priuilegiati gaudeant eodem dictæ l. vnicæ priuilegio.
- 33 Cedens, vtrum poſ ſit agere poſt ceſ ſionem inuito ceſſionario, remiſ ſiuè.
- 34 L. vnicæ, C. quando Imp. inter pup. & vid. priuilegium, & beneficium, vtrum obtineat, etiam poſt cœptum coram Ordinario iudicium. Quod non obtineat, ex ſententia Did. Cou. Quod obtineat, ex ſententia communiori multorum.
- 35 Ex ſententia verò Authoris, qualiter explicari debeat dubium prædictum, quod hactenus nec abſolutè ſatis, nec dilucidè explicatum erat ab alio, prout hoc numero adnotatur, & diſtinctè, & nouiter obſeruantur nonnulla, & n. ſeq.
- 36 Pro Did. Cou. reſolutione negatiua, quod d. l. vnicæ priuilegium locum non obtineat poſt cœptum coram Ordinario iudicium; expenduntur fundamenta nonnulla, & n. ſeq.
- 37 Exceptiones dilatorias, & fori declinatoriam poſt litem conteſtatam opponi non poſ ſe.
- 38 Pro ſententia affirmatiua, quod d. l. vnicæ priuilegium obtineat etiam poſt cœptum coram Ordinario iudicium, fortiſ ſima expenduntur fundamenta, & n. ſeq.
- 39 Iudicium finiri debere, vbi cæptum eſt, & litiſpendentiæ exceptionem obſtare in quocunque iudicio, & inter perſonas quaſcunque; regulam illam tritam, & vulgatam, multifariam explicari, nec ita abſolutè, atque indiſtinctè procedere, vt hic obſeruatur.
- 40 Et non obtinere, quando in alio iudicio augeretur ex cauſa neceſ ſitatis. Vel citatus, aut agens in alio iudicio, priuilegium haberet declinandi. Vel primus Iudex eſ ſet negligens in adminiſtranda iuſtitia. Aut coram primo Iudice non poſ ſet quis conſequi iuſtitiæ complementum propter potentiam aduerſarij, vel de facto ortam. Vel in aliis caſibus ſimilibus.
- 41 Et in his omnibus procedere abſque dubio aliquo ſententiam illam, quod d. l. vnic. beneficium, competat etiam poſt cœptum coram Ordinario iudicium.
- 42 Procedere etiam ſine dubio, quoties iure minoris ætatis aduerſus litis conteſtationem, & iudicium cœptum, perſonæ prædictæ priuilegiatæ venirent.
- 43 Nec admitti poſ ſe Didac. Couar. ſententiam contrariam, vt hic adnotatur, & n. ſeq. Vbi etiam ſupremorum Conſiliariorum iudicium non ſubire, ſiue alium inferiorem Iudicem habere, modicum damnum dici non poſ ſe.
- 44 Minor vtrum reſtitui poſ ſit aduerſus fori declinatoriam omiſ ſam.
- 45 Pupilli, viduæ, & ſimiles Perſonæ; quæ declinandi forum, & auocandi cauſas ad Curiam, priuilegium obtinent, vtrùm eo frui, atque vti poſ ſint, ſi tanquam hæredes ſucceſ ſerint in lite cæpta. Vbi pars negatiua defenditur, quæ & nu. ſeq. comprobatur.
- 46 Conditio defuncti non mutatur ex perſona hæredum.
- 47 Priuilegiatus quicunque ſequitur forum defuncti quoad litem cæptam, & ea, qua contracta ſunt; ſecus quoad litem non cæptam, vel contrahenda.
- 48 Inſtantia cæpta tranſit in eodem ſtatu, & cum omnibus ſuis qualitatibus in hæredem.
- 49 Clericus laici hæres lite coram Iudice ſeculari cæpta cum defuncto, apud eundem Iudicem proſequi tenetur. Lite verò nondum cæpta, vocandus eſt pro actione hæreditaria ad Iudicem Eccleſiaſticum.
- 50 Aluari Valaſci in propoſito quæ ſtionis excitatæ ſuprà, n. 45. placitum commemoratur.
- 51 Lis cœpta in iudicio priuilegiato, an debeat remitti ceſ ſante cauſa primordiali priuilegij, remiſ ſiuè.
- 52 Vidua, pupillus, & miſerabiles perſonæ habent priuilegium declinandi forum, & vtuntur beneficio d. l. vnicæ, & ſi tanquam hæredes, vel ex contractu alicuius defuncti conueniantur, modo lis cœpta non fuerit.

EXtat Sane in iure noſtro Cæ ſarea quædam Imperatorum conſtitutio in l. vnica, C. quando Imperator inter pupillos vel viduas, vel miſerabiles Perſonas cognoſcat, & ne exhibeantur. Adeò frequens, & in vſu forenſi & practico neceſ ſaria, & aſſidua, vt per manus tradatur quotidie, nec vlla alia frequentior equidem, vtpote cum pupilli, viduæ, & aliæ miſerabiles perſonæ quotidie ſoleant & poſ ſint ad Curiam Regiam, quoad primam cauſarum audientiam, cognitionem in prima inſtantia quos libuerit vocare, ſicuti eadem lex decidit expreſ ſim; & de iure huius Regni confirmatur, vt infrà dicendum eſt. Idcircò non abſque vtilitate maxima futurum ego exiſtimaui, ſi hoc loco eorum dumtaxat tractatum, & diſceptationem ſuſciperem, quæ licet ab aliis permultis tractata, atque reſoluta fuerint, non tamen ita ſatis abſolutè & diſtinctè explicata, vt vel dubitationem non leuem adhuc obtineant, vel maiori declaratione, aut corroboratione non indigeant: aliorum verò, quæ vel tantam dubitandi rationem non obtinent, vel dilucidè ſatis explicata fuerunt ab aliis, reſolutionem eiſdem relinquam.

Et ante omnia non otiosè proculdubio, vel extra neceſ ſitatem, ſed ideò, atque neceſ ſariò dictæ. legis vnicæ verba recenſebo hoc loco, vt eiſdem præoculis habitis, & maturè perpenſis, an Interpretum noſtrorum placita & traditiones, conſtitutione ea probentur, vel non probentur, ſiue an verbis ipſius conueniant, vel non, accuratè magis valeat deduci. Imperatores ergo eo in textu, in hunc modum reliquerunt ſcriptum:

Si contra pupillos, vel viduas, vel diuturno morbo fatigatos & debiles impetratum fuerit lenitatis noſtræ iudicium: memorati à nullo noſtrorum Iudicum compellantur comitatui noſtro ſui copiam facere, quinimo intra Prouinciam, in qua litigator & teſtes, vel inſtrumenta ſunt, experiantur iurgandi fortunam, atque omnis cautela ſeruetur, ne terminos ſuarum Prouinciarum cogantur excedere. Quod ſi pupilli, vel viduæ, alijque fortunæ iniuria miſerabiles iudicium noſtræ Serenitatis orauerint, præ ſertim cum alicuius potentiam perhorreſcant: cogantur eorum aduerſarij examini noſtro ſui copiam facere. Et conſtitutio hæc de iure huius Regni confirmatur ex l. 5. tit. 3. de los demandados , p. 3. vbi in. prin. dicitur; Contiendas e pleytos ay, queſon de tal manera, que ſegun fuero de Eſpaña por razon dellos, ſon tenudos los demandados de reſponder ante el Rey, maguer no les demandaſ ſen primeramente por ſu fuero, e ſon eſtos, &c. & ſtatim adiicitur: O por pleyto que demandaſ ſe huerfano, o home pobre, o muy cuytado contra algund poderoſo, de que no. pudieſ ſe tambien alcançar derecho ſobre el fuero de la tierra, ca ſobre qualquier deſtas razones, tenudo es el demandado de reſponder ante el Rey, do quier que lo emplacaſ ſen, e nou ſe podria eſcuſar por vinguna razon, por que eſtos pleytos tañen al Rey principalmente por razon del ſeñorio. l. etiam 41. tit. 18. p 3. quæ ſingularis eſt, quatenus ſtatuit non valere reſcriptum ad trahendum litis cauſa extra locum domicilij, viduas, orphanos, ſenes, infirmos, pauperes, aut alios. miſerabiles impetratum, ſed ab iſtis contra alios impetratum validum eſ ſe: & aſ ſignatur notanda ratio, in verſic. E eſto touieron por bien, l. 20. tit. 23. ead. 3. p.l. 8. tit. de los emplazamientos, 3. lib. 4. nou. collect. Regiæ ibi: Pleyto de viudat, huerfanos. y perſonas miſerabiles.

Et materiam harum legum, & priuilegium d. l. vnic. tractarunt, atque explicarunt, & exornarunt permultis, Gloſ ordinaria, Petr. Cinus, & Bartol. Alberic. Bald. Salicet. Fulg. Caſtrenſ. Florian. & alij, in ead. l. vnica.

Alex. conſ. 121. col. fin. lib. 1. & in conſ. 124. lib. 4.

Bald. in conſ. 5. quæritur, vtrum viduæ, lib. 1. & in conſ. 449. lib. 5.

Socin. ſenior, in conſ. 66. lib. 4

Iaſ. in l. Titiæ textores, col. vlt. ff. de legat. 1.

Roman. ſingul. 240.

Grammaticus, deciſione 20. & in addit. ad conſtitut. Regni, Statuimus.

Thom. Parpalia, in l. penul. C. de pactis, & in conſtit. Regni, de officio magnæ iuſtitiæ, q. 13

Matth. Afflict. in conſtit. Regni, conſtitut. Statuimus, & conſtitution. l. Præ ſenti, aliàs, lib. 1. rubrica 37. per totam, & deciſ. 257. vbi plena manu de hac materia, atque originaliter videndus, non enim ſola aliorum relatione, prout neceſ ſe eſt, poterit deguſtari.

Guid. Pap. deciſ. 566.

Alban. & Pomat. in addit. ad Bart. ad l. metipſam vnicam, C. quando Imp. inter pup. & vid.

Mut. ſuper conſuet. Panorm. c. 13.

Fab. Anna, ſingul. 401.

Didac. Perez, in l. prima, tit 1. lib. 3. Ordinamenti, col. 764. & ſeq.

Rolandus à Valle, in conſ. 76. ex n. 35. cum ſeq. vſque in finem conſilij, lib. 1. & in conſ. 20. per totum, lib. 2.

Gregor. Lopez, in d. l. 41. tit. 18. p. 3. meliùs in l. 5. tit. 3. & in l. 20. tit 23. p. 3.

Franc. Viuius, commu. opin. lib. 1. opin. 368.

Optimè M. Ant. Natta, in conſ. 590. per totum, lib. 5.

Sylua nuptialis, lib. 6. tit. quomodo in dubio iudicandum ſit pro communi opinione, num. 27. cum pluribus ſeqq.

Bald. Nouel. in tract de dote, priuil. 12. p. 9.

Palac. Rub. in c. per veſtras. 2. notab. n. 12. de donat. inter.

Didac. Couar. pract. c. 6. & 7. per tot.

Vincen. de Fran. deciſ. 100. per totam, & deciſ. 187. & 188. & deciſ. 232.

Ant. Theſ. deciſ. Pedem. 177. per tot.

Petrus Rebuf. in 1. tom. conſtit. Franciæ, tit. de ſententiis prouiſ. art. 3. gloſ. vltima.

Mexia, in l. Toleti, in 10. fundamento ſecundæ partis, ex n. 12. cum ſeq.

Monterro. in praxi crim. & ciui. tract. 5. de los caſos de Corte, fol. 75. cum ſeq.

D. Paz, in praxi, 1. p. tom. 1. tempore primo, num. 19. & 20. & 21.

Iacob. Menoch. de arbitrar. iudicum, lib. 2. caſu 66. & vide caſu 65.

Marant. in praxi, part. 4. diſtinct 9. nu. 77. & ſeq. fol. mihi 104.

Andreas Gail, practicarum obſeruat. lib. 1. obſeruat. 1. num. 40. & 41.

Fuſcus, ſingulari 20.

Vocab. Fauore, fol. 166.

Saraina. ad conſtitution. Siciliæ, ſub verbo, Miſerabiles.

Vezin. in Syntagm. commun. opinion. lib. 3. tit 12.

Ariſminus Tepatus, variarum lib. 1. ad tit. C. quando Imp. fol. mihi 166. col. 4.

Vveſembec. ad eundem titulum, fol. mihi 510. cum ſeq.

Corſetus, ſingulari 144.

Alciatus, in l. malum, §. viduam, ff. de verborum ſignific.

Ioan. Sichard. in rubrica, & in d. l. vnica, C. quando Imp. inter pup. & vid. vbi breuiter, & diſtincte ſummat materiam, fol mihi 158. & 159.

Iacob. Cuiac. in paratitla ad eundem tit. vbi etiam ipſam materiam ſummat breuiſ ſimè.

Aluar. Valaſc. conſult. 57. & 136.

Eſcobar de ratiociniis, cap. 7. ex nu. 56. vſque ad numerum 62.

Petrus Barboſa, 1. p.l. primæ, ff. ſoluto matrimonio, n. 50. fol. 213.

Marcabrunus, in conſ. 84. n. 43.

Fuluius Pacianus, in conſilio 84. per totum, & in conſ. 85. per totum.

Hugo Donellus, commentariorum iuris ciuilis lib. 17. c. 20. fol. mihi 87.

Alfonſus Azeued. in d. l. 8. tit. 3. lib. 4. nouæ collect. Regiæ, vbi vide omnino.

Ioannes Philippus, in ſumma vtriuſque iuris, ad d. titul. C. quando Imperator, inter pupil. & viduas, folio mihi 58.

Villalobos, commun. opinion. litera I. ex n. 269.

Antonius Grauatius, in addit. ad Octau. Veſtrium, in practic. Cancell. libro 3. capite 9. in prima additione.

Proſper. Carauita latiſ ſimè, in commentariis ſuper ritibus magnæ Curiæ, ritu 219. & ſeqq. & 230. & ſequentibus.

Petrus Belluga, in Speculo Principum, rubrica 38. §. conſequenter.

Cattelianus Cotta, in memorabilibus, in verbo, Vidua.

Petrus Follerius, in pract criminali, in verſicul. audiantur exceptiones, n. 85.

Franciſc. Viuius, deciſ. 521. per totam, lib. 4. & deciſ. 65. lib. 1.

Gaſpar. Roder. de annuis redditib. lib. 3. q. 4. ex n. 42.

Alex. Trentacinq. variar. reſol. tom. 1. lib. 2. tit. de citationibus, reſol. 2. per totam, fol. mihi 96. & ſeq.

Sebaſtianus Næuius, ſelectar. iur. ad dictum tit. C. quando Imp. fol. mihi 111.

Cardin. Thuſcus, practic. concluſionum iuris, tom. 8. lit. V. concl. 203.

Antonius Faber, add. tit. C. quando Imp. definitione vnica. fol. mihi 222.

Stephan. Gratianus, diſcept. forenſ. c. 182. ex n. 1. & quatuor ſeqq. fol. mihi 521.

Ex his itaque iuris Interpretibus. & deciſ. d. l. vnicæ, deducuntur expreſ ſim, atque obſeruari, & conſtitui debebunt ſequentia. Ac primum equidem, quod pupilli, viduæ, pauperes, & miſerabiles aliæ Perſonæ non poſ ſunt trahi, neque vocari etiam per reſcriptum Principis extra prouinciam, aut proprium domicilium, etiam ad Curiam Principis; ſed in proprio domicilio ſunt conueniendæ. Et hoc eſt primum priuilegium conceſ ſum in d. l. vnica, Perſonis miſerabilibus, & quando ipſ æ conueniuntur. Iidem tamen bene poſ ſunt trahere, atque reuocare quoad primam cauſarum cognitionem, etiam in prima inſtantia aduerſarios extra domicilium coram Principe & in Curia, etiam per viam ſimplicis querelæ, & quamuis longè diſtet. ab eorum Prouincia. Et hoc eſt alterum priuilegium, quod eiſdem Perſonis miſerabilibus conceditur in d. l. vnica, & quando ſunt actores, & ita in effectu deduxit Baldus ex ead. I. atque ſummauit ipſam in hunc modum, Perſonæ miſerabiles non debent trahi in ius extra Prouinciam, ipſ æ autem alios poſ ſunt trahere: & conueniunt cæteri Interpretes ibidem & ſuprà relati, ſicuti ex communi tradit Ioan. Sichar. in rub.n. 1. & in d. l. vnic. n. 1. & 2. C. quando Imp. int. pup. & vid. Iacob. Cuiac. in paratitla ad ipſummet tit. dicens breuiſ ſimè, quod miſerabiles Perſonæ, reſcripto Principis euocare extra Prouinciam; non euocari poſ ſunt. Ioann. Philip. in ſumma vtriuſque iuris, ad dictum titulum, & Sebaſt. Næu. ibid. Cou. pract. c. 6. n. 1. & 2. & 3. & c. 7. n. 1. in prin. & n. 2. in verſ habent prætereà. Et ſecundum hæc (vt vides) maxima equidem ſunt duo hæc priuilegia præfatis Perſonis conceſ ſa, & ipſorum fauore receditur in pluribus à regulis iuris communis. In primis namque ſi iura communia repetantur in memoriam certiſſimum eſt, quod hodie nouiori iure Authenticorum, nemo poteſt vocare in ius extra prouinciam, aut proprium domicilium, vt dicitur in. §. 1. in authent. vt different. iudices, niſi iudex Prouinciæ negligens fuerit in adminiſtranda iuſtitia. Sed id non procedit in viduis, pupillis, & miſerabilibus Perſonis quia etiam ſi iudex Prouinciæ, aut proprij domicilij in adminiſtranda iuſtitia negligens eſ ſet non poſ ſent præfatæ perſonæ euocari extra domicilium, ſeu Prouinciam: in quo conueniunt Bart. Bald. Caſtr. & omnes in ead. l. vnic. & ex communi Antiquorum ſententia declarauit ſingulariter ibidem Ioan. Sichard. n. 2. per totum: A quo deduxit, ſed non retulit eum Alex. Trentacin. variar. reſol. tom. 1. lib. 2. tit. de citationib. reſol. 2. in princ. & n. 1. fol. 96. & ſubdit n. 2. Nec per derogationem generalem reſcripti Principis cenſeri derogatum priuilegio d. l. vnicæ, ſed neceſ ſe eſ ſe, quod ſpecifica mentio fiat de pupillis, viduis, & aliis miſerabilibus Perſonis Et ita limitat text. in l. criminali. C. de iuriſdict. omni. iudic. vt non aliter poſ ſint pupilli, viduæ, pauperes, & aliæ miſerabiles Perſonæ trahi extra proprium domicilium. Id quod latius etiam probarunt Grammaticus, deciſion. 20. Vincent. de Franchis, deciſione 187. & 192. Antonius Theſaurus, deciſione Pedemontana 177. numero 9. Ariſminus Tepatus, variarum libro 1. ad titulum C. quando Imperator, in principio, folio 66. & facere ad pulchram quæ ſtionem, quam Cinus dicit ſe de facto vidiſ ſe, refert, & adducit eam Ioan. Sichard. in d. l. vnica, n. 3.

Prætereà, ſi ipſamet iura communia repetantur in memoriam, certiſ ſimum quoque eſt, quod actor regulariter debet ſequi forum rei, per textum in cap. cum ſit generale, de foro competenti, c. ſi clericus laicum, eod. tit. & ibi Gloſ. allegat plures concordantes, l. iuris ordinem, cum vulgatis, C. de iuriſdict. omnium iudic. l. 32. tit. 2. p. 3. quæ eſt notabilis, quatenus vndecim modis limitat iſtam regulam: Socinus etiam regal. 10. Dueñas, regul. 21. Card. Thuſ. pract. concl. iur. tom. 1. lit. A. concl. 122. fol. 105. Humada in l. 15. tit. 1. p. 1. gloſ ſ. 4. per totam, qui regulæ eiuſdem 47. fallentias adducit, & latè explicat, an & quando ratione loci, contractus, domicilij, rei, promiſ ſionis, aut deſtinationis, ſolutionis, vel delicti, quis forum ſortiatur. Similiter, neminem poſ ſe, etiam ad curiam Principis vocari pro lite examinanda in prima inſtantia, tametſi poſ ſit inuitus ad eam trahi per appellationem, l. nemo. C. de iuriſdictione omni. iudic. authent. vt different. indices, §. 1. l. 8. & 9. tit. 13. lib. 4. nouæ collect. Reg. l. 21. tit. 5. lib. 2. eiuſdem collect. Nihilominus tamen pupillis, viduis, pauperibus, & miſerabilibus Perſonis, licet in curiam Principis trahere, & vocare illos, à quibus in iudicio aliquid exigere velint, & aduerſus quos actiones habeant, & reos etiam extra proprium domicilium euocare ad eandem curiam in prima inſtantia, vbi actor ſit pupillus, vidua, pauper, aut denique miſerabilis Perſona, vt ſupradictum eſt vel in caſibus quibuſdam, qui caſus de Corte vulgò nuncupantur. Id quod rectè animaduertunt Couar. pract. c. 6. ante n. 1. D. Paz, in praxi, 1. p. to. 1. primo tempore, n. 19. & duob. ſeqq. & ante alios lo. Sich, in rubr. C. quando Imp. inter pup. & viduas, nu. 1. & 2. Alex. Trentacinq. variar. reſol. lib. 2. d. reſol. 2. n. 4. qui num. 5. poſt Afflictum, quem ibi refert, rectè inquit, concluſionem eam procedere, etiam ſi præfatæ Perſonæ conueniantur coram Iudicibus ordinariis, nam tunc electio eſt ipſarum eligendi curiam Principis, vel ſi coram Principe conueniantur, nam ipſ æ poſ ſunt declinare forum Principis, & dicere, quod debent conueniri coram eorum Iudice ordinario, in loco vbi degunt, & vbi eſt copia teſtium, & ſcripturarum. Et quamuis Vincent. de Fran. deciſ. 100. n 21. (quem in propoſito non retulit Trentacin. metipſe) aſ ſeuerauerit, præſumptionem eſ ſe contra declinantem à Tribunali ſupremo ad inferius. Verè tamen præ ſumptionem eam ceſ ſare debere, & locum eſ ſe deciſ. d. l. vnicæ, vbicunque pupillus, vidua, pauper, & aliæ ſimiles perſonæ, vel propter expenſas, & ſumptus excuſandos, aut faciliorem agendi modum, in ſuo proprio loco, vel ne extraherentur ab eo, id intenderent, quod præſumi potius debet in dubio, aliàs namque damnoſum eſ ſet eisdem legis illius priuilegium. Idque apertè præ ſentire videtur Did. Cou. pract. c. 7. n. 2. in verſ. habent præterea. Nam cum dixiſ ſet in initio illius cap. habere pupillos, viduas, pauperes, & alias miſerabiles Perſonas priuilegium vocandi alios ad Curiam Regiam in prima inſtantia: ſubdit ſtatim in dicto verſiculo, Habent præterea. Et habere alterum priuilegium ab eo diſtinctum, vt ſcilicet Perſonæ præfatæ non teneantur extra proprij domicilij forum, apud Curiæ Iudices Regios cuiquam agenti reſpondere cuiuſcunque priuilegij ratione. Quod etiam (vt vidiſti) ego diſtinxi ab altero priuilegio ſuprà, & diſtinguit Regia leg. 41. titul. 19. partit. 3. Cum ergo iure ſuo vtantur pupillus, vidua, & ſimiles Perſonæ in propoſito caſu, ac lege permittente id efficiant: nulla equidem præ ſumptio erit contra eos, ſi nolint extra proprij domicilij forum, apud Curiæ iudices Regios cuiquam agenti reſpondere. Quod & in fortioribus terminis, quando inquam pupillus, vidua, & alij habentes fori priuilegium præfatum, vellent vti eo aduerſus par & ſimile ius habentes, reſoluit idem Couar. dict. cap. 7. num. 5. in verſ. Quintus deducitur.

Ex quo etiam deducitur veriſ ſimè, quod ſi pupillus, vidua, pauper, & aliæ ſimiles Perſonæ egerint in prima inſtantia coram ipſius domicilij rei conuenti Iudice ordinario, ibique eum conuenerint, non poſ ſe reum ipſum iuriſdictionem declinare illius Iudicis, petendo cauſam deferri ad Curiam Regis, quamuis Perſonæ metipſ æ poſ ſent id efficere. In eorum namque fauorem, non in damnum ſiue ipſis volentibus, non autem renitentibus, introductum eſ ſe apparent: quod eſt notandum Remanet ergo, viduam habere priuilegium vocandi ad Curiam Regis, eius aduerſarios in prima inſtantia, modò honeſta ſit ipſa, honeſtamque vitam agat, aliàs ſecus. Id quod ex communi omnium ſententia tradiderunt Couar. pract. dict. c. 7. num. 1. in prin. Vinc. de Fran. deciſ. 232. per totam, vbi de meretrice, aut luxuriosè & inhoneſtè viuente, quod non gaudeat priuilegio d. l. vnicæ, Azeu. in l. 8. tit. 3. lib. 4. nou. collect. Regiæ, n. 11. & 12. vbi vide.

Tunc tamen inſurgit dubium agitatum communiter per DD. in hac materia, vtrum inquam fœmina virgo cælibem agens vitam, viduæ appellatione contineatur, & iiſdem, maximèque d l. vnicæ priuilegiis gaudere debeat, quibus viduæ, & miſerabiles gaudent Perſonæ: & quidem in ea idem ius ſtatuendum quod in vidua firmarunt Azo, Cynus, Oldradus, Alberic. Bart. Fulgoſ. Ioan. Lup. Guid. Pap. Andr. Iſern. Afflict. & Rebuf. quos retulit, & congeſ ſit Couar. pract. d.c. 7. n. 2. in prin. & in eodem placito fuerunt etiam, & virgini huiuſmodi conceſ ſerunt priuilegium, d. l. vnicæ, Ioan. Sichard in rubric. C. quando Imperator inter pup. & vid. nu 4. Vincent. de Franch qui conſtanter defendit, & late fundat hanc partem deciſ. 100. per totam, Greg. Lop. in l. 5. tit. 3. par. 5. gloſ ſa, e ſon eſtos, verſ. ſed an dicatur vidua. Vbi inquit, quod in fauorabilibus dicitur vidua ea, quæ non habuit virum, l. malum, §. vidua, ff. de verbor. ſignific. Licet in materia ſtricta comprehenderetur tantum illa, cuius maritus mortuus eſt, vt ibidem probauit. Reſolutiue etiam cum hac opinione in fauorem virginis remanſit Alex. Trentacinq. variar. reſolut. tom. 1. lib. 2. titul de citationibus, reſolut. 2. num. 16. in verſ. hæc concluſio, vti procedit, fol. mihi 98. vbi & Bellugam, & Follerium, & alios tenentes eam retulit, tenuit etiam ipſammet ſententiam Fulu. Pacian in conſ. 85. per totum, vbi arguit late pro vtraque parte.

Cæterum contrariam ſententiam, imò fœminæ virgini, quæ cœlibem vitam agit, nec vnquamvirum habuit, nec de nuptiis tractat, non concedi priuilegium d. l. vnicæ, ex Accurſio in eadem l. conſtanter, & concludenter defendit Couar. dict. c. 7. pract. d.n. 2. & veriorem opinionem dixit Andreas Gail practicar. obſeruat. lib. 1. obſeruat 1. nu. 41. eandem etiam tenendam omnino, & in praxi ſeruandam (ſi aliàs fœmina huiuſmodi virgo, & vitam cœlibem agens, minor non ſit, aut pauper, vel miſerabilis Perſona) ſemper ego crediderim, vtpote cum vidua proprie dicatur, cuius maritus mortuus eſt, nec in d. l. vnic. nec etiam in legibus partitæ, & nouæ collect. Regiæ, de virgine huiuſmodi ad effectum præfatum mentio aliqua fiat, nec inde contineri poſ ſit, aut debeat aliquo pacto, idque ex duabus illis rationibus, quas Did ipſe Couar. eodem n. 2. d.c. 7. vere, & erudite conſiderauit, ex quibus iuridice equidem, & iuſte adductus eſt, vt exiſtimauerit, priuilegium dict. leg. vnicæ, his tantum viduis conceſ ſum eſ ſe, quæ maritum habuere, non his, quæ cœlibem egere vitam. Aliàs autem (vt ego adiicio) non modo præter legem, & vltra iura præfata in quibus de huiuſmodi fœmina mentio non fit, ſed etiam contra ipſorum legum verba, & intentionem, concederetur priuilegium huiuſmodi, quod negari non poteſt, ſi earundem verba perpendantur attente, & priuilegium ius ſpeciale, & regulis communibus contrarium continens, extendi vltra caſus expreſ ſos, aut perſonas ſpecificè nominatas non concedatur. Magis ergo ex capite, atque cerebrina æquitate, quam ex deciſ d. l. vnicæ., aut iuris ſtricta & accurata ratione opinio illa prima procedit, nec ſubſtineri debet, vt ſuprà dixi.

Rurſus atque ex prædictis remanet, & pupillum, & orphanum habere priuilegium prædictum, vt poſ ſint reos ad Curiam trahere quoad primam cognitionem, etiam in prima inſtantia, ipſi verò extra proprium domicilium trahi non poſ ſint, & ſic vti frui priuilegio, & beneficio d. l. vnicæ; pupillus autem in propoſito dicitur, qui vel morte patris, vel emancipatione egreſ ſus eſt patriam poteſtatem, idque intra annos decimumquartum, cum adhuc eſt impubes, l. pupillus, ff. de verbor. ſignification. quamuis nonnunquam pupilli larga ſignificatione, & impropria accipiantur pro quibuſcunque impuberibus, per textum in l. finali, §. primo, cum ſua Gloſſa, ff de verborum ſignificat. Et ita notauit, & infert ad ſtatuta nonnulla Ioann. Sichard. in rubrica, C. quando Imperator inter pupil. & viduas, num. 2. Rolandus à Valle, in conſil 76. num. 41. libro primo, Vincentius de Franchis, deciſion. 100. num. 17.

Cæterum Didac. Couar. practicarum cap. 6. num. 2. hac in parte, atque in terminis d. l. vnicæ, pupillum intelligit eum, qui ſimul ſit patre orbatus, & minor pupillaris quidem ætatis, idque ex ſententia Cyni, & Alberici, quos ibi refert, & nouiſ ſimè ſequutus eſt Stephanus Gratianus, diſceptationum forenſium, cap. 182. num. 1. ibi: Siue ſolum ſit ſine patre, qui tunc dicitur pupillus. Et eodem num. 1. adnotauit, pupillum miſerabilem Perſonam dici, quod & tenuerunt Scribentes communiter, licèt nonnulli contrarium præ ſentiant apertè, niſi pauper ipſe ſit: ſicuti Albanus, in addit, ad Bartol. ad d. l. vnicam, num. 3. probauit, & alij ſequuntur. Quod tamen verum non eſt, & contrarium tenendum indiſtinctè, videlicèt inter miſerabiles enumerari perſonas, vt infrà dicetur, & ex aliis Authoribus ſcripſit Alexander Trentacinquius, variar. reſolution. lib. 2. dict. reſolut. 2. num. 30. Orphanus verò dicitur, qui patre, & matre, & ſic vtroque parente ſunt orbati, prout notarunt Interpretes communiter, in l. orphanotrophos, C. de Epiſcop. & Clericis. Ioannes Sichardus, in rubrica, C. quando Imperator, num. 3. & eo non relato Stephanus Gratianus, diſceptation. forenſ. dict. cap. 182. num. 1. ibi: Siue ſit ſine patre & matre, quo caſu dicitur orphanus. Rebuffus, de ſentent. prouiſion. gloſ ſa vltima, colum. 2. verſiculo, ſecundo orphani. Rolandus, in conſil. 76. num. 43. lib. 1. Et inter miſerabiles quoque enumerantur Perſonas, ex eiſdem Authoribus, & Trentacinquio, dict. reſolutione 2. num. 30. Azeuedo, in dicta l. 8. titulo 3. lib. 4. num. 7. Subdit tamen Couar. dict. cap. 6. practicarum, num. 2. quod praxis hoc priuilegium recepit in minore vigintiquinque annis, qui patre ſit orbatus: nam & Regia 1. 14. tit. 2. lib. 3. ordinam, & l. prima, titul. 1. eod. lib. l. 20. titul. 23. l. 41. tit. 18. & l. 5. tit. 3. part. 3. l. 8. tit. 3. lib. 4. recopil. orphano ſimpliciter tribuit hoc priuilegium, non diſtinguens eius ætatem; quæ tamen neceſ ſariò diſtinguenda eſt ad eos annos, in quibus alieno ductu & conſilio viuendum eſt: quod eſt optimè dictum, & animaduerſum, & probatur etiam per Gregorium Lopez, (cuius Couar. mentionem non fecit) in dict. l. 5. titul. 3. & in d. l. 41. titul. 18. partit. 3. nam in dict. l. 5. verbo, huerfano, dicit in hunc modum: In practica tamen in iſto Regno intelligitur quoad iſtum caſum, ſi ſit orphanus carens patre, licèt maior 14. annorum, minor tamen 25. annis, & ita practicatur. Et in d. l. 41. verbo, a los huerfanos, vbi rectiſ ſimè aduertit, quod dict. l. vnica, C. quando Imperator, non ponit verbum illud: a los huerfanos, ſed vocat pupillos, & verbum ibi poſitum eſt latius: nam comprehendit etiam adultum maiorem 14. annorum patre orbatum: & ſubdit, quod hinc fortè ſurrexit practica in Curia, vt ſit caſus Curiæ, etiamſi orphanus ſit adultus, quicquid Caſtrenſis, & alij contradixerint.

Deinde atque ex prædictis remanet, pauperes etiam idem ius habere, quod viduæ, orphani, ac pulli, & vti priuilegio d. l. vnicæ, vt poſ ſint reos ad Curiam trahere quoad primam cauſarum cognitionem, ipſi verò trahi non poſ ſint quod numeris præcedentibus dicebamus, & tradit in terminis Couar. practicar. in d. cap. 6. num. 3. & ex omnibus legibus Regiis relatis in initio huius cap. comprobatur expreſ ſim: & ſubdit Couar. ad cum effectum ſummariam quandam probationem paupertatis ſufficere, ſicut minoris ætatis, & aliarum qualitatum, quarum ratione poteſt quis ad Curiam vocari, Alex. Trentacinq. variar. reſolut. lib. 2. tit. de citationibus, d. reſolut. 2. num. 32. Et pauperes qui dicantur, Iudicis relinquitur arbitrio, ſicuti reſoluit Greg. Lopez, in l. 20. tit. 23. part. 3. gloſ. 2. Menoch. de arbitr. iudicum, lib. 2. caſu 65. per totum, maximè num. 7. & vide Couar. pract, cap. 7. num. 3. in fin.

Remanet etiam, & miſerabiles alias perſonas vti eodem priuilegio d. l. vnic. vt trahi non poſ ſint ad ius extra proprium domicilium, ſeu prouinciam, ſed ipſi alios trahere poſ ſint, quod etiam dixi, & comprobaui numeris præcedentibus, & reſoluunt Maran. in praxi, part. 4. diſtinct. 9. num. 77. Didac. Couar. dict. cap 6. practicar. num. 1. Anton. Theſaur. deciſ. Pedemoutana 177. num. 1. Et miſerabiles Perſonæ, quæ dicantur, Iudicis relinquitur arbitrio, ſicuti Menoch. reſoluit, de arbitrariis iudicum lib. 2. caſu 66. Alex. Trentacinquius, variar. reſolut. lib. 2. de citationibus, d. reſol. 2. num. 25. vbi refert plures perſonas. quæ miſerabiles dicuntur: & num. 31. ſubdit, quod ſenes & decrepiti, & diuturno morbo fatigati & debiles, & omnes hi, de quibus mouetur natura ad miſerandum, miſerabiles perſonæ dicuntur, ex Azone, & Afflictis, quos ibi refert. Gregorius tamen Lopez, in d. l. 41. tit. 18. partit. 3. reſtringit ſuperiora. & dicit, quod quatenus in ea l. dicitur de ſenibus & infirmis, vt iſti deducant ad Curiam cauſas ſuas, & non deducantur, non eſt in practica, ſi aliàs non ſunt pauperes, vel miſerabiles Perſonæ, iuxta leges Ordinamenti, & Partitæ: idque proculdubio ſeruatur in praxi quotidie.

Prætereà, atque ex prædictis remanet d. l. vnicæ, C. quando Imperator inter pupil & vid. beneficium & priuilegium, viduis, pupillis, & miſerabilibus Perſonis conceſ ſum, ſic obtinere & procedere in cauſis criminalibus, ſicut in ciuilibus, & ſic etiam cum pupillus, vidua, & miſerabiles Perſonæ delinquunt, quod ex Mathæo Afflictis, & Proſper. Carauita, obſeruauit Alex. Trentacinquius, lib. 2. tit. de citationibus, d. reſolutione 2. num. 13. fol. 97. vbi ſubdit, quod de iure illius Regni ad allegandum hanc declinatoriam fori, vidua, & pupillus debent Perſonaliter comparere, & non per procuratorem. Er idem quoque, quod diſpoſitio d. legis vnicæ, habeat locum in cauſa criminali, Stephanus Gratian. adnotauit nouiſ ſimè, diſceptationum forenſium, cap. 182. num. 5. & num. 4. dixit, priuilegium eiuſdem legis vt quis trahat. & non trahatur, competere negotium geſtori: Et citat Paulum Caſtrenſ in l. hæres abſens, §. apud Labeonem, ff. de iudiciis, Romanum, ſing. 240. Ang. ſingul. 401. & competere quibuſcunque aliis Perſonis, quæ per adminiſtratores gubernantur, & reguntur: ex ratione illa, quod omnia priuilegio pupillis conceſ ſa, cenſeantur etiam conceſ ſa cæteris Perſonis quibuſcunque quæ reguntur & gubernantur per adminiſtratores, atque ex Gloſ ſ. Bald. & Socin. notauit Hieron. Card. Alb. in addit. ad Bart. ad dictum tit. C. quando Imperat. inter pupil. & vidu. in final. verb. Nec poſ ſe renunciari eidem priuilegio, etiam expreſsè per Perſonas prædictas, quibus conceſ ſum eſt, ex communi Interpretum ſententia reſoluit ipſe Albanus ibidem, num. 2. & cum aliis multis Authoribus obſeruarunt Natta, in conſ. 590. num. 15. lib. 3. Ant. Theſau. deciſ. Pedem. 177. num. 2. & 5. And. Gail. practic. obſer. lib. 1. obſer. 1. num. 40. Vincent. de Franc. deciſ. 192. num. 7. Azeued. in l. 8. tit. 3. lib. 4. nouæ collect. Regiæ, num. 14. Alex. Trentacinq. variar. reſol. lib. 2. d. reſol. 3. num. 37. fol. 99. qui reddit rationem, quia talis renuntiatio tolleret miſericordiam, & ſic eſ ſet contra bonos mores, & ideò non valeret, per text. in cap. finali, de pactis, cum ſimilibus, Ioan. Sichar. (quem Trentacinq. non refert) in d. l. vnica, num. 5. vbi pro regula conſtituit, quod quandocunque datur priuilegium propter miſericordiam, quia videtur ferè magis, dantis cauſa, quàm eius cui datur, conceſ ſum, ideò ei renunciari non poſ ſe.

Apparet autem ex ſententia horum duorum Authorum, miſerationis gratia conceſ ſum priuilegium d. l. vnic. ſi forte inquiras de ratione introductionis ipſius & quare conceſ ſum fuerit beneficium illud Perſonis prædictis. Et conuenit Didac. Couarr. practic. dict. cap. 7. num. 4. in verſiculo. Rurſus idem conſtat. Notans expreſ ſim, miſerationis gratia id priuilegium conceſ ſum, Marcus etiam Anton. Natta, d. conſil. 590. num. 4. & tribui ſequentibus, lib. 3. vbi ex conditione viduitatis, & pupillaris ætatis excitatum fuiſ ſe Imperatorem in dicta lege vnica, obſeruat, & in ipſorum litibus eſ ſe voluiſ ſe ſpecialem protectorem, quoniam huiuſmodi Perſonæ ſolent communiter premi, vt experientia docet, & probatur in cap. Regum, vigeſima tertia, quæ ſt. 5. vbi dicitur, Regnum proprium eſ ſe officium, peregrinis, pupillis, & viduis auxilium ferre: Andreas Gaill. practicar. obſeruat. prima, num. 40. vbi etiam conſiderat principaliter conditionem viduitatis, & pupillaris ætatis; & ideò Principi maximè omnium conuenire præfatas Perſonas contra omnem moleſtiam & iniuriam tueri, ex d. cap. Regum, & cap. adminiſtratores, 25. quæ ſt. 3. Vincentius de Franchis, deciſ. 233. num. 4. qui (quoad viduas attinet) fragilitatem ſexus conſideratam fuiſ ſe in conceſ ſione eius beneficij firmauit: Stephanus Gratianus, diſceptationum forenſ. dict. cap. 182. num. 2. qui inquit, priuilegium illud fuiſ ſe conceſ ſum miſerationis gratia, quaſi Perſonæ prædictæ gubernentur à tutoribus, qui plerunque in eorum officio delinquunt. Quæ ratio in adminiſtratoribus quibuſcunque militat æqualiter ad confirmationem obſeruationis illius ex Cardinali Albano ſuprà traditæ. Et de iure huius Regni extat ſingularis l. 41. titul. 18. part. 3. in fine, vbi dicitur in hunc modum: E eſto touieron por bien los ſobios antiguos, porque ſeñaladamente los Emperadores, e los Reyes ſon juezes deſtos à tales mayormente que de los otros, e a ellos pertence de los fazer alcancar derecho, e de los mantener en iuſticia, de manera que non reciban tuerto, nin fuerça de los otros, que ſon mas poderoſos que non ellos, & in l. 5. tit. 3. part. 3. in fine, dicitur. Porque eſtos pleytos tañen al Rey, principalmente por razon de ſeñorio.

Et quidem ſi verum amamus, & rationi præfatæ introductionis dict. l. vnicæ, C. quando Imperator inter pupil. & vidu. & dictarum ll. partitæ, atque nouæ collect. Regiæ, verbis etiam ipſarum adhæremus, facilè deducemus ex eiſdem veram reſolutionem articuli illius, vtrum inquam priuilegium, & beneficium eiuſdem l. vnicæ, competat pupillis, & viduis non modò pauperibus, ſed etiam diuitibus: in quo certum eſt, & compertum, iuris noſtri Interpretes diuerſimodè ſe habuiſ ſe, quidam namque priuilegium præfatum reſtrinxerunt ad pupillos, viduas, & miſerabiles Perſonas pauperes, nec diuitibus competere aſ ſeuerarunt, quorum numero fuêre Innocentius, Abbas, Imola, Cardinalis Felinus, & Barbar. in cap. ſignificantibus, de officio delegati. Speculator, in titulo de inſtrumentorum editione, §. nunc vero, verſic. & ſcias, el ſecundo, Alexand. in conſil. 131. col. fin. lib. 1. Iaſon, in l. Titiæ textores, colum. vltima, ſi de legatis primo. Tiraquel. in l. ſi inquam, C. de reuocan. donat. verbo, facultates, colum. 2. in princ. Maranta, 4. parte, d. diſtinctione 9. num. 79. & 6. part. num. 132. & ſeq. Ioannes Sichardus, in dict. rubrica, C. quando Imperator, num. 5. & defendit conſtanter Roland. in conſil. 20. per totum, maximè ex num. 12. vſque ad num. 18. lib. 2. tenuit etiam opinionem eandem Cardinalis Thuſcus, practicar. concluſionum iuris, tom. 8. littera V. concluſion. 203. in princip. fol. mihi 598.

E contrario tamen, priuilegium, & beneficium d. l. vnicæ, competere etiam pupillis, & viduis diuitibus, nec diſtinguendum, an ſint diuites, vel pauperes: firmarunt Innocentius, in cap. ex part. de verborum ſignificatione. Abbas, in cap. ex parte, 6. col. 2. de foro competenti, & in cap. cæterum, de iudiciis, Bulgar. in l. 1. colum. 6. verſiculo, tertius caſus, num. 125. ff. ſoluto matrimon. Parpalia, in l. 1. C. de SS. Eccleſiis. Alexander, in l. Titia textores, num. 7. ff. de legatis primo. Baldus nouellus, in tractatu de dote, part. 9. priuilegio 12. Ioann. Lup. in cap. per veſtras, de donation. inter. in 2. notabili, num. 12. Sylua nuptialis. lib.: 6. num. 34. & 35. Roland. ſibi contrarius, in conſil. 76. ex num. 45. lib. 1. licèt ex num. 38. cum ſeq. arguendo intenderit probare contrarium. Eleganter Marc. Anton. Natta, in conſil. 590. ex num. 3. vſque ad numerum 8. lib. 3. vbi citat Azonem, & Albericum, ita tenentes Andreas Gail. practicar. obſeruat. lib. 1. obſeruat. 1. num. 40. Gregor. Lopez, in l. 5. titul. 3. part. 3. in gloſ ſa magna, e ſon eſtos, ante finem, ibi, vnde etiam in fœmina diuite. Afflictis, deciſ. 237. Iacob. Menoch. de arbitrariis iudic. lib. 2. caſu 66. num. 4. & num. 5. eleganter text. in cap. ſignificantibus, de officio delegati. Nec vrgere in contrarium, oſtendit dilucide, vt ibi videri poterit. Couar. practicar. cap. 6. num. 2. in verſiculo, obtinet tamen hoc priuilegium. Vincentius de Franchis, deciſ. 100. num. 19. dicens, ita iudicaſ ſe Sacrum Conſilium. Anton. Theſaurus, deciſ. 177. num. 3. vbi firmat, ita quoque per illum Senatum deciſum: Azeuedus, in l. 8. tit. 3. lib. 4. num. 9. vbi citat etiam Didac. Perez, ita tenentem. Alexander Trentacinquius variar. reſolution. tom. 1. lib. 2. titulo, de citationibus, reſolutione 2. num. 16. fol. 98. Stephanus Gratianus, diſceptationum forenſium, cap. 182. dicens, veriorem eſ ſe opinionem iſtam, quicquid alij ſentiant contrarium. Fuluius Pacianus, in conſ. 84. num. 25. qui etiam firmiter defendit, non diſtinguendum, an Perſonæ prædictæ priuilegiatæ, diuites ſint, vel pauperes: Barboſa prima parte l. primæ, ff. ſoluto matrim. num. 50.

Et quidem ſi verum amamus (vt antea dicebam,) & rationi introductionis dicti priuilegij adhæremus, verbis etiam d. l. vnicæ, & ll. partitæ, & nouæ collect. Regiæ, maximam vim non facimus, negari vllo pacto non poteſt, quin hæc ſit veriſ ſima, & verior opinio, atque in puncto iuris, & in praxi tenenda omnino. Conſtat ſi quidem ex ratione introductionis priuilegij dict. l. vnicæ, non diuitias equidem, ſed conditionem viduitatis, & pupillaris ætatis in conſideratione habitam fuiſ ſe, & miſerationis Gratia priuilegium præfatum introductum. Nam huiuſmodi Perſonæ ſolent communiter premi, & maximas pati iniurias, atque moleſtias, ſicuti Andr. Gaill. d. obſeruat. 1. n. 40. & Natta, d. conſ. 580. ex n. 3. ſingulariter, & vere notarunt.

Conſtat etiam pro hac ſecunda opinione conſtitutionis dict. l. vnicæ, verba clara eſ ſe & Perſpicua dicitur namquè: Si pupilli, vel viduæ, aliæque fortunæ iniuriâ miſerabiles iudicium noſtra Serenitatis orauerint, cogantur aduerſij examini noſtro ſui copiam facere. Et ſic conſiderandum eſt, quod Imperator ibi vocat viduas fortunæ iniuriâ miſerabiles, quia vidua amiſit virum, pupillus amiſit patrem, ſeu exiuit patriam poteſtatem, & hæc eſt fortunæ iniuria, quia ex hoc fit, quod neuter poſ ſit in cauſis ſibi opem ferre, vidua propter ſexum, pupillus propter ætatem. Hoc enim miſeratione eſt dignum, vxores & filios videre, maritorum, & patrum ſubſidio orbatos. Idque procedit, etiam ſi vidua, aut pupillus ſit diues: tum quia dictio, alij, ſimilium repetitiua, oſtendit inter miſerabiles, viduas, & pupillos ſimpliciter ennumerari, vt optimè perpendit Menoch. lib. 2. de arbitrariis, dict. caſu 66. num. 4. tum etiam quia dictio implicatiua. præ ſertim, poſita in d. l. vnica, ibi: Præ ſertim cum alicuius potentiam perhorreſcant. oſtendit idem eſ ſe in caſu contrario, vt etiam ſi diuites ſint, & nullius potentiam formident, tamen reſpectu viduitatis, & pupillaris ætatis, gaudeant priuilegio illo, quia Imperator vult eſ ſe in eorum litibus ſpecialis protector. Quod ſingulariter conſiderauit Marcus Antonius Natta, dict. conſil. 590. n. 3. cum ſeq. lib. 3. & ſequutus eſt ad literam Alexand. Trentacinq. d. reſolut. 2. lib. 2. n. 16. in verſ. ab hac 2. opinione.

Addiderim ego, & vltra eos, conſtitutionis dict. l. vnicæ, C. quando Imperator inter pupill. & vidu, verba, & clara etiam eſ ſe ex eo, quod dictum ſit ſimpliciter: Quod ſi pupilli, vel viduæ, nec qualitas diuitiarum, aut paupertatis adiecta ſit: vnde nec adiici à nobis, aut ſubintelligi debet; nec etiam diſtingui, an pupillus, vel vidua, diues ſit, vel pauper, quod lex illa non diſtinxit: idque iuxta vulgatas, & communes iuris regulas. Deinde, verba eadem, ſi pupilli, vel viduæ, in dubio eſ ſe intelligenda non ſecundum quid, & ſic ex diuitiis, vel ex paupertate, ſed ſimpliciter potius, iuxta text. in l. hoc legatum, in fine, ff. de legatis tertio, l. prima, §. ſimpliciter, ff. de verbor. obligat. & exornat Cardinalis Thuſcus, practicarum concluſionum iuris, tomo 8. litera V. concluſione 92. fol. mihi 532. Denique verba illa pupillo, & viduæ cuilibet, etiam diuitibus conuenire, cum dicatur duntaxat, ſi pupilli, vel viduæ, pupilli autem, & viduæ, licet diuites ſint, pupilli, & viduæ verè ſunt, vnde debet ipſis, & eiuſdem l. diſpoſitio conuenire, & fouere, ex vulgata regula l. 4. §. Prætor ait, ff. de damno infecto, quam exornat Cardin. Thuſcus, tom. 8. literal V. concluſione 89. fol. mihi 528. & in tractatu de coniecturis, atque interpretatione vltimarum voluntatum, latiùs explicabimus. Doctores igitur relati ſuprà, qui contrariam ſuſtinent ſententiam, loquntur apertè contra text. in dict. l. vnica, & qualitatem paupertatis requirunt, quam nec lex ipſa expreſ ſit, nec requirit, imò nec potentiam alterius perhorreſcere Perſonas præfatas neceſ ſarium eſ ſe, ex dictione illa, præ ſertim, in dict. I. vnica, appoſita, rectè deduxerunt Natta, & Trentacinquius, in locis relatis ſuprà. Optime Couarr. practicar. dict. cap. 6. num. 1. qui ex eadem dictione, præ ſertim, deduxit intellectum ad text. in l. 5. titul. 3. partita 3. ibi: contra algun poderoſo, dicens praxim recepiſ ſe, & admiſiſ ſe idem, vbi miſerabilis Perſona agit contra eum, qui non eſt ex his, qui potiores in iure dicuntur. Quod ego credo veriſ ſimum, quacunque cum Perſona agatur, vtpote cum in d. l. vnica, ita vt dixi cautum fuerit, cui dictam l. partitæ conuenire potius, quam diſ ſentire, credendum eſt in dubio. Eo maxime, quod in aliis legibus, nec potentia aduerſatij habita fuerit in conſideratione, nec de ipſa actum aliquo modo.

Vidua autem, pupillus, & alij habentes fori, ac d. l. vnicæ, priuilegium, vtrum poſ ſint eo vti aduerſus ſimile & par ius habentes: explicant dilucide poſt alios Gregorius Lopez, in dict. l. 5. titul. 3. par. 3. gloſ ſa magna ante finem, verſiculo, ſed quid ſi vnus priuilegiatus. Didacus Couar, practicarum cap. 7. num. 4. & 5. Vincentius de Franchis, deciſion. 188. per totam. Antonius Theſaurus, deciſ. Pedemontana 177. ſub num. 9. Alexander Trentacinquius, variarum reſolution. lib. 2. de citationibus, dict. reſolutione 2. num. 18. fol. 98. Azeuedus, in l. 8. titul. 3. num. 7. lib. 4. nouæ collect. Regiæ, & quidem cum in dicta l. vnica, & in dictis legibus partitæ hic caſus deciſus, nec expreſ ſus non fuerit, erit dubium prædictum aliis regulis iuris, & legibus definiendus, ex quibus viduas, pupillos, & alias miſerabiles Perſonas, de quibus in dict. l. vnica, non poſ ſe inuicem vti illo priuilegio, ſed quemlibet ſeruare ius commune, cum vnus non ſit potentior altero, recte obſeruarunt ipſimet Authores nunc relati. Et iunge eiſdem Antonium Fabrum, ad tit. C. quando Imperator inter pupil. & viduas, definitione vnica, fol. mihi 222. vbi quod vidua dotem repetens, habet priuilegium ſui iudicij, etiam ſi contra pupillum agat, prout ibi probat dilucide, & ingenioſe, vt adſolet.

Similiter, quando viduæ, pupilli, & aliæ miſerabiles Perſonæ habent cauſam communem cum aliis perſonis non miſerabilibus, ſiue non eius qualitatis, an tunc Perſonæ illæ propter communionem gaudere debeant eodem fori priuilegio, & beneficio, dict. l. vnicæ, nec in eadem l. vnica, nec in dictis legibus partitæ, & nouæ collect. Regiæ exprimitur, idcircò ex aliis regulis, & iuris principiis rem hanc definiendam, certi iuris principiis rem hanc definiendam, certi iuris erit: vt etiam definiunt & explicant Natta, dict. conſil. 590. numer. 16. & 3. ſeq. lib. 3. Couar. practicarum d. cap. 7. in finalibus verbis. Antonius Theſaurus, deciſione Pedemontana 177. num. 2. in fin. Fuluius Pacianus, in conſil. 85. num. 10. & 11. Alexander Trentacinquius, variarum reſolutionum. lib. 2. titulo de citationibus, dicta reſolutione 2. num. 9. ex quibus communis reſolutio eſt, ratione Perſonæ miſerabilis gaudere omnes eodem priuilegio, idque ex his fundamentis, & rationibus, quas Natta, & Trentacinquius latiùs conſiderarunt. atque deduxerunt in locis nunc relatis. Ex textu etiam, in l. ſi communem, ff. quemadmodum ſeruitutes amittantur. De quo vide Hippolytum, in rubrica de fideiuſ ſoribus, num. 284. cum pluribus ſeq. Menochium, in conſ. 2. num. 226. lib. 1. Mieres, de maioratu, prima parte. quæ ſtione ſecunda, num. 24. Ioannem Gutierrez, practicarum lib. 1. quæ ſt. 6. Alexandrum Trentacinquium omninò, variarum reſolutionum, lib. 2. tit. de iudiciis, reſolutione 15. per totam, fol. 33. & quidem ex his nunc relatis Authoribus, quos ſuperiores non citant, & plurima deduces in confirmationem ſententiæ prædictæ, & an, & quando per ſocium quis retineat, aut faciat quod per ſe non poſ ſet, diſtincte percipies.

Rurſus & ſimiliter, vtrum Eccleſiæ, Reipublicæ, Vniuerſitati, & Communitatibus competat remedium dict. l. vnicæ, & ius vocandi quemcunque ad Curiam quoad primam cauſarum cognitionem, quod (vt vides) non etiam exprimitur, nec deciditur in dicta l. vnica: ex his definiendum erit, quæ ſcripſerunt Didacus Couar. d. cap. 7. practicarum, num. 3. Antonius Theſaurus, dicta deciſione 177. num. 9. Afflictis deciſion. 257. num. 1. Azeuedus, in dict. l. 8. titul. 3. lib. 4. num. 8. Proſper. Carauita, in ritibus magnæ Curiæ, ritu 219. Alexander Trentacinquius, variar, reſolut. lib. 2. dict. reſolutione 2. num. 34. & 35. vbi reſolutiue dicuntur, priuilegium d. l. vnicæ, Eccleſiis, & Communitatibus competere, vt penes ipſos videri poterit: ea namque, & alia nonnulla ex propoſito, & conſultò, atque ideo à me omittuntur, quod penes iuris Interpretes relatos in initio huius capitis, & nunc commemoratos, plene habeantur reſoluta. & eorum duntaxat tractatum, atque diſputationem ſuſcipere intenderimus, quæ ab aliis dilucidè, aut abſolutè ſatis explicata non ſunt.

Denique & ſimiliter, ceſ ſionarius viduæ, pupilli, pauperis, & miſerabilium Perſonarum, vtrùm gaudeant priuilegio d. l. vnicæ, & poſ ſint in prima inſtantia debitorem in Curia conuenire: vide Gaſpar. Rodericum, de annuis redditibus, lib. 3. quæ ſt. 4. num 42. qui negatiuè reſoluit: & num. 43. inquirit, ſi creditor non priuilegiatus cedat pupillo, aut viduæ, aut ſimilibus Perſonis habentibus priuilegium d. l. vnicæ, an ceſ ſionarius vtatur priuilegio prædicto, vt poſ ſit debitorem in Curia conuenire. Rectè etiam reſoluit, diſtinguendo inter vltimas voluntates, & contractus, vt ibidem videbis. Et quatenus num. 46. excitat dubium, an cedens agere poſſit poſt ceſ ſionem inuito ceſ ſionario, iunge Burg. de Pace (non relatum ibi) in conſilio 31. ex numero 21. Et hactenus de prima obſeruatione in hac materia.

Nunc verò ſecundo loco, & principaliter obſeruandum, atque conſtituendum erit, dubium maximum eſ ſe, & à nullo hactenus nec mediocriter equidem, non modò dilucidè ſatis, aut abſolute explicatum, & ſic maiori proculdubio explanatione, & diſtincta reſolutione indigens omnino: vtrum dict. l. vnicæ, C. quando Imperator inter pupil. & vid. priuilegium, & beneſicium procedat etiam poſt cœptum coram Ordinario indicium, & poſt litem conteſtatam, vt ſcilicet pupilli, viduæ. & aliæ miſerabiles Perſonæ non ſolùm in initio litis, ſiue ante litem alibi cœptam, ſed etiam poſt litem conteſtatam poſ ſint ad Curiam cauſas quoad primam cognitionem trahere. Et quidem Didac. Couar. practicarum, d. cap. 7. in finalibus verbis, negatiuam partem amplectitur expreſ ſim, inquit namque, quòd vbi lis cœpta eſ ſet per litis conteſtationem apud Iudicem inferiorem proprij domicilij, non poſ ſet vidua petere, cauſam iſtam tractari in Curia Principis, nec ad eam referri, etiam ſi vidua iure minoris ætatis peteret in integrum reſtitutionem aduerſus litis conteſtationem ex cauſa erroris, quo decepta litem conteſtata fuerit abſque fori præ ſcriptione, & declaratoria exceptione: & ſubdit Couarr. met. ipſe, quod huius opinionis eſt ob fauorem ordinariæ iuriſdictionis, & quia non admodum læditur ex hoc errore minor, etiam ſi Matthæus Afflict. in conſtitut. Neapolitana, in rubrica 37. n. 24. contrarium reſponderit.

Cæterum, quod d. l. vnicæ priuilegium, & beneficium, etiam poſt cœptum coram Ordinario iudicium, & poſt litis conteſtationem obtineat, ſicut ante cœptum indicium, & ſic contrariam omninò ſententiam firmiter tenuerunt Matthæus Affl. nunc relatus (vt vides) Neuizan. in ſilu. nut. lib. 6. verbo, in dubio quomodo indicandum, num. 38. verſic. & propterea, vbi ita Iudicatum eſ ſe dicit Parpal. poſt Afflict. in conſtitut. Regn. de officio mag. iuſtitiar. quæ ſt. 13. num. 36. P. Belluga, in Speculo Principum, rubric. 23. verſ. ſed pone, col. 2. num. 9. M. Anton. Natta, in conſil. 590. num. 16. lib. 3. vbi expreſ ſim, & ſecure firmauit, viduas, & pupillos fori priuilegio conceſ ſo ſibi in d. l. vnica, vti poſ ſe non tantum in initio litis, ſed etiam poſt litem conteſtatam, & ſic in progreſſu cauſ æ poſ ſe aduerſarios ad tribunal Principis ab aliis auocare, Vincentius de Franchis deciſion. 100. num. 21. in fin. Antonius Theſaurus, dict. deciſione Pedemontana 177. num. 6. qui ſubdit, quod quamuis Didac. Couar. contrarium ſuſtinuerit (vt vidimus ſuprà) non tamen erit ab hac opinione recedendum, & propterea re bene intellecta, & diſcuſſa, cum opinione Afflictis, Neuizan. & aliorum, vti communiori, de iure loquendo tranſiſ ſe Senatum in cauſa cuiuſdam viduæ de collegio, 1598. Martij 18. Idem quoque tenent Proſper. Carauita, in ritibus magnæ. Curiæ, ritu 231. & 233. Franciſcus Viuius, commun. opinion. lib. 1. opinione 368. num. 6. Alphonſus Azeuedus; in dict. l. 8. titul. 3. lib. 4. num. 5. per totum. Subdit tamen, quod Licet hæc opinio ſibi aliquando placuerit, in practica tamen non ſetuatur, & teſtatur vidiſ ſe iam Regiam prouiſionem in Cancellaria Pinciana conceſ ſam cuidam mulieri viduæ, vt lites ſuas ad Cancellariam deferre poſ ſet, & ibidem ipſa conueniretur, & non alibi, dum tamen honeſta eſ ſet, neque aliquis ex caſibus; ex quibus non gaudet priuilegio prædicto occurreret, & præ ſertim, quia lis illa, ſuper qua iſto priuilegio gaudere vidua illa volebat, non eſ ſet cœpta, nec lis conteſtata ſuper ea coram inferioribus Indicibus. Tenet denique opinionem eandem, & variandi à Iudice ordinario proprij domicilij ad Curiam, etiam poſt litem conteſtatam, ius competere viduis, pupillis, & miſerabilibus Perſonis, ex deciſione d. l. vnicæ, firmiter & reſolutiuè obſeruat Alexander Trentacinquius, variar. reſolut. lib. 2. titulo de citat, reſolut. 2. num. 7. & num. 10. fol. mihi 96. & 97. Fuluius Pacianus, in conſil. 84. num. 28. vbi quod dictis Perſonis licat variare de vno Iudice ad alium, etiam in fine litis.

Ego verò vt meam ſententiam interponam, & aliter equidem, atque diſtincte & abſolute magis, quam hactenus factum fuerit, in præfato articulo me habeam, nonnulla praemittenda, atque conſtituenda duxi, ex quibus clarior, & felior reſolutio haberi poterit, nec ita indiſtincte quæ ſtio præfata proponetur, aut abſoluetur. Ac primum conſtituo, difficultatem diſceptationis huiuſmodi dilui nequaquam poſ ſe, nec reſolui ex verbis, aut ex deciſione d. l. vnicæ, non etiam ex legibus omnibus partitæ, & nouæ. collect. Regiæ, ſuprà relatis, vtpote cum in eiſdem caſus hic nec expreſ ſus, nec aliquo modo tactus, aut excogitatus forſan fuerit; idcirco regulis aliis atque principiis iuris definiendus erit cum in ipſiſmet legibus reperiatur omiſ ſus.

Secundò conſtituo, articulum eundem duplicem habere indagationem, vel cum pupilli, viduæ, & miſerabiles Perſonæ præfatæ cœpto ab ipſiſmet iudicio coram Ordinario, & actoris partes cùm ſuſtinuerint, pœnitentia ducti, aduerſarios volunt ad Curiam auocare ab eo Iudice, coram quo iam eos conuenerant, & iudicium inſtituerant; quo caſu maior videtur eſ ſe dubitandi ratio, vtpote cum voluntarie Indicem ordinarium iidem elegiſ ſent, & ordinariæ iuriſdictionis maximus ille fauor non leue variandi impedimentum videatur inducere; & nihilominus eo etiam caſu ſuperiores Authores affirmatiue loquuntur, & variandi facultatem concedunt. Natta etiam, Azeuedus, & Trentacinquius, dicta reſolu. tom. 2. num. 10. in eis terminis, quando prædictæ Perſonæ actoris partes ſuſtinuerant; ſic reſoluunt (vt dixi) indagationem etiam habet articulus metidem, cum viduæ, pupilli, & miſerabiles perſonæ coram Ordinario conuentæ, & ſic rei partes ſuſtinentes, litem conteſtatæ fuere, nec declinatoriam aliquam oppoſuerunt, ſiue ius auocandi cauſas ad Curiam non obiecerunt, poſtmodum verò atque poſt litem conteſtatam, ſiue in progreſſu cauſ æ forum declinandi, atque deferendi cauſarn ad Curiam, ius obtinere contendunt, quo caſu non tanta videtur ineſ ſe dubitandi ratio, cum inuitæ trahantur Perſonæ huiuſmodi (redditur namque indicium in reos inuitos) nec voluntarie Indicem illum elegerint; quamuis eiſdem etiam imputari iuridice poſ ſe videatur, quare iure ſuo vſi non fuerint eo tempore, & ab initio fori declinatoriam non oppoſuerint.

Tertiò conſtituo, vno & altero caſu, & cum perſonæ præfatæ actoris, aut rei partes ſuſtinent, in fauorem ipſorum reſpondiſ ſe, atque variandi facultatem conceſ ſiſ ſie relatos omnes Authores ſuprà, vt nunc dicebam, nec differentiam aliquam conſtituiſ ſe, ſiue non diſtinxiſ ſe caſus iſtos. Vtroque etiam caſu videri in contrarium vrgere, ac æque militare nonnulla, quæ variandi facultatem adire, & ad Curiam cauſam auocandi omiſ ſo Iudice ordinario, ius impedire videntur. Ac Primò quidem vulgatam illam iuris regulam, & per manus traditam quotidie, indicium ibi finiri debere, vbi cœptum eſt, l. vbi cœptum, ff. de iud. & inde litis pendentiam coram Ordinario ab aduerſariis obiectam contra dictas Perſonas priuilegiatas, tantum obſtare, atque operari debere quod ad impediendum auocationis cauſam, quantum exceptio rei iudicatæ poſ ſet operari, vt per Afflict. deciſ. 354. Azeued. in. l. 1. titul. 5. lib. 4. num. 1. & tribus ſeqq. Deinde & Secundò, elegantem vnum iudicium, non poſ ſe poſtea variare, ex ſententia Bald. in conſ. 285. Quia non eſt opus, in princ. lib. 1. & in conſil. 187. Super quæ ſt. eod. lib. 1. Guid. Pap. deciſ. 421. exornat Card. Thuſc. pract. concl. iuris, tom. 4. litera 1. concl. 487. ex num. 1. cum ſeq. fol. 811. Rurſus, & tertiò, pupillum & viduam, & priuilegiatas Perſonas, non poſ ſe recedere indicio cœpto, ſiue actoris, ſiue rei partes ſuſtineant, vt ad Curiam, & forum ſpeciale auocent aduerſarios, & cauſam: tradidiſ ſe Affl. d. deciſ. 154. Corſetum, in ſingul. 144. & retuliſ ſe Cardinal. Thuſc. d. conclus. 487. num. 7. Præterea Quartò conſtitutionem d. l. vnicæ, C. quando Imper. inter pup. & vid. & legum ſimilium huius Regni continere ius ſpeciale, & contrarium iuri communi, ſicuti ſuprà oſtendimus poſt initium huius cap. & idcirco reſtringendam potius ad terminos, in quibus loquitur, & quando ab initio priuilegio vtuntur pupilli, viduæ, & ſimiles Perſonæ, quam extendendum ad caſum prædictum poſt litem cœptam coram alio Iudice, vt minus derogetur iuri communi, iuxta vulgatas iuris eiuſdem regulas, & traditiones communes Doctorum, & quia priuilegia ſunt ſtricti iuris, nec patiuntur extenſionem, cap. porro, de priuilegiis, & per Aluarum Valaſcum, Quintò iudicia eluſoria reddi non debere, nec iniuriâ Iudicem ordinarium afficiendum, coram quo lis cœpta, & conteſtata fuerat, & ius quoddam acquiſitum, quod abſque nota & Iniuria adimi non poſ ſe videtur, ſicuti in propoſito Azeuedus conſiderauit in d. l. 8. tit. 3. lib. 4. num. 5. in principio. Denique & Sextò ad eum caſum quando pupilli, & viduæ, & ſimiles Perſonæ rei partes ſuſtinent, & conuentæ coram Ordinario proprióque Iudice, auocandi cauſam ad Curiam, nec alibi reſpondendi iure vſ æ non ſunt; vrgere etiam in contrarium, exceptiones dilatorias poſt litem conteſtatam non poſ ſe opponi, cap. inter monaſterium, de re iudicata, cap. Paſtoralis, de exceptionibus, l. finali, C. de exception. l. exceptionem, C. de probationibus, l. 9. titul. 3. partita 3. l. prima, titul 5. lib. 4. recopilation. & latius probant Gratianus, regula 176. Doctor Paz, in praxi, in prima parte, primi tomi, quinto tempore, ex num. 14. Cum ſequentib. Azeuedus, in d. l. prima, tit. 5. lib. 4. ex num. 6. cum ſequentibus, & inde exceptionem fori declinatoriam ante litis conteſtationem eſ ſe opponendam, & poſtmodùm non poſ ſe opponi, ſicuti latius probarunt D. Paz, vbi ſuprà, num. 22. & ſequent. Azeued. in d. l. 1. num. 6. & ſeq. & num. 14. & 17. Aluarus Valaſcus, conſultatione 136. num. 4. eamque non opponentem Iudicis eius iuriſdictioni acquieſcere, conſentire videri, & nolle alibi litigare, ſiue reſpondere, vt ex aliis obſeruarunt Maranta de ordine indiciorum, 6. part. memb. 9. num. 1. Duen. regula 379. in fin. D. Paz, vbi ſupra, num. 22. & ſeq. Cardinalis Thuſc. practicar. concluſ. iuris, tom. 4. litera l. Conclus. 74. num. 5. fol. 445.

Verum pro contraria parte, & in fauorem communis ſententiæ relatæ ſuprà, quod variare liceat, etiam in fine litis, & quod d. l. vnicæ priuilegium obtineat, etiam poſt cœptum coram Ordinario iudicium: vrgere itidem quamplurima, & expendi poſ ſe. Ac primum quidem verba d. l. vnicæ, ibi: Si pupilli, vel viduæ, aliæque fortunæ iniuriâ miſerabiles iudicium noſtra Serenitatis orauerint, coguntur aduerſarij examini noſtro ſui copiam facere, &c. Verè namque Licèt caſus, & articulus præ ſens non decidatur, nec admittatur expreſ ſim in d. l. vnica, non tamen aliquo modo excluditur, imò verba ea nunc relata, ita indefinitè adiecta, non obſcurè denotare videntur, cogendos aduerſarios, Curiæ examini copiam facere, cum pupilli, & viduæ reclamauerint, & ſic quocumque tempore, perſonarum ipſarum interſit reclamare, aut iudicium ſupremæ iuriſdictionis orauerint.

Deinde ſecundò, miſerationis ratio illa præcipua, quâ dicta Imperatorum conſtitutio innititur, & ne præfatæ perſonæ miſerabiles opprimantur, vel iniuriis, aut moleſtiis quibuſlibet afficiantur, protectionis etiam Imperatorum, & Regum circa perſonas eaſdem, ita equidem & æqualiter militat poſt iudicium cœptum, & litem conteſtatam ſicut ante cœptum iudicium, nec poteſt vlla diſcriminis ratio conſiderari, ſiue non eſ ſet ſatis conſultum eiſdem, ſi hoc etiam caſu beneſicio illo non iuuarentur, vnde eo etiam habere debet locum illius legis diſpoſitio ex paritate rationis, iuxta iura vulgata; & ignoſcendum eſt viduis, pupillis, ſimilibus perſonis, ſi vel alibi iudicium ſuſceperint, vel declinatoriam fori omiſerint, cum ob fragilitatem ęta tis, vel ſexus, conſiliíve imbecillitatem, non ita diſcernere valuerint, quid ab initio intendere conſultius eſ ſet.

Prætereà & tertiò facit, beneficio d. l. vnicæ non poſ ſe expreſ ſe etiam pupillos, & viduas, atque miſerabiles perſonas renunciare, communi Interpretum placito receptum, vt vidimus ſuprà; idcirco & à fortiori, tacitè etiam, aut alibi aduerſarios, ſine extra Curiam vocando, aut vocati iuriſdictionem ab initio non declinando, ſiue quouis modo non diſ ſentiendo. Id quod Baldus acutiſ ſimus iuris Interpres docuit aliquando, quatenus in cap. de cauſis, num. 26. de officio delegati. Tradidit, non poſ ſe viduas, pupillos, & miſerabiles perſonas iuriſdictionem alterius Indicis in ſui damnum prorogare, & ſequutus eſt Andreas Gail, practicarum obſeruátionum libro 1. obſeruation. 1. numero 40.

Rurſus & quartò, regulam illam, iudicium finiri debere, vbi cœptum eſt; & litiſpendentiæ exceptionem obſtare in quocunque iudicio, & inter perſonas quaſcunque qua principaliter fulciri poteſt opinio contraria, ex text. in d. l. vbi cœptum, ff. de iudiciis, non ita indiſtinctè, aut abſolute procedere: variis potius modis explicari, reſtringi, atque limitari communiter, ſicuti conſtat ex his, quæ in propoſito eius textus plena manu ſcripta reliquerunt, atque ad dictam regulam adnotarunt Felinus, in cap. ex tenore, ex num. 15. de reſcriptis, vbi adducit plures fallentias ad illum text. Aretinus, in conſ. 29. Socinus, in conſil. 37. volum. primo. Menchaca, de ſucceſ ſionum reſolution. lib. 2. §. 18. num. 6. & 7. Aluarus Valaſcus, conſultatione 57. Pelaez à Mier. de maioratu, part. 3. quæ ſt, 14. num. 3. Ioannes Franciſcus de Ponte, in conſ. 70. à principio. Anton. Gabr. commun. concluſ. lib. 2. titul. de iudiciis, concluſion. 1. per totam. Lancelot. de attentatis, ſecunda part. cap. 4. limitat. 2. ex num. 43. cum ſeq. & declaratione 30. per totam. Andreas Gail, practic. obſeruation. lib. 1. obſeruatione 32. Simon de Prætis, de interpretat, vltimar. volunt, lib. 5. interpretatione 2. dubitat. 2. num. 381. cum ſeq. fol. 504. & nouiſ ſimè omnium his non relatus Cardinal. Thuſcus practicar. concluſion. iuris, tom. 4. litera 1. concluſion. 487. per totam, & tom. 2. litera C. concluſion. 976. fol. 320. Petrus Surdus, in conſ. 542. lib. 4. Hugo Donellus, commentar, iur. ciuil. lib. 17. cap. 18. fol. 78. & 79. Alexand. Trentac. variar. reſol. tom. i. lib. 2. tit. de iudiciis, reſolut. 4. n. 17. fol. 10. latius reſolut. 3. fol. 4. & ſeq. Iacob. Philip. Portius, regular. lib. 3. concluſ. 22.

Ac verè non obtinere regulam ipſam, quando in alio iudicio ageretur ex cauſa neceſ ſitatis, vel citatus, aut agens in alio iudicio priuilegium haberer declinandi, ſicuti in propoſito habent pupilli, viduæ, & miſerabiles Perſonæ, vel quando primus Iudex eſ ſet negligens in iuſtitia adminiſtranda, aut coram primo iudice non poſ ſet quis conſequi iuſtitiæ complementum propter potentiam aduerſarij, vel de facto ortam, vel in aliis caſibus cum his cumulatis per Antonium Gabriel. Lancelot. Thuſcum, & alios ſuprà relatos, vbi latius videri poterit. Et ita ad regulam. d. l. vbi cœptum. Reſpondet in terminis quæ ſtionis noſtræ Azeued. In d. l. 8. tit. 3. lib. 4. num. 5. in illis verbis: Et hanc opinionem tenendo, non obſtat regula dict. l. vbi captum, quia non procedit, quoties poteſt per priuilegium declinari forum. Quo vel ſolo verbo omnibus his fundamentis ſatis fieri poſſet, quæ in contrariam partem ponderata fuere ſuprà, n. 36. & ſubdit ſtatim Azeu. metidem, & rectè atque iuridicè notat, nullam iniuriam fieri Indici coram quo cœptum negotium ſuit, cum de iure permittente, ac ex beneficio, & priuilegio d. l. vnicæ, fiat, & nemini iniuriam faciat, qui vtitur iure ſuo. Pariter etiam, atque eodem modo ad regulam d. l. vbi cœptum, reſpondet Aluar. Valaſ. conſ. 136. n. 5. Et ſecundum hæc opinio præfata communior, quod d. l. vnic. priuilegium obtineat etiam poſt cœptum iudicium, & litem conteſtatam, non modo probabilis, ſed & vera, & verior videtur, & in praxi ſeruanda erit omnino, cum caſus ſe offeret, ex ratione finali l. eiuſdem vnic. & paritate ipſius in hoc caſu. Et procederet abſque dubio, quoties in primo Iudice, coram quo cœptum fuiſ ſet iudicium, negligentia quælibet, ſiue non adminiſtrandæ iuſtitiæ timor aliquis detegeretur, aut quoties timeretur oppreſ ſio aliqua prædictarum perſonarum, ſiue iniuria, vexatio, aut moleſtia, eáſve quouis modo opprimendos, aut propter potentiam aduerſarij vexandos, vel iure ſuo defraudandos: idque iuxta annotationes ſuperiores, & latius tradita per eoſdem Authores relatos ſuprà ad limitationem d. l. vbi cœptum. Et ita in præfatis Perſonis miſerabilibus præ ſumendum in dubio, ac earum oppreſ ſionem & vexationem timendam, nec ſuperiorum protectionem denegandam.

Præterea & abſque dubio, procederet ſententia eadem communis, quando pupilli, viduæ, aut miſerabiles aliæ Perſonæ per in integrum reſtitutionis beneficium, ſi in ea ætate ſint, vt reſtitui valeant (ſicuti pupilli, & orphani regulariter ſunt) atque ex iure minoris ætatis aduerſus litis conteſtationem venirent, & auocandi cauſam ad Curiam petita in integrum reſtitutione, ex beneſicio d. l. vnicæ, C. quando Imperat. inter pupil. & vid. ius intenderent. Nec admittenda eſ ſet Didaci Couarruuias, practicarum, dict. cap. 7. in finalibus verbis, verſiculo, non vbi lis. Ratio illa, ex qua, nec iure minoris ætatis, & reſtitutionis, cauſam cœptam in alio iudicio referri ad Curiam, firmauit; videlicet, quod non admodum læditur ex hoc errore minor, cùm imò lædi admodum exeo errore poſ ſit, & ab his iniuriam, & vexationem pati, qui in Curia, & coram ſuperioribus Iudicibus iniurias, & moleſtias inferre non audebunt. Cum etiam in Curia, & coram ſupremis Iudicibus facilius conſequi iuſtitiam valeat, quàm coram ordinariis, & inferioribus Iudicibus; & verè amittere ea, aut per litis conteſtationem amiſiſ ſe, modicum damnum iudicari non debeat. Id quod iuuari poteſt ex reſolutione, & obſeruatione ſingulari Ludouici Molinæ, de Hiſpanor. primogeniis, lib. 3. cap. 13. num. 61. in verſiculo, ſed dubitari poterit. Vbi ſcripſit, quod mortuo vltimo maioratus poſ ſeſ ſore, ſi minor, qui prætendit maioratus ſucceſ ſionem, remedium pro illa adipiſcenda, coram Iudice ordinario, vel aliquo ex Regiis conuentibus propoſuit, & tandem pœnitentia ductus, intra ſex menſes ad Regium ſupremum Conſilium recurrit, remedium quod ex l. 45. Tauri ſibi competit, ibidem proponens, peténſque aduerſus primam actionem coram ordinariis Iudicibus propoſitam, in integrum reſtitutionem, eidem minori reſtitutionem concedendam eſ ſe, cum ſupremorum Conſiliariorum iudicium amiſiſ ſe, modicum damnum indicari non poſſit. Et quamuis eodem n. 61. dixerit, minorem aduerſus declinatoriam fori omiſ ſam reſtitui non poſſe, eo quod ea læ ſio conſiderabilis non ſit. Et inde Azeuedus, atque generaliter ſtatuerit in l. 1. titul. 5. num. 16. lib. 4. quod minor, vidua, & ruſticus declinatoriam non opponentes in termino, non reſtituuntur poſt terminum ad eam opponendam, ex ratione eadem. Poſtmodùm tamen Molina metipſe, eodem num. 61. rationem eam parum tutam eſ ſe dixit, cum etiam aduerſus declinatoriam fori minor poſ ſit reſtitui, quando ex eius omiſ ſione graue damnum incurrit. Et citat Capicium, plura reſoluentem, & Iudicis arbitrio id relinquentem, atque ſupremorum Conſiliariorum iudicium non obtinere, maximi damni, & conſiderationis eſ ſe, aduertit expreſ ſim, quod negari equidem non poteſt. Et maximè procedit in terminis d. l. vnic. atque attenta ratione illa miſerationis, de qua ſuprà. Et hactenus de articulo ſuperiori, qui (vt vides) abſolutè magis explicatus remanet, quam antea fuiſ ſet.

Nunc verò, & tertio loco, atque principaliter obſeruandum eſt, dubium eſ ſe, vtrum pupilli, viduæ, & ſimiles Perſonæ, quæ declinandi forum, & auocandi cauſas ad curiam, priuilegium obtinent, eo frui vtique poſ ſint, ſi tanquam hæredes ſucceſ ſerint in lite cæpta? Et quidem hoc in caſu, neque ex verbis, d. l. vnic. neque ex priuilegio, aut conſtitutione ipſius iuuari poterunt Perſonæ prædictæ, vt declinandi ius habeant. Idque imprimis ex regula, d. l. vbi cœptum, ff. de iudiciis. Vbi cœptum eſt iudicium, ibi finiri debere.

Secundò, quia conditio defuncti non mutatur, ex perſona. hæredum, l. 2. §. ex his, ff. de verbor. obligat. hæres enim, & defunctus cenſetur eſ ſe vna, & eadem Perſona, authent. de iure iurando à moriente præ ſtito, in principio, collatione 5. l. cum à matre. C. de rei vendicatione, quæ iura exornat quamplurimis Cardinalis Thuſcus, practic. concluſ iuris, tom. 4. litera H, concluſ. 49. fol. 233. vnde ſicut defunctus non poterat declinare, ita nec pupillus, aut vidua eius hæres lite iam cœpta. Vidua namque, & pupillus, etſi priuilegiati, quemadmodum, & priuilegiatus hæres quicunque ſequitur forum defuncti quoad litem cœptam, & ea, quæ contracta ſunt, ſecus quoad non cœptam, vel contrahenda. Paulus Caſtrenſis, in conſil. 8. Iſta bona paterna, num. 2. & columna finali, verſic. item non obſtat, lib. 1. Cardinalis Thuſcus, vbi ſuprà, concluſ. 48. num. 2.

Tertiò deinde, quia inſtantia litis tranſit in eodem ſtatu, & cum omnibus ſuis qualitatibus in hæredem, l. prima, ff. ad Trebel. l. ſi cum hominem. Et ibi notat Caſtrenſis, Imola etiam, ff. de iudiciis, Stephanus Gratianus, diſceptationum forenſium, cap. 16. num. 33. & quotidianarum harum controu. iuris, cap. 9. lib. 2. latius notaui. Idcirco Clericus Laici hæres litem coram ſeculari iudice cœptam cum defuncto, apud eundem Indicem proſequi tenetur. Lite verò nondum cœpta, vocandus eſt pro portione hæreditaria ad iudicem Eccleſiaſticum, & ſic quoad cauſas coram iudice ſeculari introductas, & cœptas viuente defuncto, Clericus ipſius hæres eundem Iudicem, & forum ſortitur. Id quod latius comprobant, atque exornant, & agunt de intellectu l. 57. tit. 6. Partita prima, Didacus Couarruuias practicar. cap. 8. per totum, Humada, in eadem l. 57. gloſ. 5. per totam, Quæ ſada diuerſarum quæ ſtionum iuris, cap. 4. num. 7. Mench Olanus, Villalobos, Auiles, Parlador. Auendañus, Gregor. Lopez, & Didac. Perez, quos refert, & tandem ita reſoluit Cæuallos, practic. communi. contra communes, quæ ſt. 36. maximè num. 13. eleganter Petrus Surdus, in conſil. 222. lib. 2. & deciſion. 110. Stephanus Gratianus, diſceptation. forenſ. cap. 16. num. 31. & ſeq. Cardinalis Thuſcus, practic. concluſ. iuris, tom. 4. lit. H. concluſ. 48. fol. mihi 232.

Quartò denique, & vltimò, quia pupilli, viduæ & ſimiles Perſonę, quod habeant priuilegium, & beneficium d. l. vnicæ, & ius auocandi cauſas, & aduerſarios ad Cutiam Regiam, quoad primam cauſarum cognitionem, eſt quidem conceſ ſum per viam priuilegij contra regulas iuris communis, vt ſupra probaui poſt initium huius cap. ideò huiuſmodi priuilegium non debet extendi ad caſum in quo non loquitur d. l. vnica, hoc eſt, quando lis cœpta fuit cum defuncto. Priuilegia namque (vt ſuprà dicebam) ſtricti iuris ſunt, & non patiuntur extenſionem, cap. porro, cum vulgatis, de priuilegiis. Et ita quidem tenem dum eſt in articulo prædicto, nec maius priuilegium concedi poteſt pupillis, & viduis eo caſu, quàm Clericis, tot iuribus à Iudice ſeculari exemptis, & aliis quibuſlibet priuilegiatis conceſ ſum fuerit. Et ita tenuit aperte Aluarus Valaſcus, conſultatione 136. per totam, attenta iuris communis diſpoſitione, quamuis in dubio ibi occurrenti, aliter ſtatuiſ ſe Senatum dixerit ob deciſionem legis Regiæ illius Regni, lib. 3. tit. 4. §. 3. ex qua vidua in lite cœpta cum marito proiudicium declinare ex priuilegio viduitatis, & ſic poſ ſe eam, & in lite cœpta cum Perſona extranea, cuius hæres fuerit, ex aliis rationibus tuetur, vt ibidem videbis. Cæterum, cum in hoc Regno ea conſtitutio, ſiue lex non ſit, & iuris communis regulis, & conſtitutione res ſit definienda, id proculdubio obſeruandum erit, quod ſuprà diximus. Et videndus etiam Valaſcus metipſe in conſultatione 57. Vbi agit de lite cœpta in iudicio Priuilegiato, an debeat remitti ceſ ſante cauſa primordiali priuilegij. Aliàs autem lite non cœpta cum defuncto, certi iuris erit, pupillos, & viduas gaudere beneſicio, & priuilegio d. l. vnicæ, tametſi litem ſuſcipiant tanquam hæredes alterius, ſicuti in Clericis, & aliis priuilegiatis ſtatuitur, & Grammaticus, ad conſtitutionem Regni, Statuimus, num. 12. in fine, probauit aperte, quatenus dixit iuridicè, pupillum, & viduam habere priuilegium declinandi forum, & vti beneſicio d. l. vnicæ, etſi tanquam hæres, vel ex contractu alicuius defuncti, vel paterno conueniatur. Et attento iure communi refert, & ſequitur Alex. Trentacinquius, variar. reſolut. lib. 2. tit. de citationibus, reſolut. 2. num. 6. teſtatur tamen in Regno Neapolitano non habero locum virtute ritus magnæ Curiæ, ex quo ſtatuitur contrarium, ſiue cum defuncto cœpta fuerit lis, ſiue non, vt Proſper Carauita relatus ibi firmauit, in quo equidem (vt ego adiicio) ritus ille à iure communi deuiat omnino. Et hactenus de his.

CAPVT XXVI.

Contractus, vel actus, qui geritur, an, & quando intelligatur, ſiuè præ ſumatur in ſcriptis, vel abſque ſcriptura celebratus, vt dicatur purus, & perfectus, vel imperfectus, & conditionalis, & pœnitere liceat, vel non, ante inſtrumentum confectum, ſi inter contrahentes de inſtrumento conficiendo conuenit, vbi ad interpretationem l. contractus, C. de fide inſtrument. l. 6. tit. 5. part. & l. 2. tit. 16. lib. 5. nouæ collect. Regiæ, & præfatæ diſceptationis, inter Scribentes omnes, adeò controuerſ æ abſolutam, & veram reſolutionem, tam de iure communi, quàm de iure Regio, obſeruantur ab Authore nonnulla, quæ aliter, atque dilucidè, & diſtinctè magis, quàm Recentiores omnes feciſ ſent, traduntur hoc loco.

SVMMARIVM.

- 1 Præcipua huius cap. diſceptatio, & difficultas proponitur, & ex quibus conſiſtat, atque radicitus, & abſolute magis diſ ſolui debeat, adnotatur.
- 2 Authores permulti commemorantur, & aggregantur, qui articulum, & controuerſiam huius cap. ſuſceperunt, atque explicarunt ex propoſito.
- 3 Contractus in ſcriptis non cenſetur celebratus, ſed potius præ ſumitur purus, & abſolutus, nec locus eſt pœnitentia, cum ſimpliciter inter contrahentes conuenit, vt inſtrumentum conficeretur, niſi dictum, & expreſ ſum fuerit, quod alioquin contractus non valeret. Idque ex ſententia multorum Authorum, quæ & communior, & verior eſt, atque attento iure communi placet omnino authori, vt infra n. 12. & ſeq. vbi latius declaratur.
- 4 Et ratione quadam munitur principaliter, prout hic adnotatur.
- 5 Nec ab ea ſeparari poteſt opinio alia, cum ex ipſamet conficiatur, vt hic obſeruatur.
- 6 Non etiam differunt, ſiuè ab ea, & alia communi ſimul, & contraria ſeparari non poſ ſunt tres aliæ opiniones, quas Ant. Theſaurus, vt diuerſas commemorauit.
- 7 Et fundamentis, atque motiuis contrariæ, partis, retenta eadem prima, & principali ſententia, facili negotio reſponderi potest, ac reſpondetur ab his, qui præcitantur hoc numero.
- 8 Et de intellectu l. contractus, C. de fide inſtrumentorum, agitur, remiſ ſiuè.
- 9 Contractus in ſcriptis celebratus cenſetur, & conditionalis, & imperfectus, vt locus ſit pœnitentiæ, quoties de instrumento conficiendo actum ſeu conuentum eſt, etiam ſimpliciter, nec dictum expreſ ſim, quod alioquin contractus non valeat. Idque ex ſententia Placentini, Azonis, Caſtrenſis, & aliorum quamplurimorum, qui recenſentur hoc numero, & relatæ ſententiæ, n. 3. ſuprà, contrariantur omninò.
- 10 Ac verè pro eadem ſententia poſ ſunt etiam, & plura perpendi fundamenta, & rationes, ac primæ motiuis, ſeu fundamentis responderi etiam, vt hic adnotatur.
- 11 Et ſententia alia, ſiue ad concordiam relatarum opinionum contrariarum conciliatio quædam quorundam iuris Interpretum præcitatur, qua diſplicet nonnullis; placet verò aliis, vt hic obſeruatur.
- 12 Author verò, vt tam de iure communi, quàm de iure Regio propoſitam controuerſiam, & contrarietatem explicare valent, conſtituenda, atque obſeruanda duxit nonnulla, quæ ex hoc num. cum ſeq. obſeruantur.
- 13 De iure communi non eſ ſe textum aliquem ſatis apertum, quo articulus præfatus dilui, & diſſolui valeat, prout nouè, & verè obſeruatione hac prima adnotatur.
- 14 Articulum eundem iure etiam communi attento definiendum argumentis, & rationibus vrgentioribus: idcirco primam opinionem præualere debere, quæ vrgentiora pro ſe fundamenta habet: obſeruat. 2. vbi latius id explanatur.
- 15 Et ipſam ſententiam locum habere multo magis, & ſeruandam eſ ſe, quando extant coniecturæ quæ ita ſuadeaut; obſeruat. 3. vbi plures coniecturæ dinumerantur.
- 16 Recedendum autem ab ea, & contrariam, ſecundámque ſententiam admittendam, coniecturis contrariis ita fundentibus, vt hic explicatur. Et coniecturis, atque boni & diſcreti Iudicis arbitrio rem hanc diffiniendam, etiam hodie, ſtatuitur, vt hic videbitur obſeruat. 4. principali:
- 17 Obſeruandam tamen omnino eandem, ſecundàmque ſententiam hodie poſt deciſionem l. 6. tit. 5. p. 5. quæ Placen. Azonis, Castr. & ſequacium, ſententiam probauit expreſ ſim, obſeruat. 5.
- 18 Caterum etiam temperandam, atque reſtringendam ſententiam metipſam, & d. l. partitæ, ex traditionibus communibus Doctorum de iure communi; atque contrariis, legitimiſque, & probatis coniecturis recedendum ab ea aliquando, vt hic adnotatur.
- 19 Non tamen alterari ex deciſione l. 2. tit. 16. lib. 5. nouæ collect. Regiæ, imò incorrectam manere l. eiuſdem 6. partitæ conſtitutionem, prout hic adnotatur, obſeruat. 6. principali.
- 20 Et Hieronymi de Cæuallos, atque Blazij Florez Diaz de Mena placita temperantur.
- 21 Ioannis etiam Gutierrez locus nouiter declaratur.
- 22 Ac demum Petri Gyllenij in propoſito altercationis huius cap. obſeruationes nonnullæ commemorantur, quæ in effectu pro maiori parte Saliceti distinctionis conueniunt.

PRo diſtincta, atque abſoluta, breui tamen huius cap. explicatione obſeruandum, atque conſtituendum, erit primo loco, totam ipſius controuerſiam, atque altercationem in eo principaliter conſiſtere, vtrum inquam, & quando contractus dicatur, ſiue intelligatur in ſcriptis celebratus, & quando non. Et an in ſcriptis celebratus dicatur, ſi inter partes conuenit, vt fieret inſtrumentum, id duntaxar dicendo, aliúdve non adiiciendo: an verò neceſ ſe ſit, additum eſ ſe, vt aliter non valeat contractus; vel vt non valeat, quouſque inſtrumentum fiat; vel ſi id partes gerant in animo, vt in ſcriptis celebratus dicatur. Id quod de iure communi totum pendet ex interpretatione, atque enucleatione text. in l. contractus, C. de fide inſtrumentorum, & reſolutionibus, atque traditionibus DD. ibidem, vbi & gloſ ſas, & ordinarios, maximèque Bart. & Caſtren diuerſimodè, & è contra ſe habuiſ ſe planum eſt. De iure verò huius Regni pendet etiam, ex deciſione legis cuiuſdam partitæ, quæ Placentini & Azonis opinionem videtur apertè confirmaſſe. Sed ex ſententia quoque Didac. Perez. Mencha. Parladorij, Azeuedi, Matien. Ioan. Gutier. & aliorum, qui infrà commemorabuntur, pender etiam poſt legem ipſam partitæ, ex deciſione l. 2. tit. 16. lib. 5. nouæ collect. Regiæ. Verè tamen, vt radicitus percipiantur, atque dilucidè & diſtincté habeantur Interpretum omnium placita & reſolutiones in prædicto articulo, & ipſorum rationes & fundamenta, non modò inquirantur originaliter, ſed an vrgeant; necne, ſiue an dictis legibus conueniant, vel diſ ſentiant, certa reſolutione tradatur, & quæ ſint validiores rationes, ſiue vrgentiora fundamenta, certò & conſultò aſ ſeratur, nec aliorum relatione (quod ego maximè abhorreo) lector ſatisfiat, vt etiam leges metipſ æ prædictæ vero ſenſu explicentur, ab Antiquioribus incipere, & ad Recentiores omnes vſque, originali, & attenta eorundem lectura progredi, neceſ ſarium omnino eſ ſe. Inter alios tamen eos prælegendos, & euoluendos, quos ex propoſito euoluiſ ſe, & prælegiſ ſe ad veram reſolutionem dubij propoſiti, nunquam pœnitebit.

Erunt itaque in diſceptatione & controuerſia præfata videndi omninò, & originaliter, Gloſ. ordin. Pet. Cin. Odofred. Alberic Bart. Bald. Angel. Caſtren. Fulgoſ. & Salicet. attenté (qui loquitur notanter in hoc articulo) in d. l. contractus, C. de fide inſtrum.

Aret. in conſ. 159. Longa eſt iſta conſultatio, ex num. 8. cum ſeq.

Socin. ſenior, in conſ. 173. Reuerende pater, lib. 2. & in conſil. 32. col. 3. vbi eleganter, lib. 3.

Angel. in conſ. 157. & conſ. 262.

Raphaël Fulgoſ. in conſ. 200. & in conſil. 241. col. vltima.

Philip. Decius, in conſil. 11. & in conſil. 159. vbi latè, & in conſ. 340. per totum, vbi vide omninò, & in l. pactum quod bona fide, n. 3. C. de pact. & in rubr. de conſuet. in decretal. col. 1.

Iaſon, in § fuerat, num. 87. de actionib. & in conſil. 152. lib. 2.

Ioan. Faber, qui videri debet originaliter, profert namque verba nonnulla magni ponderis, in propoſito, in §. 10. Inſtit. de empti. & vend.

Angel. Aretin. videndus etiam, quia adducit nonnulla pulchra & notanda in eodem §. 1.

Balduinus & Minſingerus (qui & videndi ſunt originaliter) in ipſomet §. 1.

Ioannes Sichard. in d. l. contractus, C. de fide inſtrum.

Matthæ. Vveſembec. ibidem.

Curtius iunior, in d. l. pactum quod bona fide, num. 7. C. de pactis, latiùs in conſil. 303. ex num. 11. & in conſil. 304. ex num. 41. cum ſeq. & in conſil. 348. per totum, lib. 3.

And. Barbac. qui vtiliter & erudité loquitur, idcirco videndus eſt omninò) , in rubr. de empt. & vend. num. 7. & 8.

Berous, in conſ. 80. ex num. 21. cum ſeq. lib. 3.

Marc. Anton. Nat. in cenſ. 357. col. 2. lib. 3.

Afflict. deciſ. 39. ex num. 4. cum ſeq & deciſ. 105. num. 4.

Marſilius ſingulari 666.

Fabian. de Monte ſanct. Sabi, in tract. de empt. & vend in q. 5. principali, ex num. 53. cum ſeq.

Boët. deeiſ. 48. num. 11. & de viſion. 183. num. 9.

Hieronymus Gratus, qui eſt videndus omnino in 107. ex num. 4. Cum ſeq. lib. 1.

Manſuerius, ad praxim Ferraræ, in tit. de forma libelli, in cauſa venditionis. verbo, vendidit, gl. quod ſcriptura apparet.

Anton. Gabr. commun. concl. lib. 2. titul. de pactis, concl. 3.

Carol. Ruin in conſ. lib. 3.

Vrſillus de Afflict, deciſ. 39. num. 6.

Didac. Perez, in l. 3. tit. 8. lib. 3. ordin. col. 1054, & ſeq.

Petr. Ioan. Ancharan. quæ ſtionum familiarium lib. 1. quæ ſt. 21. per totam, vbi accurate, & erudite examinat.

Didac. Couar. in cap. relatum 1. num. 9. de teſtamentis.

Ferdinand. Vaſq. Menchac. controu. illuſtrium, lib. 1. cap. 28. n. 21. 22. & 23. & de ſucceſ ſionum creat. §. 11. ex num. 3.

Ioannes Cephalus, in conſil. 66. num. 18. & ſeq. lib. 1.

Erudite ad modùm, & vtiliter Tiber. Decianus, qui erit videndus neceſ ſariò, in conſ. 64. lib. 3. maxime num. 4. & num. 12. & num. 17. cum ſeq. vſque ad num. 40.

Antonius Gomezius, tom. 2. variar. cap. 2. num. 17. per totum.

Hippolyt. Riminald. in conſil. 29. num. 18. lib. 1. latiſ ſimè in conſil. 51. per totum, eod. lib. 2.

Franciſcus Burſatus, in conſil. 10. ex num. 10. & num. 19. cum ſequent. lib. 1.

Marcabrunus, in conſil. 20. ex num. 8. vſque ad num. 56. lib. 1.

Iacobus Menoch. qui breuiter, & diſtinctè abſoluit controuerſiam prædictam, lib. 3. præ ſumpt. 148. per totam.

Rubeus, deciſion. Rotæ Romanæ 377. num. 6. prima parte.

Ioſephus Maſcard. de probationibus, concluſ. 435. tom. 1.

Anton Auguſt. deciſ. 34. part. 3. lib. 1.

Ludouicus Morotius, in reſponſo 96. ferè per totum.

Lancelotus, deciſ. 517. num. 2. prima parte.

Anton Theſaurus, deciſ. Pedemontana 197. per totam, vbi quinque opiniones conficit in propofito dubio, cum verè duę tantum ſint principales, & contrariæ ſententiæ. Cæteræ verò, vel ex eiſdem deducuntur, aut explicantur; vel ex coniecturis ita ſtatuuntur, atque ab eiſdem ipſarum duarum opinionum Authoribus perpenduntur.

Rubeus, in conſil. 29. ex num. 5.

Petrus Salazar, de vſu, & conſuetudine, cap. 2. ex n. 11. cum ſeq.

Hugo Donellus, in d. contractus, C. de inſtrument. num. 6. folio mihi. 255.

Petr. Gillenius, ibidem, fol. mihi 244. & 245. & ſeq. quò loci per totam legem vtiliter loquitur in propoſito.

Ioan. Matiençus, in l. 2. tit. 16. gloſ ſa 7. per totam, lib. 5. nouæ collect. Regiæ.

Azeuedus, ibid. num. 29. & in l. 1. tit. 17. lib. 9.

Ioannes Parladorius, rer. quotid. lib. 2. cap. 3. n. 47. per totum, vbi reſoluit breuiter dubium propoſitum, & tam de iure communi, quàm de iure Regio, ſententiam ſuam interponit.

Ioannes Vincentius Hondedeus, in conſil. 52. num. 3. & 4. & num. 18. cum ſequent. vſque ad num. 31. lib. 1.

Ioannes Gutierrez, practicarum, lib. 3. quæ ſt. 95. ex num. 11. vſque ad num. 14. & num. 20. & 21.

Petrus Magdalenus, de num. teſtium in teſtament. requiſito, 2. parte, capite 5. num. 14. & vide ex num. 10.

Ignatius de Laſorte, de decima venditionis, cap. 3. ex num. 3. cum ſeq.

Andreas Fachineus, controuerſiarum iuris, lib. 2. cap. 97. qui etiam breuiter, & diſtinctione quadam adhibita abſoluit quæ ſtionem. Et ante ipſum ex mente communi eandem tradidit diſtinctionem Antonius Gomezius, relatus ſuprà, & conuenit Menochius, num. finali, dict. præ ſumpt. 148. ſed diſ ſentire videtur Antonius Theſaurus in diſcurſu opinionum, quas refert, dicta deciſion. 197.

Veſtan. Rot. Roman. deciſ. 34.

Antonius Pichardus, in §. 1. Inſtitut. de emption. & vendit. num. 32. & 33. fol. mihi 1934.

Hieronymus de Cæuallos, pract. commun contra communes, quæ ſt. 90. & 91.

Blazius Flores Diaz de Mena, in addit. ad deciſ. Gamæ 107. num. 7. Part. 2. fol. mihi 7. columna 4. qui contra legem ipſam partitæ, reſoluit quæ ſtionem ſuprà propoſitam.

D. Felicianus de Solis, in addit. ad c. 4. lib. 3. num. 3. fol. 167.

Antonius Faber, ad tit. C. de fide inſtrument. definitione 14. fol. 365.

Cardinalis Mantica nouiſ ſimè, de tacitis, & ambiguis conuent, lib. 1. tit. 10. per totum.

Cardinalis Thuſcus, practicar. concluſion. iuris, tom. 2. liter. C. concluſ. 990. fol. mihi 326. & 327.

Secundò deinde, & principaliter conſtituendum eſt, ex eiſdem Authoribus deduci manifeſtè, duas eſ ſe præcipuas, & omnino contrarias in propoſito articulo ſententias, & opiniones; alias etiam confici poſ ſe diſtinguendo, aut ipſam contrarietatem ad concordiam reducendo, ex placitis aliis, aut traditionibus Doctorum. Inprimis namque, quod contractus dicatur, ſiue intelligatur in ſcriptis celebratus, cum conuênit inter contrahentes, vt inde fieret inſtrumentum, & alioquin contractus non valeret, & ſic requiri, quod adiiciatur expreſ ſim quod aliter contractas non valeat, vel quod in animo geſ ſiſ ſe contrahentes ipſos, deprehendatur legitimè, manifeſtè; nec ſufficere quod ſimpliciter, eóque non adiecto conuentum ſit, vt inſtrumentum conficiatur, ſolámve ſcripturæ mentionem in contrahendo non ſufficere, vt ſcriptura pro forma cenſeri debeat, ideóque nec licere contrahentibus pœnitere, etiam ante inſtrumentum confectum: tenuit Ioan. gloſ ſator antiquus, relatus à Gloſ ſa, in d. l. contractus, verbo, in ſcriptis, C. de fide inſtrument & in §. 1. verbo, ſcriptura, Inſtitut. de empt. & vend. gloſ ſ æ etiam multis aliis in locis relatæ per Tiberium Decianum, in conſil. 64. num. 19. lib. 3. & ſequuntur Speculator, Odofredus, Bartolus, Alberic. Bald. Angelus, Alex. Fulgoſius, Socinus ſenior, Decius, Salicet. eleganter, Aretin. Curt. ſenior, Per. Ferrara, Iacob. Buttigarius, Andr. Siculus, iunior, Rubeus, Afflict. Gratus, & Iacob. de Sanct. Georg. quos referunt, & hanc partem tuentur conſtanter Tiberius Decian. d. conſil. 64. ex num. 19. vſque ad num. 28. Menochius, lib. 2. dict. præ ſump. 148. num. 4. Maſcard. de probation. tom, 1. de concluſ. 435. n. 8. cum ſeq. Anton Theſaurus, deciſ. Pedemontana 197. num. 4. & 7. vbi etiam Brunum, Loſredum, Puteum, & alios ſic tenentes commemorat. Ludouicus Morotius, in reſponſo 96. num. 9. Vrſillus de Afflict. deciſ 39. num. 6. Franc. Burſatus, in conſil. 100. ex n. 10. cum ſeq. lib. 1. vbi dicit, hanc eſ ſe communem opinionem: & n. 20. firmat ita fuiſ ſe deciſum in Rota Romana. Tenent etiam opinionem eandem Andr. Fachineus, controuerſiarum iuris, lib. 2. cap. 97. Matiençus, in l. 2. tit. 16. lib. 5. gloſ ſa 7. n. 3. vbi refert Gregor. Lopez, Menchacam, & alios ita tenentes. Et magis videtur attento iure communi probare Ioannes Gutierrez practicarum, lib. 3. quæ ſt. 95. num. 20. & eodem iure communi attento, opinionem hanc obtinuiſ ſe teſtatur D. Felicianus de Solis, in addit. ad cap. 4. lib. 3. num. 3. in principio, nouiſ ſimè Cardinalis Mantica, de tacitis, & ambiguis conuentionibus, lib. 1. tit. 10. n. 7. ad finem, dixit etiam magis communem, & videtur probare Marcabr. dict. conſ. 20. ex num. 24. cum ſeq.

Et ij quidem omnes, ca præcipuè ratione adducti fuere, quod verba partium contrahentium intelligi debeant ſecundum naturam actus, ſeu contractus, qui geritur, l. ſi ſtipulatus, ff. de vſuris. l. 1. §. ſi ſub conditione ff. vt legat. ſeu fideicommiſ. nomi. caueatur, cum vulgaris; atqui horum actuum, & contractuum natura. non requirit pro ſui eſ ſe, & ſubſtantia ſcripturam, & inſtrumentum, l. prima, & 2. ff. de contrahenda emptione. §. 1. de emption. & vend. Idcirco qualitas hæc ſcripturæ conficiendæ non debet mutare ſubſtantiam contractus, & videri debet adiecta ſecundum diſpoſitionem etiam iuris, vt ſcilicet ſcriptura fiat ad effectum perpetuæ, aut facilioris probationis; non autem ad Perfectionem contractus, l. contrahitur ff. de pignoribus, & ex iuris Authoribus in initio huius cap. relatis. obſeruarunt dilucidè, Salicetus, Gratus, Barbacia, Menoch. Theſaur. & alij, & conuenit Tiberius Decianus, d. conſ. 64. qui exornat, num. 12. & 13. cum ſeq. & pro ipſamet ſententia duo alia Fundamenta expendit nouiſ ſimè Cardinalis Franciſc Mant. de tacitis, & ambiguis conuent. libro 1. dict. titul. 10. num. 8. & 9.

Et verè ab hac communi opinione ſeparari non poteſt alia opinio, ſiue ſententia, cum ex ipſamet conficiatur, ne quid diuerſum contineat, ſed pro concordia opinionum diſ ſentientium adducatur; quam ante alios tradidit Tiberius Decianus, d. conſ. 64. nu. 22. lib. 3. & eum non referens, tradidit etiam, & ſequutus eſt Antonius Theſaurus, d. deciſ. 197. n. 7. Decianum etiam eundem non referens, ſequitur Menoch. lib. 3. d. præ ſumptione 148. num. 2. & num. 4. videlicet, quod aut agitur de illis contractibus, & actibus, qui pro ſui ſubſtantia, & eſ ſe requirunt ſcripturam, ſicuti ſunt contractus cenſuum, emphyteuſis, & ſimilium; & tunc non eſt dubitandum, quin contractus non dicatur abſolutus, etiam ex mente contrahentium ante confectum inſtrumentum, ſed potius conditionalis, & imperfectus. Aut verò agitur de illis contractibus, qui non requirunt ſcripturam pro ſui ſubſtantia, & eſ ſe, ſed ad faciliorem probationem, iuxta text. in d. l. contrahitur. ff. de pignoribus, & hoc ſane caſu, quando non adſunt, vel clara contrahentium verba, vel vrgentes coniecturæ, ſed in dubio verſamur, vt quia contrahentes ſolum dixerunt, quod contractus ipſe redigatur in ſcriptis, atque ita conficiatur inſtrumentum? & hoc ſane caſu Decianus metipſe, Theſaurus, & Menoch contraria improbata ſententia, in ea perſiſtunt, quam ſuprà retulimus, opinione, contractum cenſeri Perfectum, & abſolutum, & non conditionalem. Et ante ipſos ita declararunt Salicet. in d. l. contractus. n. 9. & in l. teſtium, num. 4. C. de teſtibus, latius in authent. ſed nouo iure, num. 5. C. ſi certum petatur, Aretinus, in conſilio 159. num. 10. Socinus ſenior conſilio 173. num. 5. lib. 2.

Verè etiam ab eadem communi ſententia ſeparari non poſ ſunt tres aliæ opiniones, quas vt diuerſas refert, & improbat Anton. Theſaur. d. deciſ. 197. num. 2. & 5. & num. 6. in verſ aliam denique opinionem. Nam vel continentur ſub relata prima ſententia, vel ex ipſa, & ex contraria, referendi ſtatim ſupplentur, nec aliquid vltra eas continent, ſicuti perlectis dictis numeris Antonius Theſauri ſatis dilucidè conſtabit.

Ac denique retenta ſententia hac prima relata, quæ verè communior eſt, & verior etiam attento iure communi, vt infrà dicetur, facili negotio reſponderi poterit argumentis omnibus, & fundamentis ſecundæ opinionis contrariæ, quæ nunc recenſebitur; idque ex his, quæ longa ſerie obſeruarunt Salicet.; in d. l. contractus, Aretinus, d. conſ. 159. Gratus, d. conſ. 107. lib. 1 Philip. Decius, qui ſuo ordine, & ſigillatim omnibus ſatisfacit, & Caſtrenſis rationes confutat, d. conſil. 159. & d. conſ. 340. & in l. pactum, quod bona fide, in 2. col. C. de pactis, Tiberius Decian. dict. conſil. 64. num. 22. & num. 30. & ſeq. lib. 9. ad text. etiam in l. contractus, C. de fide inſtrument. quo eadem ſecunda, & contraria opinio nunc referenda, ſubſiſtit principaliter. reſponderi poteſt ac text. ipſe vitari, prout reſpondent præfatimet Authores: & eleganter Decian. ad quem me refero, eodem conſ. 64. num. 29. & 30. & hactenus de prima opinione in articulo præfato, contractum dici purum, & non conditionalem. etſi de ſcriptura conficienda conuenerit, niſi adiectum inſuper fuerit, quod non aliàs valeat contractus.

E contrario verò, imò quod contractus dicatur, & intelligatur in ſcriptis celebratus, & non perfectus, ſed conditionalis, quoquomodo in contrahendo de conficienda ſcriptura mentio habita ſit, etiam ſi ſimpliciter ita conuentum fuerit, & non adiectum, vt inde ſcriptura fieret, & non aliàs valeret contractus: & ideò ante ſcripturam confectam licere contrahentibus pœnitere, & à contractu diſcedere; Placentinus, & Azo exiſtimauerunt, & ſequuti fuere Cinus, & Nicolaus Mutizan. in d. l. contractus, C. de fide inſtrument. & ibi apertiùs Paulus Caſtren. n. 1. & 9. idem Caſtren. in l. cum res, num. 4. C. de probationibus, Iaſon, Natta, Alex. & Deci. ſibi contrarius, Speculator, Bald. Socinus, Boërius, Anton. Gomez. & Didac. Perez, quos refert Ioan. Gutier. pract. lib. 3. quæ ſt. 95. num 12. Parladorius, rerum quotidianarum lib. 2. cap 3. num. 7. in fine, & hanc partem defendit conſtanter Ioannes Vincentius Hondedeus, in conſ. 52. num. 18. & 19. lib. 1. & ex ſententia Placentini, Azonis, Speculatoris. Caſtrenſis, Aldobrandi, Cini, Iacobi Butrigarij, Baldi, Socini ſenioris, Portij, Decij, Fulgoſij, Nattæ, Boërij, Suarez, Afflictis, & aliorum Authorum ſecurè reſoluit, quod quando ſumus in dubio, & ex aliis non conſtat, partes habuiſ ſe contractum pro perfecto, antequam conficiatur ſcriptura, ſed contraxiſ ſe ſimpliciter, & egiſ ſe, quod fieret inſtrumentum, licet non ſit dictum, quod aliter non valeat; contractum dici imperfectum, & conditionalem, de licere pœnitere, & recedere ab eo ante confectum inſtrumentum. Et idem quoque tenuit firmiter Hippolytus Riminaldus, in conſ. 29. n. 18. lib. 1. & in conſ. 51. per totum, maximè, ex nu. 18. cum ſeq. eodem lib. 1. tuetur quoque reſolutiue ipſammet ſententiam Placent. Azonis; & Caſtrenſis, & ſequacium Hugo Donellus, in d. l. contractus, n. 6. C. de fide inſtrument. fol. mihi 255. Antonius Pichardus, in §. 1. nu. 32. Inſtit. de empt. & vendit. nu. 32. Laſarte, de Gabellis, c. 3. ex n. 14. cum ſeqq.

Et verè pro hac ſecunda opinione poſ ſunt etiam & plura perpendi fundamenta, & rationes apparentes adduci, quas ſigillatim conſiderarunt Authores prædicti, ac inter alios Caſtrenſis præcipue, in locis relatis, Riminaldus, vbi ſuprà, Iacob. Menochius, lib. 3. dicta præ ſumptione 148. num. 5. qui tamen contrariam ſententiam ſuſtinuit, vt ſupra vidiſti. Sed præcipue ponderatur textus, in d. l. contractus, C. de fide inſtrument. prout cum ponderauit Decianus, dict. conſ. 64. num. 29. & 30. lib. 3. & eidem reſponderi, vt dixi ſuprà eundem Decianum reſponsiſ ſe. Vt etiam & alij ex relatis ſuperius pro opinione prima reſponderunt. Ac denique, & ponderauit, & ipſi præbuit reſponſum Andreas Fachin. controuerſ. iur. lib. 2. d cap. 97.

Præcipuè etiam expenditur ratio illa noluiſ ſe Contrahentes aliter conſentire, aut contractum perficere, quàm ſi ſcriptura Conficeretur, quoties de inſtrumento conficiendo conuenerunt, & ita præ ſumi debere.

Rationibus autem opinionis primæ, relatæ ſuprà, & huic ſecundæ contrariæ omnino; atque fundamentis vrgentioribus eiuſdem. ſuo ordine. atque ſigillatim reſponderi poteſt ex his, quæ iidemmet Authores huius opinionis ſectatores obſeruarunt in locis antea relatis, & late reſpondet Hippol. Riminaldus, d. conſ. 51. per totum, lib. 1.

Sed & eiuſdem opinionis ſecundae, ac primæ etiam Authores aliquando conueniunt, aliquando diſ ſentiunt in alio placito, atque reſolutione DD. quorundam, qui contrarietatem præfatam ad eum modum reducendam, atque concordandam arbitrati fuere; videlicet quod ſi ante contractu, vel actum, qui geritur, vel in limine contractus, ſeu actus ipſius. quod fiat inſtrumentum dicitur, ſiue de inſtrumento mentio habetur, tunc equidem contractus intelligatur in ſcriptis celebratus, & imperfectus, atque conditionalis. & ideò ante confectum inſtrumentum licitum ſit pœnitere, & ab eo contractu recedere. Si verò Perfecto & abſoluto iam contractu ſimpliciter, nec facta commemoratione ab initio de inſtrumento conficiendo, poſt contractum ipſum perfectum, vt fiat ſcriptura conuentum fuerit, tunc equidem perfectus, & abſolutus intelligatur contractus, nec licita ſit pœnitentia, etiam ante inſtrumentum confectum. Et ita ſane intellexerunt permulti iuris Interpretes, antiqui; & recentiores, quos ad eum modum reduxit, atque accepit Ioannes Vincentius Hondedeus, d. conſ. 52. n. 20. & tribus ſeq. lib. 1. expreſ ſim Antonius Gomezius, tom. 1. variarum, cap. 2. nu. 17. ir; principio, in verſiculo, & adde quod hoc debent dicere. Et in verſiculo, ex quibus infertur. Andr. Fachin. Controuerſiarum iuris, lib. 2. dict. cap. 97. qui ea diſtinctione componendam putat contrarietatem præfatam, Iacobus Menochius, lib. 3. dicta præ ſumptione 148. num. 16. & horum Authorum nulla mentione facta, ita pariter non modo de iure communi, ſed etiam de iure huius Regni, atque poſt legem Regiam 6. tit. 5. part. 5. & l. 2. tit. 16. lib. 5. nouæ collect. Regiæ, concordandam altercationem eandem exiſtimauit Cæuallos, communium contra communes. quæ ſt. 90. num. 6.

Cæterum (vt vides) diſtinctio hæc, ſiue conciliatio, etſi à præcitatis Authoribus recepta, diſplicet aliis pluribus Interpretibus, ac maximè his, quos ſuprà retulimus. Et in terminis improbatur per Antonium Theſaurum, d. deciſ. 197. num. 3. & num. 6. qui ea adducitur principaliter ratione, quam pro confirmatione opinionis primæ, relatæ ſuprà adduximus, quod verba contrahentium intelligi debeant ſecundum naturam actus, ſiue contractus, nec ex qualitate adiectionis ſcripturæ conficiendæ, contractuum ipſorum natura immutetur. Quæ ratio etiam in eo caſu, quando ab initio, vel in limite contractus conuenit de inſtrumento conficiendo, militare æqualiter videtur, ex ſententia eorundem Authorum primæ opinionis. Sed & diſplicet eadem ſententia, & ſecundæ opinionis ſectatoribus, qui ita abſolutè contractum dici imperfectum facta commemoratione inſtrumenti conficiendi aſ ſeuerarunt. Nec probatur à Riminaldo, d. conſ. 51. n. 18. cum ſeqq lib. 1. non etiam à Burſato, d. conſ. 100. n. 19. & ſeqq. lib. 1. & hi quidem Authores attento iure communi. Attento verò iure Regio, & d. l. partitæ, & nouæ. collect. Regiæ, ſuperiorum tamen Interpretum mentione non facta, Hieronymi de Cæuallos diſtinctionem, & conciliationem recto iudicio confutauit D. Felicianus, in addit, ad caput 4. libri 3. num. 3. folio mihi 160. in verſiculo, inter verò has opiniones contrarias

Quocirca, vt tam de iure communi, quàm de iure Regio propoſitam contrarietatem ego explicare, atque abſolute, & dilucide explanare valeam, vt etiam meam ſententiam proferam in medium, nonnulla (vt ſoleo) conſtituenda, atque obſeruanda duxi, ex quibus diſtinctione, & reſolutione quæ ſtio eadem abſoluetur. Ac primum quidem conſtituo, de iure communi reuera non eſ ſe textum aliquem ſatis apertum, quo articulus ipſe, an contractus dicatur in ſcriptis, & non Perfectus & purus, quando inter partes conuenit, quod inſtrumentum conficeretur, vel dicatur perfectus & purus, licet de conficiendo inſtrumento partes conuenerint, niſi expreſ ſe adiectum fuerit, quod interim non valeat. Textus namque in d. l. contractus, C. de fide inſtrument. quo Placentin. Azon. Caſtrenſis, & eius ſententiæ ſectatores reliqui adducti, atque excitati fuere principaliter, vel id clare non probat, nec adeo expreſ ſim vt vitari non poſ ſit (quod negari non poteſt vllo pacto) ſic equidem, & eiuſdem textus inductionem, & fundamentum vitarunt, atque eidem, & cæteris fundamentis pro ea parte ponderatis, reſponderunt Aretin. Dec. Grat. & Decian. prout ſuprà ſpecificè adnotaui.

Secundò deinde conſtituo, ipſomet iure communi attento, cum hæc res adeò inter Scribentes omnes controuerſa, & iuris aperti conſtitutione ſeu deciſione deſtituta ſit, & rationibus, atque iuris principiis veniat definienda, nec iure aliquo aperte definiatur (vt dixi ſuprà ) eam equidem ſententiam præualere debere, qui validioribus rationibus, & argumentis vrgentioribus munita, atque vallata fuerit, & quæ iuris aliis regulis magis conuenire videatur.

Idcirco primam illam opinionem contra Placentinum, Azonem, Caſtrenſem. & ſequaces (quæ & receptior, & receptiſ ſima fuit, vt Ludouic. Morotius, Anton. Theſaur. Iacobus Menochius, Franciſc. Burſatus. & permulti alij commemorati ſuprà fatentur) tenendam omnino, ac potius quàm ſecundam Placentini & ſequacium, ſuperiùs quoque relatam. Vere namque fundamenta & rationes ſententiæ eiuſdem primæ, magis vrgent in dubio, quando de conficiendo inſtrumento ſimpliciter actum eſt, ne dictum expreſ ſim, quod aliter contractus non valeat, magis etiam naturæ contractuum, ſiue actuum, qui geruntur, nec pro ſui ſubſtantia ſcripturam requirunt, conueniunt. Secundæ verò, contrariæque opinionis fundamenta, vel non ita fortiter adſtringunt, aut debilia ſunt, vel eiſdem ſaltem congruum reſponſum facilè datur, ſicuti Decium Burſat. & Decia. dediſ ſe ſuprà dicebamus.

Tertiò conſtituo, ſententiam ipſam primam, ex eo quod de conficiendo inſtrumento conuentum fuerit, contractum non dici in ſcriptis celebratum, ſiue non eſ ſe imperfectum, vt pœnitentiæ locus ſit, nec etiam conditionalem, niſi dicatur expreſ ſim, quod aliter contractus non valeat: locum habere multo magis, & ſeruandam eſ ſe, quando extant coniecturæ, qui ita ſuadeant, & ex quibus colligatur, contrahentes ipſos habuiſ ſe contractum pro perfecto, & conueniſ ſe de conficiendo inſtrumento ad faciliorem ipſius contractus probationem: in quo omnes conueniunt, etiam ſecundæ opinionis ſectatores, ac maxime hi, qui primam eandem opinionem ſequuti fuere indiſtincte, ita equidem obſeruarunt expreſ ſim, & ante alios erudire ſcripſit Aretinus m d. conſ. 159. num. 10. verſic. Ego autem, & cum aliis ſequuti ſunt Iacobus Menochius, lib. 3. d. præ ſumptione 148. n. 6. cum ſeqq. vſque ad numerum 12. vbi ſex enumerat coniecturas. Prima coniectura eſt, quando eo tempore confecti contractus volunt contrahentes ipſum contractum habere effectum, dum transferunt dominium, vt ſi dans in ſolutum dixit, ex nunc dat, & conſignat. Secunda coniectura eſt, quando vnus contrahentium promittit facere inſtrumentum ad omnes requiſitiones alterius, vt per Menochium, ibidem, num. 8. Tertia coniectura eſt, quando ipſi contrahentes iurarunt attendere, & obſeruare. Quarta eſt, quando ipſi contrahentes ſubſcripſerunt contractum. Quinta eſt coniectura, quando conuentum fuit, quod ex tunc emptor perciperet fructus. Sexta coniectura eſt, quando venditor promiſit de euictione. Et hactenus Menochius, vltra quem & alia ſeptima deducitur coniectura ex traditionibus Decij, dicto conſilio 340. poſt numerum 2. quando inquam pretium ſolutum eſt rogatione inſtrumenti non ſpectata. Et ſequitur Decium. Ludouic. Morotius, dicto reſponſo 96. num. 12. Et idem erit, vbi emptor non integrum pretium, ſed partem pretij venditori ſoluiſ ſet, arg. tex. in l. quæ de tota ff. de rei vend. quod ſuperioribus non relatis conſiderauit optimè D. Fælic. de cenſibus in addit. ad cap. 4. lib. 3. num. 4. in verſ. Idque veriſ ſimum eſt. Sed & octaua deducitur coniectura ex eodem Ludouico Morotio, d. reſp. 96. num. 13. quando ponderando dicta, & verba teſtium (quod Iudices debent maxima deliberatione in propoſito efficere) reſultaret iuridicè, contrahentes ipſos habuiſ ſe contractum ex tunc pro abſoluto & perfecto, licet de inſtrumento conficiendo conueniſ ſent, vt latius per eundem Authorem poſt Aretinum ibi relatum. Nona denique deducitur coniectura ex eodem Morotio, num. 14. ex traditione inquam rei, vel poſ ſeſ ſionis alio modo, quàm ex donatione in ſolutum facta, & ſic non ad eum caſum reſtricta, ſed generaliter accepta: Et in his duabus coniecturis conuenit, etiam Parlad. rer. quoti. lib. 2. d.c. 3. n. 48.

Rurſus & quarto conſtituo, ſententiam illam Placentini, Azonis, Caſtrenſis, & ſequacium (qui eſt ſecunda opinio principalis, relata ſuprà, num. 9. ) eodem etiam iure communi attento, non indiſtinctè ac ſemper reſpuendam, ſed etiam ex coniecturis probatis, & legitimis admittendam aliquando: idcircò a prædicta prima opinione communi, relata ſuprà, num. 3. & à me magis probata (vt ſuprà quoque dixi) recedendum eſ ſe coniecturis contrariis; quæ ſuadeant contrahentes voluiſ ſe, confici inſtrumentum pro ipſius perfectione. Idque ex Saliceto, & Aretino dilucidè obſeruauit Menochius, libro 3. dicta præ ſumptione 148. num. 12. & quatuor numeris ſeqq. quatuor congeſ ſit coniecturas. Prima eſt, ſi ipſi contrahentes, vel eorum vnus dixit, quod volebat contrahere in ſcriptis. Secunda eſt coniectura, quando res ciuitatis venditur per ſubhaſtationem. Tertia eſt coniectura, imò caſus certus, quando partes dixerunt, quod de ipſo contractu conficeretur inſtrumentum, & quod aliter, & alio modo non valeret contractus; quod & alij multi Authores relati per Menoch. probarunt. Quarta coniectura eſt quando ante factum contractum vnus contrahentium dixit, habeamus Notarium, qui ſit de ipſo contractu rogatus, vt per eundem Menoch. ibid. num. 16. & conuenit ſuperioribus Marcabrunus, in conſ. 20. num. 24. & ſeq. & maximè, num. 50. vbi aperte probauit, ex coniecturis diiudicari debere, an contractus cenſeatur in ſcriptis celebratus, necne, & ex animo contrahentium, qui ex coniecturis elici poteſt, rem definiendam: Petrus etiam Gyllenius, in d. l. contractus, C. de fide inſtrument, cuius ſtatim ſpecificam mentionem faciam. Et ſecundum hæc, firma ea traditur reſolutio in hac materia contractus, vel actus, qui geruntur, cenſeri perfectos, & puros, vel non, ſecundum quod ex verbis contrahentium poſſunt ſumi coniecturæ, quod voluerint, vel non in ſcriptis contrahere, ſiue ante inſtrumentum confectum, pro perfecto habere, vel non habere contractum, vt etiam per Cardinalem Thuſcum, pract. concluſ. iuris, tom. 2. lit. C. concl. 990. num. 7. fol. 327. idque non modò procedere de iure communi, ſed etiam & de huius Regni, ac poſt dictam l. 6. partitæ, & l. 2. nouæ collect. Regiæ, de quibus ſtatim obſeruatione ſequenti. Nam quicquid d. l. 6. partitæ diſponat, adhuc vrgentibus, & legitimis coniecturis locus erit, atque ex ipſis, & animo contrahentium præ ſumpto, ad quem principaliter finem de ſcriptura conficienda conuenerint, & vtrum contractus remanſerit perfectus necne. diſcerni debebit. Ei in effectu boni, & diſcreti Iudicis arbitrium multum in propoſito valiturum, qui & teſtium dicta, & verba, quibus, contractum eſt, cæteras etiam circunſtantias diiudicabit, & inſpiciet mature. Et vide infrà, n. 18. ad fin. & n. 22. in fine.

Prætereà & quintò conſtituo, de iure huius Regni, atque ex deciſione l. 6. tit. 5. par. 5. ſublatam dubitandi anxiam, & diſceptationis præfatæ, adeò controuerſ æ occaſionem omninò; vtpote cum lex ipſa partitæ probauerit expreſ ſim Azonis. Caſtren. & ſequacium ſententiam-. contractum inquam videri in ſcriptis celebratum, & ſic imperfectum, & conditionalem, antequam inſtrumentum factum fuerit, quoties de inſtrumento conficiendo conuenerit, & ſi dictum non ſit, quod aliter contractas non valeat, & inde ante confectum inſtrumentum eſ ſe locum pœnitentiæ. Id quod negari non poteſt ex verbis ipſius legis, vbi in hunc modum ſcribitur: Compra, e vendida ſe puede hazer en dos maneras. La vna es con carta, e la otra ſin ella: e la que ſe faze por carta, es quando el comprador dize al vendedor, quiero que deſta vendida ſea carta fecha. E la vendida que deſta guiſa es fecha, maguer ſe auengan en el precio el comprador, e el vendedor, non es acabada, fata que la carta ſea fecha, e otorgada, porque ante deſto puedeſe arrepentir qualquiera dellos; mas deſpues que la carta fueſ ſe fecha, e acabada con teſtigos, non ſe podria ninguno dellos arrepentir, ninyr contra la vendida, para desfazerla, e ſin carta ſe podria facer la vendida, quando el comprador, e el vendedor ſe auienen en el precio, e conſienten ambos en ello, Aſ ſi, que el comprador, e el vendedor, ſe pagan cada vno de la coſa, e del precio, non faciendo mencion de carta, ca entonce dezimos que ſeria ac abada la vendida que aſ ſi fizieſ ſen, maguer no dieſ ſe ſeñal ninguna el comprador al vendedor, porque ſerian ambos tenudos de complir el pleyto que aſ ſi cuieſ ſen pueſto. Ecce vbi præfata ſecunda opinio expreſ ſis & apertis verbis Confirmatur, & approbatur, & dumtaxat requiritur, inſtrumenti confici mentionem fieri in contractu, hoc eſt, dici ſimpliciter ab aliquo ex contrahentibus, de contractu ipſo inſtrumentum conficiendum, ve poſ ſit ante ipſum inſtrumentum confectum quilibet eorum pœnitere, nec eſ ſe neceſ ſarium addere, & quod aliter contractus non valeat, vel aliter de hoc, conſtare. Et ſic in dubio ex deciſ. l. eiuſdem quoties mentio ſic ſcriptun conficiendi in ipſo contractu, vel ante, quod in dubio videtur contrahi in ſcriptis, & ita deduxit Gregor. Lopez ibidem, verbo, quiere, & dicit in hunc modum: Approbat opinionem Azonis, C. de fide inſtrum. in ſumma, col. fin. & ſic quod in dubio videtur contrahi in ſcriptis, quando in contractu, vel ante contractum conueniunt, quod inde ſcriptura fiat, quæ etiam fuit opinio Placentini, & approbat Gloſ ſ. Inſtit. de empt. & vendit. in princ. verbo, conficiuntur: & in l. contractus ſuper verbo, in ſcriptis. C. de fide inſtru. &c. Et inferiùs ſubiicit, poſtquam contrarias opiniones retulit, Tene ergo menti iſtam l. & nota eam in practica. Et in eodem placito, quod l. eadem partitæ, altercationem præfatam ſubmoueat, & Azonis approbet opinionem; fuerunt Couar in cap. relatum. 1. de teſtam. num. 9. in fin. Mench. controu. illuſt. lib. 1. cap. 28. num. 22. Parlador. rer. quoti. lib. 2. d. cap. 3. num. 48. vbi inquit, hodie indubitanter ſequendam eſ ſe Placentini, Azonis, Caſtrenf & ſequacium ſententiam, quoniam ipſa approbatur expreſ ſim in d. l. 6. partitæ, & refert Dida. Per idem tenentem: id ipſum obſeruauit quoque Ioan. Gutier. pract. lib. 3. d.q. 95. nu. 12. col. 2. Anton. Pichard ad §. 1. Inſtitut. de empt. & vendit. numero 32. Laſar. de decima vendit, cap. 3. : num. 13. Felicianus de Solis, in addit. ad cap. 4. lib. 3. num. 4.

Cæterum etſi dicta lex partitæ 6. ita ſtatuerit, atque expreſ ſim adeò Azonis probauerit opinionem, explicari tamen, & limitari, atque reſtringi, ſiue temperari poterit, & debebit ex his, quæ in eodem articulo de iure communi, frequentiori, atque communiori Interpretum placito, Recentiores ſtatuerunt; idcirco ex eiſdem declarationes, atque limitationes recipiet, & præ oculis habendæ ſunt coniecturæ relatæ ſuprà, & aliæ ſimiles, ex quibus de animo, & intentione contrahentium poterit conſtare. Ex ipſis namque iuxta caſuum occurrentium qualitates, & circunſtantias diiudicandum erit, vtrum locus ſit, necne, d. l. 6. partitæ conſtitutioni, ſiue an ab eis, & traditionibus communibus DD. declarationes, & limitationes recipiat. Sed & aliæ erunt etiam præ oculis habendæ coniecturæ, quas & ſuprà pariter commemorauimus, & ex quibus Azonis, & ſequacium opinionem obtinere etiam de iure communi obſeruauimus. ex eiſdem etenim, & ſimilibus multo magis locus erit eiuſdem l. partitæ conſtitutioni. Id quod Parlador. d, num. 48. Ioan. Gutier. d.q. 95. nu. 13. Laſarte, d. cap. 3. num. 14. & Felicianus, vbi ſuprà, num. 4. col. 4. in verſ. Authores verò noſtri, recto iudicio probarunt, & expreſ ſim notarunt, limitandam eſ ſe d. l. partitæ, & opinionem Azonis præfatam, quando ex coniecturis conſtaret legitimè de intentione contrahentium, nempe quod noluerint per hoc in ſcriptis contrahere, ſed ſtatim perfectum eſ ſe contractum, & ſcripturæ mentionem ad effectum tantum probationis feciſ ſe. Erit itaque in praxi obſeruanda eiuſdem l. partitæ conſtitutio regulariter, etſi ab ea poſ ſit ex legitimis, & probatis coniecturis recedi aliquando, quod poſt Areti. & Decium adnotauit etiam expreſ ſe Gregor. Lopez, ibid. dict. verbo, quiero, in fine, vbi ſcriptum reliquit in hunc modum: Limitarem tamen iſtam l. niſi ex aliquibus connecturis conſtaret de intentione partium, quod noluerunt per hoc in ſcriptis contrahere: ſed voluerunt tantum ſcripturam ad probationem: vt tradit Franciſcus de Aretio. in conſ. 159. incipit. Longa eſt diſputatio, ſecundo dubio, Decius d. conſ. 340. Tradunt etiam Gyllenius, & nouiſ ſimè Mantica, de quibus in fine n. ſeq.

Sextò etiam conſtituo, d. l. 6. partitæ conſtitutione, incorrectam hodie manere, atque vim ſuam retinere, ſiue eidem derogatum non fuiſ ſe ex deciſione l. 2. tit. 16. lib. 5. nouæ collect. Regiæ, in illis verbis: Pareciendo que vno ſe quiſo obligar a otro, en qualquier manera que parezca. Veriſ ſimum namque eſt, que pareciendo que vno ſe quiſo obligar a otro, que de obligado; ſed id eſt, quod in d. l. 6. partitæ deciditur, vt Azonis, & ſequacium ſententia probetur, videlicet quod non videatur animus deliberatus, nec voluntas ſe obligandi, aut contractus perfectus, & abſolutus non intelligatur, cum de inſtrumento conficiendo mentio habita fuerit, quovſque inſtrumentum ipſum conficiatur. Deinde, & id etiam eſ ſe, quod de iure communi anxiam, & dubitandi occaſionem vnius, & alterius opinionis ſectatoribus præ ſtabat, an ſcilicet perfecte, & pure ſe obligare voluiſ ſe viderentur contrahentes huiuſmodi, an imperfecte, & ſub conditione potius contraxiſ ſe, vel non, qui de inſtrumento conficiendo conueniſ ſent, ipſiúſve mentionem habuiſ ſent, & idcirco iuridicè minus, nec rectè quidem ex eadem l. 2. & occaſione ipſius excitaſ ſe dubium præfatum, an d. l. partitæ 6. innouetur in aliquo ex d. l. 2. nonnullos huius Regni Scriptores, & deterius proculdubio nonnullos alios exiſtimaſ ſe d. l. 6. partitæ derogatum fuiſ ſe ex deciſione d. l. 2. quo in numero videntur fuiſ ſe Matiençus, in eadem l. 2. gloſ ſa 7. per totam, Blazius Flores Diaz de Mena, in addit. ad deciſionem Gamæ 207. num. 7. quos rectè improbauit D. Felicianus de Solis, in addit, ad d. cap. 4. lib. 3. num. 4. Rectius ergo (etſi excitandi dubiummetipſum occaſionem non præ ſtiterit, deciſio d. l. Regiæ 2. ) obſeruarunt Gregorius Lopez, Didac. Couar. Anton. Gomezius, Didac. Perez, Laſarte, Parladorius, Pichardus, & Azeuedus, quos ſuprà retuli, & recenſet Felicianus, vbi ſupra, & manere legem dictam 6. partitæ hodie in viridi obſeruantia, iuridicè, & verè obſeruat. Non ergo erit ita liberum arbitrium Iudicis ſtante deciſ. d. l. partitæ, ſicut liberum arbitrati fuere Cæuallos, pract. commun. contra commu. q. 91. in fine, &c Blazius Flores Diaz de Mena, vbi ſuprà, ſed vel seruanda erit l. eiuſdem partitæ conſtitutio: vel non aliter quàm ex legitimis, & probatis coniecturis recedendum ab ea; quod ex hactenus dictis deprehenditur manifeſte, & veriſ ſimum quidem eſt. Et ad eum modum reduci, atque explicari debet Ioannis Gutierrez pract. lib. 3. d.q. 95. n. 21. reſolutio (prout ipſe prę ſentire videtur) in eo namque dubio, vtrum deciſio d. l. 6. partitæ corrigatur hodie ex deciſ. d. l. 2. tit. 16. lib. 5. nouæ collect. Regiæ (de quo dubitari non debuit, vt ſuprà dixi) & an liceat pœnitere, necne, cum de conficiendo inſtrumento mentio habita eſt? Reſolutiuè inquit Matienzi ſententiam non aliàs procedere poſ ſe, quàm ſi ex modo contrahendi, aperte conſtare poſ ſit, perfectam omnino venditionem fuiſ ſe, tametſi ſcripturam de ea eſ ſe conficiendam, partes dixerint; ſecus alàs.

Septimò denique, & vltimò conſtituo, poſt hæc omnia à me ſcripta, & ſuperiora ſic dilucide, & noue obſeruata, ad manus meas perueniſ ſe Petri Gyllenij in præcipuos titulos Codicis commentaria, & quidem eum Authorem, in d. l. contractus, C. de fide inſtr. per totam, præ ſtum articulum diſputaſ ſe, & tandem (licet longiori ſerie quàm Decianus, & Menochius feciſ ſent, & ipſis non commemoratis) in effectu, atque maiori ex parte Saliceti diſtinctionem probaſ ſe, quod Gyllenius ipſe in ſummario, numeri 7. profeſ ſus eſt. Adieciſ ſe tamen tertium alium caſum, quando ſcilicet ſumus in contractibus, & diſpoſitionibus, quę ad ſui ſubſtantiam ſcripturam non requirunt, ſed ad cauſam probationis. Cæteri namque Authores, duos illos dumtaxat conſtituerunt caſus, quando ſumus in contractibus, qui ad ſui ſubſtantiam ſcripturam requirunt, vel in contractibus. qui nec ad ſubſtantiam, nec ad cauſam probationis ſcripturam exigunt, vt regulariter ſunt omnes, non tamen recordati ſunt de his, qui ad cauſam probationis ſcripturam deſiderant. vt in pactis adiectis emphyteuſi, in ſolutione cenſus, vel ſi lege cautum ſit, nonnullos contractus non niſi per ſcripturam probari poſſe. Author igitur præfatus, primo loco in d. l. contractus, num. 3. refert ſententiam eorum, qui requirunt, quod conuenerit, vt contractus in ſcriptis fieret, & additum ſit. ne valeret, & congerit alios iuris Interpretes ita tenentes: & num. 4. refert permultos tenentes contrarium, ſufficere inquam quod conuenerint, vt ſcriptura fieret, quamuis additum non ſit, ne aliàs non valeret: & numero 5. adducit argumenta, & rationes huius ſententiæ: & numero 6. recenſet fundamenta primæ opinionis: & numero 7. refert diſtinctionem Saliceti, quam Author pro maiori parte amplectitur, vt in ſummario numeri ſeptimi profiteri ipſum, antea notaui. Et ſe non videre conuenientiorem conciliandi rationem, quam eandem dicit dict. numero 7. in principio, vbi inquit, quoſdam eſ ſe contractus, qui ex legis conſtitutione, ſine ſcriptura conſiſtere non poſ ſunt, vt eſt emphyteuſis Eccleſiæ, & cenſus, & ſimilia. Quoſdam, qui ad ſui ſubſtantiam ſcripturam non requirunt, ſed ad cauſam probationis, adeò quod per ſolam ſcripturam probari poſ ſunt, vt exemplis oſtendit eodem numero 7. Eſ ſe & tertiò (inquit Gyllenius metidem) contractus, qui & obtinere firmitatem ſine ſcriptura poſ ſunt, ſiue ſubſtantiam, ſiue cauſam probationis ſpectemus, vt regulariter omnes contractus ſunt. Et in his conſtituit, nu. 8. quod pacto contrahentium effici poteſt, vt ſcriptura ad ſubſtantiam contractus, vel probationis exigatur, qua de cauſa ſi cùm aliqui contractum inſtituere vellent, profeſ ſi ſunt, ſe in ſcriptis contrahere velle aut contractum ſcripturâ conficere, hoc caſu nulla conſtituitur obligatio, niſi ſcriptura interuenerit. vt latius fundat d.n. 8. quod ſi inter contrahentes dictum eſ ſet (ſubdit n. 9. ) vt de his quæ agerentur fieret ſcriptura, tunc diſtinguendum eſ ſe, in quibus contractibus verſemur, illis nimirum, qui ſcripturam ad ſui ſubſtantiam requirunt, an aliis, etenim cum verba ſecundum naturam contractus intelligenda ſint, per hanc clauſulam in prioribus contractibus, hoc eſt, in his, qui ad ſui ſubſtantiam ſcripturam deſiderant intelligetur, vt ad ſubſtantiam eius relata videatur. In aliis verò, qui ad ſui ſubſtantiam non defiderant ſcripturam, adhuc referre, an ante contractum, vel in ipſo contractu, vel denique poſt contractum hæc verba prolata ſint. Si poſt contractum, & conſenſum vtrumque interpoſitum, hæc adiectio nihil mutat de obligatione ſemel contracta. Quod ſi ante contractum vel inter contrahendum: intereſ ſe, an conſtet de animo, quod voluerint in ſcriptis dumtaxat contrahere aut quod decreuerint facilioris probationis gratia scripturam adhibere. Etenim ſi conſtet de animo contrahentium, ſeruandum erit, quod inter illos actum ſit, l. ſemper in ſtipulationibus 34. ff. de reg. iur. in dubio autem non videri per hæc verba ſubſtantiam contractus impediri: ſed ſi probatio per ſolam ſcripturam fieri poſ ſit, intelligetur eo animo prolata, vt fides probationis neceſ ſariæ impleri per ſcripturam poſ ſit. Quod ſi promiſcua ſit probationis ratio, tunc eadem verba eò pertinere, vt propter memoriæ fragilitatem gratia commodioris probationis, ſcriptura interponeretur. Et hactenus Pet. Gyll. qui (vt vides) quando in his contractibus verſamur, qui ad ſui ſubſtantiam ſcripturam non exigunt, magis adhæret primæ opinioni, relatæ ſuprà ex n. 3. recedit tamen ab ea ex coniecturis contrariis, atque ex ipſis dici contractum in ſcriptis, vel non, prout ex animo contrahentium conſtare poteſt; reſolutiuè firmat, & materiam eſ ſe coniecturalem probat poſt Fabrum, Aretiam, Baldum, & Minſingerum ibi relatos. Eſ ſe etiam materiam coniecturalem, & ex coniecturis diiudicandum, an videatur in ſcriptis celebratus contractus: & per contrarium ex pluribus coniecturis dicendum ſimiliter, contractum non in ſcriptis videri celebratum; ſed perſectum, & abſolutum, obſeruauit nouiſ ſimè Cardinalis Mantica, de tacitis, & ambiguis conuentionibus, lib. 1. tit. 10. num. 12. & 13. Et de his hactenus.

CAPVT XXVII.

Alimenta, ſumptúſque litis, an, & quando teneatur reus ſuppeditare actori, cum lite pendente, vel antequam iudicium promoueatur, actor petit ſibi prouideri de alimentis à reo; & quando quis pauper dicatur, & eiuſmodi, quod alimenta, & litis expenſas iure valeat exigere, l. ſi inſtituta, §. de inofficioſo, ff. de inof. teſtam. cum aliis iuribus in materia, intellectus verus adductus, & extenſa eiuſdem deciſio ad alias perſonas quamplures; maximè ad eas, quæ non leuem iuſtitiæ præ ſumptionem pro ſe habent, & quatenus præ ſumptio operetur; an etiam inops dicatur, quæ maritum, patrem, vel filios habet diuites; notabilis equidem explanatio, atque huiuſce materiæ vtilis admodum, & aliter, quam hactenus factum eſ ſet, tradita reſolutio, vt hic videbitur.

SVMMARIVM.

- 1 Quæ ſtionis, & materiæ huius capitis tractatum & diſceptationem ſuſcipiens Author, quid principaliter intenderit, & de ipſius diligentia, & ſtudio in eiuſdem confectione, & numeris ſequentibus.
- 2 Ioannes Petrus Surdus, iuris Interpres præ ſtantiſ ſimus, & eruditiſ ſimus.
- 3 Authores permulti aggregantur, & commemorantur qui huiuſce capitis materiam explicarunt, atque exornarunt.
- 4 Alimenta, & litis expenſ æ diuitibus lite pendente præstanda non ſunt. Sed vt præ ſtari debeant, requiritur, quod pauper ſit litigator. Idque procedit regulariter, & indiſtinctè in litigatore quocunque. Ac etiam in filiis, & deſcendentibus, & aſcendentibus. Et in aliis quibuſque, qui alimenta lite pendente exigere iure poſ ſunt.
- 5 Paupertas (cum omnino requiratur ex parte petentis alimenta, & litis expenſas) debet neceſ ſariò probari ab eo, qui ſe fundat in illa.
- 6 Et Iudicis arbitrio relinquitur, quis in propoſito pauper dicatur.
- 7 Alimenta, & litis expenſas præ ſtandi lite pendente, cauſa finalis eſt paupertas.
- 8 Alimenta lite pendente denegantur habenti dotem.
- 9 Et habenti rem magni valoris, & parui reditus, quia cogitur proprietatem vendere, & ex pretio ſe ſuſtentare.
- 10 Alimenta ſemper prouidentur, vel negantur, attento præ ſenoi ſtatu paupertatis, vel diuitiarum, abſque conſideratione euentus futuri.
- 11 Alimenta propter diuitias ſemel denegata, ſuperueniente paupertate reuiuiſcunt.
- 12 Alimenta litiganti inopi ſemel prouiſa, ex ſuperuenientibus diuitiis deberi de ſinunt, prout latius explicatum traditur, remiſ ſuè.
- 13 Alimenta, & litis expenſ æ, vt litiganti lite pendente præ ſtari debeant, non ſolum requiritur, quod ſit pauper, ſed etiam quod habeat præ ſumptionem iuſtitiæ pro ſe ſuper petitione ſua, & meritis cauſ æ, vt latius hic exornatur.
- 14 Requiritur etiam, quod vniuerſa hæreditas, vel maior pars petatur; ſecus ſi perſonali actione pro aliquo credito, vel re ſingulari agatur.
- 15 Alimenta, & litis expenſas deberi lite pendente, licèt ſimus in habente maritum, & filios diuites; & latius n. ſeq. vbi id nouè comprobatur, & exornatur.
- 16 Pauper non dicitur, qui poteſt ab alio alimenta petere, & conſequi: & inde nec pauper dicitur mulier, quæ maritum habet diuitem, prout numeris ſeq. explicatur.
- 17 Alimentorum, & dotis cauſa, an pertineat ad Eccleſiaſticum, vel ad ſecularem Iudicem, remiſ ſiuè.
- 18 Pauper non dicitur, qui patrem, vel auum habet diuitem.
- 19 Vxor pauper non conſequitur quartam in bonis mariti diuitis, ſi habet patrem diuitem, vel filios diuites, ex ſententia multorum. Contra verò ex ſententia aliorum, remiſ ſiuè. Et quid ſi habeat fratres diuites, & ipſa inopia laboret: plene explicatum per Cæ ſarem Barzium deciſ. Bonon. 130. per totam, vbi vide omnino pro reſolutione quæ ſtionis propoſitæ ſuprà, n. 15. & ſeq.
- 20 Vxor ſatis dicitur habere vnde ſe alat, quando maritum habet ſibi obligatum ad alimenta.
- 21 Alimenta, ſumptù ſque litis petens, ſummariam informationem ſuper iure ſuo, qualiter exhibere teneatur, & vide infrà n. 29. Et an vno vel ſolo teſte interrogato. Et an eiuſmodi teſtis debeat eſ ſe omni exceptione maior. Et qualitas ea vtrum articulanda, & probanda ſit
- 22 Agens tanquam filius, probare debet ſe talem.
- 23 Agens tanquam talis, probare debet ſe talem.
- 24 Agens tanquam agnatus, probare debet ſe agnatum.
- 25 Alimenta lite pendente præ ſtanda, qualiter taxanda.
- 26 Alimenta, & ſumptus litis præ ſtari vſquequò diffinitiuè fuerit pronuntiatum.
- 27 Alimentorum, & impenſarum aſ ſignationem, nullum penitus præiudicium facere cauſ æ, & iudicio principali.
- 28 Alimenta, & litis expenſas præ ſtari non debere lite pendente, quando Iudex ita prouidendo, decideret cauſam principalem.
- 29 Iudicium in quo tractatur de alimentis, ſummarium eſt.
- 30 Sententia lata in ſummario, non nocet in plenario iudicio.
- 31 Probationes in cauſa ſummaria, non probant in plenaria.
- 32 De alimentis, & litis expenſis præ ſtandis, vel non præ ſtandis lite pendente, cum agitur, iura nonnulla præ oculis habenda, quæ hîc præcitantur.
- 33 Alimenta deberi ei, cuius bona ſunt ex aliqua cauſa ſequeſtrata, & alia non remanent ſibi, ex quibus ſe alat.
- 34 Etiam ſi ſequeſtrata fuerint propter delictum.
- 35 Priuationis bonorum iudicio pendente, reus eſt de illis bonis alendus.
- 36 Accuſatus de crimine, vtrum ſit alendus lite pendente, remiſ ſiuè.
- 37 Alexandri Trentacinquij locus, nouè explicatur, atque temperatur.
- 38 L. vltimæ, §. quod ſi ei, C. de ordine cognitionum. verus intellectus.
- 39 Alimenta, & litis expenſas lite pendente deberi ei, qui in quaſi poſ ſeſ ſione erat percipiendi alimenta. Et in hac materia diſtinguendum eſ ſe inter perſonas, quibus iure debentur alimenta, & qui in quæ ſi poſ ſeſ ſione eius iuris, ac percipiendi alimenta erant, ab his, quibus & ſi alimenta deberi poſtmodum conſtiterit, in quæ ſi poſ ſeſ ſione eius iuris ante non fuerant. Quod eſt notandum, & ex iure ipſo deducitur apertè, & nullus hactenus ſic dilucidè obſeruauit.
- 40 Mulier de adulterio accuſata, dum lis pendet, maritum cogit ad eam alendam, & neceſ ſaria ſubminiſtranda.
- 41 Et idem ſi agatur de ſeparando matrimonio propter conſanguinitatem, vel aliud impedimentum.
- 42 Et quando vxor ob mariti inopiam repetit dotem.
- 43 Et dum agitur, an licuerit ipſi à viro diuertere.
- 44 Et quando agit ad dotis reſtitutionem ob mariti mortem.
- 45 Monachus expulſus à Monaſterio, dum pendet lis, ali debet à Monaſterio.
- 46 Idem in Clerico ſuſpenſo, vel depoſito verbaliter.
- 47 Et in collegiali, qui repellitur à Collegio.
- 48 Et in Monacho agente contra Abbatem, vel illum accuſante, & vide n. ſeq.
- 49 Abbas, qui obiectum crimen innocentia expurgat, lite pendente, ali debet à Monaſterio.
- 50 Monachus etiam, dum contenditur an ſit Monachus.
- 51 Seruuus litigans eum domino, ali debet à domino lite pendente, ſi aliunde non habeat.
- 52 Actori pauperi litiganti, regulariter non teneri reum etiam diuitem alimenta, neque expenſas litis ſuppeditare, lite ipſa pendente.
- 53 Idque tam in ciuili, quàm in criminali iudicio, & de ratione, ibidem.
- 54 Filius pendente filiationis cauſa negata à patre, conſequitur alimenta, ſi ex præ ſumptione, vel ex ſummaria cognitione de eius iure conſtiterit, quamuis alia non interueniant, vt latius hic obſeruatur.
- 55 Hartman. Piſtor. traditio quædam nimis generalis in hac materia, nouè temperatur, atque explicatur.
- 56 Ioſephus Ludouicus, deciſ. Peruſina 46. ex n. 3. pacto eodem temperandus, at que explicandus.
- 57 Alimenta lite pendente conſequitur filius, vel nepos exhæredatus in caſu l. ſi inſtituta. §. de inofficioſo teſtamento, tribus illis interuenientibus, quæ Doctores exigunt communiter, vt latiùs hic oſtenditur.
- 58 Et eius textus deciſio ad deſcendentes omnes, & aſcendentes, ad fratres etiam, & alias perſonas extenditur, vt hic adnotatur.
- 59 Reſtringitur etiam in ipſis quoque filiis, & nepotibus, nonnullis in caſibus, remiſ ſiuè.
- 60 Aluari Valaſci obſeruationes, & placita nonnulla contra communes Interpretum reſolutiones, hic expenduntur.
- 61 Et ad certas concluſiones nouiter reducuntur, vt hoc numero apparet.
- 62 Nouiter etiam, & retentis communibus Doctorum ſententiis improbantur placita eadem per Authorem, & n. ſeq. vbi latiùs de eiſdem.
- 63 Fratri agenti contra fratrem iudicio communi diuidundo, vel familiæ erciſcundæ, prouidendum interim de alimentis. Idem ſi agit ad alimenta teſtamento patris ſibi relicta. Vel agit pro alimentis contra fratrem primogenitum, ſicuti etiam ſorori agenti ad dotem. Idem ſi agit ad bona, quæ prætendit communia.
- 64 Fratri petenti fratris hæreditatem, non eſ ſe prouidendum de alimentis lite pendente. Nec minus conſanguineis, aut extraneis, ex ſententia communi.
- 65 Contra verò ex ſententia Petri Surd. quæ validiſ ſimis innititur fundamentis, & rationibus, in fauorem conſanguineorum, indiſtinctè.
- 66 Et ab Authore probatur, atque conducitur, & trahitur ad eos, qui ſe veros ſucceſ ſores, aut ſucceſ ſuros in maioratu contendunt.
- 67 Vt litiganti cuicunque ex genere, ſeu familia inſtitutoris maioratus, lite pendente alimenta, & litis expenſ æ præ ſtari debeant, ſi ipſe habeat iustitiæ præ ſumptionem non leuem, & maioratus inſtitutionis clauſulæ patrocinari videantur eidem. Idque dilucide magis, quàm hactenus factum eſ ſet, defenditur; & aliorum iuris Interpretum reſolutionibus, & placitis comprobatur.
- 68 Alimenta lite pendente, non ſolum præ ſtanda eſ ſe ei, qui vnam ſententiam in ſui fauorem obtinuit; ſed etiam ei, qui pro ſe habet aliquæm non leuem præ ſumptionem: & ſic deciſionem text. in dicto § de inofficioſo, obtinere etiam in prima inſtantia.
- 69 Nec vrgere in contrarium text. ipſum, vt hic oſtenditur, & de intellectu §. eiuſdem agitur.
- 70 Alimenta lite pendente deneganda eſ ſe, quando exhibetur in iudicio ſcriptura, excludens omnino intentionem agentis.
- 71 Alimenta, quæ lite pendente dantur pauperi litiganti iure prouiſionis, an imputentur, vel reſtituantur: & an cautio, vel ſatis datio neceſ ſaria ſit. Vbi contrariæ ſententiæ proferuntur, & ea magis probatur, quæ nec cautionem, nec reſtitutionem expoſcit, vt latius hic obſeruatur, & Petri Surdi placita recipiuntur omnino.
- 72 Alimenta lite pendente, an teneatur ſubminiſtrare creditor debitori inopi, quem pro debito ciuili fecit in carcerem detrudi, remiſ ſiuè.
- 73 A ſententia in cauſa alimentorum non admittitur appellatio quoad effectum ſuſpenſiuum, ſecus quoad deuolutiuum.

PRo dilucida huiuſce capitis, & materiæ reſolutione, atque enucleatione, obſeruandum, atque conſtituendum erit primo loco, tractarum, & diſceptationem eiuſdem ideo me ſuſcepiſ ſe hoc loco, quod videam, certóque ſciam, quæ ad ipſummet pertinent, frequentiſ ſimé, imò quotidie in vſu forenſi, & practico non ſolum occurrere, ſed & maximè neceſ ſaria fore, cum præ manibus aſ ſidue habeantur, & ſ æpiſ ſime dubitari contingat, an, & quando lite pendente præ ſtari debeant alimenta, ſumptúſque litis per reum actori, cum de ipſis ſibi prouideri vel dum lis pendet, vel antequam iudicium promoueatur, idemmet actor contendit. Quando etiam quis pauper dicatur, & eiuſmodi quod id intendere, iuſte & iuridice valeat, & alia id genus. Et quamuis de præfatis permulta variis in locis, longáque ſerie ſcripta, & reſoluta inueniantur, vel adeò ſubobſcure & diuerſimodè. vel non abſolute ita traduntur, quæ hactenus Interpretes omnes iuris adnotarunt, ad ordinem & diſtinctionem reducere; placita etiam diuerſorum, vel eadem, vel diuerſa, vel contraria, in vnum distinctium congerere, non mediocris vtilitatis futurum ſperemus; nec ideò prætermittere potuerimus, quod Ioan. Petr. Surd. iuris equidem Interpres præ ſtantiſ ſimus, & eruditiſ ſimus, plena manu de hac materia, & dubiis prædictis reliquerit ſcriptum, cum diſtinctè admodum, atque breuiori ſumma, eorundem omnium reſolutio vera tradatur, quæ non ita facilè ibid. nec alibi deducitur, ac etiam addita ſint hoc loco nonnulla, quæ ſic compoſita, & digeſta, vel ad eum modum adnotata antea non fuerant, vt hic videbitur.

Et ante alia lectorem monendum duxi primo loco, me pro accurata, & dilucida huius materis explicatione, ſequentes (vt moris habeo) Authores, & originaliter, & attentè euoluiſ ſe, atque prælegiſ ſe, quos & prælegendi, atque euoluendi ſtudio & labore grauaretur, qui præ ſentem hanc reſolutionem non præhabuiſ ſet. Videndi itaque fuerunt omnino (non enim aliorum relatione ſaris percipiuntur, nec deguſtantur) Matthæus Afflictis, deciſ. 10. & 11.

Ægidius Bellamera, deciſ. 88.

Stephanus Aufrer. in deciſion. Capellæ Toloſanæ, deciſ 77.

Nicolaus Boerius, deciſ. 124. num. 4. & 5. & deciſ. 325. col. 2.

Guid. Pap. quæ ſt. 461.

Andreas Alciatus, de præ ſumptionibus, regula 3. præſumptione 9. n. 9.

Petrus Rebuff. in conſtit. Gal. tom. 1. tit. de ſentent. prouiſion. art. 1. gloſ ſa 2.

Didac. Couar. pract. cap. 6. ex nu 6. cum ſeq. vſque in fin. cap.

Pelaez à Mieres, de maioratu 4. p.q. 28. n. 2. & duob. ſeq. & quæ ſt. 37. vbi breuiter nimis ſe habet, nec certam tradit reſolutionem.

Tiber. Decian in conſ. 66. lib. 3.

Ioannes Cephalus, in conſ. 127. lib. 1.

Hieron. Gabriel, in conſ. 25. ex n. 14. cum ſeq. lib. 1.

Hippol. Riminal. in conſ. 377. à princ. lib. 4.

Anton. Cordub. de Lara, in §. ſi vel parens, l. ſi quis à liberis, ex num. 42. cum ſeq. vſque in fin. §. ff. de liberis agnoſ çendis.

Petrus Dueñas, in regula 365.

Aluarus Valaſcus, rerum indicatarum conſultatione prima, qui eruditè (vt adſolet) & diſtincte ſe habet in articulis propoſitis ſuprà.

Ioannes Botta, in conſ. 23. ex num. 10. cum ſeq. & in conſ. 64.

Anton. Queſada, quæ ſtionum iuris, c. 18. col fin. Pacirolus, in cauſ. 114.

Petrus Anton. Anguiſ. in conſ. 4. lib. 3.

Iacob. Menoch qui breuitate, & diſtinctione rem abſoluit, lib. 1. præ ſumptio. 35. per totam, & in conſ 484. lib. 5.

Ioſephus Ludouicus, deciſ. Peruſina 46. ex n. 2. cum ſeqq. 1. parte.

Simon de Prætis, de interpretatione vltimar. voluntat. lib. 5. interpretat, 2. dubitat, 2. n. 7. vſque ad num. 30. fol. mihi 497.

Franciſcus Milanenſis, in deciſ. reg. Curiæ Sicilæ, deciſ 17. ex n. 19. lib. 1.

Carpanus, in ſtatutis Mediolani, 1. p.c. 313.

Petrus Surdus, qui eruditè (vt dixi) & latiſ ſime omnium materiam hanc pertractat, in commentariis de alimentis, tit. 1. q. 110. folio mihi 144. & multis quæſtionibus ſeq. vſque ad tit. 2. & fol. 165.

Hartman. Piſtor. quæ ſtionum iuris, q. 20.

Petrus de Barboſ. 1. p.l. primæ, ff. ſoluto matrim. num. 58. 59. & 60. ex fol. 218.

Pancoruus, obſeruat. Iuris, c. 26.

Monter à Cueua, cauſar. ciuil. Regni Aragon. deciſ. 16. n. 26. & 27. & 28.

Sylueſter Aldobrand. in conſ. 28. n. 46.

Fuluius Pacian. in conſ. 96.

Andreas Fachineus, controu. iur. lib. 12. cap. 62. & in conſ. 42. n. 25. & 26. lib. 1.

Cæ ſar Barzius, deciſ. Bononiæ 69. & 8.

Ludouicus Caſanate, in conſ. 25. per totum.

Hieronymus de Cæuallos, practic. commun, contra communes, q. 734. n. 21.

Stephan. Gratian. diſceptat forenſ. c. 55. n. 49. & 4. ſequent.

Alexander Trentacinquius, variarum reſolut tom. 1. lib. 1. tit. de alimentis, reſolut. 1. ex n. 32. vſque ad n. 49. fol. mihi 118.

Cardinalis Thuſcus, practicarum concluſionum iur. tom. 1. litera A. verbo, Alimenta, concluſione 309. fol. 288.

Secundo deinde & principaliter, ac pro regula certa & indubitata in hac materia conſtituendum, & obſeruandum erit, totius huius capitis obſeruationes intelligendas ſemper fore, vt in his dumtaxat obtineant, & procedant, qui lite pendente ſibi prouideri de alimentis, te litis expenſis ideo petunt à reo, quod ſe pauperes aſ ſerant, & ſic in paupertate ſe fundent; atque in eis terminis loquutos ſemper iuris Interpretes omnes, qui hactenus in propoſito, & in hac materia commentaria ediderunt, nec vllum diſ ſentire. Alimenta namque, & litis expenſe diuitibus lite pendente præ ſtanda non ſunt; ſed vt præ ſtari debeant, requiritur, quod pauper ſit litigator. Idque procedit regulariter & indiſtinctè in litigatore quocunque, ac etiam in filiis, & deſcendentibus, & aſcendentibus, & in aliis quibuſque, qui alimenta lite pendente exigere iure poſ ſunt, l. extraneo, ff. de vent. in poſ ſeſ ſion. mitten. vbi Bartolus, & communiter Scribentes id notant, l. finali, C. de ordine cognitionum, vbi Gloſ ſa, verbo non poterit, & cæteri Scribentes id ipſum profitentur. Et ex communi omnium ſententia tradiderunt Didac. Couar. practicarum, dicto capite 6. numero 6. columna 4. verſiculo, Tertiò requiritur. Ludouicus Molina, de Hiſpanor. primogeniis libro 2. dict. cap. 16. num. 46. Lara, in dict. l. ſi quis à liberis, §. ſi vel parens, num. 42. Iacobus, Menochius, lib. primo, præ ſumptione 35. num. 3. & 4. qui tam in filiis, quàm in alio litigatore quocunque id ſtatuunt iuridicè. Petr. Surd. de alimentis, tit. 1. quæ ſt. 112. num. 29. fol. 150. vbi inquit. quod filio vt prouideatur lite pendente, requiritur paupertas, imò inopia, vt ibidem probauit, & dixi veriorem opinionem eſ ſe, quod filio diuiti alimenta debentur: & quæ ſt 110. num. 7. & 8. fol. 144. & vltra relatos ab eo, Aluarus Valaſcus, dict. conſultatione 1. num. 6. in fin. Alexander Trentacinquius, variarum reſolutionum lib. 1. tit. de alimentis, reſolutione 1. n. 32. in verſic. debet etiam filius eſ ſe pauper. Cæ ſar Barzius, deciſ. Bononiæ 69. & 80. vbi latè: Cardinalis Thuſcus, practicarum concluſionum iuris, tom, primo, litera A. concluſione 39. numer. 29. Hippol. Riminaldus eruditè, in conſilio 377. lib. 4. num. primo, & numer. 17. & 18. Vbi quod paupertas (cum omnino requiratur ex parte petentis alimenta, & litis expenſas) debet neceſ ſariò probari ab eo qui ſe fundat in illa. Vt per Boërium, deciſ. 365. colum. 2. Gloſ ſam, Bartol. Caſtrenſem, Alexan. Iafon. Decium, Afflict. & Benincaſium ibi relatos, & vltra eos Valaſcus, dicta conſultatione 1. numer. 1. in fin. Cæ ſar Barzius, dict. deciſ. 69. num. 34. vbi poſt Alciatum ſcripſit, quod pauper. aut diues de præ ſenti quis non præ ſumitur, ſed ei, qui paupertatem, aut diuitias allegat, incumbit onus probandi, & n. 36. quod paupertatem allegans, quando ea eſtl ſuæ intentionis fundamentum, probare debet: & vide n. 20. & 21. vbi inquit, quod alimenta non debentur ei, qui diu litem eſt proſequutus, neque ea vnquam petiit. Et ſi peteret lite pendente, quod paupertas eſ ſet eo caſu probanda. Et pro hac ſententia citat Hippol. Riminald. in d. conſ. 377. d.n. 18. text. vulgatum, in l. ſi vero, §. qui pro rei qualitate, ff. qui ſatis dare cogantur: & n. 19. ſubdit, quod Iudicis arbitrio relinquitur paupertas hæc, ſiue quis in propoſito pauper dicatur, cum in hoc articulo certa doctrina dari non poſ ſit, vt per relatos ibidem. Et per Menoch. de arbitrariis iudicum, lib. 2. centu. 1. caſu 65. Petrum Surd. de alimen. 7. quæ ſt. 9. n. 10. & tit. 9. q. 37. num. 1. Cæ ſarem Barzium, d. deciſ. Bononiæ 69. numer. 51. & in noſtris terminis, ac eadem, qua verſamur, materia, per Ludouicum Molinam de Hiſpanorum primogeniis, lib. 2. dict. capit. 16. num. 46. in illis verbis: Idque verum, ac probabile mihi videtur, dummodo paupertatis conſideratio indicantis arbitrio relinquatur. Et ſuperioribus omnibus conuenit Ludouicus Caſanate, in conſ. 25. n. 7. 8. & 9. Vbi quod alimenta, & litis expenſ æ, lite durante, prouidentur intuitu inopiæ & paupertatis; & non dantur habenti vnde ſe poſ ſit alere: & num. 12. quod paupertas eſt cauſa finalis præ ſtandi alimenta, & litis expenſas lite durante: & n. 31. quod alimenta lite pendente denegantur habenti dotem: Et eodem n. 31. quod etiam denegantur habenti rem magni valoris, & parui redditus, quia cogitur proprietatem vendere. & ex pretio ſe ſuſtentare: nam & ſi in eo, qui præ ſtat alimenta, ad cognoſcendum, in qua quantitate præ ſtare debeat, inſpiciantur redditus, & eorum quantitas (inquit Caſanate metipſe:) tamen in eo, qui recipit alimenta, ad cognoſcendum, an habeat, vnde ſe poſſit alere, non inſpiciuntur redditus, ſed proprietas. Si enim habet rem magni valoris, & parui redditus, cogitur rem vendere, vt. ex pretio ſe sustentet, & quamdiu, vel res, vel pretium ſupereſt, dicitur aliunde habere; re verò vendita, & pretio conſumpto, obligatio alendi reſurgit. vt tenet Tel. Ferd. in. l. 10. Tau. n. 13. & 14. & vide Cæ ſ. Barz. dec. Bon. 69. n. 45. & 46. Subdit deinde Caſana. eodem conſ. 25. n. 23. & 24. quod alimenta ſemper prouidentur, vel negantur, attento præ ſenti ſtatu paupertatis, vel diuitiarum abſque conſideratione euentus futuri: & n. 25. quod alimenta propter diuitias ſemel denegata, ſuperueniente paupertate reuiuiſcunt. Et per totum conſ latè probat, alimenta litiganti inopi ſemel prouiſa, ex ſuperuenientibus diuitiis deſinere. vt ibid. latiùs inuenies reſolutum, atque probatum, ex n. 7. cum ſeq. & videper totum conſ. ( vt dixi) Burdum etiam de alimentis. tit. 3. quæ ſt. 5. n. 7. & tit. 7. quæ ſt. 42. n. 5. & id ipſum quod de paupertate diximus, vt alimenta exigi iure valeant, tenuit quoque nouiſ ſimè Stephanus Gratianus, diſcept. forenſ. c. 55. n. 49. vbi inquit, quod regulariter litis expenſ æ, & alimenta præ ſtari debent pauperibus: & n. 53. quod non omnibus debentur pari modo, ſed arbitrio Iudicis ſecundum facultates, conditionem Perſonarum, dubium litis euentum, & valorem rei in iudicio deductæ. Quod eſt iuridicè, & rectè dictum, & conuenit Ludouici Molinæ reſolutioni ſuprà traditæ; ac etiam Petrus Surdus obſeruat de alimentis, tit. 4. quæ ſt. 23. n. 41. & ſecundum hæc (vt vides) non aliàs quàm ex paupertatis cauſa, alimenta hæc, & litis expenſ æ litigatoribus debentur lite pendente. Imò vt exegi, ac præ ſtari debeant de iure, non ſolum requiritur, quod ſit pauper, led etiam quod habeat præ ſumptionem iuſtitiæ pro ſe ſuper petitione ſua, & meritis cauſ æ. Id quod Speculator magiſtraliter tradidit, in tit. de inquiſi. §. finali, col. prima. vbi dicit, ſeculari egenti. de bonis in quibus ius haberere præ ſumitur, ſubueniendum eſ ſe, ſi paupertatem & præ ſumptionem iuſtitiæ pro ſe habeat, & ponderat Speculator, ſicut & Imola, textum, in c. ex part. ad finem, de accuſatioribus, & conueniunt, idémque tradunt Aretinus, & Felinus, in cap. ſi qui teſtium de teſtibus. Afflictis, Crauet. Ioan Nic. & Ioan. Cephal. cum quibus eleganter, & eruditè Hippol. Riminal. d. conſ. 377. ex n. 1. vſque ad n: 7. lib. 4. vbi in id inducit text. in l. fin. C. de ordin. cogn. qui text. ita verè probat propter ſui rationem præcipuam. Idem quoque, videlicet paupertatem non ſufficere ſolam, ſed neceſ ſariam eſ ſe præ ſumptionem iuſtitiæ non leuem, vt alimenta decernantur actori lite pendente; adnotarunt dilucidè Didac. Couar, practic. d.c. 6. n. 6. in verſic. non tamen negauerim. Ludouicus Mol. de Hiſp. primog. lib. 2. i.d.c. 16. n. 36. Iacob. Menoc. lib. 1. d. præ ſump. 35. n. 6. qui inquit, quod præ ſumptio debet eſ ſe vrgens, & in eodem indicio, nec leuis ſuſficit: & n. . 32. vbi quod ſola inopia non eſt cauſa ſufficiens ad conſequendum alimenta, & ſumptus litis. Petr. Surd. (qui Hippol. Riminal. non citar) de alimentis tit. 1. quæ ſt. 122. n. 27. 28. & 29. fol. 150. vbi inquit poſt Couarr. & alios, quod cautus Iudex diligenter examinet iura partium; & cognito quòd præ ſumptio vrgeat magis pro actore, decernat ei alimenta; ſi verò contrà erit, non decernat. Latius Surdus metipſe, eodem tit. 1. quæ ſt. 120. per totam. vbi etiam ex aliis multis Authoribus tradidit, quod ſola paupertas in propoſito non ſufficit, ſed quod iuſtitiæ non leuis præ ſumptio neceſ ſaria eſt. Quo etiam in placito, & alij Authores manſerunt, quatenus ex præ ſumptione iuſtitiæ, etiam non concurrentibus his, quæ in § de inofficioſo, l. ſi inſtituta, ff. de inofficioſo teſtamento, exprimuntur, decernenda alimenta putarunt lite pendente, & horum mentionem faciam infrà, dum principaliter id inquiram i & an iuſtitiæ præ ſumptio dicatur adeſ ſe necdum ſententiâ latâ, & ſic in prima inſtantia, ſi ſubſit alia præ ſumptio, prout magis communiter tenuerunt iuris Interpretes, ſicuti ibi videbitur, & per Andream Fachineum nouiſ ſimè, controuerſ iuris. lib. decimoſecundo, capit. 52. & in conſilio 42. numero 25. & 26. libro primo, tenuit etiam reſolutionem eandem Stephanus Gratianus Diſceptation. forenſium, dicto capite 55. num. 4 [...] Dummodo pauper habeat præ ſumpt. iuſtitiæ, & citat Speculatorem Imolam, Felinum, & Riminaldum; & intelligit in caſu, in quo pauper peteret vniuerſam hæreditatem, vel maiorem partem, ſecus ſi Perſonali actione experiretur pro aliquo ſuo credito, vel re ſingulari; & citat Surdum, de alimentis, iit. 1. quæ ſt. 120. num. 14. num. autem 52. Gratianus ipſe dicit vnum verbum notandum, alimenta, & litis expenſas deberi lite pendente, licèt ſimus in habente maritum, & filios diuites, quia non per hoc mater & vxor dicuntur diuites; & citat Guid. Pap. quæ ſt. 57. nec aliter fundat. Ego verò vt meam ſententiam interponam in eo articulo, qui euenire non modo aliquando, ſed etiam ſ æpè poteſt, credo equidem reſolutionem eam veriſ ſimam, tum ex fundamento illo dicto, quod non per hoc mater, & vxor dicuntur diuites; tum etiam, quia ex communibus, & receptis omnium traditionibus in hac materia, vt alimenta, & litis expenſ æ præ ſtari debeant, duntaxat conſideratur, atque principaliter inſpicitur, an actor litigans, & alimenta petens, ſit pauper, necne, an inſuper iuſtitiæ præ ſumptionem pro ſe obtineat (vt dictum remanet:) ſequitur ergo, quòd ſi vxor, aut mater litigans, inops verè ſit, & iuſtitiæ præ ſumptionem pro ſe habeat, quamuis maritum, aut filios habeat diuites, quod iuſtè petat, & conſequi debeat alimenta, & litis expenſas, ea quo lex eius paupertatem, aut diuitias, non alterius cuiuſlibet diuitias, aut paupertatem conſiderat. Er quemadmodum mariti, aut filiorum paupertas non prodeſ ſet, vt matri, aut vxori diuiti litiganti alimenta præ ſtarentur lite pendente, ita & æqualiter nec nocere poteſt ipſum abundantia: eo magis, quod ſi ipſa pauper ſit, & ſumptus litis. atque alia adeò neceſ ſaria è marito, vel liberis non præ ſtarentur, vel non æqualia, & quæ ſufficerent, redderentur, vel iidem litem non proſequerentur, aut propter expenſas & ſumptus cogeretur ipſa mulier derelinquere ius ſuum, aut illud non proſequi. vel cederet illud modico recepto, ac denique eis bonis defraudaretur, quorum aliàs dominium obtineret & victoriam portaret, ſi in lite non deſiſteret, aut neceſ ſaria erogandi facultatem haberet. Et ſic debetur eidem alimenta, & litis expenſ æ etiam hoc caſu præ ſtari, ex ratione l. 1. §. ſed & ſi incertum ſit, ff. de ventre in posseſ ſion. mitten. æquius eſ ſe impendia fruſtra fieri, quàm ei denegari alimenta, qui aliquo caſu futurus eſt dominus. Quocirca Ludouic. Caſanat. dict. conſ. 25. num. 31. (vt vidimus ſuprà ) muliere illa agente contra Ludouicum reum conuentum, conſiderauit duntaxat, an mulier ipſa haberer annuos redditus, & dotem, an etiam haberet rem magni valoris, & parui redditus; non verò an maritus, vel filij diuites eſ ſent; ſuperiorum tamen, & Stephani Gratiani nullam mentionem fecit, quibus & patrocinari videntur ea, quæ in terminis authent. præterea, C. vnde vir & vxor. quando inquam vxor inops filios, vel fratres habet diuites, vt non excludatur à beneficio illius authent. adduxit Cæ ſar Barzius, deciſ. Bononiæ. 130. ex n. 54. cum ſeq. & Petrum Surd. referam ſtatim.

Nec vrgent in contrarium nonnulla, quæ Ludouicus ipſe Caſanate, in conſil. 27. num. 9. & 10. ſcripta reliquit poſt alios multos iuri s Interpretes, quos citat, videlicet pauperem non poſ ſe dici eum, qui poteſt ab alio alimenta petere; & inde nec pauperem dici mulierem habentem maritum diuitem, quem poteſt ad præ ſtandum alimenta compellere. Siquidem & is Author, & cæteri, qui commemorantur ibidem, intelligi debent in eo dubio, & articulo, & ad effectum & reſolutionem ipſius, de quo ibi agebatur, an ſcilicèt cauſa dotis, & alimentorum pertineat ad Eccleſiaſticum, vel ad ſecularem Iudicem: de qua etiam agit Barboſa, prima parte legis primæ, ff. ſoluto matrimonio, num. 48. & ſeq. & diſtinctionem illam, an pauper, vel diues ſit, quoad ipſum propoſitum mulieris, quæ maritum habet diuitem, procedere, vt non poſ ſit coram Eccleſiaſtico experiri, ſimiliter, & ad effectum vt poſ ſit ab alio, alimenta petere, vel non veluti à fratre, vel alio, à quo iure exigere poſ ſit. Diuerſum tamen eſt in terminis noſtris, & quoad effectum petendi, & conſequendi alimenta lite pendente, nam etſi à marito poſ ſit conſequi alimenta, & ſibi neceſ ſaria (vt certum eſt) non tamen poteſt eundem, etiam quantumcunque diuitem adſtringere, vt alimenta, & expenſas litis ſibi ſuppediret, ſicut nec filios adſtringit. Obligatio namque alendi vxorem, aut matrem, nuſquam ad expenſas litis extenditur, cum ab alimentis pro vitæ ſuſtentatione. ac etiam honoris, & dignitatis conſeruatione, ſumptus hi, vel expenſ æ valdè differant. In dubio igitur propoſito, quamuis mulier, quæ maritum, vel filios habet diuites, ex aliis cauſis, & maximè ob præ ſumptam iniuſtitiam, aut ius valde dubium excludi poſ ſit, ne alimenta, & expenſas litis conſequatur lite pendente; non tamen excludi poterit ex eo, quod filios, aut maritum habeat diuitem, ex quo eos compellere non poteſt ad illos ſumptus Et paria diiudicari debent, non habere filios, aut maritum diuitem, aut diuitem habere, ad ſtringere tamen non poſ ſe ad ea alimenta, & ſumptus litis neceſ ſarios præ ſtandos. Conſideratio ergo illa, an maritus ſit diues. vel filij diuites ſint, quamuis obtineat quoad illum effectum, ne ab alio alimenta exigi iure poſ ſint, à quo aliàs exigi iure valerent: ne etiam coram Eccleſiaſtico agere poſ ſit is, qui verè pauper non reputatur, ex quo alium ad alimenta retinet obligatum; non obtinet proculdubio quoad alimenta alia adeò diuerſa, & quoad expenſas litis, cùm non modò ratio diuerſa, ſed & diuerſa militet obligatio; nec eas expenſas præ ſtandi neceſ ſitas illa concurrat, quæ alimenta pro vitæ ſuſtentatione præ ſtandi neceſ ſitas exigit, vt ſic Guid. Pap. ſententia relata ſupra, num. 15. obſeruari debeat omninò. Quæ & coadiuuatur ex his, quæ in fortioribus terminis adnotarunt Socinus, in conſil. 64. num 3. in verſic. ex quibus infert, vol. 4. Capicius, deciſ. 24. num. 7. Lara, in l. ſi quis à liberis, § ſi quis ex his, num. 72. Craueta, in conſil. 164. num. 4. prout refert Surdus, de alimentis, titul. 1. quæ ſtion. 33. num. 27. & ſequentibus.

Nec etiam vrgent in contrarium ea, quæ Surd. ipſe ex aliis ſcripſit, & notauit ibidem, & quæ ſtion. 108. num. 6. & 7. & eodem titul. 1. quæ ſt. 23. num. 12. & 13. & quæ ſt. 103. num. 3. vbi quod pauper non dicitur, qui patrem, vel auum habet diuitem. Er quod vxor pauper non conſequitur quartam in bonis mariti diuitis defuncti, ſi habet patrem diuitem, & dict. titul 1. & quæ ſt. 108. num. 6. quod vxor ſatis dicitur habere vnde ſe alat, quando maritum habet ſibi obligatum ad alimenta, & non dicitur pauper, quæ habet maritum diuitem. His namque, & verè, & concludenter reſponderi debebit, prout reſpondetur ſuprà, num. 17. & 18. vt ſcilicet pauper dici non poſ ſit, qui patrem, vel auum, vel maritum habet diuitem, quoad effectum vt alium adſtringat ad alimenta pro vitæ ſuſtentatione neceſſaria. quem aliàs iure adſtringeret: prout in his terminis loquuntur expreſ ſim, atque ſpecificè Authores illi, qui per Surdum commemorantur: non verò quoad expenſas litis neceſ ſarias, quæ diuerſ æ adeò ab alimentis ſunt, nec alimentorum nomine continentur; vt alimenta præ ſtare obligatus, eas præ ſtandi neceſ ſitate non adſtringatur (vt dixi)

Ad alterum verò fundamentum, quod vxor pauper non conſequitur Quartam in bonis mariti diuitis defuncti, ſi habet patrem diuitem, vel filios diuites: reſponderi etiam debebit, id proculdubio non eſ ſe abſolute adeò aut certò verum, cùm & alij permulti iuris Interpretes contrarium tueantur expreſ ſim, ſicuti conſtat ex eodem Surdo, in locis relatis ſuprà, vbi contrarias ſententias recenſet. Conſtat etiam ex his, quæ longa ſerie tradidit Cæſar Barzius, dict. deciſion. Bononiæ centeſimatrigeſima, per totam. Vbi plenè, vtrum vidua habens patrem diuitem, vel filios diuites, excludatur ab ea Quarta? Et quid iuris, ſi fratres diuites habeat? Conceſ ſo autem ſine veritatis præiudicio, quod verior ſit ea opinio, quæ denegat Quartam in bonis mariti diuitis defuncti viduæ ſuperſtiti, ſi patrem, vel auum, vel filios, aut fratres, à. quibus conſequi alimenta poſ ſit, habeat diuites, vt latius per eundem Cæ ſarem Barzium, & Petrum Surdum. in locis nunc relatis: Id equidem nullo pacto ſuperiora ſubuertit, nec obſtat eiſdem, vt pote cum cauſa finalis & vnica conſtitutionis d. authent. præterea, C. vnde vir & vxor, & dictæ Quartæ conceſ ſionis, vere fuerit viduæ vxoris ſuperſtitis inopia, & vt extremæ paupertati illius, cui aliàs mendicandum eſ ſet, beneficio Quartae eiuſdem succurreretur. Et ſic duntaxat inſpicitur, an ipſa aliunde habeat, vnde commodè, & iuxta dignitatem viuere, & alimenta percipere valeat, nec ad ipſam Quartam perueniatur, ſi quomodocunque (honeſtè tamen & congruè) poſ ſit habere alimenta, cùm & loco alimentorum Quarta ipſa cenſeatur ſubrogata: ſicuti ex communibus Doctorum placitis tradidit Barzius, præcitata deciſion. 130. num. 28. & 93. & ſeq. & num. 37. & 42. & 49. & ſeq. & num. 85. & 86. vbi inquit, quod Quarta non eſt inducta, vt coniux ſuperſtes efficiatur diues, ſed ne cogatur mendicare. Et quod eſt remedium ſubſidiarium, & nunquam competit mulieri, niſi ſit omni alio remedio penitus deſtituta, quamuis (vt dixi) non adeò certa hæc omnia ſint, vt contradictionem maximam, & dubitandi anxiam non habeant, vt conſtat ex deciſione eadem 130. Bononiæ, & de hoc vltimo ibidem ex num. 91. cum ſeq. Vtcunque tamen res ſe habeat, & quicquid de Quarta illa dici poſ ſit, ac debeat, ſententiæ ſuperiori non refragatur, (vt dixi) ex ipſamet ratione antea conſiderata, expenſarum & ſumptuum litis neceſ ſitatem eam, diuerſam equidem eſ ſe ab alimentorum obligatione, nec eorum nomine comprehendi; idcirco, licèt ſimus in habente maritum, & filios diuites, aut fratres, etiam ſi iuſtitiæ non leuis adſit præ ſumptio; alimenta & litis expenſas pauperi deberi lite pendente nec ideò diuitem iudicandum, quod ab alio petere alimenta poſ ſit, qui ad eas expenſas præ ſtandas, eundem obligatum non habet, nec aliàs forſan litem proſequi valebit, non etiam expenſas neceſ ſarias, etiam à patre, vel marito diuite conſequi; cùm etſi ipſam alere velint, fortaſ ſis litis expenſis, atque his ſumptibus eidem non ſuccurrerent, nec ad ſuccurrendum poſ ſunt adſtringi; imò frequenter ob dubium litis euentum, expenſas huiuſmodi denegabunt, vel reddere nollent præfatæ Perſonæ, quas ſi actor haberet, litem fortaſ ſis conſequeretur. De his ergo cum occaſio ſe offeret, maturo indicio articulus hic definiri debebit, ac etiam negotij & rerum qualitas præ oculis haberi, & an poſ ſit, nècne, litigans commodè habere, & conſequi aliunde alimenta, & litis expenſas neceſ ſarias?

Sed & animaduertendum erit, ex ſuperius traditis, atque obſeruatis vtiliter, indèque in foro, & in praxi illud primum ſolitum, vt dato libello ſuper hæreditate, ſucceſ ſionève, aut filiatione, aliáve cauſa, filij metipſi, vel hi qui ſucceſ ſionem prætendunt, & cæteri alij (quos alimenta exigere iure poſſe, dum pendet lis, infrà dicemus,) exhibere debeant ſummariam informationem, qua demonſtrent, vel ſe eſ ſe in quaſi poſ ſeſ ſione filiationis, ſi de filiatione tractent, vel ius habere, quod contendunt, vel quando res eſt eiuſmodi, quod de iure agentis ex probatione ſtatim oblata, conſtare non poſ ſit, vt in ſucceſ ſione maioratus, vel alia qualibet, pro eis non leuem extare iuſtitiæ præ ſumtionem oſtendant, & clauſulis inſtitutionis maioratus, aut vocationibus, vel verbis eiuſdem. aut diſpoſitionis innitantur præcipuè. Cùm ſola inopia non tribuat hoc commodum conſequendi alimenta, & litis expenſas, vt dixi, & poſt alios multos obſeruauit ita, & de praxi teſtatur Iacob Menochius, lib. 1. dict. præ ſumption. 35. num. 31. in fin. Vbi etiam ſcribit, quod ſummariam hanc cognitionem, vno vel tantum teſte interrogato ſumere poterit Iudex: vt in ſpecie adnotarunt Couar. Molina & Decianus, ibidem relati. Hic tamen teſtis debet eſ ſe omni exceptione maior, vt etiam probarunt per eundem Menochium relati Authores. Et rurſus intelligitur, niſi aliqua repugnet præ ſumptio, vt Iaſon, Afflictis, & Gratus, ibidem commemorati obſeruarunt. Et repetit ipſe Menochius, in conſil. 484. lib. 5. atque ex eodem Menochio deduxit omnia ſuperiora ad literam, Alexander Trentacinquius, variarum reſolutionum, lib. 1. titul. de alimentis, dict. reſolutione prima, num. 48. fol. 119. & conuenit Petrus Surdus, de alimentis, titul. 1. quæ ſt. 11. num. 11. fol. 147. vbi inquit poſt alios Authores, quod agens tanquam filius, tenetur probare ſe talem: & per totam quæ ſtionem, qualiter filiatio probatur. Et num. 12. quod agens tanquam talis, tenetur probere ſe talem. Et agens tanquam agnatus, probare debet, ſe agnatum. Et num. 21. & ſequentibus, vſque ad numerum 25. recitat ea omnia, quæ ex Menochio diximus nunc, & latiùs comprobat illa, nec diſ ſentit ab eis. Et ſubdit num. 24. quod teſtis ſi debet eſ ſe omni exceptione maior, & qualitas hæc debet articulari, & probari: & num. 22. & 23. an teſtis vnus ſufficiat in cauſis ſummariis. Et hæc erunt notanda, atque ita practicanda in caſibus quotidie occurrentibus, & maximè circa ſucceſ ſiones maioratuum, ad quas frequenter plures concurrunt, & ſucceſ ſores contendunt, quicunque namque ſucceſ ſionem maioratus prætendat, & tanquam talis agat, tenetur probare ſe talem, atque ex genere, ſeu famalia inſtitutoris maioratus, vel ex vocatis eſ ſe, ſi alimenta petat ſibi præ ſtari lite pendente, & inſuper ſola inopia inniti non debebit, cum ſola non ſufficiat (vt dixi) ſed etiam, ac maximè ex præ ſumptione iuris & iuſtitiæ pro ſe vrgentis, quibus equidem ſummariè, congruenter tamen inſpectis, & examinatis, & clauſulis, atque vocationibus, ſeu ſubſtitutionibus inſtitutionis maioratus diligenter inſpectis, ex quibus vrgentiores præſumptiones elici poterunt (vt compertum eſt) an alimenta, & ſumptus litis præ ſtari debeant, necne, Iudex diſcretus iuxta eadem poterit definire, & arbitrari congruenter. Nam dum quæritur, alimenta, præ ſtanda lite pendente, qualiter taxanda ſint, ſiue quæ alimentorum quantitas præ ſtanda: obtinuit equidem arbitrio Iudicis hoc relinquendum, prout ex Didaco Couar. Afflictis, & Rebuffo reſoluit Ludouicus Molina, de Hiſpanorum primogeniis, lib. 2. dict. cap. 6. num. 47. vbi ſubdit, ſe ita vidiſ ſe ſeruatum in pluribus cauſis, conſiderata qualitate perſonarum, quantitate fructuum, & conſiderato futuro euentu litis, & quantum in diffinitiua ſententia præ ſtandum ſit, & Couar. atque Molinæ ſententiæ accedit nouiſ ſime Alexander Trentacinq. variarum reſolutionum, lib. 1. dict. reſolutione prima, num. 46. fol. 119. Et ante ipſum Iacob. Menochius, lib. 1. dicta præ ſumptione 35. num. 35. vbi inquit num. 34. alimenta, & ſumptus litis præ ſtari, vſquequò diffinitiuè fuerit pronuntiatum: quod idem poſt alios tenuit Ludouicus Molina ibi relatus. Subdit denique Menochius metipſe eadem præ ſumptione 35. num. finali, alimentorum, & impenſarum aſ ſignationem, nullum penitus præiudicium facere cauſ æ, & iudicio principali: & ante ipſum ita quoque obſeruauit Tiberius Decianus, dict. conſ. 66. column. 3. verſic. quæ aſ ſignatio, lib. 3. Et idem tenuit Lara, in dictal. ſi quis à liberes, §. ſi vel parens, num. 43. Trentacinquius etiam, dict. reſolutione prima, num. 47. & comprobat, atque exornat permultis Petrus Surdus, de alimentis, dicto tit. 1. quæ ſt. 126. per totam, ex fol. 16 . & num. 6. poſt alios dicit vtiliter, alimenta & litis expenſas præ ſtari non debere lite pendente, quando Iudex ita prouidendo, decideret cauſam principalem. Reſolutionis etiam ſuperioris eam & concludentem rationem aſ ſignat ibid. n. 2. quod iudicium in quo tractatur de alimentis, eſt ſummarium, & ſit quædam leuis cognitio, non plena; & ſufficit probatio præ ſumptiua, vt dictum fuit ſuprà. At ſententia lata in iudicio ſummario, non nocet in plenario. Ita etiam & probationes in cauſa ſummaria, no probat in plenaria, vt vtrumque Surdus metidem probauit, dict. quæ ſt. 126. n. 3. & 4. Et hactenus de ſuperioribus, quæ primam & notandam obſeruationem in hac materia continent.

Tertiò deinde & principaliter obſeruandum, atque conſtituendum eſt in hac materia, qua de alimentis & litis expenſis præ ſtandis, vel non præ ſtandis per reum ac toti, quandiu lis pendet, agitur, præ oculis principaliter habenda, atque notanda eſ ſe iura nonnulla, ex quibus deducendæ equidem erunt ipſius materiæ reſolutiones ferè omnes, quamuis diuerſimodè; non enim poſ ſunt ſimul, aut in idem expendi, ſed ex diuerſis illis caſibus, diuerſis etiam rationibus & cauſis, quibus & Iureconſulti, & Imperatores excitantur, vel magis adducuntur, caſuum etiam diuerſorum reſolutiones deduci valebunt. Eadem tamen iura ex omnibus iuris Interpretibus, quos adhuc prælegerim, Simonem duntaxat de Prætis congeſ ſiſ ſe, de interpretatione vltimarum voluntatum, lib. 5. interpretat. 2. dubitat, 2. num. 7. & quatuor ſequent. fol. mihi 497. textum inquam, in l. fin §. quod ſi ei, C. de ordine cognition. qui eſt textus notabilis in hac materia, & in l. ſi inſtituta, §. de inofficioſo. ff. de inofficioſo teſta. & in l. Antepenultima. ff. de iure deliberandi, & in l. ſi neget. ff. de liberis agnoſc. & in l. 1. §. ſed et ſi certum, ff. de ventre in poſſeſ ſionem mittendo, & in capit, ex parte, in fine, de accuſationibus. Vere tamen (vt dixi) non poſ ſe iura ea ſimul, aut in idem expendi, prout Prætis ipſe fecit: ſed diuerſis caſibus diſtinctis ponderari debere, vt quoque dicebam nunc.

Vt autem à textu, in d. l. vltim. §. quod ſi ei: incipiam, obſeruandum equidem eſ ſe, ex ratione textus eiuſdem deduci nonnulla, quæ ſine hæ ſitatione recipiuntur in praxi, vt Aluarus Valaſcus, conſultatione prima, num. 5. in fine, profitetur, & communi Doctorum placito ad id reducuntur (ſed non ita dictinctè proferuntur ab aliis) vel alimenta, & litis expenſas præ ſtandas ei, à quo bona quæ poſ ſidebat, auferuntur ex aliqua cauſa, vel qui in quaſi poſ ſeſ ſione percipiendi alimenta, ipſo iure anteà fuerat. Et primùm ſatis apertè probatur ex dict. §. quod ſi ei, ex quo alimenta deberi ei, cuius bona ſunt ex aliqua cauſa ſequeſtrata, & alia ſibi non remanent, ex quibus ſe alat, poſt Gloſ ſ. Cin. Bald. Salic. Iaſonem, Curtium, Couarru. & Laram, notauit Aluarus Valaſcus, præcitata conſultatione prima, num. 1. qui ſubdit num. 2. idem ius eſ ſe in bonis ſequeſtratis propter delictum. Et ita ſe vidiſ ſe multoties in prætoriis cauſarum criminalium, per textum in dict. l. fin. C. de ordine cognitionum, Vbi in terminis ita ſcripſit Albericus num. 1. qui etiam ad hoc ipſum allegat l. ait Prætor, §. vltim. & l. filius, ff. de iure deliberandi. Et idem tenet Lara in d. §. ſi vel parens, num. 62. Petrus Surdus, de alimentis, tit. 1. quæ ſt. 123. per totam, fol. mihi 159. vbi reſoluit, quod ſequeſtratis bonis, ſemper dominus rerum poſitarum ſub ſequeſtro, ali debet de illis bonis, & latius id explicat. Et ſubdit n. 8. quod priuationis bonorum iudicio pendente, reus eſt de illis bonis alendus, argumento leg. pupillus, ff. de priuilegiis creditorum. Et vide eodem tit. 1. quæ ſt 129. per totam, fol. 164. vbi plene, an & quando accuſatus de crimine, alendus ſit lite pendente. Eandem denique ſententiam, vt bonis ſequeſtratis, dominus eorum ali debeat de ipſis, tenuit nouiſ ſimè, & vltra relatos per Surdum, Alexander Trentacinquius, variarum reſolutionum, lib. 1. tit. de alimentis, reſolut. prima, n. 39. qui tamen temperari debet, quatenus inquit, ei cuius bona fuerunt ſequeſtrata, decernenda alimenta, & litis expenſas, ſi conſtat de eius poſ ſeſ ſione, vel quaſi, aut pro eo extat præ ſumptio, & non habet vnde ſe alat, atque explicari. Et reſolutis per Surdum, dict. quæ ſt. 123. num. 1. nam etſi Secundum requiſitum, videlicet, quod non habeat aliunde, vnde ſe alat, neceſ ſarium ſit: Primum tamen neceſ ſarium non eſt, quod bona ſemper illius præ ſumantur, penes quem ſunt reperta, quia ex poſ ſeſ ſione præ ſumirur dominium, ſicuti contra Menochium, lib. 1. præ ſumptione 35. n. 23. Recte animaduertit Petrus Surdus ibidem, renuit quoque ſententiam eandem, vt dominus ali debeat de bonis ſequeſtratis, Cardin. Thuſ. pract. concluſ. iuris, tom. 1. lit. A concluſ. 309. n. 16. & ante alios Didacus Couarr. (quem ſuperiores non citant) pract. dict. cap. 6. n. 6. vbi reddit verum intellectum ad textum, in d. l. vltima, §. quod ſi ei, C. de ord. cognitionum, vt non debeat ita ſimpliciter intelligi, prout intelligitur communiter, ſed iuxta rationem & diſtinctionem ipſius, Hippolyt. Riminald. (quem etiam præcitati Authores non commemorant) dict. conſ. 377. n. 5. lib. 4. qui inquit, in d. l. vlt. litiganti miniſtrari alimenta, & expenſas litis, quia erat in quaſi poſ ſeſ ſione libertatis, ex qua vocabatur in ſeruitutem; & ſic erat magna iuſtitiæ præ ſumptio pro eo, iuncta paupertate ſua.

Ei etiam, qui in quaſi poſ ſeſ ſione erat percipiendi alimenta, deberi lite pendente alimenta, & litis expenſas, etiam ſi adhuc nulla ſit lata ſententia, & ex eiſdem, & aliis multis deducitur Authoribus, tametſi confuſe quidem id annorauerint; nam dum enumerant perſonas permultas, quibus deberi alimenta lite pendente arbitrantur, non diſtinguunt perſonas, quibus iure debentur alimenta, & qui in quaſi poſ ſeſ ſione eius iuris, ac percipiendi alimenta erant, ab his, quibus etſi alimenta deberi poſtmodum conſtiterit, ipſi tamen in quaſi poſ ſeſ ſione eius iuris antea non fuerant. Et de his quidem agendum eſt infrà obſeruat. 4. principali, vbi enumerabuntur perſonæ, quamplures, quibus lite pendente debentur alimenta, ſi pauperes ſint, pro ſe habeant iuſtitiæ præ ſumptionem, non tamen fuerunt vnquam in quaſi poſ ſeſ ſione iuris percipiendi alimenta. Nunc verò agimus de his, quibus & alimenta debentur, & qui in quaſi poſ ſeſ ſione eius iuris erant. Et his quidem, lite etiam pendente, & adhuc nulla lata ſententia, alimenta deberi, recte ſtatuerunt iidemmet Authores, quamuis ab Antiquis & Recentioribus nullus ita explicauerit. Nec etiam Petrus metipſe Surdus, ad eum ordinem, atque diſtinctionem reduxerit, quamuis de hac materia egerit longa ſerie: Barboſa tamen, prima parte, legis primæ, ff. ſoluto matrimonio, num. 58. in verſic. Et ideò verior videtur reſolutio, fol. mihi 218. Etſi diſtinctionem præfatam non ita dilucide & abſolute tradiderit, nec expreſ ſerit eam, maturo equidem (vt adſolet) iudicio agnouit: quòd ſi agatur de perſona, cui iure debentur alimenta, & perſona ſit in quaſi poſ ſeſ ſione illius iuris, alimenta huic præ ſtanda eſ ſe, dum lis durat, etiam ſi adhuc nulla ſit lata ſententia, per tex. in dict. l. vlt, §. quod ſi ei, C. de ordine cognitionum. & in cap. penult. de accuſationib. Et idem alij pariter Authores agnouerunt, (ſed non ita explicarunt) quatenus pluribus in caſibus lite pendente alimenta præ ſtari debere litigatoribus, ſtatuerunt.

Ac primùm equidem obſeruarunt, quod mulier de adulterio accuſata, dum lis pendet, maritum cogit ad eam alendam, & neceſ ſaria ſubminiſtranda; argumento text. in dict. l. penult, ff. vt in poſ ſeſ ſ. legat. Albericus, & Palacios Rubios, cum quibus Lara in dict. §. ſi vel parens, num. 64. Aluarus Valaſcus, conſult. prima, num. 4. Ioannes Botta, in conſ. 13. ex num. 10. cum ſequentib. Barboſa, prima part. l. primæ, ff. ſoluto matrimonio, num. 58. ad finem, Alexander Trentacinquius, variarum reſolutionum, lib. 1. tit. de alimentis, dicta reſolutione prima, num. 37. fol. 118. Hieronymus Cæuallos, pract. communium contra communes, quæ ſt. 733. Cardinalis Thuſcus pract. conſ. iuris, tom. 2. lit. A. dicta concluſ. 309. in princ. Et idem ſi agatur de ſeparando matrimonio propter conſanguinitatem, vel aliud impedimentum, Abbas, Afflictis, Speculator, & Didacus Couarr. cum quibus Aluarus Valaſcus, dict. conſultatione prima num. 5. Barboſa, dicto num. 58. in finalibus verbis. Et num. 59. in verſic. Vnde & vxori, vbi vide, Lara, in d. §. ſi vel parens, n. 65. & duobus ſequent. Petr. Surd. de alimentis, tit. 1. quæ ſt. 118. num. 1. num. 6. fol. mihi 154. Idem etiam, quando vxor ob mariti inopiam repetit dotem, quia interim eſt alenda, ex ſententia Cini, Socini. Baldi, & Felini, cum quibus Lara, vbi ſupra num. 68. Aluarus Valaſcus, dicta conſultatione prima, num. 5. in fine, Petrus Surdus, referens alios multos, & id declarans, dict. quæ ſt. 118. num. 7. & n. 5. quòd vxori dantur alimenta pendente lite, an licuerit ſibi à viro diuertere: & n. 8. quòd vxor agens ad dotis reſtitutionem propter mariti mortem, interim debet ali: & latiùs explicat num. ſeq. Alexan. Trentacinquius, dict. num. 37. Deinde, quod Monachus expulſus à Monaſterio, ali debeat à Monaſterio, dum lis pendet, & ſic is, qui erat in quaſi poſſeſ ſione alimenta percipiendi ab eodem Monaſterio poſt deciſionem Rotæ, & Bologninum, tradidit Aluarus Valaſcus, dict, conſultatione 1. num. 3. qui ſubdit, idem eſ ſe in Clerico ſuſpenſo, vel depoſito verbaliter. quod ſit alendus de redditibus beneficij, ſi aliunde non habeat. Et refert alios ſic tenentes Lara, in dict §. ſi vel parens, num. 62. & num. 60. inquit, idem obſeruandum eſ ſe in collegiali, qui repellitur à collegio & rectè fundat, vt; ibi videri poteſt. Monacho etiam agenti contra Abbatem, ſiue illum accuſanti, quod interim miniſtrantur alimenta de bonis Monaſterij, ſi proprium non habeat, per text. in cap. ex parte, de accuſationibus, & multos alios Authores reſoluit Lara, in dict. §. ſi vel parens, n. 55. & num. 58. recte ſubdit, eadem ratione alendum Abbatem, qui obiectum crimen innocentia expurgat, vt latius ibi explicat. & id ipſum, quod Monacho argenti contra Abbatem, miniſtrentur interim alimenta à Monaſterio, obſeruarunt Alexander Trentacinquius, dict. reſolutione prima, num. 36. Petrus Surdus, de alimentis, dict. tit. 1. quæ ſt. 121. n. 1. & per totam quæ ſtionem alia ſimilia adducit. Ea autem, & alia etiam, ideo hic non repetuntur quod non pertineant ad eas perſonas, quæ in quaſi poſſessione percipiendi alimenta, anteà erant. Et quod Abbas, dum accuſatur, recipiat alimenta, & litis expenſas lite pendente, cum eodem Lara, & aliis permultis reſoluit Surd. eodem tit. 1. quæ ſt. 127. & vide quæ ſt. 128. vbi quod Monacho accuſato miniſtrantur alimenta pendente lite, cum diſtinctione, de qua ibi & n. 111. quòd Manacho, dum contenditur, an ſit Monachus, alimenta præ ſtantur à Monaſterio, Rurſus, & quòd ſeruus litigans cum domino, alendus ſit lite pendente, ſi non habeat aliunde, ex aliis multis tradidit idem Surdus, dict. tit. 1. quæ ſt. 122. Et hactenus de obſeruatione 2. principali in hac materia.

Præterea & quarto loco conſtituendum, atque obſeruandum eſt principaliter, quaſi poſ ſeſ ſionem iuris percipiendi alimenta in omnibus caſibus prædictis, poſ ſeſ ſionem etiam eorum bonorum, quæ ſequeſtrata, aut ablata fuere, iuxta terminos dictæ l. vltimæ, C. de ordine cognition, id efficere, quod hactenus obſeruauimus, videlicèt, quod alimenta dum pendet lis, præ ſtari debeant ei, cui iure debebantur, & in quaſi poſ ſeſ ſione percipiendi ea fuerat, vel ei, cui bona ablata fuerunt; regulariter tamen, atque aliàs. pro regula generali conſtituendum in hac materia, actori pauperi litiganti, non teneri reum etiam diuitem alimenta, neque expenſas litis ſuppeditare lite ipſa pendente. Idque per tex. ſingularem, in l. Imperatores, ff. de tutel. & ration. Diſtrahend. vbi Iureconſultus pupillo petenti expenſas litis à tutoribus, contra quos agebat, reſpondet Imperatores reſcripſiſ ſe: Non habet rationem poſtulatio tua, volentis in ſumptum litis ab his tibi pecuniam ſubminiſtrari. Ex quo textu notarunt Bartol. & Baldus ibi, quod nemo tenetur aduerſario ſuo contra ſe ipſum ſuppeditare ſumptus litis. Et poſt alios multos, ita pro certo, ac regula generali tradiderunt Lara, in dict. §. ſi vel parens, num. 48. & 49. Couar. practic. dict. cap. 6. num. 6. in princip. Hartman. Piſtor. quæ ſt. 20. num. 1. & 2. Aluarus Valaſcus, dict. conſultatione prima, num. 7. Vbi teſtatur in forenſibus controuerſiis ſe vltra annos triginta verſatum, & tritum, numquam iudicatum meminiſ ſe, quod per reum diuitem actori pauperi litiganti ſubminiſtrentur expenſ æ litis, dum pendet lis ipſa: Cardinalis Thuſcus, practicarum concluſ. iuris, tom 1. lit. A concluſ. 309. num. 23. latius Petrus Surdus, de alimentis, tit 1. quæ ſt. 102 ex. num. 1. vſque ad numer. 8. vbi num. 5. inquit hoc procedere tam in ciuili, quàm in criminali iudicio. Et reddit rationem, quia nimis graue eſt, quod actor compellatur præbere expenſas, & alimenta contra ſe ipſum, l. nimis grane, C. de probationibus, cum quilibet teneatur ad ſui conſeruationem, non ad deſtructionem, nec alium iuuare debeat contra ſeipſum. Et ita Guidonis, & aliorum ſententia contraria meritò improbatur, per Couarruuiam, dict. c. 6. practic. num. 6. Valaſcum, dicta conſ. 1. num. 6. vtpote cum pro ea nec vrgeat textus, in d. l. vltima, §. quod ſi ei, C. de ordine cognition. quæ loquitur in caſu dicto ſuprà, quando inquam bona ablata fuerunt alicui, quæ ipſe poſ ſidebat, & quæ præ ſumebantur eſ ſe ipſius, vt ſuprà dicebam. Cum etiam textus, in d. l. ſi inſtituta, §. de inofficioſo. ff. de inofficioſo teſtamento. Id non probet aliquo modo, & ob rationes plures, quæ militabant illo caſu, ita fuerit ſtatutum, vt infrà dicendum eſt, & ad vtrumque textum poſt alios obſeruauit Hartman. Piſtor, dict. quæ ſt. 20. num. 3. Regula igitur præfata, regulariter eſt tenenda, & veriſ ſima, quæ tamen non obtinet locum in caſibus prædictis ſuprà Non etiam obtinet, nec procedit, vbi aliquis aſ ſerit, ſe eſ ſe alicuius filium, & ex ea cauſa petat alimenta, vel ſe eius filium pronuntiari; tunc namque ſi præ ſumptio eſt pro filio, qui de filiatione, aut de alimentis aduerſus patrem contendit, hæc ſane præ ſumptio ſuſ ſicit, vt ipſi filio aliunde non habenti, decernantur à patre alimenta, & litis expenſ æ. Et ſic in propoſito neceſſe non eſt, vt pro filio ſit lata prima ſententia. Non etiam eſt neceſ ſe, quod ſit in quaſi poſ ſeſ ſione filiationis, vel alterius iuris, ſed ſuſ ſicit præ ſumptio aliunde proueniens, modè vrgens ſit. Quamuis multum releuet quaſi poſ ſeſ ſio filiationis; & paupertas ſimul requiritur, nam etiam filio, ſi diues ſit, vel aliunde habeat, vnde viuere poſ ſit, alimenta non ſunt præ ſtanda lite pendente; præ ſtantur autem ſi pauper fit, & iuſtitiæ præ ſumptionem pro ſe habeat, vt dictum eſt. Et ita ſuperiorem reſolutionem eruditè tradit Iacobus Menochius, l. 1. præ ſumptione 35. ex n. 1. vsque ad n. 8. vbi alios multos citat Authores ita tenentes. Eos etiam improbat, qui non aliàs filio in propoſito alimenta decernenda dicebant, quàm ſi tria concurrerent. Et reſpondet ad text. in d. lege, ſi inſtit. §. de inofficioſo, ff. de inofficioſo teſtamento. quatenus ibi fuit neceſ ſaria prima ſententia pro filio exhæredato. Ac denique, quod in caſu prædicto neceſ ſaria non ſit, reſoluit Aldobrandinus etiam, in conſ. 28. n. 46. & Menochij obſeruationes tranſcribit, & ſequitur Alexander Trentacinquius, variarim resol. l. 1. de alimentis, d. reſolut. prima, n. 32. & 33. fol. 118. & eo non relato ſequitur etiam Petrus Surdus, de aliment. d.t. 1. q. 110. ex n. 10. fol. 144. vſque in finem quæ ſtionis, Vbi inquit, quod ſi filius eſt in quaſi poſſeſ ſione filiationis, vel ſuper filiatione præceſ ſit cognitio aliqua ſummaria, tunc præ ſtanda ſunt ei alimenta, dum plenè, cognoſcitur ſuper articulo principali. Pendente autem ſummaria cognitione, quòd filius non eſt alendus: & non eſ ſe neceſ ſe, quòd ſit lata prima ſententia, neque ſit in quaſi poſ ſeſ ſione filiationis, quia ſatis eſt. quod pro eo ſit vrgens præſumptio. aut quod ſummariè conſtet eſ ſe filium, quamuis ſi ſit in poſ ſeſ ſione filiationis, hoc ſufficiat abſque alia probatione. Et reddit rationem ſuperiorum, n. 44. quia ſcilicet æquius eſt, impendia fruſtra fieri, quàm ei denegati alimenta, qui aliquo caſu futurus eſt dominus: l. prima. §. ſed & ſi incertum, ſit ff. de ventre in poſ ſeſ ſion. mittendo. & hæc quidem vel vno verbo eruditè, atque magiſtraliter tradiderat Didac. Couar. pract. dict. c. 6. n. 8. & eo duntaxat relato ſequitur etiam ipſammet reſolutionem Cardinalis Thuſcus. pract. concl. iur. t. 1. lit. A. Concl. 309. n. 15. fol. 290. & iuxta hæc venit intelligenda, atque temperanda generalis illa Hartman Piſtor. traditio d.q. 20. n. 5. dum dixit, regulam illam traditam ſuprà n. 52. limitari, vt non procedat in perſonis litigantibus de alimentis nam hoc caſu pauperi agenti, interim reus conuentus tenetur præ ſtare, tam expenſas, quàm alimenta. Id namque (vt vides) ita demum procedit, ſi ea concurrant, quæ etiam in filio concurrere debere, nunc dicebamus: & ita pariter temperandus eſt Ioſephus Ludouicus, deciſ. 40. ex n. 3. cum ſeq. qui etiam nimis generaliter alimenta concedit in eodem caſu, nec ea exprimit, quæ ex Menochio, & aliis diximus ſuprà.

Rurſus nec obtinet regula generalis tradita ſuprà, de alimentis non præ ſtandis à reo diuite actori pauperi litiganti lite pendente, atque limitatur ex textu ſingulari in hac materia, in dict. l. ſi inſtituta. §. de inofficioſo. ff. de inofficioſo teſtament. in quo non dubitatur de alimentis præ ſtandis lite pendente, cum filius, vel nepos exhæredatus, & inops in querela inofficioſi teſtamenti obtinuerit, quamuis ſcriptus hæres appellauerit, & ſic in eo textu filius, vel nepos alimenta conſequitur lite pendente, quia militabant plures rationes, quæ excitare Iureconſultum, atque ad ita decidendum, iuridicè ſuadere debuerunt, pluràque interueniſ ſe, ſubintellgitur apertè, quæ & per Doctores communiter requiritur ad eum tex. Ac primò quidem, quòd ſit filius, vel nepos teſtatoris, non enim vis debet fieri in eo, quod ſit filius, vel nepos; idem enim omnino iuris eſt in vtroque; ſicuti infinitis Authoribus relatis obſeruat Petrus Surdus, de alimentis, tit. 1. quæ ſt. 111. n. 1. & 2. fol. 145. Secundò, quod obtinuerit, primàmque pro ſe habuerit ſententiam in prima inſtantia. Tertiò, quod ſit pauper, & non habeat aliunde. Et hæc tria requiſita deducuntur apertè ex textu, in dicto §. de inofficioſo, atque ex eo ita adnotarunt Gloſ ſa, Bartolus, Albericus, Angelus, Paulus, & Fulgoſius Ioan. del Caſtillo. Quotid. Controu. Iuris lib. 111. ibidem Afflictis, Rebuffus, Couarauu. Molina, & Lara, cum quibus Aluarus Valaſcus dicta conſultat. prima, num. 16. Petrus Surdus: referens infinitos, dicta quæ ſt. 111. In principio, num. 1. qui quartum addit requiſitum, quod tamen in dicto §. de inofficioſo, non probatur. Hartman. Piſtor. dicta quæ ſt. 20. num. 3. Alexander Trentacinquius variar, reſolut. lib. 1. tit. de alimentis, dicta reſolut. prima, num. 33. & 34. Cardinalis Thuſcus, pract. Conclus. iuris, tom. 1. dicta concluſ. 309. litera A. ex num. 23. qui num. 31. addit & illud requiſitum, quod tamen nec deducitur ex textu, in dicto §. de inofficioſo, nec pro requiſito traditur à Couarruu. in loco ibi relato; nec etiam pro requiſito addi poteſt, imò ne eſt neceſ ſarium, vt infrà videbitur. Aliud autem requiſitum, quod ipſe Thuſcus num. 27. proponit, ex hactenus reſolutis deprenditur, quatenus ſolam inopiam non ſufficere, vt actori alimenta præ ſtentur lite pendente, ſed requiri, quòd conſtet de iure eius ſaltem ſummariè & præ ſumptiuè, dicebamus ſuperiùs, & ipſummet requiſitum ſatis deducitur ex tex. in d. §. de inofficioſo, quatenùs primam exigit ſententiam pro actore, latam. Et quidem de hoc tertio requiſito paupertatis inquam, & præ ſumptionibus boni iuris pro actore: aliter hic diſcutere neceſ ſarium ideo non erit, quòd ſuprà obſeruatione prima principali plenè explicatum fuerit.

Quoad primum verò requiſitum, & textum in d. §. de inofficioſo, Animaduertendum eſt, extendi deciſionem eiuſdem ad pronepotes, & alios quoſcunque deſcendentes teſtatoris, & ad partem, & alios aſcendentes, in quibus proculdubio, dubium non eſt. quin textus ipſe locum obtineat, cum æqua in eiſdem militet ratio. Sed & ad fratres, ſorores, alióſque ex tranſuerſa linea conſanguineos, & etiam ad extraneos, ſi modo ex teſtamento non raſo, nec cancellato agant, per Doctores extenditur, ſicuti Aluarus Valaſcus breuiter adnotauit, dict. conſultatione prima, num. 11. & in tranſuerſalibus, & extraneis ſemper dubitauit, vt ibidem conſtat, & num. 9. per totum, & num. 12. per totum, vt infra dicetur: & quidem dicti §. deciſionem obtinere etiam hodie in filiis, vel nepotibus emancipatis, & etiam in filiis legitimatis per ſubſequens matrimonium, & in filio exiſtente in vtero, & in filio qui longo tempore fuit apud hoſtes captiuo. Et ſiue filius ſit maſculus. ſiue fœmina, & etiam quando filius conuenitur ſuper hæreditate patris, etiam in quacunque parte iudicij petantur alimenta: quia hæc non eſt exceptio dilatoria, & etiam ſiue agatur poſ ſeſ ſorio, ſiue petitorio, & etiam in patre, & etiam in filio, qui petit legitimam in bonis confiſcatis, & etiam in nepotibus, & pronepotibus, & etiam in filiis naturalibus, & ſpuriis, & etiam in fratribus, aut ſororibus agentibus ad alimenta, vel dotes, vel ad bona, quæ prætendunt communia, poſt alios multos Authores (quos ideo omitto, quia præcitantur ab eis) reſoluunt Ludouic. Molina, de Hiſpan. primogeniis, lib. 2. dicto cap. 16. ex n. 31. vſque ad numerum 36. latius Iacob. Menochius, lib. 1. Dicta præ ſumptione 35. num. 8. cum ſequent. vſque ad numer. 18. Ioſephus Ludouicus, deciſione 46. ex numero 3. Alexander. Trentacinquius, variar. reſolu. libro primo, d. titulo de alimentis, reſolutione prima, numero 33. 34. & 35. latius Petrus Surdus, de alimentis, dicto titulo primo, quæ ſtione 111. per totam, vbi de ampliationibus ſuperioribus & fratre, & ſorore, quæ ſtione 116. & 117. & vide quæ ſt. 113. 114. & 115. vbi enumerat aliquot caſus, in quibus filio agenti lite pendente alimenta non debentur, ſicut nec deſcendentibus aliis, & ceteris perſonis: & ante ipſum enumeratos Iacobus Menochius, dicta præſumptione 35. ex n. 24. vſque ad numerum 32. Simon de Prætis, de interpretatione vltimar. volunt. lib. 5. interpretatione 2. dubitat. 2. ex n. 19. cum ſeqq. fol. 490.

Cæterum Aluarus Valaſcus, d. conſult. 1. n. 11. quamuis communem, ſuperioremque Doctorum extenſionem, non modò in filiis, & nepotibus, ſed etiam in pronepotibus & aliis quibuscunque deſcendentibus, in patre etiam. atque aliis aſcendentibus, indubitanter probauerit, quoniam in ipſis militat æqua ratio, in fratribus tamen, & ſororibus, aliisque ex tranſuerſa linea conſanguineis; propterea inquit, quod non audet firmare. quia ceſ ſat ratio, quæ in deſcendentibus, & aſcendentibus verſatur; quippe quibus ex præcepto legis portio legitima non debetur: & de ipſa quoque ſententia dubitat etiam n. 12. vt ſtatim dicetur. Dubitauit etiam D. Barboſa, prima part. l. primæ ff. ſoluto matrimonio. n. 58. in verſ. cæterum, ſed in veritate non inſiſtit, & Valaſcum refert duntaxat, ac inquit, quod tex. in d. §. de inofficioſo. habet locum in quibuſcunque descendentibus, vel ascendentibus. non ſic in tranſuerſalibus, vel aliis perſonis, quibus hæreditas non videtur quaſi debita. Imò & in fortioribus terminis Valaſcus ipſe, eadem conſult. prima, n. 9. tuetur, quod ſi vltra paupertatem actoris, eſ ſet etiam pro eo aliqua grauis præ ſumptio iuſtitiæ in lite, quam proſequitur, veluti ſi habeant pro ſe primam ſententiam, quod nihilominus ſi ab ea fuiſ ſet appellatum, non deberet conſequi ſumptus litis, nec alimenta, niſi eſ ſet filius litigator, & pauper: quia tex. in d. §. inofficioſo. dum tria copulatiuè requirit, nempe quod ſit filius, vel nepos, & quod pauper, & quod iam habeat pro ſe ſententiam, vt ſuprà diximus, apertè insinuat, his, vel aliquo iſtorum deficientibus, ſumptus, aut alimenta actori non deberi: id quod latius fundat, vt ibid. videbitur: & n. 22. in finalihus verbis, vſque adeo adſtringit, vt etiam filio, & nepoti exhæredato, dixerit, quod non auderet alimenta decernere in prima inſtantia, antequam aliqua ſententia ferretur pro eo, etiam ſi euidenter de paupertate doceret. Et inde, atque eod. n. 12. generaliter improbauit ſententiam eorum, qui dixerunt eſ ſe locum deciſioni d. §. de inofficioſo, vt pauperi litiganti alimenta de bonis ſubminiſtrentur, licet verſetur in prima inſtantia, & primam adhuc non obtinuerit ſententiam, dum tamen aliqua non leuis pro iure actoris ipſius adſit præ ſumptio, & verbis eiuſdem §. de inofficioſo. ita. ſtrictè adhæret, vt niſi eo caſu, & illis tribus concurrentibus, alimenta lite pendente decernenda non eſ ſe, firmiter reſoluerit.

In effectu ergo vt diſtinctione, & ordine procedamus, nec termini aut caſus quouis modo confundantur, ſequentes ex præfato Authore deducuntur concluſiones, ſiue reſolutiones. Prima concluſio eſt, alimenta lite pendente præ ſtanda filiis, nepotibus, & deſcendentibus, ac etiam patri, & aſcendentibus quibuſcunque dum tamen dicti §. de inofficioſo tria illa requiſita concurrant. Non tamen proſtanda fratribus, ſororibus, multòque minus aliis ex tranſuerſa linea conſanguineis. Secunda concluſio eſt, præfatis perſonis, hoc eſt, conſanguineis omnibus ex tranſuerſa linea, fratribus etiam, & ſororibus lite pendente alimenta non deberi, etſi pro eis non leuis extaret iuſtitiæ præ ſumptio, vt ſi pro ſe primam habeant ſententiam, ſi tamen ab ea ſit appellatum Tertia concluſio eſt, non modò fratribus, & ſororibus, & cæteris ex tranſuerſali linea conſanguineis, ſed nec filiis metipſis, & nepotibus, alimenta præſtanda lite pendente. antequam aliqua ferretur ſententia pro eis. etiam ſi de paupertate euidenter docerent & non leuis pro iure ipſorum adeſ ſet præſumptio. Et ſemper (vt dixit) adhæreſ verbis, perſonis, & caſui dict §. de inofficioſo, nec extra terminos eiuſdem. aliquóve illorum deficiente, alimenta exiſtimat decernenda: & placito eidem videntur aſ ſentire apertè Pet. Anton. Anguiſ. in conſ. n. 1. vol. 3. quatenus text. eundem in d. §. de inofficioſo. reſtringit ad eos, qui ex iuris diſpoſitione alendi ſunt de bonis, ad quæ agunt, & eum ſequitur Lancelo, de attentatis, par. c. 4. limi. 11. n. 31.

Verùm (vt vides atque ex ſuperius reſolutis & adnotatis apparet) concluſiones hæ Aluari Valaſci; quamuis prima facie, & re aliter non diſcuſ ſa, nec digeſta, videantur applaudere, & accedere deciſioni textus, in d. §. de inofficioſo, communibus tamen Doctorum traditionibus repugnant. & contrariantur directò his, quæ ex iuris Interpretibus permultis obſeruauimus ſuprà, quatenus d. §. deciſionem ad eas perſonas extendimus, quas ibidem enumerauimus. Ac primum quidem, quatenus Valaſcus inquit textum metipſum in omnibus deſcendentibus, & aſcendentibus, procedere indiſtinctè, & indubitanter, & quod in omnibus militat æqua ratio, & communi Doctorum ſententiæ conuenit, à qua nullus vnquam receſ ſit, & id profert, quod nullam proſus dubitationem habet: Decipitur tamen manifeſtè, quatenus in eis etiam requirit primam ſententiam præcisè, cum verè textus ille etiam procedat in prima inſtantia, & ſententia nulla prolata, vt ſtatim probabitur: idque non modo deſcendentium, ſed etiam tranſuerſa linea consanguineorum, & multo magis fratrum, & ſororum reſpect, vt infrà quoque dicendum eſt. Secundò deinde fallitur manifeſtè, quatenus aſ ſerit indiſtinctè, fratribus, & ſororibus, multóque minus aliis ex tranſuerſa linea conſanguineis alimenta non eſ ſe præ ſtanda lite pendente idque intelligit. etiam ſi pro ſe primam haberent ſententiam, à qua appellatum fuiſ ſet, vt in ſecunda concluſione diximus ipſum Authorem aſ ſerere, vel non leuis pro ipſorum iure vrgerer iuſtitiæ præsumptio, ſententia tamen prima lata non eſſet, vt in tertia concluſione ex eodem Valaſco retulimus. Cum etiam (vt communis, & noſtra fert opinio) nulla ſententia lata, deberentur eisdem perſonis alimenta lite pendente, ſi de paupertate docerent, & iuſtitiæ adeſ ſet pro eis vrgens præ ſumptio, quæ fortior eſ ſet, cùm primam obtinuiſ ſent ſententiam, à qua appellatum fuiſ ſet, vt ſtatim dicetur.

Verior itaque eſt communis, & comunior Doctorum reſolutio, alimenta lite pendente non modo deberi filiis, & nepotibus, ſed etiam & cæteris aliis perſonis, quas ex Menoch. Surd Trentacinquio, & aliis enumerauimus ſuprà, modò ea concurrant, quæ de paupertate, & præ ſumptione iuſtitiæ, ſuprà remanent ſcripta, & ſtatim dicentur.

Vnde & verior eſt communis eadem reſolutio, quæ fratri agenti contra fratrem iudicio communi diuidundo vel familiæ erciſcundæ. prouidendum interim de alimentis dixit. Et idem quoque ſtatuit, dum agit ad alimenta teſtamento patris ſibi relicta. Idem etiam, quando agit pro alimentis contra fratrem primogenitum, ſicut etiam ſorori agenti ad dotem. Ac denique id ipſum decernit in fratre agente ad bona, quæ prætendit communia, ipſi namque interim alimenta debentur, modo in his omnibus caſibus aliquam non leuem iuſtitiæ præ ſumptionem pro ſe habcant fratres: ſicuti hæc omnia poſt altos plures resoluunt Didac. Couar. pract. d.c. 6. n. 6. Ludouicus Molina, de Hiſp. primogen. l. 2. c. 16. n. 35. Ioan. Cephalus, in conſ. 127. n. 7. & ſeq. l. 1. Iacobus Menochius, l. 1. præ ſum. 35. n. 7. Ioſephus Lud. dec. Peruſ. 46. n. 3. & 4. & 5. Petrus Surdus, de alimen. t. 2. q. 11. fol. 153. & q. 117. n. 3. & vltra relatos ab eo Alex. Trentacinq. var. reſol. l. 1. t. de aliment. d. reſolut. 1. n. 35. fol. 118. Hippolyt. Rimin. in conſ. 377. n. 5. & 6. l. 4. Mieres, de maior. part. 4. q. 28. n. 3. Harma. Piſtor. q. iuris. q. 20. n. 4. Simon de Prætis, de inter. vlt. vol. l. 5. inter, 2. dub. 2. n. 18. fol. 490. Card. Thauſcus, pract. concl. iur. t. 1. lit. A. concl. 309. n. 22. & 25. Fratri tamen petenti fratris hæreditatem, non eſ ſe prouidendum de alimentis lite pendente; iidem Authores nunc relati obſeruarunt poſt alios. Et Couar. dict. Capit. 6. pract. n. 6. in verſic. quo in loco eſt adnotatum, Dueñas, reg. 395. limit. 6. Menoch. d.n. 17. Simon de Prætis, vbi ſupra, nu. 27. Alex Trentacinquius, d.n. 35. Thuſcus, d. concluſ. 309. n. 25. qui cum in fratribus ita decreuerint, fortiori debuerunt ratione, & in conſanguineis, qui peterent conſanguinei defuncti hæreditatem idem ſtatuere; prout ſtatuunt, ac fortiùs in extraneis, niſi vnico caſu, quando ex teſtamento non raſo, nec cancellato agerent, & illud eſ ſet ſine vitio viſibili. Er ab inteſtato, idem quoque putauit Dida. Couar. d.n. 6. ad fin. col. 2. quoties ex aduerſo non negaretur, bona illa, quæ petuntur, ad mortem vſque fuiſ ſe à defuncto poſ ſeſ ſa, vel eorum dominium habuiſ ſe illum, donec mortem obierit, & præter hæc ſubſit non leuis præ ſumptio pro iure agentis. Et concludit Didac. ipſe, quod memoria tenet, ſemel in Granatenſi Prætorio, Iudicum interloquutione coactum reum alimenta præ ſtare ad certa vſque quantitatem actori, qui fratris inteſtati hæreditatem petebat, quique nondum aliquam ſententiam in eius fauorem obtinuerat, & referunt Authores ſupr. relati.

Cæterum Petrus Surdus, de alimentis, d. tit. 1. quæ ſt. 117. in principio, fol. 153. communem hanc reſolutionem ideò impugnat, quod dicat, ſe non videre, quæ ſit diuerſitatis ratio inter filium agentem ad paternam hæreditatem, & fratrem agentem ad hæreditatem fratris, vel alterius conſanguinei. Et inde fitmiter, atque contra communem defendit, fratri, vel conſanguineo petenti hæreditatem fratris, vel conſanguinei: lite pendente alimenta præ ſtanda fore. Et in effectu breuiter ſatisfacit his, quæ in contrarium excitari poſ ſunt, atque excitantur. Nam ſi dicatur, quod fratri, aut conſanguineo non ita debetur fratris aut conſanguinei hæreditas, vt filio debetur paterna: l. in ſuis ff. de liberis & poſthumis. l. nam etſi parentibus. ff. de inofficioſo teſtamento, quo fundamento vtuntur præcipue partis contrariæ Sectatores. Reſpondet Surdus ipſe, non per illam rationem decerni filio alimenta, dum agit ad hæreditatem patris, ſed quia. non eſt iuſtum, quod per inopiam cogatur, derelinquere ius ſuum, vel illud cedere modico recepto. Item quia melius eſt, facere aliquando impendia ſuperflua, quàm iuri nocere eius, qui aliquo caſu futurus eſt dominus, per text. in dict. l. prima, §. ſed & ſi incertum ff. de ventre in poſſeſ. mitten. Quæ rationes, & aliæ ſicuti fratri, & conſanguineo æqualiter conueniunt, ita & in eis idem ius eſ ſet debet: l. illud. ff. ad legem Aquiliam. Præterea (ſubdit eruditè Petrus ipſe Surdus) quod dicimus, hæreditatem patris eſ ſe magis debitam filio, quàm fraternam, vel conſanguinei, fratri, aut conſanguineo; procedit inſpecto naturali vinculo, non quia ſortior ſit actio, quæ filio datur, quàm quæ fratri, quia inter actiones nihil magis eſt, nec minus, & ſi conſideramus hæreditatem delatam, pari iure mouentur filius, & frater, imò & eandem experiuntur actione petitionis hæreditatis, aut quorum bonorum, vel etiam rei vendicatione. Non video (Surdus metidem adiicit) quare filio prouidendum ſit, non fratri, vel alij ab inteſtato ſuccedenti, cum igitur ratio concedendi prouiſionem, ſit generalis, & conueniat etiam consanguineo, debet ad eum extendi diſpoſitio dicti §. de inofficioſo; quia lex extenditur ad limites rationis. Dixit etiam Surdus ipſe, eadem quæ ſt. 117. n. 2. vnum ſingulare in propoſito huius materiæ, videlicet, quod Doctores non mouentur ad decernendum alimenta litigatori lite pendente, ea ratione, quod de iure illi ſint debita, ſed aliis rationibus, de quibus ſuprà, quæ & conueniunt (vt ſuprà dixi) & communes ſunt etiam his, quibus de iure alimenta non debentur. Idque ex textu, in eodem. §. de inofficioſo, clarè deducitur, cùm ibidem conſideretur ſolum inopia, & ſententia antè lata, atque ob eas cauſas dicit alimenta deberi, non autem propter rationem naturalem. Quod ſi ratio naturalis ſufficeret, ad quid mentionem faceret de ſententia lata, cùm non minus alendus ſit filius de iure ante ſententiam quàm poſt. Et hactenus eruditiſ ſimi Petri Surdi obſeruationes, & traditiones in hac materia, quas amplector equidem libentius, quòd verius, atque iuris rationi congruentius exiſtimo, alimenta, & litis expenſas deberi consanguineis etiam ex tranſuerſa linea lite pendente, qui hæreditatem, aut ſucceſ ſionem prætendant, modò ipſi pauperes ſint, & iuſtitiæ non leuem præ ſumptionem pro ſe habeant. Cum vtique & pro eis militent æqualiter rationes omnes ſuperiùs adductæ, & per Surdum egregiè ponderatæ, & inde atque ad ſucceſ ſiones maioratuum id prænotandum, & præoculis habendum, ad quas frequenter (vt ſuprà quoque in initio huius. c. dixi) plures concurrunt maioratus poſ ſeſ ſore defuncto, & ſe ſucceſ ſores veros, & ſucceſ ſuros contendunt; is namque, qui ex genere, & familia inſtitutoris, ſiue eius conſanguineum, & paupertatem ſimul probauerit, prout probandam, ibid. ex communi Interpretum ſententia admonui, & pro ſe non leuem, ſiue vrgentem habeat iuſtitiæ præ ſumptionem, quæ ex vocationibus, & clauſulis inſtitutionis maioratus, nec non ſubſtitutionibus, & conditionibus deduci valebit; interim equidem dum pendet lis, ali debebit, atque litis expenſas obtinere, ne per inopiam cogatur derelinquere, vel amittere ius ſuum, quod eſ ſet irrationabile, & contra rationem tex. in d. l. 1. §. ſed & ſi incertum. ff. de ventre in poſ ſeſ ſion. mitten. contra voluntatem etiam inſtitutoris maioris fortaſ ſis, qui defuncto abſque liberis maioratus poſ ſeſ ſore eo, ex quo ſucceſ ſio delata fuit, & ſucceſ ſionis caſu illo veniente, fortaſ ſis eum admitti, qui propter inopiam litigare non poteſt, deſiderauit, ſiue eidem ex iure debetur. atque defertur ſucceſ ſio. Quæ (vt vides) fortiter adſtringunt, ſicuti & illa, quæ Petrus Surdus expendit, vltra quem & ex aliis adducor. Ac primum equidem, quod deciſio textus, in dict §. de inoſ ſicioſo, reſolutioni huic nequaquam repugnet, nec tria illa requiſita excludant quin aliis in caſibus, & in aliis etiam perſonis ob identitatem rationis ius obſeruari debeat. Id quod ex vera textus eiusdem interpretatione (de qua ſtatim agetur) euidentius conſtabit. Imò præ ſumptiones ipſ æ, quæ excitarunt Iureconſultum ibidem, vt alimenta decernenda decideret. denotant, atque innuunt apertè. ex præ ſumptionibus aliis, & vbi ipſ æ sufficienter & congruenter videantur vrgere, idem ius ſtatuendum fore. Secundò deinde & adducor ex traditionibus per multis Doctorum, de quibus ſuprà obſeruat. 2. principali, quatenus generaliter, & indiſtinctè relati ibi ſtatuerunt, alimenta lite pendente præ ſtanda actori pauperi, & iuſtitiæ non lenem pro ſe præ ſumptionem habent; & his duobus concurrentibus, de qualitate aut coniunctione perſonarum non diſtingunt. Moueor & tertiò ex verbis, & Granatensis Prætorij deciſione relatis per Didac. Couar. pract. d. c. 6. n. 6. in verſ. nec tamen negauerim. & iterum in. 4. col. ad finem, in verſ. his igitur omnibus. Vbi ſi vrgentes militent pro actore præ ſumptiones, nec rei vrgentiores appareant, dicernenda eidem alimenta lite pendente, aſ ſeuerauit Didac. ipſe: & nihil vrgere in contrarium authoritatem textus, in. §. de inofficioſi, non dubitauit Regius idem Senatus grauiſ ſimus pronuntiare. Et rectè quidem, vtpote, cum magis ex facti contingentia in eo textu, id præfigatur, ſiue ad eum modum ſtatuatur, quàm ad exclusionem iuris aliorum tot requirantur, nec conſanguineis, aut aliis agentibus præ ſumptio illa exhæredationis reſiſtat, quæ contra filium, aut nepotem eo iure, adeò fortiter vrgebat, vt ſtatim dicetur. Idcirco non modò pro conſanguineo adeſ ſe iuſtitiæ non leuem præ ſumptionem requirimus, ſed etiam pro aduerſario no adeſ ſe vrgentiorum expoſcimus, ſicuti ex Didac. Couar. nunc recenſuimus. Sed & ipſius Didaci authoritate alia, d.c. 6. n. 5. in final. Verbis, excitari potuerim; nam cum in initio eius numeri contra Guidon. & alios ſtatuiſ ſet, regulariter actori pauperi reum diuitem non cogendum lite pendente neceſ ſaria ſubminiſtrare: ſubdit ſtatim, & limitat, Guidon. ſententiam ſeruandam fore, & alimenta ſuppeditanda, vbi perpenſo ſtatu litis, & cauſ æ conſtaret aliqua non leuis præ ſumptio pro iure actoris pauperis, & Didac. retulit Cardinalis Thuſcus, pract. concluſ iuris, tom, 1. d. concluſ. 309. n. 22. & 24. & 25. & 26. Rurſus, & quarto loco adducebar, authoritate, & ſententia eorum, qui d. §. de. inofficioſo, deciſionem, extendunt ad omnes, & ſingulas perſonas cuiuſque generis de alimentis diſceptantes, vt ſcilicet eiſdem prouideatur lite pendente, modò pauperes ſint, & pro ſe habeant iuſtitiæ præ ſumptionem non lenem, & inde non reſtringere exempla dict. §. de inofficioſo, regulam hanc ob iuſtitiæ præ ſumptionem vrgentem; iuridicè ſtatuunt; qui in numero, & in ſententia prædicta poſt alios plures fuerunt conſtanter Aimon. Craueta, in conſ. 164. lib. 1. Ioannes Cephal. in conſ. 127. n. 7. cum ſeq. & n. 10. lib. 1. Hippolyt. Riminaldus, in conſil. 377. n. 1. cum ſeq. lib. 4. Ioſephus Ludouicus, deciſione Peruſina 46. num. 5. & 6. vbi dicunt, quod non ſolum poſ ſunt peti alimenta, ſed etiam impenſ æ litis, quando litigator eſ ſet impos, poſt Cephalum, & Couarr. ibi relatos, & idem tenuit Surd. de alimentis. tit. 2. quæ ſt. 119. fol. 155. eandem quoque doctrinam ad omnes litigantes extendit indiſtinctè poſt alios Authores Hartman. Piſtor. dicti, quæ ſt. 20. n. 4. Alexa. Trentacinquius, variar, reſolution. lib. 1. de alimentis, dicta reſoluitone prima, num. 41. Simon Prætis, de interpretatione vltimar. volunt. lib. 5. interpretatione 2. dubitatione 2. num. 12. & 13. & ſeq. fol. 490. vbi notauit ea, ex quibus Iudicis arbitrium fulciri debet, vt alimenta lite pendente decernenda diiudicet, Marti. Monter à Cueua, deciſione Aragoniæ 16. n. 28. in fine, qui inquit, Aluarum Valaſcum Perfunctoria ratione malè ſuſtinuiſ ſe contrarium, Stephanus Gratianus, diſceptationum forenſium, cap. 54. n. 46. Cæuallos, pract commun. contra communes q. 374. n. 21. & num. 22. Deindè, & quintò moueor, Petri Surd. authoritate, & reſolutionibus, dict. tit. 1. quæ ſt. 119. per totam, fol, 155. vbi ex Hoſtienſi, Speculatore, Alciato, Ioanne Lupo, Aretino, Rebuffo, Craue. & aliis ſtatuit, ac reſolutiuè affirmat, alimenta, & litis expenſas lite pendente, ceſ ſante etiam affinitate, vel alia conſanguinitate præ ſtari debere per reum diuitem actori pauperi, qui agit ad bona, quæ prætendit quouis titulo ad ſe spectare, & ſic in fortioribus terminis, ac extraneorum reſpectu (vt vides) quoniam inquit (verè quidem) quoad litem proſequendam & ius ſuum non amittendum, in eiuſmodi, quamuis extraneis, omnimodam militare rationem, quæ in filiis, & deſcendentibus, & conſanguineis, modò vrgentes, & bonas pro ſe habeant, & oſtendant præ ſumptiones (vt ego ex dictis ſuprà adiicio.) Sextò tandem & vltimò excitatus etiam fui (vt alia omittam) authoritate Pelaez à Mieres velut expreſ ſa, in commentariis de maioratu, 4. part. quæ ſt. 37. qui in eo articulo, vtrum litiganti ſuper bonis, & ſucceſ ſione maioratus ſint præ ſtanda alimenta, inquit non poſ ſe dari certam regulam, quia hoc dependet à iuſta cauſa, quam habet, & oſtendit ille, qui perit bona maioratus, & ab aliis pluribus circunſtantiis, quæ conſtare poſ ſunt, prout factorum contingentiæ docuerint, exactè obſeruando nonulla, quæ Authores ibi relati tradiderunt, & propoſuit quæ ſtionem generaliter, quando litigat aliquis, qui prætendit ſe eſ ſe legitimum ſucceſ ſorem maioratus alicuius, vel ſtatus, cum poſ ſidente ſtatum, vel bona maioratus, nec reſtrinxit terminos quæ ſtionis ipſius ad certam aliquam perſonam, vel ad filios tantum, aut deſcendentes (vt vides) & conuenit apertè Ludo. Molin. de Hiſpano. primog. lib. 2. d.c. 16. n. 36. dum etiam generaliter ſtatuit, alimenta lite pendente præ ſtanda eis, qui pro ſe habent aliquam non leuem præ ſumptionem, tametſi qualitates aliæ deficiant eis, ex his, quæ in dict. §. de inofficioſo, exprimuntur. Marti. etiam Monter à Cueua, d. deciſ. Regni Aragon. 16. n. 28. in fine. vbi contra Valaſcum reſoluit, alimenta lite pendente præ ſtanda à patruo nepoti, aut nepti. Et en etiam ſine præſtanda indiſtincte, diſputat per totam quæ ſtionem illius deciſionis.

Atque ex his quidem deducitur manifeſtè, primam illam, & ſecundam Aluari Valaſci concluſionem, quam ex ipſo deduximus ſupr. n 61. veram non eſ ſe, & communi Interpretum reſolutioni contrariam, nec ſuſtineri poſ ſe, ex ſuprà adnotatis. Ex his etiam, quæ ſequuntur, ex quibus, & tertia ipſius Authoris concluſio deterior redditur. Ex quibus etiam temperandus, atque explicandus erit Barboſa, 1. p.l. 1. ff. de ſolut. matri. num. 58. in verſ. cæterum, §. & n. 59. poſt principium, & in verſ. prout extra caſum.

Id autem vt dilucidè magis appareat, obſeruandum erit, quod licèt DD. communiter ſtatuerint, in d. l. ſi inſtituta §. de inofficioſo. ff. de inofficioſo teſtam. requiri, vt alimenta præ ſtentur lite pendente, quod filius, vel nepos habeat primam ſententiam pro ſe iam aduerſus rerum latam, Licèt ab ea fuerit appellatum, quia nihilominus ſententia adhuc appellatione pendente quandam habet præ ſumptionem iuſtitiæ, & rectitudinis: obtinuiſ ſe tamen eorundem Interpretum placito communi, alimenta lite pendente, non ſolum præ ſtanda eſ ſe ei, qui vnam ſententiam in ſui fauorem obtinuit; ſed etiam eis, qui pro ſe habent aliquam non leuem præ ſumptionem: quoniam & tunc ſubeſt eadem ratio, & æquitas, idemque ius, ex quo præ ſumptio alia vrgens adeſt pro illis; & ita deciſionem d. §. de inofficioſo, obtinere etiam in prima inſtantia, aſ ſerunt conſtanter; nec eſ ſe neceſ ſarium, quòd ſit lata ſententia in fauorem agentis: ſicuti poſt alios Authores probarunt Didac. Couar. pract. dict. cap. 6. num. 6. In verſ. ſecundum quod Doctores, Ioannes Cephalus, in conſ. 127. n. 10. l. 1. Ludouicus Molina, de Hiſpanorum primogeniis, lib. 1. dict. c. 16. n. 36. Lara, in dict. §. ſi vel parens. l. ſi quis à liberis, num. 44. Iacobus Menochius, lib. 1. præ ſumptione 35. num. 3. & 4. Rota Romana, Bellamera, Abbas, Rebuffus, Dueñas, Benincaſ. Hieronym. Gabriel, Ioſephus Ludouicus, Simon de Prætis, Quinti. Mandoſ. Aſin. & alij, cum quibus ita pariter reſoluit Petr. Surdus, de alimentis, tit. 1. quæ ſt. 112. num. 18. & 19. fol. mihi 149. & vltra relatos ab eo idem quoque firmarunt Hippol. Riminald. dict conſ. 377. num. 3. & 4. lib. 4. qui inquit, quod ad inducendam præ ſumptionem iuſtitiæ, licèt exemplum poſuerint Doctores ex textu in d. §. de inofficioſo, quando pro actore ſit lata ſententia, attamen quia exempla non reſtringunt regulam, meritò idem erit, ſi ſimus in prima inſtantia, & alia præ ſumptio ſubſit, quàm ſententiæ latæ, quia æquitas d. §. militat etiam in prima inſtantia, vt per Afflictis, deciſ. 11. Andr. quoque Fachineus, eandem ſententiam tenuit, controuerſiarum iuris, lib. 12. c. 62. & in conſ. 42. num. 25. & 26. lib. 1. Hieronymus de Cæuallos, pract. commun. contra commu. q. 734. n. 21. vbi inquit, quod licèt textus, in dicto §. de inofficioſo. loquatur in cauſa appellationis, tamen ex identitate rationis, idem dicendum eſt in cauſa principali, Monter à Cueua, dict. deciſ. 16. Regni Aragon. n. 27. vbi quod non maior ratio eſt concedendi alimenta in cauſa appellationis, quàm in principali: Stephanus Gratianus, diſceptationum forenſium, cap. 55. num. 51. vbi quod præ ſumptio iuſtitiæ adeſ ſe dicetur, nedum lata ſententia pro paupere, ſed etiam in prima inſtantia, ſi ſubſit alia præ ſumptio: Cardinalis Thuſcus, pract. concl. iur. 1. tomo, lit. A.d. concluſ. 309. n. 20. & ſeq.

Nec huic reſolutioni (quæ & vera eſt, & in praxi ſeruanda omninò, & in Regio Granatenſi Prætorio fuit aliquando ſeruanda, vt Didac. teſtatur pract. d.c. 6. n. 6. col. 4. in principio) obeſt deciſio text. in d. l. ſi inſtituta. §. de inofficioſo. ff. de inofficioſo teſtamento. Cui vltra communem conatur reſpondere, & nouiter reſpondet Monter à Cueua, d. deciſ. 16. n. 27. Alij etiam aliter reſpondent, vt conſtat ex his, quæ tradiderunt Couar. vbi ſuprà. Aluarus Valaſcus, dict. conſultatione prima, n. 12. verſic. & ad textum, Menoch. lib. 1. d. præſumptione 35. n. 4. Barboſa, 1. p.d. l. 1. ff. ſoluto matrimonio, n. 59. communiter tamen reſpondetur, procedere eum textum attento iure antiquo Digeſtorum, quo exhæredatio patris ita filio nocebat, vt filio incumberet onus probandi, nullam cauſam ingratitudinis commiſ ſiſ ſe. cùm exhæredatio ſemper præ ſumeretur iuſta, ideò ad eneruandam præ ſumptionem inſurgentem ex hæredatione paterna, oportebat, quod filius exhæredatus haberet pro ſe ſententiam, vt ei alimenta præ ſtarentur, & præ ſumptio illa extingueretur. Cæterum hodie cum exhæredatio paterna filio non adeò noceat, imò hæredi incumbat onus probandi, filium iuſtè fuiſ ſe exhæredatum, hodie etiam pendente inſtantia, & antequam feratur prima ſententia pro filio, aut alio litigatore, alimenta ei præſtanda ſunt, dummodò loco illius ex ſententia reſultantis, alia concurrat præ ſumptio, & ita ſuperius præcitati Authores explicarunt, & Andreas Fachin. controu. iur. lib. 12. d.c. 62. & in conſ. 42. nu. 25. & 26. lib. 1.

Surdus verò, tit. 1. d.q. 112. n. 19. folio 149. inquit, magis arridere aliam ſolutionem ad eum text. videlicet, quod ex facti contingentia foret lata ſententia in fauorem filij, eáque ratione dicit textum moueri ad decernendum alimenta: nec tamen ideò negat, quin ſi alia præ ſumptio ſubeſ ſet, quàm ſententia, idem omnino foret; nec dixerit, ſententiam eſ ſe neceſ ſariam, ideò vbi æquipollens cadit ratio, idem eſt dicendum. Et id ipſum, quod in eo textu, ita ex facto contigerit, nec fiat fundamentum in ſententia lata, ſed magis in paupertate, & quod ita ſtatutum fuerit propter inopiam, non quod ſententia lata eſ ſet pro filio; obſeruauit Fachin. in duobus locis nunc relatis.

Ego verò (vtcunque res ſe habeat) firmiter tenuerim; text. in d. §. de inofficioſo, reſolutionibus ſuperioribus non obeſ ſe, ex eo potius validum deduci, atque confici argumentum, ad probandum, lite pendente alimenta, & litis expenſas ſuppeditari deberi ei, qui paupertatem ſimul, & iuris præ ſumptionem non leuem pro ſe obtinet, nam ex quo ex præ ſumptione innititur textus ipſe; ex aliis etiam præ ſumptionibus, in aliis itidem caſibus, & Perſonis idem proculdubio ius ſtatui debebit, modò pro reo non vrgeat vehementior aliqua præ ſumptio, vt ſuprà dictum quoque fuit, & circa prætendentes ſucceſ ſionem maioratus adnotatum expreſ ſim, clauſulas inſtitutionis ipſius, ſubſtitutiones etiam, vocationes, atque conditiones inſpiciendas omninò, ex ipſis namque congruentius Iudices inſtruentur; & an debeant; necne, alimenta huiuſmodi, & litis expenſas litigatoribus ſubminiſtrare, diiudicabunt maturiùs. Idcirco Ludo. Molin. de Hiſp. primog. l. 2. d.c. 16. n. 45. obſeruatio illa, iuridicè, & rectè procedit, alimenta. inquam, lite pendente deneganda eſ ſe, quando exhibetur in iudicio ſcriptura, excludens omnino intentionem agentis, niſi dolus, & violentia præ ſumatur, vt ibi explicat, atque ex his explicari latius poterunt, quæ hoc eodem lib. 3. c. 2. ſcripta reliquimus. Et vltra exemplum Molinæ poterit aliud ſubiici, quando inquam poſ ſeſ ſor maioratus exhiberet in iudicio ſcripturam inſtitutionis eiuſdem, ex qua conſtaret dilucidè, actorem ius non habere ad maioratum eundem, vel ob defectum qualitatis, aut conditionis alicuius ab inſtitutore expreſ ſ æ, & requiſitæ, vel ob aliam quamlibet rationem probabilem & apparentem, & quæ Iudicum animum adducere poſ ſit, quorum arbitrio, & clauſularum earundem, ſiue inſtitutionum, & vocationum formæ, & verbis res hæc relinquitur omninò.

Et hæc quidem ſi diſcutiantur, atque maturè ita intelligantur, facilis erit alterius in hac eadem materia controuerſiæ reſolutio, Vtrum inquam alimenta, quæ lite pendente dantur pauperi litiganti iure prouiſionis, imputentur eidem, ſi obtineat; vel reſtituantur per eum, ſi in cauſa ſuccumbat. Et an alimenta metipſa non aliter præ ſtentur, quam prius præ ſtita cautione, & quid cautio continere debeat, & an iuratoria cautio ſufficiat, ſi ſatis datio præ ſtari non poſ ſit. In qua equidem Didac. Couar. pract. dict. c 6. num. 7. dict. §. ſi vel parens, num. 54. Molina, de Hifpanor. primogen. lib. 2. d.c. 16. num. 41. & 42. & 43. Barboſa, 1. p. dict. l. primæ, ff. ſoluto matrimonio, num. 60. arbitrati fuerunt, dandam fore cautionem idoneam de reſtituendis his alimentis, & expenſis, ſi actor ipſe in cauſa ſuccubuerit, aut imputandis, vbi is victoriam obtinuerit. Et formam fideiuſ ſionis huiuſmodi ſcripſit Molina, nunc relatus. Et quando ſatiſdatio præ ſtari non poteſt, totum hoc Iudicis arbitrio reliquit, conſiderando, an is qui litigat, ſe filium eſ ſe contendat, vel ſit extraneus, qui non tantam pro ſe præ ſumptionem habeat, ſicuti etiam vt reſtituantur, vel non, alimenta, & expenſ æ metipſ æ, antea conſiderauerat, n. 40. & 41. & Couarruuias etiam eodem capite 6. numero finali, Cardinalis Dominicus Thuſcus, tomo primo, dicta concluſione 309. num. 31. & duob. ſeqq.

Cæterum contrariam ſententiam, imò cum de alimentis prouidetur actori pauperi litiganti, fideiuſſionem aliquam, nec cautionem non eſ ſe neceſ ſariam, tenuit Maſuerius, in ſua praxi, in titulo de poſ ſeſſo. n. 27. ſequitur Menochius, lib. 1. d. præ ſumptione 35. num. 36. & duobus ſeqq & veriorem ſententiam dixit Petrus Surdus, de alimentis, tit. 1. q. 125. per totam, fol. mihi 161. vbi iuridicè, & rectè confutauit diſtinctionem, ſiue limitationem illam Menochij, traditam d. præ ſumpt. 35. n. 38. ex eo, quod vbi Iudex de calumnia, vel fraude actoris ſuſpicatur, non debet alimenta decernere, cum ſ æpiſ ſimè dictum fuerit, alimenta non deberi lite pendente, niſi ſtante præ ſumptione iuſtitiæ non leui pro actore, & pro hac ſententia concludentes rationes conſiderauit Surdus metipſe, videlicet, quia fieri non debet, quod factum non releuat, & lex abhorret actus fruſtratorios, & difficile eſt fideiuſ ſores inuenire, præcipuè in eo, qui nihil poſ ſidet, & eſt egenus, qualis eſ ſe debet, filius, vel alius, qui lite pendente ſibi prouideri de alimentis expoſtulat. Fieri autem non debere id. quod factum non releuat, vel quod fruſtratoriè fieret, ex eo deducit, quod eodem tit 1. q. 124. per totam, folio mihi 160. egregiè equidem, atque concludenter probauerat poſt alios Authores, quos ibidem adducit num. 4. in eandem ſententiam; Alimenta, quæ lite pendente dantur iure prouiſionis, neque imputari, neque reſtitui ab actore, qui in cauſa vel obtineat, vel succumbat: & id non ſolum intelligit reſpectu mulieris, quę ventris nomine fuit in poſ ſeſ ſionem miſ ſa, quæ non imputat ſibi alimenta, quæ percepit, niſi doloſe dixerit ſe prægnante, l. 1. §. intereſ ſe. ff. ſi mulier vent. nom. in poſ ſ. calum. cau. eſ ſe dicat. & reſpectu filij, qui non reſtituit alimenta patri, quæ recepit pendente lite ſuper filiatione, vt tenent Authores permulti relati per Surdum ibi, num. 2 & reſpectu mulieris, quæ ſuccumbens non reſtituit viro alimenta, quæ percepit pendente lite ſuper matrimonio, vt ibidem probat n. 3. Sed & generaliter (vt dixi) in aliis cauſis, & in perſonis quibuſcunque, quibus ob paupertatem, & iuſtitiæ præ ſumptionem non leuem, alimenta deberi iure conſtiterit. Et ad text in dict. §. intereſ ſe. ad text. etiam in l. cum autem §. cum redhibetur, ff. de ædilitio edicto, quibus Didac Cou. & cæteri contrariæ partis Sectatores excitantur præcipuè, ingenioſe reſpondet, & ſubtiliter; & concludit, hanc opinionem non ſolum approbatam, ſed etiam veriorem, & humaniorem, rationibus etiam partis contrariæ ſatisfacit, ac principaliter ei, quod ita pauperes inuitentur ad mouendum indebitam moleſtiam. reſpondet ſingulariter, & iuxta ea, quæ ſuperius adnotata reliquimus calumniam hanc ceſ ſare, auertíque omnem ſuſpicionem temeritatis ex præ ſumptione, quæ eſt omnino neceſ ſaria, antequam Iudex alimenta decernat actori, in bonis, quæ petit. Nullo enim caſu erit locus ſuſpicioni, quandoquidem pro actore eſt ſententia, aut boni iuris præ ſumptio, & tunc ceſ ſat ſuſpicio calumniæ, aut non extat, & tunc Iudex alimenta non decernit. Quod eſt optimè, atque eruditè dictum, & ideò latius non agitatur hoc loco, quod d. quæ ſ. 124. tit. 1. plena, ac eleganti manu diſcutiatur per ipſum Surdum, qui & tit. 6. q. 20. fol. mihi 374. & 375. in principio, in eadem ſententia Perſiſtit, dicens quod repetitio non datur alimentorum, quæ lite pendente ſoluta fuere, etiamſi ſuccubuiſ ſet, qui illa recepit. Et vltra relatos per Surdum, opinioni Maſuerij, & ſequacium, ſe potius accedere, & contrariam. Didac. Cou. & ſectatorum eius improbate, profitetur, & improbat eleganter, & ad tex. in d. §. intereſ ſe Reſpondet etiam Alua. Valaſ. d. conſult. 1. n. 7. per totum, & vide num. 8. vbi inquirit, vtrum alimenta lite pendente teneatur ſubminiſtrare creditor debitori inopi, quem pro debito ciuili fecit incarcerari

Sequitur autem iuxta ſuperiora, quod quemadmodum ex ſententia eorum, qui cautionem exigunt minus iuridicè, præ ſtari debent alimenta prædicta poſt latam primam ſententiam, à qua fuit appellatum, ſi litigator ipſe præ ſtet idoneam cautionem de reddendis alimentis, & ſumptibus litis, ſi victus fuerit, nec ſuſpenditur dicta obligatio per appellationem, vt ex aliis reſoluit Barboſ. 1. p.l. 1. ff. ſoluto matrimonio, num. 60. ita pariter, & iuxta ſecundam hanc, & veriorem ſententiam, alimenta eadem lite pendente præ ſtanda fore poſt primam ſententiam latam, & ſi ab ea fuerit appellatum, quamuis litigator non præ ſtet dictam cautionem, cum nec cauere, nec reſtituere alimenta percepta ipſe teneatur, vt ſuprà diximus: Et à ſententia in cauſa alimentorum non admittitur appellatio quoad effectum ſuſpenſiuum, licèt ſecus ſit quoad deuolutiuum, vt ex aliis multis Authoribus reſoluit idem Barboſa, eadem 1. p. l. 1. ex n. 56. & n. 57. fol. mihi 217. latiùs Petrus Surd. de alimentis, tit. 9. priuileg. 96. per. totum, fol. mihi 568. Cæ ſar Barzius, deciſ. Bononiæ 69. per totum, & n. 18. & 32. Alexand. Trentacinquius, var. reſolut. lib. 1. tit. de aliment. reſol. 1. n. 17. & 18. vbi id ipſum explicat, fol. 116.

CAPVT XXVIII.

Ad ea, quæ cap 6. huiuſce lib. 3. & cap. 28. lib. 2. ſcripta fuere, addenda nonnulla, quæ etiam pertinent ad poteſtatem Principis, vt tollere, aut mutare valeat teſtatorum voluntates quoad fideicommiſ ſa, & maioratus ex cauſa publicæ vtilitatis. Et an procedat id duntaxat, quando non aliter conſuli poteſt publicæ vtilitati. Principi etiam aliquid ateſtanti vtrùm plena fides adhibenda ſit, ad Clemen. vnicam, de probat. & an cauſ æ cognitio, atque vocatorum, ſiue ſubſtitutorum citatio neceſ ſaria ſit, vt iuri eorum præiudicium generetur, & derogetur. Deinde, clauſulæ, ex certa ſcientia, & motu proprio, & de plenitudine poteſtatis, & pro expreßis habentes, cuius effectus, & virtutis ſint in propoſito, & in aliis quibuslibet regulariter. Rurſus, in Principe iuri alterius præiudicante, an præ ſumatur iuſta cauſa, & an ipſius aſ ſertio, ſiue expreſ ſio ſufficiat. Denique, de ratione, & interpretatione l. 7. tit. 7. lib. 5. nouæ collect. Regiæ, circa diuiſionem duorum maioratuum, qui ex cauſa matrimonij vniuntur, & excedunt ſummam prætaxatam ibi, breuis, & notanda reſolutio, atque explanatio.

SVMMARIVM.

- 1 Cardinalis Dominicus Thuſcus laudatur.
- 2 Princeps, qui ex cauſa publicæ vtilitatis tollere, aut immutare valet teſtatorum voluntates quoad fideicommiſ ſa, & maioratus, & iuri ſubstitutorum præiudicare; vtrum id duntaxat efficere valeat, quando aliàs publicæ vtilitati conſuli non poteſt. Et vide numeris ſeq. vſque ad n. 12. & notabilem reſolutionem, atque ſuperiorem omnium ſummam traditam, n. 11.
- 3 Principis authoritas, ac poteſtas, qualis & quanta, generaliter loquendo. Qualis etiam Princeps ipſe habeatur, & præ ſumatur inter homines.
- 4 Aimon. Crauetæ conſ. 463. num. 7. & 8. lib. 3. explicatur.
- 5 L. Regiæ 7. tit. 7. lib. 5. nouæ collect. Regiæ, Conditores, nequaquam conſideraſ ſe, nec diſtinxiſ ſe, an aliunde conſuli poſ ſet publicæ vtilitati per Principem, vt iuri primogenitorum derogaretur. Sed duntaxat ex cauſa publicæ vtilitatis excitatos fuiſ ſe præcipuè, & legis ipſius conſtitutionem effluxiſ ſe; noua & ſingularis Authoris conſideratio in hac materia.
- 6 L. Regiæ 7. tit. 7 lib. 5. recop. conſtitutio, quæ ex cauſa ibi expreſ ſa, quoad omnes caſus generaliter iuſtificatur, & obtinet. Quod non leuem, imò vrgentem præ ſtet arguendi, & ſuadendi rationem, idem in caſu particulari obtinere debere. Vt ſcilicet in caſu particulari, quoad immutandam teſtatoris voluntatem, & iuri vocatorum, aut ſubſtitutorum præiudicandum, Principis diſpoſitio, quæ ex eadem cauſa, vel alia ſimili publicæ vtilitatis emanauerit, iuſtificari debeat omninò. Noua etiam, & vera, atque valde notabilis Authoris conſideratio in hac materia.
- 7 Sub reptio, & obreptio vitiat ipſo iure, & reddit nullam gratiam, ſeu conceſ ſionem, aut priuilegium Principis.
- 8 Raphaëlis Fulgoſij conſ. 20. ex n. 6. nouiter & ſubtiliter, verè tamen & dilucidè explanatur: & vide etiam n 11.
- 9 Regiæ l. 7. tit. 7. lib. 5. conſideratio proponitur, quæ ſuperiùs dictis conuenit.
- 10 Publicæ vtilitatis cauſam dici, vt Principis poteſtas quoad derogandum iuri tertij iuſtificetur, quando ipſe ex cauſa remunerationis ſeruitiorum excitatus fuerit, prout hic adnotatur.
- 11 Et ſuperiorum omnium, ex numero 2. prolatorum, ſumma quædam, atque notanda, & vera traditur reſolutio.
- 12 Principi aliquid atteſtandi, vtrum plena fides adhiberi debeat, ad Clementinam vnicam, de probationibus.
- 13 Princeps vt ex cauſa publicæ vtilitatis immutare valeat maioratus clauſulas, aut diſpoſitiones, & iuri vocatorum, ſiue ſubſtitutorum præiudicium irrogare, vtrum cauſ æ cognitio, & probatio, atque eorundem citatio neceſ ſaria ſit. Vbi in id commemorantur, atque permulti iuris Interpretes aggregantur, ex quibus in effectu diuerſ æ emanant ſententiæ pro caſuum occurrentium diuerſis qualitatibus, & circunſtantiis. Sed regulariter loquendo, cauſ æ cognitionem eſ ſe neceſ ſariam, citationem etiam requiri, frequentiori placito receptum apparet. Aliquando tamen neceſ ſariam non eſ ſe, vel defectum eius non vitiare Principis diſpoſitionem, vel conceſ ſionem, ijdemmet notarunt Authores. Veluti cum pars nihil opponeret, quod proficiat, aut contradicere non poteſt. Siue contradicendo, actum impedire. Vel quando conſtat, quod voluit Princeps eiſdem præiudicare, quomodocunque res ſe habeat. Aut cum Princeps, et ſi vocatos, aut ſubſtitutos non citauerit; plene tamen fuit de omnibus informatus, atque inſtructus. Siue clauſulas, vocationes, & conditiones cognouit, & vidit, & nihilominus diſpoſitionem immutare, & iuri vocatorum præiudicium irrogare voluit deliberatè. Vel alia ſimilia interuenerunt, quæ Iudices debent maturè perpendere, vt conceſ ſionem Principis, de iure obtinere firmitatem, vel non, deliberent iuridicè.
- 14 Clauſulæ ex certa ſcientia, & motu proprio, & de plenitudine poteſtatis, clauſulæ etiam ſupplentes, & pro expreſ ſis habentes: qualis, & quanta ſit virtus, & vis. Vbi pro huiuſce articuli explicatione aggregantur, & commemorantur Authores nonnulli. Ex quibus mira Scribentium omnium varietas, & inconſtantia in hac materia deducitur, atque detegitur. Aliquando namque maximam vim, & effectum prædictarum clauſularum probarunt. Aliquando eam elidunt. Nec maiorem vim, aut efficaciam actui tribuunt, quam ipſe de ſe habeat, clauſulis eiuſmodi deficientibus. Maiorem etiam vim tribuunt quandoque. Maiori verò ex parte (& verius equidem in puncto & rigore iuris) eam videntur ſententiam ſuſtinuiſ ſe, quàm ex Ario Pinello, hic adiicimus. A qua tamen aliquando recedendum ex caſuum occurrentium contrariis qualitatibus, & circunſtantiis, ſiue quæ contrarium ſuadeant, monemus. Et Iudicis diſcreti arbitrio definiendam rem, ſecurius credimus.
- 15 In Principe iuri alterius præiudicante, vtrum iuſta cauſa præ ſumatur, & an ipſius aſ ſertio, ſiue expreſ ſio ſufficiat.
- 16 Quòd ſufficiat ex ſententia multorum.
- 17 Quòd non ſufficiat ex ſententia aliorum.
- 18 Quod ita demum ſufficiat, ſi expreſ ſa fuerit, ex ſententia quorundam, quæ ab Authore probatur, & aliorum authoritate comprobatur.
- 19 Princeps ex cauſa publicæ vtilitatis, & legem generalem condendo, tollere, aut immutare valet teſtatorum voluntates quoad fideicommiſ ſa, & maioratus, & iuri primogenitorum, ſiue ſubſtitutorum derogare, & præiudicare.
- 20 Sicuti ex d. l. Regia 7. tit. 7. lib. 5. nouæ collect. Regiæ factum eſ ſe apparet, & iuri primogeniti derogatum, quando ex cauſa matrimonij vniuntur maioratus duo, qui ſummam ibi præfixam excedant.
- 21 Et idem ius obſeruandum eſ ſe, quando ſucceſ ſione, vel alio modo extra cauſam matrimonij vniuntur, vt hic obſeruatur, & numeris ſeqq.
- 22 Ratio legis, vel dispoſitionis cuiuſque eſt anima legis, & ſpiritus diſpoſitionis, & potior pars ipſius, imo & ipſa diſpoſitio. Et ſic ſufficit, quod caſus decidatur in ratione legis, licet non decidatur in verbis. Expreſ ſum enim dicitur, quod ratione legis comprehenditur. Nec dicitur fieri interpretatio extenſiua, ſed comprehenſiua.
- 23 Et ideò ratio legis attendi debet omnino, & principaliter in conſideratione haberi, non aliter attento ſono verborum. Idque in omni diſpoſitione legali, contractus, teſtamenti, & qualibet alia.
- 24 Ampliatùrque, vel reſtringitur, vel declaratur, aut verificatur diſpoſitio quælibet ex ratione qua diſponens motus fuit ad diſponendum, inſpiciendo principaliter, an intentio, & finis rationis ſeruetur ad vnguem.
- 25 Pelaez à Mieres opinio contraria ei, quam Author probauit ſuprà, n. 21. confutatur nouiter per Authorem.
- 26 Reg l. 7. tit. 7. lib. 5. conſtitutio, quod nouum decidat caſum, & notatu dignum in materia repræſentationis, nec l. Tauri 40. deciſum; prout hic nouè, & ſingulariter obſeruatur.
- 27 Et circa l. eandem 7. noua conſideratio profertur, vt hic videbitur.

PRo vtili, & dilucida huiuſce cap. explicatione obſeruandum duxi primo loco, & principaliter, me ſuprà, hoc eodem lib. 3. cap 6. excitaſ ſe in terminis quæſtionem illam apud iuris Interpretes frequenter, & mille in locis (vt ibidem dixi num. 2. ) agitatam. Vtrum inquam Princeps de poteſtate ordinaria, vel abſoluta poſ ſit aliquem dominio rei ſuæ, vel iure ſuo priuare; & tandem poſt Authores alios permultos, quos eò loci commemoraui, in ea ſententia (vtpote, quæ verior eſt, & communior, ac etiam frequentius in praxi recepta) manſiſ ſe firmiter, vt Princeps abſque cauſa publicæ vtilitatis, vel abſque publica neceſ ſitate non poſ ſit priuare quemquam dominio rei ſuæ, neque in foro interiori, neque in exteriori; cum cauſa tamen publica, quod id efficere valeat de iure, dummodò, cùm alteri aufertur res ſua ob neceſ ſitates, vel vtilitates publicas, iuſtum ei pretium ſoluatur, vel (vt Doctores noſtri enuntiant communiter) bonum eidem detur cambium. Nec in Principe Chriſtiano conſiderari poſ ſe abſolutam poteſtatem, ſed ordinariam duntaxat, & eam quidem, quæ rationis, & iuris dictamini, & finibus conuenire magis videatur.

Similiter, & cap. 28. lib. 2. quotidianarum harum controuer arum iuris, excitaſ ſe etiam in terminis dubium aliud, frequenter itidem, & multis in locis ab Interpretibus iuris vtriuſque agitatum, atque explanatum, vtrùm inquam Princeps valeat tollere, aut mutare teſtatoris voluntatem quoad fideicommiſſa, aut maioratus; & iuri vocatorum, vel ſubſtitutorum, eorúmve, qui ſucceſ ſionem ad ſe pertinere, contendere poſ ſunt; derogare quouis modo, ſiue præiudicare. Et tandem ex ſententia quamplurimorum, quos ibidem recenſui, & congeſ ſi, in eo placito, & ſententia fuiſ ſe (quæ & verior ſemper fuit, & communior) vt Princeps regulariter id efficere non valeat, nec fideicommiſ ſorum, aut primogeniorum ſubſtitutiones, aut conditiones mutare, vel alterare de iure poſ ſit: ex cauſa tamen publicæ vtilitatis, vel neceſ ſitatis publicæ, & vbi publicus fauor videtur adeſ ſe, quod de iure id efficiat. Qua in ſententia vltra infinitos Authores, eodem cap. 28. à me præcitatos; fuerunt etiam Ioan. Matienç. in l. 7. tit. 7. gloſ ſ. 5. & 7. lib. 5. nouæ collect. Regiæ. Fuluius Pacianus, in conſ. 29. Andr. Fachineus, in conſ. 2. ex n. 22. vſque ad n. 61. lib. 1. Sylueſter Aldobrand, in conſ. 1. ferè per totum, quem eò loci commendaui, & legendum omnino, admonui. Nouiſ ſimè Cardinalis Dominic. Thuſc. vir equidem, & eruditus, & admodum religioſus, qui tamen nullum ex Recentioribus relatis ibi commemorat; pract concluſ. iuris, tom. 2. litera P. verbo, Princeps. concl. 668. & 669. & 670. & 671. & duabus ſeq. & magis ſpecificè concl. 680. per totam, fol. 524. & 525. & vide concl. 681. & quinque ſeq. & hactenus, atque ex ſola quamplurimorum Authorum relatione, & congerie, dictis duobus in locis me habui, nec vltra progreſ ſus ſum.

Nunc verò quo ipſorum, & aliorum quorundam, quæ profatis conueniunt omnino, & in vſu Forenſi, & practico verſantur quotidie, nec abſolutè ſatis, aut dilucidè explicantur ab aliquo, reſolutio etiam habeatur, ac cùm occaſio ſe offeret, maturè definiantur; obſeruandum erit, habita pro vera reſolutione ea, quam nunc tradidimus, & d.c. 28. libri ſecundi, ex multorum Interpretum ſententia adduximus; dubitari inſuper, vtrum id quod dicitur, quod Princeps ex cauſa publicæ vtilitatis tollere, aut immutare valet teſtatorum voluntates quoad fideicommiſ ſa, & maioratus; & iuri ſubſtitutorum præiudicare atque ſuccedendi ordinem præfixum alterare; procedat duntaxat, quando Princeps aliter prouidere, aut conſulere publicæ vtilitati non valet, non aliàs, ſiue non, cùm poteſt aliter conſulere. Et quidem ſi verum amamus, & hucuſque Scribentes omnes, antiquos, & neotericos originaliter prælegimus, certius firmabimus, in terminis his, dubium præfatum à nemine excitatum, nec tactum; generaliter tamen, atque in eo articulo, in quo de auferendo iure, aut dominio alterius agitur, inquirere aliquando, adnotare etiam quandoque Scribentes noſtros, vtrum Principis poteſtas ea reſtringatur ad caſum, quo publicæ vtilitati aliter conſuli non poteſt, ſicuti feciſ ſe nonnullos iuris Interpretes, dignoſcitur ex his, quos eodem cap. 28. lib. 2. recenſui, & ſpecificè dubitauit nouiſ ſimè Cardinalis Dominicus Thuſcus, practicarum concluſionum iuris, tom 6. lit. P. concluſione 680. num. 65. fol. 527. qui ſe refert ad ſolum Fulgoſium, in conſ. 20. num. 5. cum ſeq. verè tamen eſt ex num. 6. poſ ſet etiam ſe referre ad Aimon. Crauetam, in conſ. 463. num. 7. & 8. lib. 3. quem ipſe Thuſcus non citat. Fulgoſius tamen, & Craueta (prout ex ipſis conſtabit) non excitarunt dubium à me propoſitum, quando ſcilicet Princeps ex cauſa publicæ vtilitatis, quoad fideicomniſ ſum, aut primogenium, teſtatoris voluntatem immutare, aut iuri vocatorum præiudicare, ſiue ordinem ſuccedendi alterare contendit; ſed non aliter Principem iure, aut dominio rei ſuæ aliquem priuare poſ ſe ex cauſa publicæ vtilitatis dixerunt, quam ſi publicæ vtilitati conſuli aliter non poſ ſet, nec caſui propoſito reſponſum aut reſolutionem præ ſtant, nec etiam aliquid proferunt, ex quo Principis poteſtas ita reſtringi debere videatur in dubio nunc excitato; negari ſi quidem nullo pacto poteſt, quin Principis poteſtas maxima ſit, vt cùm ex cauſa publicæ vtilitatis aliquid facit in terminis omnibus prædictis, in diſputationem trahenda non ſit, nec neganda, quamuis cauſa legitima publicæ vtilitatis deficiente, iuridicè reſtringenda. Idque iuxta placita omnia eorum Interpretum, quos d.c. lib. 2. commemoraui, iuxta ea etiam, quæ congeſ ſerunt, & adnotarunt Maſcard. de probationibus, tom. 3. concluſione 1228. Cardinalis Dominicus Thuſcus, tom. 6. litera P. concluſione 668. per totam, folio 516. & concl. 673. fol. 520. Iacobus Menochius, lib. 2. præ ſumpt. 9. & præ ſumpt. 10. num. 3. cum ſeq. vſque ad num. 11. vbi nonnulla pro Principe obſeruat ex aliis Authoribus, quos adducit, ac inter alia ſuo ordine inquit, quod Princeps aliquid faciens, vel concedens, præsumitur iuſtis cum cauſis, eàque præ ſumptio non admiſ ſit probationem in contrarium. Et dicitur loqui per os Dei: Et Deus inter homines ſecundùm Ariſt. Et veritate, non mendacio, Princeps moueri dicitur: Et cognoſcens de cauſa, cognoſcere tanquam Deus: Et talis, qualis de iure eſ ſe debet: Et iuſtitia plenus, & non velle plus, quàm velit lex. Sine cauſa tamen iuſta non poteſt, quæ ſunt iuris diuini ſeu naturalis, vel gentium; cum cauſa tamen omnia poteſt: ſicuti Maſcardus, Menochius, & Thuſcus, eis non relatis latiùs exornant. Ex ipſis ergo, & ſcriptis per Simonem de Prætis, de interpretatione vltimarum voluntatum, lib. 1. interpretatione prima, dubitatione prima, ſolutione 13. numero 26. 27. & 28. folio 44. videtur, quod cum cauſa legitima, & iuſta, & publicµ vtilitatis interuenit, non adeò reſtringi debeat manus, & poteſtas Principis, vt ſi aliter, vel aliunde conſuli poſ ſit neceſ ſitati, vel vtilitati publicæ, adeò, præcisè attendatur; ſed ob publicam vtilitatem ſic factum ſufficiat, quamuis aliter fieri poſ ſet. Idque ab his omnibus non attendi videtur, quos ſuprà hoc eodem lib. 3. cap 6. & lib. 2. dicto cap. 28. præcitaui. Ipſi namque cauſam publicæ vtilitatis requirunt, vt iuri vocatorum, vel ſubſtitutorum præiudicium irrogetur, velut ſuccedendi ordo alteretur, non tamen requirunt, ſiue non diſtinguunt, an aliter conſuli poſſet publicæ vtilitati occurrenti. Idque maximè, ſi cum aliter, vel aliunde, ſiue ad alium modum non conſulat, ſed ita ſtatuar, iuſtis aliis de cauſis excitatus fuerit. Quæ & alia ſi in conſideratione habeantur, iuxta facti occurrentis qualitates, & circunſtantias, commodiùs & congruentiùs, id definiri valebit, ita tamen quod ſi de dominio rei ſuæ alicui auferendo tractetur, reſtringi de iure debeat Principis poteſtas, vt non aliter id effici valeat, quam ſi aliter; vel aliunde publicæ neceſ ſitati conſuli non poſ ſit, vt ex l. item ſi verberatum, §. 1. ff. de rei vend. deduxit Fulgoſ. in loco præcitato ſuprà, de quo ſtatim agetur.

Animaduertendum etiam interim erit, Craueta, conſ. 463. n. 7. & 8. lib. 3. relatum ſuprà (quod Scriptorum omnium nullus recenſet) non ita ſimpliciter induci, vel expendi poſ ſe ſimpliciter ad probandum, quod Princeps iuri alterius derogare, vel præiudicium generare non valeat, ſi aliunde publicæ vtilitati conſulere poſ ſit, vel requiri. quod non aliàs conſulere valeat. Verè namque (ſi originaliter prælegatur, is Author) id nequaquam probat, nec loquitur in terminis propoſitis ſuprà ex n. 2. ſed publicæ vtilitatis cauſam interuenire, quod ſufficiat, contendit potius apertè, nec an conſuli poſ ſit aliunde, vel aliter conſiderat, idque certius conſtabit, ſi conſtituamus, eo in loco Crauetam verſari circa ciuitatem Albæ, eo iure vtentem, vt Prætoris officium anno finiatur, fiat que electio trium, ex quibus Dominus vnum confirmat, quem maluerit: quod ipſum ius præ ſcriptione immemoriali Ciuitas acquiſierat. Dominusautem contendebat, ius ſibi eſ ſe, continuationem officij permittere, ciues contradicebant neruis omnibus, non eſ ſe ius Domino, iura ipſa Ciuitatis frangere. Craueta autem in fauorem ciuium, & contra Dominum conficit illud conſilium, & reſpondendo de iure, partem negatiuam defendit. Subditque d.n. 7. quod non admittitur cauſa derogandi iuri ſubditorum ob publicam vtilitatem, quoties vtilitati publicæ poteſt aliter prouideri. Reſpondet ſecundò, quod argumentum de publica vtilitate procedit, quando agitur de incommodo particularium, quod admittitur, quo proſpectum eatur commodis publicis. Sed in eo caſu ſibi conſulto, non agi de incommodo particularium dumtaxat, ſed vt lædatur ius publicum, vt alteri, non publicæ vtilitati prouiſum fiat. Ecce vbi expreſ ſim & manifeſtè ob publicam vtilitatem contendit tertio priuato præiudicari poſ ſe indiſtinctè; diuerſimode tamen ſtatuit, vt alteri, non vtilitati publicæ prouiſum fiat. Et ſic quo prospectum eatur commodis publicis, ſiue publicæ vtilitati, abſolutè concedit Principi ius præiudicandi tertio, etſi aliter conſuli poſ ſit publicæ vtilitati. Et in eodem placito vel vt expreſ ſim etiam fuerunt (vt antea dicebant omnes vtriuſque iuris Interpretes, qui hactenus in propoſito commentaria ediderunt, ipſi namque nemine excepto (vt ex originali lectura conſtabit) vt tertio præiudicetur in ſpecie propoſita ſuprà d. n. 2. & diſpoſitioni vltimæ atque ſuccedendi ordini derogetur, dumtaxat exigunt, atque conſiderant, an publicæ vtilitatis cauſa adſit; nec diſtinguunt, an alio modo, vel aliter eidem conſuli poſ ſet; id quod expreſ ſe conſtat (vt ſuprà quoque dicebam) ex omnibus his, quos d.c. 28. lib. 2. recenſui Conſtabit etiam ex deciſ. l. Reg. 7. tit. 7. lib. 5. nouæ collect. cum verè Conditores ipſius nequaquam conſideraſ ſe videantur, nec ibi diſtinxerunt, an aliunde, vel alio modo, aut ſuccedendi, & vniendi maioratus forma introducta, conſuli poſſet publicæ vtilitati per Principem, vt iuri primogenitorum, qui duos eos maioratus aliàs obtinerent; vel aliorum quorumcunque & cærterorum deſcendentium iuri derogaretur. Sed duntaxat ex cauſa illa publicæ vtilitatis excitati fuere præcipuè, & legis ipſius conſtitutio effluxit. Et cum aliter conſuli poſ ſet; admittendo inquam. ſiue ad ſucceſ ſionem maioratus, à quo primogenitus excluditur (ne duo maioratus iungantur) alium deſcendentem ex linea primogeniti eiuſdem, non primogenitum ipſius, ſed alium vlteriorem, id (vt vides) effectum non eſt, ſed ſecundogenitus admiſ ſus indiſtinctè. Vnde & tentari poſ ſet iuridicè, l. eiuſdem 7. conſtitutionem. quæ ex cauſa illa publicæ vtilitatis, ibid. expreſ ſa, quoad omnes caſus, & Perſonas generaliter iuſtificatur, & obtinet: non leuem, imò vrgentem præ ſtare arguendi, & fundendi rationem, idemmet in caſu particulari (ac maximè ſi ratio ea ab inſtitutoribus maioratuum, vel aliquo ipſorum considerata fuerit) obtinere debere. Vt ſcilicet in caſu particulari. quoad immutandum teſtatoris voluntatem, & iuri vocatorum, aut ſubſtitutorum præiudicandum, Principis diſpoſitio, vel conceſ ſio, ſeu facultas, quæ ex eadem cauſa, vel alia ſimili publicæ vtilitatis emanauerit. iuſtificari debeat omnino. Et ſic quemadmodum pro cauſa iuſta, & publicæ vtilitatis, in ea l. expreſ ſa, habita eſt, vt lege generali lata, ita ad excluſionem primogeniti, & eius lineæ quoad vnum maioratum, & ne duo iungerentur, ſtatutum eſt. Ita & æqualiter, atque ob eandem rationem, vt iuri vocatorum derogetur, & ſuccedendi ordo præfixus, alteretur à Principe, haberi debeat cauſa eadem, quæ in caſu particulari occurrerit, & Principem adduxerit, vt teſtatoris voluntatem mutauerit quoad ordinem ſuccedendi. Verè namque non eſt dare diſcriminis rationem inter vnum & alterum caſum. nec Principis poteſtas, quæ generaliter ſtatuendo, ibi non reſtringitur, reſtringi poterit in caſu particulari, ſi in ipſo eadem de cauſa excitatum Principem apparuerit, qua in d. l. Regia, & eius præfatione generaliter excitatur. Quod vt vides & verbis legis ipſius, & iuris principiis valde conuenit, etſi lex illa recta, & iuridica eſt (vt dici debet in dubio, nec aliter diſ ſeri) idem dicendum eſt in caſu particulari, quod in generali diſpoſitione ipſius. Et cum caſus ſe offeret, iuxta facti occurrentis qualitates, & circunſtantias, maturo iudicio inſpici, & definiri Inſpiciendum etiam, vt Princeps adductus fuerit. ad derogandum iuri vocatorum, ſiue ordinem ſuccedendi ab inſtitutore maioratus præfixum, vtrum ſubreptionis, vel obreptionis alicuius vitium interuenerit, & an cætera neceſ ſaria occurrerint, ex quibus diſpoſitiones, ſiue conceſ ſiones voluntatis alterius, & ordinis ſucceſ ſionis derogatoriæ factæ à Principibus, iuſtificari, atque ſubſiſtere, vel irritari, & non ſubſiſtere debent. Quoniam ſubreptio & obreptio vitiat ipſo iure, & reddit nullam gratiam, ſeu conceſ ſionem, aut priuilegium Principis, & maximè facultates has diſpoſitionis aliter confectæ derogatorias: Clementina prima, de præbendis, & dignit. c. 2. de filiis presbyterorum, lib. 6. c. ſi motu proprio, de præbendis in 6. c. ad audientiam 2. de reſcriptis, c. quod ſuper his, de fide inſtru. & poſt multos Authores alios plena manu explicant Iacobus Menoch. de arbitrariis iudicum, lib. 2. centuria 3. caſu 201. 202. & 203. maximè d. caſu 201. nu. 16. & 17. Ipſe Menoch. in conſ. 1. n. 399. & ſeq. lib. 1. Alex. Trentac. var. reſolut tom. 1. lib. 1. tit. de reſcriptis, reſol. 5. ex n. 2. cum ſeq. folio 23. Card. Domin. Thuſc. pract. concl, iuris, tom. 7. lit. S. verbo, ſubreptio, concl. 722. & plurib. ſeq. ex fol. 801. cum multis ſeqq.

Conſilium autem aliud Raphaëlis Fulgoſij 20. quod in n. 5. cum ſeq Cardin. Domin. Thuſcus retulit (vt vidimus ſuprà ) & verè eſt n. 6. non etiam probat indiſtincte (ſi originaliter pręlegatur) reſtringendam regulariter Principis poteſtatem, vt non poſ ſit ipſe ex cauſa etiam publicæ vtilitatis, iuri alterius præiudicare in caſu propoſito ſuprà dicto n. 2. ſi aliunde poſ ſit publicæ illi vtilitati conſulere. Nec loquitur in caſu illo. Nam etſi cum agitur de auferendo alicui rei ſuæ, quam poſ ſidet, dominio, ob publicam Vtilitatem, provt accidit in l. item ſi verberatum. §. 1. ff. de rei vendicatione, Principis factum ex neceſ ſitate ipſius iuſtificetur, & adhuc ſatisfacere teneatur domino. Nec etiam aliter textus ille procedat (vt Fulgoſius ex ſententia communi profert erudite) quàm cum Principi ob publicas neceſ ſitates parata non eſt pecunia pro ſtipendiis militum, nam vbi nulla ſubeſt cauſa, vel publica ſtipendiorum ſimilis neceſſitatis non procedit, vt compertum eſt, & recte notat ipſe Fulgoſuis. Non tamen inde deduci poteſt argumentum aliquo pacto, vt Principis poteſtas reſtringi magis debeat ad vnum, quàm ad alterum, ex quo vtilitati, vel neceſ ſitati publicæ conſuli poſ ſit: nam vbi cauſa publicæ vtilitatis, vel neceſſitatis verſatur, ex hoc, vel ex illo, ſiue vno, vel altero medio ei ſuccurrere iure. valet. Sic ſane in dicto §. 1. dictæ l. ſi verberatum, Conſideratur duntaxat, an ob publicas neceſ ſitates res priuatorum militibus aſ ſignauerit Princeps, vel eas ad eum finem diſtraxerit; non verò an etiam aliunde neceſ ſitati conſulere potuerit, ſiue an alterius priuati, & non illius rem aſ ſignare, vel diſtrahere poſ ſet, quaſi neceſ ſitatis, vel vtilitatis publicæ cauſa inſpiciatur, ac inſpici debeat duntaxat, non verò quod aliunde, vel ad alium modum, ſiue ab alio rem auferendo, poſ ſet neceſ ſitati conſulere (vt nunc dicebam.)

Sic in d. l. tit. 7. lib. 5. nouæ collect. Regiæ, inſpicitur duntaxat, ac finaliter conſideratur cauſa illa publicæ vtilitatis, ne fama, ſplendor, & memoria inſtitutorum maioratuum, ipſorum coniunctione confundatur, vel amittatur, aut minuatur, vt per Matiençum ibidem, gloſ ſa tertia & quarta, vbi rationem finalem eius legis expendit, & exornat. Non verò in excluſione primogeniti, & eius deſcendentium, & lineæ ab vno ex duobus primogeniis, & ſecundogeniti admiſ ſione, in conſideratione habetur, quod rationi finali ipſius legis conſuli aliter poſ ſet, ſiue facili negotio effici, ne fama, & memoria inſtitutoris maioratus amitteretur, vel minueretur, vocando ſcilicèt ſecundò, vel tertio genitum, vel alium deſcendentem vlteriorem primo geniti, vt ſuprà dicebam Vnde & in diſpoſitione particulari Principis, ſiue ad derogandum clauſulis, & vocationibus, atque ordini ſuccedendi in diſpoſitione præfixo: idem obſeruandum videtur ſimiliter; modò publica ea vtilitas, vel alia ſimilis adſit. Vbi & publicæ vtilitatis cauſa quoad caſum particularem dicetur, & Principis facultas, ſeu conceſ ſio quoad derogandum iuri vocationum, ſeu ordinis ſucceſ ſionis iuſtificabitur, quando Princeps ad ſic immutandum, ex cauſa renumerationis ſeruitiorum (quæ maxima fuerint) excitatus ſit, & ita in facultate, vt conceſ ſione expreſſerit, idque iuxta ea, quæ ſcripſerunt Decius, in conſilio 271. numero 6. & 7. & in conſilio 269. Ioannes Cephalus, in conſilio 285. num. 29. lib. 2. Alciatus, regula 3. præ ſumptione 19. in fine, Arias Pinellus, tertia parte, l. primæ, C. de bonis maternis, num. 62. illatione 4. Matien. in dialogo relatoris, 3. part. cap. 69. & in l. prima titulo 10. gloſ ſ. prima, num. 4. & 5. lib. 5. recopilat. M. Antonius Peregrinus, de fideicommiſ ſis, artic. 52. nu. 128. Petr. Antonius de Petra, de fideicommiſ ſis, quæ ſt. 11. concluſ. 75. in verſicul. limitatur primo, fol. 266. colum 3. & eadem quæ ſt. 11. concl. 85. fol. 168. col. 2. in quo etiam maturè erit deliberandum, & ſeruitiorum, atque aliorum qualitatum, & circunſtantiarum ratio inſpicienda; nam cum vltimas defunctorum voluntates, & diſpoſitiones obſeruari, exitumque habere, Reipublicæ etiam intereſ ſe, ſiue cauſam publicam eſ ſe, dicatur, vt iura mille vulgata enuntiant, & aliter poſ ſit Princeps ſeruitia remunerare, non ita de facili moueri debebit, vt iuri vocatorum, & ſuccedendi ordini ſtatuto deroget, nec ſeruitiorum cauſa, ita vrgens videtur in damnum tertij, ſicuti cauſa illa, quæ in d. 7. tit. 7. exprimitur, quæ in memoriæ, & famæ, atque nominis inſtitutorum primogeniorum conſeruationem adeò dirigitur, niſi cum ea alia concurrant, vel eiuſmodi ſeruitia fuerint, quæ Iudicum animum adducere valeant Vel niſi ea conceſ ſione, aut facultate idipſum efficiat, & in effectu intendat, quod eorundem maioratuum inſtitutores, vel alicuius duorum deſideraſ ſe, atque intendiſ ſie, veriſimiliter creditur. Quæ ſunt quidem notanda quia prolixa proculdubio conſideratione, & librorum omnium originali, & attenta lectura ſic digeſta, & reſoluta, nec alibi ſic elaborata. Erunt tamen cum caſus occurrent matura deliberatione perpendenda.

In ſumma igitur, vt diſcurſum omnem, & adnotata hactenus ex d. num. 2. ad breuem ſummam reducam, quemadmodum in d. l. item ſi verberatum, §. 1. & in cæteris iuribus ſimilibus publicæ dumtaxat vtilitatis, vel neceſ ſitatis cauſa attenditur, nec in conſideratione vllo modo habetur, quòd Princeps ipſe rem magis vnius, quam alterius ex neceſ ſitate acceperit. ſiue quòd magis ex re vnius, quam alterius, publicæ vtilitati conſuluerit, cùm iſtius, vel illius re potuerit conſulere, ita (vt ego hucuſque conſideraui vltra omnes) quoties Princeps ex cauſa publicæ vtilitatis (veluti ea, quæ in d. l. 7. exprimitur, vel alia ſimili) excitatus fuerit ad ſic concedendum, & ſuccedendi ordinem peruertendum, inſpici quidem tantum debebit, an ex cauſa publicæ vtilitatis, vel neceſ ſitatis id efficat, non verò quare magis eo, quàm alio modo conſuluerit publicæ illi vtilitati. Cauſa enim vtilitatis, vel neceſ ſitatis publicæ tantum Principis authoritati præ ſtat, vt omnino ſuam Conceſ ſionem iuſtificet, nec hoc magis, quàm illo modo adſtringatur conſulere, prout ex d. §. 1. dicta l. item ſi verberatum, & deciſione indiſtincta d. l. Regiæ. 7. communi quoque Interpretum omnium reſolutione, quan do adeſt cauſa publicæ vtilitatis, abſque aliqua diſtinctione, an aliter poſ ſit conſuli, ſuprà deduxi. Et hactenus de dubio præcipuo excitato ſuprà, ex d.n. 2.

Rurſus & iuxta id ipſum, & ſuperius dicta definiri etiam debebit altercatio alia Doctorum, vtrùm inquam Principi ſeculari, vel Eccleſiaſtico aliquid atteſtanti, plenè fides adhiberi debeat, ad Clementinam vnicam, de probationibus, inſpiciendæ namque erunt ſimiliter qualitates, & circunſtantiæ rei de qua actum ſit principaliter; an etiam de præiudicio iuris alterius agatur, nécne, & an iuſta, & probata aliqua cauſa interuenerit, necne in ea diſpoſitione, in qua Princeps aliquid atteſtatur, cætera etiam præoculis habenda, ex quibus Iudices moueri debent, ac poterunt, vt maiorem fidem adhibeant, vel non tantam, ac negotij ipſius definitionem iuſtificent, quod & viſa diligenter narratione, aut cauſa Principi expreſ ſa, deducere valebunt. Erunt autem in eo dubio prælegendi omnino Antonius Gabriel, communium concluſionum, libro tertio, titulo de probationibus, concluſione ſecunda, per totam. Andreas Tiraquellus, de vtroque retractu, §. primo, gloſ ſ. 14. numero 49. Ioſephus Maſcardus, de probationibus tomo tertio, concluſione 1228. per totam, & tomo primo, concluſione 139. per totam. Iacobus Philippus Portius, regularum lib. 1. regula 27. Menochius, libro ſecundo præ ſumptione 11. Sylueſter Aldobrandinus, in conſilio primo, ex numero 230. Cum ſequent. Ioannes Marcus Aquilinus, in §. & quid ſi tantum, l. Gallus, ff. de liber & poſthum. in verſiculo, quid enim ſi aquæ & ignis, numero 117. & quinque ſequent. Borgnin Caual. deciſ. 35. ex num. 136. part. 2. Flamin. Pariſ. de reſignatione beneficiorum, tom. 2. lib. 8. quæ ſt. 11. Alex. Trentac variar. reſol. lib. 1. tit. de verborum ſignific. concluſ. 2. num. 18. & tribus ſequentibus, folio 402. Petrus Antonius de Petra, de poteſtate Principis, c. 13. concluſione ſecunda principali, n. 42. & 47. fol. 205.

Sed & alia Interpretum eorundem, ac iuris neceſ ſaria valde. & difficilis controuerſia, ipſismet ſuperiùs prænotatis, maturè conſideratis, & perpenſis, definiri poterit, & debebit; altiùs tamen, atque maturo indicio inſiſtendum in ea erit, cum occaſio ſe offeret, vtrum inquam, vt Princeps ex cauſa publicæ vtilitatis tollere, aut immutare valeat teſtatoris voluntatem quoad fideicommiſ ſa, & maioratus, & iuri vocatorum, vel ſubſtitutorum præiudicare, ſubſtitutiones, aut vocationes, ſiue ordinem ſuccedendi alterando: neceſ ſe ſit, quod cum cauſ æ cognitione, & probatione id efficiat, & quod ſubſtituti, aut vocati, vel hi omnes, qui ius, aut intereſ ſe ad ſucceſ ſionem prætendere poſ ſunt, citati fuerint: & ſic non modò publicæ vtilitatis, vel neceſ ſitatis publicæ cauſ æ interuentus exigatur, ſed etiam cauſ æ eiuſdem cognitio, & prædictarum perſonarum citatio neceſ ſaria ſit. Quo equidem in dubio, natura, & qualitas rei, vel negotij præ ſumptio etiam, vel expreſ ſio iuſtæ & publicæ vtilitatis cauſ æ, deſectus etiam, vel interuentus. ſubreptionis, aut obreptionis, vel vitij alterius, aut eiuſdem præ ſumptio, ſed & Principis voluntas deliberata, & certa, præ ſumpta etiam alterandi diſpoſitionem, aut ſuccedendi ordinem præuertendi, quomodocunque res ſe haberet, aut dato quod ſubſtituti vocarentur, & contradicerent, iuſta eorundem contradictio, & alia ſimilia multum iuuabunt, vt aliquando cauſam iuſtam & publicæ vtilitatis verè interueniſ ſe, & fraudem, colluſionem, ſubreptionem, & obreptionem defeciſ ſe omninò, Principémque de omnibus, quæ dici ac contradicendo allegari potuiſ ſent, plenè inſtructum, & informatum, ſufficere debeat, etiam abſque cauſ æ cognitione, vel citatione prædictorum. Aliquando etiam non ſufficiat, ſi alia in contrarium ſuadeant, vel præ ſumptionem fraudis, aut non ita deliberatæ Principis voluntatis, & alia ſimilia inducant, quæ bonus & diſcretus Iudex maturo iudicio inſpicere, ac præoculis habere debebit. Et pro reſolutione articuli eiuſdem, vtrum inquam cauſ æ cognitio, & citatio intereſ ſe habentium, vel prætendentium, aut vocatorum neceſ ſaria ſit, ſequentes Authores euoluere, & attente videre (non enim ex aliorum relatione, quod à conditione noſtra multum abhorret, ſed originali, & prolixa omnium Interpretum lectura commemorantur) ex ipſis autem, cum duæ contrariæ eliciantur ſententiæ, altera negatiua, altera affirmatiua, ex dictis conſiderationibus tutiorem, & caſui de quo agatur conuenientiorem opinionem eligere poterit.

Videndi itaque erunt in propoſito articulo permulti iuris Interpretes, qui nullibi inuenientur ſic aggregati, & commemorati.

Bart. communis omnium magiſter, & à quo rei cuiuſque difficultatis initium ſumi debet, in l. Gallus §. & quid ſi tantum, ff. de liber. & poſth. n. 14. ad fin.

Iaſon ibidem, n. 143.

Alex. in conſ. 2. n. 14. cum ſeq. lib. 1. & in conſ. 11. lib. 1. & in conſ. 123. lib. 4.

Petr. Paul. Pariſ. in conſ. 1. n. 49. cum ſeq lib. 1.

Socin. ſenior, in conſ. 266. n. 45. & ſeq. lib. 2. vbi diſtinguit, & conſiderat ſeptem caſus principales.

Hieron. de Tortis, in conſ quod eſt poſt conſilia Anton. de Butrio, n. 20. & ſeq.

Anton. Gabriel, communium concluſ. lib. 3. tit. de iure quæ ſito non tollendo, concl. 3. n. 9. & 10. & vide Abbatem Ruinum, & alios ibi relatos.

Idem Ant. Gabr. lib. 2. tit. de citat. concl. 1. ex n. 9. vſque ad n. 30.

Dom. Ant. Meneſ. de Padill. in authent. res quæ, num. 331. C. communia de legatis.

D. Franciſcus Sarmientus, ſelectarum lib. 1. cap. 8. num. 3. per totum, & num. 12. & lib. 7. cap. 9. num. 3. vbi vide.

Ludouic. Molin. de Hiſpan. primog. lib. 1. c. 8. nu. 28. & 33. latiùs lib. 3. c. 3. ex n. 23. vſque ad n. 29. & vide etiam lib. 2. c. 7. n. 19.

Sylueſter Aldobr. in conſ. 1. n. 38. & 39. & 40. & n. 171. & vide n. 329. & duob. ſeqq.

Burg. de Paz. In proæmio l. Taur. ex n. 354. vſque ad num. 364.

Iacob. Menochius, in conſ. 1. n. 383. & vide duobus numeris præcedentibus, vide etiam n. 396. & duob. ſeqq. & n. 423. & 425. lib. 1.

Franciſcus Beccius, in conſ. 56. per totum.

Curtius iunior, in conſ. 142. Habita diligenti, n. 8. in verſiculo, nec obſtant, & in conſil. 1. ex numero 18. cum ſequent.

Nicel. concord. 52. in 7. fallentia.

Hippol. de Marſil. (qui eſt videndus omnino) in repetit. l. de vnoquoque, ff. de re indicata, n. 14. & n 17. & 18. & 19. & 20. & 22. & 23. & tribus ſeq. & numero 113. & 114.

Simon de Prætis, de interpretat. vltimar. volunt. lib. l. interpret. 1. dubitat. 1. ſolutione 13. n. 23. & 24. & 25. fol. 44. cuius reſolutionem, ac etiam commemoratos ibi Authores vide.

Ioan. Vincen. Honded. in conſ. 59. ex n. 18. vſque ad n. 22. lib. 2.

Ludou. Surd. in tractatu de naturalib liberis, c. requiſita in legitimatione impetranda, verſiculo nono quæritur.

Valent. Forſter. lib. 6. de ſucceſ ſ. c. 35. ex n. 2.

Bologninus, in addit. ad conſil. Ioan. de Anania 81. num. 4.

Petrus Gyllenius, in §. & quid ſi tantum, l. Gall. ff. de liber. & poſth. n. 251. fol. mihi 725.

Ioan. Petrus Surd. in conſ. 1. ex n. 93. vſque ad n. 98. lib 1.

Macabrunus, in conſ. 13. n. 271. & ſeq. vſque ad n. 182. & num. 219. & tribus ſeq. & in conſ. 23. ex n. 265. cum ſeq.

Angel. Matthæatius, de legatis & fideicommiſ ſis, lib. 3. c. 22. n. 12. & 16.

Cardinalis Dominicus Thuſcus nouiſ ſimè, pract. concluſionum iuris, tom. 6. litera P. verbo, Princeps, concl. 689. per totam, fol. mihi 536. & eodem tom. 6. & lit. P. concl. 669. n. 6. fol. 517. & concl. 682. n. 38. folio 530. & concluſ 683. num. 7. fol. 531. & tom. 1. litera C. verbo, clauſula, concl. 340. n. 38. & 39. vbi vide omnino. Et Beroi. Curt. Crauet. & Rotam nouam, ibi relatos, vide.

Ex his autem, & aliis pluribus, quos ideo, ac confultò omitto, quod ab ipſis commemorantur, apparet equidem, diuerſas fuiſ ſe in propoſito dubio ſententias, & opiniones, & pro caſuum occurrentium diuerſis qualitatibus, & circunſtantiis contrarias omnino.

Sed regulariter loquendo, cauſ æ cognitionem eſ ſe neceſ ſariam, citationem etiam requiri, frequentiori placito receptum videri, & Lud. Mol. conſtanter defendiſ ſe, & D. Franciſ. Sarmienti fundamentis in contrarium reſponſum præbuiſ ſe.

Aliquando tamen neceſ ſariam non eſ ſe, vel defectum eius non vitiare. Principis diſpoſitionem, vel conceſ ſionem, pro ſubiectæ rei, de qua agebatur, qualitate, & diuerſis circunſtantiis, eoſdemmet Authores notaſ ſe.

Veluti cum pars nihil opponere poteſt. quod ſibi proficiat, vel cum contradicere non valet, aut contradicendo, actum impedire non poterit. Vel quando conſtat, quod voluit Princeps eiſdem præiudicare, quomodocunque res ſe habeat. Sicuti Hippol. Marſil. Petr. Surd. & Marcabrun. in locis antea relatis adnotarunt. Vbi ſcribunt, citationem ſubſtitutorum vel vocatorum non eſ ſe neceſ ſariam, quando Princeps vtitur plenitudine poteſtatis, vel quando conſtat, quod voluit eis præiudicare, vel quod ipſi contradicendo non poſ ſent actum impedire, prout ex multis probauit Pet. Surd. vbi ſupra, qui tamen quod attinet ad dictum nunc de plenitudine poteſtatis, temperari debet ex his. quæ dicentur ſtatim: nam ſi verum ſit, citationem eſ ſe neceſ ſariam regulariter, iuxta ſententiam communiorem, clauſula plenitudinis poteſtatis (niſi & alia concurrerent) defectum illius non ſuppleret. Marcabrunus etiam in loco relato ſuprà, plené diſ ſerit, an citatio, vel notificatio requiratur, vbi pars quæ læditur nihil opponere poteſt, nec cum effectu contradicere.

Sic etiam, atque ex eiſdem deducitur, citationem neceſ ſariam non eſ ſe, quando interueniſ ſent in effectu ea, quæ citatio ipſa allatura eſ ſet, vt ſi Princeps quamuis vocatos, aut ſubſtitutos non citauerit, plené tamen fuerit de omnibus informatus, atque inſtructus ſiue clauſulas, vocationes, & conditiones cognouit, & vidit, atque ſuccedendi ordinem in diſpoſitione præfixum habuit præoculis, & nihilominus ipſum immutauit, atque iuri vocatorum præiudicium irrogare voluit deliberatè

Vel alia ſimilia interuenerunt. quæ Iudices debent maturè perpendere, vt conceſ ſionem Principis, de iure obtinere firmitatem, vel non obtinere, deliberent iuridicè.

Securius ergo arbitramur, pro caſuum occurrentium qualitatibus, & circunſtantiis diuerſis, diuerſimodè rem definiendam (prout negotium ſuadeat) Iudicum arbitrio, & diſcretioni relinquere, quam vnam, vel alteram partem probare, vel improbare abſolutè.

Exiſtimamus tamen ſupremi Regij conſilij Senatores præ ſtantiſ ſimos, qui Regiæ Cameræ negotiis definiendis, & literis gratiæ expediendis præ ſunt, non aliàs prædicta facturos, nec iuri cuiuſuis præiudicaturos, quàm ſi cauſ æ cognitio & citatio intereſ ſe habentium, vel prætendentium interuenerit, & ita fieri ex ſtylo ſupremorum eorundem Conſiliariorum teſtatur Ludouicus Molina vbi ſuprà, & rectè quidem: quamuis enim ipſorum facultas, & authoritas magna ſit, non aliter ſe habent in actus cuiuſque expeditione, quàm ſi omni ex parte illum iuſtificent, nec cuiquam non citato irrogent præiudicium. Idcirco ſtylus eiuſmodi ſeruandus, & laudandus proculdubio.

Cæterum ſententia ea (vt etiam noſtra fert exiſtimatio) non ita ſtrictè accipienda erit in Principe, nec manus eius, & poteſtas ſtylo præfato ſubiicienda aliquando; ſi enim ſubreptionis & obreptionis, & alterius cuiuſlibet defectus vitium abſit omnino, nec rerum occurrentium qualitates, & circunſtantiæ contrarium ſuadeant colluſioníſve, aut fraudis alicuius timor adfuerit, & Princeps de omnibus, quæ dici potuerunt, aut contradicendo allegari, fuerit inſtructus, & informatus ſpecificè, ac maximè ſi viſis, & cognitis inſtitutionis primogenij clauſulis, aut conditionibus contrariis, ita eaſdem immutando ſtatuerit, ac deliberatè (ex cauſa tamen publicæ vtilitatis) voluerit, tunc equidem videretur neceſ ſariò dicendum, conceſ ſionem ipſius. etiam abſque citatione valituram, ſatis enim ex prædictis, cauſ æ cognitionem præceſ ſiſ ſe, dici poſ ſe videtur, & conſequenter eo caſu D, Franciſ. Sarmien. ſententiam obtinere debere, nec Ludoui. Mol. rationes in contrarium vrgere, niſi cum ea concurrant, nec in ſupremi Senatus Regij Conſiliariis, ſed in ipſo Principe verſemur. Nihilominus tamen maturè hiſce de rebus cogitandum, & deliberandum, ſemper ſuademus.

Inſuper & iuxta prædicta intelligi non modò, ſed etiam temperari debebit, ac aliquando reſtringi, aliquando etiam latiùs accipi, nec ita ſtrictè, altercatio alia Doctorum in eo dubio, Clauſulæ ex certa ſcientia, & motu proprio, & de plenitudine poteſtatis. clauſulæ etiam ſupplentes, & pro expreſ ſis habentes, qualis, & quanta ſit virtus, & vis, ſiue quid clauſulæ præfatæ, aut vnaquæque ipſarum in Principis gratiis, & conceſ ſionibus valeant operari, maxime cum in his verſamur, quæ à libera Principis voluntate non dependent omnino, ſed in quibus de præiudicio tertij agitur. Et quidem ſi huc vſque Scribentes omnes originaliter, attentè prælegeris (prout ego prælegi permultos) miram ipſorum varietatem, & inconſtantiam in reſolutione, & doctrina huius materiæ deduces, & deteges. Aliquando namque maximam vim, & effectum prædictarum claufularum probarunt, & adeò magnam, vt ex ipſis actus cuiuſque firmitatem & robur deduxerint indiſtinctè. Aliquando vim eandem elidunt, nec maiorem vim, aut efficaciam actui tribuunt, quam ipſe de ſe habeat, clauſulis eiuſmodi non adiectis, & prorſus deficientibus. Maiorem etiam vim tribuunt quandoque, & magis enixam Principis voluntatem ex ipſiſmet clauſulis eliciunt. Maiori verò ex parte (& verius equidem in puncto & rigore iuris) eam videntur ſententiam ſuſtinuiſ ſe, quam ex Ario Pinel. adiiciemus ſtatim, & quæ dictarum clauſularum effectum, & vim reſtringunt duntaxat ad vim, & effectum qui ex actu, qui geritur, & natura, atque terminis ipſius deduci commodè valet, nec vltra extendunt ipſarum valorem. Ab hac tamen reſolutione, & ſententia, quæ regulariter (vt dixi) verior eſt, & tenenda, (& maxime ſi de ſubreptione, vel obreptione aliqua timeatur) erit aliquando recedendum, & vis, atque efficacia dictarum clauſularum probanda ex caſuum occurrentium contrariis, qualitatibus & circunſtantiis ſiue quæ contrarium ſuadeant. Non enim indiſtincte vigor ipſarum reſpuendus, cum aliquando plurimum operari valeant. Idcirco Iudicis arbitrio rem hanc definiendam, ſecurius credidimus in hoc, ſicut in præcedenti articulo. Iudicem tamen ipſum inſtruendum ex his, quæ in ipſomet articulo vis, & effectus dictarum clauſularum ſcripta reliquerunt Interpretes noſtri variis in locis latiſ ſimè, ex quibus equidem ſequentes erunt, atque ordine ſequenti prælegendi omninò, vt alios qui ab eiſdem commemorantur, prætermittam conſultò.

Petrus Rebuffus, in commentariis ad concordata Regis Galliar. in forma mandati Apoſtolici, in verbo, motu proprio.

Gozadin. in conſ. 5. num. 25. & ſeq. & in conſ. 8. num. 43.

Carolus Ruinus, in conſ. 175. n. 22. & in conſ. 229. n. 2. lib. 1.

Staphilæus, de lit. gratiæ, & iuſtitiæ, in prima part. in tit. de vi & effectu clauſularum.

Aymon Craueta, in conſ. 96. lib. 2.

Antonius Gabriel, communium concluſionum, lib, 6. tit. de clauſulis. concluſ 1. & 2. vbi latiſ ſime.

Hippol. de Marſil. in l. de vnoquoque ff. de re iudicata, ex numero 14. vſque ad num. 26. & num. 113. & 114.

Ludouicus Molina, de Hiſp. primogeniis, lib. 2. cap. 7. numero 16. & 17. & 18. qui temperandus equidem, atque explicandus eſt ex his Authoribus, qui mox referuntur.

Domin. Franciſ. Sarmien. ſelectarum lib. 1. c 8. n. 12. in fin.

Petrus Antonius de Petra, in tractatu de poteſtate Principis, cap. 40. concluſ 2. n. 54. fol. 206. vbi ex Bald. & aliis, quod clauſulæ motus. propij, ex certa ſcientia, & de plenitudine poteſtatis, non operantur vltra naturam diſpoſitionis, cui adiiciuntur, nec eam immutant, vel ampliant Et de prædictis omnibus clauſulis de Perſe & etiam ſimul iunctis, & vi, & effectu ipſarum latiſ ſime eod. c. 30. dubio ſecundo & ſeqq. ex fol. 210. vſque ad folium 225. vbi vide omnino, & latiùs quàm alibi.

Sylueſter Aldobrandinus, in conſ. 1. ex n. 75. cum infinitis ſeq. vbi late agit de clauſula, Ex plenitudine poteſtatis, & n. 236. cum ſeq. vbi de clauſula Motu proprio.

Antonius Galeatius Maluaſia, in conſ. 1. num. 42. & tribus ſeq. vbi de clauſula Motu proprio, ex certa ſcientia, & de plenitudine poteſtatis, & in conſ. 13. n. 87. & ſeq. & in conſ. 35. fere per totum.

Petrus Surd. in conſ. 278. ex num. 12. vſque ad n. 21. lib. 1.

Iacobus Menoch. (qui de hac materia, & clauſulis omnibus prædictis videndus eſt omnino, & pluribus in locis iungendus) de arbitrariis iudicum, lib. 2. centuria 3. caſ. 101. ex num. 80. cum ſeq. & num. 142. & præ ſumptione 9. n. 18. & 19. & n. 24. & quatuor ſequent. & præ ſumption. 13. ex n. 9. cum quatuor ſeq. eod. lib. 2.

Menochius metipſe, in conſ. 1. ex num. 384. vſque ad num. 391. & n. 201. & n. 412. & 422. & n. 424. & 352. & n. 428. & 429. & 431. & 433. & 434. & n. 127. & n. 426. & 427. lib. 1. Quò loci, clauſulæ, ex certa ſcientia. & clauſulæ, de plenitudine poteſtatis, & clauſulæ, ſupplentes omnes defectus, & clauſulæ, pleno iure, vel liberè, vim, ius, & effectus multos, plena manu oſtendit, nec alibi forſan ita copioſe inuenietur.

Menoch, ipſe (vbi de omnibus prædictis clauſulis pluribus ſimul iunctis, vel mutiplicatis) in conſ. 36. n. 17. & 18. & 19. & n. 59. Cum ſeq. vſque in fin. conſ. lib. 1.

Menoch. idem, in conſ. 103. ex n. 77. cum octo ſeq. eod. libro 1. & in conſ. 250. num. 87. & 88. & 117. & 118. & ſeq. lib. 3.

Et dicto conſil. 103. conuenit omnino reſolutioni, atque Arij Pinelli ſententiæ, quam nunc commemorabimus. Breuiùs in conſ. 264. num. 80. eodem libro 3.

Ioannes Matiençus, in l. 7. tit. 7. gloſ ſa. 7. lib. 5. nouæ collect. Regiæ.

Ioannes Marcus Aquilinus, in l. Gallus, §. & quid ſi tantum, in verſicul. quid enim ſi aquæ & ignis, numero 216.

Andreas Alciatus, de præ ſumptionibus, regula 3. præ ſumptione 11. ad finem.

Andreas Fachineus, in conſ. 2. ex num. 24. vſque ad numer. 32. lib. 1. vbi congerit nonnulla pro effectu, & vi clauſularum, Motu proprio, ex certa ſcientia, & de plenitudine poteſtatis. Poſt modo verò ex num. 57. vſque ad numer. 61. ea elidit; & in præiudicium iuris tetrij nihil operari, contendit. Et ſic Arij Pinelli verbis, & ſententiæ protinus adhæret, quamuis illius mentionem non fecerit.

Fuluius Pacianus, in conſ. 29. numero 91. & ſeq. & in conſil. 80. numero 34. & ſequent. & numero 53.

Iacob. Philip. Portius, regularum lib. 1. regula 1. per totam.

Antonius Faber, Iuriſpr. Pap. Scient. tit. 2. de iur. natu, gent. & ciu. principio 8. illatione 4. confutation. 3. fol. 70. vbi de clauſula, Motu proprio.

Cardinalis Thuſcus, pract. concluſ. iuris, tom. 1. lit. C. verbo, clauſula, concluſ. 340. & duabus ſeq. ex fol. 855. vſque ad fol. 859. & tom. 6. lit. P. verbo, Princeps, concl. 669. per totam, & 690. per totam, ex fol. 517. & concl. 682. n. 6. & num. 11. fol. 529. & concluſion. 683. ex fol. 531. & tom. 7. littera S. concluſ. 749. num. 4. fol. 822.

Alexander Trentacinquius, variarim reſolut. tom. 1. lib. 1. tit. de reſcriptis, reſolutione 5. ex num. 30. cum ſeq. vſque in finem reſolutionis, fol. mihi 27. vbi agit de prædictis omnibus clauſulis, & vi atque effectu ipſarum, & an tollant vitium ſubreptionis, de quo etiam Antonius Gabriel, commun. concluſ. lib. 1. tit. de clauſulis, concluſion. 5. Thuſcus, tom. 1. lit. C. concluſ 339. fol. 854.

Arius Pinellus, vir equidem mihi ſemper eruditiſ ſimus, atque præ ſtantiſ ſimus, & cuius reſolutio, atque in hac eadem, qua verſamur materia, obſeruatio, in puncto, & ratione iuris ſcripti, eſt proculdubio veriſ ſima, atque eidem (vt ſuprà dicebam) maiori ex parte Interpretes noſtri acceſ ſiſ ſe videntur, eſt tamen (vt ſuprà quoque dixi) temperanda, & reſtringenda aliquando ex rerum circunſtantiis, & qualitatibus, quæ contrarium ſuadeant, ex ipſis namque & ſubiecta materia rei de qua agatur, & fraudis omnia, atque vitij, & colluſionis defectu, ex eo etiam, quod Princeps de omnibus inſtructus, atque informatus fuiſ ſe videatur, non modicum operari ſ æpè debebunt. Author igitur is, 1. part. rubricæ, C. de reſcindenda, cap. 2. n. 20. cum ex communi Interpretum ſententia ſtatuiſ ſet numeris præcedentibus, Principem ſine cauſa derogare non poſ ſe teſtatorum voluntati, in teſtamentis, in fideicommiſ ſis, maioratibus, maximè cum præiudicio tertij, inquit dicto n. 20. Quoad iuſtitiam, & honeſtatem nihil facere, quod Princeps auferendo his, vel dominium alicui, vtatur clauſulis, Non obſtantibus, Ex certa ſcientia, Proprio motu, & De plenitudine poteſtatis: quod enim ſine illis clauſulis iuſtè facere nequit, ijſdem adiectis, iniquum eſ ſe non deſinet. Id enim ratio oſtendit, id etiam euincunt iuris regulæ, verba enim rei veritatem non mutant, nec iuſtificabunt, quod de ſe iniquum eſt, nec iuſtam poteſtatem Principis augebunt. Et hactenus de tertia principali controuerſia in hac materia. Cui iunge Petram de poteſtate Principis, quæ ſtione 8. concluſ. 2. num. 54. fol. 106. & vide fol. n. 23. & 24. & 27. & 31. & ſeq.

Prætereà, & alia Interpretum altercatio non leuem obtinens difficultatem, ex eiſdem à me anteà admonitis, & adnotatis, & pro natura, & ſubiecta materia negotij, atque eiuſdem qualitatibus, & circunſtantiis definiri debebit: vtrùm inquam in Principe iuri alterius præiudicante, præ ſumatur iuſta cauſa, & an ſuſ ſiciat, quod Princeps cauſam adeſ ſe, ſine ex cauſa iuſta excitari, aſ ſeruerit, eámve exprimi, atque probari, neceſ ſe ſit. Quo equidem in dubio, vt ſententiam meam ego interponam, imprimis monendum lectorem duxi, triplex in eo articulo reperiri Doctorum placitum, ſiue tres ipſorum eſ ſe opiniones præcipuas. In Principe namque reſcribente, ſiue aliquid faciente, aut concedente, etiam in præiudicium tertij, & auferendo ius alterius, quod cauſa non modo præ ſumatur, ſed etiam iuſta præ ſumi debeat, & Principis aſ ſertioni ſtandum ſit, tenuerunt Authores permulti, quos Antonius Gabriel congeſ ſit communium concluſ. lib. 3. tit. de iure quæ ſito non tollendo, concluſione 2. num. 4. Iacobius Menochius, lib. 2. præſumptione 10. num. 55. & 56. Iacob. Philip. Portius, lib. 5. regula 16. Ioſeph Maſcardus, de probationibus, tom. 1. concluſ. 276. & tom. 3. concluſ. 1228. n. 107. & 108. Menchaca, controuerſ. illuſt. lib. 1. cap. 25. num. 17. Ioannes Marcus Aquilinus, in dict. §. & quid ſi tantutum, in verſ quid enim ſi aquæ ſi ignis, num. 112. vbi citat quamplures, vt Principis aſ ſertioni ſtandum ſit; & n. 113. viginti Authores aggregat ad hoc, quod iuſta cauſa præ ſumatur in Principe, & ſi expreſ ſa non fuerit. Et hanc partem magis probat (ſed hos non refert) Cardinalis Dominicus Thuſcus, pract. concluſ. iuris, tom. 6. lit. P. verbo, Princeps, concluſ. 682. fol. 528. & 529. vbi certam reſolutionem non tradit, aut non exprimit, quam ex his opinionibus credat veriorem.

E contrario tamen, quod iuſta cauſa non præ ſumatur, nec Principis aſ ſertioni ſtandum ſit, defendunt alij per multi iuris Interpretes, quos Antoninus Gabri. congeſ ſit, dict. concluſione 2. n. 1. 2. & 3. Menochius, lib. 2. d. præ ſumptione 10. num. 52. qui dicit, hanc opinionem eſ ſe veriorem, & receptiorem, quando agitur de præiudicio tertij & ſumus in his, quæ ſine cauſa facere non poteſt Princeps. Et fundat eam vſque ad num. 55. Authores etiam huius partis refert, & in eam magis inclinat Ioſeph. Maſcardus, de probationibus, tom. 1. d. concluſ. 76. vbi facit regulam cum pluribus limitationibus, prout refert Thuſcus, dict. concluſione 1228. ex n. 101. cum ſeq. refert etiam quamplures Authores, qui iſtam opinionem magis amplectuntur, Iacobus Philip. Portius, regularum lib. 5. regula 16. Ioannes Marcus Aquilinus, in dict. verſ. quid enim ſi aquæ, & ignis, d. §. & quid ſi tantum, num. 111. & dicit, quod Doctores numeroſiores tenet eam Franciſ. Topius, ad l. Princeps legibus, ff. de legibus, §. 8. n. 32. & 33.

Deinde & tertio loco, quod in Principe iuſta cauſa præ ſummatur, ſi eam exprimit, & tunc eius aſſertioni ſtandum ſit, ſecus ſi nullam exprimit cauſam, vel minus idoneam; tenuit Alciatus, in tract. de præ ſumptionibus, regula 3. præ ſumptione 8. num. 8. qui tres caſus diſtinxit, vt Menochius dicta præ ſumptione 10. lib. 2. ex n. 57. cum ſeq. refert, & latiùs commemorat eos. Sed in effectu ita obſeruauit Alciatus ipſe, vt breuiùs Fachineus retulit, controuerſ. iuris, lib. 8. cap. 63. columna vltima, in verſ. Sexta quæ ſtio eſt. qui hanc diſtinctionem amplectitur. Ego verò (vt antea adnotaui) nec vnam, nec aliam opinionem probarem abſoluè, negotij potius qualitates, & circunſtantias inſpicerem maturè, & quale tertij præiudicium verſaretur, ac eius pro quo gratia, aut conceſ ſio fit, perſonam præoculis haberent, & iuxta hæc, & præ ſumptiones vrgentiores rem definirem Explicarem etiam, & limitarem, atque pluribus in caſibus intelligerem, iuxta ea, quæ præfati Authores magis communiter obſeruarunt dictis in locis, ad quos erit recurrendum omnino, cum de hoc articulo diſputatio, & indagatio ſe offeret. Deficientibus verò fraudis coniecturis quibuſlibet in contrarium, & non exiſtente præ ſumptione aliqua ſubreptionis, vel obreptionis vitij, aut ſimilis alterius, crederem proculdubio, diſtinctionem hanc Alciati, vt Principis aſ ſertioni credatur omnino, quando ab eo exprimitur cauſa, & pro ea præ ſumendum ſit, veriorem equidem, & ſeruandam. Verè namque valde durum eſ ſet, & ab omni iuris ratione alienum, ſuſpicari Principem eſ ſe mendacem (quod nec imaginari debet) cum cauſam ita exprimit, ſicuti Fachineus rectè animaduertit dicta quæ ſt. 53. in fine. Et his comprobatur, quæ ſuprà, hoc eodem cap. numer. 3. pro principe metipſo, ex Menochio, Maſcardo, & aliis reſenſui. Ex reſolutis etiam per Cardinalem Thuſcum, tom. 6. lit. P. concluſ. 681. fol. 528. quod Princeps præ ſumitur dicere veritatem, & cauſa in eo præ ſumitur vera. Deinde & probatur ex ratione Clementinæ. vnicæ, de probationibus, prout eam rectè expendit Alciatus. Nec ſatisfacit Menochius, dicta præ ſumptione 10. dicens, textum illum ad cauſas beneficiales pertinere: cùm & in aliis cauſis, & aliis Principibus, qui ſuperiorem non recognoſcunt, eadem ratio militet. Nec etiam in beneficialibus poſ ſit ſummus Pontifex abſque iuſta cauſa cuiquam ius ſuum auferrre, quod Fachineus non malè animaduertit. Prætereà id ipſum probatur; nam & ſi quamplures tenuerint ſententiam relatam ſuprà, num. 17. indiſtinctè, quod cauſa iuſta non præ ſumitur in Principe, quando diſponit de his, ſuper quibus liberam diſponendi faculcatem non habet, ac etiam quando præiudicat tertio, etiamſi exprimat iuſtam & legitimam cauſam, & hos congeſ ſerint relati dict. numer. 17. Gail. etiam pract. obſeruation lib. 2. obſeruatione 58. latiùs Franciſ. Topius, ad d. l. Princeps legibus, ff. de leg. d. §. 8. ex n. 32. cum ſequentibus vſque ad finem, §. qui inquit, quod ea ſententia verior eſt, & melioribus rationibus fundata, & cui ideo inhærendum eſt, quia aliàs, ſi iuſta cauſa præ ſumeretur in Principe, ſequerentur, quod per indirectum ius alteri quæ ſitum, etiam ſine cauſa tolleretur, cum poſ ſibile ſit cauſam præ ſumptam in Principe, vel ab eo expreſ ſam, in veritate minime ſubeſ ſe, prout Felinus, Dec. Boſ ſius, Crau. & Fortun. Garc. relati ibi obſeruarunt, & huic rationi minimè reſponderi poſ ſe adnotarunt. Quamuis inquam ij Authores ita tenuerint, & latè Petrus Antonius de Petra, in commentariis, de poteſtate Principis, & inferiorum ab eo, c. 30. quæ ſt. 8. principali, de præ ſumptione iuſtæ cauſ æ in facto Principis, per totam, & concluſion. 2. principali eiuſdem, ex fol. 199. vſque ad folium 207. vbi tradit quamplurima in hac quæ ſtione. Attamen ijdemmet Authores receſ ſerunt ab ea, quoties in conceſ ſione Principis, & diſpoſitione, etiam in præiudicium tertij facta, iuſta aliqua & rationabilis cauſa valet excogitari, vel argui: & ſic multo magis id obſeruari debebit, quando cauſa ipſa exprimitur, & ex qualitatibus, & circunſtantiis negotij pro ea præ ſumitur, nec vrgentior ratio in contrarium apparet. Quocirca, Petrus Antonius de Petra, dict. 2. concluſ. principali, num. 38. & duobus ſeq. & n. 43. & 44. licèt in dubio prædicto, Principis aſ ſertioni quod fuerit motus ex iuſta cauſa, an & quando ſtandum ſit, & quando non, plures caſus diſtinxerit, vt ibi videbitur, & per totam illam concluſionem, & d.q. 8. principalem latiſ ſimè. Verè tamen ſtatuit eadem concluſ. 2. principali, num. 39. fol. 204 poſt alios multòs, quod Princeps vbi exprimit cauſam iuſtam, & prima facie veram, nec alia imaginari poteſt, præ ſumi debet pro ea, & eius veritate; & aſ ſignat rationem: & num. 52. 53. & 55. fol. 206. ſubdit, quod cauſa præ ſumitur in Principe, quando negotium tale eſt, ex quo cauſa argui, & præ ſumi poteſt rationabilis, & plura adducit, ex quibus ita præ ſumitur, ac etiam ex quibus Principis aſ ſertioni non ſtatur, & conucniunt Arias Pinellus, 1. part rubricæ, C. de reſcind. c. 2. n. 7. qui dixerunt, accedendum non eſ ſe indiſtinctè opinioni relatæ ſuprà, d.n. 17. quod cauſa iuſta non præ ſumatur in Principe, ſed magis attendendam mature qualitatem negotij, vt in multis credatur Principi aſ ſerenti, exprimentique iuſtam cauſam; quod vere negari non poteſt: & ita attendendo, facili negotio reſpondetur rationi illi, cui reſponderi non poſ ſe, ex aliis Authoribus firmaſ ſe Franc. Top dicebamus nunc. Non enim indiſtincte hanc probamus, nec per indirectum liberæ Principis facultati, aut voluntati rem relinquimus, cùm negotij qualitates, & circunſtantias, & cætera alia, quæ occurrant, inſpici debere, atque ex ipſis definiendum, quid dici debeat, ſuadeamus. Ad aliud autem, quod præpoſtere equidem, & minus iuridice Topius ipſe contendit in eadem l. Princeps legibus. ff. de legibus. §. 6. num. 2. fol. mihi 78. quò loci, poteſtatis abſolutæ & ordinariæ diſtinctionem, in humanis Principibus male à Doctoribus conſtitutam, ſecundùm Didac. Couarr. & Pinel (vt ipſe dicit) & imò bene conſtitui. & probari, indéque & Angeli ſententiam tuendam, quam ſuprà, hoc eodem lib. 3. cap. 6. improbaui, feliciori equidem negotio reſpondetur ex his, quæ eodem cap. 6. relati Authores (ac maxime Hippolyt. Riminald) quem ibidem commendaui, ſcripſerunt, ex ipſis namque concludenter adeò reſponſum præbetur ei ſententiæ, vt nullo pacto ſuſtineri ipſam poſ ſe, & præfatum Authorem eam probantem, errore manifeſto lapſum fuiſ ſe, deprehendatur concludenter; quod & vltra relatos ibi, & cap. 28. lib. 2. commemoratos, deprehenditur quoque ex obſeruationibus Petri Antonij de Petra, dicto tractatu de poteſtate Principis, & inferiorum ab eo, cap. 30. per totum, ex fol. 115. vſque ad fol. 189. vbi eorum capitum materiam, & an, & quando Princeps in iure iam quæ ſito, vel in quærendo poſſit præiudicare ſubſtitutis, aut ſucceſ ſoribus, vel aliis quibuſlibet, & an ex cauſa publicæ vtilitatis, vel ex aliis cauſis poſ ſit, tractat latiſ ſimè, & eidem d. fol. 189. in controuerſia veritatis 7. quæ ſt. principalis, vſque ad folium 199. vbi longa ſerie adducit exempla ad cognoſcendam cauſam vtilitatis, & neceſ ſitatis, quibus Princeps excitari de iure poteſt, vt iuri tertij præiudicet.

Ac denique animaduerte, ſententiam illam, relatam ſuprà, dicto n. 18. quam Menochius, in loco ibi relato damnauit, alio in loco Menochium eundem probaſ ſe. Is namque in conſ. 100. n. 23. & ſeq. lib. 1. poſt alios Authores, quos citat, ita vt ibi diximus, diſtinxit, prout eum retulit Maſcardus (quem Fachineus non citat) de probationibus, tom. 3. concluſ. dicta 1228. n. 109. vbi inquit, conciliari poſ ſe opiniones contrarias relatas, diſtinguendo hoc modo, aut Princeps expreſ ſit cauſam in literis, propter quam vult alteri præiudicare, & hoc caſu illa cauſa creditur eſ ſe vera, & procedit prima opinio, de qua ſuprà num. 16. aut non expreſ ſit cauſam, ſed impliciter dixit id, quod conceſ ſit, & aliqua cauſa veriſimilis poteſt imaginari, & creditur ſimiliter Principi; aut non expreſ ſit cauſam, nec aliqua poteſt imaginari, & tunc non creditur Principi, & procedit ſecunda opinio. Et Maſcardum ſequutus eſt Cardinalis Dominicus Thuſcus, tom. 6. lit. P. concluſ. 981. num. 3. fol 528. columna 2. in principio, ibi: Amplia, quia ſi Princeps cauſam exprimat, præ ſumitur pro ea, & non poteſt probari contrarium. Id tamen, atque articulus prædictus intelligi ſemper, & explicari debet, prout dicto num. 18. notaui, quamuis Maſcardus metipſe, dicta concluſione 1228. num. 110. & aliter conciliari poſ ſe eas opiniones contrarias crediderit, vt ſcilicet Prima opinio procedat quoad inducendam præ ſumptionem, & transferendum onus probandi in aduerſarium. Secunda, quoad plenam probationem non inducendam: Cæterùm quod indistinctè inducit plenam probationem, ſi Princeps motu proprio, atque ex certa ſcientia in conceſ ſione mouetur. Quod tamen (vides) difficultatem non leuem continet, cum niſi alia concurrant, quæ ita ſuadeant, iuxta ea, quæ dicto num. 18. adnotaui, clauſulæ hæ nihil ampliare, aut immutare diſpoſitionem ſuper qua adiiciuntur, debeant, vt ſuprà quoque ex aliis Authoribus obſeruaui, niſi etiam Princeps in conceſ ſione, vel facto ſuo atteſtaretur de diligenti inquiſitione facta, & cauſ æ cognitione pleniſ ſima adhibita, & ex aliis iuſtis cauſis animum ſuum mouentibus, vt ex Gozadino ſcripſit Petra dict, concluſione 2. principali, numero 55. fol. 206.

Vltimò tandem, atque eodem pacto deducitur ex ſuperioribus, recta iuris ratione placitum aliud Doctorum in hac eadem materia procedere, & explicandum fore, Principem inquam, legem generalem condendo, poſ ſe iuri primogenitorum, eorúmve, qui aliàs ſucceſ ſuri eſ ſent, derogare; & iuſta ex cauſa, atque publicæ vtilitatis, præiudicare, ſiue ex publica vtilitate nouum, certumque ſuccedendi ordinem, & formam præ ſcribere. Id quod euidenti & vera ratione elicitur ex his omnibus, quæ hactenus dicta fuere; nam ſi in caſu particulari, ſiue priuata conceſ ſione, aut gratia, id valet efficere ex cauſa, etiam certarum perſonarum damnum & præiudicium reſpiciendo: multo magis generali lata id efficere poterit: & ita in terminis poſt Alexandrum, Romanum, Caſtrenſem, & alios obſeruarunt M. Anton. Peregrinus, de fideicommisſis, articulo 52. n. 113. & 114. Cardinalis Dominicus Thuſcus, pract. concluſ. iuris, tom 6. lit. P. concluſione 680. num. 7. & 18. fol. 524. & 525. Azeuedus, & Matiençus, ſtatim referendi, Pelaez à Mieres, de maioratu, in initio ſecundæ patris, num. 62. & 63. Idque in hiſce Regnis probatur ex legis Regiæ. 7. tit. 7. lib. 5. nouæ col. expreſ ſa deciſione, ibi namque ex cauſa illa publicæ vtilitatis, quia Nobilibus Regnum defenditur, & Reipublicæ expedit domos Nobilium conſeruari, & augeri; & ſi non conſeruentur, & augeantur, damnum Reipublicæ euenit. Expedit etiam, ne eorundem nomen memoria, & ſplendor deficiat, ſiue conſundatur aliquo modo; ſtatutum est conſtitutione generali, leges, & conditiones primogenituræ, ſiue ſuccedendi ordinem regularem variari in præiudicium ſucceſ ſorum, vbi duo maioratus excedentes ſummam ibi præ ſcriptam, vniuntur per matrimonium, vt ſuccedat genitus ſecundò, primogenito excluſo in vno eorum, nec in vtroque primogenitus ſuccedere valeat, ſed in vno duntaxat, quem elegerit, & ſecundo genitus in eo, quem reliquerit primogenitus, & ita ex eadem l. rectè deduxit, & maioratus leges, clauſulas, & conditiones tolli, & immutari poſ ſe per Principem, per legem generalem, ex cauſa publicæ vtilitatis; atque ex eadem publica vtilitate, primogenitorum iuri derogari, obſeruauit in eadem lege Ioannes Matiençus, gloſ ſa 3. 4. 5. & 7. & Azeuedus, num. 1. & 2. Mieres, vbi ſupra, dict. num. 62. & quidem cum ratio legis ipſius 7. ibi: La memoria de los fundadores de los dichos mayorazgos, y la fama dellos, y de ſus linages ſe ha diſminuydo, y cada dia ſe diſminuye, y pierde, conſumiendoſe, y menoſcabandoſe las dichas caſas principales. Lo qual demas de ſer perdida de los dichos linages, que por Ins buenos ſeruicios que a los Reyes nueſtros predeceſ ſores hizieron, como merecion ſer honrados y acrecentados, merecen de nos y de nueſtos ſucceſ ſores ſer ſoſtenidos y conſeruados, es aſ ſi miſmo mucho deſ ſeruicio nueſtro, y daño y perjyzio deſtos nueſtros Reynos. Cùm inquam huiuſce legis ratio, adeò generalis ſit, & finalis cauſa conſtitutionis generalis ipſius, quamuis ſpecificè loquatur, quando maioratus duo vniuntur per matrimonium, debebit etiam accipi, atque intelligi, abſque dubio procedere, quando ijdem, met maioratus duo, etiam extra caſum matrimonij vel ſucceſ ſione, vel alio modo vniti fuerint. Militat enim eadem, atque æqualis ratio, nec aliqua differentiæ reddi poteſt inter vnionem ex cauſa matrimonij, & ex cauſa ſucceſ ſionis, vel ex alia, nec etiam poteſt reſtringi ad illum caſum duntaxat, & ideo generaliter (dixi) obtinebit, & etiam in primogeniis antiquis, & in quibus ab initio fundationis, primogenitus, & eius linea ius firmum habebant, non tantum in his, qui tempore celebrati matrimonij inſtituti & fundati fuerint. Quod ex verbis legis eiuſdem fateri, atque ex ratione ipſius finali agnoſcere, vis eſt. Et apertè accepiſ ſe videntur, nec aliquem caſum diſtinxerunt Azeu. ibidem n. fin. verbo, ſin embargo, Matien glo. 5. n. 1. Ratio namque legis, vel diſpoſitionis cuiuſque eſt anima legis & ſpiritus diſpoſitionis, & potior pars ipſius, imò & ipſa diſpoſitio. Et ſic ſufficit, quoad caſus decidatur in ratione legis, licet non decidatur in verbis. Expreſ ſum enim dicitur, quod ſub ratione legis comprehenditur, nec dicitur fieri interpretatio extenſiua, ſed comprehenſiua. Sicuti ex Bal. Alex. Aret. Socin. Dec. Pariſ. Rolan. Curt. & aliis multis, obſeruarunt Tiraq. in l. ſi vnquam, in verbo, libertis, ex n. 38. C. de reuocan. donat. Ludou. Molin. de Hiſpanor. primog. lib. 1. cap. 5. qui multis exornat ex n. 7. cum ſeq. Ioann. Gutierrez, pract. lib. 3. quæ ſt. 17. ex num. 75. cum multis ſeq. vſque ad num. 120. Cardinalis Franciſcus Mantica, de coniecturis vltimarum volutatum, lib. 6. tit. 14. per totum. Simon de Prætis, de interpretatione vltimarum voluntatum, lib. 2. interpretatione 4. dubitatione 2. ſolutione 3. ex num. 14. cum ſeq. fol. 270. Camillus Gallianius, de verborum ſignificatione, lib. 5. cap. 11. num. ſeq. Alphonſus Villagutta, in tractatu de extenſione legum, præludio 22. fol. 17. & nullo ex his commemorato, nouiſ ſimè Cardinalis Dominicus Tuſc. pract, concluſ. iuris, tom. 9. lit. R. concluſ. 31. per totam, ex fol. 828. vbi latè quod ratio legis vbi militat, ibi lex loquitur & diſponit: & concluſ. 32. per totam, fol. 831. Quod ratio legis regulat ipſam legem, & ideo attendi debet omnino, & principaliter in conſideratione haberi, non aliter attento ſono verborum, idque in omni diſpoſitione legali, contractus, teſtamenti, & qualibet alia, l. emptor. § finali, ff. de rei vendication. l. prima, C. de condict. ob cauſam. Socinus, in conſ. 251. column. 4. lib. 2. Pariſius, in conſ. 32. num. 42. & ſequent. lib. 1. Rolandus, in conſ. 99. num. 46. & ſeq. lib. 4. Hondedeus, in conſ. 29. n. 82. lib. 1. Ampliaturque, vel reſtringitur, vel declaratur, aut verificatur, diſpoſitio quælibet, ſiue legalis, ſiue hominis, ex ratione, qua diſponens motus fuit ad diſponendum, inſpiciendo principaliter, an intentio, & finis rationis ſeruetur ad vnguem, l. cum pater, §. dulciſ ſimis, ff. de legatis ſecundò, l. nomen debitorum, §. finali, ff. de legatis tertiò. Quibus plura cumularunt Molina, Gutierrez, Mantica, Prætis, Gallinius, Villagutta, & Thuſcus, in locis antea relatis. Tiberius Decianus, in conſ. 5. ex num. 8. lib. 5. Peregrinus, de fideicommiſ ſis, art. 11. ex num. 54. Maſcardus, de probationibus, tom. 3. concl. 1417. num. 32. Borgninus Caualcanus, deciſ. 24. num. 27. & 29. parte tertia, qua vel ſola ratione & motiuo, quoad à ratione expreſ ſa in dict. l. ſeptima, & legis ipſius Conditorum intentione aperta deducitur, reſponderi, atque ſatisfieri poterit omnibus his, quæ vt contrariam ſententiam tueatur, & decisionem l. eiuſdem 7. reſtringat ad maioratus, qui per matrimonium iunguntur, nec procedere aſ ſerat in his, qui per ſucceſ ſionem iuncti fuerint, ſiue extra caſum matrimonij, conſiderauit, & congeſ ſit Perez de Lara, in commentariis, de Capellaniis & aniuerſariis, lib. 1. c. 5. ex n. 13. vſque ad n. 29. ſecutus Pelaez à Mier. in idem placitum & reſolutionem, de maiorat. 2. p.q. 30. n. fin. in finalibus verbis. Verè namque Regia l. eadem 7 nec pœnalis ita abſolutè dici poteſt cum fauorem maximum, & Reipublicæ vtilitatem in eo quod exprimit, contineat. Nec etiam in lege pœnali, aut correctorias ita indiſtinctè negari poteſt extenſio, cum ſi eadem ratio militet, & mens Legiſlatoris id ſuadeat, fieri debeat extenſio, & ſi lex fuerit correctoria, & pœnalis, nec extenſio dicatur, ſed magis comprehenſio eo caſu, quæ nunquam excluditur, quantuncunque pœnali, & correctoria lex ſit, quod Villagut. relatus ab eodem Lara, n. 24. defendit conſtanter, atque ex his elicitur concludenter, quæ D. Barboſa, in l. ſi conſtante 25. in principio. ff. ſoluto matrimonio, num. 92. vſque ad 67. & n. 101. cum ſequent. latius reliquit ſcripta, atque adnotata in eodem propoſito legis pœnalis & correctoriæ, ſic nec lex ipſa 7. reſtringi poteſt ad maioratus, qui tempore matrimonij inſtituuntur, vel fiunt, cum potiùs loquatur, & ſine dubio procedat in maioratibus iam inſtitutis & antiquis, & ſic in quibus primogeniti & lineæ ipſius ius, originem & fundamentum habebat à principio, quamuis aliunde prouenerint, vt indiſtinctè accipiunt Azeuedus ibidem, & Matiençus, gloſ ſa 5. & 7. Parladorius etiam hanc rectius tenuit 3. part. quæ ſt. 5. vbi defendit, dictæ l. 7. conſtitutionem comprehendere caſum ſucceſ ſionis, quamuis eum carpat D. Perez de Lara vbi ſuprà, n. 33.

Remanet ergo ex ſui ratione, atque ex cauſa illa, adeò conſiderabili & inſta, ſic iuſtiſicari legis eiuſdem 7. conſtitutionem, ad excluſionem filij primogeniti, & deſcendentium ab eo, & ſecundogeniti filij, aut filiæ admiſ ſionem in eo maioratu, quem primogenitus eligere noluerit, vt & ipſa lex generaliter debeat obtinere, & ſeruari (vt dixi:) ac etiam nouum & notandum decidat caſum in materia repræ ſentationis, nec lege 40. Tauri deciſum. Lex namque ea Tauri, Licet nepotibus & patrui controuerſiam dirimat expreſ ſim, & lineæ primogenitæ prælationem, atque ſuccedendi prærogatiuam conceſ ſerit, vt filij, & eorum deſcendentes omnes patrem ſuum repræ ſentent, vbi aliud ab inſtitutore diſpoſitum non fuerit, vt ſuprà hoc eod. lib. 3. cap. 19. per tutum, longa serie adnotauimus, atque explicauimus, non tamen decidit caſum dicta leg. 7. deciſum, in materia repraeſentationis, adeò notandum, & nouum; vt in terminis eiuſdem l. Tauri, ambiguus eſ ſet, & incertus, ſcilicet quando maioratus duo incomparibiles fuerint, iuxta terminos legis ipſius, vt in eis primogenitus ſimul ſuccedere non poſ ſit, ſed in vno tantum, quem elegerit, an ſuccedere debeat filius primò, aut ſecundogenitus eiuſdem primogeniti, ſiue aliquis ex deſcendentibus ab eo, ex lineæ prærogatiua, & iure repræ ſentationis patris ipſius, vel ſucceſ ſio deferatur, & competat fratri ſecundo, deſcendentibus ab eo, & ſic patruo contra nepotem. Et quidem in hoc caſu (qui lege dictæ 40. Tauri non erat deciſus) Regia l. dicta 7. tit. 8. lib. 5. fratrem ſecundo genitum præfert, & filij primogeniti filios, & deſcendentes, non modo primogenitum ipſum excudit, quaſi caſus hic ex præ ſumpta, & rectè coniecturata inſtitutorum maioratuum mente, & prædicta l. ipſius 7. ratione, comprehenſus non fuerit ſub regula generali, & deciſione dictæ l. 40. Tauri, ſed potius contineri videatur in exceptione legis eiuſdem 40. ibi, Saluo ſi otra coſa & ſic in hoc caſu diuerſum ius conſtituitur ab eo, quod in dicta l. Tauri 40. conſtitutum anteà fuerat, & in diuerſis terminis, vt pote cum in d. l. 40. Tauri, pater, aut aſcendens, qui ſucceſ ſurus eſ ſet, ſi viueret, & qui repræ ſentatur à filio vel deſcendente, pro ſupponitur mortuus, capax tamen ſucceſ ſionis ſi viueret (vt dictum eſt) ſed in l. 7. cit. pater, vel aſcendens, qui repræ ſentandus eſ ſet, vinus præ ſupponitur, & eligendi alterum ex duobus maioratibus, facultatem habens, excluſus tamen à ſucceſ ſione vnius propter rationem finalem dictæ l. 7. quod eſt veriſ ſimum, & menti ipſius valde conueniens.

Quod ſi dixeris, negari non poſ ſe, quin ſi caſus in dicta l. 7. tit. 7. lib. 5. deciſus, ex præ ſumpta, & rectè coniecturata inſtitutorum maioratuum mente, ſub exceptione magis, quàm ſub generali dictæ l. 40. Tauri comprehenderetur, idem dici debuiſ ſe, atque in eadem l. 7. deciditur, etiam quando duo maioratus iungerentur, qui ſuam ibi prætaxatam non excederent; eadem enim ratio militat nec minor, aut maior maioratuum ſumma, vel quantitas dinerſum ius inducere valet, ſicut nec præ ſumptam inſtitutorum mentem diuerſam arguere. Reſponderi equidem ſi aliquo pacto poteſt, reſpondendum erit, verum eſ ſe, in vtroque caſu eandem præ ſumi poſ ſe, & debere inſtitutorum primogenitorum intentionem & voluntatem, nec quantitatem maiorem, aut minorem, diuerſitatem inducere valere: eadem tamen lege lata, adhuc inſtitutorum mentem præ ſumptam (non modo diſpoſitionem expreſ ſam) ſeruari debere ad vnguem, vt ſi expreſ ſa, vel præ ſumpta voluntate tantum (ex legitimis tamen & claris coniecturis deducta) conſtiterit apertè, noluiſ ſe inſtitutores eorum maioratuum coniunctionem, ſiue id intendiſ ſe, ne confundantur ſimul (quod ex clauſulis adiectis, & aliis grauaminibus deduci valebit) tunc proculdubio ſeruanda eorundem voluntas erit, etiam præ ſumpta, quantumuis maioratus non excedant ſummam in dict. l. 7. prætaxatam; voluntas namque totum facit, & facit, & diſpoſitiones principaliter regit, atque dominatur (vt iura vulgata enuntiant) nec ad eum caſu m ſe extendit legis ipſius diſpoſitio, ſed in caſu dubio duntaxat, & quando expreſ ſa inſtitutorum diſpoſitio, vel præ ſumpta tantum, (euidens tamen contrarium non indicat, bono rerum ſtatui, & gubernationi lex dict 7. tit. 7. lib. 5. Proſpicens, id ita ſtatuit, & mediam eam viam eligens, ad eam vſque ſummam deciſionem ſuam coarctat, quamuis intra eam quoque ſummam, præſumpta inſtitutorum mens vrgere videretur. Sed eam in conſideratione non habet, niſi in ea ſumma, ſic enim expedire, vel illam viam ſumi, eo tempore viſum eſt conueniens. Nuſquam tamen excluditur, quin ex voluntate expreſ ſa, vel ex præ ſumpta (manifeſtè tamen deducta) etiam intra eam ſummam, ſiue duorum maioratuum minoris ſummæ coniunctio procedere nullo modo valeat; quod eſt notandum, quia ſubtili equidem, & longa conſideratione ſic ſcriptum, nec alibi obſeruatum.

Notandum etiam & aliud, à nemine hucuſque tactum, nec adnotatum, quod ad excluſionem totius lineæ primogeniti, vnum ex duobus maioratibus, quem voluerit eligentis, & ſecundogeniti, ac eiuſdem deſcendentium admiſ ſionem, licet lex ipſa 7. rationem non aſ ſignauerit expreſ ſim, quamuis quoad primogenitum ipſum, publicæ vtilitatis ratione illam in præfatione enuntiauerit, nec deſcendentium quoque ab eo excluſionis rationem expreſ ſi erit, negari non poſ ſe, quin lex ipſa iuſtis de cauſis excitata, atque adducta fuerit, vt ſecundogeniti, & eius lineæ vtilitati conſuleret, & primogeniti deſcendentibus, ſiue lineæ eam præferret. Quamuis durum aliquibus videri poſ ſit. id lege illa ita ſtatutum, imò & iuris ratione, poſ ſe legem eandem muniri, & iuſtificari, ſi neceſ ſe eſ ſet, nec ſola legis authoritate, diſputandi de ipſius iuſtitia, & ratione, facultas ſublata videretur. Tametſi verum ſit, quod aliquo ex deſcendentibus primogeniti, non eiuſdem primogenito admiſ ſo, ceſ ſaret etiam inconueniens illud confuſionis nominis, & memoriæ maioratus alterius, ex quo tamen lex ipſa id excludit, & ſecundogeniti cauſam prætulit, totius lineæ primogeniti conſiderationem iuſtis de cauſis non habuiſ ſe videtur. Imo & publicæ vtilitatis cauſa vera interueniente, non adſtrictum Principem, vno potius, quam alio modo ei conſulere, vt ſupra dilucidè & nouè obſeruauimus. Et de his hactenus.

CAPVT XXIX.

Maſculi ex fœminis, an, & quando maſculorum deſcendentium appellatione comprehendantur, vel comprehenſi dicantur in fideicommiſ ſis, & vltimarum voluntatum diſpoſitionibus, diligens, & breuis explanatio, qua (vt videbitur) reſolutione, & diſtinctione adnotata relinquuntur nonnulla, quæ ita dilucidè explicata antea non fuerant.

SVMMARIVM.

- 1 Maſculorum deſcendentium appellatione, vtrum maſculi duntaxat ex maſculis; an etiam Maſculi ex fœminis comprehendatur, vel comprehenſi præ ſumantur. Articulum valde dubium eſ ſe, & de quo permulti tractarunt authores, qui commemorantur hoc loco.
- 2 Maſulorum deſcendentium appellationem, ſiue mentionem non comprehendere maſculos ex fœminis, ſed maſculos ex maſculis duntaxat, in fideicommiſ ſis, & vltimis voluntatibus, ex ſententia multorum iuris Interpretum, qui hoc numero aggregantur.
- 3 Et huiuſce partis fundamenta breuiter & diſtinctè expenduntur.
- 4 Maſculi ex fœminis comprehenduntur, ac comprehenſi præ ſumuntur maſculorum deſcendentium appellatione, & admittuntur ad fideicommiſ ſum factum pro deſcendentibus maſculis, ex ſententia aliorum iuris Interpretum, qui recenſentur hoc loco.
- 5 Et ibidem fundamenta ipſorum adducuntur.
- 6 Maſculi ex fœminis, appellatione maſculorum deſcendentium veniunt, quando ratio agnationis nec expreſ ſa, nec conſiderata eſt, & ſic nullo modo habita. Secus tamen ſi habita, idque ex ſententia aliorum, quæ in effectu non differt à ſecunda ſententia relata ſuprà, n. 4.
- 7 Maſculi fœminis, vtrum deſcendentium maſculorum appellatione comprehendantur, & comprehenſi videantur, difficilem admodum, & controuerſum articulum eſ ſe, nec certo aliquo iure deciſum, ex ſententia Authoris.
- 8 Maſculi ex fœminis, vt appellatione maſculorum deſcendentium comprehendantur iura pro Authoribus relatis ſuprà, num. 5. adducta nequaquam eorum ſententiam probare, vt latius hic obſeruatur.
- 9 Socin. Caſtr. & aliorum placita, quæ expendi ſolent in fauorem opinionis ſecundæ relata ſuprà, n. 4. nequaquam eam probare, prout hic oſtenditur, remiſ ſiuè.
- 10 Maſculi ex fœminis non ſunt ita propriè & intrinſecè maſculi, prout maſculi ex maſculis, ex ſententia quorundam.
- 11 Contra ex ſententia aliorum.
- 12 Maſculi ex fœminis, abſque dubio non veniunt appellatione maſculorum deſcendentium, quando expreſ ſim, vel ſubintellectè (apertè tamen) habita fuit ratio agnationis.
- 13 Deſcendentium appellatione, veniunt tam maſculi, quàm fœminæ, & ſiue ex maſculis, ſiue ex fœminis in infinitum deſcendentes.
- 14 Liberorum & filiorum appellatione, fœminæ, & maſculi ex fœminis comprehenduntur.
- 15 Filiorum appellatione, an, & quando veniant filiæ, & ipſarum deſcendentes, remiſ ſiuè.
- 16 Filij maſculi quando vocantur, maſculi ex fœminis non comprehenduntur.
- 17 Voluntatem teſtatoris in materia fideicommiſ ſaria, primo loco, & ante omnia ſpectandam.
- 18 Quinimo & coniecturatam mentem præferri verbis.
- 19 Maſculi ex fœminis, vtrum appellatione maſculorum deſcendentium comprehendantur, aut comprehenſi cenſeantur, vel non, ex voluntate & coniecturis mentis teſtatoris potiſ ſimùm diiudicandum, vt hic obſeruatur. Atque ex ipſa, & caſuum occurrentium qualitatibus & circunſtantiis diuerſis, aliquando negatiuæ, aliquando etiam affirmatiuæ opinioni locum fore, prout coniecturæ & præ ſumptiones concurrentes ſuadeant, & ibidem adnotatur. Ac etiam in idem quorundam Interpretum placitum & conſenſus, nouè ponderatur, & vide infrà n. 25.
- 20 Iacobi Menochij in explanatione articuli præfati, vtrum maſculi ex fœminis, appellatione maſculorum deſcendentium comprehendantur, diligentiam, & induſtriam laudandam, & reſolutionem ipſius commendandam. Nec ab eo facilè recedendum ex his, quæ Franciſcus Mantica in contrarium longa ſerie adnotauit. Niſi cum illis præ ſumpta mens, & voluntas teſtatoris & coniectura legitima ipſius concurrant. Non etiam recedendum ex his, quæ Antonius Faber pro maſculis ex fœminis ingeniosè ſcripta reliquit. Nam licet vrgere videantur. & vrgeant, verè tamen in materia fideicommiſ ſaria, ac maximè in primogeniis Hispaniæ, non obtinebunt, niſi maſculi ex fœminis coniectura, etiam præ ſumptæ voluntatis aliqua ſe iuuent. Quas Iudices diſcreti maturo iudicio perpendere debebunt, vt pro caſuum occurrentium qualitatibus, & circumſtantiis diuerſis, prout res, & præ ſumptiones ſuadeant, diuerſimodè etiam ſtatuant.
- 21 Maſculi ex fœminis, vt excluſi cenſeantur, vel admiſ ſi, cum maſculi deſcendentes vocantur, nihil intereſ ſe, cum agnatio non conſeruatur, an à fœmina, vel à maſculo, aut fœminæ ſubſtitutio fiat. Sed præ ſumptam mentem & voluntatem potiſ ſimum ſpectandam, quæ ex aliis in teſtamento expreſſis poterit.
- 22 Michaëlis Graſ ſi in præfato articulo admiſ ſionis, vel excluſionis maſculorum ex fœminis, quando maſculi deſcendentes vocantur, lapſus detegitur, & conuincitur.
- 23 Maſculinitatis nudæ, aut ſexus maſculini, & non agnationis rationem haberi poſ ſe in vocatione deſcendentium maſculorum, certiſ ſimi iuris eſ ſe. Et tunc (ſi modo id actum conſtet manifeſte) maſculos ex fœminis admitti. Aliàs excludi, vt numeris pracedentibus remanet ſcriptum.
- 24 Maſculorum deſcendentium appellatione, etſi ratio conſeruandæ agnationis deficiat, aliæ tam en rationes vrgere poſ ſunt, vt maſculi ex fœminis non admittantur, nec ipſos admitti teſtator voluerit.
- 25 Antonij Fabri locus, conueniens his, quæ adnotata fuere ſupra, numero 19. nouiter expenditur.

PRo dilucida, & diſtincta huiuſce cap. explicatione obſeruandum, atque conſtituendum erit primo loco, maſculorum deſcendentium appellatione, vtrum maſculi duntaxat ex maſculis, an etiam maſculi ex fœminis comprehendantur, vel comprehenſi præ ſumantur, idque maximè in teſtamentariis, & fideicommiſ ſariis diſpoſitionibus: articulum hunc, valde dubium equidem eſ ſe, ſiue maximam proculdubio difficultatem, atque inter Scribentes omnes contrarietatem continere. Idcirco dubium metipſum, quo diligentius, & maturius explanetur, non modò ex antiquioribus, & ordinariis permultos originaliter prælegiſ ſe, ſat eſ ſe, ſed etiam Recentiores omnes (nemine excepto) euoluiſ ſe, atque attentè vidiſ ſe, & cum occaſio ſe offeret, prælegendos omnino, neceſ ſarium fuiſ ſe (non enim aliorum relatione poſ ſunt omnes iuris Authores, qui præcitantur, deguſtari abſolutè, nec etiam ipſorum placita, & reſolutiones ad vnguem deduci) fuerunt ergo, & in eodem articulo ſequentes ſunt originaliter prælegendi in caſu occurrenti.

Fulgoſius, in conſ. 85.

Aimon. Craueta, in conſ. 22. num. 10.

Hieronymus Gratus, videndus omninò, in conſ. 120. lib. 2.

Alciatus, in conſ. 563. per totum, & in conſ. 96. numero 33.

Carolus Ruinus, in conſ. 18. per totum, lib. 3.

Corneus, in conſ. 246. lib. 2.

Rubeus Alexander, in conſilio 22. & in conſ. 128.

Andreas Tiraquellus, de primogenitura, quæ ſt. 12. num. 12. & 19.

Rolandus à Valle, in conſil. 76. num. 11. & 15. lib. 3.

Beroius. in conſ. 77. n. 21. lib. 2. & in conſ. 120. n. 52. 59. & 82. lib. 2.

Hieronymus Gabriel, in conſ. 96. n. 22. lib. 1.

Riminaldus ſenior, in conſ. 223. n. 23. & ſeq.

Tiberius Decianus, in conſ. 127. ex num. 15. vſque ad num. 26. lib. 3. qui citat Baldum multis in locis, vbi eſt omnino legendus, & maximè in conſ. 40. Quidam magnus nobilis, lib. 3. videndi etiam ſunt permulti alij Authores, qui ideò hic non commemorantur, quod ipſe eos recenſeat.

Albanus, in conſ. 86. & 87.

Cremenſis, ſingulari 21.

Iacobus Mandellus de Alba, in conſ. 86. & 87.

Ioannes Cephalus, in conſ. 581. per totum. lib. 4.

Rota Romana, deciſ. 14. n. 1. 2. parte, in nouiſ ſimis.

Aluarus Valaſcus, de iure emphyteutico, q. 41. numero 5.

Ludouicus Molina, de Hiſpanorum primogeniis, lib. 3. cap. 5. ex num. 41. cum ſeq. & maximè num. 45. & tribus ſequentibus.

Pelaes à Mieres, de maioratu, 2. p.q. 6. n. 52. & tribus ſeq. & numero 58. & 56. & 60. & 61. & 64. & 65.

Velazquez Auenda. in l. 40. Tauri, glo. 9. num. 73. & 74.

Franciſcus Mantica, de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 8. tit. 18. ferè per totum, maximè. numero 26. & ſequent. & numero 48. & ſeq. & numero 54.

Hyppolyt. Riminal. in conſil. 782. num. 43. & 44. lib. 7.

Franciſcus Burſatus, in conſ. 228. n. 63. lib. 3.

Iacobus Menoch. qui in proſecutione, atque explanatione articuli prædicti alios antecellit, & excellenter loquitur; idcirco videndus eſt omnino; atque ex ipſo, maſculi ex fœminis, appellatione maſculorum deſcendentium comprehenſi minimè cenſentur, nec veniunt; in conſ. 172. per totum, lib. 2. maximè ex num. 12. vſque ad numer. 20. & num. 23. & 24. & num. 28. in fine, & num. 42. in fine, n. 33. cum ſeq. vſque ad num. 39.

Menochius ipſe, in conſ. 522. num. 7. lib. 6.

Ipſe Menoch. in conſ. 802. lib. 9. ferè per totum, maximè num. 35. & ſequent. & num. 44. & numer. 53. & ſeq. & num. 58. vbi quod in vltimis voluntatibus appellatione deſcendentium maſculorum non continentur maſculi ex fœminis, & numero 71.

Euerardus, in conſ. 128.

Sfortia Oddus, in tractatu de compendioſa, part. 6. concluſ. 3.

Fabius de Anna, in conſ. 53. n. 117. lib. 1.

Sylueſter Aldobran. qui contra maſculos ex fœminis, vt ipſi appellatione maſculorum deſcendentium non veniant, nec comprehenſi præ ſumantur in omni diſpoſitione, ac maximè in teſtamentaria, & fideicommiſ ſaria materia, ſtrictè & fortiter loquitur, & permultas Interpretum authoritates recenſet; idcirco videndua eſt originaliter, in conſ. 3. ex n. 9. cum ſeq. & numero 33. cum ſeq & in conſ. 5. ex n. 1. cum pluribus ſeq. & in conſilio 6. ex num. 1. cum multis ſeqq.

Marcus Anton. Peregrin, de fideicommiſ ſis. art. 26. per totum. vbi vide omnino. Maximè, quod attinet ad fideicommiſ ſa, & vltimas voluntates, ex n. 15. vſque ad n. 23.

Michaël Aguirre, ad ſucceſ. Regni Portug. part. 1. num. 28.

Vegius, in conſ. 63. n. 74.

Michaël Graſ ſus, receptarum ſententiarum, § fideicommiſ ſium, q. 35. n. 3.

Alexander Trentacinquius, de ſubſtitutionibus, 4. parte, cap. 7. numer. 10. per totum, fol. 137.

Ioannes Petrus Surdus, in conſ. 85. n. 10. & ſeq. lib. 1. & in conſil. 241. n. finali, libro 2. latius in conſ. 316. n. 6. & 7. & 8. lib. 3. in conſ. 317. n. 1. & in conſil. 308. ex num. 1. vſque ad n. 9. & n. 14. & 17. eodem lib. 3.

Surdus metipſe, in conſ. 475. num. 4. & 6. & 16. & 21. & 31. & in conſ. 551. num. 31. lib. 4.

Ludouicus Caſanate, in conſ. 23. ex num. 1. vſque ad n. 4.

Deciſio Rotæ 15. num. 1. part. 2. in nouiſ ſimis.

Anton. Ciofius, in conſ. 4. n. 7. lib. 2.

Antonius Faber, qui videndus erit omnino, & à me commendatur ideò hoc loco, quod in propoſito articulo ingeniosè equidem, & eruditè (vt adſoler) ſe habet, & pro maſculis ex fœminis fortiſ ſima fundamenta expendit, vt ipſos comprehendi ſub vacatione maſculorum deſcendentium probauerit; de erroribus pragmaticorum, tom. 2. decad. 28. errore 8. per totum, ex folio mihi 140. in fine, vſque ad folium 147. & vide eundem, eodemmet loco, errore 10. per totum, ex fol. 150. vſque ad fol. 154. vbi de conditione, ſi ſine filiis maſculis, poſita in contractu, an nepotem ex filia comprehendat.

Ij autem omnes, & alij iuris Authores, (quos ideò omitto, quia ab ipſis ſunt commemorati) ſi prælegantur originaliter, tres apparebit in propoſito dubio fuiſ ſe ſententias, & opiniones. Prima quarum negatiua fuit, videlicèt maſculorum deſcendentium appellationem, ſiue mentionem non comprehendere maſculos ex fœminis, ſed maſculos ex maſculis dumtaxat in fideicommiſ ſis, & vltimis voluntatibus, quam opinionem tenuerunt Bald. Angel. Paul. Alexand Corneus, Salicet, Socin. vterque, Bertrand. Deci. Ruin. Crotus, Ripa, Capra, & alij antiqui, quorum traditiones commemorauit Tiber. Decian. d. conſ. 127. num. 15. & pluribus ſeqq. lib. 3. & in terminis eſt deciſio Ioan. Andreæ, in annotation. ad Speculator. in rubr. de teſtam. ad finem vbi recenſet diſputationem Ricardi Malumbræ, qui quæ ſtionem ita propoſuit. Titius habens duos fratres Seium ſcilicèt. & Mæuium; Seium hæredem inſtituit, rogans, quod ſi decederet ſine liberis, hæreditatem reſtitueret Mæuio fratri, vel eius hæredibus maſculis; mortuo Titio, moritur Mæuius, relicto nepote ex filia præmortua: demum moritur Seius hæres rogatus, ſi ſine liberis deceſ ſiſ ſet, & c Dubitabatur, an fideicommiſ ſo locus eſ ſet, & concludit Ioan. Andreas poſt Ricard. non eſ ſe locum fideicommiſ ſo ad commodum illius nepotis ex filia Mæuij, & ſic quod teſtator dum de maſculis deſcendentibus meminit, quod ſenſerit de maſculis ex maſculis, & non de maſculis ex fœminis. Et dicit Ioann. Andreas, quod ſequuntur DD. communiter, in l. Gallus §. nunc de l. Vellea. ff. de lib. & poſth. ſcripſitque Marc. Anton. Peregri. de fideicommiſ ſis, d. art. 26. n. 15. vbi commemorauit, quamplurimos Authores ſic tenentes, commemorauit etiam Tiber. Decian. d. conſ. 127. ex n. 13. cum ſeq. lib. 3. & reſolutionem eandem contra maſculos ex fœminis in articulo propoſito ſequuti fuere Matheſilan Butrius, Ancharan, Salicetus, Florianus, Ioan. de Monte Generato, Alexan. Capra, Corneus, Socinus ſenior, Ruinus, Gratus, Deci. Natta, Alciatos. Socinus iunior, Ripa, Pariſius, Ioan. Lupus, Albanus, & Franciſ. de Marchis, quos in vnum congeſ ſit Iacob. Menochius, d. conſ. 172. n. 12. & n. 24. lib. 2. qui ipſe tuetur conſtanter hanc partem, quod maſculi ex fœminis non comprehendantur, nec comprehenſi præ ſumantur maſculorum deſcendentium appellatione. Idque d.n. 12. & num. 23. cum ſeq. & num. 23. & ſeq. & d. conſil. 521. n. 7. lib. 6. latius dict. conſ. 802. lib. 9. maximè num. 35. & ſeq. & n. 44. & ſeq. & n. & 71. vbi in vltimis voluntatibus aſ ſerit ſpecificè, quod appellatione maſculorum deſcendentium non continentur maſculi ex fœminis. Et idipſum probarunt etiam Aimon. Craueta. in conſ. 22. n. 10. Cremenſis ſingulari 21. Michaël Graſ ſus, receptarum ſententiarum, §. fideicommiſſum, quæ ſt. 35. n. 3. defendit conſtanter, atque verius arbitratur in puncto, & ratione iuris, Sylueſter Aldobrandinus, in conſ. 3. & in conſ. 5. & 6. vbi dixit, maxime dict. conſ. 3. n. 36. & 40. & 41. quod nepotes ex fœmina non comprehenduntur appellatione liberorum maſculorum abſolutè in qualibet diſpoſitione, & maximè in teſtamentaria; & repetit dict. conſ. 5. n. 1. & 2. & 19. dict. conſ. 6. n. 1. & ſeq. & n. 7. & ſeq. & n. 17. ſequuntur etiam ipſam hanc ſententiam contra maſculos ex fœminis, Corneus, in conſ. 246. lib. 2. Riminald. ſenior, in conſ. 223. n. 23. & 24. & ſeq. Ioann. Cephalus, qui contra maſculos eoſdem plures expendit rationes, in conſ. 581. lib. 4. Franciſcus Burlatus, in conſ. 528. num. 63. lib. 3. Hippoly. Riminaldus, in conſ. 782. num. 42. & 43. lib. 7. vbi dicit, quod maſculi deſcendentes vbi ſunt vocati intelliguntur nati ex maſculis, non maſculi nati ex fœminis Petrus Surdus, in conſ. 317. num. 1. & in conſ. 319. n. 6. lib. 3. relati etiam per Alexandrum Trentacinquium, de ſubſtitutionibus. part. dict. c. 7. n. 10. fol. 137.

Huius autem ſententiæ contra maſculos ex fœminis, fundamenta permulta, ex iiſdem nunc relatis Authoribus deduci valent (ſi ipſi originaliter prælegantur) ac maximè ex Aldrobrandino, & Menochio, vbi ſuprà, ſed ad ſequentia reduci commodè poſ ſunt. Et primum elicitur ex textu, in l. prima, in fine, C. de conditionibus inſertis, prout eum expendit Sylueſter Aldrobrandinus, dict conſ. 3. num 37. Secundum, ex textu, in l. prima, in fine, & in l. immunitates, ff. de iure immunitatis, prout inducit Iacobus Menochius, dicto conſ. 172. n. 24. lib. 2. Tertium, quia qui ſibi non ſufficiunt, nec aliis ſufficere bebent: l. qui aliena. §. quanquam. ff. de negotiis geſtis. l. filium. ff. ad S.C. Macedonianum. Quartum, ex l. ſi viua matre, in §. nam licèt. C. de bonis maternis. Cum ait, non debere filium eſ ſe melioris conditionis ſua matre, cuius locum obtinet. Quintum & vltimum, ex regulis quibuſdam vulgatis, traditionibus Doctorum permultis, quod filia, vel fœmina excluſa, pariter & omnes ab eo deſcendentes cenſentur excluſi, ſiue maſculi, ſiue fœminæ, quia deſcendunt ex radice infecta, nec poſ ſunt eſ ſe melioris conditionis ſua matre (vt nunc dicebam) quia cauſarum non poteſt eſ ſe potentius ſua cauſa, & ſubrogatum obtinet ius illud tantum eius, cuius loco eſt ſubrogatum: & excluſio vnius gradus, excluſionem inducit naſcentis ex illo, etiam ſi maſculus fit. Et deſtructo ordine, deſtruitur & ordinabile, ſicut deſtructo antecedente, deſtruitur & conſequens: & in habilitas medij cauſat inhabilitatem in extremo, & extrema videntur ſublata, ſublatis mediis: & vitium auctoris, durat etiam quoad ſuos deſcendentes, & gradus præcedentes debent eſ ſe ſucceſ ſibiles, vt ſequentes admittantur. Sicuti hæc omnia, & iure, & authoritate latiùs comprobarunt, atque exornarunt in propriis terminis, ad excluſionem maſculorum ex femina deſcendentium; Ioan. Cepha. in conſ. 103. per totum, lib. 1. Iacobus Menochius, d. conſ. 174. ex num. 1. vſque ad num. 13. & n. 30. 31. & 32. lib. 2. & in conſ. 318. ex num. 21. vſque ad num. 19. lib. 4. & in. conſ. 422. ex num. 7. & num. 11. lib. 6. & in conſil. 802. lib. 9. Ludouicus Molin. de Hispan. primogeniis, lib. 3. c. 5. ex n. 41. cum ſeq. Pelaezà Mieres, de maioratu, par. 2. quæ ſt. 6. num. 52. & 53. M. Anto. Peregrinus, de fideicommiſ ſis, articul. 27. n. 18. & 19. Sylueſter Aldobrandinus, qui vt omni materia, & diſpoſitione maſculi ex fœminis non comprehendantur appellatione maſculorum deſcendentium, congerit quamplurima, & ſuperiores omnes rationes late confirmat, dict. conſ. 5. à principio, vſque ad num. 13. conſ. 3. ex n. 33. & conſ. 13. ex num. 20. quos etiam & ſuprà hoc eodem lib. 3. c. 15. n. 60. recenſui.

E contrario verò quod maſculi ex fœminis comprehendantur, ac comprehenſi cenſeantur maſculorum deſcendentium appellatione, & admittantur ad fideicommiſ ſum factum pro deſcendentibus maſculis, determinauit Socinus ſen. in l. Gallus. §. nunc de lege Vellea, num. 5. in verſ. quam tamen, &c. & in fine. ff. de liber. & poſthum. qui ſe ita vnà cum aliis permultis reſpondiſ ſe aderit. Idem Socinus, in l. cum auus, n. 82. in verſ. ſecundus caſus. ff. de condit. & demonſtat. & huius ſententiæ fuiſ ſe Ancharan conſ. 339. & hanc Socini traditionem ſequuti ſunt Claudius de Seyſello, Rubeus Alexander, Fulgoſius, Socinus iunior, Albanus, & Caſtrenſis, quos retulit Menochius, d. conſ. 172. n 13. & 14. & num. 15. & 17. lib. 2. qui tamen (vt ſupradixi) contrariam partem tuetur conſtantiſ ſimè. Idem Socinus, Fulgoſius, Socinus iunior, Claudius, Alexindrinus, Ancharanus, Beroius, Albanus, Alciatus, Ruinus, Rolandus, & Corneus, quos citauit, & ſequutus eſt Cardinalis Franciſcus Mantica, de coniecturis vlt. volunt. l. 8. t. 1. 18. n. 20. & eoſdem retulit pro hac ſecunda opinione Peregrinus, de fideicommiſ ſis, d art. 26. n. 27. Rota Romana. dec. 15. n. 1. 2. part. in nouiſ. retulit etiam eoſdem Alexander Trentacinquius, de ſubſtitutionibus, 4. part. dicto cap. 7. ſub numero 10. Pettus Surdus, in conſ. 317. n. 2. lib. 3. qui tamen, n. 6. & 7. contrariam ſuſtinet ſententiam (vt ſupra quoque dixi ac in effectu conueniunt etiam & Authores illi, qui mox referuntur, & agnatione non conſeruata, maſculos ex fœminis admittendos, ſcribunt.

Superiores autem huius ſecundæ opinionis Authores (ſi originaliter prælegantur) & rationibus permultis, & iurium quoque deciſione adducti ſunt. Præecipuæ rationes quidem eo tendunt, vt maſculis deſcendentibus vocatis, excluſi maſculi ex fœminis nequaquam videri poſ ſint in dubio, cum verè negari non poſ ſit, quin maſculi ſint, cum etiam ſubintelligendum non ſit, de maſculis ex maſculis actum quod nec dictum, nec expreſ ſum fuit; & facile teſtatori fuiſ ſet inter eos maſculos diſtinguere, cum etiam & pro eiſdem maſculis ex fœminis, alia militent, quæ ipſimet Authores expendunt, & latiùs ponderauit Antonius Faber, cuius ſtatim ſpecificam mentionem faciemus, & ideò alias rationes non adiicimus. Iura verò inducuntur ſequentia. Primùm, textus in. §. 1. in authent. de hæred. ab inteſtato venientibus. Secundò, textus in l. cognoſcere §. liberorum ff. de verborum ſignificat. Tertiò, textus in c. 1. de eo qui ſibi & hæredibus ſuis maſculis, prout eum expendit poſt Manticam & alios, Petrus Surdus d. conſil. 308. num. 16. & 17. lib. 3.

Alij denique, atque in eodem articulo & dubio diſtinxerunt, maſculum ex fœmina non venire, neque comprehenſum cenſeri maſculorum deſcendentium appellatione, vbi agnationis ratio habita fuerit; & in hoc nullus diſ ſentit, nam & primæ, & ſecundæ opinionis Authores, agnatione conſeruata, maſculos ex fœminis excludunt abſolutè. Cæterum, quando agnationis ratio habita non eſt, maſculos ex fæminis admittunt, & non modò deſcendentes eſ ſe, & maſculos, ſed etiam vocatos, affirmant, indéque & ſecundæ opinioni conueniunt, ſiue in effectu id ipſum, quod ſecundæ opinionis Sectatores aſ ſerunt, nec ah eadem ſecunda ſententia differunt, & ita reſolutiuè diffinxerunt poſt Anchar Fulgoſ Aretin. Socin. Rubeum, Decium, & Mod. Pariſ. Ludouic. Molina, de Hiſpan primog. lib. 3. cap. 5. num. 48 vbi inquit, quod vbi in maioratu de conſeruanda agnatione non agitur, ſub appellatione maſculorum, maſculi ex fœminis deſcendentes comprehenſi eſ ſe cenſentur, cum ex vocatione maſculorum, quando fœminæ vocentur ad ſucceſſionem, vel non excluduntur, non cenſeatur habita agnationis ratio, ſed ſolum nudæ maſculinitatis. Peleaz à Mieres, de maioratu, 2. part. q. 6. n. 58. Velazquez Auend. in l. 40. Tauri, gloſ ſa 9. n. 73. & 74. Aluarus Valaſcus, de iure emphyteutico, q. 41. n. 5. Cardinalis Franciſ. Mantica, qui ita in effectu reſoluit, de coniecturis vltimarum voluntatum, lib. 8. dict. tit. 8. n. 20. quò loci dixit, quod maſculi deſcendentes ex fœminis veniunt, ſi maſculi ſint ſubſtituti, nec habita ſit agnationis ratio, & n. 54 quod maſculi descendentes ex fœminis, non veniunt appellatione deſcendentium maſculorum, quando habetur ratio agnationis, aliàs ſecus. Et idem quoque firmarunt Michael Graſ ſus, receptarum ſententiarum, §. fideicommiſ ſum, quæ ſt. 35. n. 3. Alex Trentacinquius, de ſubſtitutionibus, 4. part. d. cap. 7. num. 10. eodem etiam modo diſtinxerunt, & alij iuris Interpretes, quos retulit M. Anton. Peregri. de fideicomm. d art. 26. ſub num. 17. ad finem. Blazius Florez Diaz de Mena, in addit. ad deciſionem Gamæ 295. part. 2. fol mihi 28. Ludouicus Caſanante, in conſil. 23. num. 1. & 4. ſeq. Antonius Fabet, de erroribus pragmaticorum, tom. 2. decad. 28. errore 8. per totum ex fol. 140. in fine, qui maſculos ex fœminis admittit omnino, quando agnationis rationem habitam fuiſ ſe, non apparet. Reſolutio igitur hæc, & ſententia (vt ſuprà dicebam) non differt à ſecunda, relata ſuprà n. 4. imò eadem eſt cum illa, vtpote cum maſculos ex fœminis admittat ad ſucceſ ſionem, & eos contineri appellatione maſculorum deſcendentium aſ ſerat, & duntaxat excipiat caſum, quo agnationis rationem habitam fuiſ ſe conſtiterit; quod nullus eorundem ſecundam tuentur opinionem, negauit. Et ſic contrariatur priori, relatas ſuprà, n. 2. & eis, qui maſculos ex fœminis excludant indiſtinctè in propoſito articulo, etiamſi agnationis rationem habitam fuiſ ſe, non conſtitetit, atque ex ſola maſculorum deſcendentium appellatione adducuntur, quaſi is, qui maſculos ad ſucceſ ſionem inuitauit ſimpliciter, non de aliis maſculis, quam ex maſculis deſcendentibus ſenſiſ ſe videatur, ſiue maſculos ex fœminis ex his rationibus excludere, quas eiuſdem opinionis Authores conſiderarunt. Et quamplures alij relati à me quotidian. har. controu. iur. lib. 2. cap. ex. num. 78. vſque ad num. 83. qui maſculinitatis expreſ ſionem, præbere coniecturam, vt proſpectum ſit agnationi, & verbum maſculos, ſui naturâ, abſque vlla ratione conſeruandas agnationis, expreſsé, vel ſubintellectè excluſiuum eſ ſe fœminarum, aſ ſeuerarunt, vt latiùs ibi videbitur.

Ego verò vt in propoſito dubio ſententiam meam interponam, & quam ex ſuperioribus tenendam magis. explicare valeam, nonnulla (vt moris habeo) conſtituenda, atque obſeruanda duxi. Ac primum quidem, articulum præfatum, vtrum maſculi ex fœminis appellatione maſculorum deſcendentium comprehendantur, & comprehenſi videantur difficilem admodum, & controuerſum eſ ſe, nec certo aliquo iure deciſum; quod negare nullus poterit, qui relatos in initio huius capitis Authores prælegerit: omnes namque difficultatem ipſius agnouerunt expreſ ſim. Et controuerſum profitetur Peregr. de fideicomm. d art. 26. n. 17. ad fin. difficilem etiam Franciſ. Manti. lib. 8. d. tit. 8. n. 20 idcirco eoſdemmet Authores, aliquando ſibi ipſis contrarios exiſtere, & modò vnum, modò aliud aſ ſerere, ſicuti conſtat ex eiſdem initio huius cap. commemoratis, & ex Petro Surdo (iungendo eum nonnullis in locis) hoc eſt, in conſ. 85. n. 10. & ſeq. lib. 1. & in conſ. 308. ex n. 1. vſque ad n. 9. & n. 14. & 17. lib. 3. & conſ. 317. n. 1. eodem lib. 3. nec certo aliquo iure, certàve lege deciſum, ideò me adieciſ ſe, quod verè nulla lex nullúmve ius hactenus ipſum definierit. Iura namque illa, quæ prima opinione negatiua admiſ ſionis maſculorum ex fœmininis adducuntur, licèt aliquatenus vrgert videatur, non tamen apertè adeò ſiue non ita expreſſim caſum decidunt, vt vitari non poſ ſint, atque eiſdem reſponſum præberi, ſicuti reſpondiſ ſe Manticam in loco prædicto, conſtat vnicuique. Alia verò iura, quæ pro ſecunda opinione affirmatiua admiſſionis maſculorum ex fœminis, adduximus ſuprà n. 5. vitari vſque adeò poſ ſunt, atque eis ita reſponderi, vt maſculorum ipſorum ex fœminis admiſ ſionem non adiuuent, & contrarium potius innuere, atque pro prima opinione vrgere videantur, ſicque maſculos ex fœminis inuocatione ſimplici maſculorum deſcendentium non admittere. Textus namque in d. §. 1. in auth. de hæred. ab inteſtato venient. potius probat totum contrarium; nam cum primum Imperator nominaſ ſet maſculos, ſi maſculorum appellatione, deſcendentes maſculi ex fœminis comprehenderentur, non erat opus adiicere poſtea illa verba, Siue ex maſculorum, ſiue ex fœminarum prole: ſed fruſtratoria fuiſ ſet: l. ait Prætor. §. 1. in principi. ibi, Non fruſtra adiecit ff. de iureiurando, cum concordantibus. Id quod Tiber. Decia. d. conſ. 327. n. 20. in verſ. non obſtat etiam, lib. 3. ſingulariter animaduertit: Iacob. Menoch. d. conſ. 172. n. 3. lib. 2. qui cum antea dixiſ ſet, iure non probari, quod appellatione deſcendentium maſculorum, contineantur maſculi deſcendentes à fœminis; ita reſpondit ad tex. in d. §. 1. prout ex Deciano nunc reſpondimus. Et quidem (& vltra eoſdem Authores) ſi verum amamus negati nullo pacto poteſt, quin difficultatem huiuſce articuli fortiùs text. ipſe adſtringat; nam vſque adeò verum repu auit, difficilem eſ ſe, & deſcendentium maſculorum appellatione, vtrum maſculi ex fœminis comprehendantur, in ambiguo conſtituit, vt neceſ ſe Legiſlatori fuerit, relata verba adiicere, vt maſculorum ex fæminis admiſ ſionem induceret, Et ſiue ex fœminarum prole, verbo eo omiſ ſo, maſculi ex fœminis quod admiſ ſi non cenſerentur, nec etiam de eis actum, iuridicè contenderetur Et ſecundum hæc vnuſquiſque diiudicare debebit maturè, ſi in legis diſpoſitione res ita ſe habet, Et ſiue ex fœminarum prole, verba præfata adiicere, neceſ ſiarium adeò viſum eſt, vt de maſculis ex fæminis ambigi non poſ ſet; in hominis diſpoſitione, ſi eadem verba ſint omiſ ſa, ac de deſcendentibus maſculis actum ſimpliciter, quod maſculi ex fæminis potius excluſi, quàm admiſ ſi eſ ſe centeantur, ſiue non comprehenſi, quam iuridicè ambigi quoque vſque adeò valeat, vt potius ipſorum excluſio, quam admiſ ſio inducatur in dubio. Vt etiam veriſimiliter credendum ſit, teſtatorem, qui deſcendentes maſculos ad ſucceſ ſionem ſimpliciter inuitauit, nec verba illa, Siue ex maſculorum, ſiue ex fœminarum prole, adiecerit, aut alia ſimilia, quibus maſculis ex fæminis conſuluerit, proferat, ideò ſane, atque conſultò fecerit, quod de maſculis tantum ex maſculis, non de maſculis ex fæminis intellexerit, cum facile ipſi fuerit id exprimere, ſi eos etiam comprehendi voluiſ ſet. Textus etiam in dict. l. cognoſcere. §. liberorum, ff. de verbor. ſignificat. cum loquatur ſimpliciter de appellatione liberorum, potius repugnat ſententiæ ſecundæ, admiſ ſionis maſculorum ex fæminis affirmatiuæ, & primam negatiuam confirmat, cum qualitas maſculinitatis non adiungitur. Idque Menochius ipſe, dict. conſil. 172. numero 35. obſeruauit dilucidè. Textus denique, in dict. capite primo, de eo qui ſibi & hæreditatibus ſuis maſculis, vitari vſque adeò poteſt, vt imò probet totum contrarium, videlicet, quod maſculi ex fæminis, appellatione ſimplici maſculorum deſcendentium non comprehendantur. Id quod apertè deducitur ex eiſdem Authoribus, & Petrus Surdus, dict. conſil. 308. numero 1. & 2. & 4. numero 9. & in conſil. 317. numero 1. libro 3. Aldobrandin. dict. conſil. 5. & 6. & in conſil. 3. numero 79. vbi vel vno verbo poſt alios Authores reſpondet; & inquit, textum illum nihil facere, quia ibi erat facta mentio de fæminis. Deinde, quando in dicto capite primo, id probaretur expreſ ſim in feudis; in fideicommiſ ſis tamen, & vltimis voluntatibus, diuerſum ius conſtituendum, diuerſa videtur ſuadere ratio, ſicuti ex Albano, & Alciato eruditè adnotauit Menochius, dict. conſil. 172. numero 35. libro ſecundo, qui textui metipſi concludenter ita ſatisfacit ibidem, numero 36. vt pro ſententia eadem, quæ maſculos ex fœminis admittit, expendi non valeat.

Rurſus, rationibus omnibus, quas nouiſ ſimè ponderauit Antonius Faber, referendus ſtatim, ex his ſatisfieri longa ſerie poſ ſe videtur, quæ Menochius idem, dict. conſil. 172. ſcripta reliquit. Et Socini authoritas illa, quæ pro opinione ſecunda adducitur, & alia Caſtrenſis, in leg. 1. in 2. notabili, C. de condit. inſertis, Fulgoſij etiam, & aliorum authoritates, quam parum pro ſecunda eadem opinione, quæ maſculos ex fæminis admittit, adſtringant, nec primæ, quæ ipſos excludit, reſiſtant, deduci velut concludenter poteſt ex adnotationibus Tiberij Deciani, dict. conſil. 127. ex numero 13. vſque ad numerum 26. libro 3. Iacobi Menochij, dict. conſilio 172. numero 35. in verſiculo, non obſtat ſecundum, & numero 37. vbi reſpondet Socino, & Caſtrenſi, quos antea commemorauerat, numero 15. & 17. Remanet ergo, veriſ ſimum eſ ſe placitum illud, prolatum ſuprà, numero ſeptimo, quod articulus hic, vtrum maſculi ex fœminis Comprehenſi cenſeantur, necne, appellatione deſcendentium maſculorum, ſit valde difficilis, & controuerſus ob varias diuersà ſque rationes, nec iure aliquo, affirmatiue, vel negatiue clare deciſus; indéque Authores quamplures aſ ſeueraſ ſe, quod maſculi ex fœminis non ſunt ita proprie & intrinſece maſculi, prout ſunt maſculi ex Maſculis ſicuti firmaſ ſe Interpretes omnes, primæ opinionis relatae ſuprà, numero 2. & ſequaces, compertum eſt, atque ex Alciato, & aliis ſcripſit Sylueſter Aldobrandin. dict. conſil. 6. numero 2. E contrario tamen (& quia certo aliquo iure duci non poſ ſunt vnius, & alterius opinionis ſectatores) ex aliis obſeruauit Petrus Surdus, dict. conſil. 308. numero 2. vbi inquit, quod deſcendens maſculus propriè dicitur quis, licet deſcendat per fœminam, quod etiam firmiter defendit Antonius Faber, in loco referendo infrà, & relato ſuprà, in initio huius cap. Et hactenus de prima obſeruatione ad explicationem dubij prædicti.

Secundo deinde & principaliter conſtituo, in eodemmet dubio, vt certum, & indubitatum ſupponendum eſ ſe vnum caſum, in quo nullus Scribentium ambigit vſquam, videlicet, vt maſculi ex fœminis non comprehendantur, nec comprehenſi cenſeantur appellatione maſculorum deſcendentium, quando agnationis rationem habitam fuiſ ſe conſtiterit, quod vnanimiter omnes probarunt, vt relata opinione tertia, vidiſti ſuprà, numero 6. atque ex aliis Authoribus ſcripſit Surdus, dicto conſilio 308. numero 14. & 15. & in conſilio 316. numero 8. libro 3. ita etiam & è contrario, quod maſculi ex fœminis, & fœminæ ipſ æ admittantur, quando deſcendentium, vel liberorum, aut filiorum nomen adiectum fuerit, nec verbum maſculos adiunctum. Quoniam deſcendentium appellatione, veniunt tam maſculi, quàm fœminæ, & ſiue ex maſculis, ſiue ex fœminis in infinitum deſcendentes: authent. de hæredibus ab inteſtato venient. §. ſi quis igitur. l. finali, C. de legitimis hæredibus, cum concordantibus, de quibus poſt multos alios per Decianum, dict. conſil. 127. numero 1. libro 1. lib. 3. Mantica, de coniecturis vltimarum voluntatum, libro 8. titul. 11. numero 1. latius titul. 18. numero 1. & 3. Aldobrandinum, in conſilio 3. numero 1. Petrum Surdum, dicto conſilio 316. numero 1. libro 3. & deciſion. 84. numero 6. Marcus Antonius Peregrinus, de fideicommiſ ſis, articul. 29. numero 14. Cæ ſar Barzius, deciſione Bononiæ prima, numero 14. & deciſione 4. numero 15. vbi quod verbum, deſcendentium, eſt plurium collectiuum, & omnes deſcendentes in infinitum complectitur. Etiam ſine adiectione in perpetuum, vt Peregrinus, vbi ſuprà profitetur. Idem Barzius, eadem deciſione 4. numero 36. & deciſione 7. numero 1. Iacobus Menochius, in conſilio 1. numero 198. libro 1. & conſilio 231. numero 88. libro 3. Surdus etiam, alio in loco, hoc eſt, in conſilio 370. numero 22. libro 3. Liberorum etiam, & filiorum appellatione, quod etiam fœminæ comprehendantur, & maſculi ex ipſis fœminis, certi equidem iuris eſt, & probatur per text. in l. liberorum, ff. de verborum ſignificatione l. ſed ſi hac lege. §. liberos. ff. de in ius vocando, vbi Alexander, & Iaſon plures concordantes adducunt: Decius, in conſilio 567. numero 4. & 5. Tiberius Decianus, dicto conſilio 127. numero 2. libro 3. Alexander Trentacinquius, qui refert permultos, de ſubſtitutionibus, 4. part. capite 7. numero 10. in verſiculo, appellatione liberorum. Marc. Antonius Peregrinus, de fideicommiſ ſis, articulo 1. numero 31. & articulo 22. numero 43. & articulo 25. numere 8. Ludouicus Caſanate, in conſilio 48. numero 78. & in conſilio 45. numero 188. Latiùs in conſilio 6. ferè per totum, maximè ex numero primo, cum ſeq. & numero 9. cum ſeq vbi latè explicat, filiorum appellatione, an, & quando, ſiue qualiter veniant filiæ, & earundem deſcendentes, poſt alios iuris Interpretes infinitos, quos congerit in vnum Et vltra relatos ibi explicant id ipſum latiſ ſimè Andreas Fachineus, in conſilio 35. per totum, lib. 1. Fuluius Pacianus, in conſilio 17. ex numero 1. cum ſequent. Cæterum, quando filij maſculi ex ſ œminis ne quaquam comprehendantur, ſed maſculi ex maſculis dumtaxat, rectè, & latiùs tuetur Antonius Faber, de erroribus pragmaticorum, tom. 2. docad. 28. errore 8. colum. penul. & vide errore 10. ex folio 150.

Prætereà & tertio loco, atque principaliter conſtituo, vulgati, & indubitati iuris eſ ſe, voluntatem teſtatoris in materia fideicommiſ ſaria, primo loco, & ante omnia ſpectandam: l. penultima. ff. de legatis primò, l. hæredes mei. §. cum ita, ff. ad Trebellianum. l. cum pater. §. donationis ff. de legatis ſecundo, cum aliis permultis iuribus, & Authoribus, de quibus per Tiberium Decianum, dict. conſil. 127. numero 8. libro 3. Peregrinum, de fideicommiſ ſis, articulo 11. per totum, Manticam, de coniecturis vltimarum voluntatum, libro 3. titulo 3. per totum. Quinimo & coniecturatam mentem præferri verbis, l. cum auus. ff. de condit. & demonſtrat. l. cum acutiſ ſimi. C. de fideicommiſ ſ. cum concordantibus, de quibus per Mantic. & Peregrin. vbi ſupra, Decianum. dicto conſil. 127. numero 9. libro 3. Idcirco in eodem articulo, vtrum maſculi ex fœminis comprehendantur appellatione deſcendentium maſculorum, in fideicommiſ ſis, & vltimis voluntatibus, vel non comprehendantur, aut comprehenſi non preſumantur, voluntatem diſponentis, & deſcendentes maſculos verbum adiicientis, præ oculis habendam, & potiſ ſimum ſpectandam; etiam ſi coniecturata, & præ ſumpta ſit, modò ex probatis & legitimis coniecturis deducatur: ex ipſa namque, & caſuum occurrentium qualitatibus, & circunſtantiis diuerſis, ex coniecturis etiam occurrentibus, iuridicéque deductis, ſ æpiſ ſime opinioni prime locus erit, vt maſculi ex fœminis nequaquam admittantur, imo excluſi cenſeantur omnino, prout coniecturæ, & præ ſumptiones vrgentes ſuadeant, prout etiam ex affectione, & dilectione teſtatoris eiuſdem circa alios vocatos, & ratione excluſionis alicuius dignoſci poterit. Quoniam, affectio, & dilectio teſtatoris, vrgens coniectura eſt ad interpretationem voluntatis ipſius in caſu dubio, ſicuti in commentariis, de coniecturis, atque interpretatione vltimarum voluntatum, latiùs nunc ſcribemus, & multa in propoſito poſt alios Authores adnotauit Ludouicus Caſanate, in conſilio 10. numero 42. & in conſilio 47. numero 27. & ſequent. & in conſilio 57. numero 21. ex aliis etiam, quæ aliunde deducentur legitime, & fine præcipuo, atque immediata cauſa, ſiue ratione, ita, vel ita, vel ad vnum, aut alterum modum diſponendi. Sic etiam & pari modo, & aliis coniecturis probatis, ſ æpe etiam erit locus ſecundæ opinioni, vt maſculi ex fœminis veniunt, & comprehenſi præ ſumantur, ſi deſcendentes maſculi generaliter inuitentur, nec etiam ob eam ſolam rationem videri debeant excluſi, quod eorum author excluſus fuerit, niſi & alia ita ſuadeant, & in eorum excluſionem vrgeant: idque iuxta reſolutiones Franciſci Mantiæ, de coniecturis vltimarum voluntatem, libro 8. dict. titul 18. numero 25. & ſeq. & numero 48. & ſequent. & numero 34. & ſequent, ex diuerſis itaque coniecturis, & præ ſumptionibus, & voluntate teſtatoris diuerſimode coniecturata, & ex aliis, quæ occurrant, locus erit, vel non erit primæ, & ſecundæ opinioni, ſuprà relatis; nec vlla aliqua generali doctrina adeò, quòd omnes caſus comprehendantur, vel quæ omnibus deſeruiat, res poterit definiri, aut certa regula circumſcribi articuli præfati reſolutio; non etiam abſolute, aut indiſtincte probari, vel improbari aliqua ex opinionibus eiſdem, quamuis negari non poſ ſit, quin pro prima, admiſ ſionis maſculorum ex fœmina negatiua, fortiter adſtringant ea, que ipſius ſequaces expendunt. Quin etiam eadem in caſu dubio præualere debere videatur in primogeniorum ſucceſſione, quando maſculi ex fœminis coniecturam aliquam vrgentem, aut præ ſumptam teſtatoris voluntatem pro ſe non inducerent, vt ſub vocatione maſculorum deſcendentium, viderentur ex aliis circunſtantiis, & coniecturis comprehenſi, vel admiſ ſi, quamuis ea quoque deficiente, negari non poſ ſit, quin articulus difficultatem habeat, vt ſuprà dixi.

Placitum autem iſtud noſtrum, & reſolutio coniecturis, & præ ſumptionibus adeò adhærens, non eſt quidem aliorum Interpretum ſententiis, & velut expreſis obſeruationibus deſtitutum, imò & ſequentium Authorum reſolutionibus in hoc eodem articulo comprobatur apertè. Ac primum quidem ex traditionibus Pelaez à Mieres, de maioratu, 2. part. dict. quæ ſtione 6. is namque cùm ex numero 52. cum ſequent. & numero 60. & ſequent. in ipſomet dubio verſaretur, vtrum maſculi ex fœminis admitti deberent, necne; & iterum numero 64. & 65. nihil ſecurius dici poſ ſe exiſtimauit, quam quod eo caſu, quo quæritur, an maſculi ex fœminis veniant appellatione maſculorum deſcendentium, & in aliis ſimilibus, mens defuncti diligenter ſit æ ſtimanda, atque ex ea dubij occurrentis reſolutio habenda, vt ex ipſo Authore conſtat, dict. numero 64. ibi: eſt igitur in iſto caſu. &c. Et numero 65. ad fin. limitatur etiam. Authoritate etiam Iacobi Mand. de Alba, in conſil. 86. numero 4. & 5. vbi cum approbaſ ſet opinionem eorum, qui maſculos ex fæminis ſuccedere dixerunt, quando maſculi deſcendentes ſimpliciter vocantur: limitat ſtatim, vt id procedat, niſi aliquid repugnet veluti ſubiecta materia, vel expreſ ſa, aut præ ſumpta mens diſponentis. Et refert, & ſequitur Franciſc. Mantic. de coniecturis vltimarum voluntatum, libro 8. dicto titulo 18. numero 20. in fine, corroboratur rurſus expreſ ſa Marcus Antonij Peregrini obſeruatione, de fideicommiſ ſis articulo 26. numero 18. qui cum antea numero 15. & 16. opiniones contrarias retuliſ ſet, & difficilem, ac controuerſum articulum agnouiſ ſet (vt ſuprà dicebam) ſubdit ſtatim dict. numero 18. in hunc modum: Item cum aliqua probabilis ratio ſuaderet, maſculum ex fœmina non contineri ad excluſionem ſubſtituti, licèt de conſeruanda agnatione non agatur, non vtique contineretur, & ſubſtitutus præualeret, & in his terminis rectè procedit deciſio Bal. conſ. 40. Quidam magnus nobilis, libro 3. &c. Imò in his terminis, nec eorum omnium, quos pro ſecunda, & tertia opinione retuli ſuprà, vllus diſ ſentit, quando ſcilicet ad excluſionem maſculorum ex fœminis, probabilis aliqua coniectura concurrit, & de voluntate teſtatoris legitimo aliquo modo ita præſumitur, ipſi namque loquuntur ſemper, quando ſimplex adeſt duntaxat deſcendentium maſculorum vocatio, nec contra maſculos ex fœminis vlla extat ex toto tenore diſpoſitionis in contrarium coniectura probabilis. Quamuis etiam nulla extante coniectura, ex ſola deſcendentium maſculorum vocatio, nec Maſculos ex fœminis excluſerint indiſtincte Authores permulti, commemorati ſuprà, numero 2. & 3. & Iacobi Menochij pro hac parte fundamenta dicto conſilio 172. libro 2. fortiter vrgeant. Ipſius etiam in articulo præfato proſequendo, atque explanando diligentia, & induſtria laudari debeat. Nec ab eius aſ ſertione, & reſolutione facile recedendum, ex his, quæ Franciſcus Mantica, libro 9. dict. titul. 18. longa ſerie adnotauit in contrarium, niſi cum illis præ ſumpta quoque mens, & voluntas teſtatoris, & legitimæ coniecturæ ipſius concurrant (vt nunc dicebam) ſed nec recedendum forſan erit ex his, quæ ingenioſe equidem, & ſubtiliter, atque plena manu pro maſculis ex fœminis ſcripta reliquit Antonius Faber, de erroribus pragmat. tom. 2. decad. 28. errore 8. per totum, ex folio 140. cum ſequent. nam licet in fauorem ipſorum vrgere videantur, & vrgeant, verè tamen in materia fideicommiſ ſaria, ac maximè in primogeniis Hiſpaniæ non obtinebunt, niſi Maſculi ex fœminis coniectura etiam præ ſumptæ voluntatis aliqua ſe iuuent. Quæ omnia (vt ſuprà quoque dixi) iudices diſcreti maturo iudicio perpendere debebunt, vt pro caſuum occurrentium qualitatibus & circunſtantiis diuerſis, & prout res, & præ ſumptiones ſuadeant, diuerſimodè etiam ſtatuant. Nec intereſt equidem (cùm agnatio non conſeruatur) vt Maſculi ex fœminis excluſi cenſeantur, vel admiſ ſi ſub appellatione Maſculorum deſcendentium, an à fœmina, an à Maſculo diſpoſitio facta fuerit, vel quod maſculo, aut fœminæ ſubſtitutio fiat. Nam ſi coniectura aliqua, præ ſumptáque mens teſtatoris non concurrat, etiam ſi à fœmina diſpoſitio facta fuerit, vel fœminæ, aut Maſculo ſubſtitutio fiat, Maſculi ex fœminis admitti non debebunt, qui ex coniecturis admitti quoque poterunt, & ſic præ ſumpta mens, & voluntas potiſ ſimùm ſpectanda erit, quæ ex aliis in teſtamento expreſ ſis elici poterit. Atque ita ex Socino, & Capra, eleganter animaduertit nec diſtinguit. an à Maſculo, an à fœmina procedat diſpoſitio, Tiberius Decianus, dict. conſil. 127. numero 17. & 18. libro 3. vbi latius confirmat. Et in eiſdem terminis loquitur Peregrin. de fideicommiſ ſ. dict. articul. vigeſimoſexto, numero decimoſexto, vt ipſe exprimit in ſummario eiuſdem numeri. Quamuis verum quoque ſit, facilius induci, & credi poſ ſe, Maſculos ex fœminis ad ſucceſ ſionem inuitatos, & appellationem maſculorum deſcendentium comprehendi, cum à fœmina diſpoſitio procedit, ſiue maioratus factus eſt, quam cum à Maſculo, idque iuxta reſolutiones Authorum quamplurimorum, quos ego libro ſecundo, capite quarto, numero 143. & 144. recenſui, niſi de contraria voluntate conſtare aliquo modo legitimo ſine probatis coniecturis poſ ſit. nam & fœmina forſan maſculos ex maſculis duntaxat admitti velle, atque deſiderari potuit, iuxta ea, quæ ibidem dixi, numero 145. & ſi appellatione maſculorum deſcendentium, maſculi ex fœminis, intrinſecè, atque ex præ ſumpta mente non comprehenduntur (vt tot Authores contendunt) ex diuerſitate perſonæ, diuerſum non poterit conſtitui ius, vt Decian. firmauit expreſ ſim, vbi ſuprà.

Quartò denique & vltimò conſtituo, Michaëlem Graſ ſum, receptarum ſententiarum § fideicommiſ ſum, quæ ſtione 35. numero 3. huiuſce articuli, & dubij hactenus propoſiti terminos confudiſ ſe. nec diſtinctè percepiſ ſe; ipſe namque maſculorum deſcendentium mentione facta in diſpoſitione, ex eo generaliter maſculos ex fœminis excludit, nec contineri aſ ſerit, quod maſculorum mentio fieri non potuerit, abſque eo, quod agnatio conſeruata fuerit: quod tamen quàm falſum ſit, ex ſuperioribus deducitur manifeſtè. Tum, quia nudæ maſculinitatis, & non agnationis, ſiue ſexus maſculini duntaxat rationem haberi poſ ſe in vocatione maſculorum deſcendentium, certiſ ſimi iuris eſt, & ex multis agnouit Ludouicus Molina, de Hiſpanorum primogeniis, libro 3. dict. capite 5. numero 48. Pelaez à Mieres, de maioratu, ſecunda parte, dict. quæ ſtione 6. numero 58. Tum etiam, quia omnes iuris Interpretes hucvſque ſcribentes, & qui in propoſito articulo admiſſionis, vel excluſionis maſculorum ex fœminis affirmatiue, vel negatiue reſponderunt, loquuntur quidem in terminis, in quibus agnationis ratio habita non fuit, nec id conſtat, nam ſi agnationem conſideraſ ſe inſtitutorem maioratus conſtaret, res prorſus difficultate, & altercatione careret, iuxta opinionem illam relatam, ſuprà numero 6. & in eis terminis loquutos omnes, dignoſcitur ore aperto ex eiſdem antea relatis, atque ex omnibus in initio huius cap. commemoratos. Sic etiam obſeruauit Petr. Surd. dict. conſil. 316. n. 3. lib. 3. qui tamen Mich. Graſ ſi notam ſuperiorem non adiicit, nec commemorat ipſum.

Vnde Si adiiciendum erit ſuperioribus, & hactenus dictis, Ricard. & Ioan. Andreæ doctrinam, probatam ab his omnibus. quos retuli ſuprà, numero 2. non fulciri ea vnica duntaxat ratione, quæ à conſeruatione agnationis deducitur, cum agnatione conſeruata, dubitationi locus eſ ſe non poſ ſit (vt nunc dicebam, & maiori ex parte Interpretes loquuntur, quando agnatio conſeruata non eſt) ſed & aliis etiam, atque ex multis ſubſiſtere rationibus, quas eiuſdem opinionis primæ ſectatores conſiderarunt, & adduximus ſuprà, numero 3. nempe, quod excluſa matre, dicitur excluſus & i filius, & deſcendentes eius. Et quod eſ ſet abſurdum, matrem proximiorem eſ ſe excluſam, & filium remotiorem eſ ſe admiſ ſum, & quod cauſatum non poteſt eſ ſe potentius ſua cauſa, vt latius ibidem dixi. Cæterum quando agnatio conſeruata fuiſ ſet, quo caſu ad excluſionem maſculorum ex fæminis, res caret prorſus dubitandi ratione (vt dixi) non modò dictis nunc rationibus, ſed etiam illa agnationis conſeruatæ res fulciretur. Quocirca non ſequitur; Agnatio conſeruata non fuit, ergo nec Maſculi ex fœminis excluſi ſunt: poſ ſunt namque vigere, atque teſtatorem ipſum excitaſ ſe rationes aliæ, ex quibus maſculorum eorundem excluſio inducatur: idque ex eiſdem Authoribus primæ opinionis, relatis dict. numero 2. ex Ruino, in conſilio 18. numero 9. libro 3. Alciato, in conſil. 563. column. 2. verſiculo, reſtringitur etiam. Aldobrandin. in conſil. 3. & 5. & 6. vbi latius, & in terminis noſtris, quod præfata conſequentia admitti non poſ ſit, cum etiam & aliis pluribus rationibus excludi potuerint Maſculi ex fæminis, etiam agnatione non conſeruata: aduertit expreſ ſim Iacobus Menochius, dict. conſil. 172. numero 12. in verſ. nec repugnat huic ſolido argumento, & numero 32. in verſ. ex quo ſequitur. Optimè Ioannes Cephalus, dict. conſil. 581. numero 32. libro 4. Indeque cum non ſufficiat dicere, agnationem conſeruatam non fuiſ ſe (quod negari non poteſt) ad coniecturas legitimas, & præ ſumptam voluntatem decurrere, vis equidem, & neceſ ſarium omninò erit, iuxta ea, quæ ſuperius remanent ſcripta, numero 10. Quod & vltra Authores relatos ibidem, agnouit apertè in hac eadem materia Antonius Faber, de erroribus pragmat. tom 2. decad. 28. errore 8. Is namque pro maſculis ex fœminis, licèt vrgenter ſcripſerit (vt ſuprà dicebam) & maſculos ex fœminis admitti in ea vocatione contenderit, ex coniecturis tamen, & præ ſumpta voluntate in contrarium, aliter ſtatuit, & ab ea ſententia recedit, & maſculos ex fœminis excludi ob contrarias coniecturas, tuetur ibi, col. 5. ad fin. folio 145 vt negari non poſ ſit, materiam eandem, coniecturalem eſ ſe, & præ ſumptam, ac diuerſimodè pro caſuum occurrentium circunſtantiis, & coniecturis diuerſis definiendam, vt monui ſ æpiſ ſimè. Et quemadmodum non de facili recedendum à ſententia, & rationibus Menochij, dixi ſuprà n. 20. ſic nec de facili à ſententia, & rationibus Fabri recedi poterit; ſed vnum, vel alterum ex validioribus, aut vrgentioribus coniecturis eligi debebit, prout negotij qualitas ſuadeat.

CAPVT XXX.

Regula illa, ſiue Interpretum omnium axioma commune, & per manus traditum quotidie, Si vinco vincentem te, multo magis vincam te, in ſucceſ ſionum, & aliorum actuum materia, an, & qualiter procedat, & de aliorum variis in locis traditionibus (quæ hic aggregantur) breuis reſolutio, atque explanatio.

SVMMARIVM.

- 1 Regula illa, Si vinco vincentem te, multo magis vincam te, diuerſimodè explicata, atque exornata permultis remiſ ſiuè, vt hic videbitur.
- 2 Et in omni actu, & materia, ac etiam in diſpoſitionibus teſtamentariis, & fideicommiſ ſariis, & in ſucceſ ſionibus, regula ipſa accepta, vt hoc numero adnotatur.
- 3 Si vinco vincentem re, regula prædicta, procedit duntaxat, quando eadem militat vincendi ratio, nec obtinet locum, quando adeſt diuerſa ratio.
- 4 Procedit etiam in eodem genere vincendi.
- 5 Et quando vincens ſubrogatur, & ſuccedit in locum victi formaliter, quaſi illum repræ ſentans, ſecus tamen ſi ob potentius ius.
- 6 Vel quando vterque iure communi innititur; ſecus ſi aliter iure speciali, quia tunc iſte vincitur.
- 7 Nec habet locum regula eadem in ſtatuto, vel alia dispoſitione iuris communis correctoria.
- 8 Non etiam habet locum in materia fœminarum excluſiua.

REgula illa, atque Doctorum omnium axioma commune, Si vinco vincentem te, multo magis vincam te, adeò generaliter proferri variis in locis, & in omni materia tradi per manus quotidie ſolet, vt non modo expendatur, atque adducatu frequenter; ſed etiam diuerſimode applicetur, atque explicetur: quocirca, vt cùm occaſio ſe offeret alibi quærendi neceſ ſitate, atque congerendi placita diuerſa interpretum noſtrorum, labore excuſaretur lector, non inutiliter viſum eſt aliquando, ſi hoc loco commemorarentur, atque aggregarentur quicunque ferè, qui hactenus regulam eandem, vel adduxerunt, vel explicarunt, atque etiam exornarunt, qui & vnanimiter regulæ eiuſdem probationem citarunt text. in l. de acceſ ſionibus. ff. de diuerſis & temporalibus præ ſcriptionibus, & in l. æquiſ ſimum. ff. ad S.C. Tertullian. & in c. Martini. in fine, de conceſ ſione præbendæ, lib. 6. & Gloſ ſam ſingularem commendatam ab omnibus, in l. vſucapio, C. de pignoribus, qui etiam, etſi frequentiùs ad modum præfatum regula prædicta vſi fuerint, ſcilicet, Si vinco vincentem te, multo magis vincam te: aliquando tamen ad alium modum regulam metipſam expendunt, videlicet, Excludens excludentem te, excludit etiam te, vt per Iacobum Philippum Portium, cuius ſtatim ſpecificam mentionem faciemus.

Videndi itaque erunt in propoſito, & pro dilucida explanatione regulæ, ſiue concluſionis ſuperioris, Bart. in d. l. de acceſ ſionibus.

Baldus, in conſ. 25. lib. 2.

Alexand. in l. illam, col. 4. C. de collat. & in conſ. 141. lib. 7.

Aretin. in conſ. 159. & in conſ. 27. n. 1.

Angelus, in conſ. 252. per totum.

Caſtrenſis, in conſ. 22. lib. 2.

Corneus, in conſ. 98. lib. 3. col. fin & in conſil. 84. col. 2. lib. 4. & in conſ. 271. col. 6. eod. lib. 4.

Oldraldus, in conſ. 198. n. 6.

Felinus, in conſ. 1. n 9. & in c. paſtoralis, col. 1. de officio Ordinarij.

Socinus ſenior, in conſilio 28. numero 1. & 4. & numero 29. libro 4. & in conſilio 102. columna 3. eod. lib. 4.

Pariſius, in conſilio 47. colum. 3. libro 3. & in conſilio 42. numero 113. eod. lib. 3. & in conſilio 47. col. 11. lib. 1.

Romanus, in conſ. 436. n. 22.

Iaſon in l. 1. §. veteres, num. 26. ff. de acquirenda poſſeſ ſione.

Socinus iunior, in conſ. 6. n. 3. vol. 1. & in conſ. 10. n. 17. vol. 2.

Curtius iunior, in conſ. 5. n. 8.

Capra, in conſ. 137. n. 7.

Marc. Anton Natta, in conſilio 187. colum. finali, lib. 1.

Ioan. Campeg. in tractatu, quod ſtant. Maſculis, &c. q. 28. n. 134. & ſeq.

Afflictis, deciſ. 21.

Ægid. Bellam. in conſ. 31. col finali.

Laurus de Palatiis, in tractatu, quod ſtantibus maſculis, n. 184.

Gratus, in conſ. 20. col. 2. lib. 1. & in conſ. col. 5. lib. 5. & in conſ. 103. col. finali, lib. 2.

Carolus Ruinus, in l. Gallus, §. & quid ſi tantum, columna 57. & ſeq. ff. de liber. & poſthum. & in conſ. 39. lib. 3.

Decius, in conſ. 569. & in conſ. 589. & in conſ. 451. col. 2. & in conſ. 625. col. finali.

Albertus Brunus, in tractatu, quod ſtantibus maſculis. folio 18. art. 6. col. 3. in fine, & ſeq. n. 148. & ſeq. & num. 159.

Didac. Couar. variar. lib. 1. c. 7. n. 3. in verſic. item aduerſus principalem concluſionem.

Tiber. Decian. in conſ. 13. n. 38. per totum, lib. 3. & in conſ. 58. n. 20. lib. 5.

Euerardus, in loco, à primo ad vltimum: numero 3. fol. 662.

Tobias Nonius, in conſ. 16. n. 17.

Beroius, in conſ. 150. n. 10. lib. 2.

Niconitius, in rubric. ff. de noui operis nunciat. num. 255.

Antonius Gabriel, communium concluſionum, lib. 4. titul. de ſucceſ ſionibus ab inteſtate, concluſ. 4. per totam.

Iacobus Philippus Portius, concluſ. Reg. & com. opi. lib. 3. reg. 27. vbi Vincens vincentem te, quemadmodum vincat te: & reg. 28. vbi, Excludens excludentem te, an, & qualiter excludat te, ex fol. mihi 625. vſque ad folium 632.

Ioannes de Monteſperello, in conſ. 53. & in conſ. 18. n. 44.

Federicus Scotus, in reſponſo 6. numero 4. tom. 2. lib. 3.

Hieronymus Gabriel, in conſilio 15. numer. 7. lib. 1.

Cardinalis Franciſcus Mantica, de coniect. vltim. volunt. lib. 10. tit. 7. num. 6.

Iacobus Menochius, in conſilio 4. num. 33. lib. 1. & in conſilio 126. num. 25. lib. 2. & in conſilio 172. num. 11. eodem lib. 2. & in conſ. 234. num. 16. & 23. lib. 3.

Ludouicus Molina, de Hispanorum primogeniis, lib. 3. cap. 5. num. 16.

Ludouicus Moro, in responſ. 54. num. 7.

Tobias Nonius, in conſil. 16. num. 17.

Sylueſter Aldobrandinus, in conſ. 100. num. 12. & num. 35. lib. 1. qui inquit d. num. 12. regulam propoſitam, ſi vinco vincentem te, &c. eſ ſe infallibilem.

Iacobus Mandellus de Alba, in conſilio 553. numero 31. & in conſilio 761. num. 37. & 38. vbi Vincentius Annibald. eius Additionator, lit. I. folio 91.

Hippolytus Riminaldus, in conſil. 759. num. 86. lib. 7.

Laurentius de Pinu, in conſilio 66. numero 7. & 8.

Franciſcus Burſatus, in conſil. 302. num. 42. lib. 3.

Cæ ſar Thebaldeſcus, in conſil. 1. num. 174.

Claudius Pratus, de regul. iur. lib. 2. tit. 10. cap. 1. folio 86.

Borgninus Caualcanus, deciſ. 12. numero 44. part. 3.

Ioannes Vincentius Hondedeus in conſil. 8. n. 10. & 67. & in conſ. 88. n. 35. lib. 1. latiùs in conſil. 2. ex num. 60. cum ſequent. vſque in finem conſilij, & vide ex num. 35. vſque ad num. 45. lib. 2.

Alexand. Terti. Bergomen. in conſilio 162. numero 4. inter conſilia vltimarum voluntatum, libro primo.

Alexand. Raudenſis deciſ. 47. num. 15.

Petrus Surdus, in conſil. 125. num. 14. & in conſilio 138. num. 4. & 18. & 19. lib. 1. & in conſil. 343. num. 5. & in conſil. 416. num. 2. & num. 23. & 25. lib 3.

Ipſemet Surdus, in conſil. 439. n. 36. & in conſ. 443. num 25. eod. lib. 3.

Oldendorp. in tractatu ſuo form. inueſtig. action.

Cagnolus, in l. non debet cui, ad finem. ff. de regulis iuris.

Portius, in §. præferuntur, poſt Gloſ ſam ibi, inſtit. ad S.C. Tertull.

Cardinalis Tuſchus, in pract. concluſ. iuris, tom. 8. lit. V. concluſ. 208. per totam, fol. 599.

Et quidem ex his omnibus apparet (vt dixi) regulam hanc, ſi vinco vincentem te, multo magis vincam te, eſ ſe veriſ ſimam, & in omni actu, & materia, ac etiam in diſpoſitionibus teſtamentariis, & fideicommiſ ſariis, & in ſucceſ ſionibus quibuſlibet fuiſ ſe acceptam; & ita in ſucceſ ſionibus loquitur text. in dicto cap. Martini, atque in eiſdem ex multis aliis conſtituit, & proſequitur Antonius Gabriel, dicta concluſione 4. per totam, modò regula eadem eis modis temperetur, & explicetur, quibus per ipſos Authores nunc relatos temperatur, & explicatur, ac maximè vt procedat dumtaxat, quando eadem militat vincendi ratio, nec locum obtineat, quando adeſt diuerſa ratio. In quo omnes, qui hucvſque ſcripſerunt, conuenerunt vnanimiter, vt per Antonium Gabrielem, dicta concluſione 4. numero 3. Couarruuiam variarum, libro 1. dicto cap. 7. num. 3. in verſiculo, item aduerſius principalem concluſionem. Decianum, in conſilio 13. numero 38. in principio, lib. 3. & dicto conſilio 58. numero 20. lib. 5. Surdum, dicto conſilio 138. numero 19. lib. 1. Iacobum Philippum Portium regularum, libro 3. regula 27. in verſiculo, Secundò limita. & in verſiculo, Quartò limita. Cardinalem Tuſchum, tom. 8. litera V, concluſione 208. num. 4. & num. 16. & 17. Deinde, & ſecundò, vt regula metipſa procedat, ſi vinco vincentem te, in eodem genere vincendi, vt per Socinum iuniorem, in conſilio 10. numero 17. libro 2. Manticam, de coniecturis vltimarum voluntatum, libro 10. tit. 7. numero 6. qui inquit, quod regula prædicta procedit ſine dubio, quando idem eſt genus vincendi, ſeu certaminis, Tuſchus, dicta concluſione 108. numero 5. & 15. dicens, quod regula hæc procedit, quando ille, qui te vincit, & tu, eſ ſetis eiuſdem generis, rationis, & ordinis; aliàs ſecùs, Secus etiam, quando virtus, quæ eſt in vincente, non concurrit in vincendo illum, quem tu vincis, vt per Cagnolum, in leg. non debet, in fine, ff. de regulis iuris, Iacobum Philippum Portium, dicta regula 27. in fine.

Rurſus, & tertiò, procedit eadem regula, quando vincens ſubrogatur, & ſuccedit in locum victi formaliter, quaſi illum repræ ſentans, ſecus tamen ſi ob potentius ius, vt per Mandellum Albenſem, dicto conſilio 761. numero 38. & 39. & ipſius Additionatorem, ibidem, litera 1, Decianum, dicto conſilio 13. numero 38. libro 3. & in conſilio 58. numero 20. lib. 5 Surdum, in conſilio 138. numero 18. libro 1. conſilio 416. numero 23. lib. 3. Ioannem Vincentium Hondedeum, dicto conſilio 8. numero 67. & in conſilio 88. numero 33. libro 1. Vbi poſt alios multos iuris Interpretes ſcriptum reliquit, quod dicta regula, ſi vinco vincentem te, &c. locum tantum habet, quando ille, qui vincit vincentem me, ſuccedit in locum eius, qui vincit me, quaſi illum repræ ſentans: ſed quando vincens non ſubrogatur in gradum, & locum victi, ſed ſibi tantum ex aliqua cauſa ius potentius defertur, illi locus non eſt. Quod ſcripſit Bartolus in leg. 1. §. qui habet, numero quarto, ff. de bonorum poſ ſeſ ſione contra tabulas, & ſequuntur Authores ab eodem Hondedeo commemorati, ibidem.

Præterea, & quartò, regula metipſa procedit, quando vterque ius ſuum intendit ex regulis iuris communis, ſiue ex iure communi intentionem ſuam fundat; ſecus tamen ſi alter de iure ſpeciali contenderet, quia tunc in dubio vinceret is, qui iure communi inniteretur, vt per eundem Mandellum Albenſem, dicto conſilio 761. num. 4.

Denique, & quartò, ipſa regula, ſi vinco vincentem te, locum non habet in ſtatuto, vel alia diſpoſitione iuris communis correctoria, ſicuti ex aliis concludit Menochius, dicto conſilio 134. numero 23. lib. 3. Surdus, dicto conſilio 416. numero 25. lib. 3. Iacobus Philippus Portius, regularum, lib. 3. dicta concluſione 28. Decianus, dicto conſilio 13. ſub numero 38. in principio, lib. 3. Vbi inquit, quod regula dicta non procedit, quando ex ipſa volumus arguere contra regulas iuris communis, & ad correctionem ipſius, vt tenuit Alexander ibi relatus, Ludouicus Molina, de Hispanorum primogeniis, libro tertio, cap. quinto, dicto numero 16. vbi quod regula, ſi vinco vincentem te, &c. non habet locum in materia fœminarum excluſiua, & citat Bartolum, Alexandrum, & Curtium iuniorem, & vltra eum vide textum, in dicta leg. Æquiſ ſimum, §. ex filio, & in leg. 2. §. ſed neque auus, ff. ad Senatuſconſultum Tertullianum. Iacobum Philippum Portium latiſ ſimè, dicta libro tertio, regula 28. per totam, & dicta regula 27. in verſiculo. Tertiò limita, vbi quod iſta regula non habet locum in materia ſtatutorum excludentium & ſucceſ ſione. Cætera autem, quæ etiam ad regulam metipſam pertinent, ſed ita aſ ſiduè in praxi non verſantur, penes relatos Authores in. initio huius capitis videri potuerunt, & per Antonium Gabrielem, Tuſchum, & Portium, vbi ſuprà, & in ſucceſ ſionum materia commendo Ioannem Vincentium Hondedeum, dicto conſilio 2. ex num. 35. vſque ad num. 45. & num. 60. & ſeptem ſequent. lib. 2.

FINIS.

LOCA IVRIS COMMVNIS Vtriuſque, tam Cæ ſarej, quàm Pontificij, & legum Partitæ, & Nouæ collectionis regiæ, quæ in hoc libro Tertio ſingulari equidem ſtudio & diligentia explicantur, & quibus notabiles & germani intellectus aſ ſignantur.

- Ex Digesto Veteri.

- LEx Si inſtituta, §. de inofficioſo, ff. de inofficioſo teſtament. cap. 27. per totum.
- L. fiſtulas, §. frumenta, ff. de contrahenda emptione. Latè, atque eleganter, cap. 3. ex num. 80. cum multis ſeqq.
- L. ilicet, §. rei depoſitæ, ff. depoſiti, cap. 16. num. 16. cum ſeqq.
- L. certi condictio, §. fin. ff. ſi certum petatur, c. 16. num. 27. & 28.
- L. quod ſi ab initio, 10. ff. ſi certum petatur, c. 16. num. 28
- L. ſi communem, ff. quemadmodum ſeru. amitt. c. 25. n. 29.
- L. ſi hominem, §. quoties, ff. depoſiti, c. 76. ex n. 49. cum multis ſeqq.
- L. vbi cœptum. ff. de iudic. cap. 25. ex num. 39. cum ſequent.
- L. finalis, ff. de rei vendicatione, cum ſua materia, cap. 18. per totum.
- L. cum debitor, ff. in quib. cauſ. pign. vel hypoth. tacit. contrah. cap. 23. ex num. 96.

- Ex Infortiato.

- LEx prima, l. 2. & ſeq. & totus titulus, ff. ſi quis aliquem teſta. prohib. vel coege. cap. 1. per totum, vbi latiſ ſimè, & meliùs, quam alibi.
- L. apud Iulianum, §. conſtat, ff. de legat. 1. cap. 7. num. 6. & n. 10.
- L. qui cum maior, poſt princ. ff. de operis libert. c. 7. num 11.
- L. intercidit, 58. ff. de conditionibus, & demonſtr. cap. 7. num. 13.
- L. quidam relegatus, ff. de rebus dubiis, c. 7. ibid.
- L. 2. §. tractari, verſ. finge autem, ff. ad Tertull. nouiter, & verè, cap. 7. num. 27.
- L. 3. §. quid ergo, ff. de contrario iudicio tutelæ, cap. 7. num. 24.
- L. Titia Seio, 89. §. Lucius, ff. de legat. 2. cap. 10. num. 44.
- L. ſi filius hæres, ff. de liber. & poſthum. c. 11. n. 2.
- L. cum pater, § hæreditatem, el 1. ff. de legat. 2. c. 12. num. 90.
- L. Gallus, §. & quid ſi tantum, ff. de liber. & poſth. cap. 12. num. 24. in fin. & n. 27.
- L. ſi quis filium, §. 1. ff. de acquirend hæred cap. 15. num. 9.
- L. vltima. ff. vnde liberi, cap. 15. num. 17. & vide ex num 2. cum ſeq. Ex ibi namque traditis, ſingulariter 1. illa exornatur.
- L. & ſi ex modica, §. ſi filius, ff. de bonis libert. c. 15. num. 74.
- L. qui in omnibus, §. fin. ff. de adminiſtr. tutor. c. 16. num. 67.
- L. prima, §. ſi ex fundo, ff. de hæredibus inſtituend. cap. 17. per totum: vbi plena manu de materia eius §.
- L. quoties, §. ſi duo. ff. de hæeredib. inſtit. cap. 17. ex num. 44. vſque ad num. 51.
- L. ſi quis hæres inſtituatur excepto, ff. de hæredibus inſtituendis, cap. 17. num. 73. & 74. & 98. & 99.
- L. peto, ff. de legatis 2. cap. 17. n. 114. & 115.
- L. Lucius, §. quæ habebat, ff. ad Trebel. c. 17. n. 59 & 60. & 63.
- L. ſi miles vnum, ff. de militari teſtament. cap. 17. num. 78.
- L. cum ita, §. in fideicommiſ ſo, ff. delegat. 2. cap. 19. num. 141.
- L. in ſuis, cum aliis pluribus illius tituli, ff. de liber. & poſthum. cap. 22. per totum.
- L. Imperatores, ff. de tutel. & ratio, diſtrahend. cap. 27. ex num. 52.

- Ex Digesto Nono.

- LEx ſi is qui, ff. de iure fiſci, cap. 4. num. 19. & num. 24.
- L. ſtatu liberi à cæteris, §. Quintus Mutius, in verſ. quoniam, ff. de ſtatu liberis, cap. 6. num. 21.
- L. inter ſtipulantem, §. ſacram, ff. de verb. obligat. cap. 7. num. 7.
- L. continuus 137. §. cum quis, ff. de verb. obligat. cap. 7. num. 8.
- L. prima, §. permittitur, ff. de aqua quotid & æ ſtiu. cap. 7. num. 12.
- L. quod quis, ff. de priuilegiis creditorum, cap. 8. in princ. num. 2.
- L. vbi repugnantia, ff. de regulis iuris & eius materia, cap. 10. ex num. 17. cum ſeqq.
- L. Statius Florus, § Cornelio Fœlici, ff. de iure fiſc. c. 12. n. 28. & n. 82. & 88.
- L. ex ea parte, §. in inſulam ff. de verb. oblig. cap. 12. num. 28. & n. 92.
- L. qui Romæ, §. Augerius, ff. de verb. oblig. cap. 14. per totum. Vbi eleganter & melius quàm hactenus de eius textus interpretatione.
- L. ſi ita ſtipulatus, §. poſ ſunt, ff. de verb. oblig. c. 14. num. 24.
- L. fideiuſ ſor obligari, 17. §. fin. ff. de fideiuſ ſoribus, cap. 14. num. 28.
- L. intereſ ſe puto, 39. ff. de acquirend. poſ ſeſ ſ. cap. 16. cap. 16. num. 21.
- L. ſolutam, & l. ſolutionis, ff. de ſolut. cap. 23. n. 87. & vide ex num. 78.
- L. ſi ventri, §. in bonis, ff. de priuil. credit. cap. 16. ex num. 49. cum multis ſeqq.
- L. prima, §. primo, & tit. ff. ad S.C. Turpil. cap. 21. per totum.

- Ex Codice.

- LEx prima, l. vltima, & totus titulus, C. ſi quis aliquem teſtari prohibuerit; vel coeg. cap. 1. per totum, vbi latiſ ſimè.
- L. prima, & titulus, C. ſi aduerſus donationem, c. 2. num 4. 5. & 6. per totum.
- Authent. Sacramenta puberum, C. ſi aduerſus venditionem, & eius materia, cap. 2. ex num. 1. vſque ad num. 37.
- L. aſ ſiduis, C. qui potiores in pignore habeantur: & eius materia, cap. 4. per totum.
- L. vltima, C. de iure deliberandi, cap. 5. ex num. 2. & num. 17. cum ſeq.
- L. vltima, §. ſin verò poſtquam, C. de iure deliber. cap. 5. num. 23.
- L. 2. C. de communium rerum alienatione: & eius materia, cap. 6. num. 36.
- L. licet, C. qui potiores in pign. habeant. cap 8.
- L. vltima, C. de pactis: & eius materia, cap. 7. per totum: vbi latè & vtiliter.
- L. perfecta donatio, C. de donationibus, quæ ſub modo: & eius materia, cap. 10. per totum, vbi plenè & vtiliter.
- L. ſicut, C. de oblig & act. cap 10. n. 51.
- L. fin. C de reuocandis donat. & eius materia, c. 10. num. 59.
- L. res vxoris, in fine, C. de donationibus inter. c. 12. num. 90.
- L. vnica C. de his qui ante apertas tabulas, cap. 13. num. 8. & num. 23.
- L. vnica, §. cum autem, & §. in nouiſ ſimo, C. de caducis tollend cap. 13. num. 11.
- L. contractus. C. de fide inſtrum. c. 26. n. 8.
- L. veteris, C. de contrahenda, & committenda ſtipulatione. cap 14. num. 19.
- L. vnica, C. quando imper. inter pupil. & viduas, cap. 25. per totum.
- L. quoties, cum ſua materia, C. de hæred. inſtit. cap. 17. per totum.
- L. quidam cum ſeruum, C. de neceſ ſariis ſeruis hæred. inſtit. cap. 17. n. 54. & 55.
- L. vltima, C. de fide inſtrum. & eius materia, c. 18. num. 15. & 16.
- L. vltima cum ſua materia, C. de edicto Diui Adriani toll. cap. 24. per totum.
- Authent. poſt fratres, 1. & 2. & eius materia, C. de legitimis hæred. cap. 19. per totum.
- L. nihil, C. de vſucapione pro hærede. Accuratè & argutè cap. 22. per totum.

- Ex tribus libris Codicis.

- LEx prima, C. de vendit. rer. fiſcal. cum priuat. commun. cap. 6. per totum.

- Ex Authenticis.

- § SI verò non fecerit, in authent. de hæredib. & falcidia, cap. 5. ex n. 2. & n. 10.
- §. His conſequens, in authent. de æqualitate dotis, cap. 8.
- §. 1. cum ſeq. & §. liquidum, in authent. de hæred. ab inteſt. venient. cap. 19. num. 30.
- §. Si igitur, el 2. in fin. in auth. de hæred. ab inteſt. venient. cap. 29. num. 83.

- Ex Inſtitutionibus.

- § EX conditionali, de verborum obligationib. cap. 14. num. 18.
- §. Cum filius, inſtit. de hæredib. quæ ab inteſtato deferuntur, & eius materia, latiſ ſimè cap. 19. per totum.

- Ex Decretalibus.

- CAp. cum ſimus, de regularibus, c. 12. n. 31.
- Cap. Bona fides, de depoſito, c. 16. n. 10. & 11.
- Cap. 1. de ſequeſtratione poſ ſeſ ſionis & fructuum, cap. 16. n. 19. & vide ex n. 16.
- Cap. Licet, de voto & voti redemptione, latè & melius quam antea fuiſ ſet, cap. 19. num. 113. & num. 119. cum pluribus ſeqq.
- Cap. Salubriter, de vſuris, cap. ad noſtram, de rebus Eccleſiæ non alienandis, cap. ad noſtram 7. de iureiur. cap. 23. per totum.

- Ex libro ſexto Decretalium.

- CAp. Quamuis pactum, de pactis in 6. & eius materia, cap. 2. ex n. 36. cum ſeq. vſque in finem capitis.
- Cap. Grandi, de ſupplenda negligentia Prælatorum in 6. cap. 19. num. 114. & n. 118.

- Ex legibus Partitarum.

- LEx 27. 28. & 29. & l. 26. tit. 1. part. 6. cap. 1. ferè per totum. Vbi latè de intellectu & materia eorum legum.
- L. 6. titul. 19. partit. & l. 16. in princip. tit. 11. part. 3. & earum materia, cap. 2. ex num. 1. cum multis ſequent.
- L. 21. 22. & 23. tit. 8. part. 5. & earum materia, cap. 3. ferè per totum.
- L. 33. tit. 13. partit. 5. cap. 4. ferè per tot.
- L. 29. tit. 13. partit. 5. cap. 4. n. 33. & 34.
- L. 10. tit. 6. partit. 6. c. 5. num. 6. 7. & 8.
- L. 7. tit. 11 partit. 6. cap. 5. à principio, vbi plena & abſoluta manu de eius intellectu & materia.
- L. 53. in verſ. otro ſi dezimos, tit. 5. part. 5. cap. 6. per totum.
- L. 1. tit. 1. part. 2. & l. 31. tit. 18. part. 3. cap. 6. in principio.
- L. 14. in fine tit. 4. partit. 6. cap. 7. vbi latè & melius quam antea fuiſ ſet.
- L. 26. & 28. tit. 13. partita 5. dilucidè & melius quam antea explicatæ fuiſ ſent, cap. 8.
- L. 30. tit. 13. partita 5. cap. 8. num. 27.
- L. 16. tit. 11. partita 5. cap. 14. num. 29.
- L. 9. tit. 3. part 5. c. 16. n. 31.
- L. 14 tit. 3. part. 6. c. 17. per tot.
- L. 3. tit. 3. part 3. c. 18. n. 2.
- L. 2. tit. 15. part. 2. deciſio & materia, vtiliter & ſingulariter cap. 19. ferè per totum.
- L. 4. tit. 15. part. 2. cap. 29. num. 115. & n. 125. cum ſequent.
- L. 7. & 8. tit. 1. part. 2. cap. 19. n. 129.
- L. 12. tit. 1. & l. 9. tit. 15. part. 2. cap. 19 n. 130.
- Leges aliæ plures partitæ in eodem propoſito, d.c. 19. n. 18.
- L. 2. tit. 14. part. 6. cap. 24. per totum.
- L. 6. tit. 5. part. 5. cap. 26. n. 17.

- Ex legibus Tauri.

- LEx 17. Tauri, cap. 11. per totum, & cap. 12. num. 48.
- L. 40. Tauri deciſio, ſenſus, intentio, & materia, latè & vtiliter cap. 19. per totum.

- Ex legibus Nouæ collectionis.

- LEx prima, tit. 4. lib. 5. Nouæ collectionis regiæ, cap. 1. ex num. 49.
- L. 2. tit. 9. lib. 9. Nouæ collectionis regiæ, c. 3. n. 69. cum ſeq. vſque ad num. 77.
- L. 2. tit. 16. lib. 5. Nouæ collectionis regiæ, cap. 14. num. 20.
- L. primæ, tit. 4. de los teſtamentos, lib. 5. plures declarationes, cap. 17. ex num. 123. cum multis ſeqq. vſque in finem capitis.
- L. 5. tit. 7. lib. 5. Nouæ collectionis regiæ, deciſio, ſenſus, intentio, & materia, latè & vtiliter c. 19. per totum.
- L. 1. tit. 4. Nouæ collectionis regiæ, in finalibus verbis, cap. 24. num. 179. & 182.
- L. 2. tit. 16. lib. 5. Nouæ collectionis regiæ, cap. 26. ex. num. 19.
- L. 7. tit. 7. lib. 5. Nouæ collectionis regiæ, cap. 28. num. 11. cum ſeq.

INDEX Eorum omnium, quæ in huius Libri Tertij Commentariis continentur, & tractantur, ſic copiosè, & verè deductus, vt nihil vltra addi, aut prætermiſ ſum reperiri potuerit.

- A.

- A Ctvs quicunque, ſpontaneus præſumitur regulariter, niſi coactio probetur, lib. 3. cap. 1. num. 66.
- Additio quando ſit diſpoſitioni alicui, iudicatur de additione, ſicut de principali, lib. 3. cap 10. num. 13.
- Addita terra regno, debet iudicari ſecundum leges Regni, ibid. num. 14.
- Admiſ ſus ſemel, perpetuò debet durare admiſ ſus, donec ipſe ſeu omnes eius deſcendentes ſupererint, licet cauſa deficiat, vel cauſa de nouo emergat, quæ admitti eum de nouo impediret, lib. 3. cap. 15. num. 13.
- Afflictis deciſio. 69. explicatur, lib. 3. c. 1. n. 193.
- Aimon Crauetæ diſtinctio, & concordia adducitur, & nouiter improbatur per Authorem, c. 17 num. 101. & 102. lib. 3.
- Contra Albericum, & eius ſequaces, fortiſ ſimum argumentum deductum, lib. 3. cap. 8. num. 19.
- Alberici præcipua ratio, in articulo quodam rei venditæ habita fide de pretio, nouiter & verè conuicta, lib. 3. c. 8. n. 20.
- Aluaradi locus expenditur, quo ſententia authoris corroboratur, monaſteriíque, aut monachi ius in primogeniis eliditur, lib. 3. c. 12. n. 67.
- Alexandri Trentacinquij obſtacula quædam contra ea, quæ cap. 12. huius libri traduntur, nihil concludens continere, nec verè vim eorum aliquo modo elidere, lib. 3. cap. 12. n. 101. vbi id oſtenditur.
- Alexandri Trentacinquij in materia cap. 13. huius libri diſtinctio noua, concludenti tamen ratione conuicta, lib. 3. d. cap. 13. n. 22.
- Alexandri Raudenſis in quæ ſtione quadam repræſentationis traditiones, nouiter & vltra alios expenduntur, lib. 3. cap. 19. n. 322.
- Aluari Velaſci locus perpenditur, atque declaratur, lib. 3. cap. 19. num. 261.
- Alciati, & aliorum interpretum rationibus, ſeu fundamentis contra communem interpretationem §. Augerius, l. qui Romæ, ff. de verb. oblig. ab Hugone Donello, & verè, & concludenter ſatisfactum, vt ibi oſtenditur, lib. 3. c 14. n. 16.
- Alimenta finiri ſola morte naturali dumtaxat, non verò ciuili, vt banno, deportatione, damnatione in metallum, & capitis diminutione, lib. 3. c. 12. num. 5. Et quare in alimentis mors ciuilis non æquiparetur naturali, ibid. remiſ ſiuè num. 6.
- Alimenta debita alicui, an finiantur eo ingreſ ſo religionem, & profeſ ſo. Vbi diſtinguitur inter religionem capacem bonorum in communi, vel incapacem etiam in communi, lib. 3. d.c. 12. n. 7.
- Alimenta præ ſtanda litiganti lite pendente, vide cap. 27. per tot lib. 3.
- Angeli ſententia explicatur, lib. 3. cap. 1. ex n. 182. & n. 190.
- Angeli, & Caſtrenſis doctrina in materia cap. 15. huius libri 3. Optimè & verè explicata eodem cap. 15. num. 73.
- Angeli, & Caſtrenſis eadem doctrina, explicata iterum, ibid. num. 75.
- Angelum variaſ ſe in materia cap. 17. huius libri 3. & longè diuerſas, vide contrarias opiniones ſuſtinuiſ ſe, eod. cap. 17. n. 97.
- Andream Fachineum, cap. 3. huius libri 3. materiam rectiſ ſimè percepiſ ſe, & text. in §. frumenta, l. fiſtulas, ff. de contrahenda emptione, ad verum retuliſ ſe intellectum, vt eodem cap. 3. n. 94. latius demonſtratur.
- Andream Fachineum, in materia iuris ſubſtitutionis vulgaris, & iuris tranſmiſ ſionis ex capite iuris deliberandi, vel ex potentia ſanguinis, non rectè ſe habuiſ ſe, nonnulla potius minus bene obſeruaſ ſe, vt lib. 3. cap. 13. n. 89 adnotatur.
- Andreæ Gail obſeruatio quædam circa pactum mutuæ ſucceſ ſionis refertur, & in propoſito, cap. 9. huius libri 3. explicatur eod 9. num. 15.
- Andreæ ab Angulo ratio quædam, nouæ conuincitur, lib. 3. c. 11. n. 8
- Antonij Gometij ratio quædam pro ſententia communi ponderatur, eidémque nouiter reſpondetur, lib. 3. c. 13. n. 7.
- Antonij Gometij obiectiones nonnullas in propoſito, cap. 13. huius libri 3. non vrgere, eo. cap. 13. num. 18. oſtenditur.
- Antonij Gometij ad textum, in §. Augerius, l. qui Romæ, ff. de verborum obligat. intellectus damnatur, lib. 3. cap. 14. num. 21.
- Antonium Gometium, & Franciſcum Manticam, ad text. in §. ſi ex fundo, l. primæ, ff. de hæred. inſtit. rationem, optimè & verè percepiſ ſe, lib. 3. cap. 17. num. 37.
- Antonij Pichardi theoricam, ſiue diſtinctionem in materia, cap 14. huius libri 3. nouam non eſ ſe, ſed procedere ex mente aliorum authorum, qui eodem cap. 14. num. 7. commemorantur.
- Antonij Queſadæ circa interpretationem, cap. licet, de voto, & vot. redempt. annotationes carpiuntur, lib. 3. cap. 19. n. 121.
- Arræ, an habeant priuilegium prælationis aduerſus creditores, ſicut dos habet, lib. 3. cap. 4. n. 30. & vide num. ſeq.
- In rebus augmentatis in maioratu, cum ſit eadem ratio, quæ eſt in aliis bonis maioratus, ab antiquo conſtitutis, idem ius ſeruari debet, lib. 3. cap. 10. n. 15.
- Augmentatæque res, eædem cum aliis iudicantur, nec aliquid diſtant ab illis, ſed legibus & conditionibus ipſarum gubernantur, ibid. n. 16.
- Author reddit rationem, ob quam capitis primi huius libri 3. diſputationem, neceſ ſario ſuſcipiendam putauit, eodem cap. 1. n. 1.
- Author recenſet quamplurimos authores, quos pro dilucida explicatione, cap. primi huius libri 3. originaliter (vt ſolet) & ſ æpe prælegit, ibid. num. 2.

- B.

- BAldi traditionem in conſilio 280. factum tale, libro primo, veram non eſ ſe, nec vim habere contra ea, quæ cap. 12. huius libri 3. remanent reſoluta, prout eodem cap. 12. n. 121. & nouè, & verè, & eleganter demonſtratur.
- Et Baldi eiuſdem conſilium 389. col. 3. lib. 1. expenditur, quo Baldus ipſe contrarium de iure verius, innuit apertè, num. 122.
- Bartoli ad text. in §. Augerius, l. qui Romæ, ff. de verb. oblig. ſummarium, minimè conuenire eidem, nec ex verbis ipſius deduci poſ ſe aſ ſumptum commune? provt lib. 3. cap. 14. num. 4. obſeruatur.
- Bartoli in propoſito, §. ſi duo, l. quoties, ff. de hæredibus inſtituendis: argumentationi, ſiue inductioni, rectè ſatisfactum ab Imola, lib. 3. cap. 17. num. 47.
- Bartoli in eodem propoſito fundamentum expenditur, & eidem reſpondetur, ibid. num. 51.
- Bartoli ſententiam in articulo inſtituti in re certa, & prohibiti plus accipere: probari communiter per duo iura, quæ eodem cap. 14. num. 53. expenduntur, & Angeli ad ea ſolutio, remiſ ſiuè probatur, ibid.
- Bartoli fundamentum ex l. quidam cum ſeruum, C. de neceſ ſariis ſeruis hæredibus inſtit. deductum: refertur, ibid. num. 54. & Ioannis Imolenſis ſolutio probatur, num. 55.
- Banchi noſtri temporis non ſunt verè depoſitarij, iuxta notiſ ſimos terminos depoſiti, lib. 3. c. 16. num. 42.
- Bellum inter caſus fortuitos connumerari debere, quamuis à Principe moueatur.
- Cum Principes non moueant, nec mouere poſ ſint bella voluntariè, ſed cum cauſis, quæ caſus fortuiti iudicantur, lib. 3. cap. 3. num. 61. & 62.
- Ob bellum à Principe motum, ſi caſus fortuitus eueniat, an inter inſolitos connumeretur, necne? & conductori fieri debeat, vel non fieri remiſſio, tam in gabellarum materia, & conductione, quàm inter priuatos, lib. 3. d. cap 3. vbi latiſ ſimè & infrà literis ſeqq. ſuo ordine adnotatur.
- Bellonij obſeruatio, depoſitum non eſ ſe, quando ab initio deponitur, vt tantundem reddatur, velut accipiens, vti poſ ſit pecunia depoſita: verè & concludenter conuicta, & Accurſij ſententia contraria probata, lib. 3. cap. 16. ex n. 29. cum ſeq. & num. 39. & ſeq.
- Blaſij Florez Diaz de Mena in dubio quodam maioratus, obſeruatio quædam adducitur, nec aliquid nouitatis contra Ludouicum Molinam ipſum detegiſ ſe, & nouè, & eleganter demonſtratur, lib. 3. cap. 10. num. 9.
- Blaſij Flores Diaz de Mena locus declaratur, lib. 3. cap. 12. num. 47.
- Blaſij Flores Diaz de Mena in materia maioratus obſeruatio quædam, nouiter comprobatur per authorem, lib. 3. c. 10. n. 18.
- Blaſij Flores Diaz de Mena intentio, quod authores quidam non loquantur in terminis, in quibus citantur, carpitur per authorem. lib. 3. c. 19. num. 189.
- Eiuſdem tamen in alio obſeruatio quædam contra Auendañum probatur. ibid. n. 190.
- Sed in linearum diſtinctione excogitatio quædam Blaſij metipſius contra Molinam, improbatur, ibid. n. 191. per authorem.
- Blaſij Flores Diaz de Mena ad l. 40. Tauri euaſiones, ſiue excogitationes nonnullæ, manifeſtè ſubuertuntur, eod. cap. n. 195.
- Blaſij Flores Diaz de Mena, concordia quædam in materia qualitatis requiſitæ ad ſuccedendum in maioratu, quæ ex mente aliorum, atque obſeruationibus Auendañi procedit, approbatur, eod. c. 19. n. 335.
- Borgninum Caualcanum, & alios iuris interpretes videri fuiſ ſe in eadem ſententia, quam in articulo quodam donationis defendit author, prout lib. 3. c. 10. n. 54. & ſeq. demonſtratur.
- Burgenſis Salon de Pace ſententia, inſtitutum in re certa, alio cohærede non dato; etiam iure regio ad vniuerſam hæreditatem admitti, nec abrogari ius commune ex deciſione l. primæ, tit 4. lib. 5. noui collection. regiæ: refertur, & late comprobatur, lib. 3. cap. 17. ex n. 127. cum ſeq.

- C.

- CAſus fortuitus quamuis eueniat ob factum regis, & bellum ab eo motum, vel ob ſterilitatem, peſtem, terræmotum, ſiccitatem, & pluuiam, vel ob alium quemlibet caſum fortuitum, nulla conductori fit remiſ ſio in gabellarum materia, & conductione earum, iuxta deciſionem l. 2. tit. 9. lib. 9. nouæ collect. Regiæ, lib. 3. cap. 3. num. 59.
- Pro cuius iuſtificatione, quorundam ſcribentium huius Regni conſiderationes proferuntur, & vera eiuſdem l. ratio redditur, eod. cap. 3. n. 60. & ſeq.
- Caſus fortuitos in ſe ſuſcipiens, vel eis renuntians, quod non intelligatur ſentire de inſolitis, aut raro contingentibus, ex ſententia Bartoli, quam permulti authores ſequuntur, qui hoc numero præcitantur, lib. 3. cap 3. num. 80.
- Et huius partis plura fundamenta expendi poſſent, quæ ideo, conſultóque omittit author, quod ab eiſdem authoribus expenduntur, ibidem, num. 81.
- Dumtaxat referri debent duo, quibus in præfatam ſententiam magis communiter adduci ſolent Doctores, ibid. n. 82.
- Primum deducitur ex textu. in l. fiſtulas, §. frumenta, ff. de contrahenda emptione, qui tamen text. verè ponderatus, & non cauillatus; contrarium probat expreſ ſim, nec vllo pacto vitari poteſt, vt ibidem, num. 83. ſingulariter, & melius quam antea fuiſ ſet, oſtendit author, ibid.
- Secundum fundamentum eo tendit, quod ad caſum fortuitum inſolitum, aut raro euenientem, renuntiatio ideo trahi non debeat, quod illi nunquam cenſeatur renuntiatum, quia nec cogitatum de eo videtur, ibid. n 84.
- Vnde conuentio, aut caſus fortuiti ſuſceptio, quantumcumque generalis ſit, ad caſum fortuitum trahi non debet, ibid n. 84.
- Quod fundamentum parum etiam, aut nihil ſubſiſtit, vt ibid adnotatur, num. 85.
- Caſus fortuitos in ſe ſuſcipiens, quod intelligatur ſentire etiam de inſolitis, nec ex raritate caſus obuenientis excuſetur, ex ſententia aliorum authorum contra Bartolum, eodem cap. 3. num. 85.
- Author vero, vt in præfato dubio ſententiam ſuam interponat, quam plurima conſtituere neceſ ſarium duxit, quæ nullus hactenus ſic ex propoſito conſiderauit, & traduntur ibidem, ex numero 87. vſque ad finem cap. hic autem non tranſcribuntur, quia neceſ ſe non eſt.
- Caſus quis dicatur ſolitus, vel inſolitus, rel inquitur arbitrio iudicis, dicto cap. 3. num. 104.
- Quanuis de hoc variæ fuerint, diuerſ æque Doctorum ſententiæ, ibid. num. 105.
- Calumniatoris crimen & pœna, cap. 21. per totum.
- Campſor, depoſito irregulari facto penes campſorem, qui de reſtituendo poſt annum fideiuſ ſores dedit, elapſo anno ſi campſor ſe conuenit cum deponente, vt pecunia penes ipſum per aliquor annos detineatur pro cerro lucro, non videbitur per hoc receſ ſum à prima obligatione depoſiti, nec nouatio inducta cenſebitur, inde fideiuſ ſores remanent obligati, lib. 3. cap. 16. numero 47.
- Campſores hodie, licet priuati ſint, eadem actione teneri, qua olim in antiquo Romanorum foro, numularios, argentarios, & menſurarios fide publica deputatos, teneri ſcriptum eſt: & debere librum rationum conficere, ibid. num. 61.
- Apud campſores, & numularios, vel pro fænore, vel pro cuſtodia frequentius deponi, ibidem, num. 62.
- Contractus minoris iuratus, quam vim habeat, & vtrum prætextu enormis, aut enormiſ ſimæ læſionis poſ ſit reſcindi: vide litera M, & litera E, & plene lib. 3. cap. 2. ex num. primo, vſque ad numerum 37.
- Contractus firmitas, aut valor ipſius, durum eſ ſet, quod ab vnius dumtaxat ex contrahentibus voluntate penderet, & quod in eius arbitrio poſitum eſ ſet, adimplere, vel non adimplere contractum pro parte ſua, alterumque ad implementum contractus adſtringere, lib. 3. cap. 3. num. 72.
- Quia (vt inquit Baldus) non debet claudicare conuentio, vt vnus teneatur eam ſeruare, alter non: quia quod claudicat, iuſtum non eſt. ibidem, num 73.
- Contractus ſic interpretandus eſt, ne contrahentium alteri licitum ſit, reddere pactionem alteri inutilem, dicto cap. 3. num. 74.
- Contractus in ſui eſ ſe non poſ ſe habere dependentiam à voluntate vnius, ibid. num. 75.
- Quod non ſolum reſpectu priuatorum locum habet, ſed etiam reſpectu ipſius Principis contrahentis, vt ibid. num. 76. adnotatur, & ſingularia verba Baldi in propoſito proferuntur.
- Conductor ſi propter factum, culpam, aut non implementum locatoris, vel propter damnum, quod pręterſpem euenit. re conducta vti ſit impeditus, ſucurritur ei, vt remittatur pro ratione penſionis debiæ non nihil, lib. 3. cap. 3 num. 18.
- Quia præ ſtat penſionem propter vſum rei, & in recompenſationem fructuum, & ideo ſi fructus abſque propria culpa impeditur percipere, iuſte petit remiſ ſionem mercedis, ibid num. 19.
- Conductor regulariter non tenetur ex natura contractus de quocunque caſu, aut impedimento, quod vſum & fruitionem rei locatæ impediat, ſed id omne ad locatorem expectat. lib. 3. dicto, cap. 3. num. 20.
- Quod procedit, etiam ſi in ſe ſuſcipiat conductor periculum ſimpliciter & abſolutè, & ſine aliqua adiectione. ſiue ſuſcipiat cum ſigno vniuerſali: niſi. aliàs teneretur de leuiſ ſima culpa, ibid. n. 21.
- Vel niſi vnus caſus fortuitus ſpecificetur cum clauſula, & omne aliud periculum, tunc enim venirent caſus fortuiti, ſimiles tamen expreſ ſis. ibid. n. 22.
- Conductor abſque pacto non excuſatur ex casu ſolito. ſed ex inſolito. euenientéque contra morem regionis: idcirco ſi ex conſueto caſu fortuito fructus corripiantur, non tenebitur dominus ad remiſ ſionem mercedis ſeu penſionis, ſed ſolùm tenebitur propter caſus inſolitos, ib. num. 24. per totum.
- Conductor quando non patitur damnum, remiſſionem mercedis non petit, licèt non faciat ſolitum lucrum, ibid: num. 25.
- Conductor cum impeditur frui re conducta facto & culpa locatoris, non ſolùm conſequi poteſt à locatore mercedis remiſ ſionem, ſed etiam poteſt agere contra eum, vt ſibi reſarciat omnem vtilitatem, & omne intereſ ſe, quod ex conductione percipere poterat, ſi ipſe locator nihil faceret, quominus vteretur & frueretur re conducta, ibid. num. 26.
- Et inter alios authores, Franciſci Connani locus optimus in id ponderatur, vbi ipſe erudite & diſtinctè rem hanc explicauit, & in ſumma diſtinxit.
- Quod ſi culpa locatoris non vtatur conductor, plectitur ille damno litis æ ſtimatione. quantum intereſt conductoris: ſin caſus impedimentum attulit, ſatis eſt conductorem indemnem eſ ſe, nec vltra locator ipſe obligatur, quam vt remittat penſionem eius temporis, quo non eſt vſus conductor, ibid. num. 27. & 28.
- Conductor ſi re conducta non vtatur propter impedimentum à tertio præ ſtitum, quod locator diligentiam adhibendo, remonere poterat, & non adhibuit, ad plenum intereſ ſe agere poteſt, ibid. num. 29.
- Quod ſi etiam diligentiam adhibendo, illud remouere non potuit locator, tunc conductor liberatur à ſolutione mercedis, & ſi merces ſoluta non eſ ſet, eam repeteret à locatore, ibid. num. 30.
- Niſi conductor impeditus fuiſ ſet propter locatoris inimicitias, quia tunc factum & culpa ipſius tertij licet iniuſtum, cum dicatur factum & culpa ipſius locatoris, merito tenetur ipſe locator ad damna, & intereſ ſe Conductoris, & ibidem materia. l. damnum. C. locati, remiſ ſiuè, ib. num. 31.
- Vel niſi impediens conductorem vti frui reconducta talis eſ ſet. quod ex iuſta cauſa id efficeret.
- Aut ratione dominij, vel pignoris, vel ex alio iure, tunc enim ſi eam cauſam ſciebat locator tempore locationis, & nihilominus locauit, tenebitur Conductori non ſolum ad damnum, ſed etiam ad omne lucrum, quod inde habiturus erat conductor ipſe, ſi prohibitus non fuiſ ſet. ibid. num. 32.
- Sed ſi ignorauit, tenebitur duntaxat ad recepta, vel ſi non recepit remittere, ibid num. 33.
- Si vero conductor tempore contractus ſciuiſ ſet, iuſte eum poſ ſe impediri, tunc ipſi denegaretur actio contra locatorem, ibid. num. 34.
- Conductor quando facto, aut culpa locatoris impeditur vti, ideo plenum intereſ ſe & lucrum petere poteſt; quia tacite inter eos videtur actum, ne quid fiat per locatorem in præiudicium conductoris, propter quod impediatur vſus, & reddituum perceptio, quapropter ſi ſecus fiat, rectè poteſt non ſolum pro damno, ſed etiam pro intereſ ſe agi, ibid. num. 35.
- Conductori cum damnum prouenit ex facto, impedimento, aut culpa locatoris, etiam ſi illud immodicum ſit, reficiendum eſt abſque diſtinctione, an ſit magnum, vel paruum, lib. 3. dicto cap. 3. num. 39.
- Conductori reſarciendum eſ ſe damnum ex facto locatoris illatum, abſque diſtinctione aut conſideratione, an factum ex quo damnum ſequutum eſt, principaliter & directè dirigeretur, aut nonad damnum conductoris, velut prohiberetur vti frui re conducta, ſiue ſecundario & incidenter illud eueniat, ibid. num. 40.
- Conductor gabellarum, æque non poteſt impediri per indirectum, ne colligat solitos redditus, quemadmodum ſi directè prohibitus fuiſ ſet, quia vterque caſus eodem iure cencendus eſt, & eadem remiſ ſio facienda, ibid. num. 41.
- Et hoc (vere & mature intellecta) diſpoſuit. l. 21. tit. 8. part. 5. vt ibid. num. 42. noue conſiderauit author.
- Conductori mercedis remiſ ſionem fieri debere, etiam ſi locator damnum inferens, habito reſpectu ad cauſam, qua motus fuit, non videatur in culpa, ſi tamen ex eius facto damnum proueniat, ibid. num. 43.
- Et quanuis iuſta, publicave, aut neceſ ſaria cauſa, quæ impellit locatorem ad ponendum impedimentum, ne conductor vtatur, poſ ſit forſam illum excuſare, ne teneatur ad damna & intereſ ſe lucri ceſ ſantis, non tamen excuſauit, quin pro rata temporis remittere penſionem teneatur, ibid. num. 44.
- Conductor cum re conducta vti frui prohibetur facto iuſto locatoris, tunc ad totale intereſ ſe non tenetur locator, ſed ſufficit, quod penſionem pro reſiduo tempore remittat, ſi vero facto iniuſto, tunc ad totale intereſ ſe, & lucrum agi poteſt, ibid. num. 45.
- Conductor quare agere poſ ſit contra locatorem ad damna, & intereſ ſe, aut lucrum, cum locator impedimentum ab alio prę ſtitum tollere potuit, & non fecit, è contra etiam, quando impedimentum tollere non potuit locator ipſe quare ad damnum tantum, aut mercedis remiſ ſionem agere debeat, ibid. num. 47.
- Conductor poteſt ſe adſtringere ad caſus fortuitos, ſiue caſibus quibuſcunque renuntiare, & ſe eiſdem non obſtantibus ad integram penſionis ſolutionem obligare, ibidem, numero 48.
- Sic è contrario paciſci licet ad conductoris fauorem, quod certis caſibus locator mercedem non exigat, ſiue vt fiat remiſ ſio, etiam in caſibus, quibus alioquin ex natura contractus non fieret, ibid num. 49.
- Quia non debent locator & conductor ad imparia iudicari, & cum ſint correlatiua, diſpoſitum in vno, debet locum habere in altero, ibidem, num. 50.
- Conductor, quanuis poſ ſit le obligare ad caſum fortuitum, licet regulariter de iure ad illum non teneatur, tamen ita demum tenebitur, ſi talis caſus fortuitus non adueniat culpa locatoris, tunc enim non tenetur de eo conductor, ibid. num. 56.
- Nec etiam tenetur ſi facto ipſius locatoris, etiam iuſto, caſus contingat, vt ibidem, num. 57. latius declaratur.
- Ratio eſt, quia quod caſu fortuito euenit, inuoluntarium dicitur, vnde ad illud nullo modo applicari poteſt damnum, aut impedimentum culpa, aut facto locatoris contingens, ibidem, nura. 58.
- Conditiones, quæ ex facto, aut voluntate Principis pendent, difficilibus magis, quàm impoſ ſibilibus aptari debent, quia difficultatem duntaxat, non impoſ ſibilitatem continent, lib. 3. cap. 7. num. 15.
- Quod adeo certum eſt, & ratione concludenti probatum, vt maiori comprobatione non indigeat, ibid num. 16.
- Conditio in teſtamento, vel in alia diſpoſitione adiecta, quæ ad factum Principis referatur, vel eiuſmodi ſit, quod abſque voluntate, aut gratia, vel diſpenſatione Principis impleri non valeat, cum impoſ ſibilis dici non poſ ſit, in ea locum non habebunt iuris communis circa impoſ ſibiles conditiones in teſtamentis, aut in contractibus tradita principia, ſed abſoluté potius de iure debebit ſubſiſtere, lib. 3. dicto cap. 7. num. 17.
- Conditio pendens à voluntate Principis, quoties eſt præambula, & neceſ ſaria ad diſpoſitionis & actus valorem, non eſt reiicienda, & ſi ſumme difficilis ſit, ſed eius euentus expectatur, ibid. num. 18.
- Quod licet vnanimiter probauerint Scribentes, in modo tamen loquendi, atque in alio decipiuntur, vt ibidem, num. 19. & nouè & verè annotauit author.
- Conditio pendens ex voluntate, vel ex facto Principis non vitiat diſpoſitionem, etiamſi difficultatem contineat, ibid. num. 20.
- Conditio cum adiicitur, quæ ex facto, aut voluntate Principis pendet, non excuſatur, quis, etiam ſi conditio difficultatem contineat, aut Princeps non ſoleat facilè concedere, niſi à Principe poſtulauerit, & quantum in ſe ſit efficiat, vt petitum obtineat, ibidem, numero 21.
- Conditio, aut præceptum de contrahendo cum conſanguinea, in inſtitutione maioratus adiecta, vtrum neceſ ſariò à ſucceſ ſoribus adimplenda ſit: dubium quidem maximum, in quo diuerſimodè ſe habuerunt Scribentes.
- Nec adeò clarè, nec abſolutè deciſum reliquerunt, vt etiam hodie quæ ſtio præfata difficultatem non habeat, libro 3. capite 7. n. 31.
- Imprimis namque, conditionem adiectam maioratui, legato, vel aliæ vltimæ voluntati ducendi conſanguineam exiſtentem in gradu prohibito, inhoneſtam eſ ſe, & inualidam, & ea reiecta diſpoſitionem manere puram, non dubitarunt aſ ſerere quamplures authores, qui pręcitantur, ibid. num. 32.
- Et pro hac ſententia videtur adeò expreſ ſa quædam l. Partitæ, vt dici poſ ſet non temerariè, ampliùs in hoc non inſiſtendum, ſed ita tenendum indiſtincté, quidquid alij quam plures aliter declarauerint, ibid. num. 33.
- Quoniam vbi habemus claram legis deciſionem, non eſt ampliùs elaborandum, nec aliter dubitandum, ſed ita tenendum, prout lex dicit, ib. n. 34.
- Deciſionem autem eſ ſe expreſ ſam & claram, vnicuique conſtabit, qui l. 14. in fine, tit. 4. part. 6. verba prælegerit, prout ibid. adnotatur, n. 35.
- Et eiuſdem l. verba fortiter adſtringere, vel fateri, vel ſaltem agnoſcere nonnullos authores, prout ibid. num. 36. latiùs adnotatum inuenies.
- Vbi etiam duplex limitatio aut declaratio proponitur, quæ ad dict l. decimamquartam Partitæ, magis communiter tradi ſolet ab eiſdem.
- Et circa vtranque nonnulla & nouiter, & verè animaduertit author, qui nullus antea ſic annotauerat, nec ſcripſerat, ibid. num. 37. & 38. & ſeq.
- Conditio, aut præceptum ducendi conſanguineam, in inſtitutione maioratus adiectum, vtrum obſeruari debeat, necne? ex ſententia Emanuelis Coſtæ diſtinctione explicandum eſ ſe, an ſcilicet præceptum factum fuerit ſimpliciter, vel adiecta conditione, ſi Romanus Pontifex diſpenſauerit, lib. 3. dict. cap. 7. num. 42.
- Sed in vtroque caſu præceptum prædictum obſeruandum eſ ſe, nec intereſ ſe, an exprimatur præfata conditio, ſi Romanus Pontifex diſpenſauerit, ſiue non exprimatur: Ludouicus Molina rectius tuetur, & alij ſequuntur eum, ibid. num. 43.
- Qui tamen loquuntur, quando conſanguinitatis impedimentum intra quartum, vel etiam intra tertium gradum ſubſiſtit, ibid. num. eod.
- Cæterum, quando in ſecundo conſanguinitatis gradu impedimentum verſatur, tunc aperè præ ſentiunt, prædictum præceptum non obligare, niſi exprimatur conditio: Si Romanus Pontifex diſpenſauerit: ibid. dict. num. 43. & num. 44. & vide num. 49. vbi contrarium nouiter, ſed verè quidem, & concludenter defenditur, nec inter quartum, aut ſecundum gradum differentia præfata admittitur.
- Conditio, aut præceptum ducendi conſanguineam. in inſtitutione maioratus adiectum, vtrum obſeruari debeat, quando conſanguinitas eſt in ſecundo gradu, dict. cap. 7. ex num. 44. cum ſeq.
- Vbi aliorum ſententiæ referuntur, & articulus hic aliter, & mulius quàm antea fuiſ ſet, explicatus relinquitur.
- Conditionem, ſi ſine liberis, non intelligi in vulgari ſubſtitutione, & conſequenter coniecturam. cum acutiſ ſimi. C. de fideicommiſ ſis: contra fideicommiſ ſarium dumtaxat procedere, non contra ſubſtitutum vulgarem, lib. 3. c. 13. n. 25.
- Conditionis implendæ ius, vtrum in contractibus adhæredes tranſeat, lib. 3. cap. 14. vbi ex num. 5. cum ſeq. diuerſi ſententiæ commemorantur, & articulus hic ſingulariter explanatur.
- Communis res ſi vendatur, pro æquali pretio præfertur ſocius, ſi eam vult, ex ſingulari deciſione l. 53. tit. 5. partit. 5. quod de ſtricto iure communi non erat ita expreſ ſum, nec contra Principem procedit, lib. 3. cap. 6. num. 17.
- Communem rem cum vnus ex ſocijs locare vult, & alius non, vel cum vnus intendit locare vni, alius alij, quis debeat præferri, remiſ ſiue ibid. num. 23.
- Coniecturis locus non eſt in claris, lib. 3. cap. 15. num. 21.
- Contractus, an intelligatur in ſcriptis celebratus, cum de ſcriptura conficienda conuenit, vide late, cap 26. per tot.
- Creditores perſonales priuilegium prælationis non habere, ſed ſimul admitti, ita vt ſi debitor ſoluendo non fit, omnes faciant partes per concursum, & ſolutio fiat pro rata eius, quod cuique debetur, lib. 3. cap. 16. num. 77.
- Curtij iunioris conſilium 120. num. 9. lib. 2. ponderatum in terminis, & verba eius relata ad id de quo agebatur, lib. 3. cap. 10. num. 48.

- D.

- DEclaratio, ſeu interpretatio verborum aut ſcripturæ inſtitutionis maioratus, an, & quando maioratus poſ ſeſ ſori competere poſ ſit, lib. 3. cap. 10. ex num. 24. cum multis ſeq.
- Declaratio, ſeu interpretatio non facta circa verbum aliquod ambiguum, ſed circa id, quod non erat dubium, aut quæ verbis dubiis, vel non dubiis principalis diſpoſitionis proprie & vere non conueniat, non cenſetur eſ ſe declaratio prioris diſpoſitionis, ſed noua, atque alia diſpoſitio, quæ ſuſtineri non debet, nec eſt potens tollere ius quæ ſitum alteri ex priori diſpoſitione, lib. 3. cap. 10. num. 29.
- Declarans diſpoſitionem ſuam, nihil de nouo facit, ſed oſtendit, qualis fuerit voluntas eius in diſpoſitiene, ibid. num. 30.
- Vbi id nonnullis exornatum, atque explicatum, traditur remiſ ſiue.
- Declarationem vltimi maioratus poſ ſeſ ſoris, alijs vocatis, vel qui ex legis, aut inſtitutoris diſpoſitione ad ſucceſ ſionem admitti debent, non nocere, ibid. num. 31.
- Declaratio maioratus poſ ſeſ ſoris de ſequenti ſucceſ ſore, aut de rebus ad maioratum ipſum pertinentibus, cuius effectus ſit, ibid. n. 32. & 33. ſeqq.
- Declarare animum prædeceſ ſoris circa facultatem datam ad faciendum maioratum ſucceſ ſori Principis non licere, quia non poteſt atteſtari de animo prædeceſ ſoris, & declaratio cohæret perſonæ, ibid. num. 36.
- Declaratio hæredis circa teſtatoris voluntatem cuius effectus ſit, ibid. num. 37. & 38.
- Decij conſilium 259. num. 2. adducitur, atque ſingulariter exornatur, & declaratur, lib. 3. cap. 12. ex num. 72. cum ſeq.
- Ad deſcendentium admiſ ſionem, & incluſionem, maxima inconſideratione habendum, quod eorum auctrix aliquando ſucceſ ſerit, & realem ſucceſ ſionem obtinuerit, lib. 3. cap. 13. num. 79.
- Eradicata namque ſemel ſucceſ ſione in vnius perſona, ita ius acquiritur ſucceſ ſoribus ſuis, vt ipſi cæteris aliis præferri debeant, ibid. num. 80.
- Depoſitum quid, lib. 3. cap. 26. ex num. 1.
- Deponendi verbum idem ſignificare, quod credendi, & committendi ex ſententia Franciſci Connani, ibid. num. 2.
- Depoſiti contractus, bonæ fidei eſt, ibid. num. 3.
- Ad depoſiti probationem cum agitur, conſentaneum non eſt de appicibus iuris diſputare, ex ſententia Baldi, cuius hoc loco mentio fit, ibid. num. 4.
- Quæ de depoſito fiunt, fiduciæ iudicia eſ ſe dicuntur; quia deponimus fiducia cuſtodiæ, & fidei bonæ depoſitarij, ibid. num. 5.
- Depoſiti inſtrumentum paratam executionem habet.
- Etiam ſi ſit depoſitum ſimulatum & irregulare.
- Dummodo de depoſito conſtet per inſtrumentum, ex ſententia quorundam.
- Vel per confeſ ſionem partis, ex ſententia aliorum, qui depoſitum confeſ ſionatum eodem iure cenſeri debere exiſtimarunt, quo verum & reale depoſitum, lib. 3. dict. cap. 16. ex num. 6. vſque ad num. 10.
- Depoſitum ſui natura, adeo celerem reſtitutionem expoſcit, vt neque compenſatione rei quantumcunque liquidæ impediri debeat, eodem cap. 16. num. 10. & vide num. 11. vbi explicatur atque exornatur textus, in cap. bona fides, de depoſito.
- In depoſito multa eſ ſe, ſingulariter atque ſpecialiter conſtituta, ibid. num. 12.
- Depoſitum excepta dote, alijs contractibus eſ ſe magis priuilegiatum, ibid. num. 13.
- Depoſito vero, aut confeſ ſionato, nunquid exceptio nonnumeratæ pecuniæ poſ ſit opponi, ibid. num. 14.
- Vbi breuis & vera traditur reſolutio & in propoſito Hippol. Riminaldi conſilia duo expenduntur, & commendantur, ibid. num. eodem.
- Depoſitæ rei poſ ſeſ ſionem in depoſitarium non transferri, ſed penes deponentem remanere, ſiue retineri per eum, ſi eam habebat, niſi aliter inter ipſos actum fuerit, ibid. num. 15.
- Depoſita re penes ſequeſtrum, vtrum ipſe poſſideat, & de intellectu quorundam iurium, lib. 3. cap. 16. num. 16. & quinque ſeq.
- Depoſitæ rei dominium, aut proprietatem, ex ipſa depoſiti natura penes deponentem manere, ibid. num. 23.
- Poſ ſe tamen contrahentium conuentione effici, vt rei depoſitæ dominium in depoſitarium tranſeat, vel vt non idem ſed tantundem reddere liceat, ibid. num. 24.
- Depoſiti contractus an maneat, cum rei depoſitæ dominium in depoſitarium tranſit, vel cum pactum adiicitur, vt tantundem reddere, veluti depoſita pecunia liceat, ibid. ex num. 25. cum pluribus ſeq. vbi in effectu probatur communis Doctorum reſolutio.
- Ipſa tamen intelligitur & moderatur, dummodo tempore contractus pactio ipſa adiiciatur, adhuc enim durat depoſitum, quanuis pactio eiuſmodi notiſ ſimos depoſiti terminos excedere videatur, ibid. num. 26.
- Secus vero ſtatuendum eſt, ſi pactum tale ex interuallo adiectum fuerit tunc namque depoſiti contractus alterari videbitur, ibid. num. 27. & vide num. ſeq.
- Deponens pecuniam numeratam, in dubio præſumitur voluiſ ſe transferre dominium pecuniæ in depoſitarium, & illum conſtituere debitorem generis: idcirco quia genus perire non poteſt, depoſitarium, quaſi debitorem generis, de periculo etiam, aut caſu fortuito teneri, nec ob illum liberari, dict. cap. 16. n. 35.
- Depoſita aliquando dici regularia, aliquando vero irregularia: & quæ dicantur regularia, & quæ irregularia, ibid. num. 38.
- Depoſitum cum ita fit, vt depoſitarius pecunia vti poſ ſit, adhuc depoſitum manet, ex ſententia Petri de Barboſa quanuis irregulare ſit, ibid. num. 39. & vide ex num. 25.
- Et non ſolum depoſiti nomen habet, ſed omnes illius effectus, ibid. num. 40.
- Et inde competunt ei omnia priuilegia regulari depoſito conceſ ſa, vt ibid. num. 41. adnotatur.
- Depoſiti actio (quæ datur etiam pro depoſitis irregularibus, & vbi vſus pecuniæ transfertur) competit etiam, vt vſuræ conuentæ petantur, ibid. num. 43.
- Imo pactum ſoluendi intereſ ſe facit, vt ex depoſito agatur, quia ſi eſ ſet mutuum, vſuræ peti non poſ ſent, ibid. num. 44.
- Et initium inſpicitur, quod fuit deponere pecuniam, & quod principaliter actum eſt.
- Nec à prima obligatione depoſiti cenſentur contrahentes recedere voluiſ ſe ex perceptione intereſ ſe pecuniæ, nec illam nouare, prout adnotatur, ibidem, numero 45. & 46.
- Depoſito irregulari facto penes campſorem, qui de reſtituendo poſt annum fideiuſ ſores dedit, elapſo anno ſi campſor ſe conuenit cum deponente, vt pecunia penes ipſum per aliquot annos detineatur pro certo lucro, non videtur per hoc receſ ſum à prima obligatione depoſiti, nec nouatio inducta cenſebitur, inde fideiuſ ſores remanent obligati, dict. cap. 16. num. 47.
- Depoſitarij generalis, aut Bancharij fideiuſ ſores, vtrum teneantur illis, qui de pecunia intereſ ſe percipiunt, remiſ ſiue, ibid. num. 48.
- Deponens, vtrum habeat ius prælationis contra bona depoſitarij, ſicut debeat ex ſpeciali priuilegio depoſiti, cæteris creditoribus etiam priuilegiatis circa actiones perſonales, vel reales præferri, & de intellectu quorundam iurium, atque Doctorum contrarietate & confuſione in hoc articulo, dict. cap. 16. ex num. 49. cum multis ſequent. vbi latiſ ſime, & melius quam alibi vſque ad finem capitis.
- Depoſita olim variis in locis, maxime in publicis, & in æde ſacra fieri ſolita, item & penes numularios, qui in foro erant, idque vt res diſpoſitæ tutius eſ ſent conſeruatæ, ibid. num. 56.
- Depoſiti priuilegia non dari pro fœnore deponenti, ibid num. 63.
- Depoſitum pro fænore; ſiue cum intereſ ſe, aut cambiis, ex ſententia quorundam depoſitum non eſ ſe; ſed contractum potius fænoratitium: contra vero ex ſententia aliorum, inter quos circa prælationis ius eadem contrarietas verſatur. Vt ibid. ex num. 64. cum pluribus ſeq. demonſtratur.
- Deponentibus olim apud argentarios & numularios, priuilegium prælationis competens, ex lege quadam partitæ competere hodie omni depoſito indiſtincte, non conſiderare perſona depoſitarij, noua & vera conſideratio in hac materia.
- Vbi & Parris Ludouici Molinæ ê Societate Ieſu Religioſi, in eodem propoſito ſententia, nouiter adducitur, ibid. num. 68 & 69.
- Deponens pecuniam numeratam ſine fænore vel intereſ ſe, vel rem, quæ conſiſtit in pondere, n. vel menſura, quanuis regulariter præferatur anterioribus creditoribus perſonalibus, ſiue habentibus priuilegia perſonalia.
- Tamen in hypotheca & iure reali, aliis creditoribus non præfertur, ſed illi præferendi ſunt.
- Etiam ſi (vt dictum eſt) abſque fænore vel vſuris depoſitum factum ſit.
- Non etiam præfertur ei, quod expenditur in funus defuncti, vel in domus, aut nauis reſectionem neceſ ſariam.
- Sed nec regi præfertur, ſi quid ei ex contractu, vel ex delicto debetur.
- Vel etiam pro dote vxoris, ibid. n. 70. per totum.
- Depoſita pecunia clauſa vel obsignata, vel numerata etiam, ſed tanquam ſpecie, hoc eſt, cum conuentione, vt eadem nummorum corpora redderentur: quod ad ius prælationis idem dicendum eſ ſe, quod de ſpecie depoſita, aut alia qualibet re, cuius dominium non tranſit: provt declaratur, ibid. num. 71.
- Depoſita pecunia numerata, illaque extante, vtrum deponens indiſtincte debeat cæteris aliis præferri, tam in terminis iuris communis, quàm poſt deciſionem. l. cuiuſdam partitæ, quæ eleganter, & melius quàm hactenus enucleatur, & articulus iſte dilucide explanatur, ibid. num. 72.
- Deponens, omnibus aliis creditoribus præfertur indiſtinctè, ſi res depoſita in poteſtate depoſitarij, vel hæredum eius inueniatur, nec fuerit de his, quæ in pondere, numero, vel menſura conſiſtunt. ibid. num. 76.
- Depoſitarios ſimul inter ſe concurrere, ſi plures ſint, nec habere inter ſe prælationem, ſiue prioritatem temporis non conſiderari, ſed ſolùm an intereſ ſe, aut vſuras recipiant, vel non recipiant, ibid. num. 78.
- Didaci Couarr. & Pelaez à Mires ſententia, ſic explicatur, vt l. 27. Tauri conſtitutioni conueniat (quod neceſ ſarium eſt, contrarium non veriſimile) nec dictis ab eiſdem authoribus repugnet, lib. 3. cap. 12. num. 46.
- Didaci Couarr. locus probatur, atque explicatur, nec ipſius authoris ſententia ſatisfacere Georgium de Cabedo, & noua, & eleganter oſtenditur, ibid num. 62.
- Dini ſententiam in materia, cap. 17. huius libri, validiſ ſimo fundamento muniri, quod lib. 3. eodem cap. 17. num. 68 & ſeq. expenditur.
- Alio etiam fundamento corroborari, quod ibidem adducitur, num. 75.
- Dini opinione retenta in articulo quodam materiæ, cap. 17. huius libri, author ad plura infert, quæ noua ſint in hac materia, nec per aliquem hactenus ſic adnotata, ibid. num. 82.
- Diſpoſitio qualibet ex ſua cauſa, & ratione regulari debet reſtrictiue, vel extenſiuè, & cauſa in teſtamento expreſ ſa, extendit, & reſtringit verba ſecundum mentem teſtatoris, lib. 3. cap. 15. num. 19.
- Diſpoſitio præcedens expreſ ſa, per verba ſequentia non poteſt videri reformata, niſi in his, in quibus expreſ ſ è reformatur, non vero in aliis non expreſ ſis, ibid num. 28.
- Diſpoſitio referens, licèt alio modo referat, quam continetur in diſpoſitione relata, modificari debet ad terminos relatæ, dicto capite 15. numero 39.
- Dictiones, is, ille, & ipſe, de ſui natura referuntur præcisè ad perſonas expreſ ſas, & perſonalitatem quandam important, ſic vt non poſ ſint ad alios referri, quam ad eos, qui in ſcriptura relata, ſpecialiter continentur, lib. 3. cap. 15. num 42.
- Dictio dicha, latinè dicta, aut dictio, prædicta, repetitiua eſt rerum tantum, & perſonarum præcedentium cum ſuis qualitatibus, diſpositionémque ad præcedentia tantum reſtringit, ibidem, num. 43.
- Dolus, & metus æquiparantur quoad vltimas voluntates, & titulum, ſi quis aliquem teſtari proh. vel coege. lib. 3. cap. 1. num. 62.
- Per dolum alterius ſi inſtitutio, aut legatum fiat, vel non fiat, quid iuris ſit, vide infra, verb. legata. Et d. c. 1. c. 8. numero 57. cum ſeqq.
- Dolus alterius, quando eſt cauſa immediata acquiſitionis, quanuis ei, cui acquiſitum fuit, noceat tamen ipſi aduerſus alterum, qui metum adhibuit, ſuccurritur, ibid. num. 56.
- Dolus ex natura actus, qui geritur, hoc eſt teſtamenti, quod liberè, & abſquè aliqua coactione fieri debet, eo ipſo interuenire videtur, quod quis alium immodice perſuadet, aut precibus vtirur importunis, ibid. num. 136.
- Nec alius dolus requiritur de perſe, vltra eum, qui ex immodicis perſuaſionibus, ſiue ex importunis precibus inducit: vt ibidem, numero 137. adnotatur, & Patris Th. Sanchez reſolutio contraria taxatur.
- Alia vide infra litera. Enormis.
- Donatio facta à minore cum iuramento: vtrùm ob enormem, vel enormiſ ſimam læ ſionem debeat reſcindi, & quid ſi ex cauſa renumerationis, vel ob aliam cauſam facta fuerit.
- Vbi diuerſ æ ſententiæ Doctorum commemorantur, & inter alios authores Marcus Antonius Eugenius, & Ioannes Vincentius Hondedei, magis commendantur, lib. 3. capite 2. numero 6.
- Donationi propter nuptias hypotheca competens, non habet ius prælationis ex communi ſententia, lib. 3. cap. 4. num. 31.
- Communis autem ſententia defenditur, & dilucide magis quam antea fuiſ ſet, articulus hic declaretur, ex numero 32. vſque ad numerum 40.
- Donatio facta inter virum & vxorem, ex cauſa remunerationis, non eſt propriè donatio, ſed debiti ſolutio, & dicitur potius contractus oneroſus permutationis, aut venditionis, quam lucratiuus donationis, & debet ſuſtineri, etiamſi fiat conſtante matrimonio, maxime quando fit à viro ignobili, vel ſene vxori nobili, aut iuueni, aut ipſo nobiliori, lib. 3. cap. 4. n. 40.
- Nec in ea debent ſeruari regulæ iuris communis, & cæterarum donationum, vt ibidem latius probatur remiſ ſimè.
- Donatio, aut dos quam conſtituit vir ignobilis mulieri nobili, vel etiam nobilis mulieri ipſo nobiliori, vel ſenex iuueni, vt effectum habeat matrimonium, deducenda eſt ex toto hæreditatis cumulo, tanquam æs alienum, & ita minuet legitimas filiorum poſtea natorum, dicto cap. 4. num. 41.
- Donationem propter nuptias cum fecit maritus, vel cum arras promiſit, ſi liberis carebat, poſtea his natis, an prædicta extrahi debeant de quinta bonorum parte duntaxat, vel de omnibus bonis? ibid. n. 42.
- Donatio ex cauſa remunerationis, vel ex alia iuſta cauſa facta, filiorum natiuitate non reuocatur, ibid. num. 43.
- Donatio propter nuptias ex cauſa remunerationis, vel ab ignobili, aut ſene viro, vxori nobili, aut iuueni facta pro argumento dotis credendum eſt quod fiat, ibid. num. 44.
- Donatio ſemel perfecta conditiones poſtea non capit, nec idem poteſt ex poſt facto modus, grauamen, vel conditio apponi, ſiue quid aliud de nouo adiici, lib. 3. cap. 10. n. 1.
- Et ibidem l. perfecta donatio, C. de donation. quæ ſub modo, deciſio, ſiue vulgatum Doctorum aſ ſumptum ex illo textu, quam plurimorum authorum relatione, & doctrinis exornatum.
- Qui equidem variis in cauſis, diuerſimodéque conſulti, varia equidem & multa reſpondent, quæ negotiis multis frequenter occurrentibus, vtiliſ ſima eſ ſe poſ ſunt.
- Idque procedit, etiam in Principe, adeò quod Princeps etiam non poſ ſit modificare, nec alterare aliquo modo donationem perfectam, per eum in fauorem alicuius factam, nec idem nouas conditiones adiicere, ibid. n. 3.
- Donationes Regiæ, etiam ex cauſa remunerationis factæ, quoties nimis læderent Regiam Coronam moderari poſtea poſ ſent, ibidem, numero 4.
- Donationis perfectæ, regula illa, ex d. l. quoties, deducta, procedit etiam in vinculis perpetuis, ſeu primogeniis, ac etiam in meliorationibus inter viuos factis, ibid. num. 5.
- Donator, vtrum poſ ſit in teſtamento ſuo hæredem inſtituere donatarium in rebus irreuocabiliter donatis, ſub nouis conditionibus, aut pactionibus. ibid. num. 39.
- Vbi Guid. Pap. & Celſi Hugonis ſententia refertur & num. ſeq concludenter confutatur.
- Donationi perfectæ, ex conſenſu donatarij modus, conditio, & grauamen adiici poteſt, ibidem, num. 40.
- Donatorem nullo modo poſ ſe de re inter viuos donata, in teſtamento diſponere in præiudicium donatarij, aut donationem reuocando, aut illam minuendo, ibid. num. 41.
- Quippè cum donatio perfecta, & irreuocabilis impediat teſtamenti factionem ſuper bonis donatis, ibidem, num. 42.
- Et ſicut expreſ ſe reuocari non poteſt, ita nec tacitè per aliam diſpoſitionem quancumque in contrarium factam. ibid. num. 43.
- Donatio filio inofficioſa facta, reuocatur, & quando inofficioſa dici poſ ſit, & vt talis infringatur, remiſ ſiuè, lib. 3. d. cap. 10. num. 45.
- Donator de rebus etiam irreuocabiliter donatis, donatarium hæredem inſtitutum grauare poteſt, ſi in aliis bonis præter donata, eum hæredem inſtituat, ibid. num. 46.
- Et eo caſu ſi donatarius omnibus bonis frui velit, renebitur neceſ ſario adimplere omnes, & grauamen adiectum in his, quæ antea ſibi irreuocabiliter donata fuerunt, ibid. num. 47.
- Imò eo ipſo, quod donatarius adierit hæreditatem, & fecerit ſe hæredem virtute ipſius teſtamenti, cenſetur conſenſiſ ſe modis, & conditionibus donationi, aut rebus antea donatis, adiectis.
- Ad quod in terminis ponderatur Curtij Iunioris conſilium 120. num. 9. lib. 2. & verba eiuſdem referuntur, ibid. num. 48.
- Donationi perfectæ ex ſententia Socini, Did. de Couarr. & aliorum, modum, conditionem, & grauamen adiici poſ ſe in continenti, ibid. n. 49.
- Contra ex ſententia D. Franciſc. Sarmient. quæ verior eſt, & concludentibus rationibus corroboratur per authorem, ibid. n. 50. & ſeq.
- Donatio hodie perficitur ſolo conſenſu, nudaque voluntate donantis, ibid. num. 53.
- Donatos in ſua donatione inter viuos poteſt apponere pactum, conditionem, modum, & tempus, & facere illam reuocabilem, prout ſibi videbitur, dum tamen hoc faciat à principio contraibis, & antequam ſit ius quæ ſitum donatario, quod illi quæritur ſtatim perfecta donatione, ibidem, num. 55.
- Donatio ſtatim, vt perfecta eſt, perpetua ſit, & irreuocabilis, nec amplius donantem pœnitere poteſt, ibidem, num. 56.
- Donatio omnium bonorum, vel maioris partis eorum, facta ab eo, qui liberos non habebat, natis liberis, ſtatim reuocatur ipſo iure, ibid. numero 58.
- Donatio quantuncumque perfecta, per ingratitudinem donatarij reuocabilis efficitur. Idque latiſ ſimè explicatur, traditur remiſ ſiuè, ibid n. 59.
- Donatio inter coniuges inualida, an ſicut confirmatur morte naturali, confirmetur & morte ciuili, remiſ ſiuè, lib. 3. cap. 12. num. 3.
- Donatarius ſecundus, cui poſt mortem prioris, res donata reſtituenda eſt, ſi in ſpecie l. quoties, C. de donat. quæ ſub modo, viuo primo donatario decedat, an ſpem illius actionis in filium ſuum tranſmittat. lib. 3. cap 19. n. 259.
- Doti competens hypotheca, an, & quando cum prælatione detur, vel non? Vide infra litera H. & lib. hoc 3. cap. 4. per totum.

- E.

- EMphiteuſis contractus vt celebretur, an aliquid à principio dari debeat, lib. 3. cap. 6. num. 19.
- Emphiteuſis conceſ ſa pro ſe, & hæredibus à perſona priuata, hæreditaria eſt, & ideo ad quencunque hæredem extraneum inſtitutum tranſire poteſt.
- Et regulatur ſecundum naturam aliarum rerum hæreditariarum, lib. 3. cap. 19. num. 238. & 239.
- In emphiteuſi, an habeat locum repræ ſentatio. Vide infra litera R, & dict. cap. 19. ex num. 237. vſque ad n. 250.
- Emphiteuſis Eccleſiaſtica conceſ ſa pro ſe, filiis, & nepotibus, non eſt hæreditaria, ibid. n. 243.
- Emptionis, & venditionis appellatione comprehendi cæteros contractus, ex quibus dominium transfertur, vel perpetua vtilitas, commune eſ ſe, & vulgatum DD. axioma, nec verum quidem indiſtinctè, ſed ſic accipiendum, prout lib. 3. c. 6. num. 21. latiùs adnotatur cum aliis.
- Et ibidem de intellectu l. ſtatu liberi à cæteris, §. Quintus Mucius, in verſic. quoniam, ff. de ſtatu liberis.
- Emanuelis Coſtæ, ff. ad text. in § Augerius, l. qui Romæ, ff. de verb. oblig. interpretatio nona: noue & vere conuincitur, lib. 3. cap. 14. num. 26.
- Emanuelis Coſtæ noua concordia in materia, l. 1. §. ſi ex fundo, ff. de hæred. inſtituen. noue & argute improbata, lib. 3. cap. 17. n. 85.
- Emanuelis Soarez à Ribeira, ad text. in d. §. ſi ex fundo, ratio adducitur (quæ fuiſ ſe Cumani oſtenditur) & eodem cap. 17. num. 14. & ſeqq. improbatur.
- Ex enormiſ ſima læ ſione dolum præ ſumi, & conſequenter in eo verificari deciſionem cap. quamuis pactum, de pact. in 6. dum vult, quod renuntiatio, etiam iurata, interueniente dolo non valeat, lib. 3. cap. 2. n. 39.
- Qui textus licet loquatur de dolo generaliter, non debet reſtringi ad dolum ex propoſito magis, quàm ad dolum re ipſa, qui ex enormiſ ſima læſione cauſatur: & quanuis præ ſumptus, vere tamen dolus eſt, ſiue proprio dolo comparatur, qui ex enormiſ ſima læ ſione reſultat, ibidem, num. 40.
- Enormiſ ſimæ læ ſioni, etiam cum iuramento valide renuntiari non poteſt. Ibidem num. 41. & vide num. 42. vbi quod totum hoc diſcreti, bonique iudicis arbitrio relinquitur.
- Expreſ ſum quodammodo dici, manifeſtamque, & euidentem voluntatem inducere, quod ex euidentibus, aut valde vrgentibus coniecturis deducitur, lib. 3. cap. 12. n. 42.
- Et ſpecialiter prouiſum videri, quod ex mente, aut intentione diſponentis apparet per coniecturas, ibid. num. 43.
- Excluſio non debet ſubintelligi, quæ in verbis diſpoſitionis non reperitur expreſ ſa, lib. 3. cap. 15. num. 22.
- Maxime contra eos, qui antea, atque in eadem diſpositione fuerant vocati, ibid. num. 23.
- Excludens vnam perſonam diſpoſitio, non trahitur ad aliam, & ſi caſus diſ ſimilis eſ ſet, propter abſurdum vitandum, quod minus dilectus magis dilecto præferatur, ibid. num. 24.
- Excluſio, vel incluſio non ſe extendit vltra perſonas nominatim excluſas, vel nominatim vocatas, ibid. num. 25.
- Excluſa filia, quando cenſeatur excluſus nepos ex ea, lib. 3. dict. cap. 15. n. 59. per totum numerum. Vbi Bartoli doctrina, ſeu theorica in propoſito, eleganter exornatur, atque declaratur.
- Excluſa vna perſona à ſucceſ ſione, vel ſuccedere prohibita, & omnes ab ea deſcendentes excluſos cenſeri, vel ſuccedere prohibitos, prout ibidem num. 60. adnotatur, & plures authores congeruntur in vnum, qui assumptum hoc latius conſequuntur.
- Ob excluſionem patris vel matris, non cenſeri excluſos filios, aut deſcendentes, qui ſe vocatos expreſ ſim, aut ſub verbis ſubſtitutionum contentos, prætenderent, ibid. num. 61. vbi latiùs id demonſtratur.
- Excluſo aliquo à ſucceſ ſione, tunc demum eius deſcendentes excluſos cenſeri, quando eadem ratio excluſionis militaret in illis: ſecus tamen quando ratio æqualiter non militat, vel ſi ille excluderetur ob aliquam qualitatem, quæ in eius deſcendentibus ceſ ſaret, ibid. num. 63. vbi latiùs id explicatur.
- Et Philippi Cornei conſilia duo, in propoſito valde ſingularia expenduntur, & verba eorum proſeruntur, ibid n. 64.
- Excluſio. Pater, vel mater ſi propter aliquam cauſam excludatur, & filios, atque deſcendentes cenſeri excluſos, ſed vbi excluſio fit propter delictum, tunc deſcendentes non cenſeri excluſos: idque ex communi quadam diſtinctione Doctorum, ibid. n. 65.
- Quæ tamen (vt ſupra dictum fuit) procedit, quando ratio excluſionis æqualiter militat in filiis, ſecus tamen ſi non militat, & cohæret perſonæ, quia tunc indiſtinctè non afficit filios, ibidem, num. 66.
- Excluſio ſemper reſtringitur ad ſuam cauſam, ibid. num. 67.
- Excluſionis cauſa limitata, limitatam producit excluſionem, ibid. n. 68.
- Excluſa vne perſona, vel ſuccedere prohibita, eius deſcendentes tunc demum cenſeri excluſos, quando ex perſona excluſi, & per repræ ſentationem venirent, ſecus tamen quando ad ſucceſſionem venirent ex perſona propria, & proprio iure, & non per repræ ſentationem, ibid. numero 70.
- Ob excluſionem patris, vel matris filios non excludi, quando pater, vel mater nunquam fuit excluſa dum viueret, ex quo caſus fideicommiſ ſi nunquam euenerat.
- Si autem eueniſ ſet, & fuiſ ſet excluſa, ita etiam & filios eius excluſos manere, ibid. num. 71.
- Vbi etiam Angeli, & Caſtrenſis diſtinctio quædam in propoſito adducitur, & Iacobi Menochij traditio noua contra Rubeum ponderatur, & num. ſeq. reiicitur.
- Excluſio parentum, vt filiis non noceat, quando ipſi dicantur venire ex perſona propria, vel ex perſona illorum, ibid. num. 72. vbi Baldi, & aliorum theorica in id ponderatur, & Philippi Cornei, atque Sylueſtri Aldobrandini conſilia duo in eandem rem expenduntur, & præcitantur.
- Excluſio aliquo à ſucceſ ſione, tunc demum eius filios, & deſcendentes excluſos cenſeri, quando excluſio fuit perpetua, & abſoluta, atque excluſus fuit omninò inabilis, & incapax ad ſuccedendum.
- Secus tamen, ſi non omnino excluſus eſt, ſed potius aliquando vocatus, ſiue aliquo caſu, aut tempore admiſ ſus, tunc enim eius filij, & deſcendentes excluſi non cenſentur, ibidem, numero 76.
- Ex euentu futuro multa in iure ciuili decidi, lib. 3. cap. 17. num. 8.
- Ex hæredationis, & præteritionis traduntur nonnulla argute, & ſimiliter, cap. 22. per totum.

- F.

- FEudum de fui natura ad proximiores deuoluitur, lib. 3. cap. 19. num. 224.
- Feudum hæreditarium quod dicatur, & an in dubio hæreditarium præ ſumatur: quod etiam familiare, ſiue ex pacto, & prouidentia, ibidem, num. 229.
- In feudis, an habeat locum repræ ſentatio, vt filius intret in locum patris, lib. 3. dict. cap. 19. ex num. 223. vſque ad numerum 237. & infra litt. R, verbo, repræ ſentatio.
- Fiſcus, vtrum priuilegium prælationis haberet contra creditores habentes hypothecas tacitas anteriores, dubium fuiſ ſe de iure communi: de iure tamen regio poſt deciſionem l. 33. tit. 13. part 5. certum eſ ſe, fiſci & dotis cauſam æqualem eſ ſe, & ſicut doti conceſ ſam fuiſ ſe prælationem, lib. 3. capite 4. num. 14.
- Fiſci priuilegium, de quo in l. ſi is qui, ff. de iure fiſci non procedere aduerſus pariter priuilegiatum, qui habebat hypothecam generalem omnium bonorum debitoris, ibid. num. 24.
- Et conſequenter non obtinebit aduerſus mulierem dorem ſuam repetentem, imo illa ſi prior ſit tempore, etiam in bonis poſtea quæ ſitis erit præferenda fiſco, ibid. n. 25.
- Fiſcus, aut Princeps, cum partis dominus erat, ſoliditatem iuxta proprium priuilegium vendere poterat, tam de iure communi, quam de iure partitarum, lib. 3. cap. 6. num. 13.
- Idque indiſtinctè, ſiue ex venditione totius rei ſequeretur vtilitas, ſiue non, vt cum Accurſio, & Odofredo contra communem, latius probatur dict n. 13.
- Fiſcus habens rem cum priuato communem, an poſ ſit eam in totum in feudum, aut emphiteuſim dare, & locare: ibidem num. 18. vbi refertur ſententia Baldi, in conſilio 336. præmitto, lib. 5. contraria M. Antonij Peregrini probatur, & melius quàm antea fuiſ ſet corroboratur.
- Fiſcus, aut Princeps, ſi rem habeat cum alio communem, an totam locare poſ ſit ad longum tempus, vel ad modicum, ibidem, num. 22.
- Fiſcus, ſicut vendit in totum ratione partis, ita & obligare, aut oppignerare in totum poteſt ex ſententia gloſ ſ æ, quæ noue, verè tamen ab authore improbatur, ibidem, num. 24.
- Fiſco, & alij, ſi res obligata ſit, tunc poteſt res ipſa per fiſcum vendi, dummodo ius creditorum non ledatur, & in primis præcedentibus, aut prioribus creditoribus ſatisfiat, ibidem, num. 25.
- Fiſcus habens tantum ius hypothecæ, non verò dominium rei pro parte pro indiuiſo, an in totum vendere poſ ſit bona communia, & per conſequens vtrum ad hunc caſum extendi debeat priuilegium, l. 2. C. de commun. rer. alien. & l. prima, C. de vendit, rer. fiſcal. cum priua. comm. lib. 10. ibid. n. 26.
- Vbi Marci Antonij Peregrini reſolutio in propoſito refertur, & ſententia authoris in medium profertur.
- Fiſcus cum habet in re ius vſusfructus tantùm, & priuatus ius proprietatis, non poteſt, nec ſolet rem vendere, niſi pro iure ſuo ex ſententia Baldi, quæ ab authore probatur, & nouiter, atque eleganter explicatur, ibid. num. 27.
- Filium, patre monaſterium ingreſ ſo, & religionem profeſ ſo, adhuc viuente, an poſ ſit petere legitimam portionem, quæ ad eum mortuo patre peruentura eſ ſet, lib. 3. cap. 12. num. 31.
- Et ibidem de intellectu textus, in cap. cum ſimus, de regularibus, latè actum remiſ ſiuè.
- Filius quilibet, vel deſcendens poſ ſeſ ſoris maioratus, dicitur ſequens in gradu poſt cum, lib. 3. cap. 15. num. 36.
- Filij vocati poſt mortem patris ſtatim admittuntur, atque ſuccedere debent poſt eum, etiamſi citra caſum mortis contingeret, quod pater excluderetur, & non ſuccederet, ibid. num. 49.
- Vbi quod maximè id procedat, cum eadem ratio ſubſiſtit.
- Filius primogeniti, furioſi, cæci, muti, ſurdi, aut alterius aliam inhabilitatem habentis, propter quam ex diſpoſitione fundatorum ſuccedere non poteſt in maioratu, fratrem ſecundogenitum excludit, dicto cap. 15 n. 55.
- Filius proditoris, ſeu hæretici in maioratu ſuccedit, & ſequentibus in gradu præfertur, ibidem, num. 56.
- Filios ob excluſionem patris, vel matris, non excludi, quando pater, vel mater nunquam fuit excluſa dum viueret, ex quo caſus fideicommiſ ſi nunquam euenerat.
- Si autem eueniſ ſet, & fuiſ ſet excluſa, ita etiam & filios eius excluſos manere, ibid. num. 71.
- Filius non poteſt perſonam patris ſui repræ ſentare, quando pater fuit omnino excluſus, ita quod non potuit vllo tempore ius primogenituræ, nec in potentia, nec in ſpe habere, lib. 3. cap. 15. num. 78.
- Filij, aut deſcendentes, quod non debeant eſ ſe melioris conditionis, quam audior ſuus, à quo habuerunt cauſam: vulgatum illud Doctorum aſ ſumptum, optimè, & verè declaratum, lib. 3. cap. 15. num. 83.
- Filius primogenitus, ſi filium habeat, nepotem poſ ſeſ ſoris maioratus, & hic nepos moriatur viuentibus auo poſ ſeſ ſore, & patre primogenito, relicto tamen filio, pronepote ſucceſ ſoris, pronepos hic ad ſucceſ ſionem maioratus admittitur, & excludit patruos, item fratres aui primogeniti, lib. 3. cap. 19. n. 200.
- Filius incapacis natus ante incapacitatem, in ſucceſ ſione maioratus patruum excludit, ibid. numero 201.
- Intelligendo ſemper prout latius declaratum, traditur, num. 202.
- Fideicommiſ ſum concernens fauorem familiæ, vel ita relictum, vt bona in familia conſeruentur, monachis, vel monialibus non competere, etiamſi monaſterium ſit capax bonorum in communi, lib. 3. cap. 12. num. 72.
- Quia eo ipſo, quod teſtator voluit, bona in familia conſeruari, intelligitur noluiſ ſe, ea ad monaſterium modo aliquo peruenire, ibid. num. 73. & vide latius numeris ſeq. per totum caput.
- Fideicommiſ ſum conditionale, an, & quando tranſmitti poſ ſit, lib. 3. cap. 19. num. 186.
- Fictio eſt in re certa, eius quod eſt poſ ſibile, contra veritatem pro veritate à iure ficta aſ ſumptio, lib. 3. cap. 17 num. 30.
- Fictio dicitur quædam legis prouiſio, ſiue diſpoſitio ita conſtabilita, ibid. num. 31.
- Fictio, & præ ſumptio in multis differunt, ibidem num. 33.
- Fideiuſ ſor, qui negat ſe fideiuſ ſiſ ſe, vtrum perdat excuſ ſionis beneficium, lib. 3. cap. 18. num. 18.
- Fœminæ regulariter ſuccedunt in quocunque maioratu, & in Regno, & in Ducatu, ſicut maſculi, dummodo non adſint maſculi in eodem gradu, licet ætate minores, & ſic cum in proximiori gradu ſunt, excludunt maſculum remotiorem, vbicumque expreſ ſ è non excluduntur à ſucceſ ſione, lib. 3. cap. 19. num. 146.
- Nec ſufficiunt ad earum excluſionem coniecturæ, quæ indubitatæ non ſint, aut euidentiſ ſimæ requiritur enim, quod euidenter, & clarè conſtet de voluntate inſtitutoris, volentis eas à maioratus ſucceſ ſione excludere, ibid. num. 147.
- Fœminæ duo, quæ in eodem gradu ſint, ſi ad ſucceſ ſionem maioratus concurrant, præfertur fœmina nata ex maſculo, & ſi vtraque ex fœmina deſcendat, præfertur maior ætate, ibid. n. 156. & ſeq.
- Fœmina maſculinitatem ſiue ſexum patris repræſentare non poteſt, qualitas namque ſexus maſculini in fœminam, patrem repræ ſentantem, non tranſit, ibid. num. 159.
- Et ideo priuilegiatam ſucceſ ſionem, ſiue eam quæ patri ob qualitatem maſculinitatis competeret ſi viueret, non poteſt prætendere. ibid num. 160.
- Fortuitos caſus in ſe ſuſcipiens, de quibus caſibus teneatur in contractu locationis, vel alio, lib. 3. c. 3. ex num. 80. Et dictum fuit ſupra, litera C. verbo caſus.
- D. Franciſci Sarmienti conſiderationes quædam in propoſito amiſ ſionis legitimæ filiorum ob non confectum inuentarium ex conſtitutione cuiuſdam l. partitæ, ſic ſubuertuntur, vt nullo pacto ſuſtineri poſ ſint, lib. 3. cap. 5. num. 44.
- Franciſci Manticæ locum, pro ſententia authoris non mediocriter vrgere, & per Georgium Cabedum minus benè explicari, lib. 3. capite 12. num. 76.
- Franciſci Manticæ ad l. & ſi ex modica, §. ſi filius, ff. de bonis libertorum, interpretatio aduerſus Menochium probatur, lib. 3. cap 15. num. 74.
- Franciſci Connani ad §. Augerius, l. qui Romæ, ff. de verb. oblig. interpretatio noua, nouiter & verè confutatur, lib. 3. cap. 14. num. 24.
- Franciſci Burſati lapſus in materia, cap. 16. huius lib. 3. nouiter detectus, ibidem, num. 36.
- Fratribus minoribus relictum cum onere, cuius implementum requirit Pontificis licentiam, purum eſ ſe, reiecta conditione, tanquam impoſ ſibili, ex ſententia Bartoli, quæ authori diſplicet, lib. 3. cap. 7. num. 25. & ſeq.
- Fratribus minoribus, an alimenta valide poſ ſint relinqui, & ibidem actum etiam remiſ ſiuè delegato alio quocunque eiſdem relicto, lib. 3. c. 12. num. 8.
- Fratrum quilibet conſtituit propriam lineam, & alter de alterius linea non dicitur, lib. 3. cap. 15. num. 52.
- Fuluij Paciani locus in propoſito l. finalis, ff. de rei vendicatione: & materiæ eius commendatur, lib. 3. cap. 18. num. 6.

- G.

- GEorgij Cabedi ad Ludouici Molinæ locum interpretatio, ſeu declaratio, & nouiter, & vere conuincitur, lib. 3. cap. 12. num. 65.
- Georgij Cabedi, deciſione 133. num. 9. ad conſilium Decij 259. num. 2. interpretatio, ſeu declaratio: optime & noue conuicta, & eiuſdem mens ſingulariter explicata, dicto cap. 12. numero 74.
- Georgij eiuſdem Cabedi ad D. Anton. Meneſ. de Padilla locum explanatio, quædam, noue etiam, & vere confutata, ibid. num. 75.
- Georgium Cabedum, minus bene explicaſ ſe locum Franciſci Manticæ, & aliter explicari debete, ibid. num. 76.
- Georgium Cabedum, male probare intentionem ſuam ex conſilio Pariſij 22. numero 9. volum. 3. & Pariſium ipſum velle contrarium eius, quod Cabedus intendit, ibid. num. 77.
- Georgij Cabedi reſolutio nouiſ ſima, & Regni Luſitaniæ in caſu contingenti, & ad Senatum adducto deciſio 96. prima parte expenditur, & exornatur, eod. cap. 12. num. 123.
- Gloſ ſ æ ſententiam, in l. vter ex fratribus: verbo, conſobrinam ff. de condit, inſtitut. veram non eſ ſe, nec aliquo iure probari, lib. 3. cap. 7. nu. 41. vbi late & noue id demonſtratur, & ad fundamenta eiuſdem gloſ ſ æ, nouiter etiam reſponſum præbetur.
- Gradus ſecundus primum, vel tertius ſecundum quod peruertat, eumque excludat, abſurdum eſ ſe, & contra rationem iuris: & ideo ſeruari debent gradus à teſtatore expreſ ſi, & omnes admittendi ſunt eo ordine, quo ſunt ſubſtituti, nec ordo ſubſtitutionum debet peruerti, lib. 3. c. 15. num. 26.
- Gradus ſequens, quis ſit, ex præcedenti gradu colligitur, ibid. num. 33.
- Quia vnus gradus alium declarat, ibidem, numero 35.
- Graduum computatio non poteſt fieri à perſona, quæ maioratum amiſit propter delictum, vel propter aliam cauſam, quia media ſcala eſt inhabilis & ſine viribus, ib. num. 81.
- Quod procedit, vbicumque propter delictum, vel propter aliam cauſam, fuit incapax ſuccedendi in maioratu, & maioratum adeptus non fuit, ſecus tamen ſi poſ ſeſ ſionem apprehendit, vt ibidem declaratur, n. 82.
- Gregorium Lopez male citaui ſiue expendi per Matiençum in articulo quodam legis Regni: noue & vere adnotatum, lib. 3. cap. 17. num. 151.
- Guid. Pap. ſententia refertur, & concludenter confutatur, lib. 3. cap. 10. num. 39. & ſeq.
- Guid. Pap. deceptum in allegatione. l. Titia Seio §. Lucius. ff. de legatis ſecundo, ibid. num. 44. vbi redditur vera ratio illius textus.
- Guil. Benedicti in propoſito deciſionis. l. primæ. §. ſi ex fundo. ff. de hæredibus inſtit. verba ſingularia proſeruntur, lib. 3. cap. 17. n. 35.

- H.

- HAbilitatem ad maioratus ſucceſ ſionem, tempore quo ſucceſ ſio defertur, conſiderandam eſ ſe, nec antea exiſtentem, vel poſt ſuperuenientem prodeſ ſe, ſi tunc, cum defertur ſucceſ ſio non exiſtat, lib. 3. cap. 10. num. 103. & vide num. 105.
- Habilitas ad maioratus ſucceſ ſionem tempore delatæ ſucceſ ſionis conſideranda eſt, & neque præcedens, neque ſubſequens inhabilitas in conſideratione habetur, lib. 3. cap. 15. num. 3.
- Idque in quacumque materia generaliter procedit, quicquid poſtea contingat, ibid. num. 4.
- Ea namque, quæ vtiliter conſtituta ſunt, durant, licet poſtea contigerit caſus, à quo initium capere non potuerunt, ibid. num. 5.
- Nec debent ex ſuperueniente quopiam caſu reuocari illa, quæ iam perfecta & abſoluta, atque conſummata fuere, ibid. num. 6.
- Hæredem teneri de iure inuentarium conficere, aliàs non conficientem, omnibus creditoribus, legatariis, & fideicommiſ ſariis, etiam vltra vires hæreditarias teneri, & falcidiæ commodo priuari, lib. 3. cap. 5. num. 17.
- Et in filio hærede, vtrum id procedat, ibidem ex num. 18. cum ſeq.
- Hæres non conficiens inuentarium, ex ſententia communi Doctorum, quare teneatur vltra vires hæreditarias. ibidem, num. 27 & 28. in fine, vbi aliæ duræ rationes aſ ſignantur.
- Hæres quando poſ ſit interpretari teſtatoris voluntatem, lib. 3. cap. 10. num. 37. & ibidem num. 38. cuius effectus eſ ſe debeat eiuſdem interpretatio aut declaratio.
- Hæres ſuccedit in vniuerſum ius, quod defunctus habuit, lib. 3. cap. 17. num. 16.
- Hæredes plures inſtituere ſub conditione, ſi omnes acceptauerint, aut pluribus hæredibus inſtitutis prohibere ius accreſcendi, longe diuerſa eſ ſe ſecundum authorem, contra Emanuelis Coſtæ ſententiam, ibid. num. 86.
- Hæres negans rem aliquam hæreditariam eſ ſe, qua pœna plectatur, lib. 3. cap. 18 n. 19.
- Hæredem defuncti perſonam repræ ſentare, vulgo circunferri, lib. 3. cap. 18. n. 6.
- Hypothecam tacitam pro dote competere mulieri, & eius hæredibus in bonis mariti, lib. 3. cap. 4. num. 1.
- Hypothecam tacitam pro dote promiſ ſa præ ſtanda, maritum etiam habere, ibid. num. 2.
- Illam tamen non præferri aliis anterioribus: quia hoc iure cautum non inuenitur, prout oſtenditur euidenter, ibid. num. 3.
- Hypotheca tacita pro dote inducta à iure, durat etiam ſi mulier ſpeciali pignore, vel hypotheca ſibi prouideat, ibid. n. 4.
- Hypothecam tacitam anteriorem præferri poſteriori creditori habenti hypothecam tacitam, ſiue expreſ ſam, ibid. num. 5.
- Tamen ſpeciale eſ ſe in dote, vt mulier habens tacitam hypothecam, præferatur tacitis anterioribus: & à fortiori præferri debebit, ſi dotis hypotheca expreſ ſa ſit, ibid. num. 6.
- Hypotheca tacita pro dote competens, ſi anterior ſit, præfertur expreſ ſ æ hypothecæ alterius poſteriori, ibid. num. 7.
- Idque ex regula cap. qui prior. de regulis iuris, lib. 6. quæ in tacitis, & in expreſ ſis hypothecis locum ſibi vendicat, ibid. num. 8.
- Et conuenit verbis, & menti. l. 33. tit. 13. part. 5. vt noue, & vere, ibid. adnotauit author, n. 9.
- Hypotheca tacita dotis non præfertur aliis hypothecis tacitis anterioribus priuilegiatis, de iure communi.
- Et idipſum obſeruandum eſ ſe de iure regio poſt deciſionem, dictæ. l. 33. part. ibid. n. 10. & 11.
- Hypotheca tacita dotis non præfertur fiſco habenti tacitam hypothecam anteriorem, de iure communi, ibid. num. 12.
- Nec etiam de iure regio poſt deciſionem dictæ. l. 33. partitę. vt ibid num. 13. author animaduertit.
- Hypotheca tacita dotis, vtrum præferatur expreſſis hypothecis anterioribus, tam de iure communi, quàm de iure regio, lib. 3. dicto cap. 4. num. 15. per totum, vbi breuis traditur, & vera reſolutio.
- Hypotheca expreſ ſa dotis poſterior, vtrum præferri debeat aliis expreſ ſis hypothecis anterioribus ibid. num. 16. Vbi iure communi attento, veriorem eſ ſe exiſtimat author eam opinionem, quæ dotis hypothecæ prælationem concedit.
- Sed poſt deciſionem dictæ l. 33. tit. 13. part. 5. contrarium defendit, vt ibidem, num. 17. latiùs, & melius quàm antea fuiſ ſet, explicatum inuenies.
- Hypothecam generalem anteriorem habens, præfertur poſterioribus creditoribus, non ſolum in bonis iam debitori quæ ſitis, ſed etiam in bonis poſtea acquirendis, ibid. num. 18.
- Id tamen ſpeciale eſt in fiſco, ipſe namque licet poſterior creditor ſit, tamen in quærendis præfertur creditori anteriori habenti hypothecam generalem, quanuis in antea quæ ſitis non præferatur, ibid. num. 19.
- In dote autem, vtrum hæc ſpecialitas procedat, an vero obſeruari debeat regula generalis: dubium quidem eſt, prout ibid. num. 20. latiùs adnotatur, & contrariæ ſententiæ in propoſito proferuntur.
- Author vero, vt contrarietatem hanc dilueret, & veriorem ſententiam in mediam proferret, nonnulla adnotauit eodem in loco, num. 21. quæ fortiter vrgent, nec in propoſito fuerant antea ſic conſiderata.
- Et in eam ſententiam procliuior fuit, vt fiſci ſpecialitas in dote non procedat de iure communi, vt ibid. num. 22. adnotatur.
- Nec etiam de iure regio poſt deciſionem dictæ I. 33. tit, 13. part. 5. qui noue & vere in propoſito ponderatur, & dubium hoc accuratius, & melius quàm antea fuiſ ſet, explicatur, ibidem, num. 23.
- Hypothecam tacitam pro dote conſtitutam, & priuilegium prælationis inductum à iure, non obtinere vires in præiudicium alterius mulieris ſuam dotem repetentis, ſed inter eas obſeruari debere regulam capit. qui prior. de regulis iuris, libro 6. ibid. n. 26.
- Quæ regula obſeruati etiam debet inter fiſcum, & dotem, ibid. num. 27.
- Hypotheca generalis prior regulariter præfertur ſpeciali poſteriori, lib. 3. cap 8. num. 18.
- Hypotheca tacita, an contrahatur, cùm pecunia mutuetur ad domus, vel nauis refectionem, vel ad conſtruendam eam de nouo. Item cum res venditur habita fide de pretio, vel mutuatur pecunia ad rem aliquam emendam. Vide plene lib. 3. cap. 8. per totum.
- Hieronymi de Zauallos obſeruatio quædam in articulo amiſ ſionis legitimæ filiorum, ob non confectum inuentarium, & eiuſdem reſolutio, nouiter, & verè confutatur, lib. 3. cap. 5. n. 45.
- Hieronymi de Zauallos aſ ſertionem quandam refragari verbis expreſ ſis, & claris legis partitæ, lib. 3. cap, 8. num. 25.
- Hieronymi de Zauallos conſiderationes nonnullæ in propoſito §. Augerius, l. qui Romæ, ff. de verbor. obligat. nouè expenduntur, atque admittuntur, lib. 3 cap. 14. n. 12.
- Hippolyti Riminaldi in propoſito articuli illius, vtrum Princeps de plenitudine poteſtatis poſ ſit abſque cauſa aliquem dominio rei ſuæ priuare; ideo honorifica mentio facta, lib. 3. cap. 6. n. 10. Quod ipſe author pleniſ ſima manu ſcripſerit, Angeli fundamentis latè reſpondet, pro communi ſententia concludentes rationes, & fundamenta adducit, & quarundam legum verum ſenſum aſ ſignat.
- Hippolyti Riminaldi conſilium 632. num. 133. & 134. lib. 9. expenditur, & verba eius referuntur, lib. 3. cap. 15. num. 69.
- Hippolyti Riminaldi in articulo illo, nunquid depoſito vero, aut confeſ ſionato exceptio non numeratæ pecuniæ poſ ſit opponi: conſilia duo expenduntur, atque commendatur, lib. 3. cap. 16. num. 14.

- I.

- IAcobum Menochium, in materia cap. 1. huius libri, quæ ad titulum, ſi quis aliquem poteſtati prohibuer. vel coege pertinet, diſtinctè, & vtiliter ſe habuiſ ſe, ac inter omnes recentiores, ipſum duntaxat circa reſolutiones Bartoli inſiſtere, & optimè proſequi illas, lib. 3. cap 1. n. 4.
- Iacobi Menochij pro ſententia authoris verba quædam aperta ponderantur, atque præcitantur, lib. 3. cap. 12. num. 63.
- Iacobi Menochij traditio noua contra Rubeum ponderata, lib. 3. cap. 15. num. 71. & num. ſeqq. reiecta.
- Iaſonis, & aliorum authorum ad textum, in §. Augerius, l. qui Romæ, ff. de verborum obligat. ſummarium, ab authore probatur, lib. 3. cap. 14. num. 9.
- Contra impedientem, aut prohibentem quem teſtari, ciuilis pœna, quæ ſtatuta fuerit, lib. 3. c. 1. num. 18. & ſeq.
- Impedientes dolo aliquem teſtari, vel vi, aut metu, aliove modo prohibentes, aut inducentes: teneri prætendentibus intereſ ſe actione de dolo, alia ſubſidiaria in factum ad intereſ ſe, ibidem, num. 19.
- Impediens, ne quis inſtituatur hæres per teſtatorem, tenetur illi ad totale intereſ ſe, ibid. n. 20. & 21. in fine.
- Impediens aliquem, quominus conſequatur aliquam hæreditatem, etiamſi ad illam non competeret aliquod ius agendi, tenetur tamen ad totale intereſ ſe, ibid. n. 21.
- Impediens alterum à conſequutione legati, vel gratuitæ donationis, dolo, vi, vel fraude, tenetur eidem ad reſtitutionem arbitrio boni viri: ſecus ſi abſque vi, aut dolo, vel fraude, etiam odio, vel vt ſibi conſulat, alterum ad mutationem voluntatis induxerit, ibid num. 22. & 24. in fine.
- Impediens, aut prohibens aliquem teſtari, an ad duplum læ ſis teneatur: ibidem, numero 25. cum ſequentibus, vſque ad numerum 36. Vbi diuerſ æ ſententiæ interpretum recensentur, & authoris placitum in eo articulo profertur.
- Alia in propoſito vide infra, litera P. verbo, prohibens.
- Importunæ præces, vtrum habeant vim iuſti metus, & actus inter viuos, vltimáſque voluntates vitient, lib. 3. cap. 1. ex num. 114. cum ſeq & infr. litt. P. verb. præces.
- Impoſ ſibile vtrum iudicetur id, quod à Principis voluntate dependet, lib. 1. cap. 7. ex num. 1. vſque ad numerum 17. Vbi plenè articulus hic diſcutitur, diuerſ æ ſententiæ proſeruntur, & authoris placita nonnulla vltra alios proponuntur.
- Impoſ ſibiles conditiones, ſiue adiectiones omnes impoſ ſibiles, de teſtamentis reiiciendas fore, & pro non ſcriptis habendas, lib. 3. capite 17. numero 15.
- Impoſ ſibilitas aliqua, ſi in ſpecie §. ſi ex fundo, l. primæ, ff. de hæredib. inſtitue. dari poſ ſet, negandum non eſ ſe, quin ea ex verbis teſtatoris, ſiue ex facto ipſius, hoc eſt, ex adiectione certæ rei particularis contingat, ibid. n. 17.
- Impoſ ſibilitas perplexitatis, inſtitutiones, & legata vitiare ſolet, ibid. n. 18.
- Interpretatio in teſtamentis, & vltimis voluntatibus ea ſumi debet in dubio, per quam teſtatoris diſpoſitio ſuſtineatur, & actus magis valeat, quàm pereat.
- Nec recipienda eſt interpretatio, per quam diſpoſitio reddatur inutilis, ſi per aliam poteſt ſuſtineri.
- Quia non eſt credendum, teſtatorem voluiſ ſe iudicia ſua ſubuerti, nec etiam voluiſ ſe, quod non potuit diſponere.
- Et verba teſtamenti ſunt poſ ſibiliter, non impoſſibiliter intelligenda, lib. 3. cap. 7. n. 50. 51. 52. & 53.
- Interpretatio per quam ius commune ſeruatur illæ ſum, fauorabilis dicitur, & omnino amplectenda, lib. 3. cap. 17. n. 131
- De inueſtitura noua ſi non appareat, ſed de antiqua, præ ſumitur quod noua ſit facta ſecundum conditiones inueſtituræ antiquæ, lib. 3. cap. 10. num. 11.
- Inueſtituram primam, ſeu primam maioratus inſtitutionem ſemper attendendam eſ ſe, nec poſſe ei ex poſterioribus derogari, ibidem, numero 33.
- Incapax pro mortuo reputatur, lib. 3. capite 15. num. 47.
- Nec obſtat ſequentibus in gradu, imo ſtatim fit locus ſequenti ſubſtituto poſt eum, ac ſi primus vocatus non fuiſ ſet, ibid. num. 48.
- Inſtitutus in re certa, vtrum ſuccedere poſ ſit in feudo, & in emphiteuſi conceſ ſa alicui, & filiis, aut hæredibus ſuis, remiſ ſiue, lib. 3. cap. 17. num. 4.
- Inſtitutus in re certa, ſi nullus alius datus ſibi fuerit cohæres, vel ſi datus, modo quocunque hæres eſ ſe non poſ ſit: hæredis vniuerſalis loco habetur, & totam hæreditatem conſequitur, ibid. num. 5.
- Si vero cohæres vniuerſalis datus fuerit, illéque adiuerit, erit vtique loco legatarij, ibidem, numero 6.
- Quod cohæres vniuerſalis nec adiuit, nec repudiauit, ſiue non deliberat, ius eius ex futuro euentu decidi debebit, an ſcilicet cohæres deliberauit adire, vel non adire, vt ibid. num. 7. adnotatur.
- Inſtitutum in re certa, non eſ ſe propriè legatarium, nec proprie hæredem, ſiue non poſ ſe dici ſimpliciter & abſolutè vnum aut alterum, ſed potius anomalum ſucceſ ſorem appellari, qui in aliquibus legatarij naturam, in aliquibus autem hæredis imitatur.
- Et rei ſingularis ratione, tanquam legatarius habetur, at merito perſonæ, & tituli inſtitutionis, eorum etiam quæ extrinſecus accidunt, non niſi hæres exiſtimandus eſt, vt inſtar aliorum hæredum habeatur, ibid. num. 9. & 10.
- Inſtitutus in re certa, quibus in caſibus, ſiue quarum rerum reſpectu ſit loco hæredis, vel loco legatarij, ſiue participet de vno, aut altero.
- Et vtrum actionibus hæreditariis vti poſ ſit illiſve conueniri, atque ex lege falcidia detractionem pati.
- An etiam mitti debeat in poſ ſessionem bonorum ex l. vltima. C. de edicto diui Adriani, ibid. num. 11. per totum.
- Inſtitutum in re certa dato cohærede vniuerſali, habere ius accreſcendi, ſi cohæres vniuerſalis ante aditam hæreditatem, vel ante teſtatorem moriatur, ſiue hæreditatem repudiet, ibidem, num. 12.
- Vbi etiam rationibus omnibus ſiue fundamentis, quæ in contrarium excitari poſ ſunt, pleniſ ſimè traditur ſatisfactum ab aliis, vt ibidem adnotatur.
- Inſtituto in re certa, reliquam hæreditatem obuenire propter ius accreſcendi, ſiue in iure accreſcendi fundari deciſionem. §. ſi ex fundo. l. primæ. ff. de hæred. inſt. ex multorum authorum ſententia, lib. 3. dict. cap. 17. n. 19.
- Contra vero ex ſententia aliorum, qui non eſ ſe proprie ius accreſcendi in hac ſpecie aſ ſerunt, ibid. num. 20.
- Et eorum opinio ab authore probatur, num. 21. & ſeqq.
- Inſtitutionem certæ rei ex ſententia Ioannis Marci Aquillini, & aliorum interpretum, trahi ad vniuerſam hæreditatem propter præ ſumptam defuncti ſic teſtantis voluntatem, ibidem, numero 24.
- In contrarium tamen grauiſ ſimorum authorum authoritates, & iuris non incognita vulgata potius, & certa principia vrgere, vt ibid. adnotatur, num. 25. & ſeq.
- Inſtitutio in re certa cum ſit, lex (vt author exiſtimat) non tractat de interpretanda, ſiue coniecturanda, aut præ ſumenda defuncti teſtatoris voluntate, ſed de remouendo obſtaculo illo, ne teſtator pro parte teſtatus, & pro parte inteſtatus, decedat, dict. cap. 17. num. 36.
- Inſtitutum in re certa non dato cohærede vniuerſali, ad vniuerſam admitti hæreditatem ex beneficio ſiue diſpoſitione legis, quæ eo caſu rei particularis mentionem adimit, vt ibid. n. 38. & ſeq. obſeruatur.
- Idque inſtitutionis verba ſic importare, vt aliud effici non debuerit, ibid. n. 39.
- De inſtitutione, vt certæ rei mentionem lex detrahat, in quo fundetur præcipuè, ibidem, numero 40.
- Inſtitutio certa rei, quare ad vniuerſum trahatur, nec in ipſa ſola re particulari ſubſtineatur, ibid. num. 41.
- Inſtitutus in re certa, ne ad vniuerſam hæreditatem admittatur, ſiue plus accipere prohibeatur, etiam nullo alio cohærede dato, ſiue nullo alio hærede exiſtente: vtrùm expreſ ſa teſtatoris voluntate, & diſpoſitione effici poſ ſit: ibid. ex num. 42. cum multis ſequentibus: vbi plena & abſoluta manu articulus hic diſcutitur, atque examinatur, & n. 65. cum ſeq.
- Inſtitutio partis quod traheretur ad totum, ſicut lex antiqua induxit, quare non ita induxit, quod inſtitutio ſerui traheretur ad libertatis donationem, remiſ ſiuè, ibid. num. 57.
- Inſtitutus à milite ex fundo, vel alia re particulari certa, non efficitur hæres in vniuerſum, niſi expreſ ſ è conſtet de voluntate militis, ſic voluiſſe, dict. cap. 17. n. 76.
- Inſtitutus in re certa, ne reliquam hæreditatem obtineat, cum teſtator expreſ ſ è prohibet, in totum videtur ab inteſtato decedere, velle tamen taliter inſtitutorem certam iure fideicommiſ ſi deberi: idque ex ſententia quorundam: contra ex ſententia aliorum, de quorum veritate agitur, & res hæc explanatur, ibid. ex num. 104. cum ſeq. vſquè ad num. 117.
- Inſtitutus in re certa, habetur pro hærede vniuerſali, & totam hæreditatem conſequitur, vbi cohæres vniuerſalis datus non vel datus non eſt, vel datus non addit: non ſolum in foro exteriori, ſed etiam in foro conſcientiæ interiori, dict. cap. 17. num. 117. & ſeq.
- Inſtitutus in re certa, vbi teſtator expreſ ſe prohibuit, in vltra carpere poſ ſet, ſalua conſcientia vltra carpere, ſiue retinere non poterit, ſed reliqua bona venientibus ab inteſtato tenebitur reſtituere, ex ſententia multorum.
- Vbi & patris Ludouici Molinæ obſeruationes in propoſito, nouiter expenduntur.
- Contra verò ex ſententia aliorum, ibid. num. 120. 121. & 122.
- Inſtitutus in re certa, nullo alio hærede ſcripto, vtrum iure regio vniuerſam ſequatur hæreditatem, ſicut iure communi conſequebatur, lib. 3. dict. cap. 17. ex num. 123. cum multis ſequentibus vſque in finem capitis. Vbi articulus hic dilucide, & melius quàm antea fuiſ ſet, explanatus relinquitur.
- Inſtitutus in re certa, dato cohærede vniuerſali, vtrum iure regio vniuerſam conſequatur hæreditatem, ſi vniuerſalis cohæres ante teſtatorem moriatur, vel hæreditatem repudiet, aut alia quacunque ratione hæreditatem non adeat, ibid. num. 145. & ſeq. vbi pars affirmatiua probatur.
- Inſtitutus in re certa, vtrum iure regio ad vniuerſam admittatur hæreditatem, cum teſtator expreſsè prohibuit, ne ex bonis, ant hæreditate ſua vltra conſequi poſ ſet; ſiue rem illam certam, aut partem tantum habere, ibid. num. 149. cum ſeq.
- Inſtitutio in re certa, facta per verba obliqua, aut communia, non directa, vtrum iure regio ad vniuerſum trahatur, alio non dato cohærede vniuerſali, ſiue quid eo caſu debeat obſeruari, ibid. num. 155.
- Ioannis Gutierrez ad l. vigeſimam ſecundam, & vigeſimam tertiam, titulo octauo, partita quinta, interpretatio, nouiter, verè tamen & concludenter damnatur, atque eiuſdem l. finis, & intentio detegitur, lib. 3. cap. 3. num. 89.
- Ioannis Gutierrez in terminis quæ ſtionis cuiuſdam Dini, verba quædam, nouè ponderata, & probata, lib. 3. cap. 17. num. 70.
- Ioannem Cephalum, in conſ. 762. ex num. 2. lib. 5. clare videri donationi propter nuptias prælationis priuilegium conceſ ſiſ ſe, prout lib. 3. c. 4. num. 35, adnotatur.
- Cæterum authores ibi relatos, eiuſdem Cephali aſ ſumptum, aut ſententiam non probare, nouè, & verè oſtenditur, ibid. num. 36.
- Nouiter etiam, & verè notatur, eundem Cephalum ſaluari non poſ ſe eo modo, quo Doct. Barboſa ſaluandum eſ ſe credidit, ibid. num. 37.
- Ioannis Cephali relatam ſupra num. 35. ſententiam, fortaſ ſis ſuſtineri poſ ſe in donatione propter nuptias, ex cauſa remunerationis, vel ex alia iuſta cauſa; vt puta à viro ignobili, vel ſene vxoris nobili, aut iuueni factam, prout ibid. num. 39. adnotatur.
- Ioannes Vincentius Hondedei, in conſilio 40. lib. 1. ex num. 27. & num. 34. & 35. explicatur, lib. 3. cap. 9. num. 14.
- Ioannem Vincentium Hondedei, in conſilio 43. per totum, lib. 2. Optimè, & vtiliter loquutum in materia depoſiti, & ibid. dixiſ ſe quamplurima, quæ circa depoſitum neceſ ſaria ſunt, & in praxi conducibilia, lib. 3 cap. 16. num. 34.
- Ioannis Franciſci de Ponte obſeruationes in materia depoſiti, quas in conſil. 56. per totum, reliquit ſcriptas: probantur ibid. num. 37.
- Ioannem Corraſ ſium, recte, & accurate percepiſſe, atque intellexiſ ſe materiam cap. 13 lib. 3. ibid. num. 37.
- Ioannem Corraſ ſium, diuinatoriè quidem, ac contra mentem Pontificis explicaſ ſe textum, in cap. 1. de ſequeſtrat. poſ ſe. & fruct. lib. cap. 16. num. 19.
- Ioannis Imolenſis obiectionem quandam non obeſ ſe ſolutioni traditæ per authorem, lib. 3. cap. 13. num. 6.
- Ioannis Imolenſis diſtinctionem in articulo quodam ſubſtitutionis vulgaris probabilem non eſ ſe, multa potius in contrarium conſiderari poſ ſe, quæ ipſam deſtruerent, atque eliderent, ibid. num. 13.
- Ioannis Imolenſis circa materiam §. ſi ex fundo, l. primæ, ff. de hæredib. inſtit. lectura originalis commendatur, lib. 3. cap. 17. num. 3.
- Ioannis Imolenſis in propoſito eiuſdem §. reſolutio adducitur, & ab authore probatur, ibid. num. 26. & ſeq.
- Ioannis Imolenſis ad l. quidam cum ſeruum, C. de neceſ ſarijs ſeruis hæred. inſtitut. ſolutio, & arguta conſideratio probatur, ibid num. 55.
- Ioannis Crothi in materia d. §. ſi ex fundo dictum quoddam, authori non placere, ibid. n. 84.
- Ioannis Marci Aquilini in materia dicti §. ſi ex fundo, nullum hactenus mentionem feciſ ſe, & eiuſdem obſeruationem in propoſito adduci, lib. 3. dict. cap. 17. num. 23
- Ioannem Marcum Aquilinum, iniuſtè carpere Imolæ, & Crothi ſolutionem, prout ibid. adnotatur num. 52.
- Ioannis Marci Aquilini aduerſus ſolutionem Imolæ argumentationem veram non eſ ſe, & dictis antea manifeſte conuinci, ibid. num. 58.
- Ioannem Marcum Aquilinum contendiſ ſe euertere præcipuum fundamentum opinionis Dini: ſed eius ſolutionem falſam eſ ſe, nouè oſtenditur, ibid. num. 71. & 72. & ſeq.
- Ioannis Marci Aquil. ad l. ſi quis ita 74. ff. de hæred. inſtit ſolutionem, aliquid non valere, ibid. n. 74. & iterum num. 98. & 99.
- Ioannis Marci Aquilini ratio, quare in milite ceſſet deciſio l. 1. §. ſi ex fundo, ff. de hæred. inſti. improbatur nouiter per authorem, ibidem num. 81.
- Ioannis Marci Aquilini, pro conciliatione contrarietatis Bartoli, & Dini concordiam, & diſtinctionem adductam, nec eſ ſe veram, nec etiam nouam, vt nouiter & vere oſtenditur, ibid. n. 92. & quatuor ſeq.
- Ioannis Marci Aquilini diſtinctionem deſtruere text. in l. ſi quis ita hæredes inſtitutus fuerit, ff. de hæred. inſtit. ibid. num. 98.
- Ioannis Bologneti conſideratio in articulo illo, vtrum mors ciuilis denominari potuerit ab interpretibus, confutata, lib. 3. cap. 12. num. 21.
- Ioannis Bologneti in articulo illo, quibus in caſibus mors ciuilis æquiparetur naturali, verba quædam præcitata, & probata, ibid. num. 26.
- Ioannis Matiençi refertur ſententia, quæ iuris communis correctionem inducit, & inſtituto in re certa ius accreſcendi, ſiue in cæteris rebus de iure huius Regni incrementum denegat, lib. 3. cap. 17. num. 124. & num. 125. Vbi eiuſdem authoris fundamenta expenduntur, & ad duo principaliter reducuntur.
- Ioannis Matiençi ſententia recipitur eiuſdem tamen ratio improbatur, & noua. diuersáque ratio redditur, ibid. num. 150.
- Ioan. Lup. de Palat. Rubr. ad l. 40. Tauri, decidendi rationes duæ, nouiter & verè carpiuntur, lib. 3. cap. 19. num. 108.
- Ioannis Garſiæ circa interpretationem textus, in cap licet. de voto, & voti redemptione: obſeruationes quædam nouiter, & verè confutantur, lib. 3 cap. 19 num. 120.
- Ipſius dicto aut verbum perſonaliſ ſimum eſt, lib. 3. cap. 5. num. 78.
- Iſerniæ obſeruatio quædam adducitur, ex qua maſculus ex ſ œmina præfertur fœminæ ex maſculo, lib. 3 cap. 19. nun. 157.
- Iuramentum an confirmet contractum, & reſciſſionem impediat? In terminis authent. Sacramenta puberum, C. ſi aduerſus vendit. & cap. quamuis pactum, de pact. in 6. Et vtrum ea iura procedant enormi, aut enormiſ ſima læ ſione interueniente, lib. 3 cap. 2. per totum, vbi latè, & vtiliter agitur.
- Iuramentum excludit maiorem à beneficio l. 2. de reſcindenda vendit, ibid. num. 35.
- Sed non excludit ſtante enormiſ ſima læ ſione, ibid. num. 36.
- Ius quando alteri eſt iam quæ ſitum ex aliqua diſpoſitione, & ſi ceſ ſet diſpoſitionis cauſa, non tamen ſubuertitur diſpoſitio, lib. 3. cap. 15. numero 7.
- Ius quæ ſitum facilius conſeruatur, quam ius nouum acquiritur, & difficilius excluditur quis à iure quæ ſito, quàm à iure quærendo, ibidem, num. 8. & vide num. 9. & ſequent. vbi id comprobatur.
- Iure accreſcendi an reliquam hæreditatem obtineat, qui in re certa fuit inſtitutus, lib. 3. cap. 17. ex num. 19. cum ſeq. & ſupra litera I, verbo, inſtitutus, & inſtitutio.
- In iure accreſcendi portio deficiens, portioni non perſonæ accreſcit, dicto cap. 17. num. 22.
- Ius accreſcendi in legatis & fideicommiſ ſis, etiam vniuerſalibus, prohiberi poſ ſe, vnanimiter omnes docuiſ ſe, ibidem, numero 61.
- Ius accreſcendi, etiam abſque prohibitione teſtatoris ceſ ſare in ſubſtitutione fideicommiſ ſaria, ſi vnus ex fideicommiſ ſariis repudiet partem ſuam, & tunc hæredem inſtitutum illam in ſe retinere, ibidem, num. 62.
- Ius accreſcendi introduci, qua ratione neceſ ſe fuit, ibidem, num. 87.
- Ius accreſcendi à teſtatore prohiberi non poteſt, ibid. num. 88.
- Iure accreſcendi à teſtatore prohibito, quod adhuc ipſe teſtatus cenſeatur, non inteſtatus deceſ ſiſ ſe, ibid. num. 89.
- Et argumento cuidam, quod in contrarium videtur fortiter vrgere, optime & vere ſatisfactum remiſ ſiue, ibid. num. 90.
- Ius accreſcendi deſcendere principaliter, ſiue immediate inuentum atque introductum fuiſ ſe à lege, ſecundario tamen ex tacito iudicio teſtatoris, ſiue tacita & coniecturata mente ipſius, ibid. num. 91.
- Ius accreſcendi de iure huius regni ſublatum non eſ ſe, ibid. num. 146.
- Ius accreſcendi hodie poſt deciſionem. l. primæ, titulo 4. lib. 5. nouæ collect. Regiæ expreſ ſe prohiberi poſ ſe per teſtatorem, imo & tacite prohibitum, ſufficere, ibid. num. 152.

- L.

- LEgata & cætera relicta, an debeantur ex teſtamento facto per vim, lib. 3. cap. 1. ex n. 49. cum ſeq.
- Legata ex teſtamento per vim facto, quando non debentur, legatariis erit ſaluum ius recuperandi intereſ ſe, aut damnum contra inferentem metum, ibid. num. 54 & 55.
- Legata an debeantur ex teſtamento, quod per dolum, non per metum factum fuit, ibid, ex n. 57. vſque ad num. 65.
- Legatum creditori (quod repræ ſentationis commodum facit vtile) vtrum per legem falcidiam ſit reſecandum de toto legato principali, an verò dumtaxat de ipſo repræ ſentationis commodo, lib. 3. cap. 19. num. 4.
- Legis verba quantumuis generalia ſint, recipiunt interpretationem reſtrictiuam, ne quis indebitè damnum patiatur, lib. 3. cap. 3. num. 70.
- Et ne lex ipſa iniquitatem aliquam, ſiue defectum rationis contineat, ſemper interpretatio admitti debet, ibid num. 71.
- Legis claram deciſionem vbi habemus, non eſt amplius elaborandum, nec aliter dubitandum, ſed ita tenendum, prout lex dicit, lib. 3. cap. 7. num. 34.
- L. 14. in fine, tit. 4 partit. 6. conditores, quid in conſideratione principaliter habuerint, vt eius deciſionem ſic compoſitam, aut ſcriptam relinquerent, lib. 3. cap. 7. num. 39.
- L. 14. tit. 4. part. 6. deciſionem, velut deſtruere omnia, quæ in eiuſdem propoſito authores nonnulli huius Regni reliquerunt ſcripta, ibidem, num. 40.
- L. 41. Tauri procedit in vinculis particularibus, in anniuerſatiis, & patronatibus, ſiue capellaniis, aut memoriis perpetuis, iure maioratus relictis, lib. 3. cap. 19. num. 278.
- L. 45. Tauri remedium, procedit etiam, & habet locum in vinculis particularibus, abſque Regia facultate, authoritate legum huius Regni factis, & in anniuerſariis, atque patronatibus, iure maioratus relictis, ibid. n. 280.
- L. 46. Tauri, procedit etiam in vinculis particularibus, abſque Regia facultate factis, ſed authoritate legum huius Regni, tertij & quinti, ſtantibus deſcendentibus legitimis, & his deficientibus omnium bonorum, in anniuerſariis etiam defunctorum, & patronatibus, atque capellaniis perpetuis, quando iure maioratus relinquuntur, ibid. num. 281.
- L. perfecta donatio, C. de donat. quæ ſub modo, indiſtinctè procedit in diſpoſitione, ac in perſona quacunque, nec vlla cauſa, aut perſona ab eius deciſione excipitur, lib. 3. cap. 10. num. 2.
- Procedit etiam in Principe, adeò quod Princeps etiam non poſ ſit modificare, nec altera reali quomodo donationem perfectam, per eum in fauorem alicuius factam. nec eidem nouas conditiones adiicere, ibid. num. 3.
- L. perfecta donatio, C. de donat, quæ ſub modo, procedit etiam in vinculis perpetuis, ſeu primogeniis, ac etiam in meliorationibus inter viuos factis, ibid. num. 5.
- L. vbi repugnantia. ff. de regulis iuris, ſeptem limitationes, ſeu reſtrictiones, remiſ ſiue dict. cap. 10 num. 21.
- L. ſicut. C. de obligat. & act. contra Socin. Couar. & ſequaces, fortiter inducta, ibid n. 51.
- L. 27. Tauri, noua & notanda interpretatio, atque veriſ ſima conſideratio proponitur, & concluditur, non poſ ſe eidem legi fraudem fieri appoſitis conditionibus eiuſmodi, ex quibus priorum vocationum reuocatio, aut alteratio inducatur, lib. 3. cap. 12. num. 48. vbi latius id demonſtratur.
- Legis diſpoſitio, realis potius, quam verbalis eſ ſe debet, dict. cap. 12. num. 49.
- Legis diſpoſitio & voluntas machinatione aliqua circunſcribi non debet, ibid. num. 50.
- Legis 40. Tauri pro ſingulari confirmatione, & iuſtificatione, mire vrgere, ea quæ ſingulariter & vere adnotantur, lib. 3. cap. 19. n. 220.
- L. 40. Tauri, in poſtrema ſui parte, eſ ſe iuri communi conſonam, recte obſeruaſ ſe Peraltam, ibid. num. 296.
- In cæteris queque partibus iuri communi conuenire, ibid. num. 297.
- L. primæ. §. ſi ex fundo. ff. de hæred. inſtitu. circa rationem, ſcriptores omnes ſic variaſ ſe, vt in reſolutione, aut explanatione quæ ſtionum eiuſdem materiæ variare & diſ ſentire, vis quodammodo fuerit: vtpote cum eas ſententias proponant, opiniones ve tueantur, quæ dicti §. rationi, iuxta eorum placita magis conueniant, lib. 3. cap. 17. num. 13.
- L. 40. Tauri, verba quædam, an potius ad qualitatem primogenituræ, quam ad gradum referenda ſint, lib. 3. cap. 19. num. 51, & 159. cum ſeq.
- L. 40. Tauri, deciſio quam neceſ ſaria fuerit in his regnis, vt tot ambages, atque contrarietates ceſ ſarent, ibid. num. 354. & 355.
- Legitima filiorum propter inuentarium non confectum, vtrum amitti debeat, dubium eſ ſe, nulla lege iuris communis expreſ ſim deciſum, nec etiam Regia conſtitutione ita clare ſublatum, vt dubitationi locus adhuc non ſit, & eſ ſe potuerit, lib. 3 cap. 5. num. 1.
- Nam in §. ſi vero non fecerit, in authent. de hæred. & falcidia, & in vltima. C. de iure deliberandi, duntaxat exprimatur, quod hæres qui non fecerit inuentarium, debeat de iure ſoluere legatarijs, & ne fruatur commodo falcidiæ, quæ locum habet, cum vltra probantem legata relinquuntur, ibid num. 2.
- Legitima tamen filiorum, quod ob inuentarium non confectum amittatur, nulla lege reperitur cautum, nec prouiſum, ibid. num. 3.
- Nec etiam aliqua lege ad effectum prædictum. ſcilicet legitimæ non amittendæ præceptum filio impoſitum eſt, vt inuentarium conficiat, ibid. num. 4.
- Vbi etiam, quod ſi neceſ ſarium id fuiſ ſet, æquum non ſolum, imo & neceſ ſarium erat exprimere, vt filius ſciret inuentatio non confecto legitimam amitti, ſicut expreſ ſe cautum eſt in falcidia.
- Aliàs iniquum quidem videretur, filium priuari legitima ex poſtfacto, eo quod inuentarium non feciſ ſet, cuius conficiendi nulla obligatio erat ei iniuncta, ibid num. 5.
- Præterea de iure regio partitarum, idem quod de iure communi diſponitur in falcidia, vt ſcilicet propter inuentarium non confectum ab hærede amitti debeat, non verò declaratur, an etiam id intelligendum ſit de filio hærede, aut reſpectu legitimæ filijs debitæ, ibid. num. 6. & vide pluribus numeris ſeq. vbi plura adnotantur circa ſolutionem præfati dubij. an legitima amittatur propter inuentarium non confectum, vide etiam n. 40. & ſeq.
- Dubium commune Doctorum, an ſcilicet legitima filiorum propter inuentarium non confectum amittatur, non verſari circa creditores hæreditarios, ſed circa legatarios & fideicommiſ ſarios duntaxar. lib. 3. cap 5. num. 25.
- Quia cum legitima non ſit, nec debeatur ni ſi deducto ære alieno.
- Imo ſi totam hæreditatem abſorbeat æs alienum, nulla omnino debeatur legitima, etiam ſi inuentarium confectum eſ ſet, aduerſus creditores legitima non detraheretur.
- Quia æs alienum præcedit legitimam, ſiue factum ſit inuentarium, ſiue non, & ideo deductio legitimæ aduerſus creditores locum non habet, ibid. dict. num. 25.
- Legitimæ deductio aduerſus legatarios locum obtinet, & in illa potior eſt cauſa filiorum, etiam ſi inuentarium confectum non fuerit, Contra D. Franciſcum Sarmient. dict. cap. 5, num. 26. & vide numeris ſeq. vbi eiuſdem Sarmienti reſolutio in propoſito confutatur.
- Filius inuentarium non conficiens, dato quod ex deciſione. l. 17. tit. 11. partit. 6. legitimam amittere non debeat, id tamen ita intelligendum erit, ſi ab eo dolus malus & fraus abſit omnino, vt ibid. num. 29. adnotatur, & noua authoris declaratio traditur in propoſito.
- Legitima filiorum, vtrum de iure naturali ſit, vel de iure ciuili poſitiuo. vulgata equidem, & frequenter, varijſque in locis agitata quæ ſtio, vt conſtat ex multiis authoribus, qui lib. 3. cap. 5. num 30. recenſentur.
- Legitima ex ſententia Dini, & aliorum, nomine, origine, quantitate, & neceſ ſitate quod de iure ciuili deſcendat, & conſequenter, quod licet quodam inſtinctu naturæ, ac ratione quadam & curſu naturali debita videatur legitima.
- Eiuſdem tamen relinquendo neceſ ſitas, tam quoad ipſam legitimam ſimpliciter ſumptam, atque alimenta, quam quoad eius quotam, & quantitatem ex iure ciuili procedat, non ex iure naturali, ibid. num. 31. per totum.
- Legitima ex ſententia quam plurimorum authorum in totum tolli poteſt per legem, vel ſtatutum, vel per conſuetudinem aut reſcriptum Principis, ibid. num. 32.
- Legitimæ quota, ſeu eius quantitas, ex ſententia permultorum aliorum authorum, quod ſit de iure ciuili poſitiuo: legitima tamen ipſa ſimpliciter ſumpta, quod ex iure naturali, vel gentium primæuo deſcendat.
- Ideoque tolli non poſ ſit in totum per legem, vel ſtaturum, nec etiam conſuetudinem, vel Principis reſcriptum.
- Quanuis in quantitate, quæ eſt de iure ciuili, lege, ſtatuto, conſuetudine, ſeu Principis reſcripto minui poſ ſit, vt vſque ad naturam reuerratur, id eſt ad alimenta tantum ea enim tolli non poſſunt tanquam iure naturali debita, ibid. num. 33. per totum.
- Legitima ex ſententia quorundam authorum, quod ſimpliciter atque indiſtincte debeatur filijs de iure naturali, ibid. num. 34. vbi oſtenditur in quo hæc opinio à præcedentibus differat.
- Ex ſententia tamen authoris, quod nonnulla conſtitui debeant pro dilucida, atque abſoluta præfati dubij reſolutione, quæ nouiter & vltra alios, verè tamen adnotantur, ibid n. 35. & ſeq. vbi in effectu ſecunda opinio magis probatur, & tertia declaratur, ibid. num. 39.
- Legitima aliquando à lege tolli poteſt in totum, vel minui iuſta ſcilicet cauſa interueniente, quia tunc lex ipſa naturæ, ſiue ius naturale non modo repugnat, imo ratio alia naturalis, qua ius ciuile fundatur, ſic ſuadet, vt ibid. num. 36. latius explicatur.
- Legitimam ob inuentarium non confectum non amitti de iure regio partitarum, ſic elatum, atque indubitatum ex dictis antea remanere, vt omnino probari debeat, ibid. n. 41.
- Et inde inferri poſ ſe ad nonnulla, quæ; notatu & ſcitu ſunt digna, nec vllus hactenus ſic adnotauit, ibid. d. num. 41. & vide vſque ad num. 47. vbi ea adducuntur.
- Legitima filiorum, vtrum admittatur propter inuentarium non confectum, in illo articulo, in terminis iuris communis loquendo, atque ſecluſa legis partitæ; conſtitutione, duas eſ ſe ex ſententia communi opiniones, & illas contrarias omnino, ibid. num. 47.
- Verè tamen ex ſententia authoris tres opiniones fuiſ ſe in præfato articulo, vt numeris ſequentibus obſeruatur, atque ipſ ęmet opiniones præcitantur.
- Et tandem numero 54. recenſetur opinio eorum, qui ſimpliciter & indiſtinctè aſ ſeuerarunt, filios propter inuentarium non confectum legitimam non amittere, nec ad ſolutionem legatorum teneri, & num. 55. & 56. ab authore probatur.
- Legitimam non amittit patronus ob inuentarium non confectum, ibid. num. 57.
- In legitima vtrum ſubſtitutio vulgaris fieri poſ ſit, lib. 3 cap. 11. num. 1. & ſeq.
- Legitimam, vtrum patre monaſterium ingreſ ſo & religionem profeſ ſo, ſtatim non expectata morte naturali patris ipſius, filius petere poſ ſit, lib. 3. cap. 12. num. 31. per totum. Vbi diuerſ æ interpretum ſententiæ proferuntur, & authori placitum proponitur.
- Lineam filiorum alicuius præcedentem in ordine ſcripturæ lineæ aliorum, qui poſt eos vocantur, præferendam omnino in ordine ſucceſ ſionis, lib. 3. cap. 15. num. 27.
- Linea illius, qui ſemel maioratum acquiſiuit, cæteris præferenda eſt, nec admittendus alius, donec deficiant omnes, qui ex eius linea proceſ ſerint, ibid. num. 53.
- Linea initium videtur accipere per ſolam vocationem alicuius, & ſic per ſolam aptitudinem potentiam ſuccedendi aliquo tempore, & omnes deſcendentes eiuſdem incluſi videntur virtualiter, ibid. num. 77.
- Locatio & conductio iiſdem, quibus emptio & venditio conſiſtit regulis, quamuis in aliquibus à contractu emptionis & venditionis differat, lib. 3. cap. 3. num. 1.
- Et contrahitur ſimul, atque de mercede conuenit, ibid. num. 2.
- Duplicémque actionem parit, ex locato, quæ locatori ad mercedem: ex conducto, quæ conductori ad vſum & fruitionem rei datur, ibid. num. 3.
- Locationis contractus, vt adimpleatur, liberè & plenè debet vti frui conductor, ibid. n. 4.
- Et ſic locator tenetur ad factum, id eſt pati conductorem vti re conducta, & eam præ ſtare, nihílque facere, quominus liberè & pacificè fruatur, ibid. num. 5.
- Et quemadmodum venditor tenetur tradere rem, ſi pretium conſequi velit, ita locator tenetur præ ſtare, vt conductor fructus & prouentus percipiat, non ſolum per ſimplicem traditionem rei, ſed per continuam patientiam, & omnis obſtaculi remotionem, ibid. n. 6.
- Et ſicut in venditione rei conſtituitur pretium reſpectu rei, ita in locatione conſtituitur pretium gratia fructum, & habito reſpectu ad prouentus & fructus ſingulis annis, ibidem, num. 7.
- Vnde ſequitur, quod ſicut quando venditor non tradit rem, tenetur ad intereſ ſe, ita locator, ſi non facit, quod conductor poſ ſit fructus percipere, tenetur ad intereſ ſe, ibid. n. 8.
- Et quamuis in venditione, & in aliis contractibus, primo vſu etiam momentaneo quis cenſeatur tradidiſ ſe, & eſ ſe liberatus, tamen in contractu locationis & conductionis, locator non dicitur tradidiſ ſe niſi pro eo tempore, quo conductor frui licuit: quia vniuerſa ſubſtantia eius contractus in eo verſatur, vt liceat conductori vti, quod eſt factum ſucceſ ſiuum, ibidem, numero 40.
- Nec ſufficit, quod in principio interueniat patientia, ſed eius perſeuerantia requiritur, ibid. num. 10.
- Sic vt non dicatur tradita libera poſ ſeſ ſio rei locatæ, quando non durauit pro toto tempore conuento, vtendi & fruendi facultas, ibidem, num. 11.
- Quia præ ſtatio patientiæ ad quam tenetur locator, dicitur indiuidua, & non ſufficit pro parte impleri; atque ideo ſi locator non præ ſtitit integram patientiam, non dicitur pro ſua parte impleuiſ ſe: quoniam in talibus indiuiduis, nihil actum intelligitur, cum ſupereſt agendum, ibid. num. 12.
- Locator, ſi toto tempore locationis, patientiam non præ ſtet, & omne obſtaculum remoueat, penſionem exigere non poteſt, lib. 3. dict. cap. 3. num. 13.
- Quia in contractibus vltro citròque obligatoriis (vt eſt locatio) agere volens, oportet impleuiſ ſe pro ſua parte implenda, aliàs obſtauit exceptio non implementi, ibid. num. 14.
- Hæc autem exceptio, quod alter ex contrahentibus non impleuerit pro parte ſua, ſemper opponi poteſt, etiam ſi ſtatuto omnes exceptiones remoueantur, ibid. num. 15.
- Locator in libello, in quo petit penſionem, vt obtineat, neceſ ſario adiicere debet, quod præ ſtiterit & accommodauerit liberum vſum, & patientiam, quia ex ſola locatione non videtur adimpleuiſ ſe contractum ex parte ſua, niſi in patientia perſeuerauerit, ibid n. 16.
- Et ſic non ſolum tenetur patientiam allegare, ſed probare, ibid. num. 17.
- In locationis & conductionis contractu, vſus rei eſt ex ſubſtantialibus, vel naturalibus intrinſecis illius contractus, ibid. num. 65.
- Vnde pactum initum per quod vſus rei auferatur, ſiue renuntiatio caſus prouenientis facto, aut impedimento locatoris, tanquam contra ſubſtantiam, vel naturam intrinſecam ipſius contractus nihil valeret, atque viribus non ſubſiſteret, ibid. num. 66.
- Quia talis obligatio daret materiam delinquendi, adeò quod non firmaretur iuramento, ibidem, num. 67.
- Idcirco non ſolum Iureconſulti, ſed etiam & legum partitarum conditores caute, aut cum myſterio fuerunt loquuti, vt nouiter & verè ibid. adnotauit author, num. 68.
- Ludouici Molinæ, è Societate Ieſu Religioſi, ideo lib. 3. cap. 1. num. 5. factam mentionem ab authore, quod vel ipſo ſolo prælecto, eorum omnium vera & diſtincta reſolutio deduci poſſit, quæ in propoſito materiæ eiuſdem cap. primi, ad forum conſcientiæ pertinent.
- Ludouici Molinae Religioſi traditio probatur, ibid. num. 32.
- Ludouici Molinæ Religioſi, verba quædam recenſeatur, quæ authoris religionem confirmant, ibid. num. 166.
- P. Ludouici Molinæ in materia depoſiti ſententia, nouiter adducta, lib. 3. cap. 16. num. 69.
- P. Ludouici Molinæ in eodem propoſito, ac de iure communi veriſ ſimam reſolutionem, dubiam reddi de iure regio poſt deciſionem l. cuiuſdam partitæ, ibid. n. 74.
- P. Ludouici Molinæ locus pro ſententia & reſolutione authoris, nouiter expenditur, lib. 3. c. 9. num. 24.
- P. Ludouici Molinæ ad interpretationem cap. licet, de voto, & voti redempt. obſeruationes duæ approbantur, alię verò duæ nouiter carpiuntur, lib. 3 cap. 19. num. 123.
- P. Ludouici Molinæ in explicatione quorundam legum partitæ, obſeruatio quædam approbatur, ibid. num. 131.
- P. Ludouici Molinæ in materia repræ ſentationis placitum, nouè approbatur, ibidem, numero 352.
- Ludouicus Molina, de Hiſpanorum primogeniis, lib. 2 cap, 3. n. 27. & 28. explicatus, lib. 3. cap. 2. num. 66. & n. 81.
- Ludouicus Molina, quare variauerit in articulo illo conditionis aut præcepti, ducendi conſanguineam exiſtentem in ſecundo gradu, lib. 3. cap 7. num. 47.
- Ludouici Molinæ in eodem articulo reſolutionem, ſeruandam omnino in praxi, & eiuſdem authoris ambiguitatem, aut varietatem, non debere aliis in futurum, variandi, aut diuerſas ſententias ſuſtinendi, anſam aut occaſionem præ ſtare, ibid num. 48.
- Ludouici Molinæ diſtinctio & reſolutio in quæſtione quadam maioratus refertur, lib. 3, cap. 10. num. 9,
- Ludouici Molinæ in eadem materia maioratus, conſiderationes quædam ab authore probatæ. ibid. num. 35.
- Ludouici Molinæ locus explicatur, lib. 3. cap. 12. num 64.
- Ludouici Molinæ ad legem 4. tit. 15. partita 2. interpretationes tres referuntur, lib. 3 cap. 19. num. 126.
- Ludouicus Molina, nouiter explicatur, lib. 3. c. 19. num. 222.
- Ludouici Molinæ pro opinione quæ defenditur in articulo quodam repræ ſentationis, meus clara, & velut expreſ ſa ſententia detegitur, ibid. num. 351.

- M.

- MAioratum factum in fauorem vnius filij, ſi pater reuocauerit perſuaſionibus alterius, qualiter filio conſuli poſ ſit, lib. cap. 1. num. 111.
- Maioratum antea factum vt reuocet, perſuaſio nimia filij inducentis parentem, habetur loco compulſionis & coactionis, maximè ſi pater ſit valde ſenex, ibid. num. 112.
- Maioratus inſtitutor, ſiue pater, qui de propriis bonis maioratum inſtituit, meliorationemve in aliquem ex filiis aut deſcendentibus fecit irreuocabiliter, non poterit ex poſt facto in maioratu aut meliorationem addere alias conditiones, quam illas, quas tempore confectionis eiuſdem appoſuit, nec de nouo modificare, aut quocunque modo alterare, lib. 3. cap. 10. num. 6.
- Contra tamen obſeruandum erit, ſi maioratus, aut melioratio reuocabiliter facta fuerit.
- Nam cum eo poſ ſit pater, in totum reuocare, multo magis nouas conditiones adiicere. aut de nouo modificare poterit, ibid. num. 7.
- Maioratus primus inſtitutor, ſiue pater, qui maioratum aut meliorationem irreuocabiliter conſtituit. an poſ ſit alia bona ſubrogare, quam ea, quæ à principio comprehenſa, ſiue expreſ ſa, aut aſ ſignata fuerunt, ibid. num. 8.
- Maioratus irreuocabiliter facti primus inſtitutor, ſiue eiuſdem ſucceſ ſor, aut poſ ſeſ ſor alius quicunque, qui ipſi maioratui aliquid ex bonis proprijs adiunxit, ſiue propria bona libera addidit, an poſ ſit nouas conditiones antiquo maioratui adiicere, ibid. ex num. 9. cum ſeq. & num. 17. vera reſolutio traditur, & duo caſus principales diſtinguuntur.
- Maioratum, ſeu meliorationem tertij bonorum ſemel irreuocabiliter factam, ſicut non poteſt: inſtitutor reuocare, ſic nec circa eam aliquam declarationem facere filio non conſentiente, quæ illi præiudicium aliquod afferat, & ſi vult facere aliquam declarationem, debet ſtare in ſinibus declarationis, nec vltra progredi, ſiue nihil de nouo diſponere, ibid. num. 24.
- Maioratus, vel meliorationis etiam irreuocabiliter factæ ſcriptura, quoties obſcura eſt, ad inſtitutorem maioratus expectat declarare eam, ibi. num. 25.
- Maioratus inſtitutori, in caſu in quo licitum eſt declarare ſeu interpretati verba obſcura, ſiue aliquam clauſulam inſtitutionis, vel diſpoſitionis irreuocabiliter factæ: ita debet fieri declaratio, ſeu interpretatio, ſicuti à lege ipſa ſit, & non aliter, ibid. num. 26.
- Item vt verbis diſpoſitionis, & ſubiectæ materiæ proprie conueniat, ibid. num. 27.
- Quod in quacunque diſpoſitione obſeruandum eſt, nec à ſenſu verborum recedi poteſt, quando actus non eſt reiterabilis, ibid. dict. n. 27.
- Poſito etiam, quod maioratus declaratio fiat iuxta proprium ſenſum verborum, debent citari aut vocari hi, qui ex declaratione lædi poſ ſunt: maxime ſi ex diſpoſitione iam fuerit ius aliquod quæ ſitum illis, & ſi vocarentur forſam, vel non, vel aliter declaratio fieret, ibidem, num. 28.
- Maioratus vltimi poſ ſeſ ſoris declarationem, aliis vocatis, vel qui ex legis, aut inſtitutoris diſpoſitione ad ſucceſ ſionem admitti debent, non nocere, dict. cap. 10. num. 31.
- Maioratus primam inſtitutionem ſeu inueſtituram, ſemper attendendam eſ ſe, nec poſ ſe ei ex poſterioribus derogari, ibidem numero 33.
- Maioratus poſ ſeſ ſoris de ſequenti ſucceſ ſorè, aut de rebus ad maioratum ipſum pertinentibus declaratio, cuius effectus ſit, dict. cap. 10. num. 35. & ſeq.
- A maioratu ex facultate legis Regni in tertia parte bonorum facto, filias propter maſculos tranſuerſales, aut remotiores non poſ ſe excludi: quanuis poſ ſint à primogenio ex Regia facultate inſtituto, lib. 3. cap. 12. num. 45.
- Maioratuum, ſiue primogeniorum finem præcipuum eſ ſe, vt familiarum dignitas, & nomen, ac inſtitutorum memoria conſeruetur.
- Idque de natura omnium primogeniorum eſ ſe, & ſi alter non exprimatur, ibid. num. 58.
- Maioratuum, ſeu primogeniorum inſtitutiones, ipſaque primogenia, minime conuenire Monachus, ibid. num. 62.
- Maioratuum, ſeu primogeniorum inſtitutiones ſuſtineri, iuſtaſque reputari nonnullis de cauſis, ſiue rationibus, ibid. num. 68.
- Illaſque Monachorum, ſeu Monaſteriorum ſucceſſioni minime conuenire, aut non congrue adaptari, ibid. dict. num. 68.
- Maioratum, ſeu primogenium eſ ſe ius ſuccedendi in bonis, ea lege relictis, vt in familia perpetuo integre conſeruentur, proximoque cuique primogenito ordine ſucceſ ſiuo deferantur, lib. 3. dict. cap. 12. num. 69. vbi etiam dicitur, id ſecundum maioratus naturam, ac ſubſtantiam eſ ſe.
- Maioratum eo ipſo, quod ex aliquibus bonis ſe facere quis profitetur, bona ipſa in propria familia velle perpetuo conſeruari, ac familiæ ipſius fauore diſponere, cenſendus eſt, ibidem num. 70.
- Idcirco neceſ ſario dicendum videtur, quod nunquam ad ſucceſ ſionem Monachus, aut Monaſterium admitti poſ ſit.
- Quia nec vno momento poſ ſunt bona à familia extrahi.
- Extraherentur autem, ſi Monaſterium poſ ſideret illa in communi, cum in particulari poſ ſidere, aut obtinere eadem Monacus non poſ ſet, ibid. num. 71.
- Ad maioratus ſucceſ ſionem habilitate, tempore quo ſucceſ ſio defertur, conſiderandam eſ ſe, nec antea exiſtentem, vel poſt ſuperuenientem prodeſ ſe, ſi tunc, cum defertur ſucceſ ſio, non exiſtat, ibid. num. 103.
- Maioratus, ſeu primogenituræ ius renuntiari, cedi, atque etiam vendi, vel in alium transferri poteſt, lib. 3. dict. cap. 12. num. 107.
- Idque maxime procedit, ſi renuntiatio, ceſ ſio, vel translatio fiat ſequenti in gradu, ibidem numero 108.
- Poteſt tamen in quemcunque alium, etiam non ſequentem, vel extraneum fieri, modo pro vita dumtaxatcedentis, & in ſui præiudicium, commoditatíſque, aut fructus, & prouentus maioratus, non iuris eiuſdem renuntiatio fiat: prout ibid. num. 109. explicatur.
- Atque in propoſito ſingularis, & noua, atque notanda reſolutio traditur, qua diſtinctè dignoſci poterit, vtrum ceſ ſio hæc, aut commoditatis conceſ ſio per ingreſ ſum religionis, & profeſſionem concedentis finiatur, an verò mors naturalis eiuſdem expectari debeat, ibidem, numero 110.
- Maioratus, ſeu primogenituræ ius renuntiari, cedi, vel etiam quoquomodo transferri pleno iure non poſ ſe in præiudicium ſequentium maioratus ſucceſ ſorum, & potius ius ceſ ſionario habentium, ibid. num. 111.
- Imò ſequentem ſucceſ ſorem, ex legis, vel inſtitutoris, diſpoſitione ad ſucceſ ſionem tunc venientem, ſtatim poſ ſe ceſ ſionem, aut renuntiationem reuocare.
- Nec validè, ac cum effectu poſ ſe fieri, niſi in eiuſdem fauorem fiat, ibid. d. num. 111.
- Et ſi aliter facta eſ ſet, à maioratus poſ ſeſ ſore ius non diſcederet, ſed potius illæ ſum & intactum maneret, nec ſucceſ ſionis vocatio contingeret, ibid. num. 112.
- Maioratus, aut primogenituræ ceſ ſione, aut renuntiatione facta ſequenti vocato, adeo plenum ius eidem acquiri, vt remedio l. 45. Tauri, poſ ſit ipſe vti. ibid. num. 113.
- Modo poſ ſeſ ſor integrum ius maioratus renuntiauerit, & à ſe illud penitus abdicauerit, nec enim ſufficeret, ſolam poſ ſeſ ſionem maioratus in alium tranſtuliſ ſe. ibid. num. 114.
- Maioratus, ſeu primogenituræ, aut fideicommiſ ſi renuntiatio, ſi à patre fiat in vita, & de præmatura hac reſtitutione, aut tranſlatione cæteri filij, aut etiam creditores conqueruntur, quid tunc obſeruari debeat, remiſ ſiuè, ibidem, numero 115.
- Maioratum quamuis de nouo acquirere quis non poſ ſet, tamen quod illum retinere valeat, conſiderata habilitate & capacitate, quæ tempore ſucceſ ſionis in eo fuit, lib. 3. cap. 15. num. 2.
- Maioratum inſtituens, ſi alienationem bonorum eius prohibeat, vel aliquas conditiones appoſuerit, quas à ſucceſ ſoribus ſeruari præceperit ſub pœna, quod ſi ſucceſ ſor contra fecerit, ad proximiorem, vel ad ſequentem in gradu maioratus deueniat: ſi poſ ſeſ ſor alienauerit, vel conditiones non ſeruauerit, filius eius, vel deſcendens debet admitti, lib. 3. cap. 15. num. 37. vbi latius id probatur.
- Ex maioratu, in quo plures gradus ſubſtitutionum continentur, quælibet ſubſtitutio iudicatur de per ſe; & vna non dependet ab alia, imo quot ſunt perſonæ vocatæ, tot reſultant ſubſtitutiones, ibid. num. 44.
- Inde fit, vt vno mortuo, vel aliter ſuccedere non valente, ſiue à ſucceſ ſione tempore, aut alio euentu excluſo: ius ſubſtitutionis poſt eum vocati non deficiat.
- Imo ex perſona ſua tunc ſuccedere poſ ſit, ibid. num. 45.
- In maioratibus, ſubſtitutione prima deficiente, tunc demum & ſequentes corruere, quando dependerent à prima tanquam acceſ ſoriæ, & non poſ ſent abſque illa ſubſiſtere, ſecus tamen ſi æque principales eſ ſent, & per ſe ſubſiſterent, ibid. num. 58.
- Maioratus, & Hiſpanorum primogenia, vtrum iure ſanguinis, an iure hæreditario deferantur, lib. 3. cap. 19. n. 100. 101. & 102.
- Maioratum inſtituens, ſi ad eius ſucceſ ſionem maſculos inuitauerit, & in defectum illorum fœminas, ſi linea Maſculorum finiatur, & maſculus & fœmina ex linea maſculina reperiantur, Maſculus fœminæ prefertur, ibid. num. 154.
- In maioratus, ſeu primogenij inſtitutione, ſemper cenſetur vocata linea recta primogenitorum ſucceſ ſiue in infinitum de primogenito in primogenitum, & ſic quilibet eorum habet vocationem iure proprio, atque ex propria vocatione, abſque iuris alterius tranſmiſ ſione, lib. 3. c. 19. num. 167.
- Quod nedum procedit in linea recta deſcendentium, ſed etiam tranſuerſalium, vt ibidem adnotatur, num. 168.
- Idque ex propria natura primogenij, & conſuetudine ſuccedendi in maioratibus, ibidem, numero 169.
- Atque ex intentione & mente aperta. 1. 40. Tauri, vt ibidem numero 170. obſeruatur.
- Maioratus, fideicommiſ ſa, & ſubſtitutiones, non ſolum in vltimis voluntatibus, ſed etiam in contractibus, & diſpoſitionibus inter viuos poſſunt fieri, lib. 3. cap. 19. numero 252.
- Maioratus in contractu inſtituti, vtrum vim vltimæ voluntatis obtineant, ibid. numero 253.
- Maioratus, ſeu primogenia, non modo cum facultate Regia, ſed etiam abſque ea, ex certa parte bonorum, aut ex vniuerſis poſ ſunt inſtitui. lib. 3. cap. 19. num. 274.
- Maioratus, ſi inſtitutus ſit per viam vinculi particularis, aut meliorationis tertij & quinti bonorum inter liberos, aut anniuerſarij, vel Capellaniæ, iuríſve patronatus perpetui abſque facultate Regia, verus quidem maioratus eſt, ac leges omnes Regiæ, quæ de maioratibus loquuntur, habent locum in eis: prout ibidem num. 275. diffuſe probatur.
- Et Petri Salazaris in iuris patronatibus, anniuerſariis, & Capellaniis, aduerſus Ludouicum Molinam opinio noua, nouiter & vere, atque vel vno tantum verbo, concludenter conuicta, ibid. num. 276.
- Maioria, aut maior ætas, vtrum in perſona ſuccedere volentis in maioratu, præciſe conſiderari debeat tempore, quo ſucceſ ſio defertur, lib. 3. cap. 19. numero 328. vbi Antonij Galeatij Maluaſiæ, & Iacobi Menochij obſeruationes in propoſito, breuiter recenſentur, & latius explicantur num. ſeq.
- Maſculi ex fœminis ſuccedunt in maioratu, à quo fœminæ repelluntur, quando non agitur de agnationis conſeruatione, lib. 3. cap. 15. n. 57.
- Et an comprehendentur maſculorum deſcendentium appellatione, maxime in vltimis voluntatibus, vide cap. 29. per totum.
- Maſculus ex fœmina, & fœmina ex maſculo, ſi ad ſucceſ ſionem maioratus ſimul concurrant, & de ſuccedendo vltimo poſ ſeſ ſori tranſuerſali pertractent, atque in eodem gradu ſint, maſculus fœminæ præfertur, ex ſententia Ancharrani, & aliorum, lib. 3. cap. 19. num. 151. & 2. ſeq.
- Maſculus præfertur fœminæ in ſucceſ ſione maioratus, quando in eodem gradu ſunt, etiam in caſu dubio, ac etiam ſi filius maior vocetur, ibid. num. 155.
- Marcus Antonius Eugenius, in conſilio 28. n. 37. & 38. lib. 1. explicatus, lib. 3. cap. 2. num. 85.
- Marci Antonij Peregrini reſolutio in propoſito cap. 6. huius lib. 3. relata ibidem, num. 26. & ſententia authoris in eodem propoſito prolata.
- Marci Antonij Peregrini reſolutionem & obſeruationem contrariam his, quæ cum Grato, & Hondedeo cap. 12. huius lib. 3. obſeruauit author, de iure non procedere, nec vllo pacto ſuſtineri poſ ſe, vt eodem cap. 12. n. 120. adnotatur.
- Marci Mant. Benauidij, in propoſito. l. perfecta donatio. C. de de donat, quæ ſub modo: verba quædam, nouiter ponderata, & relata, lib. 3. cap. 10. num. 52.
- Metum plene probari coniecturis & præ ſumptionibus, modo illæ legitimæ ſint, & propinquæ, lib. 3. cap. 1. num. 69.
- Metus, aut dolus teſtatori adhibitus, qualiter debeat probari in propoſito tituli, & legum, C. ſi quis aliq. teſt. prohib. vel coeg. ibid ex num. 83. cum ſeq.
- Metus teſtatoris arguitur ex perſuaſionibus multorum factis cum calliditate, ac variis moleſtiis, maxime ſi ille ægrotus erat, vel quando ob nimiam mariti reuerentiam ſic teſtatus eſt, ibid. num. 109.
- Metu mariti mulierem præ ſumi legatum ei feciſſe ob ipſius mariti lachrymas, ſuaſionem, & reuerentiam, ibid. num. 110.
- Metus & coactio, qualis eſ ſe debeat, vt propter timorem dicatur quis impeditus teſtari, ſeu primum teſtamentum mutare, aut aliquo modo de rebus ſuis diſponere, vel non diſponere, lib. 3. dict. cap. 1. num. 141.
- Metus quis, & qualis eſ ſe debeat, vt talis dicatur, quod etiam in conſtantem virum cadat, remiſſiue, ibid. num. 142.
- Metus quis ſit iuſtus, iudicis arbitrio relinquitur, qui motum animi ſui confirmare poterit ex variis præ ſumptionibus, & rerum circunſtantiis arguentibus metum, & iuxta perſonarum qualitatem id diffiniet, ibid. num. 143.
- Quoniam in muliere non requiritur ille metus, qui caderet in conſtantem virum, ſed longe minor metus ſufficiet quam in maſculis, ratione ſexus imbecillioris, qui facilius terretur, ibid. num. 144.
- Sic minor metus cadit in puerum, quàm in virum, ibid. num. 145.
- Metus quis ſit iuſtus, etiam iure Regio Caſtellæ iudicis arbitrio relinquitur, nec cenſetur correctum hoc ex deciſione. l. 7. tit. 33. part. 7. Imo etiam ex illa lege conceſ ſum, vt contra Villalobos adnotatur, ibid. num. 146.
- Metus reuerentialis, vtrum in conſideratione haberi debeat ad effectum irritandi teſtamentum, aut legatum, vel aliam diſpoſitionem, vltimamve voluntatem quamcunque: item vt alios contractus, obligationeſve voluntarias teſcindere debeat: & an ſola reuerentia & maioris præſentia illatus cenſeatur, an etiam cum ipſo alia interuenire debeant, & de diuerſis Doctorum placitis in propoſito: plena manu ibidem ex numero 147. vſque ad numerum 168.
- Metum reuerentialem illatum præ ſumi, & actus geſti annullationem induci, quando interuenit expreſ ſum mandatum eius, cui reuerentia debetur, etiam ſi minæ aut verbera non præceſ ſerint, ex ſententia neotherici cuiuſdam, ibidem numero 160.
- Quam probandam arbitratur author, modo patris, aut mariti iubentis magna ſit authoritas, magnave reuerentia, aliàs enim ſolum mandatum non ſufficeret, vt ibidem latius probatur num. 161. & ſeq.
- Metum reuerentialem dari reſpectu ſoceri, quia ſocer parentis locum obtinet, lib. 3. capit. 1. num. 168.
- Et reſpectu aui, & curatoris, ibidem, num. 169.
- Metus reuerentialis, an detur reſpectu matris ibidem num. 170. vbi author adnotauit nonnulla, quæ nullus antea, ſic diligenter tradiderat, ibid. num. 170.
- Metus reuerentialis, an detur in ſorore reſpectu fratris maioris natu, ibidem, numero 171.
- Et in fratre minore reſpectu maioris, ibidem, num. 172.
- Metus reuerentialis, an detur reſpectu patrui, hoc eſt tio de parte de padre, ac etiam reſpectu auunculi, que es tio herman de madre, ibidem, numero 173.
- Mercedis remiſ ſio, quando propter agri ſterilitatem, vel fructuum exiguitatem petitur, intolerabile damnum requiritur, aut quod magnum ſit conductoris incommodum, lib. 3. cap. 3. numero 36.
- Similiter, quando petitur propter bellum, peſtem, aut caſum alium quemcumque ſine culpa locatoris contingentem, neceſ ſario requiritur, quod damnum ſit intolerabile, vt remiſ ſio fiat: quoniam modicum damnum æquo animo ferre debet conductor, ibid. num. 37.
- Mercedis aut penſionis remiſ ſio, vt propter caſum fiat, plura ſunt neceſ ſaria: primò, quod caſus. qui contigit, ſit inſolitus: ſecundò, quod magnum afferat damnum: tertiò, quod contingat ante perceptionum fructuum, ibid. n. 38.
- Alia in propoſito vide verbo conductor, & verbo locator.
- Meliorato filio in tertio bonorum, an poſ ſit dari ſubſtitutus vulgaris, aut pupillaris extraneus, prætermittive ordo, qui in l. 27. Tauri præ ſcribitur, lib. 3. cap. 11. per totum.
- Minor iurans contractum à ſe geſtum, cenſetur quodammodo, aut perfectionem maior, vnde aduerſus contractum venire, aut in integrum reſtitui non poteſt, ſed ab ipſius obſeruantiam præcisè adſtringitur, lib. 3. c. 2. n. 1.
- Quod procedit, quocunque modo minor contrahat, & quamuis contraxerit ſine curatore, quem habebat, aut ſine decreto ſuper re immobili, vel cum aliàs contractus eſ ſet nullus, ibid num. 2.
- Idque iuxta intellectum communem, quem magis communiter probarunt Scribentes, vt conſtat ex multis commemoratis, ibid. num. 3. qui ex propoſito, atque latiſ ſimè tractarunt, & exornarunt materiam authent. Sacramenta puberum, C. ſi aduerſ. vend.
- Textus in authent. Sacramenta puberum, C. ſi aduerſ. Vendit. locum obtinet in omni diſpoſitione minoris, & etiam in donatione, quæ à minore facta, cum iuramento confirmatur, & validiſ ſima reputatur, ibid. num. 4.
- Quamuis abſque iuramento nulla ſit, nec conſenſu curatoris, & iudicis decreto confirmetur ibid. num. 5.
- A minore cum iuramento facta donatio, vtrum ob enormem, aut enormiſ ſimam læ ſionem debeat reſcindi, & quid ſi ex cauſa remunerationis, vel ob aliam cauſam facta fuerit, ibidem, numero 6.
- Vbi diuerſ æ ſententiæ Doctorum commemorantur, & inter alios authores, Marcus Antonius Eugenius, & Ioannes Vincentius Hondedeus magis commendantur.
- A minore iuramenti relaxatio petita, vtrum ei opitulari debeat dumtaxat, vt periurus non dicatur, non autem, vt ius partis lædere poſ ſit, ſiue quid relaxatio huiuſmodi operari debeat, remiſ ſiuè, ibid. n. 7.
- Minor non certioratus de beneficio reſtitutionis in integrum, iurans contractum, vtrum beneficium illud amittat, necne? & quamplurimi authores congeſti, qui de hoc dubio tractarunt, ibid. n. 8.
- Minor non certioratus de beneficio reſtitutionis in integrum ſibi competenti, reſtitui non poteſt, etiamſi contractum iurauerit, ex ſententia Dyni, quem & alij authores ſequuntur.
- Ac de illorum fundamentis agitur remiſ ſiuè, ibid. num. 9. & 10.
- Minor iurans non contrauenire contractui, etiam non certioratus, excluditur à beneficio reſtitutionis in integrum.
- Idque ex ſententia Bartoli, quem permulti authores ſequuntur.
- Ac cum eo tendunt putat authori, vt ibidem adnotatur num. 11. per totum, & oſtenditur, qualiter ſententia hac retenta, Dyni rationibus reſponderi valeat.
- Minor enormiter, aut enormiſ ſimè læ ſus, vtrum in integrum reſtitui poſ ſit, aduerſus contractum iuramento firmatum, & relaxationem ab eo impetrare, lib. 3. d. cap. 2. num. 12.
- Et ibidem authores quamplurimi adducti, qui præfato dubio, magis ex profeſ ſo loquuntur.
- Ex eiſdem autem authoribus nonnulla conſtitui poſ ſe exiſtimauit author, quæ magis communiter probantur, atque ex num. 13. vſque ad n. 26. adducuntur, & articuli huius dilucida, & abſoluta reſolutio traditur: & vide etiam num. 28. cum ſeq.
- Minor, vel alius, cum enormiter, aut enormiſ ſimè læ ſus eſt, vtrum abſolutio à iuramento neceſ ſaria ſit, ibid. num. 26. vbi ſententiæ diuerſ æ proferuntur, & tutius eſ ſe abſolutionem impetrare, reſoluitur.
- Minorem enormiſ ſimè, aut grauiter læ ſum, poſ ſe reſtitutionem petere aduerſus contractum, ſeu renuntiationem, etiamſi læ ſioni huiuſmodi renuntiauerit, aut iurauerit, ſe illum ratione cuiuſcunque læ ſionis non impugnaturum, ibid. num. 28.
- Et clauſulas generales nihil in propoſito operari, vt ibidem adnotatur num. 29. & vera ratio redditur.
- Minor qua facilitate contraxit, eadem renuntiaſ ſe, & non contrauenire iuraſ ſe præ ſumitur, ibid. num. 31.
- In minore, muliere, ac ruſtico, ſemper præ ſumitur ſimplicitas, & ignorantia, ſi contractus damnoſus ſit, quamuis iuramento firmatus, ibidem, num. 32.
- Minorem ſimplicitas contrahentem iuramento præ ſtito, ſolum renuntiaſ ſe videri beneficio ætatis, nec per hoc excludi ab auxilio l. 2. C. de reſcind. vend. ibid. num. 34.
- Minor renuntians cum iuramento hæreditati paternæ, vel maternæ acquiſitæ, vel acquirendæ, non poteſt contra pactum venire, nec etiam abſolutionem obtinere, vt agat contra renuntiationem, quia per iuramentum maior efficitur, lib. 3. d. cap. 2. n. 37.
- Et ibid. num. 38. permulti authores congeruntur in vnum, qui materiam cap. quamuis pactum, de pact. in 6. latiſ ſimè explicarunt.
- A Milite inſtitutus ex fundo, vel alia re particulari certa, non efficitur hæres in vniuerſum, niſi expreſsè conſtet de voluntate militis ſic voluiſ ſe, lib. 3. cap. 17. num. 76.
- Miles ex priuilegio, decedere poteſt pro parte teſtatus, & pro parte inteſtatus, ibid. num. 77.
- In militis etiam teſtamento voluntatis coniecturæ, ac legis interpretationes recipiendæ ſunt, ibid num. 80.
- In milite, quare locum non habeat deciſio §. ſi ex fundo, l. 1. ff. de hæred. inſtituend. vbi & Ioannis
- Marci Aquilini ratio nouè improbatur, ibidem num. 81.
- De miſ ſione in poſ ſeſ ſionem ex remedio l. finalis, C. de edicto Diui Adriani tollend. vide lib. 3. cap. 24. per totum.
- Michaelem Graſ ſum, in explicatione quæ ſtionis cuiuſdam ſubſtitutionis vulgaris, & iuris tranſmiſ ſionis deceptum, nouè & manifeſtè oſtenditur, lib. tertio, cap. 13. num. 38.
- Mortis indefinitia mentio, cum fit in legibus, ſtatutis, contractibus, ſententijs, teſtamentis, conceſ ſionibus, & alijs diſpoſitionibus quibuſcunque: vtrum intelligatur de morte naturali, vel de morte ciuili, vel de vtraque: ſiue mortis appellatione ſimpliciter, an veniat mors ciuilis, ſicut naturalis, lib. 3. cap. 12. num. 1.
- Vbi dicitur, dubium hoc intricatum eſ ſe, & varijs, diuerſiſque Doctorum diſtinctionibus, & doctrinis diuiſum.
- Nec hactenus ſatis diſtinctê, aut abſolutê explicatum.
- Quanuis tractatum ab infinitis authoribus, qui præcitantur, ibid. ex num. 2. vſque ad num. 12.
- Mors verbum, quoties profertur in diſpoſitione hominis, nec ſumus certi de mente diſponentis: tunc ſemper debemus intelligere, quod homo velit, & ſe referre videatur ad mortem naturalem, non ciuilem, dict cap 12. num. 11.
- Mortis appellatione ſimpliciter, an veniat mors ciuilis in diſpoſitione quacunque, diſceptam ſuſceptam: difficilem admodum eſ ſe ex ſententia quorumdam, atque etiam ex ſententia authoris, ibid. num. 12.
- Atquè in ea Doctores adeò varios fuiſ ſe, vt quot capita, tot ſententiæ eſ ſe videantur, ib. num. 13.
- Verè namque moderniores in eorum repetitionibus, conſiliis, & deciſionibus, variis modis loquuntur, ibid. num. 14.
- Alij enim communes opiniones, aut communes theoricas impugnant, alij eas ab altis defendunt.
- Alij verò ſuo arbitrio, & diuerſimodè materiam hanc declarant, ibid d. num. 14.
- Nec poteſt dari firma aliqua doctrina, vel adeò generalis theorica proponi, quæ valeat omnibus caſibus æqualiter conuenire.
- Sed potius per regulas præ ſumptiuas duntaxat, iuxta facti occurrentis qualitatem, materia hæc declarari debebit, ibid. num. 15.
- Mortis ciuilis nomen, non eſ ſe legale, quia non ſic iura loquuntur, ſiuè mors ciuilis apud Iureconſultos non reperitur, ſed dicitur nomen imaginarium, ſiue ſic à iuris præceptoribus compoſitum, ibid. num. 16.
- Mortis appellatione, in dubio intelligimus de naturali morte, non de ciuili, ſiue verè, & propriè loquendo, cum de morte mentio fit, ex vi verborum venit tantum vera mors.
- Mors autem ciuilis, ficta eſt, & non vera, ibidem num. 17.
- Moriatur verbum, & verbum deceſ ſerit, non verificatur in morte ciuili, ſed in morte naturali tantum, ibid. num. 18.
- Mortis ciuilis denominationem, quibus rationibus ſiue fundamentis carpiant authores nonnulli, ibid num. 19.
- Mortes duas, naturalem ſcilicet, & ciuilem, non ineptè Doctores conſtituiſ ſe communiter, ibid. num. 20.
- Et ibid. contrarium tenentium rationi præcipuæ reſponſum præbetur.
- Ioannis etiam Bologneti conſideratio in propoſito, ab authore confutatur, num. 21.
- Mortis appellatione (quæ eſt vox analoga) quid contineatur ex ſententia Alexandri Raudenſis, ibid. num. 22.
- Mors ciuilis ex ſententia communi, nunquàm æquiparatur morti naturali, nec è contra naturalis mortui ciuili, niſi in caſibus à iure expreſ ſis, dict. cap. 10. num. 23.
- Contra verò ex ſententia authoris, qui quorundam ſcriptorum authoritate, ipſa etiam veritate, atque iuris ratione adductus, contrarium, & noue, & verè contendit.
- Et concluſionem præfatam, ſiue generalem Doctorum traditionem, aut doctrinam, aliter conficiendam, nec ita indiſtinctè (prout ipſi tradiderunt) procedere poſ ſe arbitratur, vt ibidem num. 24. per totum latiùs adnotatur.
- Mors ciuilis non æquiparatur morti naturali, niſi in caſibus, in quibus eundem omnino operatur effectum quoad caſum de quo agitur, quem mors naturalis, vel quando militat eadem ratio, vel mens diſponentis ſuadet, prout ibid. num. 25. & ſequent. latiùs probatur: & authorum quorundam iu propoſito obſeruationes commendantur.
- Mors ciuilis, in caſibus, in quibus naturali æquiparatur, & è contra naturalis morti ciuili: id quidem non fieri ex neceſ ſitate naturæ, ſiue ex vi verborum, ſed per interpretationem, & veriſimilem diſponentis voluntatem, quam aucupiis verborum neglectis ſequi oportet, ibidem num. 29.
- Mortem ciuilem in conditionibus implendis, minime æquiparari morti naturali ex ſententia communi.
- Cum qua fere omnes ſimpliciter, atque indiſtinctè tranſeunt, nec aliter declarant.
- Ex ſententia tamen authoris, nec id eſ ſe ita abſolutè verum, nec indiſtincte accipi poſ ſe, ſed potius diſtingui debere, vt Ioannes Bolognetus vltra alios vere diſtinxit, ibid. num. 32.
- Mortem ciuilem minime comprehendi ſub generali diſpoſitione loquenti de morte, vbi de morte ciuili ſpecialiter fuit prouiſum.
- Quia ſpecialis illa prouiſio inducit coniecturam euidentem in contrarium, facitque mentionem mortis proprie ac vere accipi, ibid. num. 33.
- Idque multo magis procedit, quando in diſpoſitione expreſ ſum fuerit, de qua morte intelligatur, vel ex aliis in eadem diſpoſitione dictis, aut ſcriptis deprehendi poſsit aperte.
- Tunc namque idem erit obſeruandum, nec aliter hac de re inquirendum, ibidem, num. 34.
- Mors naturalis Monachi profeſ ſi, an expectari debeat, cum maioratui, vel fideicommiſ ſo bona ſubiecta poſ ſidens, religionem ingreditur, atque profitetur, lib. 3. dict. cap. 12. ex num. 35. cum multis ſeq. vſque in finem capitis, vbi latiſ ſime, & cum diſtinctione quamplurimorum caſuum.
- Mortuum eſ ſe aliquem, & ſic non extare, ſiue extare, & non poſ ſe ſuccedere, paria ſunt, lib. 3. cap. 15. num. 46.
- Pro mortuo reputatur incapax ibidem, numero 47.
- Monachum, tunc pro mortuo haberi, cum ingreditur Monaſterium incapax, tam in particulari, quam in communi & vniuerſali, aliàs ſecus, idque quoad effectus nonnullos, lib. 3. cap. 12. num. 10.
- Monachos, Religioſos, Moniales aut Monaſteria, expreſ ſim, atque de iure & valide à ſucceſ ſione maioratum excludi poſ ſe.
- Idque ex communi & vera ſententia, quæ ſolida & veriſ ſima ratione innititur, vt, ibid. num. 36. adnotatur.
- Et fundamenta eorum, qui opinati ſunt, Monaſterium, & Monachos à ſucceſ ſione excludi non poſ ſe, optime dilui per Menochium, & alios, qui præcitamur, ibid. num. 37.
- Monachos, Religioſos, Moniales, & Monaſteria, ad fideicommiſ ſi, vel maioratus ſucceſ ſionem, valide & mero iure inuitari poſ ſe, atque in eorum ſucceſ ſione ordinem & formam ab inſtitutore præ ſcriptam, obſeruandam omino.
- Idque procedere, ſiue ex Regia facultate, ſiue ex legibus Regni magoratus fiat.
- Siue maioratus ex bonis patrimonialibus ſolum conſiſtat, ſiue ei dignitas, vel iuriſdictio annexa ſit, ibid. num. 38. 39 & 40.
- Monachos, Religioſos, Moniales, & Monaſteria excludi à maioratus ſucceſ ſione, non ſolum quando de eorum excluſione apparet expreſ ſe; ſed etiam cum ex euidentibus, aut multum vrgentibus coniecturis id conſtat, vel conſtare poteſt, ibid. n. 41.
- Monachos, Religioſos, Moniales, & Monaſteria à ſucceſ ſione maioratus aut meliorationis ex tertia bonorum portione, atque ex legum Regiarum facultate inſtituti, excludi non poſ ſe à parentibus, prout, ibid, num. 44. obſeruatur, atque dilucide magis, ſiue melius quam cæteri fecerint, explanatur.
- Monachus, aut Monaſterium, etiam cum in dubio verſamut, nec de excluſione apparet in diſpoſitione, non ſuccedit in maioratu, cui annexa eſt dignitas, ſeu iuriſdictio, ſed ſtatim facta profeſ ſione ſequens admittitur, qui de iure admitti debet.
- Idque ex communi & vera ſententia, cui omnes accedunt, ib. n. 41.
- Solus Auendañus diſ ſentit, nec hoc etiam caſu Monaſterium, Monachumve excludit, ibidem num. 52.
- Sed eius ſententiam author improbat, & præcipuo fundamento, quo adductus eſt, ſatisfacit ibid. num. 53.
- Monachum, aut Monaſterium, etiam cum de excluſione non apparet, nec maioratui annexa eſt dignitas, vel iuriſdictio, non ſuccedere in in maioratu, quoties familiæ ſuæ, aut agnationis, vel cognationis conſeruationi inſtitutor præcepit.
- Vel arma & nomen ſucceſ ſores deferre iuſ ſit.
- Aliudve ſimile expreſ ſit, ibidem numero 54. & ſeq.
- Monachus etiam ſi profeſ ſus ſit in Monaſterio bonorum capaci in communi, quoad ſuccedendum in maioratu, mortuus cenſeri debet.
- Cum non poſ ſit ipſe memoriam familiæ inſtitutoris neque agnationem, ſeu cognationem, atque ſplendorem conſeruare.
- Imo eius ſucceſ ſione ſupprimere, & abolere, vis eſt.
- Nec etiam poteſt arma, & nomen inſtitutoris deferre.
- Sicut nec iuriſdictionem exercere, aut Dignitatem Ducatus Comitatus, ſeu Marchionatus habere.
- Idcirco ſequens in gradu ſtatim admitti debet, ac ſi Monachus naturaliter mortuus fuiſ ſet, ibid. num. 55. per totum.
- Monachus, aut Monaſterium ſuccedit in maioratu, ex bonis tantum patrimonialibus inſtituto, & cui dignitas, aut iurisdictio annexa non eſt, nec etiam de familiæ, agnationis, cognationis, memoriæve inſtitutoris conſeruatione, ſiue nominis, aut armorum delatione ſpecialiter actum.
- Idque ex communi ſententia, & pro vita naturali Monachi duntaxat, ibid. n. 56.
- Contra vero ex ſententia authoris, qui nouiter, vere tamen, & ratione ſubſiſtente (vt putat) intendit contrarium tueri, oſtendereque, naturæ & conditioni maioratus, ſeu primogenij cuiuſcunque, menti etiam, & intentioni primogenia inſtituentium, nihil magis repugnans dici poſ ſe.
- Idcirco nec pro vira Monachi ſucceſ ſionem Monaſterio deferendam, ib. n, 57.
- Monachorum ſucceſ ſiones in primogenijs & maioratibus, credendum eſ ſe in dubio, quod inſtitutores abhorreant, & quod eas prohibuiſſent, ſi eum euentum cogitaſ ſent, ibidem num. 59.
- Eamque coniecturam & præ ſumptam voluntatem ſeruandam eſ ſe, & pro expreſ ſa habendam, ibid. num. 60. & vide numeris ſeq. vſque ad num. 64.
- Monachorum, aut Monaſteriorum ſucceſ ſionem in Hiſponorum primogenijs, ſeu maioratibus, ipſorum naturæ, & fini, & præ ſumptæ inſtituentium voluntati repugnare, fateri expreſ ſe Ludouicum Molinam, vt ibidem num. 64. adnotatur.
- Monachorum, ſeu Monaſteriorum ſucceſ ſionem in primogenijs, & præ ſumptæ inſtituentium ea voluntati, atque ipſorum maioratuum rationi & naturæ repugnare; clare etiam obſeruaſ ſe Pelaez à Mieres & huiuſce articuli difficultatem agnouiſ ſe, vt ibidem numero 66. adnotatur.
- Vbi & mens, & intentio, varietas etiam eiuſdem authoris, melius detegitur, & oſtenditur, quàm antea fuiſ ſet.
- Monachos, & Monaſteria, ad primogeniorum, ſeu maioratuum ſucceſ ſionem admitti non debere, validiſ ſima ratione comprobatur, ibid. num. 78. & ſeq.
- Monachi, aut Monaſterij in primogenijs. aut maioratibus ſucceſ ſioni, non ſuffragari deciſionem text. in §. Cornelio fœlici. l. Statius Florus, ff. de iure fiſci, nec eiuſdem deciſionem, aut rationem, primogenijs Hiſpanorum conuenire eleganter & melius quàm antea fuiſ ſet obſeruatum, ibid. num. 82. & 88.
- Monaſterium bonorum in communi, etiam incapax, certum eſ ſe, & abſque controuerſia, quod in maioratu non ſuccedat, ibid. num. 83.
- Dubitari tamen communiter, & in controuerſiam excitari, an eo caſu, ſtatim facta proſeſ ſione admittendus ſit ſequens in gradu, vel is, qui ex legis, aut inſtitutoris diſpoſitione admitti debet: an vero expectanda ſit mors naturalis Monachi profeſ ſi, ib. n. 84.
- Et quidem in fideicommiſ ſis, quam plurimi arbitrantur, mortem naturalem expectandam eſ ſe, nec antea cedere diem fideicommiſ ſi, prout ib. præcitantur num. 85.
- Ipſi autem, inde & quaſi in neceſ ſariam conſequentiam eius opinionis ſtatuunt, interim dum profeſ ſus, & fideicommiſ ſo grauatus decedit, penes eius hæredes ab inteſtato, aut ex teſtamento, bona ipſa manere, vt ibidem. num. 86. oſtenditur, & eorum fundamenta adducuntur, vſque ad num. 93.
- Monaſterium ſucceſ ſionis incapax, etiam in communi, ſi poſ ſeſ ſor maioratus ingrediatur, ſtatim facta profeſ ſione ad ſucceſ ſionem admitti ſequentem vocatum, eumve, qui ex inſtitutoris. vel ex legis diſpoſitione admitti debet, nec Monachi mortem naturalem expectandam, ibid. num. 93.
- Imo eo caſu l. 45. Tauri remedium poſ ſeſ ſorium competere, quamuis lex illa non veniat ad decidendum hoc dubium principaliter, nec illud decidat. vt ibid. adnotatur num. 94.
- In fideicommiſ ſis quinque idem ſtatuiſ ſe, & fideicommiſ ſum ſtatim reſtituendum eſ ſe non expectata morte naturali Monachi, tenuiſ ſe authores quamplures, qui præcitantur, ibidem, num. 95.
- Eorundem verò, pro hac communi & vera ſententia, plura fundamenta expendi poſ ſent.
- Omnia tamen principaliter in vnum tendunt, ad illúdque reduci debent, ibid. num. 96.
- Monaſterium incapax bonorum, etiam in communi, profeſ ſus omnino pro mortuo habetur, ſicut ſi verè mortuus fuiſ ſet. ibid. num. 97.
- Et mors iſta ciuilis quoad effectum fideicommiſ ſi, & bona ipſa, eundem effectum operatur, quem mors naturalis, & ſic de illa iudicatur idem, quod de morte naturali, ibid. num. 98.
- Vnde ſubſtitutis, vel ſequentibus vocatis, ſtatim aperiri debet via ſucceſ ſionis, ac ſi monachus verè, & naturaliter fuiſ ſet mortuus, ibid. n. 99.
- Nam etſi mors naturalis expectaretur, id nec monaſterio, nec monacho prodeſ ſet, vtpote, cum acquirendi bona ſint incapaces omnino, ibid. num. 100.
- Monachum quem ante profeſ ſionem non dici, & idcirco in omnibus caſibus proximitatem non eſ ſe conſiderandam tempore ingreſ ſus religionis, ſed tempore profeſ ſionis, ibid. num. 104 & & num. 102. & 105.
- Monaſterium ingredi volens, & in maioratum poſſidens, quod eiuſdem renuntiationem faciat: ſanum eſ ſe, & rectum conſilium ex ſententia Pelaez à Mieres.
- Circa quam latiùs inſiſtit author ex num. 106. cum ſeq. vbi rem hanc dilucidè, & abſolutè magis quàm hactenus factum eſ ſet, explicatam relinquit: & vide num. 116. vbi eiuſdem Pelaez conſilium verum eſ ſe, & de iure procedere obſeruatur.
- Mulieres maximè minores, ſemper contra propria commoda laborare videntur, lib. 3. cap. 2. n. 33.
- Mulier in rebus dotalibus extantibus, indiſtinctè præfertur omnibus creditoribus, etiam hypothecas expreſ ſas anteriores habentibus.
- Idque procedit etiam, quando mulier vendicaret rem perutilem vendicationem in ſubſidium, quia maritus non eſt ſoluendo, & res fuerunt datæ æ ſtimatæ ea æ ſtimatione, quæ faciat emptionem, lib, 3. cap. 4. num. 28. & 29.
- Mulier pro ſua dote, an præferatur expreſ ſ æ hypothecæ poſteriori, de qua in l. licet, C. qui potiores in pignore: & in l. 30. tit. 13. part. 5. Ac etiam habenti priorem tacitam ratione mutui ad refectionem, lib. 3. cap. 8. num. 27.
- Mutuans in refectionem domus, vel nauis, ſeu alterius rei, vtrum acquirat hypothecam ſuper ipſa re, in cuius refectione pecunia conſumpta eſt: negari non poſ ſe, quin dubium ſit de iure communi, lib. 3. cap. 8. num. 1.
- Sunt namque in hoc diuerſ æ, & contrariæ ſententiæ, & reſponderi poteſt ad iura, quibus hypotheca concedi videtur, ibid num. 2.
- De iure tamen huius Regni, dubium præfatum ſublatum eſt, atque in l. 26. tit. 13. partita 5. expreſsè deciſum, quod is qui mutuauit ad fabricandam domum, vel nauem, vel aliam rem, vel ad eam reficiendam, habeat in tali re tacitam hypothecam, ibid. num. 3.
- Ius etiam prælationis ex eadem hypotheca conſequatur, ibid. num. 4 & vide num. 5. & 6.
- Cum mutuatur pecunia ad domum, vel nauem conſtruendam de nouo. vtrum tacita contrahatur hypotheca, & ſi nihil dictum ſit, ibid. n 6. & 7.
- Mutuans pecuniam ad emptionem alicuius rei, & expreſ ſim adiiciens, quod ea pecunia mutuo datur ad ipſius rei emptionem, ſi in eam conuertatur, habet in actione perſonali priuilegium prælationis, non verò habet tacitam hypothecam, niſi dictum fuerit, quod res empta expreſsè ſit pro mutuatæ pecuniæ ſolutione obligata, vel hypothecæ ſubiecta, lib. 3 d. cap. 8. num. 21.
- Idque iuxta veriorem, & communiorem Scribentium omnium ſententiam. ibid. num. 22.
- Sed alij tenent contra, vt ibid. adnotatur num. 23. & num. ſeq. referuntur.
- Eorúmque præcipuo fundamento reſpondetur, & ſententiam communem poſt legem partitæ neceſ ſariò ſeruandam, concludenter oſtenditur, ibid num. 24. & duobus ſeqq.

- N.

- NAturalia accidentalia ſiue (vt alij dicunt) adminicula, & qualitates contractuum, licet poſ ſint partium conuentione tolli, & mutari: tamen contra ſubſtantialia, vel naturalia intrinſeca contractus pactum initum nullo iure valet, nec ex eo nulla naſcitur obligatio, lib. 3. cap. 6. num. 64.
- Neothericorum contra rationem communem ad text. in §. Augerius, l. qui Romæ, ff. de verborum obligat. obſtaculum quoddam diluitur, lib. 3. cap. 14. n. 13.
- Negans ſe poſ ſidere, ſi de mendacio conuincatur, priuatur poſ ſeſ ſione, & transfertur in aduerſarium ſine aliqua traditione.
- Sed ius proprietatis ſaluum remanet neganti, ſic vt ſuper illa agere poſ ſit, lib. 3. cap. 18. num. 1. & 2.
- Negans ſe poſ ſidere, quare poſ ſeſ ſione priuetur, ibid. num. 3.
- Negans ſe poſ ſidere, & de mendacio poſtea conuictus, vt poſ ſeſ ſione priuetur, nonnulla interuenire neceſ ſe eſt, quæ ibid. n. 4. & ſeq. remiſ ſiuè traduntur: & l. fin. ff. de rei vendicat. materia exornatur.
- Negans narrata, prout narrantur, nec videtur præcisè negare. nec præcisè confiteri, ibid. num. 8. Negans, vt incurrat pœnam 1. fin. ff. de rei vendicatione; neceſ ſe eſt, quod ſpecificè, non autem vniuerſaliter ſub inuolucro verborum negauerit, ibid. num. 9.
- Negatione facta in terminis d. l. fin. ff. de rei vendicatione: qualiter actor debeat experiri, ibid. num. 10.
- Negans, vt incurrat pœnam dictæ conſtitutionis, neceſ ſe eſt, vt actor petat, reum pœna negationis puniri, quoniam illo non inſtante, pœna non committitur, ibid. num. 11.
- Negans in omnibus caſibus, in quibus non incurrit pœnam dictæ l. finalis, eo quod ſimul non interueniunt multa, quæ ad incurrendam eam pœnam neceſ ſaria ſunt: ſaltim in hoc punitur, vt teneatur ad omnia damna, & expenſas, quæ agens petitorio paſ ſus fuerit ob talem negationem, prout ibid. n. 12. declaratur.
- Negans ſe poſ ſidere, non priuatur poſ ſeſ ſione, niſi actor aſ ſumpſerit in ſe onus probandi poſ ſeſſionem ſuam, etiamſi conſtaret reum poſ ſidere, antequam actor probaſ ſet, ibid. n 13.
- Negans rem habere, quem exhibere rogatur, ſi non conſtet ad eum perueniſ ſe, vtrum poſ ſit iure negare, & eius aſ ſertioni iuratæ credatur, tam ſi extet. quàm ſi non extet ſuſpicio. rem ad eum perueniſ ſe, vel ſi ipſe fateatur rem perueniſ ſe, ſed dicat amiſiſ ſe eam, ibid. n. 14.
- Negans in omnibus caſibus, in quibus punitur, ita demum id fit, ſi dolo, & ſcienter facta fuerit negatio, vel in fraudem, ibid. n. 17.
- Negans fideiuſ ſor. ſe fideiuſ ſiſ ſe, vtrum perdat excuſ ſionis beneficium, ibid n. 18.
- Vbi & quid de hærede negante rem hæreditariam eſ ſe, num. 19.
- Et denegante ſe poſ ſidere rem iure pignoris, vel rem eſ ſe debitoris, cum ab alio creditore conuenitur, ibid. num. 20.
- Neptis ex filio primogenito præmortuo ſecundogenitum excludit, & ſic præfertur patruo, etiam Maſculo, ídque in Regno, & in ſucceſ ſione maioratus cuiuslibet, lib. 3. cap. 19 num. 148.
- Niſi ex inſtitutoris diſpoſitione, fœminæ ſint propter Maſculos, etiam remotioris lineæ, & gradus excluſ æ, tunc namque neptis à patruo excluditur, ibid. num. 149.
- Quod ſi fœminæ admittuntur in defectum maſculorum eiuſdem lineæ, & gradus, tunc neptis repræ ſentatio non excluditur, ibidem, numero 150.
- Nepos inſtitutoris ex filio mortuo ante maioratus inſtitutionem, an patruum excludat, lib. 3. c. 19. num. 196.
- Et quod excludat ex præ ſumpta inſtitutoris maioratus voluntate in caſu ibi propoſito, non verò ex iure tranſmiſ ſionis, aut repræ ſentationis, ex ſententia Auendañi. quam & author ſequitur.
- Sed vnum nouum, & ſingulare circa eam excogitat ibid. n. 197. & 198.
- Nepos quando non erat natus tempore mortis teſtatoris, an intret in locum patris, tam in fideicommiſ ſis de iure communi, quàm in Hiſpanorum primogeniis poſt deciſionem l. 40. Tauri, lib. 3. c. 19. n. 208. & 209.
- Nicolaum Bellonium, non ſine myſterio dixiſ ſe, inſtitutum in re certa, ex legis benignitate remanete hæredem inſolidum detracta mentione rei, nec de præ ſumpta ſiue tacita teſtatoris voluntate aliquod verbum ſcripſiſ ſe, lib. 3. c. 17. num. 34.
- Nummularios, & argentarios, publicas olim reputatas fuiſ ſe perſonæ, publicúm que officium aut miniſterium quodammodo obtinere, atque exercere, dici ſolitum.
- Mentias etiam in foro cum ærario habuiſ ſe.
- Et apud eos emptiones, venditiones, permutationes, & alios contractus fieri, item & inſtrumenta, vt hodie apud tabelliones fiunt.
- Idcirco eorum officium in Republica valde neceſſarium & vtile fuiſ ſe, & omnibus ordinibus gratioſum, lib. 3. cap. 16. n. 57. 58. 59. & 60.
- Apud nummularios, & campſores, vel pro fœnore, vel pro cuſtodia frequentius deponi, ibid. n. 62.

- O.

- OBligationum omnium materia, potiſ ſimum ab æquitatis conſideratione, dependet, lib. 3. c. 3. n. 100.
- Obligatus ad impetrandum licentiam ad faciendum maioratum, vel ad extrahendum aliquam rem à maioratu, tenetur oſtendere obnixæ, ſe omnia feciſ ſe, quæ pertinent ad impetrationem facultatis regiæ, & quod tales licentias petiuit, & cætera neceſ ſaria fecit, lib. 3. cap. 7. num. 22.
- Nec diſtingui debet inter facile, & difficile, aut inter conſuetudinem, vel deſ ſuetudinem concedendi, vel non concedendi, quicquid alij authores, ſed malè quidem diſtinguant, ibid. n. 23.
- Et text. in l. 3. §. quid ergo, ff. de contrario iudicio tutelæ, optimè in id ponderatus, ibid. n. 24.
- Omiſ ſum, tunc dici in diſpoſitione iuris communis relictum, quando nihil fuit omnino à lege noua, ſiue ſtatuto determinatum, lib. 3. cap. 17. num. 133.

- P.

- PAulum Pariſium in conſil. 67. lib. 3. coaceruando materiam tituli, ſi quis alius teſtar. prohib. vel coëg. & latè, & doctè loquutum, lib. 3. cap. 1. num. 3.
- Paulum Pariſium in conſ. 22. num. 9. vol. 3. probare contrarium eius, quod Georgius Cabedus intendit, lib. 3. cap. 12. num. 77.
- Pauli Caſtrenſis deciſioni, egregiè reſpondiſ ſe Decium, lib. 3. cap. 1. ex n. 191.
- Et ideò authorem eidem non reſpondere, ibidem, num. 192.
- Pauli Caſtrenſis conſultatio, & ſententia refertur, & concludenti ratione confutatur, lib. 3. cap. 7. num. 26.
- Paulum Leonium deceptum in materia cap. 13. huius libri 3. & nouiter, & verè probatur, ibidem, num. 21.
- Pauli Leonij reſolutionis nota adiicitur per authorem, ibid. num. 35.
- Patronus ob non confectum inuentarium, legitimam non amittit, lib. 3. cap. 5. num. 5.
- Pactum ſuper hæreditate patris, ſeu alterius tertij viuentis certo modo habenda, vel diuidenda, vſque adeò inualidum de iure, vt nec iuramento firmetur, lib. 3. cap. 9. num. 2.
- Quia improbum eſt, impium, & turpe, & contra bonos mores, ibid num. 2. vtpote, cum iniquum ſit, quod tertio viuente. ac ignorante, alij de bonis ſuis paciſcantur, & conueniant, & contra, aut præter domini voluntatem pacta inire præſumant, ibid. num. 4.
- Solicitudóque verſatur in hoc omnimodo inhoneſta, & illaudabilis, ibid. num. 5.
- Pactum de hæreditate tertij certo modo habenda, vel diuidenda, vt valeat, neceſ ſarium eſt, quod eiuſdem conſenſu & voluntate fiat: imò non ſufficit, quod ipſius voluntas, & conſenſus à principio accedat, ſed in ea vſque ad mortem perſeuerare requiritur, lib. 3. dict. cap. 9. num. 6.
- Aliàs pacta iſta etiam iurata, niſi patre, aut tertio in eodem conſenſu ſemper perſeuerante, effectum nullum habebit, eod. num. 6.
- Pactum de hæreditate patris, vel alterius cuiuſque viuentis. certo modo habenda, vel diuidenda, improbum eſ ſe, & ſine effectu, quanuis eidem iuramentum acceſ ſerit, ac etiam poſt deciſionem cap. quanuis pactum, de pactis in 6.
- Quoniam ille textus duntaxat confirmat pactum abſolutè negatiuum de non ſuccedendo, non verò ſi extendit ad pacta de ſuccedendo, aut de hæreditate patentum certo modo diuidenda inter fratres inita, ibid. n. 7.
- Pactum de hæreditate viuentis improbum eſ ſe, & ſine effectu, etiamſi filij, aut cognati de hæreditate viuentis patris, aut cognati paciſcerentur eo modo, quo erant ad hæreditatem venturi, & ſic vt æqualibus portionibus, & non aliter ſuccederent, ibid. num. 8.
- Quia non modus paciſcendi, ſed pactio ipſa eſt reprobata, ibid. num. 9.
- Pactum de certo modo ſuccedendo, ſiue de hæreditate patris viuentis certo modo habenda, vel diuidenda, hodie iure noſtro regio non eſ ſe validum, niſi in vno caſu, nec corrigi ius commune ex conſtitutione legis Taurinæ, prout ibidem, num 10. Latiùs adnotatur, & Ferdin. Vazq. Mencha. noua conſideratio, noue etiam declaratur.
- Pactum de hæreditate patris certo modo diuidenda, ſiue renunciatio de conſenſu patris per fratres ſi fiat, quod valeat reuocabiliter tamen.
- Et conſequenter, vt tale pactum, cùm primum pater ipſe, cuius de ſucceſ ſione agebatur, cœpit pœnitere, & conſenſum præ ſtitum reuocare, ſtatim euaneſcat.
- Idque ex ſententia Baldi, quæ magis communiter approbatur, & belliſ ſimè comprobatur.
- Et contraria opinio Didaci de Couar. ſic explicatur, vt in effectu oſtendatur, eundem authorem in ſententiam Baldi magis ſe inclinare, quod alij authores non ſic animaduertunt, ibidem, num. 11.
- Ac denique pro eadem Baldi doctrina Rotæ deciſi., in terminis adducitur, ibid. num. 12.
- Et Vincentij Mancini Tyburtini aduerſus deciſionem Rotæ dubium excitatum, ſiue ſententia eiuſdem, concludenter, & noue diluitur, ibid. num. 13. & vide num. 14.
- Pactum mutuæ ſucceſ ſionis, à pacto de hæreditate viuentis certo modo diuidenda, longè diſtare oſtenditur, ibid. num. 14.
- Pactum de hæreditate patris adhuc viuentis, etiam ſi valide inter filios fiat, adhuc tamen propter enormen, aut enormiſ ſimam læ ſionem, filiis eiſdem vigintiquinque annorum minoribus ſuccurrendum: prout lib. 3. dicto cap. 9. n. 17. obſeruatur.
- Pactum de hæreditate viuentis, ſimpliciter eſ ſe reprobatum à iure Canonico.
- Et propterea nullam inducere obligationem, neque etiam naturalem, ibid. num. 18. & 19.
- Pactum de certo modo ſuccedendo, etiam ſi ipſi paciſcentes velint, adhuc non producere vllam obligationem poſ ſe contrahi, ibid. num. 20.
- Pactum de certo modo ſuccedendo, ſiue hæreditate viuentis diuidenda, eſ ſe contra ius diuinum, & contra bonos mores naturales, & nutrire peccatum, ibid. num. 21.
- Pactum de certo modo ſuccedendo, ſiue hæreditate viuentis diuidenda, improbatum fuiſ ſe pluribus rationibus, quæ recenſentur, ibidem, numero 22.
- Pactum ſuper bonis & hæreditate viuentis initum, nec in conſcientia obligare: prout, ibid. num. 23. & 24. melius quam antea fuiſ ſet, demonſtratur.
- Pater & filius ſunt in primo gradu inter ſe, lib. 3. cap. 15. n. 50.
- Patruum inhabilitatem in materia fideicommiſ ſaria, filiis non ſolere, nec debere nocere, ibidem, num. 54.
- Patrueles plures, ſiue conſobrini, quando tractant inter ſe ſuccedere alteri patrueli, ſiue conſobrino, an ſucceſ ſio fiat in ſtirpes, vel in capita? lib. 3. cap. 19. num. 84.
- Vbi quod fiat in ſtirpes ex ſententia Baldi.
- Contra ex ſententia aliorum, quos author ibidem ſequitur.
- Patruus in ſucceſ ſione conſobri præfertur fratribus patruelibus, vt ibid. explicatur, num. 85. & exemplum ponitur.
- Patrui & nepotis quæ ſtionem, difficilem admodum, atque in extricabilem, reputatam communiter, nepotis tamen cauſam aduerſus patruum, fere apud omnes nationes & gentes, quoad fideicommiſ ſi perpetui, & maioratus ſucceſ ſionem, potiorem ſemper fuiſ ſe, lib. 3. capite 19. num. 104.
- Et in Hiſpania, lege regia 40. Tauri edita, præualuiſ ſe, nec habuiſ ſe legis eiuſdem conditores in conſideratione nonnulla, quæ iuri nepotis impedimentum & obſtaculum præ ſtare videbantur, vt ibidem numero 105. meliùs quam antea fuiſ ſet, oſtenditur.
- Et eiuſdem legis Tauri vera decidendi ratio aſ ſignatur, & Didaci Couar. & Ludouici Molinæ obſeruationes in propoſito approbantur, ibid. num. 106. & vide num. 107. & 108. vbi circa eandem. l. Tauri 40. alia adnotantur.
- Perſuaſiones multæ arguunt dolum, lib. 3. cap. 1. num. 106.
- Perſuaſio nimia, aut immodica habet vim doli, ibid. n. 107.
- Et eſt plus quam violenta compulſio, ibidem, numero 108.
- Perſuaſio nimia filij inducentis parentem, vt reuocet maioratum antea factum, habetur loco compulſionis & coactionis, maxime ſi pater ſit valde ſenex, ibid. num. 112. & vide num. 113. vbi expenduntur iura nonnulla ad probandum, quod perſuaſio nimia & violenta æquiparantur.
- Alia de perſuaſione vide infra, verbo preces, perplexitas ſiue repugnantia diſ ſolui & remoueri debet in teſtamentis, quando poteſt aliquo modo fieri, maxime ad diſpoſitionem vltimam conſeruandam, lib. 3. capite 10. num. 19.
- Et ita ſemper interpretatio fieri debet, quoties aliàs diſpoſitio corrueret, vel non poſ ſet ad eum modum reduci, quem teſtator deſiderauit, ibid. numero 20.
- Perplexitas diſ ſoluenda eſt ſecundum veriſimilem mentem teſtatoris, ibid. num. 22.
- Perplexitas ſolet vitiare diſpoſitionem, quando nullo probabili modo poteſt diſ ſolui, ſecus autem ſi diſ ſolui poſ ſit aliquo modo, ibidem, numero 23.
- Perplexitas impoſ ſibilitas, inſtitutiones, & legata vitiare ſoler, lib. 3. cap. 17. num. 18.
- Petri Auguſt. Morlæ ad l. 2. tit. 2. de las conditiones generales, lib. 9. nouæ collect. regiæ declaratio quædam, nouiter, Vere tamen, & concludenter confutata, lib. 3 cap. 3. num. 46. & vide latiùs ex num. 59. cum ſeq.
- Petri Surdi, deciſione 316. num. 16. traditio quædam (ad quam nullus hactenus animaduertit) & nouiter, & vere improbatur, lib. 3. cap. 5. num. 58.
- Petri Surdi conſilium 90. lib. 1. excellens eſ ſe, & ſingulare in materia cap. 12. huius libri 3. ibid. num. 4.
- Petri de Barboſa in propoſito materiæ cap. 8. huius lib. 3. obſeruationes duæ (ad quas nullus hactenus animaduertit) ſic dilucide enucleatæ, vt communi & receptæ ſententiæ nuſquam valeant refragari, lib. 3. d. cap. 8. num. 14.
- Petri de Barboſa viri eruditiſ ſimi reſolutio in materia, cap. 16 huius lib. 3. nouiter & concludenter conuicta, ibid. num. 32.
- Petri de Salazar conſideratio in propoſito. §. Augerius. l. qui Romæ. ff. de verbo. obligat. noue expenditur, & probatur, lib. 3. cap. 14. num. 17.
- Petri Salazar contra Ludouicum Molinam obſeruationes nonnullæ, nouiter carpiuntur, lib. 3. cap. 19. num. 102.
- Petri Salazaris in iuris patronatibus, anniuerſariis, & Capellaniis, aduerſus Ludouicum Molinam opinio noua, nouiter & vere, atque vel vno tantum verbo, concludenter conuicta, ibidem, num. 276.
- Petri de Peralta obſeruatio quædam in materia. §. ſi ex fundo. l. primæ. ff. de hæred. inſtit. expenditur, & ab authore probatur, lib. 3. cap. 17. numero 13.
- Petri de Peralta traditio, quod textus in dicto §. ſi ex fundo in fictione potius, quàm in præ ſumptione fundatur, probatur ibidem, num. 28. & ſeqq.
- Petrus de Peralta, authori ſemper eruditiſ ſimus, lib. 3. cap. 19. num. 295.
- Pelaez à Mieres, nec ex propoſito, nec in tranſitu voluiſ ſe id, ad quod per Ioannem Gutierrez præcitatur, nouiter conſideratum, atque detectum ab authore, lib. 3. cap. 11. n. 9.
- Pelaez à Mieres, malè citatum per Auendañum, nouiter & vere conſideratum, ibidem numero 10.
- Pelaez à Mieres ſententia, ſic explicatur, vt & l. 27. Tauri conſtitutioni conueniat, nec dictis ab eo ipſo repugnet, lib. 3. cap. 12. num. 46.
- Pelaez à Mieres in articulo illo, an Monachis, ſeu Monaſteriis primogeniorum, ſucceſ ſio conueniat ſententia profertur, intentio etiam & mens detegitur eiuſdem, atque etiam varietas oſtenditur, ibid. num. 66.
- Pelaez à Mieres conſideratio expenditur, ibidem, num. 79.
- Pelaez à Mieres diſtinctio noua in articulo illo, an Monachus, ſeu Monaſterium in maioratu ſuccedere poſ ſit (ad quam ex recentioribus nullus hactenus animaduertit) noue etiam, & vere confutata per authorem, ibid. num. 81.
- Pelaez à Mieres in eadem materia conſilium, verum eſ ſe, & de iure procedere, ibidem, num. 106. & 116.
- Pelaez à Mieres reſolutio, atque in propoſito eorum, quæ cap. 15. huius lib. 3. tractantur, obſeruatio quædam ponderatur, quæ intentionem authoris non mediocriter iuuat, & ab adnotata, ſingulariter confirmat, lib. 3. dict. capite 15. num. 16.
- Pelaez à Mieres ad l. 40. Tau reſtrictio quædam improbatur, lib. 3. cap. 19. num. 304.
- Philippi Cornei conſilia duo (quæ ſingularia ſunt & notabilia in materia cap. 15. huius lib. 3.) expenduntur, & verba eorum proferuntur lib. 3. dict. cap. 15. n. 64.
- Politi reſolutio probatur, lib. 3. cap. 13. numero 33.
- Portio deficiens in iure accreſcendi, portioni, non perſonæ accreſcit, lib. 3. cap. 17. numero 22.
- Poſthumus ex primogenito, in ſucceſ ſione maioratus excludit patruum, ſiue ſecundo, aut tertiogenitum, quemadmodum & nepos natus excludit, lib. 3. cap. 19. num. 105. & vide alia quæ de ventre dicuntur ex num. 103.
- Prohibens aliquem teſtari, vel non teſtari, vel alicui quid relinquere, qualiter teneatur: & de titulo ſi quis aliq. teſta. prohib. vel coeg. vide plene lib. 3. cap. 1. per totum, & infra verbo teſtator, & teſtamentum.
- Prohibitio alicui facta cum hoc verbo ipſi, adeò perſonalis eſt, vt hæredes prohibiti excludat, lib. 3. cap. 3. num. 79.
- Preces importunæ habent inſtar, imo effectum & vim iuſti metus qui caderet in virum conſtantem, ſicque actum factum prætextu earum reddunt meticuloſum, & generaliter receſ ſioni ex edicto quod metus cauſa ſuppoſitum.
- Et in id expenduntur nonnulla iura, quæ ſic probant.
- Adducuntur etiam remiſ ſiue quam plures authoritates Doctorum, qui in variis cauſis & negotiis reſpondent, per importunitatem obtenta, non debere valere, & dici fieri inuito dante, l. 3. cap. 1. n. 114. 115. 116. & 117.
- Preces importunæ, vtrum inferant metum viri conſtantis, & ita annullare debeant matrimonium, & reſcindere alios contractus? ibidem ex num. 118. cum multis ſeq. vbi aliorum ſententiæ recenſentur, & in articulo hoc plena & abſoluta manu proceditur.
- Et quæ preces licitæ ſint, etiam vt quis alium adducat, vt eum hæredem inſtituat, vel aliquid relinquat, licitéque vtilitatem ſuam poſ ſit procurare quicumque, ibidem, numero 112. 123. & 124.
- Preces importunæ dicuntur illæ, quæ ſunt inſtantiſ ſimæ, & ſ æpius repetitæ, atque inculcatæ, ibid. num. 125. & vide ex num. 126. cum ſeq. vbi diſcutitur, an verum ſit, quod preces importunæ coactionem, compulſionem, aut violentiam continere dicantur.
- Et an dolum admixtum, ibidem ex num. 134. cum ſeqq.
- Et an requiratur alius dolus de perſe vltra eum, qui ex precibus importunis, ſiue ex perſuaſionibus in modicis inducitur, ibidem, num. 137. & 138.
- Preces nimis aſ ſiduæ & importunæ, quando in hac materia obligent ad reſtitutionem in foro conſcientiæ, ibid. n. 139.
- Precibus importunis aut perſuaſionibus impediens legatum, tenetur reſtituere, quando preces mixtum in voluntarium continent, ibidem, num. 140.
- Principalia ſi doloſa ſunt, & acceſ ſoria ſimilitet eiuſdem naturæ eſ ſe præ ſumuntur, lib. 3. cap. 2. num. 30.
- Princeps vtrum de plenitudine poteſtatis poſ ſit abſque cauſa aliquem dominio rei ſuæ priuare, tum cauſa etiam, vtrum iure communi, aut de communi & ordinaria, non abſoluta poteſtate poſ ſit ſubditis rerum ſuarum dominia tollere: apud authores noſtros frequenter, atque in mille locis agitatam dubium, lib. 3. cap. 6. numero 2.
- In quo duæ principales, & omnino contrariæ ſententiæ reperiuntur, ibid. num. 3.
- Angelus namque (quem alij multi ſequuntur) in ea fuit opinione, vt exiſtimaret, Principem de plenitudine poteſtatis abſque cauſa poſ ſe alteri rerum ſuarum dominium tollere, ibid. dicto num. 3.
- Et Angeli fundamenta adducunt authores quamplurimi, ac inter alios latius recenſet, & eruditè (vt adſolet) ſatisfacit omnibus Hippolyt, Riminald. ibid n. 4.
- Idcirco, cum ſententia ſecunda contra Angelum, & ſit in puncto iuris, & magis communis, ibid. num. 5.
- Probandum eſt indiſtinctè, Principem abſque cauſa publica non poſ ſe quem priuare dominio rei ſuæ, neque in foro interiori, neque in exteriori: cum cauſa tamen publica poſ ſe, & tunc domino ſoluendum eſ ſe iuſtum pretium, vel dari debere bonum cambium, ibid. num. 6.
- Nec in Principe Chriſtiano conſiderari poſ ſe abſolutam poteſtatem. quæ potius tyrannis, quam poteſtas nominari deberet: imo in dubio iuſtam cauſam præ ſumendam ſemper in Principe, ibid. num. 7.
- Idque non ſolum de iure communi, ſed etiam de iure regio partitarum, vt ibid oſtenditur num. 8. & ſeq. vbi commemorantur authores plures in propoſito articulo, & Hippol Riminald. commendatur.
- Princeps, cum partis dominus erat, ſoliditatem iuxta proprium, priuilegium vendere poterat, tam de iure communi, quàm de iure partitarum, lib. 3. d. cap. 6. num. 13.
- Vbi id intelligitur indiſtinctè, ſiue ex venditione totius rei ſequeretur vtilitas, ſiue non, vt cum Accurſio, & Odafredo latius probatur contra communem.
- Princeps ratione partis, totam rem donare poteſt alteri, etiam inuito domino partis, debet tamen reddere æ ſtimationem illius habenti communionem in re, ibid. num. 14.
- Idque ex ſingulari deciſione l. 53. tit. 5. part. 5. nam de iure communi non ita reperitur expreſ ſum, ibid. n. 14.
- Nec ſubſiſtentia alicuius cauſ æ legitimæ requiritur, ibid. num. 15.
- Princeps venditurus rem communem, requirere non tenetur conſortem, nec ipſum aliis præferre, & quamuis hoc non faciat, non ideo ab æquitate deuia re videbitur, contra nonnullos, ibid. num. 16.
- Princeps ſi rem habeat cum alio communem, an totam locare poſ ſit ad longum tempus, vel modicum, ibid. num. 22. & quid ſi habeat ius hypothecæ, aut ius vſusfructus dumtaxat, ibid. n. 25. 26. & 27.
- Principis à voluntate quæ pendent, an impoſ ſibilia reputentur, an etiam vt obtineantur, atque impetrentur, diligentia adhiberi debeat: & an obliget conditio faciendi aliquid, quod ab eius voluntate, aut gratia dependet, lib. 3. cap. 7. per totum, & verbo impoſ ſibile, & verbo conditiones.
- Principis ſucceſ ſori non licere declarare animum prædeceſ ſoris circa facultatem datam ad faciendum maioratum, quia non poteſt: atteſtari de animo prædeceſ ſoris, & declaratio cohæret perſonæ, lib. 3. cap. 10. num. 36.
- De Principis poteſtate ad derogandum vltimæ voluntati alterius, & tertio. aut vocatis præiudicandum, & an partes citare debeat, & de aliis ſimilibus, vide lib. 3. cap. 28. per totum.
- Promiſ ſio de contrahendo inter impeditos, ſub conditione. ſi Romanus Pontifex diſpenſauerit, obligat ex veriori ſententia.
- Quæ etiam à peccato liberat contrahentes, lib. 3. cap. 7. num. 29. & 30.
- Proximitas in maioratus ſucceſ ſione, reſpectu vltimi poſ ſeſ ſoris conſideratur, lib. 3. cap. 15. numero 51 & vide latius, tam in maioratibus, quàm in fideicommiſ ſis, cap. 19. num. 138. & tribus ſeqq.
- Proximitas in regni ſucceſ ſione, ab vltimo eiuſdem poſ ſeſ ſore conſiderari debet, dict cap. 19. num. 136. & 137. vbi vera ratio redditur.
- Proximitas, quemadmodum in maioratus ſucceſſione, reſpectu vltimi maioratus poſ ſeſ ſoris inſpiciendus eſt regulariter, ſic quoque & in vinculis particularibus, & in meliorationibus tertij & quinti vinculatis, & in anniuerſariis, atque patronatibus, aliíſque ſimilibus diſpoſitionibus iure maioratus relictis, inſpici debet, ibid. num. 279.
- Priuilegiatus contra paritatem priuilegiatum non gaudet priuilegio ſuo, lib. 3. cap. 16. num. 79.
- Primogenitus viuo patre decedens, ſpem ſibi ex donatione competentem, in filium ſuum tranſmittere poteſt, lib. 3 cap. 19. num. 258.
- Primogenituræ qualitas, an tranſmittatur, & repræ ſentetur quoad primogeniorum ſucceſ ſionem, tam inter deſcendentes. quam inter tranſuerſales, vide infra, verbo, repræ ſentatio.
- Præ ſumptio ſemper verſatur circa rem dubiam, quæ ſcilicet eſ ſe, vel non eſ ſe poteſt, lib. 3. c. 17. num. 29.
- Præ ſumptio eſt hominis diſpoſitio multis in caſibus, & verſatur circa id, quod eſt geſtum, ſed ignoratur, qualiter geſtum fuerit, ibid. num. 32.

- Q.

- QValitas inhabilitans, quando à principio non adfuit. ſed poſtea ſuperuenit, non impedit, nec inhabilitat in iure iam delato, lib. 3. cap. 15. num. 12. & vide numeris ſeqq. vbi id corroboratur.
- Qualitas, ſeu conditio in perſona ſucceſ ſorum, aut ſuccedere prætendentium, præcisè ab inſtitutore maioratus requiſita. vtrum adeſ ſe debeat neceſ ſario tempore euenientis conditionis, an verò ſufficiat, quod viuente vltimo maioratus poſ ſeſ ſore interuenerit, lib. 3. cap. 15. numero 330.
- Vbi primo loco refertur ſententia eorum, qui euenientis ſucceſ ſionis tempore, qualitatem verificari in perſona ſuccedere volentis, requirunt, ibid. num. 321.
- Poſtmodum contraria ſententia probatur ſufficere in vita cuiuſlibet maioratus poſ ſeſ ſoris verificari, etiamſi ante euentum conditionis is moriatur, ibid. num. 332.
- Ac denique infertur ad ſucceſ ſionem maioratus, quo cauetur, quod filius primogenitus, aut filius maior ſuccedat. vt ſcilicet ſufficiat, qualitatem eam in vita poſ ſeſ ſoris maioratus interueniſ ſe, ibid. n. 333. & 328.
- Diſtinguitur etiam, an qualitas per modum cauſ æ finalis, & exiſtentiæ, an per modum demonſtrationis adiiciatur, ibid. num. 334.
- Et Blaſij Flores Diaz de Mena concordia quædam in propoſito, approbatur, ibid. n. 335.

- R.

- REuerentia duplex eſt, vna ſimpliciter & in gradu poſitiuo, altera nimia, & ſic in gradu ſuperlatiuo: primo caſu, quando eſt talis perſona, cui ſolum reuerentia debetur ſimpliciter, procedit ſententia eorum, qui dicunt ad reſciſ ſionem actus, ſolum metum reuerentialem non ſufficere. lib. 3. cap. 1. num. 162.
- Secundo vero caſu, quando eſt perſona ita grauis, quod ei debetur reuerentia nimia, tunc temporis procedit opinio illa, quod ſufficiat ſola præſentia abſque mandato, vel ſolus metus reuerentialis abſque minis, vel verberibus, ibidem, num 163.
- Et in hoc caſu induci debent duo iura, vt ibidem adnotatur, num. 164.
- Reuerentia, quibus perſonis debeatur, & quæ ſit reuerentia quæ operetur ad effectum reſciſ ſionis actus, remiſ ſiuè, ibid. num. 174.
- Renuntiationis hæreditatis paternæ vel maternæ ad materiam, cap. quanuis pactum, de pactis in 6. vide plenè, lib. 3 cap. 2. ex n. 37 cum ſeq.
- Renuntians cum iuramento minor hæreditati paternæ, vel maternæ acquiſitæ, vel acquirendæ, non poteſt contra pactum venire, nec etiam abſolutionem obtinere, vt agat contra renuntiationem, quia per iuramentum maior efficitur, & ibidem commemorati permulti interpretes, qui hanc materiam tractarunt latiſ ſimè, nu. 37. & 38.
- Renuntiationis factæ tempus, ſemper & perpetuò conſiderandum, cum de læ ſione in renuntiationibus agitur, etiam ſi ex poſt facto renuntiationes patris excreuerint, ibid. n. 43.
- Conſiderandum etiam, an filia, quæ hæreditati paternæ futuræ renuntiauit, dotem acceperit iuſtam eo tempore inſpecto, quo dos ei data, & conſtituta fuerit à parente, & computatis illis bonis, quæ eo tempore pater habebat, non his, quæ vel habuit poſt, vel habere potuit, ibidem, num. 44.
- Quia tunc dotis datio non eſt ad rationem legitimæ conſideranda, quo caſu foret conſtituenda iuxta quantitatem bonorum, quæ pater habebat mortis tempore, ſed eſt conſtituenda iuxta officium paternum, & ſic ſecundum bona, quæ tempore nuptiarum, & conſtitutionis dotis pater habuit, ibidem, num. 45. 46 47. & ſeq vſque ad num. 50. vbi latiùs id explicatur, & an filia, quæ renuntiauit, aliquid petere poſ ſit pro ſupplemento dotis receptæ, aperitur.
- Renuntiatio iurata, vtrum iuranti noceat. ſi enormem aut enormiſ ſimam læ ſionem contineat, tam ſi à minore, quàm ſi à maiore facta ſit, ibidem ex num. 50. cum multis ſeq. vbi plena & abſoluta manu articulus hic diſcutitur vſque ad num. 70.
- In renuntiatione iurata, facta per filiam de hæreditatibus paterna, vel materna patri, vel matri ipſi, metus aut dolus ad eius reſciſ ſionem minime præ ſumitur, ibid. num. 70.
- Imò renunciatio hæc, quæ fit patri, vel matri, fauorabilis debet reputari, ibidem, numero 71.
- Maxime ſi ex iuſta. aut neceſ ſaria. vel pia cauſa facta fuerit, ibid. num. 72.
- Vel accepta dote congrua, ibid. num. 73.
- Siue Monaſterio reſeruata eleemoſyna, dotéve competenti aſ ſignata: tunc enim non poterit dici filia enormiter læ ſa, quæ Monaſterium ingredi volens, hæreditati paternæ, vel maternæ, vel etiam vtrique renuntiauit, & multo magis, ſi iam ingreſ ſa, & dote competenti ad Religionis ingreſ ſum, ſiue ad Monaſterium reſeruata, vel obtenta, prædictam renuntiationem fecit, ibid. num. 74.
- Quia fecit illud, quod communiter faciunt multæ filiæ ingredientes Religionem, nihílque proprium habere poteſt, cum huiuſmodi moniales paupertatem profiteantur, ibid. num. 75.
- Renuntiatio iuris iam delati & quæ ſiti, ſi à filia fieret, vel in fauorem patris, vel fratris, aut alterius, & dolus, aut enormis læ ſio intercedat, an renunciatio reſcindi debeat, ibidem latiſ ſime ex num. 76. cum multis ſeq. vſque ad numerum 90.
- Renuntiationes generales cuiuscunque læ ſionis. vel alterius remedij, aut remediorum omnium in genere, cum à minore, vel maiore adiiciuntur, quæ debeant pro oculis haberi, ibid. numero 90.
- Renuntiatio generalis caſuum fortuitorum in contractibus facta, valet & tenet, quanuis in iudiciis ſpecialis neceſ ſaria ſit, lib. 3. cap. 3. num. 51.
- Et quanuis Vulgar. relatus per Gloſ ſam, ita demum crediderit, valere renuntiationem caſuum fortuitorum, ſi modo aliquis caſus in ſpecie exprimatur, & poſtea ſubiiciatur generalis renuntiatio, ibid. num. 52.
- Et ſequuti fuerint authores nonnulli, ibid. numero 53.
- Tamen in contrarium veritas ſe habet, ſat eſ ſe renuntiare generaliter caſibus fortuitis, nullum in ſpecie exprimendo, ibid num. 54.
- Idque legis 28. tit. 8. part. 5. deciſione probatur expreſ ſe, vt ibidem adnotatur num. 55.
- Renuntiatio generalis caſuum fortuitorum, de quibus caſibus intelligatur, vide ſupra, verbo caſus, & cap. 3. huius lib. 3. per totum.
- Renuntiari an poſ ſit iuri primogenituræ, & an ſequenti vocato. vel habenti ſuccedendi ius, ea renuntiatione damnum inferri, lib. 3. cap. 19. ex num. 107. cum ſeq.
- Remiſ ſio mercedis, quando propter agri ſterilitatem, vel fructuum exiguitatem petitur, intolerabile damnum requiritur, aut quod magnum ſit conductoris incommodum, lib. 3. cap. 3. numero 36.
- Similiter, quando petitur propter bellum, peſtem, aut caſum alium quemcunque ſine culpa locatoris contingentem, neceſ ſariò requiritur, quod damnum ſit intolerabile, vt remiſ ſio fiat: quoniam modicum damnum æquo animo ferre debet conductor, ibid. num. 37.
- Remiſ ſio mercedis aut perſonis, vt propter caſum fiat, plura ſunt neceſ ſaria: primo quod caſus, qui contigit, ſit inſolitus: ſecundo, quod magnum afferat damnum: tertio, quod contingat ante perceptionem fructuum, ibid. n. 38.
- Religionis ingreſ ſu & profeſ ſione, an finiantur alimenta debita alicui, lib. 3. cap. 12. numero 7.
- Religionis ingreſ ſu & profeſ ſione, an finiatur ius annuatim. ſinguliſve annis, vel pro vita, aut tempore, diebuſve vitæ alicui competens, ibid. n. 9. cum ſeq.
- Religionis ingreſ ſu & profeſ ſione, an ſtatim tranſeat in alium maioratus, quem ingreſ ſus habebat, an vere maneat penes Monaſterium, vide ſupra, verbo Monachus, & verbo Monaſterium, & plena & abſoluta manu, cap. 12. huius lib. 3. per totum.
- Retentio facilius, quam petitio conceditur, lib. 3. cap. 15. num. 9.
- Non eſt enim par cauſa, retinendi, & de nouo acquirendi, ibid. num. 10
- Idcirco, qui non poteſt petere, vel acquirere, poteſt retinere, ibid. num. 11.
- Relatio cum fit, haberi debet in omnibus & per omnia, & cum omnibus qualitatibus. clauſulis, & conditionibus, in termino ad quem refertur, contentis: quia quicquid continetur in termino relato, continetur etiam in termino referente, lib. 3. cap. 15. num. 38.
- Referens diſpoſitio, licet alio modo referat, quam continetur in diſpoſitione relata, modificari debet ad terminos relatæ, ibid. num. 39.
- Referentia ſe verba ad iam diſpoſitum, nunquam veniunt augmentatiue, etiam quod ipſa videantur ſonare in augmentum, ibid. num. 40.
- Ex referente ſcriptura velle quem plus conſequi, quam ex ſcriptura relata, abſurdum eſt, nec pati debemus, ibid. num. 41.
- Regna olim electione conſtaſ ſe, & in Hiſpania in Rege Pelagio principium obtinuiſ ſe à quo vsque ad noſtra tempora, iure maioratus & primogenituræ Regnum defertur, lib. 3. cap. 19. numero 109.
- Regnorum conſtituendorum ſumma, optimàque ratio eſt per ſucceſ ſionem, iuréque gentium conſtitutum eſt nomen, & Regni ſucceſ ſio. ibid. num. 110.
- Regnum Hiſpaniæ ſucceſ ſione deferri, certiſ ſimum eſ ſe, atque indubitatum, ibidem, numero 112.
- Regnum an iure hæreditario, vel ſanguinis iure deferatur, ibidem ex numero 112. vſque ad numerum 132. vbi plena & abſoluta manu articulus hic diſcutitur, & multa adnotantur, quæ nullibi fuerant antea ſic ſcripta, nec adnotata.
- Regni & maioratus ſucceſ ſio perpetua eſ ſe debet, non ſolum inter deſcendentes, ſed etiam inter collaterales, inter quos in infinitum progreditur ad milleſimum vſque gradum, ibidem numero 142.
- Eſt tamen differentia in hoc, quod in maioratibus inferioribus, in vltimo de familia maioratus finitur, ita vt eius reſpectu bona ſint libera, liberáque ſimiliter bonorum diſpoſitio.
- Intelligendo ſemper, prout latiùs intellectum, atque explicatum traditur, ibidem numero 143. & 144.
- In Regni tamen ſucceſ ſione, diuerſum ius conſtituitur, nam licet ad vltimum de familia Regnum perueniat, non eſt liberum eius patrimonium, aut libera Regni ipſius diſpoſitio non datur, ſed populus eligit nouum Regem, à quo à principio poteſtas regalis effluxit, ibidem num. 145.
- Regnum eſt caput omnium primogeniorum Hiſpaniæ. ab eoque cætera primogenia, tanquam à capite deriuantur, ſucceſ ſioníſque ordinem, & rationem accipiunt, ibid. num. 347.
- Repræ ſentare patris ſui perſonam filius non poteſt, quando patet fuit omnino excluſus, ita quod non potuit vllo tempore ius primogenituræ nec in potentia, nec in ſpe habere.
- Secus tamen ſi potuit, quia tunc filius repræ ſentando perſonam patris ſui, maioratus ſucceſſionem conſequetur, lib. 3. capite 15. numero 78.
- Repræ ſentationis materiam circa ſucceſ ſiones legales, teſtamentarias, fideicommiſ ſarias, feudales, emphiteuticarias, & primogeniorum ſiue maioratuum Hiſpaniæ; per multos authores tractaſ ſe, qui ex professo, & latius quàm alibi, commemorantur & congregantur, capite 19. num. 1. lib. 3.
- Repræ ſentationis nomen, & ab ipſiſmet Iureconsultis cognitum, & doctrinæ gratia à iuris quoque interpretibus inuentum, ſiue introductum, prout ibid. explanatur num. 2. & exempla traduntur num. 3. 4 & ſeq. quæ non conueniunt tractatui & diſputationi repræ ſentationis, quæ dicto capite 19. per authorem ſuſcipitur.
- Eo namque tractatu agitur de repræ ſentatione quadam, quæ de patre per eius filium fit circa ſucceſ ſiones, ad eum effectum, vt filius ſic ſuccedere valeat, ac ſi pater ipſe ſi viueret, ſuccedere poſ ſet. ibid. n. 8.
- Ex communi namque Doctorum ſententia, ſuccedere quem repræ ſentando perſonam parentum, id ſignificat, quod filius aſ ſumat gradum ſuccedendi, qui patri competebat, & omnia iura gradui cohærentia, & quæ competerent parentibus ſi viuerent, ibid. num. 9.
- Ipſa tamen ſucceſ ſionem non ex perſona parentum ſed ex propria perſona conſequuntur, prout communis explicat, ibidem, num. 10, & latiùs declaratur, n. 162. & 163.
- Repræ ſentatio, de qua dict. cap. 19. diſputatio ſuſcipitur, aliquando contingit in ſucceſ ſione legali ab inteſtato, aliquando vero ex diſpoſitione hominis in ſucceſ ſione teſtamentaria, ibid. num. 11. & 12.
- Repræ ſentationis diffinitiones quam plures, quare re periculoſas author iudicauerit, ibid. numero 13.
- Repræ ſentare ex ſententia Iacobi Menochij, nihil aliud eſ ſe, quam ex integro aliquem referre, ibid. num. 14.
- Et ideo repræ ſentari aliquis non poteſt pro vna parte tantum, ibid. num. 15.
- Repræ ſentatio, & tranſmiſ ſio ex ſententia eiuſdem Menochij, nihil eſt, quam quædam ſubrogatio, quæ fit de perſona filij ad perſonam patris, ibid. num. 16.
- Repræ ſentatio, ex eiuſdem Menochij placito, eſt quædam fictio, quam lex facit, fingendo perſonam filij, eſ ſe illam patris, ibid. n. 17.
- Repræ ſentatio ex ſententia Luſitani Caldas Pereira, eſt fictio, per quam mortuus fingitur viuus, ibidem, num. 18.
- Ex ſententia vero Hiſpani Auendañi, eſt fictio quædam à lege ciuili inducta, ad ſubrogandum nepotem in locum patris, ibidem numero 19.
- Denique ex obſeruatione Antonij Pichardi, fictio eſt per quam is, qui remotiori gradu conſtitutus eſt, in proximiori gradu conſideratur, ibid. num. 20.
- Ex ſententia vero authoris, ſic poteſt & magis generaliter repræ ſentatio diffiniri, vt ſit priuilegium, lege ciuili conceſ ſum, quo filius in locum patris ad ſucceſ ſionem aſcendentium in infinitum, vel patrui tantum vocatur.
- Et in ſucceſ ſione bonorum, ſui natura non diuiſibilium, nec plurium concurſum, admittente, veluti maioratus, qualiter diffiniri, valeat ex ſententia authoris vltra alios, vbi & ſingulæ diffinitionis prædictæ partes explicantur, ibid. num. 21. per totum.
- Repræ ſentationem, per rationem potius fictionis, quam priuilegij diffiniti ex ſententia multorum authorum. qui beneficium huiuſmodi fictionem vocant, ibid. num. 22. vbi & ipſi authores congregantur.
- E contrario tamen, quod per rationem priuilegij, & non fictionis introducta fuerit, alij quam plures aſ ſeuerarunt, ibid. num. 23.
- Imo & in fortioribus terminis, hanc non eſ ſe fictionem, ſed potiùs veritatem, & eam quidem naturalem, vt ſcilicèt filius ſit eiuſdem gradus, quo pater, cum ſit eadem perſona cum patre: conſtanter contendunt nonnulli, vt hic obſeruatur. num. 24.
- Præterea, repræ ſentationem hanc eſ ſe præ ſumptam, non autem fictam, ſcripſerunt alij nonnulli, ibid. n. 25.
- Quorum contrarietatem diſtinctione quadam declarauit Menochius, & eam author nouiter improbauit, ibidem, num. 26.
- Quocirca, author metipſe pro abſoluta huius articuli explanatione, nonnulla nouiter conſiderat, atque conſtituit, vt ibidem adnotatur numero 27. vbi prima traditur in eodem articulo obſeruatio.
- Secunda traditur in ipſo articulo obſeruatio, & aliorum ſententiæ ſingulariter declarantur, ibid. num. 28.
- Traditur & tertia obſeruatio, atque reſoluitur, quod lex ciuilis, quæ beneficium repræ ſentationis conceſ ſit, nullo modo finxit, filium in locum patris ſui, ita ſubſtitui, vt qui in remotiori gradu antea conſtitutus erat, modo per fictionem ad gradum proximiorem reducatur, ibidem, num. 29.
- Eidem tamen in remotiori gradu exiſtenti. ex iuſta cauſa atque ex æquitate proximioris gradus priuilegium communicauit: quod latius probatur, atque exornatur, ibidem numero 30. cum ſeq.
- Repræ ſentationis ius, quod olim deſcendentibus concedebatur, non differre à iure ſuitatis, & his duntaxat conceſ ſum fuiſ ſe. qui ſui hæredes erant vt latius probatur, ibidem num. 31.
- Et obſtaculum quoddam remouetur, quod in collateralibus videbatur doctrinam ſuperiorem dubiam facere, ibidem num. 32.
- Generales etiam Doctorum omnium traditiones in materia repræ ſentationis, quod quando agitur de ſucceſ ſion eaſcendentis, vel patrui, nepotes ex filio, vel fratre prædefuncto, ſuccedant in locum & gradum patris, declarantur, ibidem num. 33.
- Et ne ab ita receptis & communibus Doctorum ſententiis recedatur, eo frequenter loquendi modo vſurum profitetur author, quo ipſi ſcribentes vtuntur, & conſiderato effectu. ſuccedere filium in locum & gradum patris, dicendum, ibidem, num. 34.
- Repræ ſentatio ex communi Doctorum ſententia, non niſi in caſ à iure expreſ ſis admitti poteſt, lib. 3. dict. cap. 19. num. 35.
- Et conſequenter ei in dubio locus non eſt, quoniam iure quodam ſpeciali fuit introducta, & propterea extra ordinarium eſt, ibidem, numero 36.
- Sed ex ſententia Tiberij Deciani fauorabile, & in omni materia extendendum, ibid. num. 37. & vide num. 43. ad fin. & num. 44.
- Repræ ſentatio ex communi Doctorum ſententia, duntaxat habet locum in his ſucceſ ſionibus. quæ iure hæreditario deferuntur, & non in aliis, ibid. num. 38.
- Ipſi autem Doctores communiter. duorum iurium authoritate adducuntur præcipue, vt ibidem obſeruatur num. 39.
- Cæterum repræ ſentationem obtinere etiam in his, quæ iure ſanguinis, & non iure hæreditario deferuntur, nonnullis rationibus demonſtratur, quæ fortiter videntur adſtringere, ibid. numero 40.
- Et Iaſonis, atque Sfortiæ Oddi contra communem reſolutio profertur, ibid. num. 41.
- His etiam iuribus reſpondetur, qui pro communi ſententia adducta fuere ſupra, ibidem num. 42.
- Et ſi quis velit communem ſententiam tueri, qualiter in propoſito debeat regulam deducere, & caſus nonnullos excipere, demonſtratur; & Ludouici Molinæ obſeruationes in propoſito proferuntur, ibid. num. 43.
- Vtcunque tamen ſit in terminis iuris communis, ex deciſione legum partitarum, & Tauri dubitari non poſ ſe quin repræ ſentatio in quacunque diſpoſitione, iure maioratus facta, ſit admittenda, ibid. num. 44.
- Repræ ſentatio quo iure iuuenta, atque introducta fuerit, ibid. n. 45. per totum.
- Vbi etiam explicatur, hæreditas, teſtamentum, & ſucceſ ſio, quo iure inuenta ſit, & diuerſ æ Doctorum ſententiæ, breuiter præcitantur.
- Repræ ſentationis effectum a iure ciuili procedere, ipſamque repræ ſentationem ex æquitate, atque iure quodam ſpeciali introductam, ibid. numero 46.
- Imo & à iure diuino, & naturali æquitate contingere, vt ibid. probatur num. 47.
- Nec per eam corrumpi gradum, ſed potius repræſentari. ibid. n 48.
- Atque ita non remotior dicitur gradus, ſed ille in quo pater repræ ſentatus ſuccederet, ibidem num. 49.
- Et filius aſ ſumit omnes qualitates, & omnes prærogatiuas, quas pater ratione illius gradus habebat, dum viueret, & nunc habuiſ ſet, ſi vixiſ ſet, ibid. num. 50.
- Repræ ſentationis introducendæ, qui fuerit ratio potiſ ſima: & ibidem l. Tauri 40. iuſtificatio, & confirmatio vltra alios notabilis, dicto cap. 19. num. 52.
- Repræ ſentationis introducendæ neceſ ſitas, vnde effluxerit: vbi latè & diſtinctè num. 53. per totum, & ibidem de neceſ ſitate introductionis repræ ſentationis in primogeniis, ſeu maioratibus, de qua in dictæ l. 40. Tauri.
- Repræ ſentationi locus non eſt inter aſcendentes, ſed ipſi iuxta gradus prærogatiuam ſuccedunt, ita quod prioritas gradus duntaxat attenditur, ibid. num. 54.
- Repræ ſentationi inter aſcendentes, quare locus non ſit. remiſ ſiuè num. 55.
- Repræ ſentationi locum eſ ſe inter deſcendentes, cum de ſucceſ ſione aſcendentium agitur, idque ius æquitate ſuadente, ſemper in ſucceſ ſione ascendentium obſeruatum fuiſ ſe, & ideo antiquum vocari, ibidem numero 56.
- Nepotes namque ex filio præmortuo. repræ ſentant perſonam patris ſui, & ſubintrant, atque tenent locum eius, & ſuccedunt cum patris ſuis in ſtirpem, & non in capita, ibid. n. 57.
- Idque cum agitur de ſucceſ ſione aui, vel proaui, vel de ſucceſ ſione auiæ, vel proauiæ, vel de ſucceſ ſione ab aui, vel aſcendentis alterius, ibid. num. 58.
- Repræ ſentationis priuilegium in nepotibus auo paterno ſuccedentibus, duntaxat admiſ ſum fuiſſe olim, hodie in omnibus, etiam maternis aſcendentibus, ſuccedentibus admitti generaliter, non habita differentia ſexus, & agnationis, idque ex communi & vera ſententia, ibidem, num. 59.
- Cui conuenit authoris reſolutio, ex ipſa tamen, res magis elucidata relinquitur, & tria tempora in propoſito fuiſ ſe, vltra alios conſideratur, ibid. num. 60.
- Repræ ſentationi locum eſ ſe, & in ſtirpes, non in capita admitti, quando inteſtato auo, & nullo ſuperſtite filio relicto deſcendente, ex diuerſis filiis plures nepotes ad ſucceſ ſionem vocantur, prout ibidem num. 61. obſeruatur, & vera ratio redditur.
- Repræ ſentationem vſque in infinitum ad omnes deſcendentes extendi in ſucceſ ſione aſcendentium, ex veriori & communiori ſententia, ibid. num. 62. & ſub num. 21.
- Idque in Hiſpanorum primogeniis, ſiue in vinculis, aut maioratibus perpetuis. pluſquam certum eſ ſe poſt deciſionem. l. 40. Tauri, ibid. n. 63. vbi circa eandem. l. adnotantur nonnulla vtilia, & notanda.
- Dummodo intelligatur in his caſibus, & quoad ea, in quibus pater ipſe a filio repræ ſentatus ſucceſ ſiſ ſent, non autem quoad ea, in quibus non ſucceſ ſiſ ſet, ibidem, num. 64.
- Repræ ſentationem in maioratus ſucceſ ſione, filio ſolum concedendam eſ ſe in eo caſu, quo eius pater, ſi viueret, poſ ſet in maioratu ſuccedere, ibid. num. 65.
- Repræ ſentans aliquem non excluſum, nec ipſe debet excludi, ibid. num. 66.
- Repræ ſentationem de iure antiquo, in ſucceſ ſione tranſuerſalium non fuiſ ſe introductam, in ea namque ſemper proximior admittebatur ad ſuccedendum, & legis duodecim tabularum tenor obſeruabatur, ibidem, num. 67.
- Et ſic nepos ad ſucceſ ſionem patrui non admittebatur cum alio patruo, ſed patruus tanquam proximior, & in priori gradu ſuccedebat, ibid. num. 68.
- Neque vnquam vſque ad ius authenticorum admiſ ſi tum fuit ius repræ ſentationis, quo filius intraret in locum patris, ſuperueniente vero authenticorum iure, a Iuſtiniano edito, conſtitutum eſt, ad fratris inteſtati ſucceſ ſionem, non ſolum alios fratres ſuperſtites, ſed & prædefunctorum fratrum filios admitti, ibid. n. 69.
- Ad eamque portionem, quam eorum parentes erant habituri, ſic que in ſtirpes, & non in capi, ta, ibidem num. 70.
- Et quanuis in linea recta deſcendentium, in infinitum admitteretur repræ ſentatio (vt dictum eſt) inter collaterales tamen vltra filios fratrum non porrigitur, nec filiis filiorum fratris, vel ſororis conceditur, ibid. num. 71.
- Repræ ſentationem inter tranſuerſales concedi, quando agitur de ſuccedendo patruo, idem quando agitur de ſucceſ ſione auunculi, qui dicitur tranſuerſalis, gradu proximior ex latere matris: idem quando agitur de ſucceſ ſione materteræ, ibid. num. 72.
- Repræ ſentationi locum eſ ſe inter tranſuerſales, non ſolum in ſucceſ ſione declara à iure communi, ſed etiam in delata à ſtatuto, ibid. n 73.
- Et quare filij fratris defuncti vocentur in ſtirpes, & non in capita, quando cum patruis ſuccedunt patruo, ibid. num. 74.
- Quare etiam repræ ſentatio non extenditur vltra fratrum filios, remisſiuè, ibid. num. 75.
- Plures etiam nepotes cum filiis in ſucceſ ſione aui, quare non ſuccedant in capita, ſicut filij, ſed in ſtirpes, remiſ ſiuè. ibid. n. 76.
- Repræ ſentationi vtrum locus ſit. vt in ſtirpes, non in capita ſuccedatur, quando fratrum diuerſorum filij, ſoli ſint, nec concurrant cum aliquo patruo ſuperſtite, ibid. ex num. 77. vſque num. 86. vbi Accurſij & Azonis contrariæ ſententię proferuntur, & Azonis ſententia defenditur.
- Repræ ſentatio inter tranſuerſales in maioratus ſucceiſione, vſque in infinitum admittitur iure Hiſpano.
- Idque ex deciſione l. 40. Tauri, quæ eſt. l. 5. tit. 7. lib. 5. nouæ collect. Regiæ, ibid. n. 86.
- Cuius conſtitutio valde videtur à iure communi exorbitare, vt ibid. oſtenditur n. 87.
- Ac pro vera & abſoluta ipſius explicatione conſtituuntur ſequentia.
- Primum, repræ ſentationem in quacunque ſucceſſione indiuidua, ſiue in Hiſpanorum primogeniis, vinculiſque, & maioratibus perpetuis, inter fratres, fratrumque filios, vnanimiter omnes conceſ ſiſ ſe, nec aliquem in hoc diſ ſentire, ib. n. 88.
- Secundo, repræ ſentationem in linea collaterali ad ſuccedendum vltimo poſ ſeſ ſori, ex ordine, atque forma admitti, quo ibid. exprimitur num. 89.
- Tertio, repræ ſentationis ius, tranſuerſalibus in in dicta l. 40. Tauri conceſ ſum, procedere etiam in tranſuerſalibus, qui a primo inſtitutore maioratus non procedunt, & ſic in tranſuerſalibus vtriuſque, nempe fundatoris, & vltimi poſ ſeſ ſoris, prout latius probatur, ibid. 11. 90.
- Inde & conſequenter, repræ ſentationem in ſucceſſione maioratuum tranſuerſalibus conceſ ſam, abſque graduum reſtrictione, & vſque in infinitum procedere, etiam inter deſcendentes à fratre, vel ſorore, patruele, vel auunculo, vel alio quolibet conſanguineo vltimi poſ ſeſ ſoris, idque ex ſententia Ludouici Molinæ.
- Qui tamen firmiter in ea non remanſit, ſed deliberandum de hoc dixit, cum caſus contigerit.
- Alij tamen authores firmiter eam partem ſuſtinent, vt ibid. adnotatur. n. 91.
- Et eorum fundamenta præcipua expenduntur, ibid. n. 92.
- Cæterum contrariam ſententiam, imo repræ ſentationem non dari inter tranſuerſales remotioris gradus, aduerſus Molinam Auendañus ſuſtinuit, ibid. n. 93.
- Cuius fundamenta debilia equidem ſunt. nec multum adſtringunt, ac eiſdem pleniſ ſimè ſatisfecit Ioannes Gutier. vt ibid. adnot. num. 94.
- Et dictæ l. 40. Tauri deciſio, ſic exornatur, atque dilucide & ſingulariter explicatur, in Ludouici Molinæ, & ſequacium authorum ſententia, relata ſupra num. 91. verissimum monſtretur, ac in futurum in tuto maneat, vt latè, & meliùs quam antea fuiſ ſet, ibid. n. 95.
- Repræ ſentationis ius in ſucceſ ſione maioratuum, tranſuerſalibus ex dicta l. 40. Tauri vſque in infinitum conceſ ſum, vtrum in Regni ſucceſ ſione locum obtineat, ibid. n. 96.
- Et obtinere, ſicut in ſucceſ ſione alterius maioratus cuiuſque, ex ſententia Ludouici Molinæ, ibid. num. 97.
- Contra ex ſententia alterius Ludouici Molinæ, è Societate Ieſu Religioſi, ante quam etiam de opinione Molinæ author dubitauerat, & nunc quoque dubitat, ac ipſiuſmet Religio ſi fundamentum expendit, quod fortiter adſtringit, ibid. num. 98.
- Et vltra ipſum, & cæteros omnes hucuſque ſcribentes, ſic dilucide atque egregiè dictæ l. 40. Tauri deciſionem explicat, vt in Regni ſucceſſione ipſa procedere non valeat, vt ibidem obſeruatur num. 99.
- Repræ ſentatio in Hiſpanorum primogeniis, vtrum deberet admitti, vel non, & prælatio nepotis contra patruum concedenda foret, quare dubium & anceps olim fuiſ ſet, ibid. num. 103. & vide vſque ad numerum 109. vbi oſtenditur, altercationem hanc ſublatam hodie in Hiſpania. l. 2. tit. 15. part. 2. & 1. Tauri 40. conſtitutionibus editis, & de eiuſdem l. Tauri ratione decidendi, & iuſtificatione agitur.
- Repræ ſentatio, vtrum in Regni ſucceſ ſione admitti deberet, dubium fuiſ ſe & controuerſum de iure communi, ibid. num. 132.
- Sed ex deciſione l. 2. tit. 15. partit 2. in hoc Regno antiquam difficultatem ceſ ſaſ ſe, & repræſentationem in Regni ſucceſ ſione admiſ ſam, ibid. num. 133.
- Et deciſionis legis eiuſdem ratio redditur, ibidem num. 134.
- Repræ ſentatio perſonæ propter ſucceſ ſionem, duplex repetitur, eaque declaratur, dict. cap. 19. num. 161.
- Repræ ſentatio in ſucceſ ſione aui, vel proaui nepoti conceſ ſa, gradus potius dicitur, quàm perſonæ, quia non ex perſona patris de medio ſublati ſed ex propria perſona ſuccedit, ibidem num. 162.
- Filius verò fratris in ſucceſ ſione patrui vnà cum alio fratre defuncti, repræ ſentat patrem, ſed non ex perſona ſua propria ſuccedit, ſed ex perſona patris ſui, ibid. num. 163.
- Repræ ſentantis qualitas & conditio attendi debet, quando ſucceditur ex perſona propria, quando verò repræ ſentatur perſona alterius, attenditur qualitas, conditio, & ſtatus ipſius repræ ſentati, ibid. num. 164.
- Repræ ſentatio in l. 40. Tauri introducta, an ita introducta dicatur, vt filius ex perſona patris, vel ex propria ipſius in maioratu ſuccedat, & quid rem hanc magis dubiam efficiat ex noua authoris conſideratione, ibid. num. 165.
- Repræ ſentatio in dicta l. 40. Tauri introducta, non excludere, quin filius, ex perſona magis propria, & proprio iure à lege ſibi conceſ ſo, quam ex perſona patris dicatur ſuccedere, ibid. num. 166. & ſeq. vſque ad numerum 172.
- Repræ ſentando perſonam parentis, qui ſuccedit, ex iure tamen proprio, & propria vocatione (vt in linea recta deſcendentium in hoc Regno, ac etiam in linea collaterali, conſiderata proximitate reſpectu vltimi poſ ſeſ ſoris maioratus contingit) incapacitas primogenitoris ipſi non nocet, ſi ipſe etiam incapax non ſit, ibidem num. 171.
- Repræ ſentatio, vtrum locum habeat, quando in patre, vel auo. ius ſuccedendi firmiter radicatum non fuit, ſed dumtaxat ius eius in ſpe, aut poſ ſibilitate conſiſtebat, dicto cap. 19. num. 172.
- Dubium equidem intricatum, & maximum, & eu occaſionem præ ſtitiſ ſe videntur legis Regiæ 40. Tauri conditores, vt ibid. adnotatur num. 173.
- Repræ ſentationi locum non eſ ſe, niſi in patre, vel auo radicatum fuiſ ſet ius ſuccedendi certum & firmum, atque inuariabile, nec idem ſuccedendi remotam ſufficere, ex ſententia Velazquez Auendañi, ibid. num. 174.
- Cui & Blaſius Florez Diaz de Mena acceſ ſit, & contrariam Molinæ, Gutierrez, & aliorum improbauit, ſed ſtrictè magis rem ipſam accepit, nec ita indiſtincte repræ ſentationem excludit, vt notatur, ibid. num. 175.
- Alexander quoque Raudenſis, in eodem placito fuit, qui etiam non ita indiſtinctè sicut Auendañus loquutus eſt, vt ibid. obſeruatur n. 176.
- In eandem quoque ſententiam & alij authores perpendi poſ ſunt, vt ibidem adnotantur numero 177.
- Eſt denique & in eodem placito Iacobus Menochiusi in conſilio 269. ex numero 21. atque ex numero 64. lib. 3. vt ibidem commemoratur num. 178.
- Ac pro ipſis fundamenta nonnulla generalia perpendi valent, quæ ideò omittuntur, quia ab eiſdem traduntur, nec concludenter adſtringunt, ibid. num. 179.
- Sed ea magis adſtringere, & fortius vrgere videntur, quæ Blaſius Flores Diaz de Mena adduxit, ibid. num. 180.
- Fundamenta etiam nonnulla Auendañi, quæ in idem tendunt, & ibid. adducuntur, num. 181.
- Ad quæ in effectu reduci debent infinitæ Doctorum authoritates, allegationes, & doctrinæ. quæ pro eadem parte & aſ ſumpto probando, videlicet, quod ſpes vaga & incerta, & ex futuro euentu dependens, tranſmitti non poſ ſit, nec debeat in conſideratione haberi, expendi poſſunt, ibid. num. 182.
- Reducuntur etiam Menochij traditiones, dicto conſilio 269. ex num. 8 atque ex num. 21. cum ſeq. lib. 3. ibid. num. 183.
- Quibus omnibus dilucide & diſtinctè, nouiter etiam, & melius quàm antea factum eſ ſet, reſpondetur ibid. num. 148. per totum.
- Reſpondetur etiam & alteri fundamento, atque ex reſponſione validiſsimum & vrgentiſ ſimum fundamentum deducitur pro opinione Molinæ contra Auendañum, & ibid. l. 40. Tauri explicatur, num. 185. & 186.
- Repræ ſentationi locum eſ ſe inter tranſuerſales, etiam quando in patre ius ſuccedendi firmiter radicatum non fuiſ ſet, ſed ius tantum de futuro & in ſpe. aut poſ ſibilitate competeret: & quod pater, ſi tempore delatæ ſucceſ ſionis viueret, ſuccedere poſ ſet, ex deciſione l. 40. Tauri ſufficere, quanuis actu non ſucceſ ſerit, ibidem numero 187.
- Idque ex veriori & tenenda omnino ſententia, vt ibidem adnotatur num. 188. ac pro ea authores nonnulli commemorantur.
- Qui expreſ ſim loquuntur in terminis prædictis, quanuis Blaſius Flores Diaz de Mena, aliter, ſed male quidem contenderit, ibid. num. 189.
- Eiuſdem tamen in alio obſeruatio quædam contra Auendañum probatur, ibid. num. 190.
- Sed in linearum diſtinctione excogitatio quædam Blaſijmet ipſius contra Molinam, improbatur ab authore, ibid. num. 191.
- Ac denique l. 40. Tauri verba, ſic fortiter & vere ponderantur pro ſententia prædicta, vt poſt deciſionem eius legis, nullo pacto valeat contraria opinio defendi, ibid. num. 192.
- Auendañi quoque rationes nonnullæ, ſiue ad eandem l. Tauri ſolutiones non admittuntur, ibid. num. 193.
- Et ipſius aut horis lapſus duplex, & noue, & vere detegitur, ibid. num. 194.
- Blaſij quoque Fiores Diaz de Mena ad dictam l. 40. Tauri euaſiones, ſiue excogitationes nonnulla, manifeſte ſubuertuntur, ibid. num. 195.
- Repræ ſentationi an locus eſ ſe poſ ſit, quando vltimo maioratus poſ ſeſ ſore abſque descendentibus præmoratus, tranſuerſalis aliquis ſucceſ ſionem prætendit, cuius pater ſi viueret, ſucceſ ſurus ſane eſ ſet, vt proximior, ipſe tamen multis ab hinc annis, & ante maioratum iuſtitutum deceſ ſit, idem num. 199.
- Vbi etiam conſiderantur nonnulla nouiter & acute, & vide num. 212.
- Repræ ſentationi, vtrum locus eſ ſe debeat, vt nepos patruum excludat, quando primogenitus in vita maioratus inſtitutoris deceſ ſit, dicto cap. 19. num. 210.
- Vbi Auendañi reſolutio in propoſito approbatur, & concludenter atque noue corroboratur, numer 211. per totum.
- Repræ ſentationi, vtrum locus eſ ſe debeat inter tranſuerſales, quando pater, vel auus eius, ex cuius perſona ſucceſ ſionem quis prætendit, in vita inſt tutoris maioratus deceſ ſit ibidem numer. 212. vbi dubium hoc ſingulare & nouum, ſingulariter & vere explicatur.
- Repræ ſentatio, vtrum locum habeat in ſucceſ ſione fideicommiſ ſi, arduum & intricatum dubium, & ab infinitis tractatum, qui congregantur, ibid num. 213.
- Repræ ſentationem in ſucceſ ſione fideicommiſ ſi, ſiue vniuerſalis, ſiue particularis admittendam eſ ſe, & conſequenter nepotem ex filio præmortuo, vna cum patruo, & in locum patris ſuccedere, ibid. num. 214.
- Idque ex vulgata, & omnibus nota ſententia gloſſ æ, in l. cum ita § in fideicommiſ ſo ff. de legatis ſecundo, in verbo proximo.
- Cuius traditionem ſequuti fuere permulti, & maximi nominis authores vt ibidem demonſtratur eodem numero 214. atque ex relatis, dicto num. 213 apparet.
- Et validiora fundamenta pro ea ſiue illa, quæ vere concludunt, adducuntur ibid. num. 215.
- Repræ ſentationi locum non eſ ſe in ſucceſ ſione fideicommiſ ſi, & inde nepotes cum patruo non concutrere, ex ſententia Baldi contra gloſ ſam, quem & alij multi authores ſequuntur, ibidem num. 216.
- Ac præcipua Baldi fundamenta adducuntur, & eiſdem concludenter & vere reſpondetur, ibid. num. 217.
- Baldi etiam eiuſdem traditio, in dicto § in fideicommiſ ſo: ideo euitatur, & authoritas loci illius minuitur, quod ipſemet Baldus contrarium reſpondit in conſilio 488. caſus talis eſt, lib. 3. vbi Accurſij ſententiam relatam probauit, ibid. num. 218.
- Euitatur etiam, & Accurſij ſententia in tuto manet, conciliando opiniones, vt illas. Corneus, Iaſon, Curtius Iunior, & Alciatus, ac poſt; eos alij recentiores permulti conciliant, & eorum conciliatio præcitatur, ibid. num. 219.
- Repræ ſentatio vtrum hodie poſt deciſionem. l. 40. Tauri, in fideicommiſ ſis familiæ, aut pluribus nomine collectiuo relictis, eo modo, atque ordine locum habeat, quo ea in lege in primogeniis, ſeu maioratibus inducitur, vbi breuis & vera reſolutio traditur, ibid. num. 221. & numero 222. Ludouicus Molina in propoſito nouiter explicatur.
- Repræ ſentatio, vtrum locum habeat in feudi ſucceſ ſione, lib. 3. dicto cap. 19. ex num. 223. cum multis ſeq.
- Repræ ſentationi locum eſ ſe in feudo hæreditario, & filium intrare in locum patris; vnanimiter omnes interpretes tradidiſ ſe, nec aliquem in hoc hactenus diſ ſentire, ibid. num. 228.
- Et vide num. 229 vbi explicatur, quod dicatur feudum haereditarium. & an in dubio hæreditarium præ ſumatur, quod etiam familiare, ſiue ex pacto & prouidentia.
- Repræ ſentationi locum non eſ ſe in feudo ex pacto & prouidentia concedentis, ſiue familiari, nec filium intrare in locum patris, vt Nata contendit, & alios pro ſe citat; ibid num. 230.
- Sed eiuſdem fundamenta conuincit concludenter Hippolytus Ruminaldus, vt ibidem adnotatur num. 231.
- Et Cumani etiam, Rubei, & aliorum authoritati pro hac parte reſpondetur, ibid num. 232.
- Ac denique, conſtanter & veriſ ſime defenditur, repræ ſentationi locum eſ ſe in feudo, etiam ex pacto & prouidentia concedentis, & non hæreditario, ibid. num. 233.
- Et pro hac parte validiſ ſima, & concludentia fundamenta expenduntur, ibidem numero 234.
- Repræ ſentationi locum eſ ſe in feudis, in quibus iure primogeniture aut maioratus ſucceditur, ibid. num. 235.
- Ac in illis repræ ſentationem, iuxta formam l. 40. Tauri regulandam, & concedendam eſ ſe, ibid. num. 236.
- Repræ ſentatio, an habeat locum in emphiteuſi, lib. 3. dicto cap 19. ex num. 237. cum ſeq. vbi caſus nonnulli diſtinguuntur, & abſolute, atque diſtincte in hoc articulo proceditur.
- Repræ ſentationi locum eſ ſe in emphiteuſi hæreditaria. cum acquiſitor ab inteſtato deceſ ſit, & ſic nepotem ex filio præmortuo, cum patruo concurrere, ibidem numero 240.
- Idque procedere etiam, cum ab Eccleſia fuit emphiteuſis conceſ ſa, modo illa hæreditaria ſit, ibid. num. 241.
- Repræ ſentationi locum eſ ſe in emphiteuſi hæreditaria, cum acquiſitor non ab inteſtato, ſed teſtatus deceiſ ſit, & tunc nepotem etiam cum patruo concurrere ex veriori ſententia, prout latiùs declaratur, ibidem num. 242.
- Emphiteuſis Eccleſiaſtica conceſ ſa pro ſe, filiis, & nepotibus, hæreditaria non eſt, nec in ea ingreditur filius locum patris, atque ita eius perſonam non repræ ſentat, ex ſententia multorum authoruro, qui præcitantur, ibidem num. 243. & 244. & numero 245. præcipua eorum ratio expenditur.
- Contra vero ex ſententia aliorum quamplurimorum, quæ verior eſt, & communior, & ab authore probatur, ibidem num. 246.
- Ac pro ea concludens, & verum fundamentum expenditur, quod originaliter tradidit Corneus, in conſilio 131. & in conſilio 24. volumine 2. ibid. nam. 247.
- Fundamento etiam partis contrariæ præcipuo, noue & vere reſpondetur, ibidem numero 248.
- Repræ ſentationem in emphyteuſi. iure maioratus relicta, admitti, ac in ea ſeruanda eſ ſe omnia, quæ in aliis maioratibus & primogeniis, ex deciſione l. 40. Tauri, & aliarum legum diſpoſitione ſtatuta ſunt, ibid. num. 249.
- Repræ ſentationi locum eſ ſe in iure patronatus Eccleſiaſtico, ibid num. 250.
- Et ſi iure maioratus aut primogenitura fuerit relictum, repræ ſentationem ſecundum ordinem l. 40. Tauri futuram, ibid. num. 251.
- Repræ ſentatio, vtrum locum habeat, vt filij intrent in locum patris, in fideicommiſ ſo facto in contractu, ibid. num. 254. & 255. cum ſeq.
- Repræ ſentationem abſque omni dubio admittendam in maioratu ex contractu inſtituto inter viuos, quando ex cauſa oneroſa matrimonij, & in fauorem alicuius filij inſtitutus fuiſ ſet maioratus.
- Tunc namque, in dubitanter nepos patruum excluderet, etiamſi pater eius viuo auo moreretur, ibid. n. 256.
- Repræ ſentatio, de qua in l. 40. Tauri, admittitur in primogeniis ſeu maioratibus ex contractu inſtitutis. ſicut in his, qui ex vltima voluntate inſtituuntur, ibid. n. 257. & ſeq.
- Repræ ſentatio, de qua in l. 40. Tauri, habet quoque locum in his maioratibus, qui abſque inſtitutionis ſcriptura, ex ſola temporis antiquitate, aut ex conſuetudine conſtant, vt latius explanatur d.c. 19 n. 260.
- Et Aluari Valaſci locus perpenditur, atque declaratur, ibid. num. 261.
- Repræ ſentatio, vtrum admittenda ſit in donatione Regia, ſeu dominica, vt nepos primogeniti, patruum excludat, ibid num. 262. vbi imprimis recenſetur Bartoli, & aliorum quamplurimorum ſententia negatiua, repræ ſentationem inquam non admitti in ea donatione.
- Adducitur deinde Emmanuelis Coſtæ illatio quædam. in Regia quoque donatione, iure maioratus facta, repræ ſentationem non dari.
- Et ibidem in allegatione Ludouici Molinæ, Auendañi lapſus detegitur, d. cap. 19. n. 263 & 264. Bartolíque, & Acoſtæ ſequaces commemorantur, ibid. num. 265. & ratio quædam Auendañi. nouiter, & ſubtiliter ſubuertitur, ibid. num. 266.
- Adducitúrque præcipua ratio, qua ducuntur ij, qui in Regia. ſeu dominica donatione, repræ ſentationem admitti negarunt, ibid num. 267.
- Ac Ludouici Molinæ ſententiæ contraria, repræſentationem admitti, etiam in donatione Regia, ſeu dominica. ſi illa iure maioratus facta fuerit, ab authore defenditur, ibid. num. 268.
- Et ab altero Ludouico Molina è Societate Ieſu religioſo approbatur, ibid. num. 269.
- Repræ ſentatio, de qua in l. 40. Tauri, admittenda eſt in his bonis, quæ iure maioratus à Rege Henrico II. nobilibus Hiſpaniæ donata fuere, ex ſententia Molinæ, ibid. n. 270.
- Cuius rationes in quacunque Regia conceſ ſione, iure maioratus facta, concludunt, nec Auendañi ſententia contraria placet, ibid. n. 271.
- Atque eius fundamenta debilia ſunt, & eliduntur ex his, quæ ipſemet Molina in eodem propoſito annotauit, ibid. num. 172.
- Ex his etiam, quæ author obſeruauit, ibid. numero 273.
- Repræ ſentatio, de qua in l. 40. Tauri, procedit, & habet locum in vinculis particularibus, in meliorationibus tertij & quinti vinculatis, in anniuerſariis, & patronatibus, ſiue capellaniis, aut memoriis perpetuis, iure maioratus relictis, & abſque Regia facultate inſtitutis, ibid. n. 277.
- Repræ ſentationis totam materiam, ex præ ſumpta voluntate, atque diſpoſitione teſtatoris gubernari, atque interpretari debere, ex ipſa namque, vel admitti, vel excludi debet repræ ſentatio ibid. num. 282.
- Vbi & legis 40. Tauri mentio fit, & conditores eiuſdem in præ ſeruando voluntatem primi inſtitutoris, ſtudiosè ſemper ſe habuiſ ſe, dilucidè demonſtratur, ibid. n. 283.
- Repræ ſentatio ſemper excluditur in ſucceſ ſione maioratus, vbi ex verbis, ac diſpoſitione inſtitutoris apertiſ ſimè comprehenditur, inſtitutoremmet ipſum repræ ſentationem excludere voluiſ ſe, ex verbis tamen ambiguis & incertis repræ ſentatio non excluditur, ibidem numero 284.
- Vbi num. 285. eiuſdem l. Tauri 40. vera ratio redditur.
- Repræ ſentatio locus eſt ex voluntate inſtitutoris, etiam in caſibus, in quibus repræ ſentatio non admittitur, ibid. n 286.
- Repræ ſentatione excluſa in ſucceſ ſione aſcendentium, cenſetur etiam repræ ſentatio excluſa in ſucceſ ſione tranſuerfalium, ibid. n 287.
- Repræ ſentatione excluſa in aliqua parte diſpoſitionis. aut inſtitutionis maioratus, ſiue in aliqua vocatione, aut ſubſtitutione, aut reſpectu alicuius nominati, vel nominatorum: vtrum in alia parte diſpoſitionis eiuſdem aut in cæteris vocationibus excluſa cenſeri debeat repræ ſentatio ibid. num. 288.
- Repræ ſentatio, ſi in aliqua parte diſpoſitionis, aut in aliqua perſona, aut gradu inducta, atque admiſ ſa fuerit ab inſtitutore maioratus: credendum eſ ſe, in cæteris quoque perſonis, aut gradibus admiſ ſam: idque noua & ſingulari ratione, prout ibidem notatur num. 289.
- Repræ ſentationem in caſu dubij, ac regulariter, ſtando verbis, & diſpoſitioni dictæ l. Tauri 40. admittendam potius, quàm excludendam, ibid. num. 290.
- Repræ ſentatio in ſucceſ ſione maioratus, vt ex coniecturis excludatur, quàm euidentes, & vrgentes, atque ex verbis diſpoſitionis deductæ, ſiue quales coniecturæ neceſ ſariæ ſint, ibid. num. 291.
- Repræ ſentatio vt excludatur, ſequentium ſucceſſorum, aut maioratus poſ ſeſ ſorum declaratione, aut moderatione effici non poteſt, ſed primi inſtitutoris diſpoſitio neceſ ſaria eſt. vt latiùs demonſtratur, ibid. num. 292.
- Et inde infertur, quòd pater ipſius nepotis, idémque filius primi inſtituentis, in vita ſua non poteſt cedere iuri ſuo in præiudicium nepotis, & fauorem fratris minoris ſecundogeniti, etiam maioris nepote, ibid. n. 253.
- Idémque ius in aliis deſcendentibus, ſiue ſucceſ ſoribus vlterioribus obſeruandum ſimiliter, ibid. num. 294.
- Repræ ſentationem admitti in teſtamentaria ſucceſ ſione ex hominis diſpoſitione, Taurinæ d. l. 40. conſtitutione, cautum expreſsè, vt ibidem adnotatur num. 298.
- Repræ ſentatio, vtrum in ſucceſ ſione maioratus cenſeatur excluſa ex eo, quod eiuſdem maioratus inſtitutor proximiores ad ſucceſ ſionem vocauerit, vel quod ſuccedat proximior poſt aliquos nominatos præceperit, lib. 3. d. c. 19. n. 299. & ſeq.
- Vbi imprimis refertur ſententia negatiua eorum, qui ex vocatione proximioris, excluſam repræſentationem cenſuerunt, ibidem num. 300.
- Atque eorum fundamenta remiſ ſiue adducuntur, & illa non concludere, nec vrgere, reſoluitur, ibidem, num. 301.
- Idcircò contraria proponitur, & verior quidem, atque omnino amplectenda opinio, videlicet, quod repræ ſentatio non excludatur ex eo, quod maioratus inſtitutor vocauerit proximiorem, aur proximiores, vulgo, al pariente mas propinquo, o mas cercano, ibid. num. 302.
- Et plures huiuſce opinionis rationes, atque fundamenta expenduntur remiſ ſiuè, quae verè concludunt, nec vitiari poſ ſunt aliquo modo, aliæ etiam breuiter commemorantur, ibid. num. 303.
- Pelaez etiam à Mieres traditio quædam in propoſito improbatur, ibidem, num. 304.
- Et concludens ratio pro eadem ſententia proponitur remiſ ſiue, ibid. num. 306.
- Repræ ſentatio potius admiſ ſa, atque inducta eſ ſe videtur, quàm excluſa, cùm inſtitutor maioratus proximiores ad ſucceſ ſionem vocauit, & adiecit ſecundum ordinem, & diſpoſitionem iuris: noua & vera authoris conſideratio in hac materia, ibid. num. 307.
- Cui non refragatur quorundam authorum traditio, qui ea in ſententia fuerunt, vt exiſtimarent, clauſulam ſuccedant ordine ſucceſ ſiuo, operari debere repræ ſentationis excluſionem, ibidem, num. 308.
- Quoniam ij loquuntur in terminis iuris communis, ac fideicommiſ ſis, ad quæ plures nomine collectiuo vocantur, non verò in primogeniis Hiſpaniæ, nec in terminis dictæ legis regiæ 40. Tauri, ibid. nam. 309.
- Deinde, quoniam in fideicommiſ ſis etiam, ac in terminis iuris communis, repræ ſentationem admitti in caſu prædicto, rectiùs defendit P. Paulus Pariſius, hic præcitatus, num. 310.
- Pro quo, concludentem, & veram rationem autor conſiderauit, ibid. num. 311.
- Franciſci quoque Mantici obſeruationem quandam, atque in hac eadem materia traditionem ponderauit, ibid. n. 311.
- Repræ ſentatio in ſucceſ ſione maioratus non cenſetur excluſa ex eo, quod eiuſdem inſtitutor proximiores ſuos vocauerit, vel (vt fieri ſolet) dixerit, Suceda el pariente mio mas cercano, ibidem num. 313.
- Aut etiam ſi proximiores in gradu vocauerit, ibid. num. 314.
- Repræ ſentatio, vtrum excludatur ex eo, quod maioratus inſtitutor præceperit, atque ſtatuerit, quod in eo ſuccedatur ſalua gradus prærogatiua, ibid. num. 315.
- Quod excludatur ex ſententia quam plurimorum, qui hic præcitantur, & in fideicommiſ ſis loquuntur. ibid. num. 326.
- Quod non excludatur, etiam in eiſdem terminis fideicommiſ ſorum, ex ſententia aliorum, prout hic commemorantur, num. 317.
- Vtcunque res ſit, quod in primogeniis, ſeu maioratibus perpetuis, & vni duntaxat deferendis (provt de natura maioratuum eſt) repræ ſentatio non cenſeatur excluſa, nec excludatur ex ſententia Molinæ, & aliorum Hiſpanorum, quæ ab Authore probatur, ibid. num. 318.
- Et poſt deciſionem dictæ Taurinæ l. 40. veriſ ſima, atque indubitata ab eodem reputatur, ibidem num. 319.
- Repræ ſentatio, vtrum excluſa cenſeatur, atque excludi debeat ex vocatione filij primogeniti, aut filij maioris, lib. 3. dict. cap. 19. num. 320. cum ſeq.
- Repræ ſentatio excluſa cenſetur in maioratus, aut primogenij, ſeu fideicommiſ ſi ſucceſ ſione ex vocatione filij maioris, ex ſententia authorum quorundam, qui præcitantur, ibid. num. 321. atque fundamenta præcipua, quibus eorum opinio inniti poteſt, adducuntur.
- Alexandri quoque Raudenſis traditiones in propoſito, nouiter, & vltra alios expenduntur, ibid. num. 322.
- Noue etiam perpenditur Antonij Galeatij Maluaſiæ conſilium 22. lib. 1. quo loci erudite admodum loquutus eſt author is, conſultus de facto in conceſ ſione quadam feudi, facta vaſ ſallo, & eius deſcendentibus, aut maior natu pro tempore exiſtens, in feudo admittatur mortuo vaſ ſallo, ibid. num. 323.
- Sed in Hiſpanorum primogeniis, aut in maioratibus perpetuis cuiuſque nationis (ſi vni duntaxat ſint deferendi) ex vocatione filij maioris, aut maioris natu, repræ ſentationem non excludi, author cum aliis firmiter defendit, ibidem num. 314.
- Et pro eorum ſententia adducit fundamenta nonnulla, qui in propoſito concludunt, ibid. n. 325. & ſeq.
- Repræ ſentatio non excluditur ex vocatione primogeniti, aut primogenitorum, ibidem numero 326.
- Repræ ſentationem excluſam non cenſeri ex vocatione filij maioris, concludenter probari ex his, quæ adnotantur ibidem num. 327. atque ex illis ſubuerti etiam contrariæ partis rationes, vt noue & vere, ibi demonſtratur.
- Rcpræ ſentationi, aut tranſmiſ ſioni, vtrum locus ſit, quoties primogenitus mortuus fuerit, nondum qualitate, ſeu conditione, ab inſtitutore maioratus requiſita. verificata, ibid. n. 329 & ſeq. vſque ad num. 336.
- Repræ ſentatio, vtrum excludatur ex vocatione filij ſuperſtitis, aut primogeniti ſuperſtitis, hoc eſt, del hijo mayor, que fincare viuo al tiempo de la muerte del vltimo poſ ſeedor; ſiue cum in defectum vocatorum ſuperſtites proximiores vocantur, dicto cap. 19. num. 336.
- Quod excludatur repræ ſentatio in ſpecie propoſita, refertur prima quamplurimorum authorum ſententia & opinio, ibid. n. 337.
- Qui permultas expendunt rationes, atque fundamenta quamplurima conſiderant pro hac parte, ibid. num. 338.
- Sed & iura quoque diuerſa perpendunt, vt ibidem adnotarur num. 339.
- Atque eiſdem reſpondetur ſtatim num. 345. & 350.
- Quod vero in articulo præfato repræ ſentatio no n excludatur, cenſeri debeat ab inſtitutore maioratus excluſa, aliorum interpretum ſententia probatur, qui commemorantur, ibid num. 341.
- Et hæc opinio verior, & probabilior, atque omnino tenenda authori videtur, ibid. n. 342. & numeris ſequentibus validiſ ſime, & aliter ſiue melius, quam hactenus fuiſ ſet, ab eo defenditur, atque ab aliorum impugnationibus immunis redditur.
- Primum deinde huiuſce partis fundamentum expenditur, ibid. num. 343.
- Et Velazquez Auendañi ad illud imaginatæ quædam ſolutiones, ſiue euaſiones nonnullę nouiter carpiuntur atque euincuntur, ibid n. 344.
- Omnibus etiam fundamentis, quæ Auendañuſmetipſe contra Molinam, & eius ſequaces perpendit, breuiter & vere hoc numero reſpondetur, ibid. n. 345.
- Et pro eadem ſententia Molinæ alia adducuntur vrgentiſ ſima fundamenta, ibidem ex num. 346. vſque ad numerum 353.
- Ripæ reſponſum 63. num. 6. & num. 8. expenditur, ac ita accurate, & vere ponderatur, vt aperte probet contrarium eius ad quod citatur ab aliis, lib. 3. c. 10 num. 57.
- Ripæ ad text. in l. 7. §. quoties. ff. depoſiti. cum aliis in eadem materia intellectum, fortius, quam antea factum eſ ſet, author confutauit, lib. 3. cap. 16. n. 54.

- S.

- SAliceti ſententiam minime probari per textum in l. peto. ff. de legatis ſecundo, & textum illum in diuerſo caſu loquutum, recte Imolam reſpondiſ ſe, lib. 3. cap. 17. num. 114.
- Et in contrarium male contendiſ ſe Gregorium Lopez, noue & euidenter demonſtratur, ibid. n. 115
- Saliceti fundamento reſpondetur, ibid. num. 116. & contra eum concludens ratio proponitur, num. 112.
- Apud ſequeſtrum cum res deponitur, vtrum ſequeſter poſ ſideat, & an interſit, quod ex neceſſaria, vel ex voluntaria cauſa res deponatur, & de intellectu. l. licet. §. rei depoſitæ. ff. depoſit, & l. intereſ ſe puto 39. ff. de acquirenda poſ ſeſ ſione, lib. 3. capite 16. ex numero 16. vſque ad numerum 12.
- Sequeſtri nomen, vnde dictum, & quid olim, ibid. num. 22.
- Sylueſtri Aldobrandini conſilium primum, ideo cap. 6. huius lib. 3. num. 11. commendatum, quod author ille de poteſtate Principis, latiùs, & vtiliùs tractauerit, quàm adhuc videri poſ ſit per alium.
- Sylueſtri Aldobrandini diſtinctio, in conſilio 3. num 57. & 58. lib. 1. noue ponderata, atque explicata per authorem, libro 3. capite 15. numero 62.
- Ex ſociis vnus cum rem communem locare vult, & alius non, vel cum vnus intendit locare vni, alius alij, quis debeat præferri, remiſ ſiue, lib. 3. cap. 6. n. 23.
- Socini Iunioris in materia cap. 12. huius libri 3. diſtinctio refertur, & ideo commendatur, quod author ipſe totam illam materiam breuiter comprehendat, & in effectu duntaxat putet conſiderandum, an mens diſponentis, & ratio diſpoſitionis loquentis de morte reperiatur in alio caſu, vel non reperiatur, lib. 3. dicto cap. 12. num. 27.
- Indéque aperiri intellectum omnium iurium in hac materia loquentium, optime oſtenderit, vt latiùs inuenies, ibid. num. 28.
- Socini Iunioris in eadem materia verba ſingularia præcitrantur, ibid. num. 28.
- Subſtitutio vulgaris ex veriori & recepta magis ſententia in legitima fieri poteſt, & in vtrunque caſum, impotentiæ, ſcilicet, & voluntatis, lib. 3. cap. 11. num. 1.
- Per ſubſtitutionem vulgarem nullum grauamen infertur filio, nec tollitur ſuitas, nec impeditur tranſmiſ ſio, ibid. num. 2.
- Idque iuxta veriorem ſententiam, quam ibi author probauit.
- Et l. ſi filius hæres. ff. de liberis & poſthum. verum intelleictum reddidit.
- Subſtitutio vulgatis in tertio bonorum abſque dubio fieri poteſt, ibid. num. 4.
- Subſtitutus vulgaris extraneus dari non poteſt filio in tertio bonorum meliorato, ſed neceſ ſario ſeruari debet in ſubſtitutione ordo & forma, quæ in l. 27. Tauri præ ſcribitur, aliàs ordine illo prætermiſ ſo. ſubſtitutio non valebit, ibid. n. 5.
- Et huiuſce reſolutionis, ſeu ſententiæ, vera & fundamentalis ratio adducitur, ibid. num. 6.
- Subſtitui pupillariter filio in tertio bonorum meliorato extraneus non poteſt, ſi extent deſcendentes, aſcendentes, vel alij conſanguinei, ſed in ſubſtitutione huiuſmodi, præcisè obſeruari debet dictæ Taurinæ conſtitutionis 27. deciſio, ibid. num. 7.
- Idque ex veriori ſententia contra nonnullos, quorum aſ ſertio infra improbatur.
- Atque eorum fundamentis ſatisfit remiſ ſiue.
- Et ſuperioris reſolutionis vera ratio aſ ſignatur, & Andræ ab Angulo ratio quædam, nouè conuincitur, ibid. num. 8.
- Subſtitui vulgariter, aut pupillariter filio in tertio bonorum meliorato nec matrem ipſam poſ ſe, filiis, aut deſcendentibus omiſ ſis, ibid. num. 13.
- Subſtitutus ſub conditione, ſi quis deceſ ſerit ſine filiis, ſtatim admittitur ſequuta profeſ ſione grauati religionis incapacis, etiam in præiudicium eius, cui grauatus donauerat ante ingreſ ſum religionis, lib. 3. cap. 12. num. 117.
- Subſtitutum non excludi per Monaſterium, quando grauatus non profitetur, ſed ex teſtamento hæredem faceret Monaſterium, ibid. num. 118.
- Vel ſi ante ingreſ ſum religionis à granato in quoſcunque vſus bona erogarentur, vel diſpenſarentur quoquomodo. ibid. num. 119.
- Subſtitutum vulgarem excludi per hæredem hæredis inſtituti, ſi inſtitutus deceſ ſit ante aditam hæreditatem, tamen ex potentia iuris deliberandi, vel ex potentia ſanguinis, ius adeundi tranſmiſit.
- Idque ex ſententia Bartoli, quem multi authores ſequuntur, prout congeruntur, & ſic obſeruatur, lib. 3. cap. 13. num. 3.
- Et pro illis rationes & fundamenta expenduntur. atque eiſdem reſpondetur ex num. 4. vſque ad num. 12.
- Subſtitutus vulgaris quod excludatur per hæredem hæredis inſtituti, ſi inſtitutus deceſ ſit ante aditam hæreditatem, ſententia relata ſupra, nihil firmum pro ſe habere, aut ſaltim nullo iure, vel ratione fundari, cui congruè reſponderi non poſ ſit, ibid. num. 12.
- Subſtitutum vulgarem hæredi hæredis inſtituti, qui ex potentia ſanguinis, vel iuris deliberandi tranſmiſit hæreditatem, præferri debere ex ſententia Angeli, & aliorum, quæ approbatur, ibid. num. 14. de ſeq.
- Et pro ea concludentia fundamenta expenduntur, & contrariæ opiniones rationes præcipuè diluuntur, ibidem ex num. 15. cum pluribus ſequentibus.
- Subſtitutionem vulgarem præferri tranſmiſ ſioni ex potentia ſuitatis contingenti, ex communi ſententia, ibid. num. 26.
- Cuius præcipua ratio adducitur, ibid. n. 27.
- Et concludenter reſpondetur, ibid. n. 28.
- Subſtitutionis vulgaris iure potentiorem eſ ſe tranſmiſ ſionem ex potentia ſuitatis, ibidem num. 32.
- Subſtitutio, vel ſcriptura, quod de aliquo non loquitur, ſemper dici poteſt ad excluſionem eiuſdem, lib. 3. cap. 15. num. 29.
- Subſtitutiones omnes reducendæ ſunt ad rationem & intellectum inſtitutionis prioris, & ipſius formæ cæteræ cædunt, ibid. num. 31.
- Subſtitutio ſecunda interpretationem recipit à priore, ibid. num. 35.
- Subſtitutiones, fideicommiſ ſa, & maioratus, non ſolum in vltimis voluntatibus, ſed etiam in contractibus, & diſpoſitionibus inter viuos poſ ſunt fieri, lib. 3. cap. 19. num. 252.
- Suitatem non tolli per dationem ſubſtituenti vulgaris, contra communem, lib. 3. cap. 13 n. 28.
- Suitas retinetur hodie, tametſi abſtinendi beneficium filiis conceſ ſum fuerit, ibid. num. 30.
- Suitas non tollitur per conditionem, ſi velit, ibid. num. 31.
- Succedentes ab inteſtato, ſiue ex ficta morientis voluntate, ſiue tacita aut præ ſumpta ſuccedere dicantur, verè & propriè non dicuntur ſubſtituti. aut vocati à teſtatore, ſed à lege, lib. 3. cap. 17. num. 141.
- Succedentes ab inteſtato non habere formalem titulum ab homine, ſed à lege, & ſic impropriè venire, id eſt, tacitè ex voluntate defuncti, propriè verò ex legis diſpoſitione, ibid. num. 141.
- Nec poſ ſe dici hæredes inſtitutos, ibid. num. 142.
- Non etiam innouari ius commune iure Regio in hoc, contra Matiençum noua authoris conſideratio, ibid. num. 144.
- In ſucceſ ſionibus deferendis, duplicem conſiderandam eſ ſe coniunctionem, vnam, videlicet, legalem, quam facit lex ob ſanguinis coniunctionem, quæ ſolum conſideratur in ſuccesſione ab inteſtato, nulla hominis affectione concurrente, cum neque aliqua ad ſit eius diſpoſitio, ex qua affectio colligi valeat.
- Altera eſt ex teſtatoris diſpoſitione, quæ ex ipſius aſ ſectione regulatur, quæ tantum operatur, quantum teſtatoris affectio ſignificat, lib. 3. cap. 19. num. 12. per totum.
- Statutum, quod mulier non nubat cum hæreditate extra territorium, non comprehendit mulierem, quæ nupſit hæreditate iam adita, & ſic tantum videtur eam excludere ab hæreditate acquirenrenda, non verò ab hæreditate iam acquiſita, lib. 3. cap. 15. num. 14.
- Statutum diſponens, quod mulier nupta extra territorium, non ſuccedat in territorio non comprehendit mulierem, quæ prius ſe immiſcuit paternæ hæreditati, & poſtmodum nupſit extra territorium, ibid. num. 15.
- Suitatis & effectus eius traduntur nonnulla ſubtiliter, cap. 22. per totum.

- T.

- TAcita hypotheca doti competens, qualiter conceſ ſa fuerit, & quarum hypothecarum reſpectu prælationem habeat, vide ſupra, verbo hypotheca, & cap. 4. per tot. huius libri 3.
- Text. in auth. Sacramenta puberum, C. ſi aduerſus vendit locum obtinet in omni diſpoſitione minoris, & etiam in donatione, quæ à it minore facta, cum iuramento confirmatur, & validiſ ſima reputatur, lib. & cap. 2. num. 4 & ſeq.
- Text. in cap. quamuis pactum, de pact in 6. deciſio, vtrum habeat locum data enormi læ ſione. ibid. num. 59. cum ſeq.
- Text. in l. ſi quis filium, §. 1. ff. de acquit. hæred. non vrgere pro ſententia communi, lib. 3. c. 13. n. 9.
- Text. in l. vnica, §. cum autem, & § in nouiſ ſimo. C. de caduc. tollend. non probare communem ſententiam, quicquid alij authores, aliter intellexerint, ibid. num. 11.
- Teſtatorum voluntates liberas eſ ſe debere, atque in actu teſtandi conſenſum requiri cum qualitate libertatis plenæ, & ſic omnino & abſolutè liberum in diſponendo, lib. 3. cap. 1. num. 6.
- Atque in id verba leg. Theodoſianæ adducta, quæ pulchra quidem ſunt, & notanda, ibid. num. 7.
- In teſtando leges volunt cuique liberam voluntatem eſ ſe, & odio habent adulationes, & ſuggeſtiones, & importunitates, & cætera alia, quæ fiunt teſtatoribus, ſi ex illis quocunque modo, abſoluta omnino, & plena, liberaque voluntas eorum impediatur, ibid. num. 8.
- Teſtatoris vltima diſpoſitio, vt valida ſit in ſoro conſcientiæ, ac etiam in foro exteriori, neceſ ſe eſt, vt non ſit inuoluntaria mixtè, vel errore, vel vi, vel metu iniuſtè illato, ita diſpoſitioni cauſam dantes, vt ſecluſo tali errore, vel vi, aut metu. teſtator nullo modo ita diſponeret, quin potiùs vellet, vt nihil impediente ſua illa diſpoſitione, longè aliud de ſuis bonis fieret, ibid. n. 9.
- Ratio eſt, quia libera hæredis inſtitutio legatum, & donatio cauſa mortis, merè gratis fiunt, ſicut & donationes inter viuos, & promiſ ſiones merè gratis factæ, ibid. num. 10.
- Ad transferendum autem dominium, aut conferendum ius titulo merè gratuito, ea libertas in dante eſt neceſ ſaria, quæ inuoluntarium mixtè excludat, ibid. num. 11.
- Teſtatoris liberam voluntatem impediens, punitur: quod pœna primum ciuili conſtituit, Adrianus, deinde criminali Alexander Seuerus, ibid. num. 12.
- Et ſic pœna haec duplex eſt, criminalis ſcilicet, & ciuilis. ibid. num. 13.
- Teſtari aliquem impediens, aut prohibens, qualiter puniatur, lib. 3. cap. 1. ex num. 14.
- Vbi imprimis Aluaradi adnotatio taxatur, ad quam nullus hactenus animaduertit, num. 15.
- Probatur deinde Menochij reſolutio in propoſito, criminalem pœnam à lege diffinitam non eſ ſe, ſed iudicis arbitrio indicendam relinqui, n. 16.
- Ac denique, de iure partitarum, criminalem pœnam nullam, nec etiam arbitrariam impoſitam fuiſ ſe vltra amiſ ſionem bonorum, quod ex teſtatoris bonis prohibens erat habiturus: & nouiter, & verè adnotatur, num. 17.
- Teſtari quem contra impedientem, aut prohibentem, cuius pœna, quæ ſtatuta fuerit, dict. cap. 1. ex num. 18.
- Teſtari aliquem dolo impedientes, vel vi, aut metu, aliove modo prohibentes, aut inducentes: teneri prætendentibus intereſ ſe actione de dolo, vel alia ſubſidiaria in factum ad intereſ ſe, ibid. n. 19. 20 21. & 22. Vbi de impediente, aut prohibente, ne quis hæres inſtituatur, vel legatum, aut aliam commoditatem conſequatur.
- Teſtator, ſi vi, aut metu iniuſtè illato adducatur, vt inſtituat aliquem hæredem, aut legatum illi relinquat, inualidum id erit in conſcientiæ, & in exteriori foro, cum onere reſtituendi illi, in cuius detrimentum id cædit. quia alioquin bona illa ad eum erant deuentura, ibid. num. 23.
- Quod etiam procedit de filio ad patrem, & è contra, vt ibid. adnotatur num. 24.
- Teſtari impediens vel prohibens alium, an ad duplum læ ſis teneatur, ibid. num. 25.
- Et teneri duplam præ ſtare ex ſententia multorum, num. 26.
- Qui omnes adducti ſunt ex textu, in §. & hoc peruenit. num. 27.
- Contrarium tamen, imò, quòd pœna hæc dupli non habeat locum in quouis priuato prohibente, aut impediente, ſed ſolum in adminiſtratore ciuitatis, in quo loquitur ille textus, probarunt alij, qui recenſentur, ibid. n. 28.
- Menochius autem, neutram partem expreſ ſe probauit, & priori ſententiæ potiùs acceſ ſiſ ſe videtur, quatenus dixit, verba dicti §. & hoc peruenit, generalia eſ ſe, ibidem, num. 29.
- Author vero iure communi attento, poſteriorem ſententiam veriorem exiſtimat, ibid. n. 30.
- Cæterùm de iure regio partitarum, priorem ſententiam receptam, ambigi non poteſt poſt deciſionem leg. 29. tit. 1. part. 6. cuius verba referuntur, ibid. num. 31.
- Et Ludouici Molinæ traditio probatur, num. 32.
- Teſtari aliquem, contra impedientem, aut prohibentem, iuratur per illum, qui habet intereſ ſe in litem, tanquam contra doloſum, ex ſententia quorundam. ibid. num. 33.
- Quæ tamen nulla lege partitarum probatur, imò in pluribus legibus in propoſito loquentibus, iuramenti in litem nunquam mentio facta eſt, vt nouè, & verè adnotauit author, ibidem numero 34.
- Idcircò totum hoc religioni, & bono arbitrio iudicantis relinquendum eſ ſe, ipſemet author putauit, ibid. n. 35.
- Teſtari aliquem prohibens, aut impediens, ſi ſoluendo non fuerit, nec damnum, aut intereſ ſe læ ſis prę ſtare poſ ſit. tunc equidem contra fiſcum reuerti poteſt læ ſus, idque ex recepta, & communi Doctorum ſententia, ibid. n. 36.
- Quæ etiam hodie obſeruari debebit de iure partitarum, ex noua, & vera authoris conſideratione, ibidem num. 37.
- Teſtari aliquem prohibentem, aut impedimentum aliquod præ ſtantem, pœnas prædictas incurrere, licèt. poſtmodum impeditus potuerit condere teſtamentum: quia id non releuat impedientes à pœna incurſa propter impedimentum perfectum, & conſummatum, ibid. n. 38.
- Quod eſt ſingulare, & notandum pro ampliatione l. 29. tit. 1. part. 6. vt etiam hoc caſu illius deciſio procedat, ibid. num. 39.
- Teſtamentum, vi, aut metu factum, an ſit ipſo iure nullum, ſicut hæreditas fiſco deferri non debeat, cum teſtator, vi, aut dolo inductus eſt, vt me, vel alium hæredem inſtitueret? an vero valere debeat me ro iure, ſed poſtmodum annullari, & auferri cogenti hæreditas tanquam indigno, lib. 3. dict. cap. 1. ex num. 40. vſque ad numero 49. vbi accurate articulus hic diſcutitur.
- Ex teſtamento facto per vim, vtrùm legata, &c. relicta debeantur, dict. cap. 1. ex num. 49. vſque ad num. 57.
- Ex teſtamento facto per dolum, non per metum, vtrùm legata debeantur, ibid. ex num. 57. vſque ad num. 65.
- Teſtamentum in dubio non præ ſumitur vi, aut metu, ſed potius ſponte factum, cum metus tanquam delictum non præ ſumatur, & conſequenter nec præ ſumendum eſt, teſtatorem metu compulſum ad diſponendum, ibid. n. 65.
- Teſtamentum ſemper validum præ ſumitur, niſi contrarium probetur, ibidem, num. 67.
- Receditur tamen à prædicta regula coniecturis, quibus metus illatus præ ſumitur, n. 68.
- Teſtatoris metum in teſtando. ex nonnullis coniecturis præ ſumi, quas Mantica, & Menochius, plenius quam alij recenſent, n. 70.
- Teſtamentum in dubio non præ ſumitur dolo confectum, & conſequenter nec teſtatorem dolo inductum fuiſ ſe ad teſtandum, ibidem, numero 71.
- Receditur tamen ab hac regula coniecturis & præſumptionibus, quibus dolus in hoc caſu præ ſumitur, num. 72.
- Teſtatorem dolo fuiſ ſe inductum ad teſtandum, præ ſumitur ex coniecturis nonnullis, quas Menochius congeſ ſit, & ad illum ſe remittit author ibid. num. 73.
- Teſtamentum ſi fuit confectum noctis tempore, ſine tot luminariis, quibus manifeſtè cerni poſſit perſona ipſi vt teſtatoris, & teſtium, dolus præ ſumitur. ibid. num. 74.
- Et in id Hippol. Riminald. & Pet. Surdi conſilia tria commendantur, vbi etiam diſcutitur, an cortina exiſtens circa lectum teſtatoris & impediens teſtes, ne videant teſtatorem, reddat teſtamentum nullum, num. 75.
- Teſtamentum dolo factum præ ſumi, quando extat nouerca, cuius ſuaſionibus & delinimentis præſumitur pater teſtator filium nouercæ hæredem feciſ ſe, filium vero primæ vxoris, vel cohæredaſ ſe, vel minus ei reliquiſ ſe, n. 76.
- Teſtamentum patris factum ad præiudicium filij prioris matrimonij, & ad fauorem filiæ ſecundi matrimonij, an præ ſumatur factum ad inſtigationem nouercæ contra priuignum, & ob id valere non debeat, remiſ ſiuè, vbi & Hippol. Riminald. conſ. 428. lib. 4. in propoſito commendatum, n. 77.
- Teſtator, quando filio prioris matrimonij integram legitimam iure debitam reliquit, dolus nouercæ præ ſumi non debet, & conſequenter quod pater dolo & ſuaſionibus nouercæ fraudare voluerit filium, præ ſumendum non eſt, ex ſingulari obſeruatione Menochij, num. 78.
- Quæ eſt notabilis & neceſ ſaria pro melioratione tertij & quinti bonorum, quam filio, vel filiæ ſecundi matrimonij, & filiis ex primo matrimonio relictis, pater fecerit, vt ſcilicet, eo caſu dolus aut fraus nouercæ præ ſumi non debeat, ſi filiis prioris matrimonij integra legitima relicta fuerit à parente num. 79.
- Atque ex illa, dubia redditur Petri de Peralta reſolutio. vt ibid. adnot. n. 80.
- Teſtamentum in dubio, libere exiſtimandum eſt fuiſ ſe confectum, nonque importunis precibus, nec illicitis perſuaſionibus, lib. 3. dict. cap. 1. num. 81.
- Sed ab hac regula receditur, ſimiliter contrariis coniecturis & præ ſumptionibus, quibus teſtatoris liberam voluntatem impeditam fuiſ ſe ex precibus aut ſuaſionibus oſtendi poſ ſit numero 82.
- Teſtatori adhibitus metus, aut dolus, qualiter debeat probari, ibidem ex numero 83. vſque ad numerum 91. vbi plena & abſoluta manu proceditur.
- Teſtatorem cum cogit quis, vt alium inſtituat, tunc ab illo inſtituto hæreditas aufertur, & fiſco applicatur, idque de iure communi verius eſ ſe, dict. cap. 1. num. 91.
- Sed de iure partitarum videri aliud ſancitum ex verbis. 1. 28. tit. 1. partit. 6. vt in caſu prædicto, venientium ab inteſtato hæredit as ſit, & non ſiſci, num. 92. vbi etiam reddit author rationem, qua forſan excitati, ſic ſtatuerunt legis illius conditores.
- Teſtamentum mutari prohibentis, cum inſtitutus eſt filius, vel ſeruus, & hi tempore inſtitutionis erant in ipſius prohibentis poteſtate. tunc inſtituti indigni indicatur, & fiſco hæreditas defertur, ibid. num. 93
- Et id procedit etiam, ſi filius, vel ſeruus tempore additionis hæreditatis, ſui iuris effecti forent, quoniam tempus ipſius inſtitutionis ſpectatur, num 94.
- Sed de iure partitarum aliter ſtatuitur, & deſtruitur communis opinio, vt ſcilicet hoc caſu non fiſco hæreditas deferatur, ſed proximiori teſtatoris conſanguineo, num. 95.
- Teſtari, quem fuiſ ſe prohibitum, coactum, aut impeditum, multis modis probari, ibid n. 96.
- Teſtari prohibitus non ſolum dicitur ille, qui modis expreſ ſis prohibitus eſt, ſed etiam, qui alio quocunque modo impeditus eſt, ne teſtamentum condere poſ ſet, aut primum iam conditum mutare, dummodo tale impedimentum doloſe fuerit præ ſtitum, num. 97.
- Quod Paulus Pariſius recte in hac materia adnotauit, & Regia l. 28. tit. 1. part. 6. expreſ ſim diſpoſuit. ibid. n. 98 & 99.
- Teſtandi impedimentum, non dicitur præ ſtitutum alicui, ſi eo inſtanti procurabatur illi Medicinæ, aut ſi propter malam infirmi diſpoſitionem, dilationis impedimentum præ ſtitum fuit, quia deficit dolus, num. 99.
- Teſtatori adhibiti impedimenti prohibitionis, aut coactionis, exempla nonnulla referuntur, quæ Menochius congeſ ſit, numero 100.
- Ad teſtandum, qui dicit impedimentum, aut metum alicui illatum, neceſ ſe habet tria copulatiue, atque ſpecialiter probare, aliàs obtinere non poterit, num. 101.
- Ac primum neceſ ſario probandum eſt, quod ille fuerit prohibitus, & peractus innuentes prohibitionem & impedimentum, & à iure reprobatum tanquam doloſum. num. 102.
- Secundum requiſitum neceſ ſario probandum eſt, quod ille impeditus, tunc temporis, quo fuit prohibitus, volebat teſtari, & quod ceſ ſante impedimento fuiſ ſet teſtatus, non enim ſatis eſ ſet: ſi vno tempore voluiſ ſet teſtari, & alio fuiſ ſet prohibitus, aut impeditus, num. 103.
- Tertio requiſitum, & neceſ ſario probandum ex parte querelandum eſt, vt neceſ ſe probari debeat, teſtatorem eos voluiſ ſe inſtituere. aut illis aliquid relinquere, vel in eorum fauorem diſponere, eoſque inſtituiſ ſet, Vel in fauorem eorum diſpoſuiſ ſet, ſi prohibitus non fuiſ ſet, nec impeditus, num. 104.
- Teſtator, cum adductus immodicis perſuaſionibus, teſtatus eſt, vel allectus ad ſic, vel certo modo teſtandum, aut de rebus ſuis diſponendum, vel ad iam conditum teſtamentum reuocandum, vel non reuocandum, tunc equidem dolus præ ſumitur, dict. cap. 1. n. 105.
- Teſtatoris metus arguitur ex perſuaſionibus multorum factis cum calliditate, ac variis moleſtiis, maxime ſi ille ægrotus erat, vel quando ob nimiam mariti reuerentiam, ſic teſtatus eſt, ibid. num. 109. & ſeq
- Teſtator ſi in graui infirmitate conſtitutus, propinquorum precibus legat, tale legatum metu factum dicitur, quia timet relinqui, ſi negat ea, quæ petuntur, ibid. n. 132.
- Teſtatorem amicum vel coniunctum, licitè poſ ſe quem blandis verbis, & ſuaſionibus leuibus inducere ad teſtandum, vel ad eum inſtituendum, aut de rebus ſuis certo modo diſponendum, dict. cap. 1. n. 122. & 176.
- Quod procedit, tam in marito reſpectu vxoris, quàm in vxore reſpectu mariti, & idem in quocunque alio, vt ibid. adnot. num. 177. & Philippi Decij ratio probatur.
- Modo fraude omiſ ſa, & abſque dolo, vel fraudulenta ſuggeſtione aut inſtigatione, blanditiæ, aut ſuaſiones interueniant, num. 178.
- Nec minæ, aut verbera immiſceantur, num. 179.
- Nec etiam importunis precibus, & aſ ſidua petitione, aut immodica perſuaſione quis inducatur, num. 180. & vide ex nam. 113. cum ſeq.
- Teſtatorem blandis verbis ad teſtandum poſ ſe induci, velut alium inſtituat, aut in fauorem eius aliquo modo diſponat niſi teſtator prius feciſ ſet teſtamentum, & alium inſtituiſ ſet hæredem, quia tunc ſi eo modo teſtator induceretur licet teſtamentum valeat, tamen primus inſtitutus per actionem de dolo, vel actione in factum, hæreditatem ſeu legatum reuocaret, dict. cap. 1. num. 181.
- Idque (vt Doctores exiſtimant communiter) ex ſententia Angeli, quæ præcitatur, ibid. n. 182.
- Et pro illa adduci poteſt reſolutio Caſtrenſis, quam expendit Decius, ibid. num. 183.
- Alia etiam eiuſdem Caſtrenſis doctrina. quam etiam ponderauit ipſemet Decius numero 184.
- Ac denique Afflictis deciſio 69. provt ibidem ponderatur, num. 185.
- Verum in contrarium extat ſententia gloſ ſ æ (quam alij authores probarunt) illa namque ad hoc, vt primus inſtitutus poſ ſit agere contra ſecundum requirit, quod interueniat dolus ſecundi inſtituti, nec ex ſolis blanditiis actionem concedit, vt ibid. adnot. num. 186.
- Et authori verior videtur, atque pro ea concludentes rationes conſiderantur, num. 187. & ſeq.
- Teſtamentum primum tollitur per ſecundum, idque latiſ ſime explicatur, remiſ ſiue n. 188.
- Pro teſtamento in dubio iudicandum eſt. lib. 3. dict. cap. 1. numero 189.
- Teſtatori licitum eſt blandis verbis perſuadere, vt teſtamentum antea factum non mutet, ſiue vt ſecundum teſtamentum non faciat, ibid. n. 194.
- In teſtamento primo inſtitutis, inſtare licet, ne illud mutetur aduerſus alios ſatagentes, vt mutetur numero 195.
- Ne teſtator teſtamentum condat, venientium ab inteſtato deſiderium, improbatum non eſ ſe numero 196.
- In teſtamentis, & vltimis voluntatibus ea interpretatio ſumi debet in dubio, per quam teſtatoris diſpoſitio ſuſtineatur, & actus magis valeat quàm pereat, lib. 3. cap 7. n. 50.
- Nec recipienda eſt interpretatio, per quam diſpoſitio reddatur inutilis, ſi per aliam poteſt ſuſtineri num. 51.
- Quia non eſt credendum, teſtatorem voluiſ ſe iudicia ſubuerti, nec etiam voluiſ ſe, quod hon potuit diſponere. num. 52.
- Et verba teſtamenti ſunt poſ ſibiliter, non impoſ ſibiliter intelligenda num. 53.
- Teſtator præ ſumitur ſenſiſ ſe id, quod verbis non continetur expreſ ſum, ne alioquin eius diſpoſitio reddatur inutilis, libro 3. cap. 7. numero 54.
- Teſtamentum eius, qui profeſ ſus eſt religionem fratrum Minorum, qui non ſunt bonorum capaces etiam in communi, ſtatim confirmari absque expectatione mortis naturalis, & ex eo ſtatim poſ ſe adiri hæreditatem, & legata deberi.
- De quo tamen, & an regulariter teſtamentum ſequuta profeſ ſione confirmetur, vel reuocetur, ſiue an mors naturalis Monachi expectari debeat, vt hæredi ſcripto locus detur, latius actum traditur remiſ ſiuè, lib. 3 capite 12. num. 30.
- Teſtator ſibi imputare debet, qui legem contempſit, quam ſcire debebat habere locum in ſuo teſtamento: & ſi aliter diſpoſuit, ſtandum eſt legi, lib. 3 cap. 17. num. 69.
- Teſtator, qui expreſ ſ è prohibet, ne inſtitutus in re certa reliquam hæreditatem obtineat, in torum videtur ab inteſtato decedere, velle tamen taliter inſtitutio. rem certam iure fideicommiſ ſi deberi idque ex ſententia quorundam.
- Quam eſ ſe falſam, concludenter & none oſtendit author, lib. 3. cap. 17. num. 103. 114. & 105.
- Teſtari quod quis voluerit, & potius teſtatus, quàm inteſtatus decedere, ex hæredis inſtitutione clare probatur, lib. 3. cap. 17. num. 105.
- A teſtatore inſtitutus in re certa, & vltra capere prohibitus, reſiduum præter rem certam grauatus cenſetur ex fideicommiſ ſo venientibus ab inteſtato reſtituere, nec retinere poterit, ſiue ius accreſcendi non habebit idque ex ſententia Saliceti, lib. 3. cap. 17. num. 106 & num. 107. tria fundamenta pro ea parte expenduntur.
- Sed contraria ſententia (quæ ab Imola & aliis recipitur) ab authore magis probatur, & de ipſa agitur ex num. 108. cum ſeq. & quid in foro conſcientiæ dici debeat ex num. 120. aperitur.
- Teſtator, quando ex re certa aliquem hæredem inſtituit, quod nulla ex parte inteſtatus decedere videatur, ibid num. 134.
- Id tamen non contingere ex eo, quod Matiençus exiſtimauit ſed potius ex alio quod noue & eleganter conſideratur, ibidem per authorem, & vide num. 135. & 136.
- Teſtator quoties non diſpoſuit, ad quem hæreditas debeat peruenire, præ ſumitur voluiſ ſe, quod perueniat ad legitimos hæredes ab inteſtato, ibidem numero 137.
- Teſtatorem, qui fecit teſtamentum, ſed nullum hæredem inſtituit, nulla ex parte decedere inteſtatum iure Regio ex ſententia Ioannis Matienci.
- Contra vero ex ſententia Telli Ferdinan. & D. Ferd. Vazq. de Menchaca.
- Quorum opinionem veriorem aſ ſerit, & noue confirmat author, ibid. num. 138. 139. & 140. & ſeq.
- Teſtatorem poſ ſe hodie poſt deciſionem l. primæ, tit. 4. lib. 5. nouæ collectionis Regiæ ius accreſcendi expreſsè prohibere, imo & tacite prohibuiſ ſe, ſufficere, vt ibid. adnot. num. 152.
- Tertium bonorum parentum, legitimæ effectus ſortiri, nec poſ ſe filiis exiſtentibus à parente extraneo relinqui, lib. 3. cap. 11. n. 3.
- Tellus Ferdinandez, in l. 27. Tauri, num. 9. cum ſeq. nouiter & ſingulariter declaratur per authorem lib. 3. cap. 13. num. 84.
- Patris Thomæ Sanchez, è Societate Ieſu Religioſi, honorifica mentio facta per authorem, lib. 3. cap. 1. num. 117.
- Patris Thomæ Sanchez reſolutio taxatur, ibidem num. 137.
- Patris Thomæ Sanchez obſeruatio quædam, authoris reſolutioni conueniens, adducitur, ibidem num. 165.
- Patris Thomæ Sanchez ſententia & reſolutio, pro ſententia & reſolutione authoris ponderatur, lib. 3. cap. 7. num. 28.
- Patris Thomæ Sanchez verba quædam dubia, eleganter & noue explicata, & pro ſententia autoris ponderata, ibid. num. 55.
- Titulus ſi quis aliquem teſtari prohibuerit, vel coege. duo continet capita, coactionis ſcilicet, & impedimenti, lib. 3. cap. 1. n. 87.
- Et quatuor modis verificatur, primus eſt, quando ego cogo te, vt me inſtituas, vel vt mihi aliquid relinquas; ſecundus eſt, quando compello te, vt inſtituas alium, vel aliquid ei relinquas: tertius eſt, quando impedio aliquem volentem teſtari de nouo: quartus eſt, quando quis prohibet aliquem, qui volebat primum teſtamentum mutare: idque ex communi & recepta omnium ſententia, ibid. num. 88.
- Et confirmat l. 27. titul. 1. part. 6 quæ addit alium caſum, quando quis poſito, quod alium teſtari non proh beat, facit tamen, quod ille ad libitum & voluntatem ſuam teſtamentum ordinet, aut de ſuis rebus diſponat, ibid num. 89.
- Et his caſibus hæreditas, ſeu relictum, quibus applicetur, an fiſco, vel venientibus ab inteſtato, eleganter explicauit Bartolus, cuius. doctrinas ſequuntur alij communiter, ibid num. 90.
- Tranſmiſ ſionis ſpecies tres conſtitui communiter: prima ex potentia ſuauitatis: ſecunda ex potentia ſanguinis: tertia ex capite iuris deliberandi, lib. 3. cap 13. num. 2.
- Tranſmiſ ſio ex potentia iuris deliberandi, vel ex potentia ſanguinis, an vincat ſubſtitutum vulgarem: plena & abſoluta manu, lib. 3 dict. cap. 13 ex num. 3. cum multis ſeq.
- Inter tranſmiſ ſionem inductam virtute l. vnicæ. C. de his, qui ante apertas tabulas, & tranſmiſ ſionem procedentem ex capite iuris deliberandi, non inducendam differentiam, ſed in vtraque potiorem eſ ſe iure tranſmiſ ſionis ſubſtitutionem contra Politum, Zaſium, & Trentacinq. vt ibidem optime probatur, n. 23.
- Et eorum rationi præcipuè ſatisfactum concludenter num. 24. & 25.
- Tranſmiſ ſionem ex potentia ſuitatis, potentiorem eſ ſe iure ſubſtitutionis vulgaris, ibidem num. 32.

- V.

- VDalrici Zaſij, & Alexandri Trentacinquij reſolutiones notatæ, & declaratæ, lib. 3. cap. 13. num. 34.
- Vdalrici Zaſij ratio quædam ab authore probatur, lib. 3 cap 14. n. 14.
- Vdalrici Zaſij ad l. 7. §. quoties ff. depoſiti, & l. ſi ventri. §. in bonis, ff. de priuilegiis creditorum, interpretatio damnatur, lib. 3. cap. 16. numero 53.
- Velazquez Auendañi conſideratio noua in materia cap. 11. huius lib. 3. noue, & concludenter conuicta, ibid. num. 11.
- Velazquez Auendañi ſententiam in articulo illo, an Monaſterium à ſucceſ ſione maioratus excludi debeat: author improbat, & præcipuo fundamento, quo adductus eſt, ſatisfacit, lib. 3. c. 12. num 52. & 53.
- Velazquez Auendañi, ad text in cap licet, de voto & voti redempt. placita quædam, & noue, & vere taxantur, lib. 3. cap. 19. n. 122.
- Velazquez Auendañi rationes nonnullæ, ſiue ad l. 40. Tauri ſolutiones non admittuntur, ibid. num. 193.
- Et ipſius authoris lapſus duplex, & nouè, & verè detegitur. num. 194.
- Velazquez Auendañi in allegatione Ludouici Molinæ lapſus, nouiter detegitur, ibid. num. 264.
- Velazquez Auendañi ſolutiones nonnullæ, ſiue in articulo quodam repræ ſentationis euaſiones, nouiter carpiuntur, atque euincuntur, ibid. n. 345.
- Velazquez Auendañi lapſus, ordinem l. 40. Tauri præuertens, nouè & verè detegitur, ibid. n. 348.
- Velazquez Auendañi fundamentis nonnullis contra Ludouicum Molinam conſideratis, nouè & verè reſpondetur, ibid num. 350.
- Venientium ab inteſtato deſiderium, ne quis teſtamentum condat, improbatum non eſ ſe, lib. 3. cap. 1. n 196.
- Verbum ipſius eſt perſonaliſ ſimum, lib. 3. c. 3. n 78.
- Verba legis cui non conueniunt, nec conuenit eius diſpoſitio, lib. 3. cap. 6. num. 20.
- Verbum deceſ ſerit, & verbum moriatur, non verificatur in morte ciuili, ſed in morte naturali tantùm, lib. 3 cap. 12. num. 18.
- Verba illa, ſi hæres non erit, diuerſimodè accipiuntur in ſuo hærede, quàm in extraneo, lib. 3. cap. 13 num. 29.
- Verba præcedentia cum ſunt clara & determinata, omnino declarant & determinant verba ſequentia obſcura, & generalia, lib. 3. cap. 15. n. 32.
- Verba ſe referentia ad iam diſpoſitum, nunquam veniunt, augmentatiuè , etiam quod ipſa videantur ſonare in augmentum, ibid. num. 40.
- Venter in dubio mittendus eſt in poſ ſeſ ſionem, quamuis à maioratus ſucceſ ſione fœminæ excludantur, lib. 3. cap. 19. num. 207. alia in propoſito, vide ibid. ex num. 203.
- Venditor antequam pretium ſibi ſoluatur, poteſt rem retinere quaſi loco pignoris, lib. 3. cap. 8. num. 8.
- Tamen ſi res aut merces tradiderit emptori habita fide de pretio dominium rerum venditarum in ipſum venditorem transfertur: & ideo res ipſ æ venditæ & traditæ, non ſunt hypothecatæ venditori pro pretio ſoluendo, nec in illis etiam extantibus vllam habet prærogatiuam, ſed ſimul cum aliis creditoribus in tributum veniet, ibid. n 9.
- Nec etiam habet priuilegium perſonale, quo aliis creditoribus præferatur, qui perſonalem actionem obtineant, ibid. num. 10.
- Et ſic in talibus rebus venditis, etiam extantibus, creditores hypothecarij præferuntur. ibid. n. 11.
- Cæterùm ſi venditor expreſsè conuenit, vt res venditæ, ſibi ſint & remaneant hypothecatæ, donec integrum pretium ſoluatur, tunc præfertur in illis cæteris creditoribus hypothecariis, etiam anterioribus, num. 12.
- Et idem erit, ſi in in contrahendo cauerit, vt res venditæ, precario, aut conducto ſint penes emptorem quoad pretium vniuerſum perſoluatur, num. 13. & 14.
- Venditor cum res venditas tradidit, habita fide de pretio, & tamen non ſpecialiter nec expreſ ſim res ipſ æ donec pretium perſolueretur, hypothecatæ fuerunt, ſed generalis tantum hypotheca omnium bonorum emptoris conſtituta fuit, vtrum illa generalis alteri anteriori debeat præferri, lib. 3. cap. 18 n. 15.
- Vbi aliorum authorum ſententiæ proferuntur, num 16.
- Et pro vera, diſtinctáque præfati dubij explicatione, nonnulla nouiter & verè adnotantur, quæ ibid. traduntur num. 17. & ſeq.
- Venditorem, vendit à re, cuius dominium tranſlatum fuit in emptorem, in re extante, nullam habere prærogatiuam, & ſi illius dominus fuit, ſed ſimul cum aliis creditoribus concurrere lib. 3 cap 16. num. 73.
- Vendicans aliquam rem, præfertur omnibus & quibuſcunque aliis creditoribus, ibid. num. 75.
- Vincentij Marcini Tyburtini aduerſus deciſionem Rotæ dubium excitatum, ſiue ſententia eiuſdem, concludenter, & nouè diluitur, lib. 3. cap. 9 num. 13.
- Si vinco vincentem te, &c. regula illa quemadmodum procedat, vide cap. 30 per totum.
- Vlpianus Iureconſultus §. ſi duo, leg. quoties. ff. de hæred. inſtit. author, quare in eo textu attendere noluerit ad coniecturam, quæ ex aſ ſignatione partium in inſtitutione fundi deduci poterat, lib. 3. cap. 17. num. 50.
- Voluntas manifeſtiſ ſima dicitur, etiam ea. quæ apparet ex coniecturis, lib. 3. cap. 17. num. 48.
- Voluntas manifeſtiſ ſima, quare requiratur in §. ſi duo, l. quoties, ff. de hæred. inſtit. rectè explicatum ab Imola, ibid. num. 49. & ſeq.
- Voluntatis coniecturæ, ac legis interpretationes, etiam in militis teſtamento recipiendæ ſunt, lib. 3 cap. 17. num. 80.
- Vſus rei in contractu locationis, & conductionis eſt ex ſubſtantialibus, vel naturalibus intrinſecis illius contractus, lib. 3. cap. 3. num. 65.
- Vnde pactum initum per quod vſus rei auſeratur, ſiue renuntiatio caſus prouenientis facto, aut impedimento locatoris, tanquam contra ſubſtantiam, vel naturam intrinſecam ipſius contractus nihil valeret, atque viribus non ſubſiſteret, ibid. num. 66.
- Quia talis obligatio daret materiam delinquendi, adeò quod non firmaretur iuramento, num. 67.
- Idcirco non ſolum Iureconſulti, ſed etiam & legum partitarum conditores cautè, & cum myſterio in propoſito fuerunt loquuti, vt nouiter & verè adnotatur, ibid. num. 68.
- In vtero exiſtentes, eodem priuilegio gaudent, quo nati, & pro natis habentur, quoties de ipſorum commodo agitur, lib. 3 cap. 19. num. 203.
- Ac impediunt ſequentem in gradu, n. 204. & vide in eod. propoſito num. ſeqq. vſque ad n. 210.
- Vxor fideiubens pro marito cum iuramento, vel tanquam principalis cum eo intercedens, an obligetur de iure Canonico.
- Et poſito, quòd obligetur, an illi ſuccurrendum ſit ſtante enormi læ ſione.
- Et an enormis læ ſio dicatur tantum, quando indemnitatem conſequi non poteſt in bonis mariti.
- Vbi infertur ad l. 61. Tauri, & Hieronymi de Zauallos reſolutio atque obſeruatio in propoſito illius legis probatur, lib. 3. c. 2. num. 27. per tot.

FINIS.